КАРА-СУУ АЙЫЛДЫК КЕҢЕШИ

ТОКТОМ

Кара-Суу айыл аймагынын жергиликтүү кеңешинин 18-чакырылышынын 9-кезексиз сессиясы

2022-жылдын 29-декбры  № 9/6

Кара-Суу айыл аймагынын «2023-2025-жылдарга карата аймактын социалдык-экономикалык жактан өнүктүрүү программасын» бекитүү жөнүндө

Кыргыз Республикасынын «Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндөгү» Мыйзамынын 34-беренесине ылайык, Кара-Суу айылдык кеңеши 

ТОКТОМ КЫЛАТ:

1. Кара-Суу айыл аймагынын «2023-2025-жылдарга карата аймактын  социалдык-экономикалык жактан өнүктүрүү программасы» тиркемеге ылайык бекитилсин.

2. Бекитилген программага ылайык иш алып баруу жагы айыл өкмөтүнүн башчысына милдеттендирилсин.

БЕКИТИЛДИ

Кара-Суу айыл аймагынын айылдык  Кеңшинин 2022-жылдын

 29-декабрындагы №9/6

НАРЫН ОБЛУСУ

АТ-БАШЫ РАЙОНУ

КАРА-СУУ  АЙЫЛ АЙМАГЫНЫН АЙЫЛ ӨКМӨТҮ

КАРА-СУУ АЙЫЛЫ

КАРА-СУУ  айылы    2022 жыл

Мазмуну

КИРИШҮҮ..

1. СЭӨП иштеп чыгууда ченемдик-укуктук актылар.

2. Кара-Суу   айыл аймагы тууралуу кыскача маалымат.

3. Учурдагы кырдаалды талдоо боюнча анализ:

4. Программанын максаты

5. Өнүктүрүүнүн артыкчылыктуу багыттары (чакан программалар).

Кара-Суу  айыл аймагынын 2023-2025-жылга карата социалдык-экономикалык өнүгүү программасын ишке ашыруу планы..

Кара-Суу   айыл  аймагынын  2023-2025-жылга  карата  социалдык-экономикалык  өнүгүү  программасынын бюджети.

Урматтуу Кара-Суу  айыл аймагынын тургундары!

Кара-Суу айылыбыз район ичинде чоң айылдардан болуп саналат.  Келечек муун, өсүп келе жаткан балдар, улууларыбыздын ар бир айткан сөздөрү, алдыга карай өсүп өнүгүшү  ар бир жарандын салымы болушу керек. Өсүп келе жаткан жаштарга үлгү көргөзүү ар бирибиздин милдетибиз.Келечекте айылыбыз ар тараптуу өнүгүп, алдыңкы орундуктарга чыгышына болгон аракетибизди жумшашыбыз керек.

“Айылдагы өнүгүү алдыга карай бет алуу” демекчи социалдык-экономикалык жактан өсүш болуш үчүн ишкерлерди колдоо, жумушчу орундарын түзүү, ага аяр катмарларды жана жаштарды тартуу,  инфраструктураны жакшыртуу, илим-билимге басым жасоо жана жакшыртуу багыттары боюнча калктын бардык катмарын, анын ичинде аялдардын, жаштардын,аяр катмарлардын, эрте жаш курактагы балдардын өнүгүүсүнө жана  тарбиялануусуна көңүл буруу, туризм тармагын өнүктүрүү жана шарттарын түзүү, спорт, маданият, жарандардын эс алуусуна көмөктөшүү,  ден-соолук ж.б. көп тармактуу иштерди алдыга жылдыруу болуп саналат.

Социалдык-экономикалык өнүгүү  программасы -  айыл аймактын өнүгүүсүнүн аныктаган жумушчу документи болуп саналат. Себеби ал өзүнө айыл ичинде жүргүзүлүүчү иш-аракеттерди, алардын ар тараптуулугун жана өнүгүүнүн жаңы кадамдарын өзүнө камтыйт. Кара-Суу айыл аймагынын өнүгүү программасы - айыл аймактын тургундарынын бардык катмарынын кызыкчылыктарын, аялдардын, жаштардын аяр катмарлардын, мүмкүнчүлүгү чектелген  жашоо өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен жазылган, коомчулуктун бардык чөйрөлөрүн, ири инвесторлорду, сырттан келген долбоорлорду, бизнес адамдарын ж.б. көңүлүн бура алган, жалпы элге  түшүнүктүү, так жана маңыздуу болгон көп жылдык документ.

Бул программа Кара-Суу айыл өкмөтүнүн башчысынын буйругу менен түзүлгөн жумушчу топ Кара-Суу айыл аймагынын калкынын, анын ичинде социалдык топторунун муктаждыктарын жана кызыкчылыктарын аныктоо менен айыл аймактын 2023-2025-жылдарга карата социалдык-экономикалык өнүгүү  программасын инклюзивдүү өсүү аспектилерин эске алуу менен иштеп чыкты.

Жумушчу топтун курамы:

жумушчу топтун курамына төмөнкү өкүлдөр кирди; айылдык кенешинин депутаттары - 2, айыл өкмөтүнүн кызматкерлери

СЭӨП иштеп чыгууда ченемдик-укуктук актылар

Кара-Суу  айыл өкмөтү,  айыл аймактын  социалдык-экономикалык өнүгүү планын (мындан ары – СЭӨП) иштеп чыгууда, Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 113-беренесинин, жергиликтүү кеңеш, жергиликтүү жамааттын социалдык-экономикалык өнүгүү жана калкты социалдык коргоо программаларын бекитээри белгиленген. “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана ЖӨБО жөнүндө” КР Мыйзамына ылайык (34, 51 беренелери) ЖӨБ аткаруучу органы аймактын социалдык-экономикалык өнүгүү программасынын долбоорун иштеп чыгат жана айылдык кеңеш бекиткенден кийин анын аткарылышын камсыз кылат. КР Бюджеттик Кодексинин Жоболоруна ылайык, ЖӨБО тарабынан белгилүү бир милдетти каржылоонун негизи болуп, ошол аймактын СЭӨП эсептелет. Аймактын СЭӨП иштеп чыгуунун укуктук негиздерин төмөндөгүлөр түзөт:

1.      КР Конституциясы;

2.      КР Бюджеттик Кодекси;

3.      КР “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана ЖӨБО” жөнүндө Мыйзамы;

4.      2025-жылга чейин улуттук өнүгүү программасы;

5.      КР финансы министрлигинин 2018-жыдын 17-апрелиндеги № 44 буйругу;

6.      Жергиликтүү жамааттын Уставы;

7.      Экономика министрлигинин № 63-А буйругу менен бекитилген Колдонмо. 

     Кара-Суу айыл аймагынын 2022-2025-жылдарга карата социалдык-экономикалык өнүгүү программасы – Кара-Суу айылдык кеңешинин жана Кара-Суу айыл өкмөтүнүн бекитилген милдеттерди жана функцияларды жүзөгө ашырууга багытталган,  аткаруучулар жана ресурстар боюнча өз ара байланышкан, алдыңкы жылдар ичинде аткарыла турган иш-аракеттердин багыттарын камтыйт. Пландалган иш-чаралардын комплексин түзүп жана тиешелүү тармактарда приоритеттүү максаттарга жетүү үчүн өнүгүүнүн багытын, алдыга умтулууга бир канча кадамдарды басууга мүмкүнчүлүктөрдүн, артыкчылыктарын, көйгөйлүү зоналарын камтыган документ.   

Географиялык өзгөчөлүктөрү: Кара-Суу  айыл аймагы Нарын  областынын Ат-Башы  районунда жайгашкан. Борбор шаар Бишкекке  чейин 400 км. Облустун борбору Нарын шаарына чейин 68 км. Райондун борборуна чейин 23 км.

Аймак деңиз деңгээлинен бийиктиги 2257 метр. Климаты кескин континенталдуу. Айыл аймагынын түштүк тарабынан Ат-Башы суусу, Ак-Талаа айыл аймагы, түндүк тарабынан Нарын кырка тоосу менен чектешип, Ат-Башы өрөөнүнүн батыш  тарабында жайгашкан. Кара-Суу айылы алтын чөйчөктүү Ат-Башынын батыш  тарабындагы суунун башында жайгашкан. Айыл аркылуу айтылуу Ак-Сай, Арпа, Чатыр-Көл, Көл-Төр, Босого жайлоолоруна өтүшөт. Ошондой эле Кара-Суу айыл аймагында Кошой-Коргон тарыхый чеби, Таш-Рабат кербен сарайы жайгашкан. Жылдан жылга туристердин саны өсүп, кызыгуулар абдан көп болуп келет. . Анткени айылыбыздагы  кооз жаратылыш, таза аба, таштан-ташка урунган тунук сууларыбыз, бийик аска-зоолуу тоолорубуз жана тоо коюнундагы Таш-Рабат, Кошой-Коргон тарыхый эс алуучу жайлары, байыркы көчмөн элдеги улуттук  нарк,  үрп-адаттары сакталып келе жаткан элибиздин меймандостугу чет элдиктердин кызыгуусун жылдан жылга арттырып келет.

Учурда Кара-Суу айыл аймагында  1339 түтүндө 6649 адам жашайт. Шайлоочулардын саны 3100 адамды түзөт. Дээрлик бардыгы кыргыздар жана мусулман динин тутунгандар. Негизинен айыл сарбагыш урууларынан турат. Айылдыктардын негизги киреше булагы айыл чарбасындагы жерден иштетилген продуктулары анын ичинен мал чарбачылыгы болуп эсептелет.

Социалдык – демографиялык маалымдамалар:

Калктын саны 2020-жылга салыштырмалуу 1 % га көбөйгөн.

Негизинен айыл тургундары мал чарбасы жана дыйканчылык менен эмгектенет. Орточо эсеп менен калктын кирешеси бир айына 24747 сомду түзөт.  

Ресурстар боюнча маалымат:

Муниципалдык инфраструктура обүекттери:

Аймактын административдик структурасы: АК депутаттарынын саны – 21 киши, анын ичинен 8 аял. АӨ аппараты – 22 адам, анын ичинен 10 аял.

Коомдук уюмдар:

Калктын керектөөлөрүн программада эске алуу:

2022-жылдын июнь айында  Кара-Суу айылында жашоочуларынын, анын ичинде аялдардын, кыздардын, жаштардын, аталардын  катышуусу менен  5 фокус топ өткөрүлдү.  Иш чараларга айылдын ар бир социалдык катмарынын өкүлдөрү жаш курактары боюнча катышты. Жалпы катышуучулардын саны 95 адам, аялдардын саны 41 болду.Жалпы анкетирлөөгө 117 адам катышты. Изилдөөнүн жыйынтыгында төмөндөгүдөй артыкчылыктуу көйгөйлөр аныкталды.

                                            Жергиликтүү бюджет

2021-2022-жылга карата бюджетти салыштыруу

2023-2024-2025-жылдарга жергиликтүү кирешелер боюнча Кара-Суу айыл аймагынын айыл өкмөтүндөгү болжолдуу планы

2023-жыл.

2024-жыл.

2025-жыл.

Жалпы киреше бөлүгүнүн 2021-жылдан 2022-жылга салыштырмалуу 9 айдын жыйынтыгы менен 4903,3 миң сомго жогорулады. Салык агенти төлөгөн киреше салыгы 317,9 бирдикке жогорулады. Бул көрсөткүчтөр 9 айдын гана жыйынтыгы менен эсептелип жатат. Жыл аягына чейин дагы өзгөрөт. Бюджетти толтурууда  жер салыгын көтөрүү жана кайрак иштелбей турган жерлерге суу чыгарып аукцион аркылуу арендага берүү ж.б. иш аракеттер пландалууда.

2.1.            Пландоо, башкаруу жана администрациялоо

Кара-Суу  айыл өкмөтүндө жалпысынан 22 кызматкер эмгектенет, анын ичинен аялдар - 10. Алардын ичинен 18 кызматкер жогорку билимдүү, ал эми калган 4 кызматкер атайын орто билимдүү. АӨнүн бардык кызматкерлери кеңсе техникалары, интернет жана жылуу имарат менен камсыз болгон. Бирок АӨнүн имараты эски жана кабинеттери кичирээк, шарты жок.  Бир кабинетте  ар тармактуу 2-3 кызматкерлер отурушат, жарандарды кабыл алууда кабинеттин тардыгы, эл көп келген учурда  ыңгайсыздык жаралат.

 Жылына жалпы жонунан 2-3 кызматкер квалификациясын жогорулатуу максатында кайра окутуудан өтүп турушат. Учурда айлык акы көбөйүп ар кайсыл тармак боюнча ички резервдик кадрлар көбөйүүдө.

Андан тышкары учурда “Санарип аймак” аркылуу калкка кызмат көрсөтүүнү уюштурулуп иштелип жатат. Болгон маалыматтарды алуу оңойлошту. Бүгүнкү күндө айыл өкмөтүнө, спорт тармагын тейлөөчү кызматкерлер жетишпей турат.

    Жергиликтүү кеңештин депутаттарынын саны – 21  адам, анын ичинен аялдардын саны -  8.

Пландоо жана башкаруудагы негизги көйгөйлөр:

·         Калкка кызмат көрсөтүүнү жакшыртуудагы шарттын жетишсиздиги;

·         Кадрлардын жетишсиздиги;

·         Калктын ЖӨБ органдарына ишенимдин жана байланыштын жетишсиздиги

Башкарууну жана жергиликтүү бюджетти көбөйтүү үчүн чаралар:

2.2.            Экономикалык маселелер:

                                       Айыл чарбасы: мал чарбасы:

Кара-Суу айылынын тургундарынын үй-бүлөөлүк негизги киреше булагы айыл чарбасынан, анын ичинен басымдуу бөлүгү мал чарбачылыгынан болуп саналат.

Айылда малдардын саны:

Муруӊку жылдарга салыштырмалуу малдын башы өскөнү менен асылдуулугу начар бойдон эле калып, мал багууда жаӊы ыкмалар кескин пайдаланылып келет.

1.       Кой чарбачылыгы:  Кара-Суу айыл  аймагында   Койлордун   асылдуулугун  жогорулатуу  аракетинде  негизинен  Чүй  өрөөнүнөн  эт  багытындагы  гиссар  жана  эдельбай  породасындагы  кочкорлорду  алып  келип  жергиликтүү  койлорго  кошуп  жүрүшөт .Ощондуктан  элдин  койлорунда  кичине  жакшы  жагына  өзгөрүү  бар  экени  байкалат.Бирок  айылда  уяң  жүндүү  койлордун  саны  аз  калган. Негизинен  Ат-Башы  өрөөнү  кой  өстүрүүгө  абдан  ыңгайлуу  келип  ,  башка  райондорго  салыштырмалуу  кой  өстүрүүдө  сарпталган  чыгым  минималдуу.Демек  койдон  түшкөн  киреше  башка  жактарга  салыштырмалуу  көбүрөөк .Ошондуктан  элдин жашоо  турмушун  жакшыртууда кой  чарбачылыгы маанилүү  ролду ойнойт.Кара-Суу  айыл  аймагында  койлордун  асылдуулугун  арттыруу  боюнча  2023-жылга  койлорго  жазалма  жолу  менен  уруктандыруу  боюнча  иштер  пландалууда.

Уй чарбачылыгы: Уй  чарбачылыгы  дагы  өзгөчө айылдыктардын  маанилүү  киреше   булактарынын  бири.  Бирок учурда  уй  чарбачылыгында  негизги  көйгөй  бар  экендиги  байкалат.Учурда жергиликтүү  уйлар менен аргындаштыруу үчүн  эт жана  сүт багытындагы породадагы букалардын жетишсиздиги .Кара-Суу  айыл  аймагында  уйлардын  асылдуулугун  жогорулатуу аракетинде жеке  вет  адистер  тарабынан  жасалма жолу  менен  уруктандыруу  пункту  2021-жылдын февраль айында  ишке  киргизилип  эт багытындагы абердин ангус,  швиц,  жана сүт  багытындагы симменталь породасындагы уруктар  21 баш жергиликтүү уйларга жасалма  жолу менен  уруктандырылып 15 баш тол алынган.. Бүгүнкү күндө   элге   тушундуруу  иштери жүргүзүлүп элдин кызыгуусун  арттыруу зарыл. Уй чарбачылыгы дагы айылдыктардын маанилүү киреше булактарынын бири. Бирок учурда уй чарбачылыгында 3 негизги көйгөй бар экендиги байкалат:

1) Уйлардын асылдуулугун жогорулатуу боюнча эч кандай иштер жүрбөйт. Жасалма уруктандыруу пункту бар, бирок иштин жүрүүсү начар. Ошондой эле уйлардын саандуулугу дагы төмөн бойдон калган.                                    

2) Экинчи маселе тоют даярдоого же тоюттандырууга байланыштуу. Башкача айтканда элдердин саан уйларды талапка ылайык тоюттандырбагандыгын байкоого болот. Кышкыга даярдалган тоюттардан бир гана кургак чөп жана арпа даярдалат. Силос, сенаж, тоют кызылчасы, ашкабак ж.б. чыктуу жана минералдык тоюттар даярдалбайт. Натыйжада күз келип, талаада чөп катыгандан баштап уйлардын сүтү азаят же чыкпай калат. Анын кесепетинен ноябрь айынан апрель айына чейин район боюнча сүткө болгон тартыштык жаралганын байкоого болот. Ошондой эле айылда торпок, бука, кунаажын, уй бордоп семиртип саткандар деле көп кездешпейт.                           

Жылкы чарбачылыгы: Аймакта башка  малдардай  эле  айылда  жылкы  баласынын  көбөйгөнүн  байкоого  болот. Бакканга  оңой , көп  көңүл  бурууну жана  тоютту  талап  кылбайт.Бирок  жылкы  өстүрүүдө   анын  асылдуулугун  жакшыртуу  боюнча  азыркы  учурда  иштер  жок. Жалпысынан жергиликтүү породадагы жылкылар  гана  кармалат. Ошол  себептүү  этке  жана  сүт алууга  гана пайдаланылат.Таза  кандуу  жылкылар  аз санда .

Үй канаттуулары. Айрым  өткөн  жылдарга  салыштырмалуу  уй  канаттуларынын  азайганы  байкоого  болот.Бирок  ошол  эле  учурда азык-түлүк  базарында  жумуртка менен  канаттуулардын этинин  баасы стабилдүү  сакталууда . Андыктан  алардын  башынын  азайып  кетишинин  себеби  түшүнүксүз  . Жогоруда  айтылган  айылдын  шарттары  үй  канаттууларынын  бардык түрүн багып  , өстүрүп ,  андан  андан  киреше  табууга  мүмкүнчүлүк  берет.Өзгөчө жаны  тирдик  жаш  үй-бүлөөлөргө жана  жакыр  үй  бүлөөлөргө абдан  ыңгайлуу .Бул  стратегиялык  пландын  алкагында  аталган  тармакты  өнүктүрүү, үй  канаттууларынын  санын  жана  сапатын өстүрүү  боюнча эффективдүү иш  аракеттерди  жасоо  белгиленген.

Ветеринардык  клиника : Айыл  аймакта эпизоотиялык  абалды  туруктуу кармоо жугуштуу  ооруларды алдын  алуу  максатында  мал жандыктарды эмдөөдөн  өткөрүү ,  жугушсуз  ылаңдарды  дарылоо жана  клиникалык  белгилерин  аныктоо иштери боюнча  ветеринардык  клиника  куруу негизги  көйгөйлөрдүн бири.Аймакта вет  клиника  куруу иштери 2024-жылга пландаштырылууда 1500000.Жылдан  жылга    мал  жандыктардын  башы   көбөйүп жаткандыгына  байланыштуу   Ветеринардык  клиника куруу  бул  келечектүү   иш болгондуктан айыл аймактагы  элдин мал  жандыктарын  эмдөөдө жана башка  жугушсуз  ооруларды  аныктоого,  дарылоодо айыл элине  жана жеке ветеринардык адистер  үчүн абдан   жакшы  ыңгайлуу  шарт түзүлөт.                                                                                                       

Вет   клиника : Айыл аймакта эпизоотиялык абалды туруктуу кармоо жугуштуу ооруларды алдын алуу максатында мал жандыктарды эмдөөдөн өткөрүү , жугушсуз ыландарды дарылоо жана клиникалык белгилерин аныктоо иштери боюнча Дыйкан айылына  ветеринардык клиника куруу иштери 2023-жылга пландаштырылууда 500000 сом.

Яма беккари чункуру : Кара-Суу айыл  аймагында  жугуштуу  ылаң менен  ооруган                  малдардын  денелерин  ветеринардык  санитардык  эрежеге  ылайык  жок  кылуу  максатында    беккари  чункурун  куруу  иштери 2023-жылга  пландалууда 500000 сом  .Аймакта   беккари  чуңкурун  куруунун  негизги  максаты айыл  тургундары жугуштуу  ылаң  менен  ылаңдап өлгөн  малдын  денелерин туш  тарапка  ыргытып ылаңды  жайылтпоосун жана  элдин денсоолугун   сакттоого  жакшы  шарт  түзүлөт

Жазалма жолу менен уруктандыруу: Кара-Суу Дыйкан айыл аймактарында  мал жандыктардын асылдуулугун жогорулатуу максатында жазалма жолу менен уруктандыруу иштерин улантуу боюнча 2023-жылга пландалууда 20000 сом .

Кара-Суу  айыл  аймагында учурда  эпизоотиялык  абал  туруктуу         жаз жана күз мезгилдеринде жугуштуу ыландардын алдын алуу максатында эмөөлөр жүргүзүлүп жатат.

Аарычылык: Бал челек кармап бал алууга айылда толук шарттар бар, эч ким бул тармакты өздөштүргөн жарандар аз.  Албетте көп сандагы бал челек кармаса чоӊ киреше кириши мүмкүн, бирок жок дегенде айылдын 3/1 де 4-5 тен бал челек болсо, айыл тургундарынын жана балдардын ден-соолугуна оӊ таасирин бермек.

Башка түрлөрү: Шарттарыбыз болсо дагы башка айылдарда популярдуу болуп аткан жасалма көлмөлөрдө балык өстүрүү жок. Жылы бою тоӊбогон кара суулар атайын көлмө казып балык өстүрүүгө ыӊгайлуу шарттарды түзөт. Ошондой эле коен, цесарка, бөдөнө, төө кармаганга дагы шарттарыбыз мүмкүнчүлүк берет.  Бирок бул тармактар ишке ашкан эмес.

Жайыттар: Кара-Суу айылына тиешелүү жайыттары жана айдоо жерлери кенен. Жалпысынан Кара-Суу айылына тиешелүү 87040,32 га ортоӊку жана 26696,32 га га ички жайыт бар. Ак-Тал, Баткак, Чар айгыр, Кара-Коюн, Таш-Рабат, Кара-Терек, Ноот ж.б. сыяктуу ички жайыттарда мал кыштап, жайкысын жакада калган мал оттойт.  Мал жайлаган Ак-Сай жана Арпа жайлоолорунун аянттары жетишээрлик деӊгээлде.

Малчылар жакшы карап, жакшы бакса күзүндө жайлоодогу мал семиз эле түшөт. Жайлоо жакын болуп, мал баккан чабандарга көчүп барып келүүгө жакшы эле ыӊгайлуу. Бирок малдын негизги бөлүгү жайлаган Ак-Сай, Арпа жайлоосуна баруучу жолдор жакшы каралбагандыктан ахыбалы жакшы эмес. Бул жайлоолорго барууда техника менен жетүү жолдордун начардыгынан кыйынчылыктарды туудурат. Натыйжада жакын турган жайлоого бир далай убакытта барууга туура келет.

                             Жайыт жолдору аз-аздан оңдолуп жатат.

Жайыттарды башкаруу боюнча көйгөйлөр:

ü  Алыскы жайыттарга баруу үчүн жолдун начардыгы;

ü  Көпүрөлөрдүн жоктугу;

ü  Малчыларга жайыт бөлүштүрүүдө сезондук картанын жоктугу;

ü  Мал баккан кашарларда электр энергиясы жана ичүүчү суусунун  жоктугу;

ü  Сарайлардын документтеринин жоктугу жана документ алууда бир топ кыйынчылыктардын болуусу;

ü  Жайыт акынын толук төлөнбөшү.

Мал чарбачылыгы менен алектенген чарбалар боюнча маалымат:

Мал чарбачылыгана байланышкан көйгөйлөр:

ü  Асыл тукум малдарды багуу боюнча жеке дыйкан чарбалардын билиминин жана тажрыйбасынын жетишсиздиги;

ü  Малдын жугуштуу ылаң менен ооруган малдардын денелерин ветеринардык-санитардык эрежеге ылайык жок кылуу максатында Беккари чуңкурунун  жоктугу.

ü  Малды багып өстүрүү боюнча жаңы технологиялар колдонулбайт;

ü  Үй канаттууларынын бардык түрүн багып, өстүрүп, андан киреше табууда жаӊы тирдик жаш үй бүлөөлөргө жана жакыр үй бүлөөлөргө шарт түзүү боюнча иштер жүргүзүлбөйт;

ü  Аарычылык жүргүзүү жана балык чарбасын өстүрүү боюнча мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу боюнча иштер жүргүзүлбөйт;

ü  Жайыттарды эффективдүү пайдалануу боюнча иш аракеттер жетишсиз;

ü  Калктын бардык катмарынын  аӊ сезимине жана түшүнүгүнө,  чарбачылыкты өнүктүрүү жана жаӊылыктарды киргизүү боюнча түшүндүрүү жана окутуу, демонстрациялап көргөзүү иштеринин жетишсиздиги;

ü  Райондук, облустук жана республикалык деӊгээлдеги ар кандай айыл чарба көргөзмө жарманкелерине барып катышып келген фермерлер жокко эсе. Айыл чарбасына тиешелүү маалыматтарды айылдын фермерлерине берип турууну жакшылап колго алынбаган;

ü  Айыл боюнча юридикалык каттоодон өткөн дыйкан чарба же айыл чарба кооперативдери болгону менен, чарбачылык кылууда биргелешип аракеттенүү, өндүрүлгөн продукциясын биргелешип сатуу жана үрөөн, көчөт ж.б. чарбачылыкка керектүү нерселерди биргелешип алып келүү жок. 

Талаачылык:   Айылда катталып, туруктуу жашап жаткандарга 1991-жылдардын башында дыйкан чарбага тараган кезде эң биринчилерден болуп 0,96 га ал эми андан кийинкилерге 0.56 га  гектардан жер үлүшү тийген. Үлүшкө тийген суу баскан айдоо жерлер 2514 га, кайрак жерлер 5  га.

Калктын санына салыштырмалуу суу баскан айдоо жерлер кенен жана сугат суулардын көлөмү 50% жетишээрлик деӊгээлде эмес.   Пайдаланылбай турган Кара-Коюн, Бөкөн участкалары суу жетпегендиктен иштетилбей келүүдө. Акыркы 5 жыл аралыгында көп жылдык чөптүн аянтынын чоӊойгону байкалат жана бул туура кадам болгонун мезгил тастыктады. Анткени биринчиден жылыга айдала берип арыктап, шамалга жана сууга жуулуп, эрозияга учураган жер кыртышы калыбына келүүдө. Экинчиден айылдын тоютка болгон муктаждыгын толук камсыздоо менен түшкөн киреше туруктуу жана сатып өткөрүүдө маселе жаралбайт. Ошондуктан учурда талаачылыктагы эӊ көп өндүрүлгөн продукциянын түрү бул эспарцет жана бир жылдык чөп(сулуу). Экинчи орунда арпа турат. Бул дагы малга тоют катарында кетет. Жашылчалардан капуста, сабиз, сарымсак, катошка ж.б. өсүмдүктөр айдалат.

Огороддор:  Кара-Суу айылында  кээ бирлериники такыр айдалбаса, кээ бирлеринде көп жылдык чөп, арпа, сулуу, картошка, сабиз,кызылча, сарымсак ж.б өсүмдүктөр  айдалат. Жогорудагы айыл чарбадагы айдалган продуктулар максималдуу эффективдүү жана туура багытта пайдалануу үй-бүлөөлөрдүн жашоо турмушунун жакшырышына чоӊ салым кошот, айрыкча аяр катмарларга.  

Кара-Суу айыл аймагынын баардык жер аянттары бөюнча 2022- жылкы маалымат:

Айыл аймакта айдалган аянттар:

Айыл аймакта айдалбаган  аянттар:

Ирригация системасы: Мал чарбачылыгынын өнүгүп өсүүсү тоют базасынан түздөн түз көз каранды. Ал эми тоют өсүмдүктөрү толук кандуу жана өз убагында сугарылбаса тоют базасы эч качан өнүкпөйт. Демек сугат суу менен камсыз кылуу системасынын иштөөсүнөн жалпы элдин жашоо-турмушу көз каранды десек жаӊылыштык болбойт. Сугат суунун жазында кеч келгени эле болбосо, негизинен вегетациялык убакытта сугат суу 50%  жетишээрлик көлөмдө эле болот.  Жалпы ички ирригация каналдары  83 км түзөт.

Талаачылыкка  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Күнөскана жана парниктерди толук кандуу  иштетип көрүшө элек жана бул багытта тажрыйба алмашуулар жокко эсе;

ü  Талаачылыктагы башкы көйгөйлөрдүн бири бул ирригациялык системанын толук кандуу иштебей, негизги сугат каналдарынын өткөрүмдүүлүгү төмөндөп, оңдоого муктаж болгондуктан суу коромжу болуп, айдоо жерлерге толук жетпейт;

ü  Тартыштык сугат суунун көлөмүнүн аздыгынан эмес, ички арыктардын казылып, тазаланбагандыгынан жана келген сууну көзөмөлдөгөн адам жоктугунан болууда;

ü  Кара-Коюн, Чет-келтебек суусунан айдоо аянттарга сугат суу келе турган Шамбет, Ак-Бейит, Дүйшөнбай. Калама, Бейшен канал  суусунан айдоо аянттарга суу алып келүүчү каналдар толуп калгандыктан өткөрүмдүүлүгү начарлап жана кулактарда суу бөлүштүрчү курулмалардын жетишсиздигинен  сугат мезгилинде суу тартыштыгы жаралат; 

ü  Бөкөн, 114, Аралбай, Ак-Тал, Жантели, Эркинбай  участкаларында суу маселеси көйгөй жараткандыктан кеминде 900-950 га жер аянтына суу жетпегендиктен пайдаланылбай турат.. Ошондуктан эгер биз жашоо турмушубуз оӊолсун десек, сөзсүз түрдө негизги сугат каналдарын куруп, тазалап, оӊдоп чыгуубуз зарыл;

ü  Сууларды дагы эффективдүү пайдалануу максатында гидротарандардын колдонулбагандыгы;

ü  Огороддордун  бош жерин калтырбай негизинен картөшкө, сабиз, сарымсак, кызыл кызылча, капуста,  ж.б. жашылчаларды айдоо иштеринин колго алынбагандыгы;

ü  Алынган түшүмдү туура сактоо үчүн чоӊураак жана талапка ылайык кампалардын жоктугу;

ü  Органикалык жана минералдык жер семирткичтердин  өсүмдүктөргө берилбегендиги жана калктын, өзгөчө аялдардын,  аяр катмарлардын, жаштардын  бул боюнча маалымдуулугунун жана тажрыйбасынын жоктугу;

ü  Жашылча жана жемиштерди өстүрүү боюнча калктын, аялдардын, өзгөчө аяр катмарлардын, жаштардын  бул боюнча маалымдуулугунун жана тажрыйбасынын жоктугу;

ü  Талаада өскөн чөптөрдү жыйноо жана кургатуу мүмкүнчүлүктөрү боюнча маалыматтын  жана тажрыйбанын  жетишсиздиги.

АЙЫЛ ЧАРБА ПРОДУКЦИЯЛАРЫН КАЙРА ИШТЕТҮҮНҮ ЖАНА КОЛ ӨНӨРЧҮЛҮКТҮ  ӨНҮКТҮРҮҮ:

Кара-Суу айылында өндүрүлгөн айыл чарба продукцияларын өндүрүүдө жергиликтүү тургундардын көпчүлүк бөлүгү ийри мүйүздүү малдын, тагыраак айтканда уй мал жанынын сүтүн  алып сүзмө, сары май ж.б продукцияларын өндүрүшөт жана 10% тургундар мал чарбачылыгы менен алектенип кой, уй, жылкы бордоп семиртишип үй-бүлөөлүк бюджетине кошумча пайда алып келишет.  Мындан тышкары көзгө көрүнөөрлүк айыл чарба продукциясын өндүрүүдө анчалык деле активдүү эмес. Бирок арасынан сорту башка картошка, сарымсак,ошондой эле жогорку сорттогу  арпа, буудай  айдап түшүмүн сатып пайда көргөн тургундарыбыз да жок эмес. Алар тургундардын,   20% түзөт. Калган 80% айыл тургундары өздөрүнүн үй-бүлөөсүнө, мал жанына жеткидей көлөмдө айыл чарба продукцияларын өндүрүшүп өздөрүн камсыз кылып, жашоо турмушун улантып келет.

Кара-Суу  айылында өндүрүлгөн айыл чарба продукцияларын кайра иштетип, жеке ишкердүүлүк менен алектенүүгө шарттар бар экендигине карабастан бүгүнкү күндө 14 чакан магазин, 1 пекарный, 1 жүн иштетүүчү цех, 1 эмерек жазоочу цех, 5 кымыз алып саткан ишкер (2,5-3 ай гана иштейт), 2 швейный цех, 2 желимдөө жайы  бар. Бул албетте өтө аз.

Кайра иштетүүгө   байланышкан көйгөйлөр:

ü  Калкка, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана аяр катмарларга маалыматтын жана тажрыйбанын жетишсиздиги;

ü  Калкка, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана аяр катмарларга каржы жана башка ресурстардын жетишсиздиги;

ü  Калктын каражатты туура эмес пайдалануусу жана финансылык сабаттуулугунун жетишсиздиги;

ü  Кичи, орто ишканалардын жетишсиздиги;

ü  Бизнес жаатында долбоорлордун жазылбагандыгы, маалыматтардын жетишсиздиги;

ü  Изденүүнүн жана идеялардын жоктугу болуп эсептелинет;

ü  Кичи ишкерликти жана кол өнөрчүлүктүү өнүктүрүүдө шарттардын жетишсиздиги жана жоктугу.

                                                        Туризм:

Бүгүнкү күндө Кара-Суу  айыл аймагы Тоолуу жана кооз жаратылышы менен курчап тургандыктан жай мезгилинде агылып келген туристердин саны арбын. Алыскы жайыт болгон Ак-Сай,Чатыр-Көл, Жаны-Жер, Таш-Рабат, Кошой-Коргон өрөөндөрүнүн көз жоосун алган кооздуктары кырка тоолору кооз жаратылышы,  таза абасы, таштан ташка урулган тунук суулары менен өзгөчөлөнүп турат. Кара-Суу  айылы көп кооз жайлоолорго кетүүчү жолдун боюнда болгондуктан келген конокторго жана туристерге кызмат  көрсөтүүнү  уюштуруу учурдун талабы болууда. Айыл аймакта келген коноктор жана туристер токтоп эс алуучу, жатакана же болбосо эс алып тамактануучу жайлар жок болгондуктан айласыз областтын борборуна 68 км алыстыкта бизден өтүп барып же бизге жетпей эс алууга токтошот.

Туризмге байланышкан көйгөйлөр:

ü  Таш-Рабат – Кошой-Коргон жолунун учурдагы абалынын начарлыгы;

ü  Келген коноктор жана туристерге ылайыктуу айыл ичинде кызмат көрсөтүүчү мейманкана, жатакана, тамактануучу жай, багыт берүүчү белгилер, атайын туристерге ылайыкталган керектүү шаймандарды сатуучу дүкөндүн жоктугу;

ü   кетүүчү жолдордун боюнда ажаатканалардын жоктугу  чоң көйгөйлөр  болуп эсептелет.

ü  Айыл аймакта машина ондоочу жана жуучу  жайдын жоктугу да чон көйгөйлөрдү жаратат.

2.3.            Айлана-чөйрөнү коргоо, ден-соолук жана тазалык

                                     Айлана-чөйрөнү коргоо:

Айлана- чөйрөнү жашылдандыруу иштери жүргүзүлөт. Кара-Суу муниципалдык   паркына (4 га) кошумча дагы көчөттөр отургузулат. Дыйкан айылындагы (Жумакадыр атындагы паркына карагайларды тигүү пландалууда. Айылдын ар бир жашоочусуна айлана-чөйрөгө экологиялык таза жашоо алып келүү боюнча түшүндүрүү иштери жүрүп  турат. Ар бир түтүнгө көчөт отургузуу боюнча атайын иш чаралар уюштурулуп көчөттөрдөн таратып берүү жагы каралууда.

Айлана-чөйрө маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Айылдын коомдук жерлеринин жашылдандыруунун жетишсиздиги;

ü  Атайын бак-дарак өстүрүүдөгү  адистин жоктугу;

ü  Экологиянын бузулушу жер кыртышын жакшыртуу багытында жогорку билимдүү адистердин жоктугу.

                                   Ден-соолук:

Кара-Суу, айылында 1966 – жылдан бээри  ҮДТ (үй-бүлөөлүк дарыгерлер тобу) №6 ага бекитилген 1 ФАП Дыйкан айылында   бүгүнкү күндө калкка медициналык жардамды көрсөтүп келет. Жалпы 12 жумушчу эмгектенет. Азыркы учурда оорукананын ахыбалы өтө  начар  абалда.  Айрым медициналык жабдуулар жетишпейт. Кызматкерлер колунан келишинче айылдыктарга  кызматын көрсөтүп турат. Оорукананын имаратында  аптека бар бирок учурда иштеген кызматкери декретте, толук кандуу иштебейт.  Айылдагы санитардык абал канааттандыраарлык. Жалпы мончолор күнүгө  иштейт.  Айыл тургундарынын көпчүлүгү үйлөрүнө суу киргизишип душ ванналары коюлган. Бала бакчада жана мектепте жугуштуу оорулар чыгып, жабылган учурлар каттала элек.

Ден-соолук маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Айылдык оруукананын имаратынын эскилиги;

ü  Ооруканага жаш кадрлардын жетишсиздиги;

ü  Дене гигиенасын сактоого шарттын жетишсиздиги;

ü  Жугуштуу оорулар жөнүндө көп маалыматтын жетишсиздиги;

ü  Ооруканада эң керектүү жабдыктардын жоктугу.

ü  Жогорку билимдүү адистердин жетишсиздиги жана медициналык тейлөөнүн ахыбалын кароо.

2.4.            Коомдук тартип жана коопсуздук

Жалпы Кара-Суу  айыл аймагында  коомдук тартип жана коопсуздук боюнча бүгүнкү абал туруктуу.

Коомдук тартиптин абалы:

Акыркы 2 жылдын ичинде тартип бузуулар мал жоготуу жана спирт ичимдиктерин ичип коомдук тартипти бузуу фактылары аз  катталууда. 2021-жылга салыштармалуу азайып бара жатат.

Келечекте коомдук тартипти бекемдөө жана коопсуздукту камсыздоо максатында Коомдук алдын алуу борбору иш алып барат. Коомдук алдын алуу борбордун негизги милдеттери – калк арасында түшүндүрүү, алдын алуу иштерин жүргүзүү, экстремизмдин алдын алуу, жашы жете электердин никеге турушуна жол бербөө, жол коопсуздугу жана башкалар.  Айыл аймагында аксакалдар соту, аялдар комитети, жаштар комитети жана аксакалдар кеңеши сыяктуу коомдук уюмдар түзүлгөн.

Андан сырткары аксакалдар соту да иштейт. Коомдук тартипти сактоодо аксакалдар сотунун таасири жогору десек болот. Көпчүлүк маселелерди аксакалдар соту өз убагында, жеринде ыкчам чечүүгө аракет кылышат.

Коомдук тартип жана коопсуздук маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

Ø  Видеокөзөмөлдөрдүн коомдук жайларга орнотулбагандыгы;

Ø  Түшүндүрүү иштери жана атайын окутуулардын аздыгы;

Ø  Мектеп базасында коомдук тартип анын ичинде ички тартипти сактоо боюнча сабактарды өтүү.

                             3.5 Турак жай жана коммуналдык кызмат көрсөтүүлөр

                                                           Таза суу:

Кара-Суу айылынын жашоочуларына  таза суу менен камсыз болгон.  Учурда таза суу менен калкты камсыздоо боюнча Кара-Суу, Дыйкан  айылдарында таза суу  менен камсыз кылуу “Кара-Суу өнүгүү” Муниципалдык ишкананын карамагында иш алып барат. Калкты таза суу менен камсыз кылуу үчүн таза суу линиясы Кара-Суу айылында Булактан 4 км аралыктан тартылып келген. Ал эми Дыйкан айылыныкы жалгыз бактан 3 км жерден насос менен сордуруп алынат.

Ички суу трассаларынын  абалы: орто

Таза суунун тарифи үйгө киргени Кара-Суу айылында 32,40 сомду түзөт. Жалпы чоргодон алганы 19,80 сомдон. Ал эми Дыйкан айылында үйгө киргени 47,80 сомдон чоргодон алганы 27,30 сом ар бир жанга Тарифти чогултуу 90%  пайызды түзөт.

Таза суу менен камсыз болгондордун саны:

            Тарифтерди жыйноо:

Таза суу маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Кара-Суу, Дыйкан айылдарында  таза суунун жетишсиз, калктын саны күндөн-күнгө өсүүдө, бирок суу трассасына коюлган трубалары ичке болуп айыл тургундарын, таза суу менен толук камсыз кыла албай келишет.

ü   Дыйкан айылында суунун башы сазга кошулуп калгандыктан, эл таза суу иче албай, суу ылай даамданып турат. Ошол себептен эл таза суунун сапатына жана көлөмү аз болуп жаткандыгына нааразы болуп келишүүдө. Натыйжада ооруган адамдар көбөйүп, өзгөчө аяр катмарларга, балдарга терс таасирин тийгизет. Таза суунун стандартка жооп бербеши ар кандай жугуштуу ооруларга жол ачып берип жатат.

ü  Айылдын таза суунун көлөмүн жана сапатын жакшыртуу үчүн жаңы суу трассасын тартуу керек, трубалардын жоондорун коюп, свет, бактерицит механизм аппараттарын орнотуш керек.

Таштанды маселеси: Кара-Суу айыл аймагында 1339 кожолукта 6649 киши жашайт. Айылдын түндүк тарабында топурак карьери орун алган. Союз тарагандан кийин бул карьерди таштанды төгүүчү полигон катары пайдаланып келишкен. Полигон жолдун бою болгондуктан жүргөн жүргүнчүлөрго өтө ыңгайсыздык жаратууда.  

Шамал болгон учурларда полигондон таштандылар учуп, айланасындагы үлүш жерлерди таштанды каптап айылдын көркүн бузуп. ыңгайсыздыкты жаратып келет. Полигонго ар кандай таштандылар ыргытылат, малдын өлүктөрүн, терилерин ж.б органдарын ыргытып ийген учурлар кездешет. Мындан улам жугуштуу оорулар чыгып кетүү коркунучу бар. Кара-Суу айылында жуманын ишемби күндөрү МИнын техникалары чыгып, полигонду түртүшөт. Айылдын тазалыгына атайын түшүндүрүү иштерин АӨнүн жана «Кара-Суу өнүгүү» муниципалдык ишканасынын кызматкерлери иш алып барып келет. Бул иштер 3-4 жыл аралыгында уюштурулуп ишке ашырылууда. Буга чейин айылдын айланасынын болгон жерине таштанды төгүп келишкен.

Азыркы убакта атайын таштанды карьери бар ошол жака төгүлөт. «Кара-Суу өнүгүү» муниципалдык ишканасы айылга экологиялык таза жашоо алып келүү боюнча көптөгөн иштерди алдын алууда иш алып  барууда. 2023-жылга карата иштелип чыккан план.

Чыгарылган таштандынын саны:

Калктан таштандыларды чогултуп жана жыйноо үчүн ар бир жанга 20 сом 45 тыйын сомдон бекитилген. Таза суу акысынын чогулушу 70 пайызды түзөт. Кээ бир айыл тургундары уруксаты жок майда карьерлерге, көчө жээктерине, коомдук жайларга таштандыларын таштап салышат. Айыл ичиндеги коомдук жайларга, дүкөндөргө,  мекемелерге таштанды челектерин орнотуу керек.

Кара-Суу  айылынын ичиндеги катуу калдыктарды чыгарып кетүү боюнча 2023-жылы 609 кожолук менен келишим  түзүү күтүлүүдө.

Таштанды үчүн акы төлөөдөн 15 түтүн жеңилдик алууга планда каралган. 

Таштанды маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Көпчүлүк таштандылар туура эмес сорттолуп жана утилизация болбойт. Ошондой эле жылдап  чыгарылбай турган айрым  күл дөбөлөр кездешет;

ü  Айыл ичиндеги таштанды таштоочу жайды айылдан алыс жерге көчүрүү маселеси;

ü  Таштанды үкөктөрүнүн жоктугу жана бул боюнча жарандардын маалыматтан алыстыгы же кайдыгерлиги.

ü  Таштандыны чогултууга, рекультивация иштерине  иштейм деген кызматкерлердин жоктугу;

ü  Таштанды иштетүүчү жабдыктардын жоктугу;

Ички муниципалдык жолдор, тротуарлар жана көпүрөлөр:

Кара-Суу айылдык аймагы боюнча  25 километр муниципалдык ички жолдор бар, алардын ичинен 5000 метр жолдун учурдагы абалы жакшы десек болот. Андан сырткары жергиликтүү бюджеттин жана демөөрчүлөрдүн  эсебинен  10 км  жолго шагыл төгүлдү. 10 км   жолдорго шагыл төшөө иштери жүргүзүлүшү зарыл. Кара-Суу айылында жалпысынан Д.Дөөткул, А.Садыкова.,К.Айылчиев., С.Иманбаев., Дордой., Абдрахман, Ч.Осмон   ички көчөлөрүнө шагыл төгүлүп, оңдоо иштери жүргөн.

Ички жол маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Айылдын ичинде негизги Турду Ата, Нүкүн ажы, Абдыбай ата, Апыскары, Султанкул, Сейитказы, Абдралиев, Усупбай. жолдору начар абалда. Белгиленген көчөлөрдүн узундугу 900-1200 м чейин жетет, жөө жүргүнчүлөр басуу үчүн жол жээгинде тротуарлардын жоктугу, көлчүктөр пайда болуп, техникаларга жана жөө жүргүнчүлөргө кыйынчылык жаратууда. К. Каба  атындагы борбордук көчөдөн башка 12 көчөлөр начар абалда. Тротуарлардын жоктугуна байланыштуу жөө жүргүнчүлөрдү, анын ичинен мектеп окуучуларын жана кенже курактагы балдарды машина коюп кетүү коркунучу бар.

ü  Жолдун начардыгынан транспорттун жүрүшүнө тоскоол болууда жана жолдор чаңдап кетүүдө. Арыктар тазаланбагандыктан, суу жолду каптап жолдун бузулушуна алып келет.

ü  Кызыл чийинге чейин үй, короо, дубал, зымдардын чыгып кетиши.

ü  Кээ бир көчөлөрдө көпүрөлөрдун жоктугу жана тартыш болгондуктан суунун көчөлөргө каптап кетиши;

Ички көчөлөрдү жол чырагы  менен камсыздоо

Жалпы Кара-Суу айыл аймагында ички көчөлөрдө жол чырагын орнотууга зарыл болгон 25 км көчө болсо, анын ичинен бүгүнкү күндө 21,5  километрине электр чырактары орнотулуп, жарык менен камсыз болгон. Калган көчөлөрдүн 3,5  километри жарыктандырылбаган. Жергиликтүү бюджеттен 20 км жарыктандырылган  жана демөөрчүлөр тарабынан  акча каражатын чогултуп 1,5 км жарыктандырылган.

Ички көчөлөрдү көчө жарыгы менен камсыздоо

Ички көчөлөрдү көчө жарыгы менен камсыздоо маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

Ø   Жергиликтүү бюджеттеги акча каражатынын  жетишсиздиги;

Ø  Жашоочулардын уюшкандыкта иш алып баруунун жоктугу.

Ø  Климаттык шарттын катаалдыгы.

2.5.            Эс алуу, маданият жана спорт

Айыл аймагында маданий иш-чараларды өткөрүүгө Кара-Суу  айылында маданият үйү бар. Жергиликтүү бюджеттен бөлүнгөн каражат менен даталуу күндөрү майрамдарды өткөрүп, элдин көңүлүн көтөрүп келебиз. Акыркы учурда коомчулукка көз салып байкоо жүргүзсөк, айыл жеринде да ата-бабалардан келе жаткан улуттук каада-салттар унутулуп бараткан экен. Ушул максатта айылдык аймакта Шайыр апалар жана Шайыр жаштар тобу түзүлгөн.Кыргыздын улуттук кийимдерин алып чыгуу менен бирге унутта калган эски ырларды жаңыртып ырдап келишет.

Маданий иш чаралардын жана маданиятка тартылган адамдардын саны:

2022-жылдын декабрь айынан баштап  айылдын маданиятын өнүктөрүү үчүн атайын мектеп алдында жана маданият үйүндө атайын кружоктор вокал, фортепиано, гитарада ойноо боюнча кружоктор ачылган. Аларга катышуучулардын саны күн санап өсүүдө. Айрыкча окуучулар жана жаштар.

Маданият маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Атайын уюштурулган маданий-иш чараларга элдин катышуусунун кайдыгерлиги;

ü  Азыркы учурда маанилүү маселе – Маданият үйүн капиталдык ремонттон өткөрүлдү, бирок инвентар жана музыкалык аппараттар  менен камсыз кылуу;

ü  Музыкалык аппараттардын  жетишсиздиги (аккардеон, гитара ж.б);

ü  Атайын кийүүчү формалардын (артист көйнөк) жоктугу;

ü  Бий кружок өтүүчү залдын жоктугу жана керектүү шаймандардын жетишсиздиги;

Китепкана:

Жалпы Кара-Суу айыл аймагы боюнча 2 мектептин жана 2 мамлекеттик китепкана бар. Азыркы убакта Кара-Суу айылдык китепканада 11248 даана, Кара-Суу айылына караштуу Дыйкан айылдык китепканасында 7465 даана китеп бар. Китептердин көбү эски.  Бүгүнкү күнгө китепке кызыгып келгендердин саны көбөйүүдө. Азыркы замандын талабына ылайык тейлөө залдардын тардыгы маселе жаратууда. Кышкысын жылуулук системасы жок китепкана муздак болгондугуна байланыштуу окурмандар китеп, газеталарды үйлөрүнө алып барып окушат. Жыл сайын жаңы чыккан китептердин саны да көбөйүүдө. Буга байланыштуу элдин китепке болгон талабыда башкача. Алардын ичинен жаштардын китепке болгон суроо-талаптарын аткарууга мүмкүндүк болбой жатат. Ушул себептүү замандын талабына ылайык китептер менен жаңылоо керек. Буга чейин жергиликтүү бюджеттен жана спонсорлордун жардамы менен китептер толукталып келе жатат. Мамлекет тарабынан дагы китепкананын фондун жаңылоого бюджеттен акча каражатын бөлүп турушса деген ойду билдирет элем.

Китеп сүйүүчүлөрдүн  жана китепканага тартылган адамдардын саны:

Кара-Суу айылдык №10 Н.Султанова атындагы китепкана

 №8 Дыйкан айылдык китепканасы

Китепкана маселесине байланышкан көйгөйлөр:

ü  Жылуулук системасы жоктугу

ü  Кенже курактагы балдар үчүн китептердин жетишсиздиги көйгөй жаратат

ü  Азыркы замандын талабына ылайык жаңы китептердин жоктугу

ü  Эски инвентарларды жаңылоого акча каражатынын жетишсиздиги

ü  Китепканаларга окуучулар менен биргеликте кызыктыруучу темаларды көрүү максатында интерактивдүү доска болсо;

Жаштар саясаты:

Кара-Суу айылында жаштар б.а. 14-28 жашка чейнки тургундар салыштырмалуу көп эле, алар  2589 адам.  Жаштар уюму деп аталган бейрасмий жамаат бар. Ошондуктан алардын уюм экендигин далилдеген бир дагы документтери жана белгилүү бир мөөнөткө багытталган иш пландары жок. Бирок негизинен бир жолку спорттук иш чараларды уюштуруп келишет.   Демек айылдын жаштар уюмунун потенциалын жогорулатуу жана ишке жөндөмдүүлүгүн жакшыртуу учур талабы.

Жаштар саясатына байланышкан көйгөйлөр:

ü  Ошондой эле район, облус жана республикалык деӊгээлдеги жаштар уюмдары жана жаштарды колдогон донор уюмдар менен байланыш түзүлгөн эмес. Натыйжада айылдын жаштар уюму тарабынан тартылып келген гранттык жана демөөрчүлүк каражаттар жокко эсе. 

ü  Жаштар жана балдар үчүн атайын ресурстук  борбордун жоктугу.

Айылда мектептин спорт аянтчасы жана кичи футбол аянтчасынан  тышкаары эч кандай спорттук имарат  жок.  Бирок спорт оюндарына кызыккан жаштар айылда арбын. Негизинен спорттун волейбол, улак тартыш жана кичи  футбол оюндары көп ойнолот.  Кичи футбол ойногонго демөөрчүлөрдүн колдоосу менен  курулган футбол аянтчасы бар. Азыркы учурда ремонт кылууга муктаж.  Волейбол оюну мектептин спорт залында ойнолуп келет, ичи тарыраак. Окуучулар    менен чоңдор арасында зал талаш болуп калат. Ошол үчүн атайын өзүнчө расписание түзүлгөн окуучулар жана чоңдор үчүн. Ошондой эле Кара-Коо участкасында атайын улак тартыш ойногонго жаңы тай казандар орнотулуп, оюндар өтүп келет.

Массалык спорт иш чараларынын жана спортко  тартылган адамдардын саны:

Дене тарбия жана спорт  маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Спорт оюндары менен негизинен мектептин жогорку классынын окуучулары жана 30 жашка чейинки жаштар алектенет. Ал эми улуу муундагылар жана кыз-келиндер арасында спорт оюндары көп ойнолбойт.  Натыйжада спорт оюндары айылда популярдуу эмес. Тамеки, насвай чеккендердин жана алкоголдук ичимдик ичкендердин саны өсүп кетүү коркунучунда. 

ü  Мындай көрүнүштүн бир себеби шарттын жоктугу. Айыл ичинде спорт залдын тартыштыгы жана кызыгууну арттырууда кызыкчылыктын жоктугу.

ü  Атайын  заманбап спорт комплекстеринин жоктугу;

ü  Спортко байланышкан жабдыктардын жоктугу;

ü  Аял затына арналган атайын фитнес-клуб же атайын ден-соолук чыңдоочу жайдын жоктугу;

2.6.            Билим берүү

Мектепке чейинки билим” берүү:

Учурда «Кара-Суу», «Дыйкан» айылында «Нур-Шоола», «Дисней», «Мамалак» бакчалары бар «Нур-Шоола» балдар бакчасында 50 бала тарбияланууда 30  бала бакчага кирүү үчүн кезекте турат. Дайыма иштеген эмгек жааматынын саны 17 адамды түзөт. Ата-энелер ар бир балага ай сайын кошумча тамагына 500 сом төлөшөт. 2022-жылга жергиликтүү бюджеттен 162000 сом тамак-ашка бөлүнгөн. «Дисней» балдар бакчасында 30 бала тарбияланууда 7 бала бакчага кезекте турат. Дайыма иштеген эмгек жааматынын саны 10 адамды түзөт. Ата-Энелер ар бир балага ай сайын кошумча тамагына 600 сом төлөшөт. 2022-жылга жергиликтүү бюджеттен 100,000сом тамак-ашка бөлүнгөн. «Мамалак»  балдар бакчасында 85 бала тарбияланууда 24 бала бакчага кезекте турат. Дайыма иштеген эмгек жааматынын саны 22 адамды түзөт. Ата-Энелер ар бир балага ай сайын кошумча тамагына 600 сом төлөшөт. 2022-жылга жергиликтүү бюджеттен 268370 сом тамак-ашка бөлүнгөн. Жалпы 430370 сом каралган.

Жаны бала бакча корпусу

Мектепке чейинки билим берүүдө шарттарды жакшыртуу боюнча чаралар:

Мектепке чейинки билим берүү маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Бала бакчанын эски имаратынын ремонту жоктугу, балдар үчүн ыңгайсыз.

ü   Көмүр отуну  аркылуу от жагып жылытылат;

ü  Балдар ойной турган оюнчуктардын жетишсиздиги жана оюн аянтчасынын начардыгы.

ü  Кыш мезгилине дене тарбия сабагы үчүн жабык кичи спорт аянтчасынын жоктугу;

ü  Тамак-аш сактоочу жайдын талапка жооп бербегендиги;

ü  Инвентарлардын жетишсиздиги (Компьютер, принтер, проектор, магнит доска ж.б)

 Жалпы билим берүү :                                                             

Кара-Суу айыл аймакта 2 мамлекеттик билим          берүүчү мектеби бар.  Карпеков Карыбек орто мектеби 1983–жылдардын башында салынып, ишке берилген. Мектеп 624 окуучуга ылайык салынып, учурда 892 бала билим алууда 60 мугалим эмгектенет. Мектепте 1 спорт аянтча 1 ашкана, 1 китепкана бар. Ал эми Дыйкан айылынын мектеби Акиш Капаров орто мектеби 1974 курулуп пайдаланууга берилген 1 корпус, 2 корпус 2018-жылы  курулуп ишке берилген 171 окуучу билим алууда 20 мугалим эмгектенет.   Мектепте 1 спорт аянтчасы, 1 ашкана, 2 административдик бөлмө жана 1 бөлмөдө китепкана. Мектеп айылдын негизги маданий жана агартуу борбору болуп саналат.

Билим берүүдө шарттарды жакшыртуу боюнча чаралар:

Жалпы билим берүү маселесине  байланышкан көйгөйлөр:

ü  Кошумча корпустун жоктугу;

ü  Спорт аянтчасынын эскириши, жарактан чыккан жабдуулар жаӊыланбайт жана чуркап, топ ойной турган аянтчаларда куму түгөнүп, таштары чыгып калган. Балдардын ден соолугу үчүн кооптуу;    

ü  Лабораториялык приборлордун жоктугу жана көрсөтмө куралдардын жетишсиздиги (долбоор жазылып жатат);

ü  Балдарды ар тараптан калыптандырып өстүрүүгө багытталган ийримдерди уюштурууга каражаттын жоктугу;

ü  Олимпиада, кароо-сынак жана ар кандай спорттук мелдештердин катышуучуларына материалдык колдоого муктаж;

ü  Заманбап жабдуулар жана инвентарлардын жетишсиздиги;

ü  Көмүр сактоочу жайдын жана  кочегардын имаратынын эскилиги жетип жаңылоого муктаж;

ü  К.Карпеков орто мектебине даараткана жоктугу.

                                                   3.7 Социалдык коргоо

Кара-Суу айыл аймагында ден соолугунан мүмкүнчүлүгү чектелүү  43 бала (0-18 жашка чейин) каттоодо турат, алардын 24 эркек, 19 кыз. Статистика боюнча мүмкүнчүлүгү чектелген балдардын саны мурдагы жылдарга салыштырмалуу 9% кыскарды.

Аймакта оор турмуштук кырдаалда калган балдардын саны 16. Жакырчылыкта жашаган балдардын саны 160 үй бүлөө деп эсептелди.

2021-жылы ар бир кожолуктарды изилдөө иштери жүргүзүлгөндө, аймак боюнча 27 бала- нын ата-энеси миграцияда экендиги аныкталды, ал эми 2022-жылы 18 бала. Бул балдар учурда туугандарынын колунда тарбияланууда. Азыркы мезгилде атайын иштелип чыккан графиктин негизинде үйлөрүнө барып байкоо иштери жүргүзүлүүдө.

Мындан сырткары оор турмуштук кырдаалдагы үй-бүлөлөргө көмүр алууга жана жана балдарына ар кандай майрамда белек-бечкек берүүгө жергиликтүү бюджеттен акча бөлүнүп турат.

                                      Социалдык коргоо боюнча көрсөткүчтөр жана чаралар:

Беш  жылдан кийин айылдык аймак төмөнкүдөй өзгөрөт: Кара-Суу  айыл аймагынын  экономикасы мал чарбасы, талаачылыкка жана туризмге багытталган, инновациялык ыкмаларды колдонуу менен чакан ишканалар ачылган, жеке ишкерлердин  экологиялык жактан  таза айыл чарба өндүрүштөрү менен  жогорку деңгээлде  өнүккөн ички инфраструктурасы күчтүү айылдык аймакта жигердүү жаштар, чечим чыгарууга катышкан эл, анын ичинде калкиын аярлуу катмары жашайт.

Социалдык-коммуналдык инфратүзүм оңолот, айыл аймак жалпы тургундар, анын ичинде балдар, кыздар,  жалгыз бой энелер, кары адамдар, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн баардык шарты бар, жашоого ыңгайлуу, жагымдуу жана коопсуз айылдык аймакка айланат. Кенже курактагы балдарды тарбиялоого ата-энелер активдүү катышат.

Таза суу жана коммуникация менен камсыз болгон, билим берүү, маданият, спорт, саламаттыкты сактоодо көрсөтүлгөн кызматтардын сапаты жакшырган, санитардык жактан таза, көрктөндүрүлгөн, жашылдандырылган, ички жолдору жана көпүрөлөрү калыбына келтирилген, көчөлөргө түнкү жарыктар орнотулган  айыл аймак болот.

1.      Пландоо, башкаруу жана администрациялоо

2.      Экономикалык маселелер

3.      Айлана-чөйрөнү коргоо

4.      Коомдук тартип жана коопсуздук

5.      Турак-жай жана коммуналдык кызмат көрсөтүүлөр

6.      Эс алуу, маданият жана спорт

7.      Билим берүү

8.      Социалдык коргоо

Айыл өкмөтүнүн аппарат кызматкерлери элге мыкты кызмат кылышы үчүн аларга же- тишерлик деңгээлде шарт түзүп, заманбап жабдуулар жана эмеректер менен камсыз кылуу. Айыл өкмөтүнүн муниципалдык жетекчилигинин имаратын заманбап курулмалар менен жабдуу.

 Айыл өкмөтүндө иштөө шарттарын жакшыртып, кызматкерлердин эл менен алака-катышын күчөтүп, айыл тургундарынын айыл өкмөтүнө болгон ишенимин арттыруу, калк арасында ынтымак мамилелерди камсыз кылуу, гендердик теңчиликти камсыз кылуу. Эмгек шарттарынын жана эмгек мамилелери чөйрөсүндөгү мыйзамдардын гендердик-сезгич  маселелери боюнча кызматкерлердин укуктук сабаттуулугунун деңгээлин жогорулатуу. Муниципалдык кызмат орундарында гендердик өкүлчүлүктү камсыз кылуу максатында бир жыныстагы адамдар 70% ашык эмес болушун камсыз кылуу.

Айылдык кенештин ишин жакшыртуу боюнча жергиликтүү кеңештин дараметин жогорулатуу, аял депутаттарды кошкондо. Муниципалдык менчиктеги мүлктөр айылдык кеӊеш тарабынан тескелип, айыл өкмөтү тарабынан башкарылат жана багытына жараша элге кызмат көрсөтүп, пайда алып келиши керек. Ошондуктан бул мүлктү жана ички башка ресурстарды эффективдүү пайдалануу жергиликтүү өнүгүүнүн маанилүү бир багыты катары каралат.  Андан сырткары муниципалдык менчик боюнча маалыматтар таркатылып, калктын бардык катмарынын маалымуулугун жана жеткиликтүүлүгүн камсыз кылууга багытталат.  Муниципалдык менчиктеги аренда жерлерди дагы тактап тактоолорду киргизип, инвентаризация жүргүзүлөт.

Жергиликтүү бюджеттин киреше булагын көтөрүү боюнча да иш аракеттер жасалат. Жергиликтүү бюджетти башкаруудагы ачык-айкындуулугун камсыз кылуу боюнча коомдук угуулар өткөрүлүп, жарандык бюджет жарыяланат. Натыйжасында калктын бардык катмары, жаштарды, аялдарды жана аяр катмарларды кошкондо бюджеттик процесске катыша алат.

Максат: Кара-Суу  айыл аймагынын ЖӨБ органдарынын тургундарга кызмат көрсөтүшүнүн сапатын жогорулатуу.

Милдеттер:

1.      Кара-Суу айыл аймагынын 60 %га жакын жарандарын, анын ичинде 20% аялдарды, 20% жаштарды  жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө катыштыруу.

2.      ЖӨБ органдарынын калкка кызмат көрсөтүүсүнө шарт түзүү. (Муниципалдык менчикти эффективдүү башкарууну камсыз кылуу. АӨ кызматкерлеринин жана айылдык кеңештин депутаттарынын дараметин жогорулатуу).

3.      Ресурстарды башкарууда ачык-айкындуулукту камсыз кылуу. Жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгүн 10 %га жогорулатуу.

4.      Коомчулуктун, анын ичинде аялдардын маалымдуулугун жогорулатуу. Калкты, анын ичинде аялдарды, балдарды, кыздарды теңчиликти камсыз кылууга үндөө. Зордук-зомбулукту алдына алуу.

Күтүлгөн жыйынтыктар/көрсөткүчтөр:

30% га жакын жарандар ЖӨБгө катышат, анын ичинен 10 % аялдар; 5% жаштар; 5 аяр катмарлар. Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүдө жылына 1 ден кем эмес демилгелер колдоого алынат. Тажрыйба жайылтылат,  аталардын кенже курактагы балдарды тарбиялоодо ролу жогорулайт. Балдарга карата зордук зомбулуктун саны жылына 10%га азаят. Жылына 1 ден кем эмес окутуулар болот. Катышуучулардын саны 15 ден кем эмес, анын ичинен 20%  аялдар, 20% жаштар, 5% аяр катмарлар. Иш алып баруулардын бардыгы электрондук форматта жүргүзүлөт, тургундардын убарачылыктары жоюлат. Калкка болгон кызмат көрсөтүүлөрдүн сапаты  20% га жогорулайт. Кызматкерлер жана жумушчулардын ишмердүүлүгү жогорулайт. Жер инвентеризациядан өткөрүлөт мунипципалдык  жерди менчикти башкаруу  программасы иштеп чыгарылат. Ижарадагы жерлер такталат. Там курууга бөлүнчү жерлер такталып чыгат, Жерге муктаж жаш үй-бүлөөлөр такталып жана там салганга жер тилкелери бөлүп берилет. 70 % АӨ кызматкерлеринин жана айылдык кеңештин депутаттарынын дараметин жогорулайт. Ар бир адис, өзүнүн кесиптигине ылайык, билим дараметин жогорулатуу максатында окуулардан өткөрүлөт жана сертификаттарга ээ болушат. Турак жайдын сапаты жашырат, архитектуралык эрежелерди сактоо  менен табигий кырсыктардын алдын алат. АӨ имаратынын толук ренмонту бүтөт  жана ЖӨБ органдарына шарт түзүлөт. АӨ имаратына кирүү жайына жаңыдан тосмо курулат жана АӨ аталыштары жазылган аталыштар жаңыланат. Аппарат кызматкерлери офистик жабдыктар менен камсыз болушат. Мунипципалдык жердин реестри жарыяланат. Коомчулуктун, анын ичинде аялдардын, жаштардын жергиликтүү бюджет боюнча маалымдуулугу 30% га жогорулайт. Коомчулуктун, анын ичинде аялдардын, жаштардын жергиликтүү бюджет боюнча маалымдуулугу 30% га жогорулайт. Коодук угуулардын катышуучуларынын саны 50 адамдан кем эмес, анын ичинен 20% аялдар, 10% жаштар; 5% аяр катмардын   өкүлдөрү. Жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгүн 10% жогорулайт. Жергиликтүү көйгөйлөрдү чечүүгө мүмкүнчүлүк түзүлөт. Коомчулуктун, анын ичинде аялдардын маалымдуулугу 30% га жогорулатайт.

Жылына 2ден кем эмес жыйындар өткөрүлөт

50 дөн кем эмес  адам катышат, анын ичинен аялдар 30% дан кем эмес.10% жаштар 5% аяр катмарлар. Аймакта туруктуу жашаган жарандарга, алардын ички-тышкы өлкөдө жүрбөсүн, улутуна, рассасына, жынысына, динине  карабай өздөрүн “Кыргыз жараны” деп таануусу үй-бүлөдөн, бала-бакчадан, мектептен баштоо  жана ар бир жарандын жарандык укуктарынын бирдей экендигин билүүсү боюнча калктын арасында (70%, анын ичинде 30% кем эмес аялдар, 20% жаштар, 10% аяр катмарлар ж.б.)  түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт.

Кара-Суу айыл аймагынын экономикасын көтөрүү максатында мал чарбасынын асылдуулугун жогорулатууга көнүл бурулат. Бул тармакты өнүктүрүү жана жаӊылыктарды киргизүү үчүн биринчи кезекте тургундарга түшүндүрүү жана окутуу, демонстрациялап көргөзүү иштери  жүргүзүлүүсү зарыл. Айыл чарба кооперативдеринин  чарбачылык кылууда биргелешип аракеттенүүсүнө көнүл бурулат. Андан сырткары жаш фермерлерди үйрөтүүгө жана аяр катмарлардын ичинен мал багууга умтулгандарга колдоо көрсөтүлөт. Жергиликтүү породадагы жана жаңы породадагы койлорду багуунун эффективдүү жолдору жана продуктивдүүлүгүн жогорулатуу боюнча окутуу-түшүндүрүү иштерин жүргүзүлөт. Ветеринардык көзөмөлдөөнү жакшыртуу каралат жана саан уйларды багуунун жана аларды тоюттандыруу технологиясы боюнча окутуу жана түшүндүрүү иштерин колго алынат. Мындай иш чараларга фермерлердин ичинен жаштардын, аялдардын жана аяр катмарлардын өкүлдөрүн катыштырууга көңүл бурулат.

Талаачылык - Айылга тиешелүү суу баскан жерлердин баарын бош калтырбай тоют өсүмдүктөрүнүн айдалышын камсыз кылуу. Көп жылдык чөп айдалган талааларда чөптүн жыштыгын жакшыртуу. Жашылчага ылайыктуу жерлерге картошка, сабиз, кызыл кызылча, сарымсак ж.б. айдоо боюнча калктын бардык катмарына, анын ичинде аялдарга, жаштарга, аяр катмарларга түшүндүрүү иштерин жүргүзүү.

Сугаруу же чөптөрдүн уруктарын себүү аркылуу жакынкы жайыттардын түшүмдүүлүгүн жогорлатуу боюнча аракеттерди көрүү. Кара-Суу  айылына тиешелүү айдоо жерлерди суугарчу ирригациялык каналдардын картасын түзүп чыгуу жана анын көйгөйлүү жерлерин аныктоо. Ак-Тал, Жантели  участкаларына келүүчү каналды кайра калыбына келтирүү жана 2 БСР куруу 850-900 га жер аянтын сугат  суу менен камсыз кылуу. Социалдык жактан муктаж болгон аярлуу катмардын жашоо сапатын жогурулатууга үчүн айыл тургундарынын аярлуу катмарларга болгон камкордугун жакшыртуу, жетим жесирлерге жана жаш үй бүлөөлөргө чарбачылыгын же жеке ишкерчилигин баштап кетүүгө реалдуу көмөк көрсөтүүчү ортолук фонддорду уюштуруу.   Ошондой эле чакан ишканаларды ачуу аркылуу жаӊы жумуш орундарын түзүп, жакырчылыктан,  ички жана сырткы миграциянын нишкерчилик кылууну каалаган жаштарга колдоо көрсөтүү. Калктын финансылык сабаттуулугун жогорулатуу боюнча аракеттер көрүлөт. Калктын аялуу топтору үчүн жумуш орундарын түзүүгө дем берүү боюнча чаралар да каралат.

Максат: Айыл аймагынын экономикасын, анын ичинде мал чарбачылыгын өнүктүрүүгө, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмдүүлүгүн жогорулатууга жана туризм тармагын өнүктүрүүгө көмөктөшүү

Милдеттер:

1.      2023-2025  жылдар  аралыгында  дыйкан-фермерлерге, анын ичинде аялдарга, жаш фермерлерге  асыл-тукум  мал  чарбаларын уюштурууга көмөк көрсөтүү. (Ветеринардык тейлөөнүн сапатын жогорулатууга көмөктөшүү)

2.      Жайыттарды деградацияга учуратпоо боюнча алдын ала чараларды көрүү.

3.      Жашылча өстүрүү боюнча дыйкандарга, анын ичинде аялдарга,  аяр катмарларга жана айыл тургундарына көмөк көрсөтүү.

4.      Ирригациялык системаны жакшыртууга,  суу жетпеген жана кайрак жерлерди өздөштүрүүгө көмөктөшүү.

5.      Айыл   тургундарынын,   анын   ичинде   аялдардын, жаштардын, аяр катмарлардын    насыя   алуу   мүмкүнчүлүктөрүн жакшыртуу жана финансылык сабаттуулугун жогорулатууга көмөктөшүү.

6.      Аялдардын ишкердик менен алектенүүсүнө көмөктөшүү, жергиликтүү ресурстарды жана жаңы технологияларды пайдалануу менен айыл тургундары өндүргөн продукцияларды сатууга жардам көрсөтүү үчүн социалдык долбоорлорду ишке ашырып жаткан бизнес коомчулугу менен кызматташууну уюштуруу.

7.      Айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүгө жана кол өнөрчүлүктү өнүктүрүүгө көмөктөшүү.

8.      Туризм тармагында калктын бардык катмарынын, анын ичинде аялдардын, жаштардын ишкерликти үйрөнүшүнө көмөк көрсөтүү.

Фермерлер жана айыл тургундары мал чарбачылыгынын сапатын жакшыртуу боюнча 30% фермер маалымдуу болушту, анын ичинен 10% кем эмес аялдар жана жаштар5% аяр катмарлар. Жылына 1 ден кем эмес окутуу-түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү.  30% фермер маалымдуу болушту, анын ичинен 10% кем эмес аялдар жана жаштар. Малдардын оорусу 30%га азаят. Жашоочулардын жашоо турмушу жакшырып, кошумча киреше алып келет. Малды убагы менен вакцинация иштерин жүргүзүүгө калк, анын ичинде аяр катмарлар тартылат . Малдын жугуштуу оорулары алдын алынат. Кара-Суу, Дыйкан айылдарына  2 купка курулат.  Саан уйлар үчүн чыктуу тоют даярдоо боюнча түшүндүрүү жана окутуу иштерин жүргүзүлдү.  30% фермер маалымдуу болушту, анын ичинен 10% кем эмес аялдар, аяр катмарлар жана жаштар. Аялдар, жаштар жана аяр катмарлар үй канатууларын көбөйтүү боюнча маалымат алышты жана 20% кем эмес үй канатууларын өстүрө баштады. Аялдар, жаштар жана аяр катмарлар бал челек кармоо боюнча боюнча маалымат алышты. Фермерлердин 20% ти асыл тукумдуу урук пайдалана баштайт. Жайыттарды үнөмдүү пайдалануу үчүн алдына ала 2 ден кем эмес иш чаралар болот, мал багуунун нормалары сакталат жана жайлоонун айлантып пайдалануу колдонулат. Барууга мүмкүн болбогон жайлоолорго 65 км жол салынат.Жайыт жерлерине баруу үчүн ат жана техникалар алынат.  Малчыларга тоют жеткирүүдө , көчүп конуусуна ыңгайлуу шарттар түзүлөт. Жайытты пайдалануу боюнча жылына 1 ден кем эмес чогулуш өтөт, катышуучулардын саны 50 дан кем эмес, анын ичинен 10% дан кем эмес аялдар жана аяр катмарлар. Үрөн чарбасы түзүлүп, жарандар, анын ичинен 10% аял фермерлер, 10% аяр катмарлар  сапаттуу үрөн менен камсыз болот. Тоют даярдоо боюнча чогулуштар өткөрүлөт; аял фермерлерге жана аяр катмарларга үрөн менен камсыз кылууга көмөк көрсөтүлөт. Тургундардын тоют топтоосу жылына 10% га  жакшырып жакшы түшүм алышат. Мал чарбасын өнүктүрүүгө оң таасирин тийгизет. Жылына 10% фермерлер, анын ичинде аялдар, жаштар органикалык жер семирткичтерди колдоно баштайт. Айыл тургундарына которуштуруп айдоону, туура пайдалануу боюнча,  сапаттуу үрөөндөрдү жана жер семирткичтерди пайдалануулары боюнча жыйналыштар өткөрүлүп, түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү. Айыл чарба фестивалына катышуу үчүн фермерлерге, анын ичинде 10% аялдарга жардам көргөзүлөт. Фермерлер, анын ичинен 10% аял фермерлер, 10% аяр катмарлар  жашылча айдап жашоо деңгээли жакшыра баштайт. Бардык сугат сууларына көзөмөлгө алынып, айыл тургундары кезектешип сугарууга өтөт, суу өтүүчү каналдарга, лотокторго жооптуу адам   болот, убагы менен ремонт иштеринен өтүп турат.Бардык сугат сууларына көзөмөлгө алынып, айыл тургундары кезектешип сугарууга өтөт, суу өтүүчү каналдарга, лотокторго жооптуу адам   болот, убагы менен ремонт иштеринен өтүп турат. Ирригациялык каналдардын картасы түзүлөт жана анын көйгөйлүү жерлери аныкталат. Бардык жашоочуларга сугат суусу талабына ылайык жете тургандай схема чийилет. Айыл чарба жерлери 2026-жылга  800 га көбөйөт, сугат суу менен камсыз болуп, сууга болгон муктаждыктар чечилет. Кезектешип суу алуу системасы кирет, ал системага  кирүү үчүн аялдардын, жаштардын жана аяр катмарлардын пикири угулат. Айылдын ички арыктар системасынын картасын чийилет жана көйгөйлүү участоктор аныкталат. Айылдын ички арыктары тазаланат, аялдарга, жаштарга, аяр катмарларга талаачылык кылууга ыңгайлуу шарттар түзүлөт. МИ ге  төгүлүүчү суу төлөмдөрүн чогултуу боюнча түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт. Төлөмдөрдү бербегендер саны 20%га азаят. Ак-Тал, Шамбет, Булак участкаларындагы суу жетпей бош жаткан 800 га жер аянттары сугат суу менен камсыз болуп, жер иштетүүлөр жанданат, Айыл чарба өсүмдүктөрүн айдалышы, тургундардын түшүм алуусунун деңгээли жогорулайт. 840 гектар жер сугат суу менен камсыз болот.Айыл   тургундарынын,   анын   ичинде   аялдардын, жаштардын, аяр катмарлардын   финансылык сабаттуулук боюнча маалымдуулугу жогорулайт. Кредиттик агенттигинин кредит беруу боюнча маалыматтары айыл тургундарына,  анын ичинен аялдарга жеткирилип, түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү. Жергиликтүү ресурстарды пайдалануу мүмкүнчүлүктөрү боюнча маалымат кампанияларын өткөрүлөт. Аялдардын ишкердик кылуусуна шарттар түзүлөт. Ишкерлер менен жолугушуулар жана тажрыйба алмашуу иш чараларын уюштурулат.  Жумушчу орундар түзүлөт, тургундардын жашоо деңгээли жогорулайт. 1 кол өнөрчүлүк борборун уюштурууга жана көргөзмөлөргө катышуусуна көмөк көрсөтүлөт. Ишкер айымдарга муниципалдык менчикте турган имараттарга жетүүсү камсыз кылынат, маалыматтар таркатылат. Кара-Суу айылы туристтик картага киргизилет.  Айыл аймагына келген туристтердин саны жылына 3% га көбөйөт. Ар кандай социалдык тармактардан биздин кооз жерлер тууралуу видео роликтерден көрө алышат, туристердин кызыгуулары пайда болот. Туристтерге ыңгайлуу эс алуучу жайларды уюштуруу боюнча жылына 1 ден кем эмес тажрыйба алмашуу иш чаралары уюштурулат. Туристердин жайкы эс алуусуна шарттар түзүлөт, жаңы жумушчу орундар түзүлөт. Аялдардын, жаштардын ишкердик кылуусу үчүн маалыматтар берилет. Туристтер учун жол жээктерине ажаатканалар салынат. Кол-өнөрчүлөр жумуш менен камсыз болот. Туристтик адистерге жаштарды окутууга көмөк көрсөтүлөт. Ар кандай сувенир, кийизден жазалган буюмдарды жакшы баада сатууга шарт түзүлөт.

Айыл аймагында сейил бактарды, көчөлөрдүн жээктерин жашыл бак-дарактар, гүлдөр менен кооздоп, көрктөндүрүү иштерине жана жаратылышты коргоого көңүл бурулат.

Эл арасында жугуштуу оорулардан алды алынат жана ооругандардын саны 10 %га азаят. Айылдык ден соолук комитетинин ишин жандандыруу, потенциалын жогорулатуу жана жылдык план иштеп чыгып , элдин ден соолугун жакшыртуу боюнча иш чараларды уюштуруу.

Максат: Айлана-чөйрөнү коргоону жакшыртуу.

Милдеттер:

1.      Жаратылышты коргоо.

2.      Коомдук жерлерди жашылдандыруу жана ирригация тутумун оңдоо.

3.      Калктын ден-соолугун чыңдоого көмөктөшүү. Жугуштуу оорулардан алдын алууга өбөлгө түзүү.

Күтүлүүчү жыйынтыктар/көрсөткүчтөр: Айыл тургундарынын 50%, анын ичинен 30% аялдар, 20% жаштар, 10% аяр катмарлар  жаратылышты коргоо боюнча маалымдуу болуп, жаратылышка зыян келбей калды. Жаратылышты коргоого чакырган такча орнотулат. Жаратылышка зыян келтирүү боюнча кылмыштар азаят. Жаратылышты коргоо боюнча атайын роликтер тартылат жана социалдык медиада таркатылат.  Элдин ден соолугун жакшыртуу боюнча иш чаралар өткөрүлөт. Катышууулар жылына 50 дөн кем эмес, анын ичинен 30% аялдар, 20% жаштар, 10% аяр катмардын өкүлдөрү. Тамеки, насвай жана аракечтикке каршы алдын алуу иш чаралары өткөрүлөт. Катышуучулардын саны 100 жаш бала. Жылына 2 ден кем эмес жугуштуу оорулардын алдына алууга карата иш чара өткөрүлөт, катышуучулардын 20 % аяр катмардын өкүлү. Айылдык аймактын борбордук көчөлөрү жана эс алуучу жайларына көп жылдык 1500  бак-дарактар отургузулат. Калктын (4307 адам), анын ичинен аялдарга ( аял 2121),  коомдук жерлерде болуусуна  шарт түзүлөт. Айылдагы соц. обүектилерге, ички көчөлөргө ар кандай көчөттөр жана декаративдүү арча карагайлар отургузулуп, айылга көрк берет аны менен бирге аба тазаланып турат. Айылдык аймактын борбордук көчөлөрү жана эс алуучу жайларына бир жылдык кооз 300 даана гүлдөр отургузулуп, айлана көрккө келет. Ушул күнгө чейин көрктөндүрүлүп келген жайлардын абалы туруктуу сакталат. Жылына ден кем эмес ишембиликтер өткөрүлөт, катышкандардын саны жылына 50 дөн  кем эмес адам (анын ичинен 30% кем эмес аялдар же эркектер, жаштар, аяр катмарлар ж.б.)

Калк арасында жана билим берүү мекемелеринде коопсуздук эрежелери тууралуу тиешелүү адистердин катышуусунда көптөгөн угууларды, окууларды жана тажрыйбаларды уюштуруп, элдин коопсуздугун сактоо иштерин жолго коёбуз.

Балдардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн жол эрежелерин түшүндүрүү иштери жүр- гүзүлөт. Өзгөчө кырдаалдар жана өрт коопсуздугу боюнча ар түрдүү кырсыктардан мамлекеттик камсыздандыруу боюнча калк арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлүп турат.

Билим берүү мекемелеринде өрт коопсуздугун алдын алуу үчүн мекемелер өрт өчүрүүчү заманбап шаймандар менен камсыздалат. Окуучулар арасында өрт болгон учурда кандай чараларды көрүү жана өрт учурунда мектептен чыгуу жолдору боюнча машыгуулар жүрүп турат. Сел жүрүү, жер титирөө, өрт жана башка ушул сыяктуу кырсыктардан алдын-алуу үчүн иш-чараларды өткөрүлөт.

Максат: Кара-Суу  айыл аймагынын жарандарынын коопсуздугун камсыз кылуу жана коомдук тартипти сактоого көмөктөшүү, ынтымак мамилелерди камсыз кылуу, тынчтыкты сактоо.

Милдеттер:

1.      Коомдук тартип жана коопсуздукту сактоого көмөктөшүү.

2.      Жаштардын жана балдардын коопсуздугун камсыз кылууга көмөктөшүү.

3.      Өзгөчө кырдаалдар боюнча калктын маалыматтуулугун камсыз кылуу.

4.      Жаратылыш  кырсыгынан  жабыр  тарткан  жарандарга,           аялдарга  жана  балдарга шашылыш жана кечиктирилгис жардам берүүгө көмөктөшүү.

Күтүлгөн жыйынтыктар/көрсөткүчтөр:

40% элге коомдук тартип жана коопсуздук боюнча түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт.  Катышуучулардын 30%нан кем эмеси (аялдар, кыздар), 20% жаштар, 10% аяр катмарлар. Жаштар кылмыштуулук боюнча маалымат алышат жана кылмыштуулуктун саны 1% азаят. Жолбун иттер атылып, элдин коопсуздугу каралат. Калктын, анын ичинен аялдардын өзгөчө кырдаалдар жана өрт коопсуздугу боюнча маалымдуулугу 20% га жогорулайт. Жаратылыш кырсыгынан жабыр тарткан жарандар бекер тамак-аш продуктулары жана дары дармектер менен камсыз болуп турушат. Жардам алуучулардын 30% кем эмеси аялдар же кыздар, аяр катмарлар болот. К.Карпеков жана А.Капаров атындагы орто мектептерде 10-11 класстардын окуучуларынын арасында «Чамда жаш жоокер» аттуу иш чара отулот. Катышуучулардын саны 60 окуучу, анын ичинде 20 кыздар, аят катмарлар болот.

Социалдык-экономикалык жактан өнүгүүдөгү негизги көңүл бурулуучу тармак бул ички жол каттамдарын, калкты таза суу менен камсыздоону, таштандыны чогултуп жана чыгарууну жакшыртуу болуп калмакчы. Жаңы түшкөн конуштардын инфратүзүмүн жакшыртуу боюнча келечекте бир топ иштерди аткаруу зарылчылыгы бар. Айрыкча айылдардын ички жолдорун калыбына келтирүү шарт.. Кеңейген жолдордун четине тротуарлар курулуп, элдин жана транспорт каражаттарынын жүрүшүнө шарт түзүлөт. Таштанды полигону айылдан сырткары алысыраак жерге көчүрүлүп айланасы тосулат. Ар жума рекультивация иштери жүрүп турат.Айыл ичиндеги карьер жабылып айланасында жашагандарга ыңгайсыздык жараткан абалдан чыгышат.Жугуштуу оорулардан,жыт, түтүн ж.б. нерселерден  арылышат. Таштандыны чогултуп чыгаруу иштери жогорку деңгээлде болот. Таштандыга болгон төлөмдү убагында төлөтүү боюнча түшүндүрүү иштеринин негизинде жумуштар уланат. Айылдын борбордук көчөлөрүнүн кесилиштерине жана мекемелерге таштанды таштоочу урналар орнотулат.Атайын таштандыны кайра иштетүүчү жабдыктар менен “Кара-Суу өнүгүү” муниципалдык ишканасы жабдылат. Мектеп окуучуларына жана чоңдорго атайын семинарлар уюштурулат таштандыны туура бөлүп ыргытуу боюнча.Экологиялык таза жашоо девизи менен иш алынып барылат.

Максат: Кара-Суу  айыл аймагынын жарандарына жашоого ыңгайлуу жана жагымдуу шарт түзүү.

Милдеттер:

1.      Кара-Суу айыл аймагындагы 2540 м ички жолдордун абалын жакшыртуу.

2.      Айыл тургундарынын 100% таза суу менен камсыз кылууга жетишүү;

3.      Таштандыны чогултуп жана чыгарууну уюштуруу.

Күтүлгөн жыйынтыктар/көрсөткүчтөр: Абдрахман , Дөөткул, Сыдык ата, Айып   көчөлөрүнө барган ички жолунун 2540 м аралыгы шагыл төгүлөт жана оңдолот, көчөлөрүнүн тургундарынын басып жүрүшүнө ыңгайлуу шарттар түзүлөт. Ички көчөлөргө суу өтүүчү түтүкчөлөр орнотулат. Айыл тургундардын көйгөйлөрү чечилип  6 км  жолдорго асфальт төшөө үчүн кайрылуу жасалат  Район жана облус аралык жолдорго асфальт төшөө үчүн кайрылуу жасалат. Кара-Суу айылынын 300 м аралыкка тротуар салынып, 500  кожолукка, анын ичинде балдарга, кыздарга  жолдо жүрүүгө ыңгайлуу шарт түзүлөт. 700 км узундукта таза суу трассасы тартылат. 3 жылдын ичинде жаңы конуштагы көчөлөргө суу трассалары тартылып кеминде 2269 түтүн, анын ичинде аяр катмарлар таза суу менен камсыз болот. Таза суу алып кирген бардык  түтүнгө водомер орнотулат,  Таза сууну үнөмдүү пайланууга шарт түзүлөт, жана акча каражаты канча төлөөрү так көрсөтүлөт. Айылда 1 жолу суу төлөмдөрүн өз убагында төлөө боюнча чогулуш өткөрүлүп төлөмдөр өз убагында жүргүзүлөт. Жылына катышуучулардын саны 50 дөн кем эмес, анын ичинен 30% аялдар, 20% жаштар, 10% аяр катмарлар түзөт. Айылда 1 жолу таза сууну үнөмдүү пайдалануу  боюнча чогулуш өткөрүлүп, сууну үнөмдүү пайдалануу жолго коюлат. Жылына катышуучулардын саны 50 дөн кем эмес, анын ичинен 30% аялдар, 20% жаштар, 10% аяр катмарлар түзөт. Айыл тургундарынын 50% жашоочулары, анын ичинде аялдар, жаштар, аяр катмарлар таштандыларды  латокко, коомдук жерлерге  таштабоо боюнча маалымдуу болуп, таштанды ыргытпай калды. Кара-Суу  айылынын борбордук көчөсүнө  таштанды тогуучу 18 даана урна орнотулат. График менен таштанды чогултуу уюштурулду. Айыл аймагында жашаган 2190  адамдын (анын ичинен 1000 эркек,  1190 аял) санитардык-гигиеналык коопсуздугу сакталат, айлана-чөйрө катуу тиричилик калдыктарынан арылат.  Аяр катмарлуу үй-бүлөөлөргө жергиликтүү бюджеттен тарифти төлөө боюнча субсидия каралат. Айыл тургундарынын, анын ичинде аялдардын, жаштардын, аяр катмарлардын катышуусу менен тазалык ишембиликтери өткөрүлөт, жылына 2 жолудан кем эмес. Таштанды карьери көчсө жаман жыттардан арылып,жугуштуу оорулардан алыс болуп ыңгайсыздык жараткан көрүнүштөр токтойт. Жаны Суу кампасы курулат суу кенен болот. Кара-Суу айылынын 300 м аралыкка тротуар салынып, 500 кожолукка, анын ичинде балдарга, кыздарга  жолдо жүрүүгө ыңгайлуу шарт түзүлөт.

Калктын маданий деңгээлин жогорулатуу жана бош убактысын туура пайдаланууга шарт түзүү. Ал максатта клубдун материалдык-техникалык базасы жакшыртылат. Даталуу күндөргө карата өткөрүлүүчу массалык маданий иш чаралар өткөрүлөт жана ага калктына бардык катмары, өзгөчө аяр катмарлар, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар, аялдардын жана жаштардын катышуусуна көңүл бурулат. Элдин ким, кандай экендигин анын маданияты айкындайт деген кеп бекеринен айтылган эмес. Келечекте маданият тармагын колдоп, маданиятты өркүндөтүү багытында бир топ пландар каралууда. Тактап айтсак, биринчи кезекте маданият үйүн капиталдык оңдоп-түзөө, заманбап жабдуулар менен жабдуу, музыкалык аспаптар менен толук камсыз кылуу жана маданият кызматкерлеринин иштөөсүнө да толук шарт түзүү пландалып жатат. Даталуу күндөрдө концерттик программалар жогорку деңгээлде даярдалып, элге жарык маанай тартуулап турат.

Айылдык жаштар уюмун юридикалык каттоодон өткөрүү. Айылдык жаштар уюмунун жобосун иштеп чыгып, Айыл өкмөтүнөн бекиттирүү. Жаштар уюмунун 3 жылдык стратегиялык планын иштеп чыгуу, бекитүү, ишке ашыруу. Жана ага ылайык айылда маданий, спорттук, ашардык, таалим-тарбиялык иш чараларды уюштуруп, өткөрүү

Айылдык аймакта бакубат жашоо бул спорт менен машыгуу образын калыптандыруу болуп саналат. Бүгүнкү кезде спорт менен машыккан калктын негизги катмары – жаштар. Жаштар эле эмес, улуу муундагыларга да, мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарга дагы спорт жана дене-тарбия менен машыгуу үчүн шарт түзүлөт. Спорт жайларынын материалдык-техникалык базасын чыңдоого, ар түрдүү спорттук иш-чараларды, сынактарды өткөрүүгө өзгөчө көңүл бөлүнөт.

Аллеяларды куруу, эс алуу багын кайрадан оӊдоп-түзөп, ар кандай балдар ойногудай аттракциондорду куруу замандын талабы болуп саналат. Бул багытта да иш алып барууну көздөп жатабыз.

Жаштардын жана жаштар уюмдарынын демилгелерин колдоп, алардын социалдык активдүүлүгүн арттырууга басым жасалат. Ата-эненин балдарды тарбиялоосуна көмөк көрсөтүү максатында да иш чаралар болот.

Максат: : Калктын маданий деңгээлин жогорулатуу, ынтымакты бекемдөө, теңчиликти камсыз кылуу жана бош убактысын туура пайдаланууга шарт түзүү.

Милдеттер:

1.      Калкты маданий иш-чараларга тартуу үчүн клубдун материалдык жана техникалык базасын чындоо.

2.      Жаштардын маданий деңгээлин көтөрүү. Чыр чатаксыз жашоо, ынтымакты колдоо демилгелерин колдоо. Жаштар борборун өнүктүрүү.

3.      Балдар жана кыздар арасында көркөм чыгармачылыкты өнүктүрүү.

4.      Спорт менен машыгуу үчүн шарттарды жакшыртуу.

5.      Балдарды жана жаштарды, анын ичинде кыздарды сергек жашоого үндөө.

6.      Эс алуучу жайлардын шарттын жакшыртуу. Мектепке чейинки курактагы балдар үчүн шарт түзүү.

7.      Китепкөйлөрдүн санын арттыруу.

Күтүлгөн жыйынтыктар/көрсөткүчтөр: Маданият үйүнүн материалдык жана техникалык базасы  чындалат. Маданий иш чараларды өтүүгө  шарттар түзүлөт. Айылдар арасында даталуу күндөргө карата жылына 6 дан кем эмес иш чаралар өткөрүлөт. Катышуучулардын саны жылына 300 дөн кем эмес (анын ичинен эркектер адам 80; аялдар 62адам; жаштар 142 адам; кыздар 57адам; балдар 85 адам). Айыл өкмөт жана жаштар бири бири менен тыгыз байланышта болот. Жаштар менен биргелекте иш алып барууга жакшы мүмкүнчүлүктөр жаралат. Айыл өкмөт жана жаштар бири бири менен тыгыз байланышта болот. Жаштар менен биргелекте иш алып барууга жакшы мүмкүнчүлүктөр жаралат. Жаштар уюмунун 3 жылдык стратегиялык планы иштелип чыгат. Айыл тургундарынын ден-соолугу жакшырып, жаман ден соолука зыян нерселерден арылат Жаштар менен жолугуп, идеяларды угуп, аларды өстүрүүчү курстарга, окууларга жиберип турууга көмөк көрсөтүлөт. Жаштар жергиликтүү маселелер жана алардын чечилиши боюнча маалымдар болот. Ыктыярчы жаштардын саны көбөйүп коомго жакшы пайдасын тийгизет. Жаштар чогулуп, кеңешип, ар кандай иш-чара уюштурууга кандайдыр бир маселени кеңешип иш алып баруучу атайын бөлмө уюштурулуп, бир жерге чогулушат. Жаштардын ынтымагы бекемделет. Атайын кружоктор уюштурулат. Айылда спорт тармагы өнүгөт, айылды мыкты спортчулар көбөйөт. Айыл тургундарынын ден-соолугу жакшырып, жаман ден соолука зыян нерселерден арылат. Спорттук мелдештердин жана иш чаралардын графиги бекилет.

Спорттун түрлөрү боюнча мелдештер уюштурулат жана ага аталар балдары менен келет. Спорттун түрлөрү боюнча спорттук секциялар уюштурулат жана ага аяр катмарлардын балдарын катыштырууга жеңилдиктер каралат. Хоккей аянчасы жазалат жана шайба менен ойнолчу хоккей популяризацияланат. Спорттук иш чаралар өткөрүлөт. Катышуучулардын саны 100 дөн кем эмес, анын ичинде кыздардын саны 30%.

Билим берүү тармагында заманбап технологияларды колдонуу менен сапаттуу билим алууга шарт түзүү жана балдардын билим деңгээлин жогорулатуу керек.

Мектептердин материалдык-техникалык базасын чыңдоо максатында иш жүргүзүлөт. Кара-Суу айылынын К.Карпеков орто мектебине кошумча корпус салуу керек. Окуучулар батпай жатат. Билим сапатын жогорулатуу үчүн эң оболу ар бир билим берүү мекемесинин техникалык базасын чындоого тийишпиз. Ар бир мектепке интернет желеси тартылган, балдарга аны туура багытта пайдаланууну үйрөтүшүбүз керек.

Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин шарты жетиштүү эмес. Айыл аймак боюнча балдардын болгону 35-38 %ы гана бала бакчаларга барат. Калган балдар үй шартында, чоң ата, чоң энесинин (же таята, таенесинин) колунда тарбияланат. Анткени бала бакчаларда тайпа аз жана орун жетишсиз. Бала бакчаларды куруу үчүн жогорку бийликтегилерге кайрылууга туура келет. Жергиликтүү бюджеттин эсебинен мындай чоң обүектилерди кура албайбыз. Бирок жеке ишкерлер менен сүйлөшүп, жеке бала бакчаларды ачсак болот. Балдар – биздин келечегибиз. Элибизде «уядан эмнени көрсө, учканда ошону алат» деген макал бар эмеспи. Биз балдарыбызга кандай тарбия берсек, келечек жашообузга ошондой кадам таштаган болобуз.

 Максат: Сапаттуу билим алууга шарттарды түзүү. Мектепке чейинки билим берүү менен кошумча 20% балдарды камсыз кылуу.

Милдеттер:

1.      Мектеп окуучуларынын таалим-тарбия алышы үчүн ыңгайлуу шарт түзүү үчүн анын материалдык-техникалык абалын жакшыртуу.

2.      Мектепке чейинки өспүрүм балдардын таалим-тарбия алышы үчүн бул мекемелердин материалдык-техникалык абалын жакшыртуу.

3.      180 баланы мектепке чейинки билим менен камсыз кылуу

Күтүлгөн жыйынтыктар/көрсөткүчтөр: Мектеп имараты толук капиталдык ремонттон өткөрүлөт. Мугалимдердин тажрыйбалары жогорулайт, сабак өтүү ыкмалары жакшырат. Окуучуларга сапаттуу билим берилет. Билимдүү, аракетчил балдар көбөйөт, окуучулардын билим сапаты жогорулап, билим алуусуна жакшы шарт түзүлөт. Окуучулар билим алууга умтулат. Жаш мугалимдерге колдоо көрсөтүлөт. Балдардын окууга, кароо сынактарга, спорттук мелдештерге болгон кызыгуулары жогорулап, жакшы көрсөткүчтөргө жетишет. Мугалимдерге стимул берүүчү ар кандай сынактар уюштурулат. Бала бакчалардын балдар ойноочу аянтчаларына балдар үчүн ынгайлуу шарттар түзүлөт. Тарбиячылардын иш билги жөндөмү жогорулап, балдар менен иштөөнүн жакшы  ыкмалары  менен билим сапатын жогорулатып келет. Бала бакчага орг.техника алынат. 180 бала  мектепке чейинки билим менен камсыз болот.

Мектеп имараты толук капиталдык ремонттон өткөрүлөт. Мугалимдердин тажрыйбалары жогорулайт, сабак өтүү ыкмалары жакшырат. Окуучуларга сапаттуу билим берилет. Билимдүү, аракетчил балдар көбөйөт, окуучулардын билим сапаты жогорулап, билим алуусуна жакшы шарт түзүлөт. Окуучулар билим алууга умтулат. Жаш мугалимдерге колдоо көрсөтүлөт. Балдардын окууга, кароо сынактарга, спорттук мелдештерге болгон кызыгуулары жогорулап, жакшы көрсөткүчтөргө жетишет. Мугалимдерге стимул берүүчү ар кандай сынактар уюштурулат. Бала бакчалардын балдар ойноочу аянтчаларына балдар үчүн ынгайлуу шарттар түзүлөт. Тарбиячылардын иш билги жөндөмү жогорулап, балдар менен иштөөнүн жакшы  ыкмалары  менен билим сапатын жогорулатып келет. Бала бакчага орг.техника алынат. 180 бала  мектепке чейинки билим менен камсыз болот.

Айыл аймагыбызда социалдык чөйрөнү өнүктүрүүнүн негизги багыттарынын бири – калктын турмуш-тиричилигин жакшыртуу болуп эсептелет. Жакырчылык менен күрөшүү үчүн багытталган кеңири масштабдагы комплекстүү жумуштар калкты социалдык мобилизациялоо, өкмөттүк эмес жана эл аралык уюмдарды тартуу аркылуу аткарылат.

Атайын үй шартында билим берүүчү мугалимдерди жалдап, ДМЧ балдардын билим алуусуна шарт түзүү максатында иш-чаралар уюштурулат. Калктын аялуу катмары, өзгөчө аялдар тууралуу маалымат топтолуп, тиешелүү уюмдар менен кызматташуу аркылуу жумуш орундары түзүлөт. Жумушсуздар жумуш менен камсыз болот. Аз камсыз болгон үй-бүлөлөргө жана катуу ооруп жаткан кишилерге материалдык жактан жардам көрсөтүлүп, тоголок жетимдерге үй салуу үчүн жер берилет. Өздүгүн тастыктаган документтерди алууга көмөктөшүп, калктын аялуу катмарынын коомго аралашуусуна шарт түзүлөт.

Айымдар менен кыздарга карата жаңжалдарды жана зомбулук тобокелдиктерин болтурбоо максатында айыл аймагынын жана жарандык коомдун иштешүүсүн, ошондой эле кризистик кырдаалдардын кесепеттерин жоюу боюнча чараларды күчөтүү зарыл. Кыргыз Республикасынын «Үй-бүлөлүк зомбулуктан сактоо жана коргоо жөнүндөгү” мыйзамына ылайык мониторингди системалуу жүргүзүү керек.

Атайын түзүлгөн комиссиянын чечими менен аныкталган жардамга муктаж үй бүлөөлөргө ортолук фонддон жардамдарды берүү, алардын максаттуу пайдаланышын көзөмөлдөө жана өз убагында кайтарылышын камсыз кылуу боюнча механизмдерди, критерийлерди жана талаптарды иштеп чыгуу. Райондун, облустун жана республиканын деӊгээлинде ишмердүүлүк кылып жаткан кайрымдуулук фонддору менен кызматташууну түзүү жана айылдагы аялуу катмардагы үй-бүлөөлөрдү каттатуу. Майыптыгы бар адамдардын үй-бүлөөлүк шартын жана ден-соолугун көзөмөлдөп туруу. Ички жана тышкы миграцияда жүргөн тургундардын балдарынан кабар алып туруу. Окуучулар жана үй-бүлөө арасында зордук зомбулук болтурбоо максатында соц. мугалим, социалдык кызматкер жана ИИМ менен тыгыз иш алып баруу.

Максат: 2023-2025-жылга чейин аз камсыз болгон, турмуштук оор кырдаалга дуушар болгон үй-бүлөлөрдү жана ден соолугу боюнча мүмкүнчүлүгү чектелген (ДМЧ) адамдарды коомго аралаштырууга көмөктөшүү жана ыңгайлашуусуна шарт түзүү.

Милдеттер:

1.      ДМЧ балдардын билим алуусуна көмөктөшүү.

2.      Калктын аяр катмарларынынын коомго кошулушуна шарт түзүү.

3.      Калктын аялуу катмарынын көйгөйлөрүн чечүү үчүн коомчулуктун жана мамлекеттик бийлик органдарынын көңүлүн буруу.

Күтүлгөн жыйынтыктар/көрсөткүчтөр:

ДМЧ 43 балага, анын ичинен 19 кыз бала мектепте сабак берилет. Жакырчылыктан чыгуу үчүн атайын жыл сайын 1 план иштеп чыгылат жана аткарылат. Жакырчылык 10% га жылына азаят. Тобокел топко кирген балдарды коомго аралаштыруу боюнча иш чараларды иштеп чыгылат жана аткарылат. Жылына  аз  камсыз болгон үй бүлөөлөргө жана катуу оорулуу адамдарга  материалдык жардам берилет.  Өзүн тастыктаган документтерин алууга көмөк көрсөтүлөт. 1 (адам) согушка катышкан ардагер атайын майрамдык иш чарага катышат. Даталуу күндөрдө өтүлгөн маданий жана массалык иш  чараларга аярлуу катмар кошумча катышат. Муктаж үй бүлөөлөргө ортолук фонддон жардамдар  берилет. Мигранттардын балдары менен иштешүүнүн комплекстик иш-чараларды  1 жылдык планы иштеп чыгылат жана мигранттардын балдары менен 100% камтылат. Сыртка чыккан  мигранттардын балдары менен иштешүүнүн комплекстик иш-чаралары иштеп чыгылат жана ар бир үй бүлөөнүн балдарына кылдат байкоо жүргүзүлүп турат. Эсепте турган мигранттардын балдарына туруктуу мониторинг жасап туруу жана жыйынтыгы боюнча отчетту тиешелүү мамлекеттик органга берилет. Мигранттардын балдары, камкоорчулар жана тиешелүү мамлекеттик органдардын өкүлдөрү менен жолугушуулар өткөрүлөт. АӨ социалдык маселелер боюнча адистери, мектеп директорлору жана үй бүлөлүк дарыгерлер тобунун жетекчиси менен бирдикте баланын укуктары жөнүндө маалымат стенддерди иштеп чыгылат жана жайгаштырылат.30% га жакын жарандар ЖӨБгө катышат, анын ичинен 10 % аялдар; 5% жаштар; 5 аяр катмарлар. Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүдө жылына 1 ден кем эмес демилгелер колдоого алынат. Тажрыйба жайылтылат,  аталардын кенже курактагы балдарды тарбиялоодо ролу жогорулайт. Балдарга карата зордук зомбулуктун саны жылына 10%га азаят. Жылына 1 ден кем эмес окутуулар болот. Катышуучулардын саны 15 ден кем эмес, анын ичинен 20%  аялдар, 20% жаштар, 5% аяр катмарлар. Иш алып баруулардын бардыгы электрондук форматта жүргүзүлөт, тургундардын убарачылыктары жоюлат. Калкка болгон кызмат көрсөтүүлөрдүн сапаты  20% га жогорулайт. Кызматкерлер жана жумушчулардын ишмердүүлүгү жогорулайт. Жер инвентеризациядан өткөрүлөт мунипципалдык  жерди менчикти башкаруу  программасы иштеп чыгарылат. Ижарадагы жерлер такталат. Там курууга бөлүнчү жерлер такталып чыгат, Жерге муктаж жаш үй-бүлөөлөр такталып жана там салганга жер тилкелери бөлүп берилет. 70 % АӨ кызматкерлеринин жана айылдык кеңештин депутаттарынын дараметин жогорулайт. Ар бир адис, өзүнүн кесиптигине ылайык, билим дараметин жогорулатуу максатында окуулардан өткөрүлөт жана сертификаттарга ээ болушат. Турак жайдын сапаты жашырат, архитектуралык эрежелерди сактоо  менен табигий кырсыктардын алдын алат. АӨ имаратынын толук ренмонту бүтөт  жана ЖӨБ органдарына шарт түзүлөт. АӨ имаратына кирүү жайына жаңыдан тосмо курулат жана АӨ аталыштары жазылган аталыштар жаңыланат. Аппарат кызматкерлери офистик жабдыктар менен камсыз болушат. Мунипципалдык жердин реестри жарыяланат. Коомчулуктун, анын ичинде аялдардын, жаштардын жергиликтүү бюджет боюнча маалымдуулугу 30% га жогорулайт. Коомчулуктун, анын ичинде аялдардын, жаштардын жергиликтүү бюджет боюнча маалымдуулугу 30% га жогорулайт. Коодук угуулардын катышуучуларынын саны 50 адамдан кем эмес, анын ичинен 20% аялдар, 10% жаштар; 5% аяр катмардын   өкүлдөрү. Жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгүн 10% жогорулайт. Жергиликтүү көйгөйлөрдү чечүүгө мүмкүнчүлүк түзүлөт. Коомчулуктун, анын ичинде аялдардын маалымдуулугу 30% га жогорулатайт.

Жылына 2ден кем эмес жыйындар өткөрүлөт

50 дөн кем эмес  адам катышат, анын ичинен аялдар 30% дан кем эмес.10% жаштар 5% аяр катмарлар. Аймакта туруктуу жашаган жарандарга, алардын ички-тышкы өлкөдө жүрбөсүн, улутуна, рассасына, жынысына, динине  карабай өздөрүн “Кыргыз жараны” деп таануусу үй-бүлөдөн, бала-бакчадан, мектептен баштоо  жана ар бир жарандын жарандык укуктарынын бирдей экендигин билүүсү боюнча калктын арасында (70%, анын ичинде 30% кем эмес аялдар, 20% жаштар, 10% аяр катмарлар ж.б.)  түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт.

Тиркемелер: Социалдык-экономикалык программаны ишке ашыруу боюнча аракеттер планы