Базаркоргон айылдык Кенешинин 111 чакырылышынын он                   сегизинчи сессиясынынын               2003-жылдын 31-декабрындагы № 1                   токтому менен бекитилген      Кыргыз Республикасы, Жалалабат облусу, Базаркоргон районунун         Базаркоргон айылдык Кенешинин  жергиликтуу жамаатынын                                                            АЙЫЛ МЫЙЗАМЫ (УСТАВЫ)      Биз  -  айылдык  Кенешинин  аймагында жашаган  атуулдар,  оз  арабузулгус   биримдикти,   коомдук   тартипти,   ынтымакташтыкты    жанабейпилдикти   орнотуу,   айыл   жергесинде   турмуш-тиричилик   шартынжакшыртуу,  ар бир уй-булонун жана тургундун бакубат, камкор  жашоосункамсыздоону коздоп, ушул оз алдынча башкаруу жамаатын тузуу менен анынкоомдук  жашоосунун  ыйык  эрежелери  аныкталган  ушул  Уставды   айылтурмушунун негизги мыйзамы катары кабыл алабыз.     Алдыга койгон ыйык милдеттерди турмушка ашыруу максатында биз  эноболу  жалпы адамзатка тиешелуу ыймандуулуктун талаптарын,  айылыбыздажашаган   бардык  улуттардын  каада-салттарын,  асыл-нарктарын   озунокамтыган  Манас бабабыздын томондогу жети осуятын ыйык  тутуп,  алардыбакубат турмушубуздан куралган негизги курал жана каражатыбыз, руханийасыл-наркыбыз катары колдонобуз.1.  Эл журттун ажырагыс бутундугу жана бир жакадан баш, бир женден колчыгарган биримдиги;2. Улуттар аралык ынтымак, достук жана кызматташтак;3. Улуттук ар-намыс жана атуулдук ариет;4. Арыбас мээнет, алдынкы онор менен билим аркылуу бакубат доолот;5. Гуманизм, айколдук, кечиримдуулук;6. Табият менен татгуу мамиледе болуу;7. Кыргыз мамлекетин чындоо жана аны колдонуп, аны коздун карегиндейсактоо.1. Жалпы жоболор      Оз алдынча башкаруу коомдоштугунун (мындан ары жамааттын) негизгиМыйзамы болгон Айыл Мыйзамы томонкулорду аныктайт жана камтыйт:   • оз алдынча башкарууга отуунун негизги максаттарын;   •оз алдынча башкаруунун принциптерин;   жамаатын оз алдынча башкаруу органдары;   •жамааттын мучолугуно кабыл алууну жана андан чыгууну чыгаруунунтартибин;   •жамааттын мучолорунун укуктарын жана милдеттерин;   • жамааттын оз алдынча башкаруу органдарынын функцияларын;   "жергиликтуу маанидеги маселелерди чечууго жамааттын мучолорунункатышуу жолдорун;   •оз  алдынча  башкаруунун, жамааттыин экономикалык жана  финансалыкнегиздерин  ортолук  менчикке  ээлк  кылуу,  аны  пайдалануунун   жанабашкаруунун тартибин;   •жамааттын  мучолорунун  журуш-турушунун  жанаи  коомдук  тартиптинэрежелерин,   жалпыга  тиешелуу  ыймандуулуктун,  моралдык   этиканын,улуттук каада-салттарын. асыл-адеп нормаларын;   •оз  алдынча  башкаруу  органдары  тарабынан  жамааттын  мучолоруноколдонулуучу сыйлык чараларын;   •айыл  Мыйзамын бузган жамааттын мучолоруно жана озалдынча башкарууоргандарынын курамына жаза коруу чараларын;   •айыл Мыйзамын кабыл алуунун жана ага озгортуу, тузотуу киргизуунунтартибин;  •жамааттын   турмушундагы   мамлекеттик   мыйзамдарга   карама-каршыкелбеген башка маселелерин.     2. Жамааттын оз алдынча башкаруусун уюштуруунуп негизги шарты                            жана максаттары.    Жергиликтуу  оз  алдынча башкарууну уюштуруунун жана  жургузуунуннегизги  шарты -бул жамааттын жалпы мучолорунун жергиликтуу  маанидегибардык коомдук пайдалуумаселелерди оз жоопкерчилигине алып, алардын мыйзам чегинде оз алдынчачечууго жанабашкарууга жонодомдуулугу.    Оз алдынча башкаруу томондогу максаттарды коздойт:     •мамлекеттин жана анын органдарынын кийилигишуусун талап кылбаганжергиликтуу маанидеги бардык маселерди шартына жараша жана мамлекеттикбашкаруу  жамааттарга  зыян келтирбегендей шартта  чече  билууго  жанатурмушка ашырып турууну;     •жергиликтуу  маанидеги  маселелерди коз карандысыз,  оз  алдынчажана  оз  убагында чечип туруу максатында айылдык Кенештин айманындагыкаражаттарын,   социалдык   объектилерди   жана   башка    материалдыкбайлыктарды мамлекеттик менчиктен ажыратып алууну, ошондой  эле  башкамулк ээлеринин ыктыярдуу турдо берген мулк-байлыктарын откоруп алуунуннегизинде жамааттын ортолук менчик жана финасалык экономикалык базасынтузууну;     •айылдык  Кенештин бюджетин оз алдынча тузууго,  толуктоого  жанаанын калктын мудоосун аткарууга жумшоону;     •жамааттын  мучолорун  оз алдынча башкаруу,  жаш  муундарды  калкарасында  болуп  келген мыкты каада-салттар аркылуу руханй  бийиктиккетарбялоо   иштерине  тартууга,  демократиялык  корунушторду  кенейтип,жалпынын  коомдук  ан-сезимин, маданиятын,  саясий-социалдык,  коомдукактивдуулугун жогорлатууну;     •жамааттын   мучолорунун   ынтымакташтыгын,   оз   эл-жер    учунпатриотгулугун, улуттук жана улуттар аралык достукту бекемдоону.3. Жамааттын оз алдынча башкаруу принциптери.     Жамааттын оз алдынча башкаруусу томндогу принциптерде жургузот:     •жергиликтуу   маанидеги   маселелрди   чечууго   жамааттын    озалдынчалагы,  озун-озу камсыз кылуу, озун-озу тарбиялоосу  жана  жонгосалуусу;     •оз алдынча башкаруу органдарынын ишмердигинин жамааттын мучолорутарабынан козомолдонушу жана аларды эл алдындагы жоопкерчилиги;     •жергиликтуу   жана  мамлекеттин  кызыкчылыктарын   айкалаштырып,шайкеш  келтирип  чечуу  максатында жергиликтуу  башкаруу  органдарынамамлекеттик айрым ыйгарым укуктарын беруу;     •жамааттын  оз  алдынча башкаруусунун окулчулуктуу органы  болгонайылдык  Кенештин депуттарын, анын аткаруучу-тескоочу  айыл  окмотунунбашчысын жалпы тен жана тике шайлоо укукгунун негизинде жашыруун добушберуу аркылуу шайлануусу;     •жергиликтуу  оз  алдынча башкаруунун окулдук, аткаруучу-тескоочужана   аймактык  коомдук  оз  алдынча  башкаруу  органдарынын  ыйгарымукуктары менен милдетгеринин так чектелиши;     •жамааттын  жалпы кызыкчылыгы боюнча маселелерди чечуудогу  айрымжамаат   мучолорунун   мыйзамдуу  укуктары   менен   кызыкчылыктарынынбузулбастыгы,    жамаат    мучолорунун   мыйзамдык    укуктары    жанакызыкчылыктарынын,  жалпы жамаат мучолорунун мыйзамдык  укуктары  жанакызыкчылыктарынан, жалпы жамааттын кызыкчылыганан томон турбастыгы;•социалдык акыйкаттуулуктун сакталышы;  •жергиликтуу    оз    алдынча   башкаруу    органдарынын    ишиндегимаалымдуулук,  ачыктык, коомдук брикмелер, уюмдар жана калктын  кенирикатмары менен тыгыз байланышы;  •жамааттын  мучолоррунун  чогулуштарда,  элдик  жыйындарда   айылдыкКенеш  менен  айыл  Окмотунун  жыйналыштарында  жергиликтуу  маанидегимаселелрди которуу жана ой-пикир эркиндиги;  •оз  алдынча башкаруу органдарынын жергиликтуу маанидеги  маселелрдиоздоруно ыйгарылган укуктарынын чегинде оз алдынча чече алуусу,  кабылалган чечимдерин негиздуулугу жана мыйзамдуулугу боюнча жамааттын жанамамлкеттин алдындагы жоопкерчилиги;  •оз  алдынча  башкаруу  органдарынын оз ишмердуулугундо  мамлекеттикмыйзамдарды, конституцияны кыйшаюсуз жетекчиликке алуусу.   4. Жамааттын оз алдынча башкаруу органдары    Жамааттын  оз алдынча башкаруусу анын томондогу органдары  аркылуужузого ашырылат:     •жамааттын мучолору тарабынан шайланган окулдук органы Кенеш;     •айылдык Кенешин аткаруучу-тескоочу орган - ойыл Окмоту;     •аймактык коомдук оз алдынча башкаруу органдары  (айылдардын;     •аксакалдар соттору, коомдук тартипти коргоо кошундары;     •жамааттын материалдык-финасалык байлыктарын пайдалануу боюнчаэлдик козомол тобу;     •жамаат  туздон-туз оз алдынча башкарууну томондогу демократиялыкжолдор аркылуу турмушка ашырат     •жергиликтуу айылдык референдумдар;     •жамааттын мучолорунун курултайлары;     •айылдык жыйындар, чогулуштар жана башка.     Жамааттын   оз  алдынча  башкаруусунун  окулдук  жана  аткаруучу-тескоочу  органдарын уюштуруунун негизги тартиби  жана  иш  аакеттери,ошондой   эле   жергиликтуу  айылдык  референдумдар   жана   жамааттынкурултайларын откоруу эрежелери Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жанаушул Айыл Мыйзамы аркылуу жонго салынат.     Эскертуу:  Жамааттын оз алдынча башкаруусунун окулдук, аткаруучу-тескоочу  жана  башка  органдары Кыргыз Республикасынын  мыйзамдарыныннегизинде,   оз   аймагында   ардагерлердин,   аялдардын,   жаштардын,оспурумдордун,  коомдук  уюмдарга  жана  коомдук  тузулушторго   комоккорсотушот жана алар менен кызматташат.    5. Жамааттын мучолору     1. Жамааттын мучолугуно кабыл алуу ыктыярдуу турдо жургузулот, арбир  айыл  башчысы ошол айылдагы 16 жаштан жогорку атуулдарды жамааткакабыл  алуу жонундогу тизме тузот. Тизмеге мучолукко кируучу  атуулдунозу кол коет.     2.  16  жаш курагына жеткен, Кенештин аймагында туруктуу жашаган,арыз  менен  кайрылган ушул Айыл Мыйзамын ниети менен кабылдаган  жанаанын   талаптарын  сактаган,  анда  корсотулгон  оз   укуктарын   жанамилдетгерин  турмушка  ашырган  ар бир  тургун  жергиликтуу  жамааттынмкчосу болуп эсептелет.          3.   Туруктуу  жашоо   учун  башка  жерден  кочуп  келген  КыргызРеспубликасынын граждандары жеке арыздарынын негизинде Айыл  Кенешининчечими менен жамааттынмучолугуно   кабыл   алынат.  Жамаатка  мучо   болуп   кируу   жонундограждандардын   арызы  айыл  Окмоту  тарабынан   1   айлык   моонотгонкечиктирилбестен каралууга жатат.          4. Кенештин аймагында туруктуу жашабаган, биок ошол аймакта озуножеке менчик катары тиешелуу кыймылсыз мулк же ондуруштук каражаты бар,жергиликтуу  бюджетке дайыма салыктарды жана жыйымдарды толоп  турган,ушул   Айыл   Мыйзамын  кабылдаган  жана  анын  талаптарын   аткаруугамилдеттенген  Кыргыз Республикасынын граждандары оз жамаатынын  мучосуболо алат.    6. Жамааттын мучолорунун укуктары     Жамааттын  мучосу оз арызы боюнча мучолуктон чыга алат. Жамааттынмучосу  рассасына,  улутуна,  динине,  тилине,  жынысына,  ата-тегине,уруусуна,  дуйно-мулктук жана башка абалына карабастан  томондогулоргоукуктуу:     •   жамааттын  оз  алдынча  башкаруу  органдарына  шайлоого  жанашайланууга,  жамааттын  оз алдынча башкаруу аргандарына  жана  жогоркуоргандарга шайлоого жана шайланууга укуктуу;     •жамааттын ишин башкарууга байланыштуу маселелрди талкулоого жанааларды турмушка ашыруу боюнча иш-аракеттерге катышууга;     •иш  тажрыйбасына,  билимине жана жонодомуно  жараша  оз  алдынчабашкаруу органдарында кызмат отоого;     •жамааттын мучолору учун бекитилген женилдиктерден пайдаланууга;     •жергиликтуу    референдумдарга,   айыл   курултайларына,    айылжыйындарга,   айылдык   Кенеш  айыл  Окмотунун   ачык   жыйналыштарынакатышууга,  оз  оюн эркин айтып талкуулап жаткан маселе боюнча  озунунсунуштарын киргизууго;     •Айыл   Мыйзамында   же   Кыргыз  Республикасынын   мыйзамдарындачагылдырылган  укуктар  оз  алдынча  башкаруу  органдары  же   алардынкызматкерлери  тарабынан бузулса, аларды коргоо максатында  аксакалдарсотуна же башка тиешелуу органдарга кайрылууга;     •Айыл  Мыйзамынын  эрежелерин  жамааттын  башка  мучолору  бузганучурда,  оз  алдынча  башкаруу  органдарына  жана  аксакалдар   сотунакайрылууга;     •мыйзамдын  чегинде  ондуруштук, сервистик  (тейлоочулук),  соодажана калкка башка кызмат корсотуу багытындагы ишканаларды уюштурууга;     •  адал  мээнет, ак эмгек менен оз байлыгын артгырууга  жана  аныжалпы  жамааттык, ошондой эле оз алдынча башкаруу органдары  тарабынанишенимдуу корголушуна;     •жамааттын мучолугунон оз ыктыяры менен чыгууга;     •Кыргыз   Республикасынын  мыйзамдарында  жана   айыл   Уставындакорсотулгон башка да укуктардан пайдаланууга.     Аталган   укуктардан   жана  ушул  айыл   Уставында   корсотулгонартыкчылыктардан   жана   женилдиктерден   жамааттын   мучолору   ганапайдаланышат.                       7. Жамааттын мучолорунун милдеттери                                       Жамааттын   мучолору   оз  алдынча  башкаруунун   алдында   турганмилдетгерди   ишке  ашыруу  боюнча  томондогулорго   милдеттуу   болупэсептелет:     •Айыл Мыйзамынын эрежелерин бекем сактоого;     •жамааттын  оз  алдынча  башкаруу органдары  тарабынан  мыйзамдынчегинде  белгиленген  салыктардын  жана  жыйымдардын  бардык  турлорункечиктирбей оз убагында толоого;     •жамааттын турмуш-тиричилик шартын жакшыртууга багьпталган бардыккоомдук   пайдалуу   жумуштарга  (социалдык  багыттагы   обьектилерди,жолдорду, копуролорду, ондогон арыктарды, кочолорду, санитария  боюнчатазалоого,   корктондурууго,  жашылдандырууга  ж.   б.   максаттарындауюштурулган  ашарларга)  катышууларга, аларды  ишке  ашыруу  боюнча  -(бекитилген шарттарды, чектерди) нормаларды, озгочо кырдаалдарда  жанабашка  шарттарда  коомдук тартипти, граждандык коргонуунун  талаптарынсактоо жана башка коомдук кызматтарды милдетгуу турдо аткарууга;     •жамааттын, оз алдынча башкаруу органдарынын мыйзам чегинде  жанаушул Уставдын негизинде кабыл алган бардык чечимдерин аткарууга;     •жамааттын  ортолук менчигин тузууго жана онуктурууго оз  салымынкошууга, аларды сарамжалдуу пайдаланууга;     •оз  уйун,  короо-жайын  таза  кароого  жана  оз  убагында  ондоптурууга,  корктондурууго жана жашылдандырууга, улушуно  тийген  жерди,чарбасын мыкты пайдаланууга, жогорку тушум алууга;     •мыйзамдуулукту   бузуунун   бардык   корунушторуно,    жамааттынматериалдык байлыктарына жана депутаттыкка кайдыгер мамиле кылгавдаргакелишпоочулук менен мамиле жасоого;•курчап   турган   табиятка  (айлана-чейреге)  зомбулуксуздук   менен,камкордук, сарамжалдуулук менен мамиле жасоого, токой, бак-дарак  жанабашка осумдукторго жана жан-жаныбарларга кыянат мамиле кылгандар мененаёосуз   курошууго,   тарыхый,  маданий  жана  табийгый   эстеликтердисактоого;•жамааттын  мучолорунун мулкун, мулктук жана мулкутук  эмес  укуктарынурматтоого жана алардын эмгектерин баалоого;•турак-жай имараттаоын куруу эрежелерин так сактоого;•жамааттын мучолорунун биргелешкен пайдалануусундагы жерди, сууну жанабашка жаратылыш байлыктын ортолук менчикте сарамжалдуу пайдаланууга.Жамаат мучолорунун озгочо милдеттери жана парздары томонкучо:•балага камкордук, аны тарбиялоо - ар бир ата-эненин милдети;•ата-энелерине камкордук кылуу - эмгекке жарамдуу жашы жеткен ар бирбаланын милдети;•жамааттын ар бир мучосуно гуммандуулук жана боорукердик менен  мамилежасоо,  жетимдерди  жана  ата-энесинин багуусунан  ажыраган  балдарды,ошондой  эле  багар-корору жок кары-картандарды,  майыптарды,  эмгеккежараксыздарды камкордукка алуу жана багуу жалпы калктын ыйык парзы;•улууга  урмат,  кичууго  ызат, аялдарга  сый  корсотуу,  аракечтикке,уурулука,  бантиликке, сойкулукка, бузукулукка, бекерпоздукка  барбоо,жамааттын башка мучолорунун укуктарын жана эркиндигин ызаттоо, коомдуктартипти сактоого катышуу жамааттын ар бир мучосунун милдети;•оз  уй-булосундо  ынтымактуу, бейпил турмушту камсыз  кылуу,  кошуна-колондор  менен  тынчтыкта  жашоо,  уй-було  мучолорунун  айрыкча  жашмуундардын    Ата    Мекенин,   оз   айылын   суйууго,    патриотукка,интернационализимге, альтруизмге, достукка тарбиялоо  ар  бир  уй-булобашчысынын милдети;•ар  бир  улутгун  намысын жана када-салтты урматтоо,  улуттар  аралыкынтымактыкты, биримдикти чындоо ар бир улуттун маданиятын оркундотуугокомок беруу айыпдык Кенештин аймагында жашаган ар бир улуттун окулунунмилдети;•жаназа, той-ай маарекелеринде ысрапкерчиликке, ашыкча чыгымдарга  жолкойбоо боюнча Курманбек айыл Жамаатынын жобосу:/. Жаназа боюнча:1. Маркумду акыркы сапарга узатууда кара ашына бир союш союлсун.2. Жаназага озунун участкасынын адамдары катышсын, алыскы жакынтуугандарына гана кат берип чакырыпсын.3. Орозо кундеру откон адамдын кара ашына кундузу союш союлбасын,иптарлыкка уруксат берилсин;4. Жаназа куну тамак пенсия жашындагы кары адамдарга, узактан келгенмеймандарга гана тартылсын;5. Маркумдун биринчи гана бейшембилиги откорулсун, кыркы откорулуп, озайылынын адамдары гана чакырылсын, алыскы адамдарга кат таркатылбасын(жакын туугандарынан сырткары).6. Маркумдун айттыктары откорулсун, жылдыгы откорулбосун;7. Маркумду жууганга озунун жакын туугандары гана кирилсин, ашыкчасарпай беруу токтотулсун;8. Жаназага мектеп окуучулары, айылдын жаш келиндери катышпасын;9. Жыртыш жыртылбасын, маркум откондо сарпай каап, кийгизуу, дооронокутуу, олгон апамдынбала-чакасы сакал коюп аза кутуу салттары токтотулсун;10. Маркумдун кыркы куну аялдардын себетти болуп кетуусу токтотулсун,ашыкча пакет, пияла, материал таркатууга тыйуу салынсын;11. А к кийдидеги ашыкча чыгымдар: костюм-шым, пальто, алтын буюмдардытагуу, ашыкча сарпайларды кийгизуу токтотулсун;12. Жаназа куну, айт, кыркы кундору спирт ичимдиктерин ичууго тыйуусалынсын;13. Маркумдун бейшембилигине, чакырылгандар оз убагында келип кетсин,жаназа намазы айтыпган саатта откорулсун;14. Маркумдун кыркында окула турган катмы бир кун мурда оз айыпаксакалдары менен гана откорулсун, туйун берилбесин.2.Той-аш откорууну тартипке салуу жонундо1.Юбилейлик даталар пенсияга чыкканда гана откорулсун.2. Конок беруу 30-дан ашпасын.3. ЗАГСка чыгарууда 2-3 машинадан ашпасын.4. Уйлонуу кечеси  айылда откорулсо, тунку саат 12-00-до    кечетоктотулсун.5. Спирт ичимдиктерин ичип тополон кылган адамдарга акт тузулупучасткалык инспекторлорго иши откорулуп берилсин.6. Той-аш бир айылда 1 жыпда 2-ден ашпасын, 2 тойдун аралыгы 1 айболсун.7. Той   ашты   откоруудо  аны   откоруучу  айыл   башчысынан,   айылокмотунун уруксат суралсын.8.Той-ашта катмы окуу масилети куну же согум сойгон куну оз айылаксакалдары, тууган-уруктары менен откорулсун.    Жаназа  жана  той-аш откоруудогу бул жобону турмушка  ашыруу  айылокмотунун    аппаратына,   айып   башчыларына.   айыл   комитеттерининмучолоруно, молдолорго, айыл аксаклдарына милдеттендирилсин.    Жобонун   талаптарын   аткаруудан  баш  тарткан   айыл   окмотунунаймагында  жашаган  атулдарга айыл комитеттери  тарабынан  эскертилет.Эгерде  озум билемдикке сапса айып мыйзамдарынын талаптарына ылайык  5мин сомдон 10 мин сомго чейин штраф салынсын.•Мекеме-уюм,  ишканалардагы юбилейлик даталарды откоруу  50  жылдыгыначейин тыюу салынсын;•кыз беруу, келин алууда калын-акы жана калын, берууго тыюу салынат;•ар бир кожолук оз менчигиндеги малдарды, ит-мышыктарды жыл ичинде биржолу ветеринардык кароодон откорот;•коомдук жайларда мае абалында журууго тыюу салынат;•ичкиликке ото берилген атуулдар коомдук жаза чаралар таасир  кылбаса,озу жашаган айылдын тургундарынын жыйынынын, аксакалдар сотунун чечимименен ичкиликтен жабырлангандарды дарылоо мекемелерине жонотуу жонундосунуш кылынат;•зоордуктап кыз ала качууга тыюу салынат;•айылдагы ар бир атуул Кыргыз элинин кайрымдулук салттарын улап,  бей-бечараларга,  жардамга  муктаждарга жардам  корсотуу  максатында  айылокмотунун  алдында  фонд  ачылсын,  тушкон  каражат  комиссия  аркылууболуштуруп турулсун;•  уруксатсыз анчылык кылуу, балык уулоого, жаратылыштын жаныбарларын,осумдукторун булгунго тушурууго жол коюлбасын;•айыл  окмотунун аймагындагы токойлордун сакталышы жана  аны  кобойтупостуруу ар бир атуулдун милдети;•ар  бир  айыл  да бада же кезуу уюштурулуп, бош жургвн  мал  болбооготийиш.  Эгин жана чвп чабынды аянттарга тушкен мал учун ээси же бадачымыйзам чегинде жазана тартат;•уруксаты жок алкоголдук ичимдиктерди сатуу одоно кылмыш катарыбелгиленсин;•Орозо,  Курбан айт, Ноорузду ичимдиксиз белгилоо мулсулман  дининдегиар бир адамдын ыйык милдети деп эсептелет;•жамааттын  мучолору оздоруно тиешелуу жерлери боюнча,  айыл  окмотуножылына бир жолу отчёт берип туруу жаты милдеттендирилсин.10. Жамааттын озун-озу башкаруудагы функциялары  Жамаатгагы  оз алдынча башкаруунун кароосунда жергиликтуу  маанидегижана  айрым мамлекеттик ыйгарымдуу маселелер болушу мумкун. Жамааттагыоз алдынча башкаруу негизинен томонку маселелерди карайт:• Уставды кабыл алуу жана озгортуу, анын аткарылышын козомолдоо;• коммуналдык менчикке ээлик кылуу, пайдалануу жана тескоо;• жергиликтуу финансы маселелери;• аймактын социалдык-экономикапык онугушу;• жамааттын аймагында курулуштарды пландоо жана жонго салуу;• энергия менен, ичууго жарактуу суу менен камсыздоо;• жергиликтуу ишканаларды отун менен камсыздоо;• жолдорду куруу жана пайдалануу;• таштандыларды жок кылуу жана аны кайра иштетуу;• калкты коммуникация менен тейлоо;• маданий мекемелерди колдоо, маданий, тарыхый эстеликтерди коргоо;• маалымат кызматын тузуу жана онуктуруу;• массалык маалымат каражаттарынын ишине шарт тузуу;• оюн-зоок иш-чараларын откорууго шарт тузуу;• калкты иш менен камсыз кылуу;• ортко каршы иш-чараларды тузуу, муниципиалдык орт очуруу кызматынтузуу;• жамааттын жер жана табигый байлыктарды сарамжалдуу пайдалануусу;•  турак-жай  коммуналдык чарба жана корктондуруу иштери,  соода  жанатурмуш-тиричилик жактан тейлоону уюштуруу;• жергиликтуу калктын саламаттыгын сактоого комок корсотуу;•  мектепке  чейинки  мекемелерде, мектепте жана кесиптик  окуу  жайдабилим берууну оркундотуу;• калктын озгочо асыл-нарктуу табигый, маданий, рухий салттарын сактоожана онуктуруу;• жамааттын мучолорун мээнеткеч, унемчул жана жаратман (тузуучу)багьггында тарбиялоо;• дене тарбиясын, спортту, туризмди онуктуруу;• коомдук тартипти сактоо, жамааттын мучолорунун коопсуздугун камсызкылуу;•  жамааттын  мучолорун демократиялык асылнарктарда  тарбиялоо,  дуйнотаануу жагынан ан-сезимин, маданиятын которуу;• жеке ишмердуулук, чакан бизнес менен иштоого шарт тузуу;•   калкка  даректуу  социалдык  колдоону  жана  жардамга  муктаж  уй-булолорду, атуулдарды социалдык жактан коргоону уюштуруу;•  Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарына жана ушул айыл Уставына  каршыкелбеген башка да маселелерди чечуу.11. Жамааттын финасалык-экономикалык негтдери  Жамааттын   экономикалык   негиздери  жамааттын   аймагында   турганжаратылыш ресурстары (жер, анын байлыктары, суулар, токойлор,  осумдукжана   жаныбарлар  дуйносу),  коммуналдык  менчиктин  курамына  киргенкыймылдуу  жана  кыймылсыз мулк, жергиликтуу  бюджеттин   каражаттары,мамлекеттин жергиликтуу керектоолорду канааттандыруу учун жамаатка  жежамааттагы бирикмелерге берген мамлекеттик менчик тузот.Аларды башкаруу мыйзамдардын негизинде жургузулот.  Мыйзамга  ылайык жамааттын жана анын бирикмелеринин менчик  укугундатурган  мулк  оз  алдынча башкаруунун (жамааттын) коммуналдык  менчигиболуп саналат.  Оз  алдынча  башкарууну камсыз кылуу учун зарыл болгон  бардык  мулккоммуналдык   ишканаларга,  мекемелерге  чарба   жургузуу   укугу   жеоперативдуу башкаруу укугу менен бекитилип бери лиши мумкун.  Коммуналдык  менчикте турган мулк граждандык мыйзамдардын  негизиндекоммуналдык  ишканаларга  жана мекемелерге  чарба  жургузуу  укугу  жеоперативдуу башкаруу укугу менен бекитилип берилиши мумкун.  Коммуналдык  мулкту тескоо жана башкаруу оз алдынча башкаруу  органытарабынан жургузулот.Коммуналдык менчиктин курамына томонкулор кирет:• оз алдынча башкаруу органдарынын мулку;• башка менчик формасына откон жерлерден башка жамааттын аймагындагыжерлер;•   ишканалар,  мекемелер,  уюмдар,  турак-жай  эмес  имараттар   жанасоциалдык-маданий обьекттер, ошондой эле аракетгеги мыйзамдар  аркылуубашкарууга жана пайдаланууга алынган башка менчиктер;•жамаатка   откорулуп  берилген  жайыттар,  ошондой  эле   жергиликтуумаанидеги токой, суу жол чарба объектилеринин чарбалык ишмердуулугунонтушкон кирешелер;•жергиликтуу бюджетке тушкон салыктар, жыйымдар жана башка каражаттар;•кредит ресурстары, дотациялар, субвенциялар жана инвестициялар;•жаратылыш байлыктарын пайдалангандардан алынуучу акылар;•ар турдуу кызмат корсотуулордон тушкон акылар;•тышкы  экономикалык ишкердуулуктон, грантгардан тушкон  чегеруулордунэсебинен жыйналган финансалык ресурстар.Коммуналдык менчик томонку жолдор менен тузулот:• мамлекеттик менчик обьектилерин коммуналдык менчикке беруу аркылуу;• жергиликтуу каражаттардын эсебинен тузуу жана сатып алуу аркылуу;• мыйзамда тыюу салынбаган башка да жолдор менен менчикти алууаркылуу.  Жамааттын финансылык-экономикалык негиздерин тузгон байлыктарды айылОкмоту  тарабынан  пайдалануу жана сарптоо тартиби,  бюджетти  аткарууайылдык Кенеш тарабынан аныкталат.  Жамааттын  материалдык  финансылык  байлыктарынан  сарамжалдуу  жанатуура пайдаланышын коомдук козомолдоо айылдык Кенештин финансы, бюджетбоюнча  тармактык комиссиясы жана айылдык Кенеш тарабынан тузулуучу  9адамдан турган элдик козомолдоо тобу тарабынан жургузулот.  Элдик  козомол  тобуна  талапкерлер айылдык  жыйындар  жана  коомдукуюмдар   тарабынан   сунуш   кылынат.   Бул   топтун   текшеруулорунунжыйынтыктары айылдык Кенештин аксакалдар сотунун же озгочо учурларындатиешелуу мамлекеттик органдарынын кароосуна берилет.12. Жамааттын оз алдынча башкаруу органдары  тарабынан колдонулуучу            сыйлык чаралары   1.  Ушул  Уставдын  талаптарын улгулуу  аткарган  коомдук  пайдалууэмгекке  активдуу  катышкан,  кайрымдуулук акцияларына.  домоорчулуккотакай  комоктошкон,  жамаатташтыкка ото пайдалуу  ар  кандай  кызматынкорсоткон,  озунун жана бутундой уй-булосунун журуш-турушу  боюнча  энжогорку  улгу  корсоткон  жамааттын мучолоруно,  оз  алдынча  башкарууоргандарынын  кызматкерлерине  жана  башка  атуулдарга  моралдык  жанаматериалдык жактан сыйлык катары томондогулор колдонулушу мумкун:   Кыргыз   Республикасынын   мамлекеттик  сыйлыктарына   жана   ардакнаамдарына корсотуу.   2.   Жамааттын  мучолорун  сыйлыкка  корсотуу  томондогу   тартиптежургузулот:  а)   жамааттын   мучолорун  сыйлыкка  корсотуу  демилгеси   айылдын,кварталдын   (мааленин)  жашоочуларынын  жаппы  жыйындарына,   коомдукуюмдарга,   айыл  башчыларына,  айыл  окмотунун  мучолоруно,   айылдыкКенештин  депутаттарына таандык. Жамааттын мучелерун сыйлыкка корсотуутууралуу сунуштар айылдык Кенешке протокол же кайрылуу иретинде  жазуутурундо тапшырылат.  б)  Алкыш  жарыялоо,  баалуу белек, башка материалдык  жана  акчалайсыйлык  менен сыйлоо мактоо баракчаларын тапшыруу, "Упгулуу  уй-було","Улгулуу  уй",  "Улгулуу  кочо", "Улгулуу  айыл"  деген  наам  ыйгаруутууралуу чечим айыл окмоту тарабынан жазуу турундо кайрылуулар  боюнчакабыл алынат.  в)  Жамааттын  Ардак тактасына жана Ардак китебине  жазуу,  "Айылдынардактуу   атуулу"   деген   наам   ыйгаруу,   ошондой   эле    КыргызРеспубликасынын   мамлекеттик  сыйлыктарына  жана   ардак   наамдарынакорсотуу  жонундогу  чечимдер айыл окмотунун сунунушу  боюнча  айылдыкКенеш тарабынан кабыл алынат.  г)   Жамааттын  мучолорун  сыйлоо  боюнча  маселелер  айылдык  Кенештарабынан  кабыл  алынган  атайын жободо  корсотулгон  шарттарды  жанамеханизмдерди эске алып жургузулот.13. Жамааттын мучолорунун оз алдынча башкаруу органдарынын курамынакорулуучу жаза чаралары.   1.  Айыл жамааттынын мучосу Уставдын эрежелерин сактабагандыгы учунаксакалдар  сотунун  чечиминин негизинде  айылдык  Кенештин  жыйынындакаралып,   жамааттын   мучелугунен  чыгарылат.   Жамааттын   мучосунунчыгарылган   атуул   жамааттын   мучолоруно   ыйгарылган   укуктардан,камкордуктардан  ажыратыпат.  Эгерде  ошол  жамааттын  мучосу  коомдуктартипти  бузуп,  ар  дайым  ичкилик ичип алып  жамааттын  мучелерунунукуктарына  шек  келтирсе,  туура  эмес  журум-туруму  менен   тынчтыкбербесе,  коомдук  жаза чаралар таасир бербесе,  анда  мыйзам  чегиндебашка  турак-жай  бербей  чыгарып  жиберуу  жагын  чечип  берууну  соторгандарына айыл окмоту сунуш киргизууго укуктуу.  2.   Айыл   Уставынын  эрежелерин  сактабаган  жамааттын  мучолорунотомондогу жаза чарапарды колдонулат:•оозеки же жазуу турундегу эскертуу;  •жашаган  жерлерде  откорулген чогулуштарда жана айылдык  жыйындардакоомдук таасир керсетуу, уяткаруу;  •оз  алдынча башкаруу органдары тарабынан белгиленген тартипте Ардакнаамдардан ажыратуу;• белгиленген тартипте айып жазаналарын колдонуу;• жамааттын мучолугунон чыгарып салуу;  •  агын  сууларды булгагандарга жана мурабга баш ийбеген  инсандаргамыйзам чегинде жазана толотуу;• эгинге жана чеп жайытка зыян келтиргендерге;  •  айыл  окмотунун же айыл башчыларынын уруксаты берилбеген жерлердиоз  апдынча айдап жер кыртышын бузгандарга мыйзамдын негизинде  жазанасалынат.  2.    Жогорудагы   корсотулгон   жоопкерчилик   чаралары   жамааттынмучелерунун,   айыл   башчыларынын,  оз  алдынча  башкаруу   органынынкызматкерлеринин   сунуштары  боюнча  айылдык  Кенеш,   айыл   окмоту,аксакалдар соту тарабынан колдонулат. Кайсы жазана колдонулары айылдыкКенеш тарабынан аныкталат.  3.  Айыл  Уставынын  эрежелерин одоно турде  бузган  же  милдеттеринаткара  албаган жамааттын оз алдынча башкаруу органдарынын курамдарынатомондогудой жаза чаралары колдонулат:  а)  Айыл  окмотунун  башчысы  тарабынан  окмоттун  мучолоруно,  айылбашчыларына жана жооптуу кызматкерлерине:• жазуу турундогу эскертуу;• томонку кызматка которуу;• айыл окмотунун мучолугунон чыгарып салуу; айыл башчысына эскертууберуу.б) Айылдык Кенештин депутаттарынын учтен экисинин чечими менен:  •  айыл  окмотунун башчысына, айыл окмотунун жалпы курамына же  анынайрым мучолоруно ишеним корсотпоо;•аксакалдар сотунун жалпы курамына же анын айрым мучолоруно ишенимкорсотпоо;  •  элдик  козомолдоо тобунун жалпы курамына же анын айрым мучолоруноишеним корсотпоо.  4.  Айыл  башчысына, айыл окмотунун жалпы курамына ишеним  корсотпоожонундо  чечимдер райондук Кенештин торагасы жана райондук мамлекеттикадминистрациясынын  башчысы тарабынан жеринде  биргелешип  текшерилип,тууралыгы аныкталгандан кийин гана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынаылайык толугу менен чечилет.  5.  Айыл  окмотуно, анын айрым мучолоруно ишеним корсотпоо жонундогучечимдер    жамааттын    мучолору   тарабынан   айылдык    жыйындарда,курултайларда кабыл алынып, чечим айылдык Кенешке тапшырылат.  АйылдыкКенеш   тарабынан  кабыл  алынган  Жобонун  негизинде   томондогулорготиешелуу олчомдо административдик комиссия тарабынан жазана салынат:  •маркумдун  кыркын,  жылдыгын откорбоо талабын  бузгандарга  жобонуннегизинде  белгиленген, айылдык Кенеш тарабынан кабыл  алынган  жазанасалынат;  •себилген  эгинди,  мал  жайытты тебелеткендерге  жобонун  негизиндебелгиленген жазана салынат;• себепсиз баласын же кызын мектепке жонотпогон ата-энелерге;• уруксатсыз турак-жай салгандарга жана эгин эккендерге;• суу тутукторундогу сууларды туура пайдаланбаган, суу тутукторунсындырган жарандарга.   14. Жамааттын озгочо укуктары    1. Жамаатгаштыкта ото маанилуу болгон айрым социалдык-экономикалык,чарбалык жана маданий маселелерди башка оз алдынча башкаруу жамааттарыменен   биргелешил  чечуу  максатында  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамактыларынын чегинде белгиленген тартипте ар кандай денгээлде  тузулгонжергиликтуу    оз   алдынча   башкаруу   боюнча   бирикмелерге    жанаассоциацияларга мучо болуп кирууго укуктуу.  2.  Кыргыз Республикасынын мыйзамдары белгилеген тартипте жамаат четолколук  жана  эл  аралык оз алдынча башкаруу жамааттары  менен  алакатузууго акылуу.  3.    Жамааттын    жана    анын    органдарынын    ишмердуулугундогумаалымдуулукту,  ачыктыкты  камсыз  кылуу  максатында  жамаат   озунунжергиликтуу  бюджетинин  мумкунчулугуно карап айылдык  гезитти  мыйзамчегинде тузууго жана пайдаланууга укуктуу.  15. Айыл Мыйзамын (Уставын) кабыл алуу жанаозгортуу тартиби    1.  Жамаатгын  Айыл  Мыйзамынын долбоорун айылдык  Кенештин  чечимименен  тузулгон  атайын комиссия Кыргыз Республикасынын  Президентининбекиткен улгусунун негизинде иштеп чыгат.  Комиссия  тарабынан  даярдалган  айыл  Уставынын  долбоору   айылдыкКенештин   сессиясында  бекитилип,  жамааттын  мучолорунун  талкуусунакоюлат.  Айылдык  жыйындарда,  эмгек жамааттарындагы талкуулардан  улам  жанажеке  атуулдар  менен  коомдук уюмдардан тушкон сунуштардын  негизиндекомиссия  айыл  Уставынын долбооруна тиешелуу  кошумчаларды  киргизип,айылдык Кенештин сессиясына коёт.  Айылдык   Кенештин   сессиясында   бекитилген   долбоор   юридикалыкэкспертизадан   откоруу  учун  облустук  мамлекеттик   администрациягаберилет.  Юридикалык экспертизадан откорулгондон кийин айыл  Уставынындолбоору жамааттын жалпы мучолорунун курултайына коюлат.  2.  Айыл  курултайында кабы л алынган Айыл Мыйзамы облустук  юстициябашкармасында   каттоодон  откорулот  жана  областтык  гезитте,   айылокмотунун  атайын чыгарылган бюллетенинде жетиштуу нускада жарыяланып,элге таркатылат.  3.  Айыл  Мыйзамы жаряланган кундон баштап кучуно кирет жана айылдыкКенештин  аймагындагы  жамааттын  бардык  мучолору  жана  оз   алдынчабашкаруу органдары тарабынан кыйшаюусуз аткарылууга жатат.  4.   Жамаатын   Айыл  Мыйзамын  аткарылышына  козомолдукту   айылдыкКенештин депутаттары, айыл окмоту, аксакалдар Соттору жана жергиликтуужамааттын мучолорунун оздору жузого ашырат.  5.  Айыл  Уставына тузотуулорду, алымча-кошумчаларды  киргизуу  ушулайыл Уставын кабыл алган тартипте жургузулот.16.Жыйынтык тилек     Урматтуу  жамааттын мучолору!     "Ырыс  алды  ынтымак" деп ушул озубуз кабыл алган Айыл Мыйзамынынбир  добуштан  колдоп  жана кыйшюусуз аткаралы,  "Сабырдын  тубу  сарыалтын"  - деп чекилик иштерге барбай нысап кылып, ыйманыбызды калыбынакелтирууго талбай аракеттенели, жалкоолукту жана бироого жук  арткандыташтап,  мамлекет берген укуктан толук пайдаланып, оз тагдырыбызды  озколубузга   алалы  деп  озубузго  тиешелуу  иштерди  жана  милдеттердибилгичтик жана жоопкерчилик менен ишке ашыралы!