Бишкек шаары, Өкмөт Үйү

2002-жылдын 31-июлу № 136

                    КЫРГЫ3 РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙ3АМЫ

Кыргыз Республикасынын Омбудсмени

                         (Акыйкатчысы) жөнүндө

     2002-жылдын 25-июнунда             Кыргыз Республикасынын Жогорку

                                        Кењешинин Мыйзам чыгаруу жыйыны

                                        тарабынан кабыл алынган

                  (Кыргыз Республикасынын

                2007-жылдын 6-июлундагы № 97

                2008-жылдын 11-июнундагы № 114,

               2008-жылдын 18-июлундагы №155,

               2009-жылдын 24-февралы № 62,

          2009-жылдын 25-февралындагы №69,

           2010-жылдын 3-мартындагы №41,

                     2011-жылдын 23-июнундагы № 55

         Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

I Глава. Жалпы жоболор

      II Глава. Омбудсменди (Акыйкатчыны) шайлоонун жана кызматтан

                бошотуунун тартиби

     III Глава. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ыйгарым укуктары

     IV  Глава. Мамлекеттик бийлик органдарынын жана алардын

                кызматкерлеринин жоопкерчилиги

      V  Глава. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ишин уюштуруу

     Ушул Мыйзам  Кыргыз Республикасынын Омбудсменинин (Акыйкатчысынын)

компетенциясынын чөйрөсүн,  ишинин түрү менен ыкмасын, кызматка шайлоо-

нун жана бошотуунун жол-жобосун аныктайт.

                                I Глава

                             Жалпы жоболор               

1-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) адамдын жана жарандын

    конституциялык укуктарынын жана эркиндиктеринин сакталышына

                        парламенттик контроль

Кыргыз Республикасынын аймагында адамдын жана жарандын конституциялык

укуктарынын жана эркиндиктеринин жана анын юрисдикциясынын чектеринде

сакталышына парламенттик контролду Кыргыз Республикасынын Омбудсмени

(Акыйкатчысы) туруктуу негизде   жүзөгө ашырат,  ал өз ишинде Кыргыз

Республикасынын Конституциясын, ушул жана башка мыйзамдарын, ошондой

эле мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген  Кыргыз Республикасы

катышуучу болуп саналган эл аралык келишимдерди жетекчиликке алат.

 (КР 2011-жылдын 23-июнундагы № 55 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

     2-статья. Ушул Мыйзамдын колдонуу чөйрөсү

     Ушул Мыйзамдын колдонуу чөйрөсү адамдын жана жарандын укуктары ме-

нен эркиндиктерин жүзөгө ашырууда Кыргыз Республикасынын  жараны  кайсы

жерде жүргөнүнө карабастан, Кыргыз Республикасынын аймагында жүргөн чет

өлкөлүк же жарандыгы жок адам менен  мамлекеттик  бийлик  органдарынын,

жергиликтүү  өз алдынча башкаруу органдарынын жана алардын кызмат адам-

дарынын ортосунда гана келип чыгуучу мамилелер болуп саналат.

3-статья. Адамдын жана жарандын конституциялык укуктары менен

               эркиндиктеринин сакталышына Омбудсмендин (Акыйкатчынын)

               контроль жүргүзүүсүнүн максаты

     Омбудсмендин (Акыйкатчынын) контроль жүргүзүүсүнүн максаты:

     1) Кыргыз  Республикасынын  Конституциясында  жана  мыйзамдарында,

Кыргыз Республикасы ратификациялаган эл аралык келишимдерде жана макул-

дашууларда жарыяланган адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндикте-

рин коргоо;

2) адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктеринин ушул Мый-

замдын 2-статьясында көрсөтүлгөн субъекттер  тарабынан  сакталышы  жана

урматталышы;

     3) адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктеринин  бузулушу-

нун алдын алуу же аларды калыбына келтирүүгө көмөк көрсөтүү;

     4) адамдын жана жарандын  укуктары  менен  эркиндиктери  жөнүндөгү

Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарын Кыргыз Республикасынын Конституция-

сына, бул жаатындагы эл аралык стандарттарга ылайык келтирүү;

5) адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктерин коргоо жаа-

тындагы эл аралык кызматташтыкты жакшыртуу жана андан ары өнүктүрүү;

6) адамдын өзүнүн укуктары менен эркиндиктерин ишке ашыруусун ко-

дулоонун ар кандай түрлөрүн эскертүү;

7) калктын укук жагынан маалымат алуусуна жана жеке адам жөнүндө

маалыматтын купуялуулугунун корголушуна көмөк көрсөтүү болуп эсептелет.

                               II Глава

               Омбудсменди (Акыйкатчыны) шайлоонун жана

                     кызматтан бошотуунун тартиби

4-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) кызматына талапкерге коюлган

               талаптар жана аны шайлоо

     1. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик жана расмий тилдерди билген,

30тен жаш  эмес жана 65 жаштан ашпаган жараны Омбудсмен (Акыйкатчы) бо-

луп шайлана алат.

     2. Жасаган кылмышы үчүн соттолгон адам,  эгерде бул соттуулугу жо-

юлбаса жана мыйзамда белгиленген тартипте алынып  салынбаса,  Омбудсмен

(Акыйкатчы) болуп шайлана албайт.

     3. Омбудсменинин (Акыйкатчысынын) кызматына талапкерди Жогорку Ке-

њешине сунуш  кылуу  укугуна Президенти, депутаттык бирикмелер, ошондой

эле саясий партиялар менен коомдук бирикмелер ээ болушат.

     Ар бир  талапкер боюнча Жогорку Кењешинин тиешелүү комитетинин ко-

рутундусу берилет.

     4. Омбудсмен  (Акыйкатчы) кызматка Жогорку Кењеши тарабынан бюлле-

тендерди пайдаланып жашыруун добуш берүү менен шайланат.

     5. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) кызматына ар бир талапкер үчүн  де-

путаттар өз-өзүнчө добуш беришет.

     6. Эгерде Омбудсменге (Акыйкатчыга) талапкер Жогорку Кењешинин де-

путаттарынын жалпы санынын көпчүлүк добушун алса, ал шайланды деп эсеп-

телинет.

     7. Эгерде  добуш  берүүнүн жыйынтыгы боюнча аларга берилген добуш-

тардын бирдей  саны  менен эки же андан көп талапкер шайланса, ушул та-

лапкерлер боюнча  добуш берүү бирдиктүү тизме менен жүргүзүлөт жана ки-

миси жөнөкөй көпчүлүк добуш алса, ошонусу шайланды деп эсептелинет. До-

буш берүү жол-жобосу Омбудсмен (Акыйкатчы) шайланганга чейин улантылат.

     8. Эгерде шайлануу үчүн жетиштүү болгон добуштардын  санын  талап-

керлердин бири да алалбаса, добуш берилген күндөн тартып 7 күндөн кийин

жана 14 күндөн кечиктирилбестен кайра шайлоо өткөрүлөт.

     9. Шайлоолордун бир жолку өткөрүлүшүндө бир эле талапкерди эки жо-

лу гана көрсөтүүгө болот.

10. Омбудсмен (Акыйкатчы) өзүнөн мурдагынын ыйгарым укуктарынын

мөөнөтү аяктаардан 30 күн мурда шайланат.

     11. Ушул Мыйзамдын 7-статьясында көрсөтүлгөн себептер боюнча ыйга-

рым укук мөөнөтүнөн мурда токтотулган учурда жањы Омбудсменди (Акыйкат-

чыны) шайлоо бир айлык мөөнөттө өткөрүлүүгө тийиш.

     12. Ыйгарым укуктарынын мөөнөтү аяктагандан кийин Омбудсмен (Акый-

катчы)  бул  кызматка өзүнөн кийинки ишин улантуучу кызматка киришкенге

чейин кызмат ордунда кала берет.

13. Кыргыз Республикасынын Омбудсмени (Акыйкатчы) 5 жылдык

мөөнөткө шайланат.

14. Бир эле адам Омбудсмендин (Акыйкатчынын) кызматын катары менен

эки мөөнөттөн ашык ээлей албайт.

     15. Кыргыз  Республикасынын  Омбудсменинин (Акыйкатчысынын) 5 жыл-

дык мөөнөткө шайлануучу экиден ашпаган орунбасарлары болот. Орунбасар-

ларды Омбудсмендин (Акыйкатчынын)сунушу боюнча  Кыргыз  Республикасынын

Жогорку Кењеши шайлайт жана кызматтан бошотот. Омбудсмендин (Акыйкатчы-

нын) орун басарлары мыйзам тарабынан белгиленген гендердик өкүлчүлүктүн

талаптарын эсепке алуу менен шайланышат.

     (КР 2007-жылдын  6-июлундагы  № 97,2008-жылдын 18-июлундагы №155,

2009-жылдын 24-февралы № 62,            2010-жылдын 3-мартындагы №41,

2011-жылдын 23-июнундагы № 55 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

     5-статья. Ант берүү

1.  Омбудсмен  (Акыйкатчы), Омбудсмендин (Акыйкатчынын) орун басар-

лары  кызматка киришээрде Кыргыз Республикасынын Жогорку  Кењешинин за-

седаниесинде төмөнкүдөй мазмунда ант беришет:

     "Мен (аты-жөнү)  Омбудсмендин (Акыйкатчынын), Омбудсмендин  (Акый-

катчынын) орун басарынын кызматына киришип жатып, өзүмдүн милдеттеримди

адилет жана ак ниет аткарууга, Омбудсмен институтунун кадыр-баркын  тө-

мөндөтүүчү иш-аракеттерди жасабоого, Кыргыз  Республикасынын  Конститу-

циясын жана мыйзамдарын сактоого жана адилеттикти  жана  өз  абийиримди

туу тутууга салтанаттуу түрдө  ант  беремин.  Көз  карандысыз,  жооптуу

жана калыс, адамдын жана жарандын укуктары  менен  эркиндиктеринин  та-

ламдарында аракеттенип иш тутууга милдеттенем.".

2.  Омбудсмен (Акыйкатчы), Омбудсмендин  (Акыйкатчынын) орун  басар-

лары ант берген учурдан тартып кызматка киришкен болуп эсептелишет.

      (КР 2010-жылдын 3-мартындагы №41 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

     6-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) укуктук статусу

     1. Омбудсмен (Акыйкатчы) кайсы  бир  мамлекеттик  органдарга  жана

кызмат  адамдарына баш ийбейт.  Анын ишине кийлигишүүгө,  ар кандай жол

менен ага таасир кылууга тыюу салынат жана бул үчүн Кыргыз  Республика-

сынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке тартылат.

     2. Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагына өзгөчө же согуштук абал-

дын киргизилиши Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ишин токтоттурбайт,  чекте-

бейт жана токтото албайт.

     3. Омбудсмен  (Акыйкатчы)  өзүнүн  ыйгарым  укуктарынын мөөнөтүнүн

учурунда жана  ал  аяктагандан  кийин өзүнүн ыйгарым укуктарын аткарган

мезгилдеги айткан  ой-пикири,  жасаган аракеттери же аракетсиздиги үчүн

куугунтукка алынышы  жана  кылмыш-жаза жана администрациялык жоопкерчи-

ликке тартылышы мүмкүн эмес.

     4. Омбудсмен  (Акыйкатчы) өзүнүн ыйгарым укуктарынын бүткүл мөөнө-

түнүн ичинде кол тийбестикке ээ жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Ке-

њешинин макулдугусуз сот тартибинде берилүүчү кылмыш-жаза жана админис-

трациялык жоопкерчиликке  тартылышы,  кылмыш  жасаган жеринде кармалган

учурларды кошпогондо,  кармалышы,  камакка  алынышы,  тинтүүгө алынышы,

ошондой эле башка адамдардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн Кыргыз Рес-

публикасынын мыйзамдарында  каралган  учурларды кошпогондо, тинтүүгө же

анын жеке өзү да текшерүүгө алынышы мүмкүн эмес. Омбудсмендин (Акыйкат-

чынын) кол  тийбестиги анын турак-жайына жана кызматтык жайына, кол жү-

гүнө, жеке  жана кызматтык унаа каражаттарына, кат-кабар алышуусуна, ал

пайдаланган байланыш  каражаттарына, ошондой эле ага таандык болгон до-

кументтерге да жайылтылат.Омбудсмендин (Акыйкатчынын) орун басарлары да

Жогорку Кењештин макулдугусуз сот тартибинде коюлган кылмыш жана

администрациялык жоопкерчиликке тартылышы мүмкүн эмес.

     5. Омбудсмен  (Акыйкатчы)  кылмыш  жасалган жерде кармалган учурда

кармаган кызмат адамы бул жөнүндө Кыргыз Республикасынын Башкы прокура-

турасына ошол замат билдирет. Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратура-

сы бул тууралу Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешине дароо кабарлайт,

ал мындай  процесстик чараларды андан ары колдонууга макулдук берүү жө-

нүндө чечим  кабыл алууга тийиш. 24 сааттын ичинде Кыргыз Республикасы-

нын Жогорку  Кењешинин кармоого макулдугу алынбаса, Омбудсмен (Акыйкат-

чы) дароо бошотулууга тийиш.

     6. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин макулдугун алганда Ом-

будсменге (Акыйкатчыга)  карата кылмыш иши Кыргыз Республикасынын Башкы

прокурору тарабынан гана козголушу мүмкүн.

7. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) өмүрүнө жана ден соолугуна коркунуч

туулган учурларда  анын  жана  анын  үй-бүлөсүнүн коргоого алынышы жана

коопсуздугу камсыз кылынат.

     8. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын) статусу Кыргыз Республикасынын Жо-

горку Кењешинин  же жергиликтүү кењештин депутатынын мандаты менен сый-

ышпайт. Омбудсмен  (Акыйкатчы)  педагогикалык, илимий жана чыгармачылык

иштен башка акы төлөнүүчү иш менен алектенүүгө укугу жок.Ушул пункт

Омбудсмендин (Акыйкатчынын) орун басарларына да жайылтылат.

     9. Сыйышпастыктын бардык учурларында Омбудсмен (Акыйкатчы) өзү ант

бергенге чейин  анын статусу менен сыйышпаган бардык иштерди токтотууга

тийиш. Ал белгиленген талаптарды аткарбаган учурда анын ыйгарым укукта-

ры токтотулат  жана  Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши жаны Омбудс-

менди (Акыйкатчыны) шайлайт.

     10. (Кыргыз  Республикасынын 2008-жылдын 11-июнундагы № 114 Мыйза-

мына ылайык алынып салынды)

     11. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын) ыйгарым укуктары мөөнөтүнөн мурда

токтотулганда ыйгарым  укуктары  аяктаганына байланыштуу кызмат ордунан

бошотулган учурда  мурунку  жумушу  берилет,  ал эми ал болбогон учурда

мурдагы иштеген жумуш орду боюнча, же болбосо анын макулдугу менен баш-

ка ишканадан,  мекемеден,  уюмдан,  мамлекеттик органдан же жергиликтүү

өзалдынча башкаруу органынан башка ошого тете жумуш (кызмат орду) бери-

лет.

12. Өз ыйгарым укуктарын аткаруу мезгилинде Омбудсмен (Акыйкатчы)

жана анын  орун  басарлары аскер кызматына жана аскер жыйындарына чакы-

руудан бошотулушат.

    (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык 2008-жылдын 11-июнундагы № 114)

     7-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын), Омбудсмендин (Акыйкатчынын)

               орун басарларынын ыйгарым укуктарынын

               мөөнөтүнөн мурда токтотулушу

     Кыргыз Республикасынын  Омбудсменинин   (Акыйкатчысынын)   ыйгарым

укуктары төмөндөгүдөй учурларда мөөнөтүнөн мурда токтотулат;

1) ыйгарым укуктарын алып салуу жөнүндө жазуу жүзүндө арыз

берүү жолу менен милдеттерин андан ары аткаруудан баш тартканда;

     2) Омбудсменге (Акыйкатчыга), Омбудсмендин (Акыйкатчынын) орун ба-

сарына карата соттун айыптоочу өкүмү мыйзамдуу күчүнө киргенде;

     3) Омбудсмендин  (Акыйкатчынын), Омбудсмендин (Акыйкатчынын)  орун

басарынын кызматын ээлеген адамды дайынсыз жоголду же аны өлгөн деп

табуу жөнүндөгү соттун чечими мыйзамдуу күчүнө киргенде;

4) Омбудсмендин (Акыйкатчынын), Омбудсмендин (Акыйкатчынын) орун

басарынын кызматын ээлеген адам өлгөндө;

     5) алар антты бузганда;

     6) башка  ишке  өткөндө  же  Омбудсмендин  (Акыйкатчынын),  Омбуд-

смендин (Акыйкатчынын) орун басары ыйгарым укуктарын аткарууга сыйышпа-

ган ишти ант бергенге чейин таштабаганда;

     7) Кыргыз  Республикасынын  Жогорку  Кењеши Кыргыз Республикасынын

Омбудсменинин (Акыйкатчысынын), баяндамасын жактырбаган учурда;

8) Омбудсмен (Акыйкатчы), Омбудсмендин (Акыйкатчынын) орун басары

Кыргыз Республикасынын жарандыгын токтоткондо;

9) Омбудсмен (Акыйкатчы), Омбудсмендин (Акыйкатчынын) орун басары

сот тарабынан иш-аракетке жарамсыз деп табылганда.    

    Ушул статьянын биринчи бөлүгүнүн 7-пунктунун жобосу Кыргыз  Респуб-

ликасынын Омбудсменинин (Акыйкатчысынын) кезектеги ар жылкы баяндамасын

угууга чейин кеминде 12 ай ичинде шайланган Омбудсмендин (Акыйкатчынын)

орун басарларына жайылтылбайт.

    Омбудсменди (Акыйкатчыны), анын орун басарын мөөнөтүнөн мурда ээле-

ген кызматынан бошотуу үчүн негиздин бар экендиги  тууралуу корутундуну

Жогорку Кеңештин атайын комиссиясы  берүүгө  тийиш. Корутундуга  комис-

сиянын мүчөлөрүнүн жалпы санынын үчтөн экисинен кем эмеси добуш берүүгө

тийиш.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97,

2010-жылдын 3-мартындагы №41 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

                               III Глава

Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ыйгарым укуктары

     8-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) укуктары

Кыргыз Республикасынын Омбудсмени (Акыйкатчысы) төмөндөгүлөргө

укуктуу:

     1) Кыргыз  Республикасынын  Президентинин,  Кыргыз Республикасынын

Жогорку Кењешинин  Төрагасынын , Кыргыз Республикасынын Премьер-минист-

ринин жана  Өкмөт  мүчөлөрүнүн,  Кыргыз Республикасынын Жогорку соттун,

Жогорку соттун Конституциялык палатасынын     төрагаларынын,    Кыргыз

Республикасынын Башкы прокурорунун, Кыргыз  Республикасынын   Куралдуу

Күчтөрүнүн башкаруу курамындагы адамдарынын, жарандарды мажбурлап кармап

туруу жайларынын администрацияларынын, мамлекеттик         органдардын,

жергиликтүү өз алдынча башкаруунун дагы башка  органдарынын, жарандардын

бирикмелеринин, менчигинин түрүнө карабастан, ишканалардын, мекемелердин,

уюмдардын жетекчилеринин, алардын кызмат   адамдарынын  токтоосуз кабыл

алуусуна;

     2) Кыргыз  Республикасынын  Жогорку Кењешинин сессияларына, Кыргыз

Республикасынын Өкмөтүнүн,  Кыргыз   Республикасынын  Жогорку   соттун,

 Жогорку соттун Конституциялык палатасынын заседаниелерине, Кыргыз Рес-

публикасынын Башкы  прокуратурасынын жана башка коллегиялуу органдардын

коллегияларына катышууга;

   3) Адамдын жана жарандын укуктарына жана    эркиндиктерине тиешелүү

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын жана башка ченемдик укуктук актыларын

конституциялык эмес деп таануу жөнүндөгү сунуштама менен Жогорку соттун

Конституциялык палатасына кайрылууга;

4) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын расмий чечмелөө өтүнүчү

менен  Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешине кайрылууга;

     5) мамлекеттик бийлик органдарына, жергиликтүү өз алдынча башкаруу

органдарына,  менчигинин түрүнө карабастан,  ишканаларга,  мекемелерге,

уюмдарга, ошондой эле аскер бөлүктөрүнө тоскоолдуксуз кирүүгө;

     6) арызды  же  даттанууну, мыйзамдуу күчүнө кирген сот актыларынын

көчүрмөлөрүн кароонун жүрүшүндө териштирүүгө тийиш болгон маселелер бо-

юнча маалыматтарды,  материалдар менен документтерди мамлекеттик орган-

дардан, жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу  органдарынан, ишканалардан,

уюмдар менен мекемелерден, коомдук бирикмелер менен саясий партиялардан

суратууга жана алууга;

     7) кызматтык,  коммерциялык жана мамлекеттик сырларга  байланышкан

маалыматтарды алуу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аныкталган тар-

типте жүзөгө ашырылат;

     8) мамлекеттик бийлик органдарынын,  жергиликтүү өз алдынча башка-

руу органдарынын,  менчигинин түрүнө карабастан,  ишканалардын, мекеме-

лердин, уюмдардын алардын контролдугу астында жана аларга баш ийген иш-

каналардын,   мекемелердин,   уюмдардын   ишин   текшерүү,   экспертиза

жүргүзүүгө көмөк көрсөтүүнү, текшерүү жүргүзүүгө катышуу үчүн адистерди

бөлүп берүүнү жана тиешелүү корутундуларды берүүнү талап кылууга;

     9) арызды  же даттанууну кароонун жүрүшүндө текшерилип жаткан жаг-

дайларга байланыштуу  алардан  оозеки жана жазуу жүзүндөгү түшүнүктөрдү

алуу үчүн кызмат адамдарын, мамлекеттик кызматчыларды, Кыргыз Республи-

касынын жарандарын, чет өлкөлүктөрдү жана жарандыгы жок адамдарды чакы-

рууга;

     10) кайсы  убакта болбосун кармалгандар турган жерлерге, алдын ала

камоо жайларына,  соттолгондор  жазасын  өтөөчү жайларга жана мажбурлап

дарылоочу жана  кайра  тарбиялоочу мекемелерге, психиатриялык оорукана-

ларга барууга,  анда  турган  адамдар  менен жекеме-жеке ањгемелешүүгө,

аларды кармоонун  шарттары жөнүндө маалымат алууга жана алардын аталган

мекемелерде болушунун  мыйзамдуулугун  тастыктоочу документтерди текше-

рүүгө;

     11) бардык инстанциялардагы соттордун заседаниелерине, анын ичинде

соттук териштирүү кызыкчылыгын көздөп жабык деп жарыяланган сот заседа-

ниелерине адамдар макул болгон шартта катышууга;

     12) ден  соолугунун абалына байланыштуу болбосо дагы башка жүйөлүү

себептер менен адам укуктары менен эркиндиктерин  коргоо  жөнүндө  арыз

менен  өз алдынча кайрыла албаганда сотко кайрылууга,  ошондой эле мый-

замда белгиленген учурда жана тартипте жеке өзү же өз өкүлү аркылуу сот

процессине катышууга;

     13) соттогу  кылмыш, жарандык иштер жана администрациялык укук бу-

зуулар боюнча  чечимдер  (өкүмдөр)  мыйзам  күчүнө  кирген иштер менен,

ошондой эле  кылмыш ишин козгоодон баш тартып токтотулган жана иш өндү-

рүшү кыскарган  материалдар  менен,  андан  кийин  алардын көчүрмөлөрүн

алууга;

     14) адамдын жана  жарандын  укуктары  менен  эркиндиктерин  бузган

учурлар аныкталганда тиешелүү органдарга чара көрүү үчүн аларга Омбудс-

мендин (Акыйкатчынын) көњүл буруу актыларын жөнөтүүгө;

     15) мамлекеттик тиешелүү органдардын, анын ичинде изин суутпай из-

дөө ишин  жүзөгө ашырган органдардын адамдын жана жарандын укуктары ме-

нен эркиндиктерин сактоосунун абалын текшерүүгө;

     16) акыркы чечим чыгарылган иштерге байланыштуу кандай бийлик бол-

босун контролдоого укуктуу.  Өз милдеттерин аткаруу Омбудсмен (Акыйкат-

чы) куралдуу күчтөр,  мамлекеттик күзөт кызматы пайдаланган объекттерге

кире алат;

     17) тергөөгө алынып жаткан иш үчүн жооптуу болгон  кызмат  адамын,

ошондой  эле  иш  жүргүзгөн  органдын  кайсы кызматчысы болбосун угууга

укуктуу,  ошондой эле изилденип жаткан органдын  жетекчисинен  же  анын

байкоочу органынын жетекчисинен,  болбосо мыйзамдын күчүнөн улам мындай

тергөө жүргүзүүгө ыйгарым укуктуу болгон  органдын  жетекчисине  тергөө

жүргүзүүнү талап кыла алат;

18) компетенттүү мамлекеттик органдарга жана илимий мекемелерге

эксперттик жана талдоо жагынан иликтөөлөрдү жүргүзүүнү тапшырууга;

     19) адамдын  жана жарандын укуктарынын жана эркиндиктеринин сакта-

лышына көзөмөлдү  жана контролду ишке ашырууда биргелешкен аракеттердин

формаларын жана  методдорун өркүндөтүү боюнча сунуштар менен прокурату-

ранын жана компетенттүү мамлекеттик органдардын жетекчилерине кайрылуу-

га;

     20) сот  тажырыйбасын  иликтөө жана жалпылоо жана сотторго мыйзам-

дарды жана  жалпыга таанылган принциптерди жана эларалык укуктун ченем-

дерин колдонуу, адамдын жана жарандын укуктарын жана эркиндиктерин кам-

сыз кылуу  маселелери боюнча жетектөөчү түшүндүрмөлөрдү берүү сунуштары

менен Кыргыз Республикасынын Жогорку сотуна кайрылууга;

     21) адамдын  жана жарандын укуктарынын жана эркиндиктеринин белги-

лүү болгон  массалык  жана одоно бузууларын иликтөө боюнча парламенттик

комиссия түзүү  же парламенттик угууларды өткөрүү, аталган комиссиялар-

дын ишине  же өткөрүлүүчү угууларга катышуу сунуштары менен Кыргыз Рес-

публикасынын Жогорку Кењешине кайрылууга;

     22) улуттук максаттуу программаларды иштеп чыгуу жана адамдын жана

жарандын укуктарын  жана  эркиндиктерин  коргоо боюнча комплекстүү жана

тескеё салынган  чараларды жүргүзүү, алардын жүзөгө ашырылышына катышуу

боюнча Кыргыз  Республикасынын Президентине, Кыргыз Республикасынын Өк-

мөтүнө сунуштарды киргизүүгө;

     23) администрациялык  жол-жоболорду  өркүндөтүү боюнча мамлекеттик

органдарга жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына сунуштарды

жөнөтүүгө.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97,

2009-жылдын 25-февралындагы №69 , 2010-жылдын 3-мартындагы №41

2011-жылдын 23-июнундагы № 55 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

8-1-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) мыйзамдарды өркүндөтүүгө

                 көмөктөшүү укуктары

Кыргыз Республикасынын адамынын жана жаранынын укуктары жөнүндө

мыйзамдарды өркүндөтүүгө  көмөктөшүү  максатында  Омбудсмен (Акыйкатчы)

төмөнкүлөргө укуктуу:

     1) Кыргыз  Республикасынын Жогорку Кењешинин жана Кыргыз Республи-

касынын Өкмөтүнүн  мыйзам  долбоорлоо  иштеринин  пландарын жана Кыргыз

Республикасынын Жогорку Кењешинин кароосуна киргизилген мыйзам долбоор-

лорун алууга;

     2) мыйзам долбоорлорун даярдоо боюнча жумушчу топторуна катышууга;

3) тиешелүү органдарга жөнөтүлгөн мыйзам долбоорлоруна корутунду

берүүгө;

     4) мыйзам  чыгаруу  жагынан  демилге укугунун субъекттерине Кыргыз

Республикасынын колдонуудагы  мыйзамдарына өзгөртүүлөр жана толуктоолор

киргизүү тууралу сунуштар менен кайрылууга;

5) эларалык келишимдерди түзүү, денонсациялоо же колдонулушун ток-

тото туруу жөнүндөгү сунуштарды киргизүүгө.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

8-2-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) көњүл буруу актылары

Төмөндөгүлөр Омбудсмендин (Акыйкатчынын) көњүл буруу актылары бо-

луп саналат:

     1) мамлекеттик  бийлик органдарына, жергиликтүү өзалдынча башкаруу

органдарына, алардын кызмат адамдарына бир айлык мөөнөттө чараларды кө-

рүү үчүн  айкын болгон адамдын жана жарандын укуктарынын жана эркиндик-

теринин бузулушун  четтетүү боюнча Омбудсмендин (Акыйкатчынын) сунушта-

масы;

     2) адамдын  жана  жарандын  укуктарын  жана эркиндиктерин бузушкан

кызмат адамдарына  жана кызматкерлерге карата тартипке чакыруу же адми-

нистрациялык өндүрүш  иштерин козгоо боюнча мамлекеттик бийлик органда-

рына, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына, менчигинин түрүнө ка-

рабастан, ишканаларга, мекемелерге жана уюмдарга Омбудсмендин (Акыйкат-

чынын) сунуштамасы.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

     8-3-статья. Эларалык кызматташтыкты өнүктурүүтө көмөк көрсөтүү

                 боюнча Омбудсмендин (Акыйкатчынын) иштери

     Омбудсмендин (Акыйкатчынын)  адамдын  жана жарандын укуктары менен

эркиндиктери жагындагы  эларалык  кызматташтыкты өнүктүрүүгө көмөктөшүү

боюнча иштери мамлекеттин өз жарандарын анын чегинен тышкары жерде кор-

гоо жана  чет элде жашап жаткан мекендештер менен байланышын чындоо бо-

юнча тышкы саясий иштеринин бир бөлүгү болуп саналат.

     Адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктери жагындагы элара-

лык  кызматташтыкты  өнүктүрүүгө көмөктөшүү максатында Омбудсмен (Акый-

катчы) төмөнкүлөргө укуктуу:

     1) адам  укуктарын  коргоо боюнча эларалык уюмдар жана мамлекеттер

аралык органдар, чет мамлекеттердин адам укуктары боюнча улуттук орган-

дары менен түз байланыштарды түзүүгө жана адам укуктарын коргоо жагынан

алар менен өз ара жардамдашуу жөнүндө келишимдерди түзүүгө;

2) эларалык мамилелерде адам укуктарын коргоо жагынан эксперт ка-

тары мамлекеттин атынан өкүл болууга;

3) адам укуктарын коргоо боюнча мамлекеттер аралык органдарга бе-

рилүүчү улуттук баяндамаларды даярдоого жана карап чыгууга катышууга;

     4) адам  укуктарынын  жана  эркиндиктеринин  сакталышына  четэлдик

(эларалык) байкоочу  болууга;  мыйзамда  белгиленген  тартипте четэлдик

(эларалык) байкоочуларды чакырууга;

     5) мыйзамда  белгиленген  тартипте  адамдын жана жарандын укуктары

менен эркиндиктерин  коргоо  жагындагы пландарды жана долбоорлорду ишке

ашырууга эларалык  уюмдардан  техникалык, финансылык жана башка жардам-

дарды алуу боюнча сунуштарды киргизүүгө.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

     9-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) милдеттери

     1. Омбудсмен  (Акыйкатчы)  Конституцияны,  Кыргыз  Республикасынын

ушул жана башка мыйзамдарын  дагы  башка  ченемдик  укуктук  актыларды,

адамдын  жана жарандын укуктарын жана мыйзам менен коргоого алынган та-

ламдарын сактоого, өзүнө жүктөлгөн милдеттерди аткарууну камсыз кылууга

жана өзүнө берилген укуктарды толук өлчөмдө пайдаланууга милдеттүү.

     2. Омбудсмен (Акыйкатчы) купуялуу маалыматты  сактоого  милдеттүү.

Бул  милдеттенме  анын ыйгарым укуктары токтотулгандан кийин да күчүндө

болот. Мындай маалыматтарды жайган учурда Омбудсмен (Акыйкатчы) мыйзам-

дарда  белгиленген тартипте жоопкерчилик тартат.  Омбудсмен (Акыйкатчы)

арыз берүүчүнүн жеке турмушу жөнүндө алынган  маалыматтарды  жана  арыз

ээсине тиешеси бар башка адамдар тууралу маалыматтарды алардын макулду-

гусуз жайылтууга укуксуз.

3. Омбудсмен (Акыйкатчы) даттанууну текшерип бүткөндөн кийин анын

жыйынтыгы тууралу арыз ээсине билдирүүгө милдеттүү.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

     10-статья. Арыздарды жана даттанууларды кароонун жол-жобосу

     1. Омбудсмен (Акыйкатчы) Кыргыз Республикасынын жарандарынын, Кыр-

гыз Республикасында жүрүшкөн чет өлкөлүктөрдүн жана жарандыгы жок адам-

дардын же  болбосо  алардын өкүлдөрүнүн, өкмөттүк эмес уюмдардын мамле-

кеттик органдардын  жана  жергиликтүү  өзалдынча башкаруу органдарынын,

мамлекеттик жана  мамлекеттик  эмес уюмдардын, мекемелердин, ишканалар-

дын, кызмат  адамдарынын, мамлекеттик кызматчылардын Кыргыз Республика-

сынын мыйзамдары, Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп эсептелген эла-

ралык келишимдер  жана макулдашуулар менен белгиленген адамдын жана жа-

рандын укуктарын  жана эркиндиктерин бузуп жатышкан чечимдерине же ара-

кеттерине (аракетсиздигине) тиешелүү болгон арыздарды жана даттануулар-

ды карайт.

     2. Омбудсмен  (Акыйкатчы)  арыздарды  жана даттанууларды арыз ээси

жогору турган органдын,  администрациялык органдын же соттун  мыйзамдуу

күчүнө кирген чечимин талашкан учурда гана жана арыздардын же даттануу-

лардын маселесин караган учурдагы адам укуктары менен эркиндиктерин бу-

зууга тиешелүү болгондо гана карайт.

     3. Эгерде жањы жагдайлар пайда болбосо,  Омбудсмен (Акыйкатчы) өзү

мурда чечим кабыл алган маселе боюнча жазылган арызды же даттанууну ка-

рабай коюуга укуктуу.

     4. Омбудсмен (Акыйкатчы) сот өндүрүшүнүн маселеси болуп калган ти-

гил же  бул даттануулар боюнча жагдайларды карабайт жана өз иш-аракетин

баштагандан кийин  таламдаш  жак  даттануусун  же апелляциясын сотко же

Кыргыз Республикасынын Жогорку соттун Конституциялык палатасына жөнөтсө

иш-аракетин токтотот. Омбудсмен  (Акыйкатчы)  кандай гана учурда болбосун

тиешелүү орган ага жөнөтүлгөн  даттанууну  жана апелляцияны белгилүү бир

мөөнөттө жана белгилүү бир түрдө карап чыгуусу үчүн кам көрөт.

     5. Мамлекеттик бийлик органдары өздөрүнүн компетенциясынын  чегин-

деги  иштер боюнча даттанууларды Омбудсменге (Акыйкатчыга) жөнөтө алыш-

пайт.

     6. Кыргыз Республикасынын Омбудсменинин (Акыйкатчысынын) арызды же

даттанууну кароосу ушундай эле арызды же даттанууну тиешелүү эл аралык

уюмдун кароосуна тоскоолдук кылбайт.

     7. Кармалган,  алдын ала камакка алуу жайларындагы жана эркиндикти

чектеген  дагы  башка  жерлердеги  адамдардын Омбудсменге (Акыйкатчыга)

жөнөткөн арыздары, даттануулары менен каттары жашыруун болуп эсептелет;

аларды ачууга жана цензурага алууга тыюу салынат; алар Кыргыз Республи-

касынын Омбудсменине (Акыйкатчысына) токтоосуз түрдө берилүүгө тийиш.

     8. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын)  же анын өкүлдөрүнүн мурдагы пунк-

ттарда көрсөтүлгөн адамдар менен сүйлөшүүлөрүн тыњшоого же аларга  тос-

коолдук кылууга болбойт.

     9. Кайрылуулар Омбудсменге  (Акыйкатчыга)  адамдын  жана  жарандын

укуктары  менен  эркиндиктерин  бузуу белгилүү болгон күндөн тартып бир

жыл ичинде жазуу жүзүндө берилет.  Өзгөчө жагдайлар болгон  учурда  бул

мөөнөт Омбудсмен (Акыйкатчы) тарабынан узартылышы мүмкүн,  бирок ал эки

жылдан ашпайт.

     10. Арыз  же  даттануу кызыккан адам тарабынан аты-жөнүн жана арыз

ээсинин дарегин  көрсөтүп  кол  коюлууга тийиш, арыз ээсинин ою боюнча,

анын укуктарын жана эркиндиктерин бузган же бузуучу чечимдердин же ара-

кеттердин (аракетсиздиктин)  маани-мањызы  баяндалып,  ошондой эле анын

даттануусу боюнча кабыл алынган, эгерде ошондойлор кабыл алынса, чечим-

дердин көчүрмөлөрү менен коштолот.

     11. Арызга жана даттанууга мамлекеттик алым салынбайт.

12. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) таламдаш адамга көрсөткөн кызмат-

тары акысыз болуп саналат.

     13. Омбудсмен (Акыйкатчы) түшкөн даттанууларды  каттайт  жана  бул

даттанууларды алгандыгы тууралу тилкаттарды берет, кийин ал буларды ка-

роого кабыл алат же четке кагат.  Четке каккан учурда ал  анын  жүйөлүү

себебин   кат  жүзүндө  жазып,  эгерде  өзүнүн  ой-пикири  боюнча  ишти

жүргүзүүнүн жакшыраак мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө кызыккан адамга  кабарлоо

менен  ал  адам жакшы деп эсептеген иш-аракеттерди көрүүсүнө тоскоолдук

кылбайт.

14. Омбудсменге (Акыйкатчыга) берилген даттануу арыз ээси же анын

өкүлү тарабынан кайра чакыртып алынышы мүмкүн.

     15. Омбудсмен (Акыйкатчы) тоголок арыз даттанууларды карабайт жана

кара ниеттүү,  жүйөө себепсиз, дооматсыз даттанууларды, ошондой эле ка-

рап  чыгуу  үчүнчү жактардын мыйзамдык укуктарына зыян келтирүүчү башка

даттанууларды четке кага алат. Анын чечимине даттанууга болбойт.

16. Омбудсмен (Акыйкатчы) арызды же даттанууну алгандан кийин аны

текшерүүнү баштоо жөнүндө өз алдынча чечим кабыл алат.

     17. Омбудсмен  (Акыйкатчы)  кабыл  алынган чечим жөнүндө алар отуз

күнгө чейинки  мөөнөттүн  ичинде  териштирилүүгө тийиш болгон маселелер

боюнча жазуу жүзүндөгү түшүндүрмөлөрдү жөнөтүшү үчүн чечим же аракеттер

(аракетсиздик) тууралу  мамлекеттик органга, ишканага, мекемеге, уюмга,

кызмат адамына же болбосо мамлекеттик кызматчыга билдирет.

     18. Суралып жаткан баяндаманы берүүгө байланыштуу мамлекеттик кыз-

матчынын же анын жетекчилеринин баш тартуусу же мүчүлүштүктөрү  Омбудс-

мен  (Акыйкатчы)  тарабынан анын милдеттерине каршы багытталган иш-ара-

кеттер катары эсептелиши мүмкүн. Мындай фактыны ал дароо ачыкка чыгарат

жана жылдык же атайын баяндамасында билдирет.

19. Кайрылууну кароого кабыл алуудан баш тартуу жүйөлөштүрүлүүгө

тийиш.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы № 97,

  2011-жылдын 23-июнундагы № 55 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

     11-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) баяндамалары

     1. Жыл  сайын 1-апрелге чейин Омбудсмен (Акыйкатчы) Кыргыз Респуб-

ликасынын Жогорку Кењешине мурунку жылдын 1-январынан 31-декабрга чейин

мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган-

дарынын, жарандардын  бирикмелеринин, менчигинин түрүнө карабастан, иш-

каналардын, мекемелердин,  уюмдардын жана өздөрүнүн иш-аракеттери (ара-

кетсиздиги) менен  адамдын  жана  жарандын укуктары менен эркиндиктерин

бузган алардын кызмат адамдары, адамдын жана Кыргыз Республикасынын жа-

ранынын укуктары  менен  эркиндиктеринин сакталышы жөнүндө жана адамдын

жана жарандын  укуктары  менен эркиндиктерин коргоо тууралу мыйзамдарда

табылган кемчиликтер жөнүндө баяндама берет.

     2. Өзүнүн жыл сайын жасалуучу баяндамасында Омбудсмен  (Акыйкатчы)

келип түшкөн даттануулардын,  анын ичинде четке кагылган даттануулардын

санын жана мүнөздөмөлөрүн көрсөтүп,  аларды четке кагуунун, ошондой эле

каралган даттануулардын себептерин көрсөтөт.    

     3. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын)  жыл  сайынкы  баяндамасында  адам

укуктары менен  эркиндиктерин бузушкан, бул укуктарды калыбына келтирүү

боюнча чаралар  жөнүндөгү Омбудсмендин (Акыйкатчынын) сунуштамалары ме-

нен эсептешпеген мамлекеттик бийлик, жергиликтүү өзалдынча башкаруу ор-

гандары, ишканалар, мекемелер, уюмдар жана алардын кызмат адамдары ата-

лууга тийиш.

     4. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) жыл сайынкы  баяндамасы  өлкөдөгү 

Адам укуктары менен эркиндиктерин камсыз кылуу боюнча жалпы баа берүүнү,

 корутундуларды жана сунуштарды камтууга тийиш.    

     5. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын) баяндамасы мекеменин отчеттук мез-

гил ичиндеги бюджеттик отчетун камтыган тиркеме менен жабдылат.

     6. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин жыйындарынын жүрүшүндө

Омбудсмен (Акыйкатчы)  баяндамасын оозеки айтып берет, мында депутаттык

бирикмелер ага  карата  өздөрүнүн  мамилесин  аныктоо үчүн чыгып сүйлөй

алат.

     7. Зарыл болгон учурда Омбудсмен (Акыйкатчы) Кыргыз Республикасын-

да адамдын  жана  жарандын  укуктары менен эркиндиктеринин сакталышынын

айрым маселелери  боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешине атайын

баяндама (баяндамалар) бере алат.

     8. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) жыл сайынкы жана атайын баяндамала-

ры боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенеши депутаттардын жалпы са-

нынын көпчүлүк добушу менен токтом кабыл алат.

     9. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) жыл сайынкы жана атайын баяндамала-

ры Кыргыз  Республикасынын Жогорку Кењешинин Жарчысында жана башка рас-

мий жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыяланууга тийиш.

     10. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын)  жыл  сайынкы баяндамасы мыйзамда

белгиленген тартипте жалпыга маалымдоочу басма сөз каражаттарында жары-

яланууга тийиш.

11. Атайын баяндама жалпыга маалымдоочу басма сөз каражаттарында

Омбудсмендин (Акыйкатчынын) чечими боюнча жарыяланат.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

11-1-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ишинин ачык-айкындыгы

     1. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын) адамдын жана жарандын укуктары ме-

нен эркиндиктеринин  сакталышына  контролду жүзөгө ашыруу боюнча иштери

ачык-айкын болуп саналат жана купуя маалыматтардан башкасы жалпыга маа-

лымдоо каражаттарында чагылдырылат.

     2. Омбудсмен  (Акыйкатчы) адамдын жана жарандын укуктары менен эр-

киндиктеринин сакталышы жөнүндө, аларды коргоонун методдору жана форма-

лары жөнүндө маалыматтарды мезгилдүү басма сөздө жарыялоого, адам укук-

тары жөнүндө өзүнүн дагы башка басылмаларына ээ болууга укуктуу.

     3. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын)  ишин жалпыга маалымдоо каражатта-

рында чагылдыруу боюнча кепилдиктер мыйзам менен белгиленет.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

11-2-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) расмий мезгилдүү

                  басылмасы

     Адам укуктары  жөнүндө,  аларды коргоонун методдору жана формалары

жөнүндө билимдерди жайылтуу, ошондой эле адамдын жана жарандын укуктары

менен эркиндиктеринин  сакталышына контролду ишке ашыруу боюнча Омбудс-

мен (Акыйкатчы) расмий мезгилдүү басылманы уюштурат.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

11-3-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) сыйлыктары жана эстелик

                  белгилери

     Адам укуктарын жана эркиндиктерин сактоого жана коргоого багыттал-

ган иштерди колдоо максаттарында Омбудсмен (Акыйкатчы) сыйлыктарды жана

эстелик белгилерди уюштурат.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

                               IV Глава

                 Мамлекеттик бийлик органдарынын жана

                алардын кызматкерлеринин жоопкерчилиги

     12-статья. Суроо-талап коюлган уюмдардын көмөк көрсөтүү милдети

     1. Мамлекеттик бийликтин бардык органдары Омбудсмендин (Акыйкатчы-

нын)  тергөө жүргүзүүсүнө жана инспекцияларына тезинен жана артыкчылык-

туу тартипте жардам көрсөтүүгө милдеттүү.

     2. Даттанууну текшерүү жана ал боюнча тергөөнүн жүрүшүндө же ээле-

ген кызматына жараша Омбудсмен (Акыйкатчы) жасаган иш-аракеттерде  анын

орун басарлары болбосо ал иш сапарына жөнөткөн адам ар кандай мамлекет-

тик органга, мекемеге же ведомствого жеке өзү келе алат жана керек бол-

гон бардык маалыматтар менен таанышып, тиешелүү адамдар менен ањгемеле-

ше алат,  ошондой эле зарыл болгон бардык документтерди изилдеп-иликтей

алат.

     3. Мамлекеттик  органдар  Омбудсменге (Акыйкатчыга) тергөөнүн заты

болуп саналган  ишке же кызматка тиешеси болсо, администрациялык мүнөз-

дөгү кандайдыр бир документти берүүдөн баш тарта албайт.

     4. Эгерде каралып жаткан даттануу мамлекеттик бийлик  органдарынын

кызматчыларынын жасаган иш-аракеттерине байланышкан жүрүм-турумуна тие-

шелүү болсо,  Омбудсмен (Акыйкатчы) бул тууралу  ал  ишке  тиешеси  бар

адамдарга жана анын түздөн-түз башчысына же жогору турган уюмга маалым-

дайт.

     5. Омбудсмен  (Акыйкатчы) берилген документтердин чындыгын текшере

алат жана  кошумча  маалыматтарды  алуу максатында бул ишке тиешеси бар

кызматкерге ањгемелешүүнү сунуш кылышы мүмкүн. Ањгемелешүүдөн баш тарт-

кан мамлекеттик бийлик органынын кызматкерлеринен Омбудсмен (Акыйкатчы)

баш тартуунун  себебин көрсөтүү менен өз чечимин жазуу жүзүндө берүүсүн

талап кыла алат.

     6. Тергөөнүн   жүрүшүндө   бийлик   адамынын   жеке  өзүнүн  сурак

берүүсүнөн алынган купуялуу мүнөздөгү маалыматтар аны терс  түйшүктөргө

салышы мүмкүн,  бул жазык сот өндүрүшү жөнүндөгү мыйзамдын кылмыш кура-

мынын белгилери болгон фактыларды айкындоого тиешелүү болгон жоболоруна

карама-каршы келбейт.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы  № 97 Мыйзамынын

редакциясына ылайык)

13-статья. Мамлекеттик бийлик органдарынын жана алардын

                кызматкерлеринин жоопкерчилиги

     1. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ишине же анын  тергөө  жүргүзүүсүнө

кайсы  бир уюм,  бийлик адамдары,  жетекчилер чөйрөсүндөгүлөр,  болбосо

мамлекеттик бийлик органдарынын кызматтарында иштеген адамдар тарабынан

тоскоолдук кылуусу атайын баяндаманын,  ошондой эле жыл сайынкы баянда-

манын тиешелүү главасындагы эскертүүнүн заты болушу мүмкүн.

     2. Бийлик  адамы  Омбудсмендин  (Акыйкатчынын)  тергөө жүргүзүшүнө

тоскоолдук кылып,  Омбудсмен (Акыйкатчы) талап  кылуучу  баяндамаларды,

ошондой  эле тергөөгө керек болуп жаткан актылар менен администрациялык

документацияларды берүүдөн баш тартса же шалакылыкка жол берсе, Омбудс-

мен  (Акыйкатчы)  тиешелүү чара көрүү максатында Кыргыз Республикасынын

Башкы прокуратурасына арыз жөнөтөт.

                                V Глава

Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ишин уюштуруу

     14-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) аппараты

1. Омбудсмен (Акыйкатчы) өзүнүн ишинин Регламентин бекитет, анда

ишти уюштурууну жана анын ыкмаларын толук аныктайт.

     2. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ишин камсыз кылуу үчүн Омбудсмендин

(Акыйкатчынын) жумушчу  аппараты  түзүлөт.  Аппараттын  түзүмү, штаттык

ырааттамасы, анын иш тартиби жана уюштурулушу Омбудсмен (Акыйкатчы) та-

рабынан аныкталат.

     3. Омбудсмен (Акыйкатчы) жана анын Аппараты юридикалык жактын уку-

гуна ээ,  эсептик  жана башка эсептери, өзүнүн аталышы жана Кыргыз Рес-

публикасынын мамлекеттик  герби тартылган мөөрү жана бланктары бар мам-

лекеттик орган болуп саналат.

     4. Омбудсмендин  (Акыйкатчынын) Аппаратынын кызматкерлеринин укук-

тары, милдеттери жана жоопкерчиликтери, ошондой эле алардын мамлекеттик

кызмат өтөөсүнүн шарттары "Мамлекеттик кызмат жөнүндө" Кыргыз Республи-

касынын Мыйзамы  жана Кыргыз Республикасынын эмгек жөнүндөгү мыйзамдары

менен аныкталат.

     5. Омбудсмен (Акыйкатчы) Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши та-

рабынан кабыл алынган ченемдик укуктук актылар, ошондой эле Кыргыз Рес-

публикасынын Президентинин  Аппараты,    Кыргыз Республикасынын Өкмөтү,

Кыргыз  Республикасынын  Жогорку   соттун Конституциялык     палатасы,

Жогорку соту, Башкы прокуратурасы жана башка мамлекеттик   органдар жана

жергиликтүү өзалдынча башкаруу  органдары  тарабынан  расмий  таратылуучу

маалыматтар жана маалымдоочу материалдар менен камсыз кылынат.

     (Кыргыз Республикасынын  2007-жылдын  6-июлундагы № 97,

2011-жылдын 23-июнундагы № 55 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

     15-статья. Маяна

     Омбудсмендин (Акыйкатчынын)  кызматын  аткарган адамга Кыргыз Рес-

публикасынын Жогорку Кењешинин Төрагасына төлөнгөн өлчөмдөгүдөй эле эм-

гек акы жана чыгымдарына кетүүчү каражат төлөнүп берилет.

     16-статья. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) ишин каржылоо

1. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) жана анын аппаратынын ишин каржылоо

республикалык бюджеттин каражаттарынан жүзөгө ашырылат.

     2. Республикалык  бюджетте  Омбудсмендин  (Акыйкатчынын) жана анын

аппаратынын иштешин камсыз кылууга керек болгон  каражаттар  жыл  сайын

атайын сап менен каралат. Бул каражаттардын көлөмүн Омбудсмендин (Акый-

катчынын) сунушу боюнча Кыргыз Респбликасынын Жогорку Кењеши аныктайт.

3. Чыгымдардын сметасын Омбудсмен (Акыйкатчы) өз алдынча иштеп чы-

гат жана орундайт.

     4. Омбудсмендин (Акыйкатчынын) жана анын аппаратынын ишин каржылоо

Кыргыз Республикасы же Омбудсмен (Акыйкатчы)  тарабынан  түзүлө  турган

келишимдердин  (макулдашуулардын)  негизинде башка мамлекеттер менен эл

аралык уюмдардан алынуучу каражаттардын, ошондой эле Кыргыз Республика-

сынын колдонуудагы мыйзамдарына карама-каршы келбеген бөлөк булактардын

эсебинен да жүзөгө ашырылат.

5. Финансы отчеттору Омбудсмен (Акыйкатчы) тарабынан Кыргыз Рес-

публикасынын мыйзамдарында каралган тартипте берилет.

     17-статья. Ушул Мыйзамды колдонууга киргизүү жөнүндө

     1. Ушул Мыйзам жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

     2. Кыргыз  Республикасынын биринчи Омбудсменин (Акыйкатчысын) шай-

лоо Кыргыз  Республикасынын  Жогорку  Кењеши  тарабынан ушул мыйзамдын

4-статьясында белгиленген  тартипте,  ушул  Мыйзам күчүнө кирген жылдын

аяктарына кеминде бир ай калганда дайындалууга тийиш.

3. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү ушул Мыйзам кабыл алынгандан ки-

йин үч айлык мөөнөттө Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешине:

- колдонуудагы мыйзамдарды ушул Мыйзамга ылайык келтирүү боюнча

сунуш киргизсин;

- Кыргыз Республикасында Омбудсмен (Акыйкатчы) институтун кир-

гизүүгө байланышкан уюштуруу-техникалык маселелерин чечсин.

     Кыргыз Республикасынын Президенти               А.Акаев