Масы айылдык кеңешинин 2020-жылдын 3-ноябры № 1 токтому

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ

ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ

НООКЕН РАЙОНУ

МАСЫ АЙЫЛ АЙМАГЫ

МАСЫ АЙЫЛ АЙМАГЫНЫН

2021-2023-ЖЫЛДАРГА КАРАТА

СОЦИАЛДЫК-ЭКОНОМИКАЛЫК ӨНҮКТҮРҮҮ ПРОГРАММАСЫ

Айылдык кеңештин XXVII чакырылышынын XXXVIII-сессиясынын 2020-жылдын 03-ноябрындагы  № 1 токтому менен бекитилди.

МАЗМУНУ

1. Масы айыл аймагынын социалдык экономикалык абалы

1.1 Жалпы географиялык абалы

1.2 Масы  айыл аймагынын өнүгүүсүндөгү өзгөчөлүктөр жана резервдер

2. Масы айыл аймагынын социалдык-экономикалык өнүгүүсүндөгү көйгөйлөр.

2.1. Экономикалык маселелер 

2.2 Социалдык маселелер.

2.3. Экологиялык маселелер.

2.4. Инфраструктуралык маселелер.

3. Масы айыл аймагынын өнүгүүсүнүн стратегиялык анализи 

4. Масы  айыл аймагынын социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн стратегиясы

4.1. Айыл чарбасынын өнүгүүсүнүн анализи

4.2. Курулуш иштеринин анализи

4.3. Эмгек ресурстарынын өнүгүүсүнүн анализи

4.4 Калкты социалдык жактан коргоонун анализи 

4.5. Билим берүү тармагынын өнүгүүсүнүн анализи

4.6 Дене тарбия, спорт жана туризмдин өнүгүүсүнүн  анализи

4.7. Коммуналдык чарбасынын өнүгүүсүнө анализ

4.8. Ишмердүүлүктүн тармактарынын жана өзүнчө түрлөрүнүн анализи

4.9. Керектөөчүлөр рыногунун  анализи

4.10. Кичи бизнестин өнүгүүсүнө анализ

4.11. Өздүк киреше булактарына болгон анализ

4.12. Укук коргоо ишмердүүлүгүнүн анализи 

4.13. Айлана-чөйрөнү коргоо, жаратылышты пайдалануу жана туризмдин өнүгүүсүнүн анализи

4.14. Территориалдык өнүгүүнүн анализи

4.15. Айыл аймактын чегинде көрнөк -жарнактарды жайгаштыруунун анализи 

5. Стартегиялык анализдин негизги жыйынтыктары

5.1. Ички чөйрөнүн күчтүү жана алсыз жактары

5.2. Мүмкүнчүлүктөрү жана коркунучтары

6. Мүмкүнчүлүктөрдү ишке ашыруу үчүн Масы айыл аймагынын бардык артыкчылыктарын пайдалануу

7. Масы айыл аймагын 2023-жылдарга чейин өнүктүрүүнүн негизги максаты жана миссиясы

8. Масы айыл аймагын 2023-жылга чейин өнүктүрүүнүн стратегиялык багыттары

8.1. Социалдык чөйрө

8.1.1. Калкыты социалдык жактан коргоо

8.1.2. Жаштар стратегиясы

8.1.3. Жарнактарды жайгаштыруу

8.1.4. Билим берүү

8.1.5. Дене тарбиясы жана спорт.

8.1.6. Маданият жана искуссвто

8.2. Коммуналдык чарба

8.3. Экология

8.4. Жарандык коргонуу жана өзгөчө кырдаалдар

8.5. Айыл аймактын экономикасынын негизги тармактары

9. Стратегиялык планга мониторинг жүргүзүү

10.Масы айыл аймагынын стратегиялык иш-чараларын ишке ашыруунун мерчеми (тиркеме 1-2)

11. Стратегиялык максаттардын ишке ашырылышынын жыйынтыктарынын  көрсөткүчтөрү

12. Стратегияны ишке ашыруунун этаптары

Киришүү

2021-2023-жылдарга карата Масы айыл аймагын социалдык-экономикалык  өнүктүрүү программасы айыл аймагында иш алып барышкан айрым өкмөттүк эмес уюмдардын, жеригиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана коомчулуктун өкүлдөрү катышкан атайын жумушчу топ тарабынан айылыбыздын калкынын жашоо турмушун жакшыртуу боюнча топтолгон тажрыйбаларына таянып иштелип чыкты.

Кыргыз Республикасынын Бюджеттик Кодексин, «Жергиликтүү өз алдынча башкаруу» Кыргыз Республикасынын Мыйзамын, КР ЭМ жана КР ЖӨБ жана этностор агенттигинин 2018-жылдын  «    »        №__     биргелешкен буйругу менен бекитилген Шаарларды жана айыл аймактарын  социалдык-экономикалык өнүктүрүү программаларын иштеп чыгуу боюнча  жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары үчүн методикалык колдонмону жетекчиликке алып Масы айыл аймагын социалдык-экономикалык  өнүктүрүү программасы  аймактагы бардык 5 (беш) айылда өткөрүлгөн жалпы жыйындарда, айылдардын жана айыл өкмөттүн деңгээлинде өткөрүлгөн тегерек столдордо, жеке жарандар жана жарандык топтор менен уюштурулган ар кандай форматтагы жолугушууларда, кеңешмелерде кеңири талкууланып, маселелер аныкталып, артыкчылыктуу делген проблемалар тандалып алынгандан кийин жалпылаштырылып, алардын сунуштары эске алынуу менен топтоштурулду.

АА социалдык-экономикалык онуктуруу программасына областтык, райондук жана улуттук денгээлдеги мамлекеттик программалардын ЖОБО тиешелуу иш-чаралары камтылды.

Стратегиялык план айыл аймактын өнүгүүсүнүн көп жылдык жумушчу документи болуп саналат. Себеби ал өзүнө айыл ичинде жүргүзүлүүчү иш-аракеттерди, алардын ар тараптуулугун жана аларда жаралган ар кандай меселелерди, өнүгүүнүн жаңы кадамдарын өзүнө камтыйт. Стратегиялык пландын негизинде иш алып баруу келечектин ачкычы болуп эсептелинет.             Бүгүнкү күндө көптөгөн социалдык-экономикалык маселелердин чечилиши жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан көз каранды .

Айыл аймакта ишкердүүлүктүн, кызмат көрсөтүүлөрдүн түрүнүн көбөйүшү, жергиликтүү бюджеттин көбөйүшүнө алып келет. Бюджеттин көбөйүшү менен аймактын экономикалык көрсөткүчтөрү жогорулап, элге кызмат көрсөтүүнүн сапаты жакшырат, ошондой эле, жумуш орундарынын көбөйүшү калк арасындагы кедейчиликтин санын кыскартып, жашоо-шарттын жакшырышына алып келет. Бул процесстердин бардыгы жергиликтүү өз алдынча башкаруу бийлиги тарабынан  көзөмөлгө алынып, бирине -бирин ыңгайлаштырып, шарт түзүп берүүсү социалдык-экономикалык өнүгүүнүн туруктуулугуна алып келет.

Масы АА 2021-2023-жылдарга социалдык-экономикалык онуктуруу программасы 

айыл аймактын  калкынын жашоо-шартын жакшыртуу,  сапатын менен деңгээлин жогорулатуу максатын коздойт жана жалпы элге  түшүнүктүү, так жана маңыздуу болгон көп жылдык документи.

Программа шарты боюнча негизинен айыл чарбасы, мал чарбасы, чакан жана орто ишкердик менен алектенген Ош-Бишкек жолунун жээгинде жайгашкан айылдардагы көп улуттуу Масы айыл аймагынын кайратман калкынын турмушунун деңгээлин көтөрүүгө, жашоо шартын жакшыртууга, аң-сезимдин жогорку чектерине жеткирүүгө, маданий жана руханий жактан асыл сапаттарга ээ болууга үндөөгө, бул калыс ниеттерди ишке ашырууга калктын өзүн толук мобилизациялоо аркылуу жетишүүгө багытталган.

Масы айыл аймагынын социалдык-экономикалык абалы тууралуу кыскача маалымат

1.1. Жалпы географиялык абалы: Масы айыл аймагы Жалал-Абад облусунун, Ноокен районунун борборунда жайгашкан. Беш айылдан турат: Масы, Апыртан, Богот, Кызыл-Туу жана Беш-Жыгач. Аймактын жалпы территориясы 15889 га  түзүп, деңиз деңгээлинен 700-750 м. бийиктикте турат .

Масы айылы Ноокен районунун  борбору болуп саналат.  Ал Жалал-Абад облустунун борборунан  55 км алыстыкта жайгашкан жана Чыгыш тарабынан Шайдан айыл өкмөтү, түндүк-батыш тарабынан Ноокен айыл өкмөтү, түшүк-батыш тарабынан Арал айыл өкмөтү менен чектешет.

1.2. Жаратылыштык-ресурстук шарттары: Айыл аймактын климаттык шарты абдан жагымдуу, тоолуу алкак болгондугуна байланыштуу абасы таза, мээлүүн келет. 

Айыл чарбасына жана мал өстүрүүгө абдан ыңгайлуу, бардык талаа-түздөр сугат суусу менен жабдылган. Сугат системасынын узундугу 89,9 км аралыкты түзөт.

1.3. Демографиялык абалы жана эмгек ресурстары: Айыл аймактын жалпы калкыны саны 2020-жылдын 1 январында берилген маалыматка ылайык  26091 адамды түзөт. Жалпы Ноокен районунун калкынын 18,3% түзөт. Айыл аймакта көп улуттун өкүлдөрү  жашайт.

Аялдардын саны -  13563 адам, эркектердин саны - 12528 адам. Эмгекке жарамдуусу 15709 адам. Песионерлер -2195, ДМЧА - 859, жалгыз бой карылар - 27, мектеп жашындагылар - 5122, мектеп жашына чейинкилер – 3113.

УАМС катышуучулары- 1, Тылда эмгектенгендердин саны – 1, Ооган коогалаңына катышкандар - 29, Баткен коогалаңына катышкандары - 20, ЧАЭС- 5  адам.

1.4. Экономикасы жана инвестициялык иш-аракеттери:  Айыл тургундарынын негизги пайда көрүү булагы болуп, мал чарбасы -30%, айыл чарбасы- 30%, кызмат көрсөтүү чөйрөсү(соода-сатык,коомдук тамактануу жайлары ж.б.)  - 40%. Айыл амакта 8  дыйкан чарбалары, 2 айыл чарба үрөнчүлүк кооперативи бар.

Айыл  чарба продукцияларын жеке жана дыйкан чарбалар өндүрөт. Алардын басымдуу бөлүгүн пахта, дан эгиндери,  чөп өндүрүлүп малга тоют даярдоо ээлейт.  Мындан сырткары, жашылча-жемиш, мөмөлөрдү өстүрүшөт.

Мал чарбачылыгы да пайда көрүү булагы.  Аймакта 4114 бодо мал, 13236 кой, 300-жылкы, 16101 канаттуу бар. Айыл өкмөтү тарабынан асыл тукум малдарды көбөйтүү максаты коюлуп, жасалма уруктандыруу жүрүп жатат. Жалпылап айтканда мал чарбачылыгынан тургундар эт,сүт, жумуртка өндүруп келишет.

Малдардын ден соолугуна кам көрүү үчүн ветеринардык пункт салынган. Малдар жеке 5 мал доктуралар тарабынан убагында эмделип, дарылоодон өтүп турушат. Аймактагы бардык бодо малдар идентификациялык каттоодон өткөрүлуп, биркаланган.

Акыркы 3 жылдыкта Масы  айыл  өкмөтү көптөгөн долбоорлор менен иш алып барып келет. Инвестициялык каржылоонун негизги булагы болуп, Ноокен райондук  өнүктүрүү фондусу саналат. Масы айыл айагы 2019-жылдан бери датациядан чыккан айыл өкмөтөрдүн катарын толуктайт. Мындан сырткары, мектеп окуучуларын ысык тамак берүүгө өткөрүү,  үйү жок муктаж үй бүлөлөргө  үй менен убактылуу камсыз кылуу, жайыт жерлерин жакшыртуу, кичи ишкердикти жандандыруу жана сапаттуу кызмат көрсөтүүлөрдү уюштуруу, таштандыларды чыгаруу  боюнча бир топ долбоорлор айыл өкмөтү менен иштешип келет: АРИС, Мерсико,ПРООН,  Ноокен райондук, Жалал-Абад облустук өнүктүрүү фондтору, Ассолом кайрымдуулук фонду, Хелветас, Абад коомдук фонду ж.б.

1.5. Турак-жай жана коммуналдык чарбасы: Айыл аймакта райондук мамлекеттик мекемелер жайгашкан. Андан сырткары айыл өкмөтүнүн карамагында  58 муниципалдык объект бар, алардын эң негиздүүлөрү; 7 орто, негизги, башталгыч мектептер, 8 бала бакча, 3 маданий спорт ордосу, 1 чоң стадион кирет.

Айыл өкмөтүнун карамагында 2 муниципалдык ишкана бар:1. “Масы-Тазалык” муниципалдык ишканасы,  2. “Масы-Кара-Булак” чарбалык эсептеги муницпалдык ишкана. 

“Масы-Тазалык” муниципалдык ишканасы  айылдын санитардык-экологиялык тазалыгы боюнча иш алып барат жана аймакты жарыктандыруу, көрнөк-жарнактарды илүү иштери менен алектенет, өздөрүнүн ишмердүүлүгүнө тиешелүү болгон техникаларга ээ.

“Масы-Кара-Булак” муниципалдык чарбалык эсептеги ишкана калкты таза менен камсыз кылуу кызматын көрсөтөт. Калктын 30% суу түтүктөрү аркылуу ичүүчү суу менен камсыз болуп, 70 % үйлөрүнө кудуктан  алып ичет.

Мындан сырткары, айыл өкмөтүнүн аймагында “Мурат-Мурап” суу пайдалануучулар ассосациясы түзүлгөн. Ал өзүнө аймактын ирригациялык системасын, ички жана талаа арыктарынын акыбалын жакшыртуунун, сугат суу менен камсыз кылуунун камтыйт.

1.6. Кичи ишкердик жана керектөө рыногу:  Айыл аймакта кичи ишкердик жүргүзүү өсүү тенденциясында. Кичи жана орто бизнес кылуу, соода-сатык түйүндөрүн ачуу жана кызмат көрсөтүүнүн түрлөрү акырындык менен өнүгүүдө. Айыл аймактын чегинде каттоодон өткөн жеке ишкерлердин саны-_____. 5 соода базарлары иштейт. Азыркы учурда нан азыктарын даярдоочу, кийим тигуучу цехтер, курулуш тактайларын дайындоочу пилорамалар иштеп жатат. Ошондой эле 9 коомдук тамактануучу жайлар, коомдук мончолор, песокблок чыгаруу цехтер, пластик терезелерди жасоочу цехтер, ири соода туйундору, чачтарды жасалгалоочу салондор, фото, видео кызматтар, жыгач иштеттуучу цехтер, автоунаа тетиктерин ондоочу жана сатуучу жайлар онугуу жолунда.

1.7. Транспорт жана байланыш: Масы айыл аймагы Бишкек-Ош авто жолунун боюнда жайгашкан. Айыл аймактагы  транспорттук система автоунааларга ыңгайлуу. Масы айылынын ички жолдорунун 50% асфальтанган, калган жолдорго шагал тошолгон. Айыл аймактын бардык айылдарына менчик такси кызматтары иштейт. Шаар аралык каттамдар Масы автобекети аркылуу кызмат көрсөтүлөт. АА бардык транспорт кызматын жеке менчик ээлери көрсөтөт.

Айыл ичиндеги байланыш системасы замандын талабына жараша өсүүдө. Айылдын ар бир тургуну чөнтөк телефонго ээ жана интернет менен байланышуунун, социалдык тармакты колдонууну мыкты билет.

Аймак толугу менен санариптик телеберүүгө өткөн. АА 48 телеканал тартат.

Айылдын интернет менен камсыз болуусун КыргызТелеком АК жана башка операторлор байланыш түйүнү жөнгө салып турат. Мындан сырткары айыл тургундары, газета-журналдарга жазылуу менен бардык маалыматтар менен кабардар болуп турушат.

1.8. Банктык сектор: Айыл аймактын чегинде 10 ири банктын филиалдары элге кызмат көрсөтүп, банктык бардык операцияларды аткарышат (акча которуу, алуу, ипотека, насыя алуу, аманаттарды сактоо, депозиттер, карточка системасы  ж.б) Ошондой эле, элге насыя берүүчү кичи кредиттик компаниялар дагы бар: 1.Мөл булак 2. Компоньон 3.Байлык финанс 4.Финка

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын структурасы: Масы айыл өкмөтү Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндөгү” Мыйзамынын негизинде иш алып барат жана айылдык кеңеште кабыл алынган токтомдорду, ыйгарым укуктарды, жогорку органдардан түшкөн иш кагаздарды жарандардын кызыкчылыгын коргоо жана камсыздоо менен аткарып келет.   Айыл өкмөтү юридикалык жак болуп саналат жана өзүнө тиешелүү өздүк балансы, банктык-эсептик счеттору, бурчтуу штампы, мөөрү бар. Толук аталышы -Масы айыл аймагынын айыл өкмөтү. 2020-жылдагы атайын каражаты кошкондо бюджети 42010,0 миң сом бекитилген.

Айыл өкмөтүнүн аппаратынын түзүлүшү: айыл өкмөтүнүн башчысы, айыл өкмөтүнүн башчысынын орун басары, жооптуу катчы, каржы бөлүмүнүн башчысы жана 26 адис. Алардын ичинен 1 адис келишимдин негизинде иштейт, 4 айыл башчысы эл менен иш алып барат. Айылдык кеңеш 31 эл өкүлдөрүнөн турат (депутаттар), 5 туруктуу комиссия бар.  Айылдык кеңештин алдында жергиликтүү жамааттар түзүлгөн жаштар кеңеши, аялдар кеңеши, аксакалдар соту, ардагерлер кеңеши эл менен тыгыз иш алып барышат.

Масы айыл аймагынын жергиликүү коомчулугунун Уставы иштелип чыгып, айылдык кеңештин токтому менен бекитилген.

Масы айыл аймагынын өнүгүүсүндөгү өзгөчөлүктөр.

Масы айыл аймагы  Ноокен районундагы экономикалык көрсөткүчтөрү боюнча туруктуу өнүгүү темпи менен айырмаланган ири аймактардын бири. Айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүүчү жердин жалпы аянты 2884 га, жайыт жери 3080 га түзөт. Аймактагы “Москва” “Ак-Алтын” айыл чарба үрөнчүлүк кооперативдери пахтанын жана дан эгиндеринин жаңы үрөндөрү менен камсыз кылып турат.

2 муниципалдык ишкана иштеп жатат:  “Масы-Тазалык” МИ жана “Масы-Кара-Булак” муниципалдык чарбалык эсептеги ишканалар.

“Масы-Тазалык” муниципалдык ишканасына таштанды чыгарууга адистештирилген атайын техникалыр менен камсыз болгон.

Жол кыймылынын коопсуздугун сактоо максатында борбордук көчөлөргө 1 даана светофор, жол белгилери орнотулган.

Манас, Школьная, Бабур, Сорокин, К.Султанов, Т.Айдаров, Э.Давлетов, С.Шерматов көчөлөрүнө асфальт төшөлдү. Эски-Масы сайынын жээктери жыл сайын габион торчолору орнотулуп  бекемдөө иштери жүргүзүлүүдө.

Масы айыл аймагында маданий спорт ордосу жана стадион бар. Айыл өкмөтү спорттун өнүгүүсүнө жана жаштарга өзгөчө көңүл бөлуп келет. Жаштар спорттун көптөгөн түрлөрү менен машыгып, республикалык, эл аралык мелдештердин жеңүүчүлөрү болуп жатышат.

Масы айыл аймагынын өнүгүүсүндөгү жетишкендиктер жаркын келечектен кабар берип турат.  Масы АА массалык спортту пропагандалоо жана бош убактыларын өткөрүү үчүн 2 спорт зал, 1 бассейн, 2 мини футбол аянтчасы, 1 спорт комплекс,  1 борбордук стадион жана 2 жеке менчик мини футбол аянттары иштеп жатат.

1. Айыл аймакты социалдык-экономикалык жактан өнүктүрүүдөгү көйгөйлөр

Масы айыл аймагынын социалдык -экономикалык өнүгүүсүндөгү  маселелерди 5 топко бөлсө болот: экономикалык, структуралык, социалдык, экологиялык, инфраструктуралык.

1.1. Экономикалык көйгөйлөр.

Ондурулгон айыл чарба продукцияларанын  баасынын төмөндөшү, ата-мекендик товар ондуруучулорду колдоочу шарттардын иштелип чыкпагандыгы. Күйүүчу, майлоочу майлардын, жер семирткичтер, химиялык залалсыздаруучулардын баасы кымбат, өндүрүлгөн продукциялардын баасы төмөн болгондуктан дыйкандардын, чарбалардын эмгеги акталбай, тескерисинче чыгаша болуп калышууда. Аймактын негизиги көйгөйү айыл чарба азыктарына кепилдик берүүчү сатуу рыногунун жоктугуна байланыштуу, айласыздан  четтен келген же жергиликтүү алып сатаарларга өз баасынан төмөн сатууга мажбур болуп калышууда. Бүгүнкү күндө пахта, сүт, этке, дан эгиндерине, картошкага болгон баа элдердин кызыкчылыгына жооп бере албай келет. Күрөөгө коюучу мүлк  жок болгондугуна байланыштуу чоң суммадагы насыяларды алууга мүмкүнчүлуктөрү жок. 

Өндүрүлгөн айыл чарба жана мал чарба продукциялары кайрадан иштелип чыгарылбайт, ошондуктан жергиликтүү калк үчүн кайра иштетүүчү чакан бизнес тармагында мүмкүнүчүлүктөр бар.

Аймактын социалдык жашоосунда кичи бизнестин ролу жогорулап жатат.

Тапшырма: Айыл аймакта кичи бизнести өнүктүрүү менен жаңы киреше булактарын табууга элди үгүттөө.

1.2. Социалдык көйгөйлөр.

Социалдык абалды жакшыртуу саясатын ишке ашыруунун жыйынтыгы менен  айыл өкмөтү тарабынан максатту иш чаралар көрүлүп, айыл аймакта демографиялык абал жакшыртылуу боюнча чаралар көрүлүүдө. (өлүмдүн саны кыскарып, төрөлгөндөрдүн саны көбөйүүдө).

Калктын саны 2019-жылга салыштырмалуу 666 адамга көбөйгөн. (2019-жылы  25425 адам болсо, 2020-жылы 26091 адам болду). Масы айылы райондун борбору болгондугуна байланыштуу калктын саны  ички миграциянын негизинде көбөйүп жатат.

Азыркы учурда айыл аймактагы калктын пенсия курагындагылары 8,4% түзсө, ал эми 2019-жылы 8,1 % түзгөн. Бул божомолдоолор калктын эмгекке жарамдуу бөлүгү көбөйүп жаткандыгынан кабар берүүдө. Мындан сырткары аймакта ички жана сырткы миграция өсүүдө. Башка айылдан келген тургундар биздин айыл аймакка турукташууда. Жеке турак жай салуу үчүн жер тилкелери жок. Бир үйдө экиден, үчтөн үй-бүлө жашашат. Көбүнесе өз үйлөрүндө эмес, батирлерде турушат.

Мындан сырткары айыл аймакта 3-6 жаштагы балдарга мектепке чейин билим берүү маселеси толугу менен чечилбей келет. Себеби мектеп жашына чейинки балдардын санынын өсүшүнө байланыштуу бала бакчалар жетишпейт. Миңге жакын бала бакча баруу үчүн  кезек кутуп турушат. 

Билим берүү мекемелеринин материалдык-техникалык базасын чыңдап, санитардык-гигиеналык  абалын жакшыртуу керек.  Билим берүү мекемелеринде ыссык тамак менен камсыздоо менен имараттардын ичи ыссык суу менен камсыздалып жатат. Жылуу суу, мекемелердин ичине жылуу ажаатканаларды орнотуу абзел.  Мектептерди толук ремонттон өткөрүү  маселеси да бар.

Бүгүнкү  күндө туруктуу жумуш ордулары жок болгондугуна байланыштуу акча табуу үчүн чет жактарга кетип калган адамдардын саны өсүп, көптөгөн балдар, кары адамдар кароосуз калып калууда.

Онкология, кант диабети, кан басымдын жогорулашы, жүрөк, кан тамыр ооруларынын саны кескин түрдө өсүүдө.

1.3. Экологиялык көйгөйлөр

Курчап турган айлана чөйрөнү жана жаратылышты коргоонун башкы максаты экологиялык абалды жакшыртуу болуп саналат. Аймакта теректерди мыйзамсыз кыюу, белгиленбеген жерге таштандыларды таштоо көйгөйлөрү жөнгө салынып келе жатат. 

2011- жылы “Масы-Тазалык” МИ ачылып, таштанды жыйноо боюнча адистештирилген унаалар алынды. Айылдан 12 км алыстыкта жайгашкан таштанды жайы мыйзамдаштырылып, уруксат кагаздары алынган эмес. Бирок, буга карабасатан айыл ичинде тазалык сакталбай келет. Кээ бир тургундар белгиленбеген жерлерге, Эски-Масы сайына таштандыларды ыргытып салышууда.

Масы айылы райондун борбору болгондуктан коомдук тамактануучу жайлардын кызмат көрсөтүү денгээлин жогорулатуу, мейманкалардын, кызмат көрсөтүүлөрдүн санынын жана турунун көбөйтү менен туризмди өнүктүрсө болот.

АА санитардык-экологиялык абалын жакшыртуу, заманбап технологияларды пайдалануу жана атайын адистерди тартуу дагы сырткы туризмдин өнүгүүсүнө өбөлгө түзөт.

2.4. Инфраструктуралык көйгөйлөр.

Айыл аймакта ички жолдорго шагал төгүлүп, түздөлүп, борбордук жолдорго бир жылда 3 км асфальт төшөлүп, акырындык менен жасалып келе жатат. Көчөлөргө ирети менен түнкү жарык берүү орнотулууда. Бирок бул жетишкендирге карабастан, жолдорду ондоо, арык системасын калыпка келтирүү, айылды толугу менен жарыктандыруу сыяктуу инфраструктуралык көйгөйлөр  дагы деле бар. Айыл өкмөтү менен айылдык кеңештин алдында аймактагы бир катар инфраструктуралык, социалдык, коммуналдык, ирригациялык маселелерди чечүү тапшырмасы бар.

Масы айыл аймагынын өнүгүүсүнүн   стратегиялык анализи.

Калктын жашоо деңгээлине жана сапатына өзгөчө көңүл бурулат. Калктын негизги көрсөткүчүн  эмгекке жарамдуу адамдар түзөт.2020-жылдын 1-январына карата каттоодо турган жумушсуз адамдардын саны- 518 адам болду. Эмгекке жарамдуу адамдардын саны 15709 болсо, эмгекке жараксызы - 10382 адам (18жайка чейинки балдарды кошкондо).

Айыл аймакта балдарга билим берүүчү 7 мектеп, 8 бала бакча бар. Алар “Ак-Куу”, “Ак-Кайын”, “Алтын-Бешик”, “.Күн-Нуру”, “Богот”, “Алтын-Ачкыч”, “Бахор”, “Наргиз”  балдар бакчасы, “Ж.Бөкөнбаев”, “С.Ногоева”, “Р.Алибаев”, “Я.Мирзаходжаев”, “Кызыл-Туу”, “Апыртан”, “Беш-Жыгач”, мектептери.

Бала бакчаларга 1106 бала барат, мектепте 4378 окуучу окуйт. 1-класстан 4-класска чейин окуучулар үчүн бир маал  ысык тамак берилет. Бала бакчада үч маал ысык тамак жасалат. Ашканаларына жаңы тиричилик техникалары алынып, мекемелер эмеректер, тиешелүү инвентарлар менен жабдылууда.

Мектептерде 231 мугалим эмгектенет Алардын көпчүлүгү жогорку даражадагы, дасыккан, профессионал педагогдор. Алардын профессионалдуулугу балдардын билим деңгээли менен бааланып келет. 2020-жылы мектепти 512 окуучу бүтүрүп, 100 % орто билимге ээ болгондугу тууралуу аттестаттарын алышкан.

Билим берүү мекемелеринде балдардын ден соолугун чыңдоо жана туура тарбия берүү, спортко кызыктыруу максатында дене тарбия сабагына көп көнүл бөлүнүп келет. Балдар менен спорт жаатындагы таланттуу педагогдор, машыктыруучулар иштешет.  Мектеп окуучулары көптөгөн облустук, республикалык, эл аралык мелдештерге катышып, 2018-2019-2020 -жылдары спорттун 9 түрү боюнча 1-2-3-орундарды алып келишкен . Жалпысынан спорттун түрлөрү менен 401 бала машыгып келет. Жергиликтүү бюджеттен спортту өнүктүрүү жана жаштар менен иш алып барууга 320,0 мин сом каралып, керектүү спорттук инвентарлар алынып берилген. Ошондой эле мелдештерге катышууда жол кирелери жана тамак-ашы төлөнуп берилет.

Жаштарды тарбиялоо, сергек жашоону жайылтуу, мекенчилдик сезимди ойготуу,  максатында мектеп окуучуларынын, жаштардын катышуусу менен спорттук, таалим-тарбиялык иш -чаралар  өткөрүлүп, мектеп окуучулары катышкан.

Жыл өткөн сайын жеке үйлөр салынып, капиталдык ремонт жасалып жатат. Бирок элге жеке турак жай курууга жер тилкелери жетишпей келет. Айыл чарба жерлерин  жеке турак жай куруу жерлерине трансформациялоого мараторий жарыялангандыгына байланыштуу айыл өкмөтү жергиликтүү калкка жер тилкелерин бере албай келет. Бүгүнкү күндө жеке турак жай куруу үчүн жер тилкесин сурап кезекке турган адамдардын саны 3834 адамга жетти.

Айыл өкмөтү мал чарабачылыгын өнүктүрүү боюнча “Айыл банкы” жана РСК банкы аркылуу сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, элге 10 % насыя берүүнү уюштурган. Бул долбоор көп жылдан бери иштеп, айылдын  эли мал чарбачылыган, жана дыйканчылыкты өнүктүрүү үчүн 50 000 сомго чейин күрөөсүз 10% насыя алып келишет.

Жыл сайын каналдар, арыктар учурдагы ремонттон өткөрүлүп, жасалып  жатат.  Бирок буга карабастан сугат системасын реконструкциялоо керек. Айыл өкмөтүнүн карамагында сугат суусу жетпеген, эч кандай пайда алып келбеген 28 га жер бар.

Аймакта жеке ишкерлик кылуу , соода-сатык кылуу чөйрөсү өнүгүп жатат. Айылда 71 жеке соода кылуу точкалары, 9 коомдук тамак-аш жайы катталган.  Соода түйүндөрүнүн 10 %да керектөөчүлөрдүн бардык муктаждыктары бар. Жергиликтүү калк арасында тамактануу үчүн кафе, ресторандарга, тойканаларга суроо-талаптар бар,бирок бул жайлардын  тейлөө маданияты, сервиси төмөн.  Мындан сырткары айылда замандын талабы болгон чач тегиздөөчү,  косметикалык кызмат көрсөтүүчү  салондор, тиричилик техникаларын оңдоп берүүчү, эски эмеректерди жаңыртуучу цехтер, ательелер бар.

Масы айыл аймагында автовакзалынан облустун бардык бурчтарына жеткирүү боюнча маршруту транспорттук кызмат көрсөтүп келет. Ошондой эле, Масы-Ош каттамында да маршруткалар бар. Айылда транспорттук кызмат көрсөтүүчү жеке таксичилер кызмат көрсөтөт. Жолдорго жол белгилери, жол чырактары  орнотулган . Бирок жеке таксилердин туура эмес жерлерге токтоп турушу жол кыймылынын коопсуздугуна тоскоолдуктарды жаратып келет.

2020-жылы төмөндөгүдөй коммуналдык кызматтар көрсөтүлдү:

жолдорго асфальт төшөлдү, шагыл төгүлүп, түздөлдү ;

көчөлөргө жарыктандыруу шамдары орнотулду, оңдолду;

көпүрөлөр жасалды;

Эски-Масы сайынын жээктери бекемделди.

жолдорду грейдер менен сүрүү;

Масы айылындагы көчөлөрдо суу түтүктөрү жамалды;

КТКны чогултуу жана чыгаруу;

Ичүүчү суу менен камсыз кылуу боюнча дагы иштер жүруп жатат.

Көчөлөрдөгү жарыктандыруу шамдарынын лампочкалары алмаштырылып жатат

Мектептердин, бала бакчалардын күзгү кышкы мезгилдерге карата от жагуучу жайларын даярдоо, көмүр менен камсыз кылуу иштерине да өзгөчө көңүл бөлүнүп келет.

Кылмыштуулукка каршы жүргүзүлгөн ар кандай иш чаралардын негизинде кылмыштуулуктун саны кыскарууда. Кылмуштуулукту алдын алуу учун милициянын участкалык инспекторлоруна атайын бөлмө ажыратылып берилген, биргеликте түшүндүрүү иштери алынып барылат. Кылмыштуулуктун бардык түрү боюнча катталган кылмыштардын саны мурунку жылдарга салыштырмалуу аз.

Айыл өкмөтүнүн 2020-жыга карата бюджети 42010,0 мин сомду түзөт. Жергиликтүү бюджет салыктардын, салыктык эмес төлөмдөрдүн  негизинде көбөйүүдө. Кирешенин негизги булагы болуп, жер үлүшүнө, там арка, киреше салыгы, транспортко болгон салыктар жана жерлердин ижарага акылары эсептелинет.

Салыкты чогултууда бир топ кыйынчылыктар бар. Көпчүлүгү салыктарды өз убагында төлөбөгөндүгүнө байланыштуу, аларды кыдырууга, үйлөрүнө бир нече ирет барууга туура келет. Салыктардын өз убагында чогулбагандыгы жергиликтүү экономиканын киреше бөлүгүнө зыянын келтирет.

4. Айыл аймактын социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн стратегиясы

4.1. Масы айыл аймагынын айыл чарбасын өнүктүрүүнүн стратегиялык (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты:

1. Чарбачылыктын кичи формаларын жана жеке чарбачылыктын өнүгүүсүнө шарт түзүү

2. Мал чарбачылыгын өнүктүрүү жана малга болгон ички суроо-талапты өнүктүрүү

3. Айыл чарба азыктарын кайра иштетүүчү тармактарды өнүктүрүү ( Сүт, эт, жашылча жемиштерди кайра иштетүү)

4. Айыл аймактын социалдык инфраструктурасын өнүктүрүү менен элдин жашоо шартын жакшыртуу

5. Айыл аймактын социалдыэкономикалык өнүгүүсүн турукташтыруу

Тапшырмасы:

1. Айыл чарбасын өнүктүрүү боюнча инвесторлорду тартуу

2. Инвестициялык долбоорлорду максаттуу жана натыйжалуу пайдалануу

3. Айыл чарба азыктарын сатуучу атайын соода түйүнүн ачуу.

4.2. Масы айыл аймагындагы курулуш иштеринин  стратегиялык (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты:

Үй салууга жер тилкелерин бөлүп берүү жана керектүү  социалдык обьектилерди коргоп калуу менен элдин жашоо деңгээлин , сапатын жакшыртуу

Тапшырмасы:

1. Ипотекалык насыянын механизмдерин колдонуу

2. Жеке турак жай куруу үчүн жер тилкелерин бир категориядан экинчи категорияга которууга аракет кылуу

4.3. Айыл аймактын  эмгек ресурстарынын  стратегиялык (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты:

1. Өндүрүштү жандандыруу жана өнүктүрүү үчүн бардык эмгек ресурстарын пайдалануу.

2. Эмгек биржасында суроо талап бар болсо, жогорку квалификациялуу адистерди даярдоо.

Тапшырма:

1. Жогорку квалификациялуу кадрлардын чет жакка кетип калуусун кыскартуучу иш-чараларды иштеп чыгуу

2. Айыл аймакта эмгек рыногун чоңойтуу үчүн кичи бизнести жана жеке менчиктин ар кандай формаларын өнүтүрүү.

4.4. Калкты социалдык жактан коргоонун  стратегиялык  (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты:

1. Калктын кедей жашаган катмарынын санын  кыскартуу

2. Атайын адистерге окутуу

3. Социалдык кызмат көрсөтүүнүн сапатын жакшыртуу 

Тапшырмасы:

1. Социалдык колдоого муктаж болгон адамдарга кызмат көрсөтүүчү жаңы кызматтарды иштеп чыгу

2. Социалдык жардамга муктаж болгон үй-бүлөлөргө колдоо көрсөтүү, алардын жашоо шартын жакшыртуу

3. Турмуштук оор кырдаалга кабылган адамдар, кароосуз калган балдар, кары адамдар, майыптар  үчүн көп профилдүү кризистик борбор ачуу

4. Жаштардын, мектеп окуучуларынын арасынан жардамга муктаж болгон адамдарга үйүнө барып социалдык жардам көргөзүүчү топ түзүү (Боорукелер тобу) .

5. Калкка социалдык колдоо көргөзүү иштерин улантуу

6. Майыптарды жана кары адамдарды тейлөөчү жаңы формаларды киргизүү

7. Фостердик үй-бүлөлөрдүн түзүлүүсүнө көмөк көргөзүү  

4.5. Айыл аймакта билим берүүнүн стратегиялык  (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты:

1. Калктын бардык катмары жеткиликтүү, сапаттуу билим алуусуна шарт түзүү                  

Тапшырма:

1. Билим берүү системасы жагымдуу имиджге ээ болуусуна көмөктөшүү

2. Мектепке чейинки билим алууну камсыздоо

3. Бала бакчаларда электрондук кезекке турууну уюштуруу

4. Мектердин, бала бакчалардын материалдык-техникалык жана ресурстук базасынын чыңдалышына көмөк көргөзүү

5. Окуучулардын ден соолугун чындоо, социалдык колдоо көрсөтүү системасын сактап калуу жана жайылтуу

6. Бүтүүрүчүлөрдүн кесип тандоосуна багыт берүү , жогорку окуу жайларына тапшыруу үчүн алгачкы билим алуусуна көмөктөшүү .

7. Мектептерде ата-энелер менен мугалимдер маалымат алмашуу үчүн электрондук маалымат борборлорун ачуу

4.6. Айыл аймактын маданиятынын өнүгүүсүнүн стратегиялык  (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты:

1. Айыл аймакта улуттун маданий мурастарын сактап калуу жана өнүктүрүү

2. Жергиликтуу калктын маданий эс алуусун жана бош убактыларын откоруудо маданий мекемелердин, эс алуу багынын ишин   жандандыруу

Тапшырма:

1. Борбордук эс алуу багын корктондуруу жана жашылдандыруу, тунку жарык менен камсыздоо.

2. Тарыхый – этнографилык музейдин ишин  жандандыруу.

3. Улуттар аралык мамилелерди чындоочу маданий массалык иш-чараларды уюштуруу.

4.7. Айыл аймакта дене тарбия жана спорттун өнүгүүсүнүн стратегиялык  (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты :

1. Калктын бардык катмарын, өзгөчө балдарды жана жаштарды дайыма спорт менен машыгууга үгүттөө

2. Дене тарбиясын жана спортту өнүктүрүү менен сергек жашоо образын пропагандалоо жана калкты ден соолугун чыңдоого чакырык жасоо

3. Жаш өспүрүмдөрдү спорттун түрлөрүнө тартуу менен ден соолукту чындоого, терс көндүм адаттардан арылууга тарбиялоо .

4. Спорттук оюндарга кызыккандардын санын көбөйтүү

Тапшырма:

1. Дене тарбиясын өнүктүрүү менен элдин ден соолугун чыңдоо

2. Калктын дене тарбиясына жана спортко болгон мамилесин жакшыртуу

3. Айыл аймакта эң жакшы спорттук традицияларды калыптандыруу

4. Дене тарбиясы жана спорт менен машыккан адамдардын санын көбөйтүү

5. Балдар кызыккан спорттун турлору боюнча кружокторду  уюштуруу

4.8.Айыл аймакта коммуналдык чарбалардын  өнүгүүсүнүн  стратегиялык  (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты:

1. Калкты ичүүчү суу менен тынымсыз камсыз кылып туруу

2. Чарбалык обьектилерди, ишкана, мекемелерди менчигинин түруно карабастан суу менен камсыз кылуу

3. Коммуналдык кызмат көрсөтүүгө кеткен каражатты азайтуу

4. Айыл аймактын айлана-чөйрөсүн, жаратылышын жакшыртуу жана коргоо

Тапшырма:

1. Калкты сапаттуу ичүүчү суу менен камсыз кылуу

2. Сууну сарамжалдуу колдонуу үчүн  тушундуруу иштерин алып баруу

3. АА КТК ташып чыгаруу графигинин аткарылышын камсыз кылуу.

4. Коомдук жайларды корктондуруу.

4.9. Муниципалдык ишканалардын өнүгүүсүнүн  жана муниципалдык менчикти башкаруунун стратегиялык (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.

Максаты:

1. Муниципалдык менчикти жана муниципалдык ишкананы натыйжалуу башкаруу.

2. Муниципалдык менчиктеги жерлерди мамлекеттик каттоодон өткөрүү.

3. Муниципалдык менчикти башкаруу боюнча программаны  иштеп чыгуу.

Тапшырма:

1. Муниципалдык менчикти инвентаризациялоо ишин бүткөрүү  жана укукка ээ болуучу документтерди  дайындоо.

2. Муниципалдык менчикти оперативдүү жана чарбалык пайдаланууга берүү эрежелерин иштеп чыгуу.

4.10. Айыл аймакта керектөө рыногунун өнүгүүсүнүн стратегиялык (SWOT) анализи 

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат.  

Максаты:

1. Соода-сатык рыногун көбөйтүү, коомчулуктагы  бардык эмгек ресурстарын пайдалануу.

2. Заманбап керектөө рыногун түзүү үчун инвесторлорду тартуу.

3. Айыл  аймактагы калктын жашоо деңгээлин жакшыртуу, жумуш орундары  менен камсыз кылуу, бизнести өнүктүрүү жана соода түйүндөрүн көбөйтүү .

Тапшырма:

1. КР Мыйзамдарына ылайык соода кылууга уруксат берүүчү лицензиялардын алынышын, талаптардын аткарылышын көзөмөлдөө.

2. Керектөөчүлөрдүн кызыкчылыктарын коргоо, сапатсыз, мөөнөтүнөн өтүп кеткен товарларды сатыкка чыгарбо.

3. Жеке ишкерлик кылууга, инвестиция тартууга шарт түзүп берүү.

4.11. Айыл аймакта кичи бизнестин өнүгүүсүнүн стратегиялык (SWОТ) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат

Максаты:

1. Кичи бизнес ээлерин жеке муниципалдык өнөктөштүктүн негизинде бирге иш алып барууга чакыруу.

Айыл чарба продуктыларын өндүрүү жана кайра иштетүү;

Кызмат көрсөтүү: коммуналдык, турмуш-тиричиликтик, медициналык ,соода-сатык, коомдук тамактануу, дене тарбия жана спорт ж.б   

Даярдоо ишмердүүлүгү

2. Өндүрүлгөн продукцияларды экспортто.

Тапшырма:

1. Инфраструктураны өнүктүрүү жана ишкерлерге колдоо көргөзүү, кичи ишкердиктин бардык түрлөрү боюнча комплекстүү иш алып баруу.

2. Социалдык чөйрөдөгү кичи бизнести жандандыруу .

3. Кичи жана орто бизнес өкүлдөрүн ар кандай программаларга катыштыруу.

4.12. Айыл аймактын жеке киреше булактарынын стратегиялык (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат

Максаты:

1. Салык төлөө базасын кеңейтүү.

2. Айыл өкмөтүнүн бюджетинин өзүн-өзү камсыздоосун көтөрүү.

3. Өндүрүштү өнүктүрүү (өнөр жай, айыл чарбасы ж.б.)

4. Айыл чарбасын жана айыл чарба азыктарын кайра иштетүүнү өнүктүрүү .

Тапшырма:

1.  Бюджеттин киреше булагын көбөйтүү үчүн чарба субъектилердин финансылык-экономикалык  абалын жакшыртууга көмөктөшүү.

2.  Кичи жана орто ишкердүүлүктү өнүктүрүү

3.  Муниципалдык менчикте турган мүлктөрдү, жер фондуларын натыйжалуу пайдалануу, салыктык жана салыктык эмес төлөмдөрдү көбөйтүү үчүн инвесторлорду тартуу.

4.  Бардык салык төлөөчүлөрдүн эсебин алуу, ыктыярдуу патент төлөөчүлөр менен тыгыз иш алып баруу.

4.13.        Айыл аймактагы тартип жана укук коргоонун стратегиялык (SWOT)  анализи 

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат

Максаты:

1. Эктремистик, террористтик көрүнүштөрдү алдын-алуу, кыскартуу.

2. Айыл  аймакта  коомдук тартипти, мыйзамдуулукту орнотуу, жарандардын укугун жана кызыкчылыктарын  коргоо.

3. Баңгилик жана ичимдик ичүүгө каршы  күрөшүү.

4. Өспүрүмдөр арасындагы кылмыштуулукту , укук бузууларды алдын алуу.

5. Өзгөчө кырдаалдардын жаралуу  коркунучун  алдын алуу.

6. Жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо.

7. Өзгөчө кырдаалдар учурунда ыкчам чара көрүү деңгээлин жогорулатуу.

Тапшырма:

1. Айыл өкмөтү менен укук коргоо органдарынын бирдиктүү иш алып бааруусун координациялоо.

2. Райондук ички иштер бөлүмүнүн аймактык  ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнүн аймакта жарандардын укугун коргоо, коомдук тартипти, мыйзамдуулукту орнотуу боюнча иштерине анализ жүргүзүү, жарандардын укугун жана кызыкчылыктарын коргоо. 

4.14         Айыл аймакта курчап турган чөйрөнү жана жаратылышты коргоонун  стратегиялык  (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат

Максаты :

1. Курчап турган чөйрөгө тийгизген терс таасирлерди азайтуу.

2. Суу пайдалануунун көлөмүн оптималдаштыруу.

3. Жаратылыш ресурстарын рационалдуу пайдалануу.

4. КТК жок кылуу жана зыянсыздандыруу.

Тапшырма:

1. Муниципалдык экологиялык көзөмөлдөө чараларын ишке ашыруу.

2. Ичүүчү таза суу менен  камсыз кылуу.

3. Ичүүчү сууну пайдаланууга эсептегичтерди орнотуу.

4. Саркынды сууларды тазалоо курулмаларын салуу.

5. Калктын экологиялык маданиятын жогорулатуу.

6. Эски-Масы сайынын жээгин санитардык тазалоо,  бекемдөө жана айыл аймакты жашылдандыруу иштерине элди дайыма катыштыруу.

4.15.        Айыл аймактын территориалдык өнүгүүсүнүн стратегиялык  (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат

Максаты:

1. Жаратылыш, өндүруш ресурстарын, кадрлар потенциалдарын туура пайдалануу менен айыл аймактын социалдык-экономикалык туруктуу өнүктүрүү.

2. Калктын жашоо сапатын жакшыртуу, инфраструктураны өнүктүрүү.

3. Айыл аймакта өндүрүштүн  ар кандай түрлорун ачуу жана өнүктүрүү.

Тапшырма:

Аймыл аймакта өндүрүштү өнүктүү үчүн инветия тартуу

4.15.        Айыл аймакта элди маалымат менен камсыздоонун стратегиялык (SWOT) анализи

Жыйынтыгында көйгөйдү чечүүнүн стратегиялык максаттары жана тапшырмалары келип чыгат

Максаты:

1. Элди маалымат булактарынын ар кандай түрлөрү менен  элди кабардар кылып туруу. 

Тапшырма:

1. Ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарга маалымат жеткирүүнүн жолун издөө.

2. Электрондук жарнама такталарын орнотуу.(билборддор ,ЛЭД экрандар)

3. Айылдагы көйгөйлөрдү аныктоо максатында элден сурамжылоо жүргүзүү( анкета, бизнес анкета, интервью)

4. Стратегиялык анализдин жыйынтыгы

Стратегиялык (SWOT) анализдин негизги максаты айыл аймактын өнүгүүсүнүн күчтүү жактары менен  мүмкүнчүлүктөрүн аныктоо болуп саналат.

SWOT анализи аркылуу айыл аймактын бардык кырдаалдарда өнүгүүсүнүн күчтүү,  алсыз жактары, мүмкүнчүлүктөрү менен коркунучтары  жана 2023-жылга чейинки көрсөткүчтөрү аныкталып, стратегиялык максаттары, тапшырмалары иштелип чыкты. 

4.1. Ички чөйрөнүн күчтүү жана алсыз жактары

5.2 Мүмкүнчүлүктөр жана коркунучтар

2.  Сырткы факторлор

6. Мүмкүнчүлүктөрдү ишке ашыруу үчүн Масы айыл аймагынын бардык артыкчылыктарын пайдалануу

Өнүгүүнү ишке ашыруу

7. Айыл аймакты 2023-жылга чейин өнүктүрүүнүн башкы максаты жана миссиясы

Айыл аймакты өнүтүрүүнүн  миссиясы - калктын жашоо шартынын сапатын жогорулатуу жана турукташтыруу үчүн айыл аймактын  социалдык экономикалык өнүгүүсүнө көмөктөшүү  .

Калктын жашоо шартынын сапатын жакшыртуунун негиздери:

калктын иштеген ишинин болушу жана эмгек акысынын татыктуу болушу;

кепилдиги бар сапаттуу кызмат көрсөтүүлөрдү колдонуу мүмкүнчүлүктөрүнүн болушу;

балалуу болууга жана аны тарбиялап өстүрүүгө ыңгайлуу шарттардын түзүлүшү;

турак-жай курууга жер тилкелери менен камсыздалышы;

коомчулуктун коопсуздугунун сакталышы;

саясий туруктуулук;

билим алуу, маданий эс алуу, бош убакытты өткөрүү,   мүмкүнчүлүктөрү ;

айлана-чөйрөнүн тазалыгы, экологиялык абалды жакшыртуу

Аймактын өнүктүрүүнүн башкы максаты бардык ресурстарды пайдалануу менен  экономиканын  активдүүлүгүн  арттыруу жана натыйжалуулугун жогорулатуу:

кичи ишкердикти  жана керектүү рыногун өнүктүрүүнүн негизинде сапаттуу кызмат көрсөтүүлөрдүн комплексин уюштуруу;

билим алуунун, маданияттын, сергек жашоо образынын негизинде инсандын бардык тараптан калыптануусун камсыз кыла турган социалдык чөйрөнү түзүү;

шаар куруунун жана көрктөндүрүүнүн заманбап саясатын жайылтуу менен аймактын инфраструктурасын жакшыртуу  жана анын туруктуу иштеп турушун камсыз кылуу;

экологиялык абалда жакшыртуу.

8.  Масы айыл аймагын 2023-жылга чейин өнүктүрүүнүн стратегиялык багыттары

8.1.           Социалдык чөйрө

8.1.1.       Калкты социалдык жактан коргоо

Калкты социалдык жактан колдоо көргөзүү коомдун өнүгүүсүндөгү башкы маселелердин бири. Калккка социалдык колдоо көргөзүү  социалдык жардамга муктаж болгон адамдарды (майыптар, пенсионерлер, жалгыз бой карылар, кароосуз калган балдар ж.б)  колдоого, кедейчиликти кыскартууга , калктын жашоо шартын жакшыртууга , социалдык кызмат көрсөтүүгө социалдык тейлөөгө багытталган.

1-багыт:  Айыл аймактагы аз камсыздарга, майыптарга жана кары адамдарга колдоо көргөзүү 

Тапшырма:

1. Аз камсыз үй-бүлөлөргө жана жалгыз карыларга ар кандай жардам көргөзүү .       

Иш- чаралар:

1. Жергиликтүү бюджеттин эсебинен аз камсыз жарандарга жана көп балалуу үй-бүлөлөргө жардам көргөзүү.

2. Жарандарды социалдык жактан тейлөөнүн инновациялык формаларын киргизүү .

3. УАМС катышуучулары жана майыптар үчүн, ошондой эле кары адамдар керектүү жерине жетип алуу үчүн “Социалдык такси” уюштуруу.

4. Кары адамдарды жана майыптарды социалдык жактан тейлөөнун жаңы формаларын иштеп чыгуу.

2-багыт: Балдарды реабилитациялоо

Айыл аймакта турмуштук оор кырдаалга кабылган  үй-бүлөлөр жок 9 жетим балдар бар.

Тапшырма :

1. Турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлөлөрдү аныктоо боюнча натыйжалуу иш алып баруу.

2. Турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлөлөрдү раебилиатциялоо боюнча иш алып баруу.

Иш –чаралар:

1. Үй-бүлөлөрдү өз убагында социалдык-укуктук маалымат менен камсыздоо.

2. Турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлөлөрдүн балдарын колдоо көргөзүү максатында маданий, кайрымдуулук иш чараларды уюштуруу жана өткөрүү .

3. Кары адамдар, кароосуз калган балдар жана аялдар үчүн көп профилдүү кризистик борбор ачуу.

2-багыт. Балдарды жана үй-бүлөлөрдү социалдык жактан тейлөөнү өнүктүрүү 

Үй-бүлөлөр өз алдынча оокат кылып кетүү үчүн аларга моралдык-материалдык, адеп ахлактык колдоо көргөзүү 

Тапшырма:

1. Калкка социалдык кызматтарды, колдоолорду көрсөтүү

2. Балдардын ден соолугун чыңдоону, эс алууну уюштуруу

3. Үй-бүлөө, балага тиешешелүү теманы камтыган иш чараларды уюштуруу.

Иш- чаралар:

1. Мектепке чейинки билим алууну камсыздоо.

Балдардын жайкы лагерлерге эс алуусуна кам көрүү:

3. Балдарды жана үй-булөлөрдү колдоо максатында төмөнкүдөй иш чараларды өткөрүү:

“Энелер күнү “:

тегерек столдор;

багыт.Өспүрүмдөр арасында бейбаштыкты жана кылмыштуулукту алдын алуу

Өспүрүмдөр арасында бейбаштыкты жана кылмыштуулукту алдын алуунун башкы максаты турмуштук оор кырдаалга кабылган балдарга социалдык, психлогиялык-педагогикалык жардам көрсөтүүгө, реабилитациялоого шарттарды түзүү. “Коркунучта турган” үй-бүлөлөрдүн балдары, мүнөзү “оор өспүрүмдөр” менен “иш алып баруу. Балдарды оор кырдаалдан чыгаруу, эс алуу лагерилерине жөнөтүү, туура жолго түшүүгө мотивация берүү.    

Иш- чаралар:

Жашы жете элек балдардын укуктарын,  кызыкчылыктарын коргоо жана опекасын оформить этүүгө жардамдашуу

8.1.2. Жаштар саясаты

Айыл аймакта жаштардын активдүүлүгүн арттыруу, аларды аймактын коомдук турмушуна, жергиликтүү бийликтин чечимдерди чыгарууларына катышуусун камсыздоо аймакта жаштар саясатын жүргузүүнун башкы максаты. Жаштар бул коомчулуктун негизги жана энергиялуу, эмгекке жарамдуу бөлүгү болуп саналат. Жаштар саясатын жайылтуунун төмөндогүдөй артыкчылыктуу багыттары аныкталып чыкты.

багыт. Жаштар менен иш алып баруу боюнча укуктук-ченемдик базаны жана инфраструктураны түзүү.

Тапшырма:

Жаштарды аймактын коомдук-саясий иштерине активдүү катыштыруу, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында иштөөгө эптүү жаштарга мүмкунчүлүктөрдү  түзүп берүү.

Мекенди сүйүүгө тарбиялоо.

Жаштардын жумушка орношуусуна, эмгек жолун баштоосуна көмөктөшүү.

Турмуштук стратегияны аныктто жана аткаруу үчүн жаш үй-бүлөлөрдүн активдүүлүгун арттыруу ;

Жаштар арасында адеп ахлактык тарбияны жайылтуу, алардын  чыгармачылык, интеллектуалдык, физикалык  жактан өнүгүүсүнө көмөктөшүү.

Жаштар арасындагы баңгиликке, ичкиликке берилүүнү, чылым чегүүнү жана кылмыштуулукту алдын алуу

Иш -чаралар:

Айылдык, райондук ж.б.сынактарга катышуу

Айыл аймактардын мектептеринде келечекте ЖӨАБО иштегиси келген балдар үчүн факультативдик курстарды ачуу.

багыт  Жаштарды мекенди сүйүүгө жана адеп ахлакка тарбиялоо

Тапшырма :

жаштарды аскедик кызмат өтөөгө даярдоо;

жаштарды аймактын коомдук-саясий турмушуна активдүү катыштыруу

Иш-чаралар:    

Кыргыз Республикасынын мамлекеттик символикаларынын күндөрүн белгилөө боюнча иш-чараларды өткөрүү

Жаштарды адеп-ахлакка, мекенди сүйүүгө тарбиялоочу тегерек столдорду өткөрүү

Жаштарды аскерге кызмат өтөөгө көңүлдөндүрүүчү иш чараларды уюштуруу:

аскерге чакырылгандардын күнүн белгилөө боюнча иш чараларга жаштарды катыштыруу;

чек арачылар күнүн белгилөө;

9-май Жеңиш майрамын белгилөө;

3-багыт. Жаштарды жумуш орундары  менен камсыз кылуу

Тапшырма:

Жаштарга кесип тандоого, эмгек жолун баштоого, жумушка орношууга көмөктөшүү.

2 . Эмгек кылуу, ишкердикти жандандыруу, азыркы рыноктук шартка ыңгайлашуу  боюнча жаштарга үгүт берүү, аларды эмгекке тарбиялоо

Иш-чаралар:

Таланттуу жаштардын жетекчилик кызматтарына орношуусуна, ваканттык орундар үчүн сынактарга катышуусуна көмөктөшүү.

2. Жаштарды жеке ишкердикти өнүктүрүүгө кызыктыруу боюнча иш-чараларды уюштуруу.

4-багыт.  Жаш үй-бүлөлөрдү колдоо

Тапшырма:

Жаңы түзүлгөн үй-бүлөлөргө социалдык-экономикалык жактан колдоо көргөзүү. Турак жай курууга жер тилкелерин берүү.

Иш-чаралар:

Жаш үй-бүлөлөргө ипотекалык, турак-жайларды оңдоого насыяларды алуу, укуктарды билүү боюнча маалымат менен камсыздоо 

5-багыт. Жаштар арасында сергек жашоону жайылтуу жана жаштар чөйрөсүндөгү терс көрүнүштөрдү  алдын алуу

Тапшырма:

жаштар арасындагы бейбаштыкты, өспүрүмдөр арасындагы кылмыштуулукту, баңгиликке, ичкиликке берилүүнү алдын алуу, сергек жашоо образын пропагандалоо.

Иш -чаралар:

Ичкиликке жол бербөө, чылым чегүүгө каршы күрөшүү, сергек жашоо образын жайылтуу боюнча спорттук иш-чараларды, сынактарды, мелдештерди уюштуруу

Бүткүл  дүйнөлүк СПИДге каршы күнүнө карата иш чараларды өткөрүү

Бүткүл дүйнөлүк баңгиликке каршы күрөшүү күнүнө карата иш-чараларды уюштуруу.

6-багыт. Балдардын, жаштардын коомдук бирикмелери менен иш алып баруу

Тапшырма:

балдардын, жаштардын коомдук бирикмелерине колдоо көргөзүү

Иш-чаралар:

1. Жаштар арасында ден соолукту чыңдоо жана эс алууну уюштуруу боюнча сынак өткөрүү

7-багыт. Жаштардын көркөм чыгармачылыкка  болгон кызыгуусун арттыруу

Тапшырма :

жаштардын чыгармачылык, илимий- техникалык потенциалын, инновациялык ачылыштарын ишке ашырууга шарт түзүп берүү

жаштардын, балдардын этикалык, эстетикалык, интеллектуалдык, адабий чыгармачылыгын өнүктүрүүгө шарт түзүү

Иш -чаралар:

1. Таланттуу жаштар арасында сынактарды уюштуруу:

2. Заманбап бий боюнча жаштар арасында кароо сынак уюштуруу.

8.1.3.Билим берүү

1. Мектепке чейинки билим берүү

Мектепке чейинки билим берүүнүн башкы максаты  бардык жарандардын  мектепке чейинки билим алуусун    жеткиликтүү кылуу.                                                                                              1.Тапшырма:

Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин абалын жакшыртуу, мамлекеттик өрткө каршы көзөмөл жүргүзүүнүн лицензиялык шарртарына ылайык талаптарын аткаруусун , санитардык-гигиеналык ченемдерди сактоосун көзөмөлдөө.  

Иш-чара:

Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин айланасын көрктөндүрүү, жашылдандыруу, оюн аянтчаларын жасалгалоо, ойноочу эмеректерди орнотуу, күндөн сактоочу навестерди куруу .

Тапшырма :

Масы айылынын ылдыйкы зонасына 50 орунду бала бакча куруу.

Кызыл-Туу айылына бала бакча куруу.

-    Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин коопсуздугун камсыздоо. Иш-чаралар :

Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин тегерегин курчоо жана жашылдандыруу  

2. Орто билим берүү

Сапатту билим берүүнүн жеткиликтүү камсыздоо боюнча төмөндөгүдөй стратегиялык багыттар келип чыкты

Тапшырма :

Кызыл-Кыштак айылыныдагы мектептин курулушун аяктоо.

2. Билим берүү мекемелеринин коопсуздугун камсыз кылуу

Иш -чаралар:

Билим  берүү  мекемелеринин  ремонт кылуу жана тегерегин курчоо

2.1- багыт . мектеп окуучуларынын ден соолугун чыңдоо жана сактоо

Тапшырма

Окуучуларды көбүрөөк  дене тарбиялык, ден соолукту чыңдоочу иштер  менен алек болуусуна көмөктөшүү

8.1.4.  Дене тарбия жана спорт

Максаты:

калктын бардык катмарын өзгөчө жаштар менен балдарды ден соолугун чыңдоого, спорт менен машыгууга чакыруу;

дене тарбиясы жана спорттун түрлөрү менен машыгууга шарттарды түзүп берүү жана калктын ден соолугунун чын болушуна көмөктөшүү;

калк арасында сергек жашоо образын пропагандалоо;

райондук, облустук, республикалык, эл аралык мелдештерге катышууга татыктуу спортсмендерди даярдоо;

келечек муунду дене тарбиясы,  спорттун түрлөрү менен систематикалык турдө машыгууга кызыктыруу жана тарбиялоо;

спорт менен машыккандардын санын көбөйтүү;

Тапшырма:

калктын ден соолугун чыңдоо, оорулардын алдын алуу, сергек жашоо образын жайылтуу;

жаштар арасында чылым чегүүнү, аракечтикти, баңгиликти, кылмыштуулукту дене тарбиясы менен спорттун бардык каражаттарын колдонуу менен алдын алуу;

сергек жашоо образын, спорттук иш аракеттерди, жетишкендиктерди демонстрациялоо;

дене тарбиясы жана спорт менен машыгуунун материалдык-техникалык базасын чыңдоо;

айыл йамактын намысын коргой турчу спортчуларды  даярдоо;

мелдештерге, турнирлерге барчу спортчуларга колдоо көргөзүү;

туристтик спорттун түрлөрүн өнүктүрүү;

машыктыруучулардын дараметтерин жогорулатуу;

спорттун катышуучулары жана ардагерлеринен атайын командаларды түзүү, командалык оюндарды өнүктүрүү үчүн маалыматтык пропагандалоо иштерин жүргүзүү;

Иш-чаралар:

калктын  дене тарбиясы жана спорт менен массалык түрдө машыгуусуна шарт түзүп берүү;

ден соолугун чыңдоо максатында дене тарбиясы жана спорттун түрлөрү менен калктын бардык катмарынын машыгуусу;

дене тарбиясынын  жана спорттун материалдык-техникалык базасын чыңдоо;

сергек жашоо образын жайылтуу жана спорт менен алектенүүгө чакыруу;

спорттун түрлөрү менен машыккандардын санын көбөйтүү;

Программанын коомдук-экономикалык таасири:

калктын ден соолугун чындоо, физикалык өнүгүүсүн жакшыртуу;

-  дене тарбиясы менен спорттун баалуулуктарына туура мамиле жасоо;

айыл аймакта дене тарбиялык, спорттук традицияларды калыптандыруу;

спорттун жаңы түрлөрүн өнүктүрүү, дене тарбиясы менен алектенгендердин санын көбөйтүү;

- дене тарбиясынын жана сапорттун материалдык-техникалык базасы кеңейтүү жана чыңдоо;

жогорку класстагы спортчуларды даярдоо, спорт ишмердүүлүгүн өркүндөтүү;

8.1.5. Маданият жана искусство

Айыл аймактын маданиятын чындоо, салт -санааларды, үрп адаттарды, маданий мурастарды сактоо боюнча төмөндөгүдөй стратегиялык багыттар тапшырмалары, иш чаралары менен иштелип чыкты

багыт. Айыл аймакта бош убакытты өткөрүүнү уюштуруу жана маданий кызматтар менен камсыз кылуу

Тапшырма:

Калктын массалык эс алуусуна шарт түзүү жана эс алууну уюштуруу.

Иш -чаралар:

Чыгармачылыкты сүйгөн  топтордун  концерттик ишмердүүлүгүн ишке ашыруу

Массалык майрамдарды, элдин эс алуусун уюштуруу  

Маданий спорт ордосунда клубдук иштерди уюштуруу  (ийримдер, музыкалык студиялар ж.б)

Ийримдерге, клубдук иштерге айыл аймактын жашоочуларын аралаштыруу алардын чыгармачылыгын өнүктүрөт 

Бош убакытты өткөрүүнү жакшы уюштуруу келечек муунду туура тарбиялоого алып келет.

8.2. Коммуналдык чарба

Калкка жогорку сапаттагы үзгүлтүксүз коммуналдык кызммааттарды көрсөтүүнүн, “Масы-Тазалык” МИ, “Масы-Кара-Булак” МИ дараметин жогорулатуунун стратегиялык багыттарынын тапшырмаларын чечүү  жана чараларды көрүү :

1-багыт.Турак жайы жок жарандарга  жер тилкелерин берүү   

Иш чаралар:

Турак жай салууга жер тилкелерин берүү үчүн  трансформация маселесин чечүү

2-багыт. Коммуналдык инфраструктура .

Тапшырма

1.Коммуналдык  инфраструктураны модернизациялоо .

Иш-чаралар:

Ичүүчү сууну сарамжалдуу пайдалануу үчүн эсептегичтерди орнотуу, адистештирилген техникалар менен жабдуу.

Сапаттуу ичүүчу суу менен камсыз кылуу маселесин чечүү.

Таштанды жайынын тегерегин курчоо, фронталдык погрузчик алуу 

Христиандардын, мусулмандардын мүрзөлөрүнүн тегерегин курчоо

Мусулмандардын эски көрүстөнүнүн тегерегин курчоо

3-багыт.  Айыл аймакты көрктөндүрүү

Тапшырма:

Көрктөндүрүүнүн денгээлин жогорулатуу

Иш-чаралар: 

Жалпы пайдалануудагы муниципалдык жолдорду кеңейтип, капиталдык ремонтон өткөрүү.

Айылга аялдамалдарды орнотуу 

Айыл аймакты көрктөндүрүү иштерин улантуу, айылдын борбордук бөлүгүнө эстетикалык, архитектуралык көрк берүү, жол боюндагы үйлөрдүн, объектилердинсырткы көрүнүшүн оңдоо, клумбаларды, гүлзарларды жасалгалоо, декоративдик кашаалар менен курчоо жана жашылдандыруу.

Айыл аймактын бардык көчөлөрүнө жарыктандыруу шамдарын орнотуу багыт. 2023-жылга чейин айыл аймакта шаар куруу жана архитектура эрежелерин сактоону жайылтуу жана айылды көрктөндүрүү

Шаар куру жана архитектуранын башкы концепсиясы жаашоого ылайыктуу болгон айыл куруу болуп саналат. Айыл аймакта, калктын бардык катмарында турак жайдын, социалдык маанидеги обьектилердин, саламаттыкты сактоонун, транспорттук каражаттардын, байланыштын жеткиликтүүлугун камсыздоо. Айыл аймакта шаар куруунун эрежелери жашоочулардын бардык кызыкчылыктарына жооп берүүсү керек.

Шаар куруу жана архитектуранын, турак-жай саясатынын негизги багыттары:  

Айыл аймактын эстетикалык көрүнүшүн менен  көп түрдүүлүгүн  сактоо

Курчап турган чөйрөнүн коопсуздугун камсыздоо

Тапшырма:

Айылды комплекстүү өнүктүрүү

Иш-чаралар:

Кожолуктардын кызыл чийинден чыгып кетпөөсүн көзөмөлдөө, көчөлөрдү кеңейтүү

Ирригациялык системаны, жол курулуштарын тартипке келтирүү

Турак жай алуу үчүн көп жылдык ипотекалык насыя алууга көмөктөшүү

Турак жай куруу үчүн жер тилкелерин бөлүп берүүнү камсыздоо 

8.3. Экология

Багыты : Курчап турган чөйрөнүн абалы,  жартылыш ресурстары

Айыл аймактын экологиялык абалын жакшыртуу боюнча иш-чаралар:

Сууну коргоочу иш - чаралар

3. Айыл аймакты жашылдандыруу жана санитардык тазалоо

8.4. Жарандык коргонуу жана өзгөчө кырдаалдар

2023-жылга чейин жарандык коргонууну чыңдоо  жана өзгөчө кырдаалдарды алдын-алуу боюнча төмөнкүлөрдөй тапшырмаларды аткаруу керек:

Өзгөчө кырдаалдар учурунда милдеттендирилген тапшырмаларды так аткаруу үчүн  жарандык коргонуу күчтөрүнүн жана башкаруу органдарынын даярдыгын камсыздоо

Техногендик жана жаратылыш кырсыктарын  алдын алууга  багытталган  иш чараларды  иштеп чыгуу, калкты өзгөчө кырдаалдарга дайындоо

Иш -чаралар:

Айыл аймакка мүнөздүү болгон ( кар көчкүсү, сел каптоо, өрт чыгуу )  өзгөчө кырдаал жаралган учурда адам өлүмү болтурбоо, материалдык чыгашанын азыраак болуусун камсыздаган  комплекстүү иш чараларды иштеп чыгуу, пландуу даярдык көрүү

Өзгөчө кырдаалдар учурунда колдонуу үчүн медициналык, материалдык техникалык каражаттарды запасы менен камдап коюуга көзөмөлдүк кылуу.

Өрт коопсуздугун алдын алуу  максатында өз убагында сапаттуу текшерүүлөрдү жүргүзүү боюнча иш чаралдарды уюштуруу. Ишкана-мекемелердин, курулуштардын, объетилердин  өрт коопсуздугун алдын алуу боюнча эрежелерди сактоосун, талаптарга жооп берүүсүн, өрт учурунда элдерди эвакуациялоо шарттарынын болушун камсыздоо . Өрт өчүрүүчү шаймандарынын болушун көзөмөлдөө.

Согуш жана тынчтык убагында байланыштын жана маалымат жеткирүүнүн үзгүлтүксүз болушун камсыздоо.

Суу каптоолорду алдын алуу, чыгашаларды азайтуу,  калкты жана экономикалык объктилерди коргоп калууну камсыздоо.

Эски-Масы сайынын жээктерин бекемдөө иштерин жүргүзүү.

8.5. Айыл аймактын экономикасынын негизги тармактары

Айыл чарбасы

Азыркы учурда айыл чарбасынын абалы абдан төмөндөп кетти. Ата мекенчин айыл чарбаөндүрүүчүлөр өндүргөн дан эгиндери, сүт, эт азыктарынын баасы четтен импоттолуп келген товарлардын баасынан төмөн. Атаандаштыкка эптүүлүгү өтө начар, түшкөн киреше өндүрүүгө кеткен чыгашаларды жаппай калууда. Сырттан келген товарларга импорттук четтөө коюу аркылуу ички рынокту жөнгө салуу иштери мамлекеттик деңгээлде чечилүүсү керек. 

Айыл чарбасынын натыйжалуулугун арттыруу үчүн жаңы сорттогу түшүмдү жакшы берүүчү  үрөндөрдү себүү, каражаттарды аз кетирүүчү прогрессивдүү технологияларды  колдонуу, химиялык заттарсыз экологиялык таза продуктуларды өндүрүү керек. Ошондой эле айыл чарбасын өнүктүрүүдө тобокелчиликтерди жана коркунучтарды жаратуучу фактыларды да эске алуу керек. Техниканын, үрөндөрдүн, жер семирткичтердин начардыгы, түшүмдүн баасынын төмөндүгү, климаттык-шарттын жагымсыз болушу. 

Айыл чарбасын өнүктүрүүнүн негизги багыттары

Мал чарбачылыгы:

дыйканчылык- фермердик жана жеке чарбаларда малдын башын, үй канаттууларынын санын көбөйтүү .

Иш-чаралар:

Айыл чарбасын өнүктүрүүнү каалаган фермерлерди үрөндөр, көчөттөр жана айыл чарба техникалары менен камсыз кылуу

Айыл чарба продуктуларын сатууну жана кайра иштетүүнү камсыздоо.

Эт, сүт багытындагы асыл тукум малдардын көбөйтүү.

Транспорт

Багыты:

Айыл аймакта маршруттук каттамдарды өнүктүрүү;

Жүргүнчүлөрдү тейлөөнүн сапатын жакшыртуу жана айыл ичинде жүрүүгө ички каттамдарды ачып берүү

Тапшырма:

айыл аймактын жашоочуларына  транспорт каражаттарынын жеткиликтүү болуусун камсыздоо

Иш-чара:

Жалпы пайдалануудагы коомдук транспортторду көбөйтүү, айыл ичине маршруттук каттамдарды ачуу.

Байланыш жана телеберүү

Багыты:

Байланыш менен телеберүүгө болгон суроо талапты канагаттандыруу

Айыл аймакта байланыш тармагы  (санарип, “О”, “Билайн”, “Мегаком”) универсалдуу кызмат көрсөтүп туруусуна  көмөктөшүү.

Чакан бизнести өнүктүрүү

Чакан бизнес түзүмү акыркы жылдар аралыгында дээрлик өзгөрүүсүз калган. Ишкерлердин көпчүлүгү калкка кызмат көрсөтүү, соода сатык кылуу чөйрөсүн тандап жатышат. Бирок, иш жүзүндө өндүрүш жүргүзүү тургандарга да бар, алар колдоо көрсөтүү жана жардам берүү зарыл.

Азыркы учурда,  айыл аймакта кошумча жумуш орундарын түзүү,  чакан жана орто ишканаларды өнүктүрүү боюнча иш-чаралар. пландаштырылган

Бул иш-чараларды ишке ашыруу  чакан бизнес менен алек болгондордун санын көбөйтүүгө, бюджеттин кеңейишине, салыктык кирешелердин өсүшүнө алып келет жана аймактын экономикасындагы кичи бизнестин салымын жогорулатат. 

Керектөө рыногу

Керектөө рыногу калкты товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр менен жогорку деңгээлде камсыздап турган экономиканын бир бөлүгү

Акыркы жылдары, керектөө рыногун стабилдүү, жогорку ишкердик активдүүлүк менен иштеп келе жаткан, өсүү тенденциялары динамикалуу өнүгүп келе жаткан рынок катары мүнөздөөгө болот.

Калкка  кызмат көрсөтүүдөгү негизиги маселелер:

Өндүрүштүк базаны (технологиялык жабдууларды, заманбап материалдарды,  чийки заттарды сатып алууга ) өнүктүрүү үчүн  жумушчу капиталдын, жүгүртмө каражаттын жоктугу;

Максаттары жана милдеттери:

айыл жергесинде товарлардын жана кызматтардын  жеткиликтүүлүгүн камсыздоо;

менчиктин бардык түрүндөгү ишканалардын, калктын бардык катмарларын заманбап  коопсуз, , жогорку сапаттагы продуктуларга  жана кызмат көрсөтүүлөргө болгон муктаждыктарын   өз убагында камсыздоо;

соода кылуу үчүн белгиленбеген жерлерде ;

тиричилик жактан тейлөөнү, күнүмдүк кызмат көрсөтүү тармагын комплекстүү  өнүктүрүү;

керектөөчүлөрдүн укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоо, товарлардын, кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жана  коопсуздугун камсыз кылуу

-   өз бакчасында өскөн өсүмдүктөрдү сатуу үчүн соода точкаларын  ачуу

Иш -чаралар:

-  өз бакчасында өскөн жашылча-жемиштерди сатуу үчүн соода точкаларын ачып берүү

калкка кызмат көрсөтүүчү ишканаларды, цехтерди өнүктүрүү (өтүкчү, ателье, тиричиликтехникаларын жана радиоэлектрондук аппараттарды оңдоочу жайлар ж.б.)

Муниципалдык менчик .

Муниципалдык менчик жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын экономикалык негиздеринин бири болуп саналат. Муниципалдык менчикти натыйжалуу башкаруу менен айыл өкмөтү негизи 2 маселени чече алат.

Экономикалык (бюджеттин кирешеси көбөйөт)

Социалдык (социалдык  инфраструктураны өнүктүрүү)

Бул маселерлерди чечүүнүн жолдору  муниципалдык менчиктин түрүнө жараша болот: 

Кыймылсыз мүлк;

Муниципалдык менчиктеги жер фондусу;

Кыймылсыз мүлк

Муниципалдык менчиктеги кыймылсыз мүлктү пайлануудан киреше булактарын көбөйтүүнүн:

Салык төлөөчүлөрдүн жоопкерчилигин жогорулатуу. Ижара акыларын өз убагында төлөбөсө келишимдерди бузуу жана бардык ижара акысын төлөтүп алуу

жылга чейин жергиликтүү бюджетти максималдуу түрдө толтуруу максатында  муниципалдык менчиктеги жерлерди ижарага берүү боюнча көбүрөөк пайда алып келүүчү  келишимдерди түзүү айыл өкмөтүнүн негизги максаты менен тапшырмасы:

1. Айыл чарба багытындагы жерлердин 100% тең максаттуу пайдаланышына муниципалдык көзөмөмөл жүргүзүүнү уюштуруу.

2. Муниципалдык менчикте турган жер тилкелерин ижарага берүү же сатуу үчүн инвентаризациялоо.

Стратегиялык планга мониторинг жүргүзүү

2023-жылга чейин Стратегиялык пландын аткарылышын координациялык кеңеш көзөмөлдөйт. Координациялык кеңеш стратегиялык пландын аткарылышын угуу жана талкуулоо боюнча бир жылда экиден кем эмес ачык отурум өткөрөт.

Мониторинг жасоонун негизги максаты стратегиялык  пландын  аткарылышын камсыздоо жана актуалдуулугун жогорулатуу

Стратегиялык планга мониторинг жасоодо төмөнкүдөй маселелер чечилет.

-стратегиялык планын жалпы же тир тармак боюнча аткарылышы;

-стратегиялык пландын максатына жетүү деңгээлин жана максатка жетүүнүн ресурстарын баалоо;

-ар бир тармак боюнча стратегиялык пландын аткарылышн баалоо

Стратегиялык планга мониторинг жүргүзүү төмөнкүдөй бөлүктөн турат:

Айыл амактын сырткы чөйрөсүнүн өнүгүүсүнө мониторинг жүргүзүү. Стартегиялык мааниге ээ болгон тармактарга абалын аныктоо боюнча изилдөө жүргүзүү. 

Стратегиялык планды ишке ашыруунун жалпы жыйынтыгына жана кандайдыр бир тармагынын аткарылышына  мониторинг жүргүзүү. Башкы максатка тандалган максаттардын негизинде  жетүүсүн анализдөө. Сөзсүз түрдө

•    башкы максатка жеткендигине мониторинг жасоо;

- атайын бир тармак боюнча мониторинг жүргүзүү керек.

Мониторинг жылына эки жолу өткөрүлүп, Стратегиялык пландын максатына жетиши жана өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча аналитикалык отчету даярдалат.       

Мониторингдин жыйынтыгын чыгаруу менен Сратегиялык пландын актуалдуулугу бааланат жана өзгөртүүлөр, толуктоолор киргизилет. Мониторинг жасоо стратегиялык пландын аткарылышына жана жаңырып турушуна кепилдик берет.  

Стратегиялык планды айылдык кеңештен бекиткенден кийин аны  ишке ашыруунун  план графигин иштеп чыгуу. Иш-чаралар коюлган ырааттамага ылайык  ишке ашырылат.

жылга чейин жаңы программаларды айыл аймактын өнүгүү стратегиясына таянып иштеп чыгуу керек

2020-2023 жылдар аралыгында айыл аймактын социалдык-экономикалык  жактан өнүгүүсүнүн стратегиялык мерчемине №1 тиркемеси

2-тиркеме

Масы АА 2021-2023-жж. социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасынын планы

№2 тиркеме

2019-2023-жылдарга карата ири инвестициялык долбоорлорунун  мерчеми                                                                                                                                                                                             

СТРАТЕГИЯЛЫК МАКСАТТАРДЫН ИШКЕ АШЫРЫЛЫШЫНЫН ЖЫЙЫНТЫГЫ

8. Стратегияны ишке ашыруунун этаптары

I  кадам.. Стратегиянын долбоорун даярдоо

Айыл аймактын социалдык-экономикалык көйгөйлөрүн, мүмкүнчүлүктөрүн изилдөө, миссиясын , өнүгүүнүн артыкчылыктуу багыттарын аныктоо

II кадам. Стратегияны кароо жана бекитүү.

Стратегия айылдык кеңештин кароосуна жиберилет, өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилип, бекилет.

III кадам. Артыкчылыктуу багыттар менен максаттарга жооп берген  жаңы программаларды иштеп чыгуу

Бул этапта айыл аймакты социалдык-эономикалык жактан өнүктүрүүнүн артыкчылыктуу багыттарына жана максаттарына ылайык жаңы программаларды иштелип чыгат.

IV кадам. Программаларды натыйжалуу  ишке ашыруу үчүн башкаруу системасын иштеп чыгуу.

Программанын  аткарылышына мониторинг жүргүзүлөт жана аны жүзөгө ашырууну оптималдаштырат.

V кадам. Программаны ишке ашыруу механизмдерин аныктоо. Бул ресурстук базаны туура  пайдалануунун жолдорун талдоо багытталган.

VI кадам. Стратегияны зарыл болгон ченемдик-укуктук базанын негизинде ишке ашырууну камсыз кылуу. Стратегиялык иш-чаралар тиешелүү  укуктук-ченемдик актылардын  негизинде ишке ашырылып, пограммалардын юридикалык негизи болушу керек.  

VII кадам. Стратегияны аткаруу үчүн чараларды ишке ашыруу.  Бул программаларга коюлган тапшырмаларды, милдеттерди аткаруу

VIII кадам . Стратегиялык пландын аткарылышына,  мониторинг жүргүзүү.

ички жана тышкы чөйрөдө болуп жаткан өзгөрүүлөргө карата өз учурунда толуктоолорду, өзгөртүүлөрдү киргизүү.

IX  кадам Маселелерди оптималдаштыруу  жана программаларды  мындан ары ишке ашыруу.

Стратегиянын ишке ашырылышына мониторинг жүргүзүлүп, көйгөйлөр аныкталгандан кийин аларды чечүү боюнча иш-чараларды иштеп чыгуу керек, тактап айтканда, эсеп түзөтүүлөрдү эске алуу менен, ишти оптималдаштыруу керек.