Руководство по выдаче сертификата эксплуатанта воздушного судна Кыргызской Республики (утверждено приказом Госагентства гражданской авиации при Кабинете Министров КР от 16 февраля 2023 года № 130)

Кыргыз Республикасынын аба транспортунун эксплуатантынын тастыктамасын берүү боюнча КОЛДОНМО

1-глава. Аныктамалар, түшүнүктөр жана кыскартуулар

1. Ушул Колдонмонун максаттары үчүн төмөнкүлөрдү билдирген түшүнүктөр пайдаланылат:

"экипажсыз ижара ("кургак" ижара") - экипажсыз аба кемесин ижаралоо;

"экипаждын бир бөлүгү менен ижаралоо ("нымдуу"ижара") - аба кемесин учуучу экипажы менен, бирок борт коштоочусу жок ижаралоо;

"экипажы менен ижаралоо ("суулуу" ижара") - аба кемеси экипажы менен берилген шарттагы ижара;

"ижара" - ижара деп келишим бүтүмү түшүнүлөт, анын негизинде тийиштүү түрдө лицензияланган авиаташуучу ээлик кылуу укугун өткөрүп бербестен аба кемесине толук коммерциялык контролду алат;

"Финансылык лизинг (финансылык ижара келишими)" -ижарага берүүчү ижарачы көрсөткөн мүлктү ал аныктаган сатуучудан менчикке сатып алууга жана бул мүлктү ижарачыга акысына, ишкердик максаттар үчүн убактылуу ээлик кылууга жана пайдаланууга берүүгө милдеттенет. Ижарага берүүчү мындай учурда ижара буюмун жана сатуучуну тандоо үчүн жоопкер болбойт.

"ижарачы" - аба кемесин ижаралаган тарап;

"ижарага берүүчү" - аба кемесин ижарага берген тарап;

"каттоочу мамлекет" - аба кемесин каттоого алган мамлекет;

"эксплуатанттын мамлекети" - эксплуатанттын негизги иш орду жайгашкан мамлекет же, эгерде эксплуатанттын мындай иш орду жок болсо, эксплуатант туруктуу турган жер;

"операциялык лизинг" - авиаташуучунун кошумча аба кемесине болгон шашылыш, көбүнчө сезондук же кыска мөөнөттүк негиздеги керектөөлөрүн камсыз кылат;

"эксплуатанттын тастыктамасы (ЭТ)" - эксплуатантка белгилүү бир коммерциялык аба кемеси менен ташууларды аткарууга уруксат берүүчү тастыктама;

"эксплуатант" - аба кемелерин эксплуатациялоо менен алектенген же ушул жаатта өзүнүн кызматтарын сунуштаган адам, уюм же ишкана;

"эксплуатациялык спецификациялар (ЭС)" - бул эксплуатанттын тастыктамасы менен байланышкан жана учууларды жүргүзүү боюнча колдонмодо берилген шарттарга көз каранды уруксаттар, шарттар жана чектөөлөр.

2. Ушул Колдонмонун максаттары үчүн төмөнкүлөрдү билдирген кыскартуулар пайдаланылат:

2-глава. Жалпы жоболор

3. Кыргыз Республикасынын аба транспортунун эксплуатантынын тастыктамасын берүү боюнча бул колдонмо (мындан ары - Колдонмо) Кыргыз Республикасынын Аба кодексинин коммерциялык аба кемеси менен ташууларды жүргүзүүнү каалаган юридикалык жактарга колдонулуучу 138-беренесинин талаптарына ылайык иштелип чыккан.

4. Бул Колдонмо коммерциялык аба кемеси менен ташууларды жүргүзүүнү каалаган (мындан ары - арыз ээси) юридикалык жактын Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына жана ушул Колдонмонун талаптарына ылайыктуулугун ырастаган документ (мындан ары - эксплуатанттын тастытамасы (ЭТ) берүү тартибин белгилейт.

5. Тиешелүү эксплуатациялык спецификацияларда аныкталгандай, эксплуатанттын учууларын жүргүзүү боюнча колдонмого (мындан ары -УЖК) жана Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык, ЭкС юридикалык жак коммерциялык аба кемеси менен ташууларды аткарууга ыйгарым укуктуу экендигин ырастайт.

6. Эксплуатанттын тастыктамасы жок юридикалык жактын коммерциялык аба кемеси менен ташууларды аткаруусуна жол берилбейт.

7. Ушул Колдонмодо каралган талаптар эксплуатанттар тарабынан эксплуатанттын тастыктамасынын колдонуу мөөнөтүн ичинде сакталат.

3-глава. Тастыктамалоо документин берүү процесси

8. Тастыктамалоо документин берүү процесси төмөнкүдөй этаптарды камтыйт:

I - маалыматтык этап;

II - расмий арызды документтери менен тапшыруу этабы;

III - документацияны баалоо этабы;

IV - эксплуатациялык көрсөтүүлөрдүн жана инспекциялык текшерүүлөрдүн этабы;

V - тастыктамалоо документин берүү этабы.

I - Маалыматтык этап

9. Коммерциялык аба кемеси менен ташууларды аткарууга ниеттенген арыз ээси аба операторунун тастыктамасына расмий арыз берердин алдында ЖАГОго операциялардын ушул типтерин аткарууга болгон ниети жөнүндө кат бере алат.

10. Катты алгандан кийин, ЖАОнун тастытамалоо боюнча инспекторлору менен арыз ээсинин ортосунда жолугушуу өткөрүлөт жана ал арыз ээсине ушул максатта тастыктамалоонушу мүмкүн болгон иш-аракеттер, берилүүгө тийиш болгон маалыматтар жана сакталуусу зарыл болгон жол-жоболор жөнүндө толук маалыматтарды берүүгө багытталган.

11. Тастыктамалоо жол-жоболорун өтүүнүн тартиби жөнүндө толук маалымат алгандан кийин, арыз ээси ЖАОнун www.caa.kg сайтынан Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарын майда-баратына чейин изилдеп чыгуусу, андан кийин ушул Колдонмонун 6-тиркемесинде көрсөтүлгөн негизги документтер тиркелген алдын ала арызды (алдын ала арыздын формасы ушул Колдонмонун 3-тиркемесинде келтирилген) ЖАОго жөнөтүүсү зарыл.

12. Алдын ала арыз ошондой эле аба кемелеринин типтерин жана сунушталган ташуулар үчүн ылайыктуу каттамдардын түзүмүн эксплуатациялоого пландаштырылган учуу коопсуздуктарын, ташуулардын пландалган рентабелдүүлүгүн камсыз кылуу үчүн арыз ээсинин финансылык жана укуктук статусун, муктаждыктарга же талапка ылайык келген жана коомдук кызыкчылыктарга жооп берген квалификациялуу персоналдын, тейлөө деңгээлинин болуусун параллелдүү баалоону да камтыйт. Мындай баалоо жүргүзүү үчүн алдын ала арызга ушул Колдонмонун Укуктук статусту баалоо боюнча 4-тиркемесине жана Финансылык абалды баалоо боюнча 5-тиркемесине ылайык документтер жана маалыматтар тиркелет.

13. Эгерде алдын ала арызда көрсөтүлгөн маалымат ЖАО үчүн толук жана алгылыктуу болсо, комиссия мүчөлөрүнүн жүргүзгөн алдын ала баалоосунун негизинде, жетектөөчү документтерди иштеп чыгуу жана бекитүү/макулдашуу/жактыруу багытындагы талаптар, жоболор, нускамалар менен маалымдоо, тастыктамалоо талаптарына ылайыктоо, ошондой эле тастытамалоо процессинде комиссия мүчөлөрүн арыз ээси менен мындан ары өз ара аракетке келтирүү максатында арыз ээсинин/эксплуатанттын учуу өндүрүшүндө персоналды, объектилерди, жабдууну, техникалык тейлөөнү жана башка багыттарды даярдоо үчүн ЖАО арыз ээсинин негизги башкаруучу персоналы менен алдын ала кеңешме өткөрүү жөнүндө кат жөнөтөт.

14. Арыз ээси менен ар кандай багыттар тууралуу алдын ала кеңешмелерди өткөрүү боюнча контролдук карталар ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин ишин тастыктамалоо жана көзөмөлдөө жол-жоболору боюнча нускамада" келтирилген.

15. Зарыл маалымат алгандан кийин, тастыктамалоо жол-жобосунан өтүүгө карата даярдыкты жана колдо бар ресурстар менен мүмкүнчүлүктөрдү эске алуу менен, ушул Колдонмонун 7-тиркемесинде келтирилген жоболорго ылайык, арыз ээси ЖАОго тастыктамалоо процессинин иш-чараларынын жүгүртмөсүн жөнөтөт. Иш-чаралар процессинин жүгүртмөсү арыз ээси тарабынан тастыктамалоонун 1-этабында, ЖАОнун баа берүүсүнө жана инспекциялык текшерүүгө даярдалган андагы элементтерди, иштердин түрлөрүн, программаларды, аба кемелерин жана башка өндүрүш объектилерин атап чыгуу менен тааныштырылат.

16. Жүгүртмөдө көрсөтүлгөн даталар логикалуу, ырааттуу болууга, документацияны баалоо, ар бир элементти экспертизалоо жана бекитүү (макулдашуу/жактыруу) үчүн ЖАОго берилген 20 (жыйырма) иш күндөн кем эмес убакытты эске алууга тийиш. Жүгүртмө ЖАО менен макулдашылат, тастыктамалоо процессин колдоп туруу үчүн дайыма контролдонуп жана оңдоп, түзөтүү киргизилип турат.

17. Өткөрүлгөн жолугушуулардан жана кеңешмелерден кийин комиссия төмөнкүлөрдү сунуштайт:

- тастыктамалоого даярдоо боюнча зарыл иш-чараларды өткөрүүнү сунуштайт жана ушул Колдонмонун 88, 89, 90, 91-пункттарында көрсөтүлгөн мөөнөттөргө көңүл буруу менен кийинки алдын ала кеңешменин датасын белгилейт, же болбосо, эгерде комиссия же арыз ээси тастыктамалоо жол-жобосуна арыз ээси даяр эмес деп эсептесе, арыз ээсине өз ниет-калоолорун өзгөртүүнү жана/же тастыктамалоого болгон алдын ала арызды кайрадан берүүнү;

- эгерде тастыктамалоо боюнча комиссия алдын ала арызда камтылган маалымат канааттандырарлык деп аныктаса жана арыз ээси тастыктамалоо процесси жана тастыктамалоо талаптары жөнүндө так түшүнүгү бар болсо, негизги документтердин талап кылынган тизмеси менен расмий арыз даярдоону жана ЖАОго жөнөтүүнү.

18. Комиссия мүчөлөрүнүн отчеттор түрүндө берилген оң корутундулары, кеңешменин протоколу/протоколдору, алдын ала кеңешмелерди өткөрүүнүн контролдук карталары, арыз ээсинин Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын бардык талаптарын жана тастыктамалоонун жол-жоболорун түшүнө тургандыгы жөнүндө каты тастыктамалоонун II этабына өтүү үчүн негиз болуп саналат.

Расмий арызды документтер менен берүүнүн II этабы

19. Бул этапта арыз ээси башкы директор же арыз ээсинин атынан иш-аракет көрүүгө укугу бар жак кол койгон расмий арызга өкүлдүн арыз ээсинин атынан аракеттенүүгө болгон укугун ырастаган документтерди тиркөө менен ЖАОго жөнөтөт.

20. Ушул Колдонмонун 8-тиркемесинде келтирилген формадагы расмий арыз менен бирге, арыз ээси ушул Колдонмонун 6-тиркемесине ылайык документтерди, жана зарыл учурда, эгерде тастыктамалоонун I этабында ЖАО өткөргөн соңку баалоо датасынан тартып өзгөрүүлөргө туш болсо, финансылык-экономикалык абал жана укуктук статус боюнча документтерди тиркейт.

21. Тастыктамалоо боюнча комиссия тастыктамалоонун III этабында бааланууга тийиш болгон бардык тиркемелердин жана негизги документтердин бар экендигине текшерүү жүргүзөт.

22. Негизги документтер жана расмий арыздын башка тиркемелери ЖАОго атайын же электрондук формада, аларды алгандыгы тууралуу билдирме менен тапшырылат. Электрондук формада тапшырылган документтер арыз ээсинин расмий электрондук почтасы аркылуу жөнөтүлөт.

23. Документтер ички каттоого ылайык эки нускада кабыл алынат жана аларда документтердин аталышы, алардын номерлери, кол коюлган датасы, барактардын саны көрсөтүлүүгө тийиш. Катталган документтердин бир нускасы кечиктирилбестен арыз ээсине берилет же электрондук формада, комиссиянын тиешелүү мүчөсүнүн документтерди кабыл алган датасы белгиленип жөнөтүлөт. Тастыктамалоонун II этабында кандайдыр бир документти негизги документтердин тизмегинен кабыл алуу ЖАОнун жактыруусунан, макулдашуусунан же бекитүүсүнөн өткөн документ болуп эсептелбейт, анткени алынган документтерди баалоо тастыктамалоонун III этабында өткөрүлөт.

24. Комиссия мүчөлөрүнүн расмий арыздын мазмуну боюнча эскертүү, пикирлеринин жоктугу тууралуу берилген отчеттор, ошондой эле ички тизмек боюнча кабыл алынган текшерүүнүн тиешелүү багыттары боюнча негизги жана зарыл документтер тастыктамалоонун III этабына өтүү үчүн негиз болуп саналат. Арыз ээсине тастыктамалоонун II этабы аяктагандыгы жана документтерди баалоо процессиндеги мындан аркы өз ара аракеттер жөнүндө кат жүзүндөгү билдирүү жөнөтүлөт.

25. Комиссия мүчөлөрүнүн расмий арыз жана тиркелген документтердин пакети боюнча терс корутундусу болгон учурда, ЖАО арыз ээсине жүйөлөштүрүлгөн баш тартуу билдирүүсүн жөнөтөт жана сын-пикирлерди жана тастыктамалоо талаптарына ылайык келбеген жагдайларды эске алуу менен, ушул Колдонмонун 88, 89, 90, 91-пункттарында көрсөтүлгөн мөөнөттөрдүн алкагында кайталап расмий арыз берүүнү сунуштайт.

26. Башка негиздер, анын ичинде максатка ылайыксыздыгы тууралуу жүйөлөр боюнча расмий арызды кабыл алуудан баш тартууга жол берилбейт.

Документтерди баалоонун III этабы

27. ЖАОнун алкагында толук аткарыла турган этапта ЭТ берүүгө болгон өтүнмөнү ырастаган документтер талдоого алынат жана ал аяктагандан кийин операторго сунушталган документтердин мазмуну колдонуудагы талаптарга жооп бере тургандыгы тууралуу маалымдалат.

28. Арыз ээсинин негизги жана зарыл документтерин баалоо ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатанттарынын ишмердигин тастыктамалоо жана көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча нускамда" берилген жол-жоболорго жана контролдук карталарды/тиркемелерди пайдаланууга, ошондой эле, зарыл учурларда, далилдөөчү материалдарга ылайык жүргүзүлөт. ЖАОнун комиссия мүчөлөрү арыз ээсинин адистери менен баа берилүүгө тийиш болгон документтерге жана жетекчиликке тиешелүү толуктоолор менен өзгөртүүлөрдү киргизүү маселелери боюнча өз ара ыкчам кызматташа алышат. Тастыктамалоонун III этабынын алкагында ЖАОнун расмий электрондук байланышы аркылуу комиссиянын ар бир мүчөсүнүн арыз ээси менен жүргүзгөн кат жазышуулары расмий болуп саналат жана документтерге кошулат.

29. Арыз ээси документтерди бир нече тилде иштеп чыккан/даярдаган учурда, алар ар түрдүү окулса, басымдуулук жасаган тилди аныктоого тийиш. Аба кемесин чыгаруучунун учуу-техникалык эксплуатация документтерин кошпогондо, ЖАО мамлекеттик жана/же расмий тилде берилген документке баа берет.

30. Тастыктамалоо талаптарына жооп берген документтер же колдонмолор кагаз жүзүндө жактырылат/макулдашылат/бекитилет жана ЖАОнун жооптуу жетекчиси тарабынан кол коюлат. Арыз ээсинин расмий жактырууну/макулдашууну/бекитүүнү талап кылбаган нускамаларын жана жоболорун же башка материалдарын кабыл алуу ЖАОнун каты менен ырасталат.

31. Эгерде сунушталган документтерде Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптары сакталбаса же кооптуу иш ыкмасы же жол-жоболору көрсөтүлсө, сын-пикирлер жана шайкеш эместиктер кеңири баяндалуу менен, документ оңдоп-түзөө үчүн арыз ээсине кайтарылып берилет.

32. Эгерде арыз ээси баалоо үчүн зарыл документти бере албаса, сын-пикирлерди жана шайкеш эместиктерди жоё албаса же болбосо белгиленген мөөнөттө анын тастыктамалоо талаптарына ылайыктуулугун камсыз кыла албаса, ЖАО арыз ээсине кат жүзүндө ушул Колдонмонун 88, 89, 90, 91-пункттарындагы кайсы бир жоболор колдонула тургандыгы тууралуу билдирет.

33. Ар бир комиссия мүчөсүнүн арыз ээсинин документтерин текшерүүнүн оң жыйынтыктары жөнүндө отчету, ЖАОнун жооптуу адам кол койгон бекитүү/макулдашуу/жактыруу барактары жана далилдөөчү документтери бар сунушталган контролдук карталар тастыктамалоонун III этабы аяктагандыгын күбөлөндүрөт. Тастыктамалоонун III этабы ийгиликтүү аяктагандан кийин, ЖАО жазуу жүзүндө арыз ээсине тастыктамалоонун IV этабына өткөндүгү жөнүндө билдирет.

Эксплуатациялык көрсөтүүлөрдүн жана инспекциялык текшерүүлөрдүн IV этабы

34. Бул этапта ЖАО арыз ээсинин аба кемесин коопсуз эксплуатациялоону камсыздоо жөндөмдүүлүгүнө баа берет жана арыз ээси документтеринде көрсөткөндөрдү кантип ишке ашыра тургандыгын аныктоо үчүн жер-жерлерде (жагдайларга жараша, штаб-квартирада, операциялык базаларда, окуу жайларда) текшерүүлөрдү тартат.

35. Арыз ээси коопсуз учууда колдонулуучу талаптарды жана жол-жоболорду сактаганга мүмкүнчүлүктөрү бар экендигине ишенүү үчүн ЖАО эксплуатациялык көрсөтүүлөрдү талап кылат. Бул операциялык көрсөтүүлөр тастыктамалоо талап кылынган иш-аракеттерди моделдештирүүнү билдирет жана саясаттын, жол-жоболордун, нускамалардын жана усулдардын натыйжалуулугун баалоого жооп берүүчү тастыктамалоо боюнча комиссия мүчөлөрүнүн катышуусунда өткөрүлөт.

36. Эксплуатациялык көрсөтүү жана инспекциялык текшерүү этабынын башталышы - тастыктамалоонун III этабынын аяктоосу жана IV этабына өтүү жөнүндө жазуу жүзүндөгү билдирүү болуп саналат. Комиссия мүчөлөрү ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатанттарынын ишмердигин тастыктамалоо жана көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча нускамда" берилген контролдук карталарды жана жол-жоболорду колдонуу менен арыз ээсинин өндүрүштүк иштерине инспекциялык текшерүү жүргүзөт.

37. Инспекциялык текшерүү бул этапта арыз ээси менен макулдашылган тастыктамалоонун IV этабын өткөрүү жүгүртмөсү боюнча жүргүзүлөт жана анда арыз ээсинин ишинин аз дегенде төмөнкүдөй багыттары текшерилет:

- Ишти уюштуруу жана тескөө;

- Учуу иштерин уюштуруу (учуу өндүрүшү);

- Аба кемелерин техникалык жактан тейлөө;

- Аба кемелерин жерде тейлөө;

- Эксплуатациялык контроль;

- авиациялык персоналды кесиптик даярдоо;

- Учуулардын жана сапат системасынын коопсуздугун башкаруу тутуму;

- Авиациялык коопсуздук;

- Учуу эксплуатациясы, учууга жарактуулук жана авиациялык коопсуздук жагдайында аба кемелерин перрондук текшерүүлөр;

- Көрсөтмө учуулар.

38. Арыз ээсинин учуу үстүндөгү жана жердеги кызматына инспекциялык текшерүү коюлган милдеттерди чечүү үчүн авиациялык персоналдын, жер бетиндеги каражаттардын жана жабдуулардын даярдык даражасынын ылайыктуулугун аныктоо максатында жүргүзүлөт. Ушуну менен бирге, коопсуздук, АКны эксплуатациялоодо колдонулуучу жана бекитилген жол-жоболордун, усулдардын жана нускамалардын натыйжалуулугу жана коопсуздугу жаатындагы саясаттын сакталгандыгы текшерилет, ошондой эле имараттар жана курулмалар тиешелүү деңгээлде жабдылгандыгы жана алар тикелей милдет-максаттары боюнча пайдаланылып жаткандыгы ырасталат.

39. Эксплуатанттын тастыктамасын баштапкы алуу учурунда арыз ээсин инспекциялык текшерүү кошумча иретинде арыз ээсинин учууларга жетекчилик кылуу тутумун көрсөтүүнү, сууга/кургак жерге аргасыз конууну окшоштуруп көрсөтүүнү камтыйт.

40. Арыз ээси өзүнүн ыкчам башкаруу тутумунун жөндөмдүүлүгүн аба транспорт тутумунун жалпы чөйрөсүндө көрсөтөт жана ал көрсөтмө учууларды жана зарыл учурда аба кемесинин жүргүнчүлөрү менен экипаж мүчөлөрүн эвакуациялоону көрсөтүүнү да камтыйт. Сууга/кургак жерге аргасыз конгондогу авариялык эвакуациялоону көрсөтүүдө арыз ээси ЖАОнун тиешелүү инспекторунун катышуусу жана/же байкоосу алдында, ЖАО жактырган авиациялык окуу жайларда авиациялык персоналды практикалык даярдыктан өткөрүүдө алынган машыгуулардын далилдөөчү материалдарын пайдалана алат, же болбосо ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатанттарынын ишмердигин тастыктамалоо жана көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча нускамда" көрсөтүлгөн жол-жоболорго ылайык, учуучу жана кабиналык экипаждарды авариялык эвакуациялоо аракетинин жөндөмдүүлүгүн көрсөтө алат.

41. Көрсөтмө учууларды жана сууга/кургак жерге аргасыз конгондогу авариялык эвакуациялоону көрсөтүүлөрдү аткарууга Учууларды ишке ашыруу боюнча колдонмонун "Д" бөлүгүндө же башка айрым документтерде жазылган, ЖАО бекиткен арыз ээсин даярдоо программалары боюнча тиешелүү даярдыктан өтүшкөн учуучу жана кабиналык экипаждарга уруксат берилет. Көрсөтмө учууларды аткаруу боюнча жобо ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатанттарынын ишмердигин тастыктамалоо жана көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча нускамда" берилген.

42. Көрсөтмө учууларды аткарууда коммерциялык жүргүнчүлөр ташылбайт.

43. ЖАОнун инспектору ар бир учууга байкоо жүргүзгөн шартта ЖАО жактырган жеткирүүчү, тесттик жана окуу максатындагы учуулар көрсөтмө учуулардын талаптарына жооп берген учуулар катары эсептелиши мүмкүн. Көрсөтмө учууларды аткаруу учурунда ЖАОнун инспекторлору экипаж мүчөлөрүнүн жана жердеги персоналдардын тиешелүү иш-аракеттерин талап кылуучу моделдешкен кырдаалды киргизе алышат.

44. Көрсөтмө текшерүүлөрдүн кайсы бөлүгүнүн жүрүшүндө болбосун ЖАОнун комиссия мүчөлөрү/инспекторлору тарабынан белгиленген канааттандырарлык эмес шарттар оңдоп-түзөтүү чараларын көрүү үчүн арыз ээсине жазуу жүзүндө маалымат берилет. Кандай болбосун кийинки учууларды ишке ашыруу үчүн арыз ээсине учуулардын коопсуздугуна таасир этүүчү бардык шайкеш келбестиктерди жана сын-пикирлерди, мындан тышкары, оңдоп-түзөөчү иш-аракеттерди талап кылган төмөнкүдөй сын-пикирлерди оңдоо мүмкүнчүлүгү берилет:

а) учуучу экипаждын мүчөсү тиешелүү даярдыктан өткөн эмес, мисалы, учуу жол-жоболору жана документтер боюнча начар түшүнүктө, мындайда контролдоочу жана текшерүүчү адамдар тарабынан жардам талап кылынат;

б) учуучу экипаждын мүчөсү самолет, тутумдар, жол-жоболор же аны аткаруу менен тааныш эмес;

в) Кабиналык экипаждын мүчөсү шашылыш эвакуация же авариялык жабдууларды колдонуу жол-жоболорун үйрөнгөн эмес же бул жабдуунун жайгашуусу менен тааныш эмес;

г) аба кемелеринин тутумдарынын жана жабдуулары бузуктугу жана/же системалык мүчүлүштүктөр;

д) аба кемесинин шайкеш келбеген массасы жана аны борбордоштуруу же оордукту контролдоо;

е) канааттандырарлык эмес контроль, мисалы, учууларды жана техникалык тейлөө жол-жоболорун туура эмес пландаштыруу;

ж) техникалык тейлөөнүн алгылыксыз жол-жоболору жана практика; жана/же

з) аба кемелерин жана жерде тейлөө жол-жобосун туура эмес тейлөө.

45. Көрсөтмө учуулар аяктагандан кийин, арыз ээсине учуудан кийинки кеңири брифинг берилет жана канааттандырарлык же канааттандырарлык эмес учуунун жалпы өндүрүмдүүлүгү тууралуу маалымат берилет.

46. Эгерде текшерүүлөрдүн жыйынтыктары боюнча эксплуатанттын тастыктамалоо талаптарына ылайык эместиги аныкталса, анда арыз ээси үч күндүн ичинде ЖАОго аныкталган шайкеш эместиктерди жана сын-пикирлерди жоюу жөнүндө кийинки отчет камтылган түзөтүүчү иш-аракеттердин планын тапшырат.

47. Эгерде арыз ээси сын-пикирлерди жана шайкеш эместиктерди жоюу тууралуу отчетту бере албаса же анын тастыктамалоочу талаптарга ылайыктуулугун, буга кошуп, белгиленген мөөнөттүн ичинде актуалдуу алгылыктуу финансылык отчетту же финансылык ресурстардын болушун камсыз кыла албаса, ЖАО арыз ээсине ушул Колдонмонун 88, 89, 90, 91-пункттарынын кайсы биринин жоболорун колдонуу жөнүндө жазуу жүзүндө билдирет.

48. Тастыктамалоонун IV этабынын аяктоосу боюнча негиз болуп комиссиянын төрагасы үчүн ар бир комиссия мүчөсүнөн/инспектордон аткарылган текшерүү жөнүндө контролдук карталар жана сын-пикирлерсиз жана шайкештиги жок берилген далилдөөчү документтер тиркелген отчет саналат. Эксплуатациялык көрсөтүү этабындагы инспекциялык текшерүүнүн жыйынтыктары ийгиликтүү чыгарылгандан кийин, ЖАО арыз ээсине тастыктамалоонун V этабына өтүү жөнүндө кат жүзүндө билдирет.

Тастыктамалоо документин берүүнүн V этабы

49. Тастыктамалоонун бул этабында ЖАОнун тастыктамалоо боюнча комиссиясынын төрагасы жана комиссия мүчөлөрү тастыктамалоонун бардык талаптарынын сакталышын, ошондой эле арыз ээси аба кемесин коопсуз эксплуатациялоого байланышкан бардык милдеттерди аткарууга жана Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарын ЭТга карата эксплуатациялык спецификациялоонун жоболоруна ылайык колдонууну сактоого толук жөндөмдүү экендигин аныктоону камсыз кылышат.

50. Аткарылган тастыктамалоо иштеринин жана инспекциялык текшерүүлөрдүн жыйынтыктары боюнча:

- комиссиянын төрагасы жана мүчөлөрү бардык тастыктамалоочу жана далилдөөчү документтерге бардык зарыл документтердин бар экендиги боюнча ревизия жүргүзөт, зарыл учурда бардык контролдук карталардын текшерүүнүн аларга тиешелүү багыты боюнча толукталуусун камсыз кылат;

- комиссиянын төрагасы жана тиешелүү мүчөлөрү акыркы эксплуатациялык тастыктамалоону карап чыгышат жана зарыл өзгөртүүлөрдү киргизет;

- комиссиянын ар бир мүчөсү комиссиянын төрагасына арыз ээсинин ага тиешелүү бөлүгүндө тастыктамалоо жол-жобосу боюнча сунуш-пикирлердин жоктугу тууралуу жыйынтыктоочу отчет берет;

- ушул Колдонмонун 9-тиркемесинин формасына ылайык, комиссиянын төрагасы жана куратор ЖАОнун жетекчиси үчүн тиешелүү сунуштамалары менен арыз ээсин тастыктамалоо боюнча жыйынтыктоочу отчет түзүшөт. Жыйынтыктоочу отчетко комиссия мүчөлөрүнүн фамилиясы жана ээлеген кызматы көрсөтүлүп, бир күндүн ичинде колдору коюлат жана ЖАОнун жетекчиси тарабынан бекитилет.

51. Колдонуудагы мыйзамдардын бардык талаптарына ылайык келген учурда, ЖАО арыз ээсине эксплуатанттын тастыктамасын аны берүү жөнүндө чечими жана эксплуатациялык спецификациялоосу менен бирге, арыз ээсинин жооптуу адамынын колун койдуруп берет.

52. Арыз ээсине карата ага сунушталган иштин түрүн жүзөгө ашырууга тыюу салган же чектеген сот чечими бар болгон учурлар эксплуатанттын тастыктамасын берүүдөн баш тартуу үчүн негиз болот. Эксплуатанттын тастыктамасын берүүдөн баш тартуу тууралуу чечим арыз ээсине жазуу жүзүндө, баш тартуунун себебин көрсөтүү менен жөнөтүлөт.

53. Арыз ээси баш тартуунун себептерин жоюуга жана кайтадан кароо үчүн документтерди тапшырууга укуктуу болгон мөөнөт эксплуатанттын тастыктамасын берүүдөн баш тартуу тууралуу жазуу жүзүндөгү билдирүү алынган күндөн тартып он иш күнүнөн аз болууга тийиш эмес.

54. Эксплуатанттын тастытктамасын берүүдөн баш тартуу үчүн негиз болгон себептерди арыз ээси белгиленген мөөнөттө жойгон учурда, документтерди кайтадан кароо, эксплуатанттын тастытктамасын берүү же аны берүүдөн баш тартуу анын себептери жоюлгандыгы тууралуу арыз жана баш тартуунун себептери жоюлгандыгын күбөлөндүргөн тиешелүү документтер алынган күндөн тартып үч иш күнүнөн ашпаган мөөнөттө ЖАО тарабынан жүзөгө ашырылат.

55. Мурда көрсөтүлгөн себептердин жоюлгандыгын күбөлөндүргөн документтер менен байланышкан баш тартуунун себептерин келтирүүнү кошпогондо, документтер кайтадан каралган учурда ЖАО тарабынан арыз ээсине жазуу жүзүндө мурда баяндалбаган баш тартуунун себептерин келтирүүгө жол берилбейт.

56. Эксплуатанттын тастыктамасын берүүдөн баш тартуу тууралуу жазуу жүзүндөгү билдирүүдө көрсөтүлгөн мөөнөт аяктагандан кийин берилген арыз жаңыдан берилген болуп эсептелет жана ЖАО тарабынан жалпы негиздерде каралат.

57. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, арыз ээси ЖАОнун чечимдерине даттанууга укуктуу.

4-глава. Арыз ээсине карата талаптар

58. Тастыктамалоону өткөрүү жана ЭкСны берүү үчүн арыз ээси менчикте же кургак ижара (лизинг) шартында ижарада турууга тийиш болгон аба кемесине тийиштүү маалыматтарды берет, аба кемесинин учууга жарактуулугу боюнча тастыктамасы болууга жана ал башка эксплуатантка ижарага (лизингге) берилбеген болууга тийиш.

59. ЭкС алуу үчүн арыз ээси тарабынан пайдаланылуучу аба кемеси боюнча кандай болбосун ижара (лизинг) келишими ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатанттарынын ишмердигин тастыктамалоо жана көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча нускамда" көрсөтүлгөн жоболорго ылайык экспертизадан өтүүгө жана бааланууга тийиш.

60. Арыз ээси жооптуу адамды (жетекчини) дайындайт, ал Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарына, эксплуатанттын тастыктамасына жана эксплуатанттын жетектөөчү документтерине ылайык арыз ээсинин иш жүргүзүүсүн уюштурат жана контролдойт, ошондой эле, эксплуатанттын учуу коопсуздугун башкаруу тутумунун иштөөсүн камсыз кылат.

61. Эксплуатанттын тастыктамасын кармоочу катары арыз ээсине коюлуучу талаптар ушул Колдонмонун 2-тиркемесинде берилген.

62. Арыз ээси ушул Колдонмонун 2-тиркемесинде көрсөтүлгөн квалификациялык талаптарга ылайык келген жетекчилердин арасынан кызмат адамдарын дайындайт, алардын милдеттерине төмөнкүлөр боюнча кызматтык милдеттерди камсыз кылуу кирет:

- аба кемелеринин учуу эксплуатациясын уюштуруу;

- аба кемелеринин учууга жарактуу абалын сактоо;

- учуулардын коопсуздугун башкаруу тутумун ишке ашыруу;

- сапатты башкаруу тутумун ишке ашыруу;

- учуучу персоналды даярдоо;

- кооптуу жүктөрдү аба транспорту менен ташуу;

- учууларды жерден камсыз кылуу/АКны жерден тейлөө;

- авициялык коопсуздукту камсыз кылуу боюнча;

- учуулардын өндүрүшүнө контролдук жана байкоо жүргүзүү/учууларды камсыз кылуу боюнча;

- авиациялык коопсуздук чөйрөсүндөгү сапатты контролдоо;

- АКны техникалык жактан тейлөө чөйрөсүндөгү сапатты контролдоо.

63. Эксплуатанттын учууларын жүргүзүү боюнча колдонмого (мындан ары - УЖК) жана Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык, тиешелүү эксплуатациялык спецификациялоодо аныкталгандай, ЭТ эксплуатанттын коммерциялык аба ташууларын аткарууга ыйгарым укуктуу экендигин ырастайт.

64. ЖАО эксплуатантка ЭСнын жана ЭТнын түп нускасын "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатантына берилген тастыктамалардын реестрине" киргизүү менен берет. Эксплуатанттын тастыктамасынын көчүрмөсү ЖАОдо сакталат.

65. Эксплуатанттын тастыктамасы жок юридикалык жактын коммерциялык аба жолу менен ташууларды аткаруусуна жол берилбейт.

66. Ушул Колдонмодо каралган талаптар эксплуатант тарабынан эксплуатанттын тастыктамасынын колдонуу мөөнөтүнүн аралыгында сакталат. ЭТ үчүн кеңири талаптар жана сунуштар жана аны менен байланыштуу эксплуатациялык спецификациялоолор, ошондой эле ЭСны жана ЭТны күбөлөндүрүү тартиби ушул Колдонмонун 1-тиркемесинде баяндалган.

67. Эксплуатанттын тастыктамасы күчүндө болгон бардык мезгилде эксплуатант тастыктамалоо талаптарына ылайык келүүгө же андан ашууга, ошондой эле, ар бир өз алдынча аба кемесинин аба аркылуу коопсуз ташууларды аткарууда учууга жарактуулугун сактоо боюнча өз жөндөмдүүлүгүн ырастоого тийиш.

68. Аба кемелеринин эксплуатантынын тастыктамасын токтотуп туруу, жокко чыгаруу, чакыртып алуу жана кайра жаңыртуу тартиби ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатанттарынын ишмердигин тастыктамалоо жана көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча нускамда" берилген жоболор менен белгиленет.

69. Аба жолу менен коммерциялык ташууларды аткарууга укугу бар, эксплуатанттын тастыктамасын алгачкы жолу алган эксплуатант Эл аралык жарандык авиация уюмунда (мындан ары - ЭЖАУ) катталат. Эксплуатантка үч тамгалуу код жана шарттуу телефондук чакырык ыйгарылат.

5-глава. Тастыктамалоо жол-жобосун өткөрүү мөөнөттөрү жана комиссиянын иштөө тартиби

70. Тастыктамалоонун бүткүл процессинин жалпы узактыгы тастыктамалоо документин берүүгө расмий өтүнмөнү алгачкы берген датадан тартып 44 иш күнүнөн ашпайт.

71. Тастыктамалоо боюнча комиссия ЖАОнун жетекчисинин буйругу менен, тастыктамалоо жол-жобосун өтүү жөнүндө алдын ала арыз алынгандан кийин түзүлөт жана ал төмөнкүлөрдөн турат:

- комиссиянын төрагасынан;

- комиссиянын төрагасынын орун басарынан;

- арыз ээсинин жооптуу кураторунан;

- ЖАОнун инспектордук персоналынан жана ар кандай багыттар боюнча адистеринен.

72. ЖАОнун түзүмдүк бөлүмдөрүнүн жетекчилери комиссия мүчөлөрү катары өз ара алмашуучулук максатында аз дегенде эки тиешелүү инспектордун тастыктамалоо боюнча буйругунун долбооруна сунуштарды киргизишет.

73. Комиссиянын төрагасы жана анын орун басары жокто ЖАОнун жетекчиси инспектордук курамдын арасынан башка жооптуу адамды дайындайт. Арыз ээсинин текшерилип жаткан иш багыты боюнча комиссия мүчөсү убактылуу жок болгон кезде, комиссиянын төрагасы өзүнүн тескемеси менен комиссия мүчөсү катары ЖАОнун башка компетенттүү инспекторун/адисин тартып, тескемесинде тастыктамалоо боюнча буйруктун номерин, датасын жана арыз ээсинин текшерилип жаткан иш багытын белгилеп өтөт.

74. Комиссиянын төрагасы тастыктамалоонун бардык маселелерин комиссиянын башка мүчөлөрү жана арыз ээси менен координациялайт.

75. Комиссиянын төрагасы жана мүчөлөрү тастыктамалоо боюнча белгиленген бардык милдеттердин аткарылышын камсыздоого жооп беришет. ЖАОнун арыз ээси менен болгон бардык расмий кат жазышуулары комиссиянын төрагасы менен макулдашылат жана арыз ээсинин кураторуна маалымдалат.

76. Комиссиянын төрагасы тастыктамалоо өткөрүү процессине/же мөөнөттөрүнө олуттуу таасир этиши мүмкүн болгон кандай болбосун маалыматты ЖАОнун жетекчилигине кабарлап турууга милдеттүү.

77. ЖАОнун жетекчисине сунушталуучу ЭТ берүү боюнча корутундуну түзүү максатында комиссиянын төрагасы жана мүчөлөрү тастыктамалоо процессинин учурунда, Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарына ылайык, чечимдерди кабыл алууда кыйла эркин болууга тийиш.

78. Тастыктамалоонун Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайыктуулугуна ар кандай багыттардагы жол-жоболоштурууну өткөрүүнүн тартиби ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатанттарынын ишмердигин тастыктамалоо жана көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча нускамда" берилген жол-жоболорго жана контролдук карталарга ылайык аткарылат.

79. Тастыктамалоо ишинин жыйынтыктары ар бир инспектордун текшерүүнүн аткарылган багыттары боюнча отчету түрүндө, зарыл учурда контролдук карталарды жана далилдөөчү материалды тиркөө менен таризделет. Контролдук карталар арыз ээсинин текшерилип жаткан иш багытындагы комиссиянын аз дегенде бир мүчөсү тарабынан толтурулат жана колу коюлат.

"Колдонууга болбойт" деген статусу бар контролдук карталар бөлүгүндө инспектор "колдонууга болбойт" деген статустун колдонуу себептерине "Эскертүү" пунктунда же контролдук картага карата өз алдынча түшүндүрмө кат менен түшүндүрүүлөрдү киргизет.

80. Бардык тастыктамалоо документтери документтештирилүүгө, сканерден өткөрүлүүгө, текшерүүлөрдүн бардык материалдары жана контролдук карталары менен тигилүүгө жана архивделүүгө тийиш. Тастыктамалоо боюнча иш кагаздарын жүргүзүүгө контролдукту буйрук менен дайындалган куратор жүргүзөт.

81. Документтерди баалоонун жана инспекциялык текшерүүнүн жүрүшүндө табылган бардык шайкеш эместиктер жана/же сын-пикирлер аларды айкындаган комиссия мүчөсү тарабынан арыз ээсине жазуу жүзүндө жеткирилип, тикелей жетекчисине, комиссиянын төрагасына жана кураторуна билдирилет, буга ЖАОнун оңдоп-түзөө иш-аракеттеринин планын (мындан ары - ОАП) жактыруусу да кирет (ОАПтын формасы "Аба кемелеринин эксплутанттарынын ишине туруктуу көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча колдонмонун 4-тиркемесинде келтирилген), кийин комиссиянын төрагасына аныкталган сын-пикирлерди жана шайкеш эместиктерди четтетүү тууралуу отчет берилет. Бул отчет "Аба кемелеринин эксплутанттарынын ишине туруктуу көзөмөл жүргүзүү жол-жоболору боюнча колдонмонун 5-тиркемесине ылайык берилген. Арыз ээси ЖАО тарабынан жактырылган ОАПка ылайык сын-пикирлерди жана шайкеш эместиктерди жоёт.

82. Тастыктамалоонун 2, 3 жана 4 этаптарына шайкеш болбостон өтүү 88, 89, 90, 91-пункттарда көрсөтүлгөн жоболор сакталган шартта жүргүзүлөт.

83. Ар бир этап комиссия мүчөлөрүнүн тастыктамалоонун кийинки этабына өтүү үчүн негиз боло турган, текшерүүнүн тиешелүү багыттары боюнча сын-пикирлерсиз таризделген аткарылган текшерүү жана контролдук карталар жөнүндө отчет берүүсү, ошондой эле, зарыл учурларда арыз ээсинин тастыктамалоо талаптары жана/же тастыктамалоо процессиндеги мындан аркы өз ара аракеттешүү боюнча келип чыккан маселелерди талкуулоо боюнча арыз ээсинин өкүлдөрү менен комиссия мүчөлөрүнүн кеңешмесин өткөрүү менен аяктайт.

84. Комиссия мүчөлөрүнүн кеңешмесин же комиссия мүчөлөрүнүн арыз ээсинин өкүлдөрү менен кеңешмелерин тастыктамалоонун алкагында өткөрүүдө кеңешменин протоколу таризделет.

85. Шайкеш эместиктин татаалдык категориясы жөнүндө чечимди ЖАОнун тиешелүү түзүмдүк бөлүмүнүн компетенциясы боюнча шайкеш эместикти аныктаган жетекчиси кабыл алат.

86. ЖА органы арыз ээсине ар бир этап аныкталган сын-пикирлерди жана шайкеш эместиктерди арыз ээси жойгонго чейин токтотулуп турушу мүмкүн экендиги тууралуу маалымдайт.

87. Арыз ээси сын-пикир/шайкеш эместиктерди ОАПта көрсөтүлгөн мөөнөттө, тастыктамалоонун жалпы мөөнөттөрүн эске алуу жана тастыктамалоонун тиешелүү этабы боюнча процесстин жүгүртмөсүн сактоо менен (ушул Колдонмонун 7-тиркемеси) жоет.

88. Арыз ээсинин сын-пикирди/ шайкеш эместиктерди жоюу мөөнөтү 70-пунктта көрсөтүлгөн тастыктамалоонун жалпы мөөнөттөрүнөн ашпоого тийиш, буга маморган, ведомство тарабынан киргизилген убактылуу чектөөлөр сыяктуу арыз ээсинин эркине көз каранды болбогон учурлар, ошондой эле арыз ээсинин/эксплуатанттын өндүрүштүк себептери боюнча жаралган кыйынчылыктар, зарыл документтердин, кызмат адамдарынын жоктугу, келип чыккан финансылык кыйынчылыктар жана башка негиздүү себептер кирбейт.

89. Сын-пикирлерди жоюу мөөнөтү ЖАО менен макулдашуу боюнча, бирок, 88-пунктта көрсөтүлгөн түзүлгөн жагдайларга байланыштуу эки айдан көп эмес мөөнөткө узартылышы мүмкүн, бул үчүн арыз ээси/эксплуатант сын-пикирлерди/шайкеш эместиктерди ЖАО менен макулдашылган мөөнөттө жоюу тууралуу, ошондой эле ЖАОго байланыштуу эмес түзүлгөн жагдайлардан улам арыз ээсинин толук жоопкерчилиги жана тастыктамалоонун жалпы мөөнөттөрүн көбөйтүү фактысын түшүнүүсү жөнүндө кепилдик кат жана түшүнүк берүүсү шарт.

90. Эгерде арыз ээси 89-пунктта көрсөтүлгөн берилген эки айга узартылган мөөнөттү эске алуу менен тиешелүү этаптын тастыктамалык талаптарын канааттандырууга жөндөмсүз болсо, тастыктамалоонун статусу жөнүндө маалымат берүү жана арыз ээсинин сын-пикирлер жана шайкеш эместиктер боюнча келип чыккан маселелерге байланыштуу мындан аркы иш-аракеттерин аныктоо максатында, комиссиянын төрагасы комиссия мүчөлөрүнүн арыз ээсинин өкүлдөрү менен кеңешмесин дайындайт.

91. Эгерде сын-пикирлерди жана шайкеш эместиктерди жоюу үчүн арыз ээси келтирген жүйөлөр менен себептер тастыктамалоонун жалпы мөөнөттөрүнө ал тургай берилген мөөнөт узартууну эске алганда да сыйбаса, ошондой эле тастыктамалык талаптарды канааттандырбаса, комиссиянын төрагасы жана мүчөлөрү арыз ээсин мындан ары тастыктамалоо жол-жобосун токтотуу боюнча чечим кабыл алуу жөнүндө кеңешме өткөрөт. Комиссия мүчөлөрүнүн чечими арыз ээсине жазуу жүзүндө, тастыктамалоо өткөрүүдөн баш тартуунун себептерин көрсөтүү менен жөнөтүлөт.

1-берене. Эксплуатанттын тастыктамасы (ЭТ)

1. Ушул жободо ЭТнин жана аны менен байланышкан эксплуатациялык спецификацияларга (ЭС) карата форма жана кең-кесири талаптар берилген.

2. Эксплуатанттын тастыктамасын жарандык авиация чөйрөсүндө мамлекеттик кызмат көрсөтүү боюнча функцияларды жүзөгө ашырып жаткан ЖАО берет, ага Кыргыз Республикасынын Аба кодексинин талаптарына ылайык коммерциялык аба ташууларын жүзөгө ашырып жаткан юридикалык жактын шайкештигин ырастаган документти берүү боюнча мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдү берүү милдети жүктөлгөн.

3. ЖАО ЭТин дайындайт/ага номер берет жана берүү датасын жана колдонулушунун мөөнөтүн аныктайт. ЭТке жана аны менен байланышкан эксплуатациялык спецификацияларга ЖАОнун жетекчиси же аны алмаштырган адам кол коет.

4. Эксплуатанттын тастыктамасы болбогон юридикалык жак коммерциялык аба ташууларды аткаруусуна жол берилбейт.

5. Эксплуатанттын тастыктамасы эки же андан ашык юридикалык жактарга берилбейт жана башка жакка берилбейт.

6. Коммерциялык аба ташууларын аткарып жаткан аба кемелеринин бортунда ЖАО тарабынан күбөлөндүрүлгөн ЭТнин түп нускасынын көчүрмөсү жана аба кемесинин тибине таандык болгон тиешелүү эксплуатациялык спецификациялардын түп нускалары болот.

7. ЖАО башка мамлекет берген эксплуатанттын тастыктамасын эксплуатанттын ушундай тастыктамасы берилишине негиз болгон талаптар Эл аралык жарандык авиация уюмунун (мындан ары - ИКАО) минималдуу стандарттарына ылайык келген шартта анык деп тааныйт.

8. ЖАО эксплуатантка берген ЭТ жана ага байланышкан ЭС ошондой эле эксплуатанттын тастыктамасы берилишине негиз болгон талаптар ИКАО белгилеген колдонулуучу минималдуу стандарттарга ылайык келген же алардан ашкан шартта башка мамлекетке эксплуатантка өзүнүн аймагында өндүрүштүк ишке уруксат берүү укугун берүүгө арналган.

9. Коммерциялык аба ташууларын аткарууда жарандык авиация кемесин эксплуатациялоо эксплуатанттын эксплуатациялык спецификацияларында камтылган шарттарга жана чектөөлөргө ылайык жүзөгө ашырылат.

2-берене. ЭТнин жана аны менен байланышкан эксплуатациялык спецификациялардын колдонулушунун мөөнөтү

10. Эксплуатациялык спецификациялар жана ЭТ аба кемесинин эксплуатантына 24 айлык мөөнөткө берилет. Берилген дата жана колдонулушунун мөөнөтү аяктаган дата ЭТге киргизилет.

11. ЖАО берген ЭТ же эксплуатациялык спецификациялардын ар кандай бөлүгү төмөнкүгө чейин күчүндө калат:

а) ЖАО эксплуатанттын тастыктамасын токтотуп турганга, кайра чакыртып алганга, жойгонго, өзгөрткөнгө же анын колдонулушун башкача түрдө аяктаганга чейин;

б) ЭТнин кармоочу эксплуатанттын тастыктамасынын колдонулушун токтотууну өтүнгөнгө же аны ЖАОго кайра кайтарганга чейин;

в) ЭТнин кармоочу аны ЖАО кайра чакыртып алган учурда операцияны токтотуп турганга чейин; же

г) эгерде колдонууга мүмкүн болсо, ЭТнин колдонулушунун мөөнөтү аяктаганга чейин.

3-берене. Эксплуатациялык спецификациялар (ЭС)

12. Эксплуатациялык спецификацияларда ЖАО, ЭТнин номери, эксплуатанттын аты, АКнын тиби, АКнын модели жана катары (же мастер-сериялар), иштин түрү, учууларга уруксат берилген географиялык региондор, берилген дата жана ЖАОнын жетекчиси же аны алмаштырган адам көрсөтүлөт.

13. Эксплуатациялык спецификациялар АКны эксплуатациялоонун бардык аспекттерин камтыйт жана өзүнө тиешелүү критерийлери бар атайын чектөөлөрдү, шарттарды жана уруксаттарды камтыйт. Эксплуатациялык спецификацияларга карата колдонулуучу кең-кесири шарттар ошондой эле эксплуатанттын УЖКсында ЖАО тарабынан жактырылышы мүмкүн.

14. Эксплуатациялык спецификациялар эксплуатант өз учууларын ага ылайык жүзөгө ашырып жаткан ЭТнын ажыралгыс бөлүгү болуп саналат жана АКны эксплуатациялоонун бардык аспекттерин, анын ичинде тиешелүү критерийлери бар атайын чектөөлөрдү, шарттарды жана уруксаттарды камтыйт. Эксплуатациялык спецификацияларга карата колдонулуучу кең-кесири шарттар ошондой эле эксплуатанттын УЖКсында ЖАО тарабынан жактырылышы мүмкүн.

4-берене. ЭСнын күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү

15. Ар бир самолеттун бортунда ЭТнин күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү болууга тийиш. Күбөлөндүрүлгөн көчүрмөдө көчүрмө түп нусканын анык көчүрмөсү болуп саналат дер көрсөтүлүүгө тийиш жана ЖАОнун жетекчиси же учууну эксплуатациялоо боюнча кызмат адамы тарабынан кол коюлууга жана ЖАОнун мөөрү менен күбөлөндүрүлүүгө тийиш. Күбөлөндүрүү ЭТнин көчүрмөсүнүн биринчи бетинде жайгаштырылууга тийиш. Тастыктамалоо жөнүндө арыз төмөнкүдөй болот:

Эксплуатанттын тастыктамасы

Ушуну менен мен Эксплуатанттын тастыктамасынын тиркелген анык көчүрмөсү Бишкек шаарында [дата] [ЖАОнун аталышы] тарабынан берилгенин ырастайм.

Колу [орду] [датасы].

[Тиешелүү тастыктамалоочу орган кол койгон]

[Расмий мөөр]

Эксплуатанттын тастыктамасын күбөлөндүрүүнүн үлгүсү

Ушуну менен тиркелген документ Бишкек шаарында ХХ.ХХ.ХХХ-ж. [ЖАОнун аталышы] тарабынан берилген эксплуатанттын №ХХ тастыктамасынын так көчүрмөсү болуп санала тургандыгын тастыктайм.

I hereby certify that the attached is a true copy of the Air Operator's Certificate #ХХ, issued at Bishkek city on ХХ [айдын англис тилиндеги аталышы], ХХХХ by the [ЖАОнун англис тилиндеги аталышы].

1-берене. Арыз ээсине/эксплуатантка коюлуучу талаптар

1. Арыз ээси/эксплуатант өз ишин жарандык авиация жагындагы ишти жөнгө салган Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын, Кыргыз Республикасынын ЖА органынын жана Эл аралык жарандык авиация уюмунун (ЭЖАУ) ченемдик укуктук актыларынын, ошондой эле ишкананын Уставынын жана арыз ээсинин/эксплуатанттын жетектөөчү документтеринин негизинде жүзөгө ашырат.

2. Арыз ээси/эксплуатант Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык төмөнкүлөрдү жүзөгө ашырат жана камсыз кылат:

- учууларды даярдоону жана аткарууну;

- адистерди, анын ичинде авиациялык персоналдын ичинен адамдарды ишке кабыл алууну, аларды даярдоону жана квалификациясын контролдоону уюштурууну;

- учуулардын коопсуздугун башкаруу тутумунун (мындан ары - УКБТ) иштешин камсыз кылууну;

- аба кемелеринин учууга жарактуулугун сактоону;

- аба кемелеринин экипаждарына аэронавигациялык маалыматты, метеорологиялык маалыматты берүүнү;

- аваиациялык персоналды медициналык күбөлөндүрүүнү;

- сапатты башкаруу тутумун/же сапаттын кепилдигинин программасын (мындан ары - сапат) иштеп чыгууну жана ишке ашырууну;

- учууларды жерде камсыз кылууну/жерде тейлөөнү;

- аваиациялык коопсуздукту.

3. Арыз ээси/эксплуатант уюмдун жетекчисин дайындайт, ал эксплуатанттын ишин Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарына, эксплуатанттын тастыктамасына жана эксплуатанттын жетектөөчү документтерине ылайык жүзөгө ашырууну уюштурат жана контролдойт, ошондой эле эксплуатанттын УКБТсын киргизет жана анын иштешин камсыз кылат.

4. Арыз ээсинин/эксплуатанттын жетекчиси жетекчилеринин ичинен ушул Колдонмонун ушул тиркемесинин 8-бөлүмүндө көрсөтүлгөн квалификациялык талаптарга ылайык келген кызмат адамдарын дайындайт, алардын милдеттерине төмөнкүлөр боюнча функцияларды аткарууну камсыз кылуу кирет:

- аба кемелерин учуу эксплуатациялоону уюштуруу;

- аба кемелеринин учууга жарактуулугун сактоо;

- учуулардын коопсуздугун башкаруу тутумун ишке ашыруу;

- сапатты башкаруу тутумун ишке ашыруу;

- учуучу персоналды даярдоо;

- коркунучтуу жүктөрдү аба транспорту менен ташуу;

- учууларды жерде камсыз кылуу/жерде тейлөө;

- аваиациялык коопсуздук боюнча;

- учууларды жүргүзүүгө контролдук кылуу жана байкоо жүргүзүү/учууларды камсыз кылуу боюнча;

- авиациялык коопсуздук чөйрөсүндө сапатты контролдоо;

- техникалык тейлөө чөйрөсүндө сапатты контролдоо.

5. Арыз ээси/эксплуатант өндүрүштүк ишти башкаруу тутумун иштеп чыгат жана киргизет, ал төмөнкүлөрдү камтыйт:

- уюштуруу түзүмүн;

- түзүмдүк бөлүмдөрдүн негизги функцияларын жана өндүрүштүк ишти жүзөгө ашырууда алардын өз ара аракеттенүү тартибин;

- жетекчиликтин ичинен кызмат адамдарынын жана иши учуулардын коопсуздук тутумуна кирген бүткүл персоналдын ыйгарым укуктарын жана жоопкерчилигин;

- кабыл алынган башкаруу чечимдерин персоналга жеткирүү жана алардын аткарылышын контролдоо жол-жоболорун;

- учууларды камсыз кылууну жүзөгө ашырып жаткан тарап уюмдар менен өз ара аракеттенүүнү уюштуруу тартибин.

6. Жетекчилердин ичинен учуулардын коопсуздугун башкаруу, сапатты башкаруу тутумун уюштуруу функцияларын камсыз кылуучу кызмат адамдары арыз ээсинин/эксплуатанттын жетекчисине түздөн-түз баш ийет жана эксплуатанттын өндүрүштүк ишинин чөйрөсүнө көз карандысыз болуп саналат.

7. Арыз ээси/эксплуатант учуулардын коопсуздугун камсыз кылуу менен түздөн-түз байланышта болгон негизги башкаруучу персоналдагы дайындалган адамдарды кесиптик даярдоо жана алардын ишинин көрсөткүчтөрүнүн натыйжалары үчүн толук жоопкерчилик тартат.

8. Арыз ээси/эксплуатант АКны жерде жана учууда эксплуатациялоого тартылган, тиешелүү инструктаждан өткөн, өзүнө жүктөлгөн спецификалык милдеттерди аткаруу үчүн зарыл болгон жөндөмдөрдү көрсөткөн жана бүтүндөй алганда эксплуатанттын жетектөөчү документтеринин жана Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык өзүнө жүктөлгөн милдеттерди жана бул милдеттер менен эксплуатациялоонун ортосунда байланышты аңдап түшүнгөн эксплуатанттын бүткүл персоналын өз милдеттерин аткаруу үчүн зарыл болгон көлөмдө даярдоону камсыз кылат.

Эксплуатант бүткүл персонал өз милдеттерин аткаруу үчүн тиешелүү ченемдерди жана жол-жоболорду билүүсүн камсыз кылат.

9. Эксплуатант бүткүл персоналды ал өз милдеттерин аткаруу үчүн маанилүү болгон ташуулар жүзөгө ашырылып жаткан мамлекеттердин мыйзамдарын, эрежелерин жана жол-жоболорун сактоого тийиш экендиги менен тааныштырууну камсыз кылат.

10. Арыз ээси/эксплуатант эксплуатанттын өндүрүштүк ишти жүзөгө ашыруусунун бардык жерлеринде эксплуатанттын бардык бөлүмдөрү менен учууларды уюштуруу үчүн байланыш каражаттарынын болушун камсыз кылат.

11. Арыз ээси/эксплуатант колдонулуп жаткан талаптарга ылайык иштин пландаштырылган бардык милдеттерин жана түрлөрүн башкарууну жүзөгө ашырууну камсыз кылуучу жайлардын, жумуш орундарынын, жабдуулардын, көмөкчү кызматтардын жана персоналдын болушун карайт жана тескейт.

12. Арыз ээси/эксплуатант сунуш кылынып жаткан кызмат көрсөтүүлөрдүн билдирилген түрү боюнча эксплуатанттын финансылык жашоо-тиричилигин камсыз кылат. ЖАО активдер менен милдеттенмелерди жана ушул Колдонмонун 5-тиркемесинде талап кылынган тартипте бухгалтердик (финансылык) отчеттуулуктун белгиленген формалары боюнча самолетторду жана негизги жабдууну сатып алуу же ижаралоо үчүн сунуш кылынып жаткан келишимдер сыяктуу башка тиешелүү маалыматтарды текшерүү боюнча арыз ээсинин/эксплуатанттын финансы-экономикалык абалын баалоону жүргүзөт. Берилип жаткан финансы-экономикалык маалымат тастыктамалоо жол-жоболорун жүргүзүү мезгилинде актуалдуу болууга тийиш. Эксплуатанттын финансы-экономикалык абалы анын финансы-экономикалык абалынын көрсөткүчтөрү бухгалтердик (финансылык) отчеттуулукка жана ушул Колдонмонун 5-тиркемесинин белгиленген жоболоруна шайкеш келбеген учурда канааттандырарлыксыз деп таанылат.

АКнын эксплуатантынын тастыктамасы алгачкы жолу алынган учурда арыз ээси бизнес-планды иштеп чыгат, ал төмөнкүлөрдү камтыйт:

- учуулардын пландаштырылган программасын 24 айдын ичинде аткаруу мүмкүнчүлүгүнүн жана өзүнүн бизнес-планына ылайык иштин жүрүшүндө түзүлгөн жана жүзөгө ашырылып жаткан иштен кандайдыр-бир кирешени пайдаланбастан реалдуу болжолдордун негизинде аныкталган туруктуу жана жумушчу чыгымдарды иш башталгандан кийин үч айдын ичинде жабуу кудуретинин негиздемесин;

- эксплуатациялана турган ар бир аба кемесине болжолдонгон кирешелерди жана отунга чыгымдарды, тарифтерге, эмгек акыга, техникалык тейлөөгө, амортизацияга, алмашуу курсунун өзгөрүүлөрүнө, аэропорттук тарифтерге, аэронавигациялык тарифтерге чыгымдарды, жерде тейлөөгө, камсыздандырууга жана башкаларга чыгымдарды;

- ташуулардын жалпы көлөмүнүн жана арыз ээсинин ишинин биринчи толук жылында алынган кирешелердин болжолдорун, анын ичинде болжолдун эсебинин негизине киргизилген бекемдөөчү маалыматтарды;

- финансылоонун учурдагы жана болжолдонгон булактары жөнүндө маалыматтарды;

- аба кемелерин сатып алуу/, анын ичинде ижара учурунда ижарага алуу кандайча финансылана тургандыгы, келишимдин мөөнөттөрү жана шарттары жөнүндө маалыматтарды.

13. Арыз ээсинин/эксплуатанттын укуктук статусун баалоо жагындагы талаптар ушул Колдонмонун 4-тиркемесинин жоболоруна ылайык бааланат.

14. Туруктуу мониторинг максатында эксплуатант Эксплуатанттын учууларынын коопсуздугу боюнча отчетундагы (1-тиркеме, "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатантынын ишин көзөмөлдөө боюнча колдонмо") Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына шайкештик боюнча маалыматты ЖАОго ар айдагы негизде берүүнү камсыз кылат.

15. Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын жана аны колдонуу боюнча ченемдердин колдонуудагы талаптарына шайкештикти белгилөө максатында арыз ээси/эксплуатант ЖАО тиешелүү текшерүүлөрдү жүргүзүүсүн камсыз кылат жана ЖАОнун инспекторуна бүткүл материалдык базага, бардык аба кемелерине, документтерге, эсепке алуучу документтерге, маалыматтарга, жол-жоболорго же өзүнүн иши үчүн мааниге ээ болгон, тастыктамалууга же мониторингден өтүүгө тийиш болгон башка материалдарга, аны кызмат көрсөтүүлөрдүн тышкы берүүчүлөрүнө/субподрядчыга берүүгө, аба кемесинин турган жерине жана/же өндүрүштүк объекттердин турган жерине карабастан уруксатка каалаган учурда тоскоолдуксуз жеткиликтүүлүктү берет.

2-берене. Учууларды жүргүзүүнү уюштуруу боюнча арыз ээсине/эксплуатантка карата талаптар

16. Арыз ээси/эксплуатант Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын ченемдик документтеринин талаптарына ылайык учууларды даярдоону жана аткарууну уюштурат жана камсыз кылат.

17. Арыз ээси/эксплуатант Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын ченемдик документтеринин талаптарына ылайык эксплуатанттын персоналынын талап кылынган квалификациясын аны мезгилдүү даярдоо жана окутуу, билимдерин жана жөндөмдөрүн контролдоо аркылуу сактоону камсыз кылат.

18. Арыз ээси/эксплуатант аба кемелеринин экипаждарынын мүчөлөрүнө Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын ченемдик документтеринин талаптарына ылайык өз функцияларын аткарууга жол берүүнү уюштурат жана төмөнкүлөрдү жүзөгө ашырат:

- Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын ченемдик документтеринде каралган даярдоону, машыктырууларды, жөндөмдөр менен билимдерди контролдоону уюштурууну жана жүргүзүүнү;

- аба кемелеринин экипаждарын түзүүнү;

- учуучу курамдын жумуш убактысын жана эс алуу убактысын ченемдөөнү жана чарчагандыгын контролдоону эске алуу менен аба кемелеринин экипаждарынын мүчөлөрүнүн ишин пландаштырууну;

- аба кемелеринин экипаждарынын ишин контролдоону жана талдоону;

- объективдүү контролдоо каражаттарынын маалыматтарын талдоону;

- аба кемелеринин экипаждарынын мүчөлөрүн даярдоо программаларын иштеп чыгууну жана ишке ашырууну;

- өздүк иштерди жүргүзүүнү жана экипаждардын мүчөлөрүн даярдоо жана билимдери менен жөндөмдөрүн контролдоо, ошондой эле экипаждардын мүчөлөрүнүн иши жөнүндө документтерди сактоону.

19. Аба кемелеринин экипаждарынын мүчөлөрүнүн жумуш убактысынын жана эс алуу убактысынын режимдерин, ошондой эле алардын сакталышын контролдоо жол-жоболорун эксплуатант Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана Кыргыз Республикасынын Аваиациялык эрежелерине ылайык белгилейт.

20 Арыз ээси/эксплуатант учууларды аткаруу учурунда учуучу экипаж пайдаланылышы үчүн контролдук текшерүүлөрдүн карталарын бекитет.

21. Арыз ээси/эксплуатант төмөнкүлөрдү ырастаган документтерди анын колдонулушунун мөөнөтү аяктаган күндөн тартып бир жылдын ичинде сактоону камсыз кылат:

- экипаждардын мүчөлөрүнө учууга жол берүү боюнча талаптарды аткарууну;

- кызматкерлер учууларды камсыз кылуу боюнча кызматтык милдеттерди аткарышына жол берүүнү.

22. Арыз ээси/эксплуатант учуунун башталышы, улантуу, маршрутун өзгөртүү же токтотуу жөнүндө чечимдерди кабыл алуу учурунда адамдардын тизмегин жана алардын ортосунда ыйгарым укуктарды тиешелүү бөлүштүрүүнү белгилейт.

23. Арыз ээси/эксплуатант Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин талаптарына ылайык учууларды аткаруу учурунда чечимдерди кабыл алуу үчүн талап кылынган маалыматтын КВСте болушун камсыз кылат.

24 Арыз ээси/эксплуатант аба кемелерин техникалык тейлөө жана учууга жарактуулугун сактоо боюнча ченемдик жана эксплуатациялык-техникалык документтерди сактайт.

25. Арыз ээси/эксплуатант төмөнкүлөрдү үч жыл аралыгына сактоону камсыз кылат:

- ар бир аткарылган учуу жөнүндө маалыматтарды (учууга тапшырма);

- отунду жана майды куюу жөнүндө маалыматтарды (борттук журнал);

- экипаждык мүчөлөрүнүн жана учууларды камсыз кылуу боюнча кызматкерлердин жумушчу жана учуу убактысы, ошондой эле эс алуу убактысы жөнүндө маалыматтарды.

Метеорологиялык маалымат жөнүндө билдирүүлөр, КВС үчүн билдирүү, жыйынды-жүктөө ведомосту, учуунун кол коюлган планынын көчүрмөсү эксплуатанттын аба кемеси тиешелүү учууну аткарган датадан тартып 90 күндүн ичинде сакталат.

26. Учууларды башкаруунун алкагында навигациялык программалык продуктулар колдонулган учурда арыз ээси/эксплуатант сатып алынуучу навигациялык программалык продуктуларды текшерүү жол-жоболорун аларды пайдалануу башталган учурга чейин бекитет жана ишке ашырат, алар төмөнкүлөрдү баалоону камтыйт:

- маалыматтардын бүтүндүгүн жана багыты боюнча пайдалануу үчүн жетиштүүлүгүн;

- маалыматтардын орнотуу болжолдонуп жаткан жабдууга шайкештигин.

3-берене. Арыз ээсинин/эксплуатанттын учуулардын коопсуздугун башкаруу тутуму

27. Арыз ээси/эксплуатант Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык келген СБУПту иштеп чыгат жана иштешин камсыз кылат.

28. Арыз ээси/эксплуатант учуулардын коопсуздугун камсыз кылуу саясатын бекитет, ал:

- эксплуатанттын ишинде учуулардын коопсуздугун камсыз кылуу маселелеринин артыкчылыгын көрсөтүүнү камтыйт;

- учуулардын коопсуздугу жагынан саясатты ишке ашыруу үчүн зарыл болгон ресурстарды баалоо жана берүү механизмдерин камтыйт;

- уюмдун бардык кызматкерлерине жеткирилет.

29. Арыз ээси/эксплуатант аба кемелерин эксплуатациялоо менен байланышкан кооптуулук факторлорун табуу жана маалыматтарды талдоону жүргүзүү максатында учуулардын коопсуздугу боюнча маалыматты талдоону жүзөгө ашырат жана талдоонун натыйжаларын авиациялык кырсыктарды четтетүү үчүн эксплуатанттын бөлүмдөрүнүн жетекчилерине берет.

30. Арыз ээси/эксплуатант учуулардын коопсуздугу боюнча маалыматты талдоонун жүрүшүндө табылган көйгөйлөрдү жетектөөчү персонал карап чыгышынын жол-жоболорун аткарууну жана карап чыгуунун натыйжалары жөнүндө бүткүл кызыкдар персоналга маалымдоону камсыз кылат.

31. Арыз ээси/эксплуатант инциденттерди жана авиациялык кырсыктарды тергөөнү белгиленген мөөнөттөрдө жүргүзүү үчүн шарттарды түзөт.

32. Арыз ээси/эксплуатант анын жетекчилигинде белгиленген, авиациялык кырсыктын же олуттуу инциденттин себеби болуп калышы мүмкүн болуп калган эрежелерден жана жол-жоболордон четтөөлөрдү табуу жана тергөө үчүн жол-жобону белгилейт жана ишке ашырат.

33. Арыз ээси/эксплуатант аба кемелеринде орнотулган алардын борттук регстраторлорунун маалыматтарын чогултууну жана талдоону жүргүзөт. Учуулардын маалыматтарынын мониторинг тутуму жазалоо максатын көздөбөйт жана маалымат булагын (булактарын) учуулардын коопсуздугун камсыз кылуудан айырмаланган максаттарда пайдалануудан коргоо боюнча адекваттуу чараларды камтыйт, учуулардын маалыматтарын талдоо жагынан алда канча кең-кесири талаптар жана жол-жоболор ЖАО бекиткен "Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатантынын ишин көзөмөлдөө боюнча колдонмодо" жана Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатантынын ишин тастыктамалоо жана көзөмөлдөө жол-жоболору боюнча нускамада баяндалган.

34. Учуулардын маалыматын иштетүүнү жана талдоону эксплуатанттын бөлүмдөрү же келишимдердин негизинде уюмдар жүзөгө ашыра алат.

35. Арыз ээси/эксплуатант УКБТ ага ылайык иштеп жаткан Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык келген документтердин тутумун түзөт.

4-берене. Аба кемелеринин учууга жарактуулугун сактоо боюнча арыз ээсине/эксплуатантка карата талаптар

36. Эгерде Эл аралык жарандык авиация жөнүндө конвенциянын 83-бис -беренесине ылайык түзүлгөн макулдашууларда башкасы каралбаса, арыз ээси/эксплуатант аба кемелеринин учууга жарактуулугун сактоону жүзөгө ашырат, уюштурат - аба кемесинин же анын бөлүктөрүнүн учууга жарактуулук талаптарына шайкештигин камсыз кылуу жана аларды аба кемеси катталган мамлекеттин талаптарына ылайык иштөө мөөнөтүнүн ичинде коопсуз эксплуатациялоо үчүн зарыл болгон абалда сактоо үчүн чаралардын комплексин аткаруу.

37. Арыз ээси/эксплуатант бекитилген РОТОго (МСМ) ылайык:

- эгерде Эл аралык жарандык авиация жөнүндө конвенциянын 83-бис беренесине ылайык түзүлгөн макулдашууда башкасы каралбаса, өзүндө техникалык тейлөө боюнча уюмдун тастыктамасы болгон учурда аба кемелерин өз алдынча техникалык тейлөөнү аткарат же аба кемеси катталган мамлекет берген техникалык тейлөө боюнча уюмдун тастыктамасы бар башка уюмдар аба кемелерин техникалык тейлөөнү аткаруусун уюштурат;

- АКнын өз паркын техникалык тейлөө программасын ЖАОдо иштеп чыгат жана бекитет;

- АКны техникалык тейлөөнү аткаруу үчүн иштердин пакетин даярдоо менен аба кемелерин техникалык тейлөөнү пландаштырууну жүзөгө ашырат; - аба кемелерин техникалык тейлөө боюнча иштерди толук жана сапаттуу аткарууга контролду камсыз кылат;

- аба кемелерин техникалык тейлөө боюнча аткарылган иштердин эсебин жүргүзөт;

- эксплуатациялык жана кеме документтерин жүргүзүүнү жана сактоону камсыз кылат;

- аба кемелеринин, кыймылдаткычтардын, аба винттеринин, алардын материалдарынын техникалык абалы жөнүндө, аларды эксплуатациялоонун өзгөчөлүктөрү жөнүндө маалыматты чогултууну, эсепке алууну аткарат жана бул маалыматты жарандык аба кемелерин, авиациялык кыймылдаткычтарды жана аба винттерин милдеттүү тастыктамалоону уюштуруу жана жүргүзүү жүктөлгөн ыйгарым укуктуу органга берет.

38. РОТО (МСМ) Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына шайкештик жагынан ЖА органы тарабынан каралат, ал эми, эгерде арыз ээсинин/эксплуатанттын аба кемеси чет мамлекеттин реестринде катталган болсо жана РОТОну (МСМ) жактыруу (макулдашуу) Эл аралык жарандык авиация жөнүндө конвенциянын 83-бис беренесине ылайык түзүлгөн макулдашууда каралган болсо, РОТО (МСМ) аба кемеси катталган чет мамлекеттин авиациялык администрациясы тарабынан да жактырылат (макулдашылат).

39. Арыз ээси/эксплуатант аба кемелеринин, кыймылдаткычтардын, аба винттеринин материалдарынын жана алардын компоненттеринин эсебин жүргүзүүнү камсыз кылат жана төмөнкүлөрдө материалдарды жазууну жүргүзөт:

- эгерде аба кемесин өндүрүүчү формулярларды жүргүзүүнү караган болсо, аба кемелеринин, кыймылдаткычтардын жана аба винттеринин формулярларында мезгилдүү техникалык тейлөөнү жүргүзүүнүн алдындагыдан аз эмес;

- компоненттердин формулярларында, паспортторунда жана этикеткаларында - алар аба кемесинен алып салынганда.

40. Арыз ээси/эксплуатант аба кемелеринин формулярларын, паспортторун жана этикеткаларын аба кемесин, компонентти, эксплуатациялоонун ичинде сактоону камсыз кылат.

41. Эгерде эксплуатант эксплуатанттын аба кемелерин техникалык тейлөөнү аткаруу боюнча функцияларды техникалык тейлөө боюнча уюмдарга берсе, анда эксплуатант техникалык тейлөө боюнча уюм Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын, эксплуатанттын колдонмолорунун талаптарын аткарышын контролдоону камсыз кылат.

42. Арыз ээси/эксплуатант төмөнкүдөй маалыматтарды эсепке алууну жүргүзөт:

- аткарылган техникалык тейлөө жөнүндө;

- аба кемелери, кыймылдаткычтар, компоненттер жана/же буюмдар үчүн техникалык тейлөө кызмат көрсөтүүлөрүн берүүчүлөрдүн;

- арыз ээсинин (эксплуатанттын) аба кемелеринде техникалык тейлөөнү аткарууда пайдалануу үчүн запастык бөлүктөрдү, компоненттерди жана башка мүлктү берүүнү жүзөгө ашырып жаткан берүүчүлөрдүн.

§ 5. Жерде тейлөөнү уюштуруу боюнча арыз ээсине/эксплуатантка талаптар

43. Аба кыймылын тейлөөнү жана техникалык тейлөөнү кошпогондо, эксплуатант аба кемеси учуп чыгышын же аэропортко келгенден кийин учууну аяктоону камсыз кылуу үчүн зарыл болгон жердеги тейлөөнү уюштурат, ал жүргүнчүлөрдү тейлөөнү, багажды, жүктү жана почтаны тейлөөнү, аба кемесин тейлөөнү жана ага жүк салууну, салынган жүктү контролдоону, отун куюну жана аба кемесин муз каптоого каршы иштетүүнү камтыйт.

Бул пунктта каралган жердеги тейлөөнү эксплуатант өз алдынча же уюмдар менен келишимдер боюнча жүзөгө ашырат.

44. Арыз ээси/эксплуатант УЖКга бөлүмдү кошот же РОНОну өзүнчө документ кылып басып чыгарат, ал өндүрүштүк саясатты, жол-жоболорду жана жерде тейлөөнү жүзөгө ашырып жаткан персонал өз милдеттерин аткарышы үчүн зарыл болгон башка маалыматтарды камтыйт.

45. Эксплуатант учууларды камсыз кылуу боюнча персоналдын жардамы менен РОНОнун талаптарын сактоону уюштурат.

46. Туруктуу рейстерди (ырааттама боюнча) жүзөгө ашырууда эксплуатант ырааттама боюнча учуулар аткарылып жаткан аэропорттордо келишим боюнча аба кемелерин жерде тейлөөнү жүзөгө ашырып жаткан уюмдарда РОНОнун болушун (же электрондук көчүрмөгө жеткиликтүүлүктү) камсыз кылат.

47. Эгерде арыз ээси/эксплуатант коркунучтуу жүктөрдү ташууга уруксатты суратса (бар болсо), анда ал документтердин текстине персоналга коркунучтуу жүктөрдү кабыл алуу, иштетүү, жүктөө, ташуу жана учуу жана жерде тейлөө процессинде авариялык кырдаалдын аракеттери менен байланыштуу функцияларды аткарышына мүмкүндүк берген маалыматты киргизет.

48. Эгерде арыз ээсинин/эксплуатанттын коркунучтуу жүктөрдү ташууга уруксаты болбосо, анда ал РОНОго аба кемелеринин бортунда капысынан коркунучтуу жүктөрдү жүктөөнү же ташууну табуу жана четтетүү боюнча көрсөтмөлөрдү жана нускамаларды киргизет.

49. Арыз ээсинде/эксплуатантта коркунучтуу жүктөрдү аба транспорту менен коопсуз ташуу боюнча ИКАОнун техникалык нускамаларынын колдонуудагы редакциясы колунда болууга тийиш.

50. Арыз ээси/эксплуатант жүргүнчүлөрдү тейлеген жана жүктү, почтаны же кол жүктү иштеткен персоналга коркунучтуу жүктөр жагынан милдеттерди аткаруу үчүн зарыл болгон маалыматты РОНОго киргизет.

Көрсөтүлгөн маалымат коркунучтуу буюмдардын жана заттардын айрым түрлөрү төмөнкүдөй экендиги жөнүндө жүргүнчүлөргө маалымдоо тартиби жана жол-жоболору жөнүндө маалыматтарды камтууга тийиш:

- багажда ташууга тыюу салынган;

- кол жүгүнөн алып салынууга тийиш.

51. Арыз ээси/эксплуатант жүргүнчүлөрдүн жана экипаждын мүчөлөрүнүн багажында ташууга уруксат берилген коркунучтуу жүктөрдү ташуу боюнча маалыматты жана нускаманы РОНОго киргизет.

52. Арыз ээси/эксплуатант кызматкерлердин милдеттеринин жана жоопкерчилигинин сыпаттамасын РОНОго киргизет.

53. Эксплуатант учуунун алдында аба кемесинин командирине аба кемесинин бортунда жайгаштырылган коркунучтуу жүктөргө тиешелүү маалыматты жазуу жүзүндө берүүнү уюштурат.

54. Эксплуатант аба кемелерине жүк жүктөөнү алардын эксплуатациялык документтерине ылайык уюштурат.

§ 6. Арыз ээсинин/эксплуатанттын авиациялык коопсуздугуна карата талаптар

55. Арыз ээси/эксплуатант жарандык авиацияны мыйзамсыз кийлигишүү актыларынан коргоого багытталган талаптарды аткарууну уюштурат.

56. Арыз ээси/эксплуатант авиациялык коопсуздуктун программасын, ошондой эле авиациялык коопсуздукту камсыз кылуу жагынан персонал үчүн зарыл программаларды, нускамаларды жана технологияларды иштеп чыгат жана аларды өз учурунда жаңылоону жана аткарууну камсыз кылат.

57. Арыз ээси/эксплуатант Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык авиациялык коопсуздук боюнча авиациялык персоналды даярдоону уюштурат.

58. Арыз ээси/эксплуатант персоналдын функциялык милдеттеринин чектеринде аны авиациялык коопсуздук чаралары менен тааныштырууну камсыз кылат.

59. Арыз ээси/эксплуатант авиациялык коопсуздук жагынан опурталдуу нерселерди, коркунучтарды жана тобокелдиктерди баалоону жүзөгө ашырат.

§ 7. Арыз ээсинин/эксплуатанттын кабиналык экипажынын ишин уюштурууга карата талаптар

60. Эгерде эксплуатант жүргүнчүлөрдү коммерциялык аба ташууларын жүзөгө ашырып жатса, анда эксплуатант борттогу коштоочуларды ишке кабыл алат жана аларга Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык кабиналык экипаждын мүчөлөрү катары милдеттерди аткарууга жол берет.

61. Эгерде эксплуатант жүк ташуучу аба кемелеринде жүктөрдү коммерциялык аба ташууларын жүзөгө ашырып жатса, анда эксплуатант кабиналык экипаждын мүчөлөрү катары борт операторлорун же даярдыктын тиешелүү программасынан өткөн жүктөө боюнча адистерди (лоудмастер) ишке кабыл алат жана аларга Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына ылайык милдеттерди аткарууга жол берет.

62. Эксплуатант аба кемесин учуучу эксплуатациялоо боюнча колдонмонун талаптарына ылайык аныкталган курамда бортто кабиналык экипаждын болушун камсыз кылат.

63. Кабиналык экипаждын бардык мүчөлөрүн жана/же жүктөө боюнча адистерди (лоудмастер) алардын милдеттерин аткарууга тиешелүү саясат, эрежелер жана жол-жоболор менен тааныштырууну жана экипаждын башка мүчөлөрү жана жердеги тейлөөчү персонал менен өз ара аракеттенүүнү камсыз кылат.

8-берене. Арыз ээсинин/эксплуатанттын милдеттүү кызмат адамдарына карата квалификациялык талаптар

64. Учуулардын коопсуздугун камсыз кылуу менен түздөн-түз байланышкан негизги башкаруучу персоналдын катарына төмөнкүлөр үчүн функцияларды жүзөгө ашырган жана жоопкерчилик тарткан кызмат адамдары кирет:

- аба кемелерин учуу эксплуатациялоо;

- аба кемелерин техникалык тейлөө;

- техникалык тейлөө чөйрөсүндөгү сапатка контролдук кылуу (зарыл болсо);

- учуулардын коопсуздугун башкаруу тутуму (УКБТ);

- ишкананын сапат тутуму;

- учуучу персоналды даярдоо;

- коркунучтуу жүктөрдү аба транспорту менен ташуу;

- аба кемелерин жерде тейлөө;

- авиациялык коопсуздук;

- авиациялык коопсуздук чөйрөсүндөгү сапатты контролдоо;

- учууларды жүргүзүүгө контролду жана байкоону жүзөгө ашыруу (учууларды камсыз кылуу боюнча кызматкерлер).

65. Эксплуатанттын өндүрүштүк ишинин чөйрөсүнө көз карандысыз болуп саналган учуулардын коопсуздугун башкаруу жана сапатты башкаруу тутумун уюштуруу функцияларын камсыз кылуучу кызмат адамдарын кошпогондо, эгерде талапкер ушул тиркемеде көрсөтүлгөн тиешелүү кызмат ордуна карата коюлуучу квалификациялык талаптарга ылайык келсе, арыз ээсинде/эксплуатантта бир нече милдеттүү кызмат орундарын айкалыштырууга жол берилет.

66. Аба кемелерин учуу эксплуатациялоону уюштуруу, аба кемелеринин учууга жарактуулугун сактоо; учуулардын коопсуздугун башкаруу тутуму, ишкананын сапат тутуму жана учуучу персоналды даярдоо үчүн жооптуу кызматтык позицияларды башка арыз ээсинин/эксплуатанттын өндүрүштүк ишиндеги ушундай кызматтык позициялар менен айкалыштырууга жол берилбейт.

67. АКны учуу эксплуатациялоо боюнча колдонмо:

- Аба транспортун эксплуатациялоо жагынан атайын авиациялык билим;

- Учкучтун авиациялык персоналынын колдонуудагы күбөлүгүнүн болушу дурус;

- Жарандык авиацияда аба кемесинин командири (АКК) катары иш стажы беш жылдан кем эмес;

- Башкаруучу-жетектөөчү же инструктордук иштин тажрыйбасы болгону дурус.

68. АКны техникалык эксплуатациялоо боюнча жетекчи:

- Төмөнкүдөй адистиктердин бири боюнча жогорку техникалык билим:

- учуучу аппараттарды жана авиациялык кыймылдаткычтарды техникалык эксплуатациялоо же болбосо конструкциялоо;

- авиациялык приборлорду жана учуучу аппараттардын электр жабдууларын, учуу-навигациялык комплекстерин, аба кемелеринин борттук радиоэлектрондук жабдууларын техникалык эксплуатациялоо же болбосо конструкциялоо;

- кийин башка техникалык ЖОЖдордо жогорку билимди алуу менен атайын орто техникалык билим (ЖАнын же ААКнын авиатехникалык окуу жайы);

- КР ЖАнын инженеринин аба кемелеринин бир нече типтери боюнча колдонуудагы күбөлүгү;

- Аба кемелерин эксплуатациялоонун практикалык тажрыйбасы 5 (беш) жылдан кем эмес; -

- ЖАОнун жетектөөчү документтерин жана АКнын учууга жарактуулугун сактоо жагынан башка документтерди ар тараптан билүү;

- Аба кемелеринин/АКнын компоненттеринин жана агрегаттарынын эксплуатацияланып жаткан типтеринин тутумдарын, техникалык тейлөө методдорун ар тараптан билүү жана АКнын типтери боюнча техникалык тейлөө программаларын иштеп чыгуу тажрыйбасы.

69. Учуулардын коопсуздугун башкаруу тутуму боюнча менеджер:

- Жарандык авиация жагынан атайын авиациялык билим;

- Учкучтун, штурмандын, бортинженердин, инженердин адистиги боюнча иш тажрыйбасынын болушу дурус;

- Жарандык авиацияда адистиги боюнча иш тажрыйбасы беш жылдан кем эмес;

- УКБТ жагынан жетектөөчү документтерди жана АКнын учууга жарактуулугун жана учуучу эксплуатацияланышын сактоо жагынан башка документтер;

- Башкаруучу-жетектөөчү же инструктордук иштин тажрыйбасы (болгону дурус);

- УКБТ, коркунучтарды табуу, тобокелдиктерди баалоо, ISO 9001:2015 курстарынан өткөндүгү жөнүндө тастыктамалардын болушу жана учуу маалыматтарын талдоо боюнча курстардын болушу жана алгачкы себептерин табуу болгону дурус.

70. Ишкананын сапат тутуму боюнча менеджер:

- Жарандык авиация жагынан атайын авиациялык билим;

- ISO 9001:2015 жана УКБТ курстарынан өткөндүгү жөнүндө тастыктамалардын болушу, аудиттерди жүргүзүү методикасы боюнча курстардын болушу жана алгачкы себептерин табуу дурус;

- Жарандык авиациядагы адистиги боюнча иш стажы үч жылдан кем эмес;

- Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарын ар тараптан билүү, атап айтканда, УКБТ жана сапат тутуму боюнча башкаруу.

71. Учуучу персоналды даярдоо боюнча менеджер:

- Аба транспортун эксплуатациялоо жагынан атайын авиациялык билим;

- Учкучтун авиациялык персоналынын колдонуудагы күбөлүгүнүн болушу;

- Жарандык авиацияда аба кемесинин командири (АКК) катарында иш стажы беш жылдан кем эмес;

- Авиакомпанияда эксплуатацияланып жаткан АКнын тибине АКК катарында жеткиликтүүлүк;

- Башкаруучу-жетектөөчү же инструктордук иштин тажрыйбасы болгону дурус.

72. Коркунучтуу жүктөрдү аба транспорту менен ташуу боюнча менеджер:

- Жарандык авиация жагынан атайын авиациялык билими болгону дурус;

- Курагы жыйырма бир жаштан кем эмес;

- Жүктү кабыл алуу үчүн жооптуу адамды даярдоо боюнча жана/же коркунучтуу жүктөрдү аба аркылуу ташуу жагынан 6-категория боюнча тренингдерден өткөндүгү жөнүндө колдонуудагы тастыктаманын болушу;

- Коркунучтуу жүктөрдү аба аркылуу ташуунун аспектинде эл аралык стандарттарды билүү;

- Коркунучтуу жүктөрдү ташып жаткан жана мындай жүктөрдү ташыбоо саясаты бар эксплуатанттарды тастыктамалоодогу айырмачылыктарды билүү;

- Жарандык авиация жагынан иштин практикалык тажрыйбасы эки жылдан кем эмес (жерде тейлөө жагынан тажрыйбасы болгону дурус).

73. Аба кемелерин жерде тейлөө боюнча менеджер:

- Жарандык авиация жагынан атайын билими болгону дурус;

- Курагы жыйырма бир жаштан кем эмес;

- Аба кемелерин жерде тейлөө жагынан тиешелүү даярдоо программасынан өткөндүгү жөнүндө колдонуудагы тастыктаманын болушу;

- Жарандык авиация жагынан, атап айтканда, жерде тейлөө жагынан иштин практикалык тажрыйбасы эки жылдан кем эмес.

74. Авиациялык коопсуздук боюнча менеджер:

- Жарандык авиация жагынан атайын билими;

- Курагы жыйырма бир жаштан кем эмес;

- Ишкананын авиациялык коопсуздугун камсыз кылуу жагынан жетекчи курам үчүн тиешелүү даярдоо программасынан өткөндүгү жөнүндө колдонуудагы тастыктама;

- Авиациялык коопсуздук жагынан иштин практикалык тажрыйбасы беш жылдан кем эмес;

- Авиациялык коопсуздук жагынан жетектөөчү документтерди ар тараптан билүү;

- Кыргыз Республикасынын жарандыгынын болушу.

75. Учууларды камсыз кылуу боюнча кызматкер:

- Жогорку же атайын орто авиациялык билим;

- Курагы жыйырма бир жаштан кем эмес;

- Ишкананын эксплуатациялык контролдоо жана учууларды жүргүзүүнү камсыз кылуу (flight dispatcher) жагынан тиешелүү даярдоо программасынан өткөндүгү жөнүндө жарандык авиация органы берген же жактырган тастыктама.

76. Авиациялык коопсуздук чөйрөсүндөгү контролдоо боюнча жооптуу адам бери болгондо төмөнкүдөй талаптарга жооп берет:

- Авиациялык коопсуздук чөйрөсүндөгү иштин беш жылдан кем эмес практикалык тажрыйбасынын болушу; -

- Авиациялык коопсуздук чөйрөсүндөгү сапатты контролдоо боюнча иш-чараларды жүзөгө ашыруудагы иштин тажрыйбасы;

- Курагы жыйырма бир жаштан кем эмес;

- Авиациялык коопсуздук чөйрөсүндөгү инспекторлор/аудиторлор үчүн даярдоо курсу боюнча колдонуудагы тастыктаманын болушу;

- Кыргыз Республикасынын жарандыгынын болушу;

- Авиациялык коопсуздук жагынан жетектөөчү документтерди ар тараптан билүү.

77. Техникалык тейлөө чөйрөсүндөгү сапатты контролдоо боюнча жооптуу адам, эгерде арыз ээсине карата төмөнкүлөр колдонулса:

- Жарандык авиация жагынан жогорку техникалык же атайын орто техникалык билим;

- Инженердин/техниктин колдонуудагы күбөлүгү;

- Аба кемелерин эксплуатациялоо жагынан 3 (үч) жылдан кем эмес практикалык тажрыйба;

- АКнын учууга жарактуулугун сактоо жагынан жетектөөчү документтерди ар тараптан билүү;

- Техникалык тейлөө чөйрөсүндөгү сапатты контролдоо боюнча иш-чараларды жүзөгө ашыруу чөйрөсүндөгү иш тажрыйбасынын болгону дурус;

- ISO 9000:2015 жана УКБТнын курстарынан өткөндүгү жөнүндө колдонуудагы тастыктаманын болушу, учууга жарактуулук аспектинде адамдык фактор, аудитти жүргүзүү методикасы жана алгачкы себептерди табуу боюнча курстардын болгону дурус.

78. Арыз ээсинин/эксплуатанттын түзүмдүк бөлүмдөрүнүн (кызматтарынын) сунушталуучу тизмегине төмөнкүлөр кирет:

- Учуу кызматы;

- АКны техникалык тейлөө кызматы - ЖА органынын өзүнүн же ал келишим боюнча тастыктамаган уюм;

- Учууларды жүргүзүүгө жетекчилик кылуу боюнча кызмат;

- Ташууларды уюштуруу кызматы - өзүнүкү же келишим боюнча;

- Учууларды ыкчам башкаруу кызматы (учууларды камсыз кылуу боюнча кызматкерлер - Dispatcher);

- Авиациялык коопсуздукту камсыз кылуучу кызмат (жүргүнчүлөрдү, кол жүгүн, багажды, жүктөрдү, почтаны, борт тамак-ашын жана борттогу азыктарды алгачкы текшерүү; аба кемелерин кайтаруу; АКны тинтүү (кароо), авиациялык коопсуздук чөйрөсүндөгү сапатты контролдоо ж.б.) - өзүнүкү же келишим боюнча же авиациялык коопсуздукту камсыз кылуу боюнча жоопкерчиликти, милдеттерди жана ыйгарым укуктарды бөлүштүрүү;

- Учууларды метеорологиялык камсыз кылуу боюнча кызмат - өзүнүкү же келишим боюнча;

- Борт тамак-ашы менен камсыз кылуу кызматы - өзүнүкү же келишим боюнча;

- Жерде тейлөөнү уюштуруу боюнча кызмат - өзүнүкү же жерде тейлөө жагынан тигил же бул иштерди аткаруу үчүн тышкы подрядчылардын кызмат көрсөтүүлөрүн пайдалануу;

- ЖАОнун талабы боюнча же арыз ээсинин чечими боюнча технологиялык процесстерди аткаруу үчүн башка кызматтар.

Арыз ээсинин/эксплуатанттын укуктук статусун баалоо

Эксплуатанттын тастыктамасын алган учурда

Арыз ээсинин укуктук статусун баалоо арыздын жана ал ЖАОго берген документтердин негизинде жүргүзүлөт. Укуктук статусту баалоону жүргүзүү учурунда Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигинин сайтында юридикалык жактардын бирдиктүү базасында юридикалык жак катары каттоонун аныктыгын текшерүү зарыл. Арыз ээсинин бардык документтери Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык келүүгө тийиш жана жарандык авиация органынын кароосуна уставдык документтерге ылайык уюмдун башкы директорунун же аны алмаштырган адамдын колу менен ойдогудай күбөлөндүрүлгөн түрдөгү номер коюлган жана көктөлгөн документтердин көчүрмөлөрү берилет.

Эксплуатантты тастыктамалоонун биринчи этабында төмөнкүлөр берилет:

- юридикалык жакты түзүү жана башкы директорду дайындоо жөнүндө Чечимдин көчүрмөсү;

- юридикалык жактын уюштуруучусунун же уюштуруучуларынын паспортунун көчүрмөсү;

- башкы директордун паспортунун көчүрмөсү;

- ИННди жана ОКПОну берүү менен Юридикалык жакты мамлекеттик каттоо (кайра каттоо) жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсү;

- юридикалык жактын Уставынын көчүрмөсү;

- юридикалык жактын Уюштуруу келишиминин көчүрмөсү.

Тастыктамалоонун экинчи этабында төмөнкүлөр берилет:

- аба кемесин жана/же аба кемелерин Ижарага алуу келишиминин көчүрмөсү;

- Аба кемесин сатып алуу-сатуу келишиминин көчүрмөсү же купчийдин көчүрмөсү (Bill of sale), бул аба кемесинин ижарага берүүчүгө таандык экендиги жөнүндө ырастайт.

Тастыктамалоонун төртүнчү этабында көрсөтүүчү учууларды аткаруунун алдында төмөнкүлөр берилет:

- Аба кемесин камсыздандыруу жөнүндө тастыктаманын көчүрмөсү;

- үчүнчү жактардын алдында жарандык-укуктук жоопкерчиликти камсыздандыруу тастыктамасынын көчүрмөсү;

- коммерциялык жана коммерциялык эмес жүргүнчүлөрдүн алдында жарандык-укуктук жоопкерчиликти камсыздандыруу тастыктамасынын көчүрмөсү;

- жүктү, багажды, почтаны камсыздандыруу жөнүндө тастыктаманын көчүрмөсү.

Эксплуатациялык спецификацияларга өзгөртүүлөрдү киргизүү учурунда төмөнкүлөр берилет:

- аба кемесин жана/же аба кемелерин Ижарага алуу келишиминин көчүрмөсү;

- Аба кемесин сатып алуу-сатуу келишиминин көчүрмөсү же купчийдин көчүрмөсү (Bill of sale), бул аба кемесинин ижарага берүүчүгө таандык экендиги жөнүндө ырастайт.

- Аба кемесин камсыздандыруу жөнүндө тастытктаманын көчүрмөсү;

- үчүнчү жактардын алдында жарандык-укуктук жоопкерчиликти камсыздандыруу тастытктамасынын көчүрмөсү;

- коммерциялык жана коммерциялык эмес жүргүнчүлөрдүн алдында жарандык-укуктук жоопкерчиликти камсыздандыруу тастыктамасынын көчүрмөсү;

- жүктү, багажды, почтаны камсыздандыруу жөнүндө тастыктаманын көчүрмөсү милдеттүү тартипте берилет.

Эгерде эксплуатациялык спецификацияларга өзгөртүүлөр киргизилген учурга карата иште өзгөрүүлөр болуп өтсө жана эксплуатанттын документтерине тиешелүү өзгөртүүлөр киргизилсе, төмөнкүдөй документтер берилет:

- юридикалык жакты түзүү жана башкы директорду дайындоо жөнүндө Чечимдин көчүрмөсү;

- юридикалык жактын уюштуруучусунун же уюштуруучуларынын паспортунун көчүрмөсү;

- башкы директордун паспортунун көчүрмөсү;

- ИННди жана ОКПОну берүү менен Юридикалык жакты мамлекеттик каттоо (кайра каттоо) жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсү;

- юридикалык жактын Уставынын көчүрмөсү;

- юридикалык жактын Уюштуруу келишиминин көчүрмөсү.

Эксплуатанттын тастыктамасын узартуу учурунда, эгерде тастыктамалоону жүргүзүү учуруна карата эксплуатанттын ишинде өзгөрүүлөр болуп өтсө жана жетектөөчү жана укук белгилөөчү документтерине тиешелүү өзгөртүүлөр киргизилсе, төмөнкүдөй документтер берилет:

- юридикалык жакты түзүү жана башкы директорду дайындоо жөнүндө Чечимдин көчүрмөсү;

- юридикалык жактын уюштуруучусунун же уюштуруучуларынын паспортунун көчүрмөсү;

- башкы директордун паспортунун көчүрмөсү;

- ИННди жана ОКПОну берүү менен Юридикалык жакты мамлекеттик каттоо (кайра каттоо) жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсү;

- юридикалык жактын Уставынын көчүрмөсү;

- юридикалык жактын Уюштуруу келишиминин көчүрмөсү.

- аба кемесин жана/же аба кемелерин Ижарага алуу келишиминин көчүрмөсү;

- Аба кемесин сатып алуу-сатуу келишиминин көчүрмөсү же купчийдин көчүрмөсү (Bill of sale), бул аба кемесинин ижарага берүүчүгө таандык экендиги жөнүндө ырастайт.

- Аба кемесин камсыздандыруу жөнүндө тастыктаманын көчүрмөсү;

- үчүнчү жактардын алдында жарандык-укуктук жоопкерчиликти камсыздандыруу тастыктамасынын көчүрмөсү;

- коммерциялык жана коммерциялык эмес жүргүнчүлөрдүн алдында жарандык-укуктук жоопкерчиликти камсыздандыруу тастыктамасынын көчүрмөсү;

- жүктү, багажды, почтаны камсыздандыруу жөнүндө тастыктаманын көчүрмөсү.

Арыз ээсинин/эксплуатанттын финансы-экономикалык абалын баалоо

Эксплуатанттын тастыктамасын алуу/арыз ээсинин-эксплуатанттын финансы-экономикалык абалынын актуалдуулугун ырастоо үчүн зарыл документтердин тизмеги:

1) Финансылык отчеттуулук:

- Ф.1 Бухгалтердик баланс;

- Ф.2 Пайдалар жана жоготуулар жөнүндө отчет;

- Ф.3 Акча каражаттарынын кыймылы жөнүндө отчет;

- Ф.4 Капиталдын өзгөрүүлөрү жөнүндө отчет;

2) Жылдык бухгалтердик отчеттуулукка түшүндүрмө кат;

3) Текшерилип жаткан мезгил үчүн МСИ жана Социалдык фонд менен салыштыруулардын актылары;

4) Финансылык абалдын жана төлөөгө кудуреттүүлүктүн экономикалык көрсөткүчтөрүнүн талдоосу;

5) Кредиттик жана дебитордук карыз боюнча чечмелөө;

6) Көз карандысыз аудитордук компаниянын корутундусу;

7) АКнын эксплуатанты тастыктаманы алгачкы жолу алып жаткан учурда арыз ээси бизнес-планды иштеп чыгат, анда төмөнкүлөр камтылат:

- учуулардын пландаштырылган программасын 24 сааттын ичинде аткаруу мүмкүнчүлүгүнүн жана жүзөгө ашырылып жаткан иштен кандайдыр-бир кирешени пайдаланбастан өзүнүн бизнес-планына ылайык иштин жүрүшүндө контракт түзүлгөн жана реалдуу болжолдордун негизинде аныкталган белгиленген жана жумуш чыгымдарын иш башталгандан кийин үч айдын ичинде жабууга кудуреттүүлүктүн негиздемеси;

- эксплуатациялана турган ар бир аба кемесине болжолдонгон кирешелер жана отунга, тарифтерге, эмгек акыга, техникалык тейлөөгө, амортизацияга, алмашуу курсунун өзгөрүүлөрүнө, аэропорттук тарифтерге, аэронавигациялык тарифтерге, жердеги тейлөөгө сарптоолорго, камсыздандырууга жана башкаларга чыгымдар;

- ташуулардын жалпы көлөмүнүн жана арыз ээсинин ишинин биринчи толук жылы үчүн алынган кирешелердин болжолдору, анын ичинде болжолдун эсебинин негизине киргизилген бекемдөөчү маалыматтар;

- финансылоонун колдо болгон жана болжолдонгон булактары жөнүндө маалыматтар;

- аба кемелерин сатып алуу/ижаралоо кантип финансылана тургандыгы, анын ичинде ижаранын учурундагы, келишимдин, мөөнөттөрү жана шарттары жөнүндө маалыматтар.

Арыз ээси/эксплуатант иштеп чыгуучу жана киргизүүчү негизги жетектөөчү документтердин тизмеги

1. Арыз ээсинин/эксплуатанттын бардык документтери жана колдонмолору актуалдуу маалыматты, эксплуатанттын персоналы өз учурунда изилдеп чыккан жетектөөчү документтердин бардык жоболорун, анын ичинде учуулардын коопсуздугу, авиациялык коопсуздук, уюмдардын персоналы жөнүндө маалыматтарды, ошондой эле жетектөөчү документтерге киргизилген өзгөртүүлөрдү/толуктоолорду, эксплуатант кабыл алган, жетектөөчү документтердин талаптарына карама-каршы келбеген ички ченемдик документтердин жоболорун камтыйт.

2. Эксплуатант өзгөртүүлөрдү дайыма кайра карап (текшерип) турат жана төмөнкүдөй учурда аларды жетектөөчү документтерге киргизет:

- аба кемелерин эксплуатациялоонун шарттары өзгөргөндө;

- коммерциялык аба ташууларын жүзөгө ашырып жаткан юридикалык жана жеке жактардын ишин жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылар күчүнө киргенде;

- арыз ээсинин/эксплуатанттын укуктук (юридикалык) статусу өзгөргөндө;

- эксплуатант жетектөөчү документтерди өркүндөтүү жөнүндө чечим кабыл алганда.

3. Арыз ээси/эксплуатант эксплуатациялык документтердин, Кыргыз Республикасынын аба мыйзам актыларынын, УЖКга шилтеме жасалган ички ченемдик документтердин жана эксплуатанттын башка колдонмолорунун өзгөртүүлөрүн эсепке алуу боюнча аткаруу жана контролдук кылуу үчүн, ошондой эле төмөнкүлөр үчүн жооптуу адамдарды дайындайт:

- эксплуатанттын бөлүмдөрүндө жана кызмат көрсөтүүлөрдү тышкы берүүчүлөрдө/ арыз ээси/эксплуатант үчүн иштин айрым түрлөрүн жүзөгө ашырып жаткан субпорядчыларда көрсөтүлгөн документтердин колдонуудагы версияларынын болушун камсыз кылуучу таратууну (электрондук түрдөгү жеткиликтүүлүк);

- эксплуатанттын документтеринде камтылган маалыматтын актуалдуулугун сактоо үчүн зарыл болгон өзгөртүүлөрдү кайра кароо жана киргизүү;

- эскирген, кайрадан басылып чыккан документтерди табуу, аларды алып салуу жана жок кылуу;

- тышкы булактардан алынган документтерди, анын ичинде ЖАОдон, башка ыйгарым укуктуу органдардан, аба кемелерин жана комплекттерин иштеп чыгуучулардан (өндүрүүчүлөрдөн) колдонмолорду сактоо жана таратуу;

- жетектөөчү документтердин дизайны адамдык фактордун принциптерин, анын ичинде жазуу тилин, ариптердин өлчөмдөрүн туура пайдаланууну жана булар колдонула турган жерде диаграммаларды, таблицаларды жана карталарды туура топтоону эске алууга тийиш.

4. Эксплуатанттын Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына шайкештигин ырастоо/мониторинг жол-жоболорун ай сайын маалыматтык камсыз кылуу Кыргыз Республикасынын Аба кемелеринин эксплуатантынын ишин көзөмөлдөө боюнча колдонмонун "Эксплуатанттын учууларынын коопсуздугу боюнча отчет" деген 1-тиркемесине ылайык жүзөгө ашырылат.

5. Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына тиешеси бар жагынан бааланууга жана ЖАО тарабынан бекитилүүгө тийиш болгон документтердин жана колдонмолордун толук тизмеси болуп саналбаган тизмек:

- Учууларды жүргүзүү боюнча колдонмо (мындан ары - УЖК), ал төмөнкүлөрдөн турат:

- жалпы жоболор;

- аба кемесин эксплуатациялоо боюнча маалымат;

- аймактар, маршруттар жана аэродромдор; жана

- даярдоо

же УЖКнын курамдык бөлүгү болуп саналган айрым колдонмолорду камтыган төмөнкүдөй УЖКлар:

- Жүргүнчүлөрдү ташуулардын кабиналык экипажынын колдонмосу;

- Жүк ташуучулардын бортоператорлорунун колдонмосу;

- АКнын типтери боюнча, авиациялык иштердин түрү боюнча, ОЗП/ВЛПда учууларга карата учуулардын жана жабдууларды пайдалануунун түрлөрү боюнча уруксаттар боюнча учуучу курамды даярдоо программалары жана адамдык фактордун аспекттерин эске алуу менен иштелип чыккан, Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелери талап кылган башка зарыл программалар;

- Адамдык фактордун аспекттерин эске алуу менен экипаж, кабиналык экипаж/бортоператор/лоудмастер (жүк жана жүргүнчү ташуулары), эксплуатациялык персонал жана жердеги персонал үчүн даярдоо программасы;

- Авиациялык коопсуздук боюнча персоналды даярдоо программасы;

- Адамдык фактордун аспекттерин эске алуу менен учуулардын диспетчерлерин (учууларды камсыз кылуу боюнча кызматкерлерди) даярдоо программасы;

- Коркунучтуу жүктөрдү ташуу боюнча персоналды даярдоо программасы;

- Жерде тейлөө боюнча колдонмо;

- Учуулардын маршруттары жана региондору;

- Жүргүнчүлөр үчүн коопсуздук боюнча нускама;

- Учуулар, учууларды камсыз кылуу, учууларды коштоо жана башкалар боюнча жетектөө жол-жоболору;

- Коркунучтуу жүктөрдү ташуу боюнча колдонмо;

- АКдагы ОГ менен байланышкан инциденттердин учурунда авариялык жагдайда аракеттенүү тартиби жөнүндө нускама;

- Аба кемесин техникалык тейлөө программасы;

- Техникалык тейлөө боюнча эксплуатанттын колдонмосу (МОЕ); жана/же Учууга жарактуулукту сактоо боюнча колдонмо (САМЕ);

- Төмөнкүдөй жоболор каралат:

- Персоналды дайыма окутуу саясаты.

- Техникалык тейлөөнүн сапаты жагындагы саясат.

- Өндүрүүчүнүн документтерин биротоло текшерүүлөрдү пайдалануу: MPD, MRB, AMM, MMEL, CDL, SRM, WDM ж.б. (контролдук нускалар ЖА органында болууга тийиш);

- Минималдуу жабдуунун тизмеги (MEL)/ Жол берилген жүрбөй калуунун жана бузулуулардын тизмеги (советтик өндүрүштөгү АКлар үчүн);

- АКнын типтери боюнча техникалык персоналды теориялык жана практикалык окутуу программалары.

6. Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына тиешеси бар жагынан бааланууга жана ЖАО тарабынан жактырылууга тийиш болгон документтердин жана колдонмолордун толук тизмеси болуп саналбаган тизмек:

- Аэродромдордун/ аэропорттордун эксплуатациялык минимумдарын аныктоо методдору;

- Салмакты жөнгө салуу жана борбордошуруу боюнча колдонмо;

- Аба кемесин жүктөө жана тейлөө боюнча колдонмо/нускама (жүктөө боюнча адис/loadmaster үчүн);

- Жерде жана/же сууда авариялык эвакуациялоону көрсөтүү планы;

- Көрсөтүүчү учуулардын планы.

7. Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын талаптарына тиешеси бар жагынан ЖАО тарабынан макулдашылуучу документтердин жана колдонмолордун толук тизмеси болуп саналбаган тизмек:

- УКБТ боюнча колдонмо, анын ичинде учуулардын коопсуздугу боюнча документтердин тутумунун сыпаттамасы. УКБТнын колдонмосун дайыма ойдогудай түрдө кайра кароо жана жаңы талаптар, учуулардын жана жабдуулардын түрлөрү киргизилгенден кийин өзгөртүү керек:

- Эксплуатанттын сапатты башкаруу тутуму боюнча колдонмо же Сапаттын кепилдиктеринин программасы;

- Авиациялык коопсуздук боюнча программа;

- Убакыттын талаптарына жана киргизилген колдонуудагы толуктоолор менен өзгөртүүлөргө ылайык салыштырылган Аба кемесинин тибин учуу эксплуатациялоо боюнча колдонмо: AFM, FCOM, QRH, WBM жана АКнын эксплуатацияланып жаткан ар бир тиби боюнча стандарттуу эксплуатациялык жол-жоболор (SOP) (контролдук нускалар ЖАОдо болууга тийиш).

8. ЖАО тарабынан экспертизадан өтүүгө жана бааланууга тийиш болгон документтердин тизмеги:

- аба кемелеринин ижарасына/финансылык лизингине келишимдер (зарыл болгон учурда АКны техникалык тейлөөнү уюштуруу боюнча келишимдер);

- ушул Колдонмого карата 4-тиркеменин жана 5-тиркеменин документтери.

9. Арыз ээсинин/эксплуатанттын бекитүүнү/жактырууну/макулдашууну талап кылбаган документтерин кошпогондо, арыз ээсинин/эксплуатанттын жетектөөчү документтеринин колдонууга кириши ЖАО бекиткенден/жактыргандан/аны менен макулдашкандан кийин болуп өтөт.

10. Эксплуатант кабыл алган ички ченемдик документтердин жоболору жогоруда көрсөтүлгөн колдонмолордун жана ЖАО бекиткен/жактырган/аны менен макулдашкан документтерге карама-каршы келбейт.

Тастыктамалоо процессинин иш-чараларынын ырааттамасы

1. Тастыктамалоо процессинин иш-чараларынын ырааттамасы - арыз ээсин Тастыктамалоону жүргүзүүнүн графиги, бул негизги документ, ал андагы элементтерди, иштин, программалардын, аба кемелеринин жана ЖАОнун баалоосуна жана инспекциясына даяр болууга тийиш болгон башка өндүрүштүк объекттердин түрлөрүн санап өтүү менен тастыктамалоонун I этабында берилет.

2. Графикте көрсөтүлгөн даталар ар бир элементти баалоону, экспертизасын жүргүзүү жана бекитүү (макулдашуу/жактыруу) үчүн ЖАОго берилген 20 жумуш күндөн кем болбогон убакытты эске алуу менен логикалуу, ырааттуу болууга тийиш. Жалпы план-график тастыктамалоо процессин контролдоону сактоо үчүн ЖАО менен макулдашылат, дайыма контролдонуп жана оңдоп-түзөлүп турат.

3. График бери болгондо төмөнкүлөрдөн турууга тийиш:

- иш-чараларды жүргүзүүнүн, окуянын жана баалоо менен инспекциянын башка элементтеринин башталган жана аяктаган датасы;

- зарыл болгон учурда иш-чараларды жүргүзүү орду;

- иш-чараларды, окуяларды жана баалоо менен инспекциянын башка элементтерин аткаруу боюнча жооптуу адамдар.

1) Тастыктамалоонун I этабы:

- Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарын окуу жана арыз ээсинин жетектөөчү документтерин иштеп чыгуу;

- Тастыктамалоонун I этабында зарыл болгон документтерди берүү датасы;

- ЖАО жактырууга/таануга тийиш болгон авиациялык персоналды даярдоонун машыгуучу жана башка түрлөрүн жүргүзүү үчүн сунуш кылынып жаткан авиациялык окуу жайларынын жана окутуу-машыктыруу борборлорунун тизмеси;

- учууларды жүргүзүү, учууга жарактуулук, аэронавигация, арыз ээсинин иши бааланууга жана инспекцияланууга тийиш болгон жердеги жана башка багыттар боюнча талаптарды аткарууга тиешелүү жагынан аба кемесин тейлөө боюнча ар кандай жарандык авиация уюмдары менен келишимдерди түзүүнүн мөөнөттөрү;

- ЖАОну баалоону жүргүзүү үчүн расмий арызды берүүгө жетектөөчү документтерди иштеп чыгуу жана алардын даяр болушу.

2) Тастыктамалоонун II этабы:

- ушул Колдонмонун 6-тиркемесинде талап кылынган тизмеси менен расмий арызды, арыз ээсинин жетектөөчү документтерин берүү датасы;

- зарыл болгон учурда, тастыктамалоонун II этабында талап кылынуучу жетектөөчү документтердин негизги тизмегине кошумча документтерди берүү.

3) Тастыктамалоонун III этабы:

- жетектөөчү документтерди бекитүүнүн/жактыруунун/макулдашуунун болжолдонгон датасы;

- зарыл болгон учурда, тастыктамалоонун III этабында талап кылынуучу жетектөөчү документтердин негизги тизмегине кошумча документтерди берүү.

4) Тастыктамалоонун IV этабы (ЖАО жетектөөчү документтерди бекиткенден/жакт^ргднддн/макулддшкандднкийин):

- Арыз ээсинин учуучу жана тейлөөчү персоналын жана башка персоналын АКнын тибине даярдоо/кайра даярдоо;

- эксплуатациялык көрсөтүүгө жана инспекциялык текшерүүлөргө техникалык жерде тейлөө каражаттарынын даярдыгы;

- эксплуатациялык көрсөтүү жана инспекциялык текшерүү (рампалык текшерүү) үчүн аба кемелеринин даярдыгы;

- көрсөтүүчү учуулардын (маршруттук текшерүү) даяр планы;

- жерге/сууга авариялык кондурууну көрсөтүүнүн даяр планы.

Арыз ээсин жүргүзүлгөн тастыктамалоо жөнүндө Биротоло отчет

Арыз ээсине (арыз ээсинин аталышы) эксплуатанттын тастыктамасын берүү боюнча тастыктамалоо ___________________ (ЖА органынын аталышы) 20__ "__" ___________ буйругуна ылайык төмөнкүдөй курамдагы Комиссия тарабынан аткарылды:

жарандык аба кемелеринин эксплуатанттарына коюлуучу Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын

талаптарына шайкештиги жагынан арыз ээсин _________________________ тастыктамалоону жүргүздү.

                                                                                                      (юридикалык жактын аталышы)

Корутундунун тексти: ____________________________________________________________________

Аба кемелеринин эксплуатантынын тастыктамасын берүү жөнүндө ЧЕЧИМ

Коммерциялык аба ташууларын жүзөгө ашыруу максатында аба кемелеринин эксплуатантынын тастыктамасын алууга ______________________ 20__ "__" ________№ _______ (арыз ээсинин аталышы, арыздын чыгыш № жана датасы) расмий арызын карап чыгып, _____________________________________________________________ (ЖАОнун аталышы) буларды билдирет: арыз ээси сунуш кылган документтер Кыргыз Республикасынын аба мыйзамдарынын жана _____________________________________________________________ (буйруктун № жана документ бекитилген) бекитилген Кыргыз Республикасынын аба кемелеринин эксплуатантынын тастыктамасын берүү боюнча колдонмонун талаптарына ылайык келет (ылайык келбейт (документтер ылайык келбеген учурда мыйзамдын, ченемдердин, эрежелердин ылайык келбеген пункту/пункттары ж.б. көрсөтүлөт)).

Буга байланыштуу ____________________________ (ЖАОнун аталышы) эксплуатанттын №______ тастыктамасын жана____________ (АКнын каттоо номери көрсөтүлөт) (ылайык келген учурда) аба кемесине эксплуатациялык спецификацияларды берүү жөнүндө билдирет.