Кыргыз Республикасында айылдык калктуу конуштардын аймактарын пландаштыруу жана куруу боюнча

ЭРЕЖЕЛЕР ТОПТОМУ

Жалпы жоболор

Ушул Кыргыз Республикасында айылдык калктуу конуштарды,  дыйкан (фермердик) чарбалардын аймактарын пландаштыруу жана куруу боюнча Эрежелер топтому (Эрежелер топтому) айылдык калктуу конуштарды, дыйкан (фермердик) чарбаларды пландаштырууга жана курууга болгон талаптарды аныктайт.

1.2. 1994-жылдын 11-январындагы № 1372-XII “Кыргыз Республикасынын шаар куруусу жана архитектурасы жөнүндө”, 1991-жылдын 21-декабрындагы                   № 689-XII “Кыргыз Республикасындагы жеке турак жай курулушу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын мыйзамдары, Жер кодекси, Кыргыз Республикасынын 2011-жылдын 15-июлундагы №101 “Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндө”, 1999-жылдын 3-июнундагы № 47 “Дыйкан (фермердик) чарбалар жөнүндө”мыйзамдары, Кыргыз Республикасынын 1994-жылдын 22-августундагы № 632 токтому менен бекитилген “Жер жана агрардык реформа жөнүндө Жобо”, ошондой эле архитектура, шаар куруу жана курулуш чөйрөсүндөгү мыйзам актылары, шаар куруу, курулуш боюнча курулуш ченемдери жана эрежелери, стандарттар, нускамалар, көрсөтмөлөр жана башка шааркуруу чөйрөсүнө тиешелүү кабыл алынуучу актылар ушул эрежелер топтомунун курамдык бөлүктөрү болуп саналат жана аны менен чогуу колдонулат.

1.3. Ушул эрежелер топтому айыл жеринде жаңы калктуу конушту долбоорлоодо жана буга чейин барларын реконструкциялоодо, ошондой эле дыйкан (фермердик) чарбаларын уюштурууда сакталууга тийиш. Алар менчигинин түрүнө жана ведомстволук баш ийүүсүнө карабастан айылдык калктуу конуштарды, дыйкан (фермердик) чарбаларды, ошондой эле жеке курулуштарды долбоорлоону, курууну жана көрктөндүрүүнү ишке ашыруучу бардык ишканалар, уюмдар жана мекемелер үчүн милдеттүү болуп саналат.

1.4. Ушул эрежелер топтомун колдонууда азыркы убакта колдонуудагы ченемдик-техникалык документтерди жетекчиликке алуу зарыл.

Ушул эрежелер топтомунда пайдаланылуучу негизги түшүнүктөр

Бул документте тиешелүү аныктамалары менен төмөнкү терминдер колдонулат:

архитектуралык документтер (архитектуралык долбоор) – социалдык, экономикалык, функциялык, инженердик, техникалык, өрткө каршы, санитардык - гигиеналык, экологиялык, архитектуралык-көркөм жана курулуш объекттеринин документтерин андан ары иштеп чыгуу үчүн керектүү көлөмдө объектиге башка талаптарды  комплекстүү түрдө эске алган, архитектуралык чечимдерди камтыган долбоордук документтердин бөлүгү;

архитектуралык-пландоо шарты (АПШ) – архитектуралык шарттарды жана талаптарды, анын ичинде курулуш объектисинин функциялык арналышына, жайгашуусуна жана негизги параметрлерине, ошондой эле инженердик тарамдарга кошулууга техникалык шарттарды, санитардык, өрткө каршы, экологиялык шарттарды жана шаар куруу документтерине ылайык объекттерди долбоорлоого чектөөлөрдү камтыган архитектуранын жана шаар куруунун аймактык органдары тарабынан берилүүчү документ;

калктуу конуштардын башкы планы – калктуу конуштардын аймактарын өнүктүрүүнүн келечектүү шаар куруу пландоосу жөнүндө шаар куруу документтери;

объекттин башкы планы – объектти (имаратты, курулушту, комплексти) аймакта (жер участогунда) жайгаштыруу, чарбалык тейлөө уюмдары тарабынан транспорттук коммуникацияларды, инженердик тарамдарды өткөрүү, комплекстүү абаттоо, жашылдандыруу маселелерин жана долбоорлонгон объектинин жайгашкан жерине байланышкан башка иш-чараларды комплекстүү чечүүнү камтыган объектини куруу долбоорунун бөлүгү;

башкы долбоорчу – долбоорлоо (долбоорлоо-изилдөө) иштеринин белгилүү түрүнө уруксаттамасы бар долбоорлоо уюму, ал инвестор же тапшырыкчы менен түзүлгөн келишимдин негизинде долбоордук документтердин айрым бөлүмдөрү боюнча субподрядчыларды жана адистерди тартуу менен долбоордук документтерди иштеп чыгуу боюнча иштерди аткарат; 

шаардык агломерация – аныкталган шаар-борбору бар, ургаалдуу өндүрүштүк, эмгектик, маданият-тиричиликтик жана рекреациялык байланыштары менен бир бүтүнгө бириктирилген конуштардын (негизинен шаардык) компакттуу мейкиндик топтору;

шаардын, кыштактын чеги, калктуу конуштун чеги –шаардын жана башка калктуу конуштун жерлерин жерлердин жана жер фондусунун башка категорияларынан бөлүп турган тышкы чек аралары;

  мамлекеттик ченемдер (мамлекеттик ченемдик документтер) – ченемдик укуктук актылардын, шаар куруу жана техникалык регламенттердин, ченемдик – техникалык  документтердин, адамдын турмушуна жана жашоо - тиричилигине жагымдуу, коопсуз, зарыл шарттарды камсыз кылуучу башка милдеттүү талаптардын, шарттардын жана чектөөлөрдүн  тутуму;

     шаар куруу – калктуу конуштарды жана өзүнчө аймактарды пландоо жана куруу жаатындагы юридикалык жана жеке жактардын иши, ал коомдук экономикалык, курулуш-техникалык, архитектуралык-көркөм, санитардык-гигиеналык, экологиялык проблемалардын татаал комплексин чечүүнү камтыйт жана типтүү курулуштардын бир түрдүүлүгүн болтурбоо, өлкөнүн улуттук өзгөчөлүктөрүн чагылдыруу менен курулушту илимий негизде реконструкциялоого багытталган, буга кооптуу өндүрүштүк объектилерди, суу плотиналарын жана курулмаларын, почта, электр байланыш объектилерин, электр чордондорду, көмөк чордондорду куруу жана долбоорлоо, имараттарды, курулмаларды куруунун башка түрлөрү кирет;

     аймактын шаар куруу сыйымдуулугу– шаардын пландоо түзүмүндө аймактын жерине жана ролуна шайкеш келген куруунун көлөмү;

     шаар куруу документтери – аймактарды өнүктүрүүнүн жана куруунун шаар куруу пландоосу жөнүндө документтердин комплекси, шаардын, башка калктуу конуштардын башкы планы, шаардын чегинин долбоору, пландоонун, чек белгилөөнүн, куруунун долбоорлору жана муниципалдык түзүлүштөрдүн аймактарын шаар куруучулук өнүктүрүү жаатындагы башкаруу чечимдерин кабыл алуу үчүн жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын тийиштүү ыйгарым укуктарын ишке ашырууну камсыздоочу башка зарыл документтер;  

     аймактарды шаар куруу жагынан баалоо – комплекстүү көп факторлуу талдоо, анын натыйжасы болуп аймактарды баалоо жана баалуулугу боюнча чөлкөмгө бөлүү эсептелет; 

     шаар курууну (укуктук) чөлкөмдөргө бөлүү – аймактык чөлкөмдөрдүн чектерин, ушундай чөлкөмдөрдүн чегинде жер участокторун жана капиталдык курулуш объекттерин пайдалануунун шаар куруу регламенттерин аныктоо максатында калктуу конуштардын аймактарын чөлкөмдөргө бөлүү; функциялык пайдаланууга (функциялык чөлкөмгө бөлүү), курууга (курулуштук чөлкөмгө бөлүү) жана шаардын айрым бөлүктөрүнө ландшафтты (ландшафттык чөлкөмгө бөлүү) уюштурууга милдеттүү талаптарды жана чектөөлөрдү белгилөө;

     шаар куруу регламенти – аймактарды (жер участокторун) жана кыймылсыз мүлктүн башка объекттерин пайдаланууга режимдер, уруксаттар, чектөөлөр (чектөөлөрдү, тыюу салууну жана сервитуттарды кошкондо), ошондой эле мыйзамда белгиленген тартипте алардын абалына ар кандай жол берилген өзгөрүүлөр;

шаар куруу ресурстары – жер, жер казынасы, суу, аба мейкиндиги, энергетикалык, эмгек, инвестициялык жана башка ресурстар, ошондой эле калктуу конуштардын аймактары жана жашоо-турмуш чөйрөсүн түзүүнүн ажырагыс компоненти болуп саналган алардын тутумдары;

турак жай, аралаш турак жай курулуш тобу – турак жай участогун, аралаш турак жай курулушун жана жалпы пайдаланылуучу аймактарды: жашылдандырылган аймактарды (гүлзарлар, бульварлар), күнүмдүк жана мезгилдүү пайдаланылуучу объекттерди, бала бакчаларды, гараж-токтотмолорду, өтмөктөрдү, автотоктотмолорду жана квартал же кварталдын бөлүгү түрүндө түзүлүүчү башка объекттерди өзүнө камтыган аймак;

жашоо аймактары - заманбап социалдык, гигиеналык жана шаар куруу талаптарына жооп берген жашоо чөйрөсүн уюштуруу үчүн арналган аймактар, алар шаар куруу ченеминин төмөнкү объекттери түрүндө түзүлөт:     

     1) коомдук чөлкөмдөрдүн, турак жай топторунун жана кичи райондордун курамындагы турак жай, аралаш турак жай курулуш участоктору;

     2) коомдук чөлкөмдөрдүн, кичи райондордун, кварталдардын   курамындагы же башка функциялык багыттагы комплекстер жана чөлкөмдөр менен жанаша жайгашкан өзүнчө турак жай, аралаш турак жай топтору;

3) жашоо райондорунун курамындагы же башка функциялык багыттагы комплекстер жана чөлкөмдөр менен жанаша жайгашкан өзүнчө кичи райондор;

     4) жашоо райондору;

жашоо району– аянты 60 га ашкан аймак. Жашоо районунун калкы өзүнүн аймактарынын чегинде күнүмдүк жана мезгилдүү тейлөө объекттеринин комплекси менен камсыз кылынат;  

долбоорлоого тапшырма – пландаштыруучу, архитектуралык, инженердик жана технологиялык чечилиштерге жана шаар куруу объекттеринин касиеттерине, анын негизги параметрлерине, курулушунун наркына жана уюштурулушуна негизделген талаптар камтылуучу жана шаар куруу шарттарына жана чектөөлөрүнө ылайык түзүлүүчү документ;

     жер участогу – туташ чектелген жер аянты;

жашыл сызык – жалпы пайдалануудагы жашыл өсүмдүктөрдү (сейил бактар, бакчалар, гүлзарлар, көчө жээктерин жашылдандыруу) жана атайын багыттагы жашыл өсүмдүктөрдү (питомниктер, токой коргоо сызыктары ж.б.) башка чөлкөмдөрдөн (турак, өндүрүштүк), ошондой эле көчөлөрдөн жана жолдордон бөлүп турган чек ара;

     инженердик-техникалык, транспорттук жана социалдык инфратүзүм – калктуу конуштардын жана айылдар аралык аймактардын туруктуу өнүгүүсүн жана иштешин камсыз кылуучу транспорт, байланыш, энергетика, суу чарба, ирригациялык тарам, инженердик жабдуулар курулмаларынын жана коммуникацияларынын ошондой эле калкты социалдык жана маданий-тиричилик жактан тейлөө объекттеринин комплекси;

курулуш үчүн инженердик изилдөөлөр – долбоорлонуп жаткан курулуштун районунун, аянтчасынын, участогунун, трассасынын жаратылыштык шарттарын, жергиликтүү курулуш материалдарын жана суу менен жабдуу булактарын комплекстүү изилдөө, жаратылыш чөйрөсүн сарамжалдуу пайдаланууну жана коргоону эске алып, объектилерди долбоорлоодо, курууда экономикалык максаттуу жана техникалык негизделген чечимдерди иштеп чыгууга  зарыл болгон жана жетиштүү материалдарды алуу, ошондой эле ишканаларды, имараттарды, курулмаларды куруунун жана пайдалануунун таасири менен жаратылыш чөйрөсүнүн өзгөрүүлөрүнүн болжолун түзүүгө маалымат алуу үчүн жүргүзүлүүчү иштер;

квартал – магистралдык жана турак жай көчөлөрүнүн, жолдордун кызыл сызыктары, ошондой эле шаар курууну жөндөөнүн башка регламенттери, аймактын 10 га аянты менен чектелген шаардын, калктуу пункттун плндаштырылуучу түзүмүнүн негизги элементи;

     кызыл сызыктар – кварталдардын, кичи райондордун аймактарын бөлүп туруучу чек аралар жана пландоо түзүмүнүн калктуу конуштардагы көчөдөн, өтмөктөн жана аянттардан бөлүп турган башка элементтери;

     аймактарды комплекстүү абаттоо – аймакты курулушка, жол салууга даярдоо; суу менен камсыздоо, суу бөлүштүрүү, энергия менен камсыздоо, газ менен камсыздоо, байланыш, ирригациялык, жамгыр агуучу ж.б. коммуникациялык курулмаларын жана тарамдарын өнүктүрүү; аймакты тазалоо, кургатуу,  жашылдандыруу жана санитардык тазалоо; микроклиматты жакшыртуу, аба бассейнин, ачык көлмөлөрдү жана кыртышты булгануудан коргоо, ызы-чуунун деңгээлин төмөндөтүү, тигил же бул аймакты курулуш жана арналышы боюнча таасын пайдалануу, калктын жашоо-турмушуна жарактуу, ыңгайлуу коопсуз жана маданий шарттарды түзүү үчүн жарамдуу абалга келтирүү максатында ишке ашырылуучу башка жумуштардын жана иш-чаралардын жыйындысы;

     дыйкан (фермердик) чарба – жер участогуна жана башка мүлккө-дыйкан чарбасынын мүчөлөрүнүн менчик укугуна тиешелүү болгон же колдонууга алынган (аренда) – кийинки пландаштыруунун жана куруунун тиешелүү өнүгүү багыты менен турак жана чарба курулуштарына негизделген өз алдынча чарба жүргүзүүчү субъект;

долбоорлоо жана курулуш боюнча эрежелердин мамлекеттер аралык жыйнагы – Курулушта техникалык ченемдөө, стандартташтыруу жана шайкештикти баалоо боюнча мамлекеттер аралык илимий-техникалык комиссия (КМИТК) тарабынан бекитилген жана ыктыярдуу негизде колдонуу үчүн арналган техникалык эрежелерди, ошондой эле инженердик изилдөөлөрдүн, долбоорлоонун, курулуштун же курулуш продукцияларын пайдалануунун техникалык регламенттердин жана мамлекеттер аралык курулуш ченемдеринин ага коюлуучу милдеттүү талаптарына шайкеш келүүсүнө жетүү ыкмаларын аныктоочу жол-жоболорун камтыган КМШга катышуучу мамлекеттердин долбоорлоо жана курулуш жаатындагы региондук ченемдик техникалык документи;

чек салуу – чек салуу долбоорлорунда, мурдагы жана кыймылсыз мүлк объектиси катары кайра түзүлгөн жер участокторунун чек ара жерлерин аныктоо, калыбына келтирүү, өзгөртүү жана бекитип берүү боюнча шаар куруу, жерге жайгаштыруу иштеринин комплекси;    

айыл аралык аймактар – калктуу конуштардын чек арасынын чегинен тышкаркы аймактар;

     шаар куруу ишинин объекттеринин мониторинги - шаар куруу ишинин объекттеринин абалын, пайдаланылышын жана өзгөрүүлөрүн байкоо тутуму;

     ченемдик техникалык документ – иштин белгилүү бир түрүнө же анын натыйжаларына тиешелүү болгон эрэжелерди, жалпы принциптерди же мүнөздөмөлөрдү белгилеген жана керектөөчүлөрдүн кеңири чөйрөсүнө жеткиликтүү болгон документ;

     коомдук аймактар – бийлик органдарынын, өкүлчүлүктөрдүн жана элчиликтердин; илимий-изилдөө жана долбоордук-конструктордук уюмдардын объекттерин; маданият, билим берүү (жогорку жана атайын кесиптик орто окуу жайлары, мектептер, мектепке чейинки жана мектептен тышкаркы тарбия берүүчү балдар мекемелери) объекттерин, диний уюмдарды; соода, тейлөө; спорт, эс алуу, саламаттык сактоо объекттерин; мейманканаларды, социалдык кызмат объекттерин жайгаштыруу үчүн арналган аймактар;

     курулуштун кезектүүлүгү – имараттан же анын бөлүгүнөн, имараттардын, курулмалардын, инженердик тарамдардын, түзүлүштөрдүн тобунан турган, аны пайдаланууга киргизүү арналышы боюнча автономиялык пайдаланууну камсыздоочу, долбоордук документтерде аныкталган курулуш объектисинин бөлүгү;

тарых жана маданият эстеликтеринин коргоо зонасы – тарых жана маданият эстеликтеринин табигый сакталышын бузууга, ошондой эле аны кабылдоо шарттарын жана баалуу шаар куруу чөйрөсүнүн салттуу параметрлерин бузууга алып келиши мүмкүн болгон ишке тыюу салган, жерлерди пайдалануунун өзгөчө катуу режими бар коргоо зонасынын долбоору менен аныкталуучу тарых жана маданият эстеликтерине тийиштүү аймак;

короо-жай участогу (там-арка) – мамлекеттик бийлик же жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдары тарабынан турак-жай куруу үчүн жарандарга бөлүнүп берилген, үлүш эмес, бирок, турак-жайга танапташ жаткан жер;

потенциалдуу кооптуу объекттер – башка объекттердин туруктуу иштешине өзгөчө коркунуч туудурган, техногендик же экологиялык кырсыктардын болушуна коркунуч келтирген объекттер, ошондой эле ага милдеттүү экологиялык жана санитардык-эпидемиологиялык талаптарды, мамлекеттик экспертиза милдеттүү түрдө өткөрүлүүчү жарылуу жана өрт коопсуздугу боюнча талаптарды аткаруу зарыл болгон объекттер;

укуктук шаар куруу чөлкөмдөштүрүүсү – калктуу конуштарды жана шаарларды куруу жана жерлерин пайдалануу эрежелеринде жазылган, аймактарды өнүктүрүүнүн же куруу долбоорунун шаар курууну пландоо долбоорлорунун негизинде же курамында аткарылуучу долбоордук иш;

калктуу конуштарды куруунун жана жерлерин пайдалануунун эрежелери – Кыргыз Республикасынын Өкмөтү же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы тарабынан бекитилген, шаар курууну пландоо долбоорлорун жана аймактарды куруу долбоорлорун ишке ашыруу максатында иштелип чыккан калктуу конуштарды куруу жана абаттоо боюнча эрежелердин жыйнагы;

долбоорлоо алдындагы документтер – шаар куруу, архитектуралык-курулуш долбоорлорун иштеп чыгуунун алдындагы документтер, ага программалар, отчеттор, курулуштун техникалык-экономикалык негиздемелери, техника-экономикалык эсептөөлөр, илимий, инженердик изилдөөлөрдүн жыйынтыктары, технологиялык жана конструктивдик эсептөөлөр, эскиздер, макеттер, ченөөлөр, объекттерди текшерүүнүн жыйынтыктары, ошондой эле башка алгачкы маалыматтар жана долбоордук документти иштеп чыгуу, аны андан ары ишке ашыруу жөнүндө чечимдерди кабыл алуу үчүн зарыл болгон материалдар кирет;

     долбоор – шаар куруу, архитектуралык жана курулуш документтери (чиймелер, графикалык жана тексттик материалдар, инженердик, сметалык эсептөөлөр) түрүндө берилген, адамдын жашоо-тиричилигине зарыл шарттарды камсыздоо боюнча жеке жана юридикалык жактардын же мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын көздөмү;

     долбоордук документтер – курулушту, реконструкциялоону же курулуш объекттерин жана/же алардын бөлүктөрүн башка өзгөртүүлөрдү камсыздоо үчүн зарыл болгон архитектуралык, функциялык-технологиялык, конструктивдүү жана инженердик-техникалык чечимдерди аныктаган графикалык, долбоордук жана тексттик документтердин жыйындысы;

аймактарды жашылдандыруу долбоору – аймакты жашылдандыруу (дендрологиялык план, отургузуу чиймеси, пландоонун бөлүктөргө бөлүнгөн чиймеси, иштердин көлөмдөрүн эсептөө жана смета менен түшүндүрмө кат) боюнча пландар камтылган долбоордук документ;

     архитектура, шаар куруу искусство чыгармасы – жеке жактардын кесиптик ишиндеги чыгармачылык процесстин жыйынтыгы болуп саналган, автордук укук жана автордун (авторлордун) интеллектуалдык менчик объектиси. Ал  долбоордук документ, чийме, макет же эскиз түрүндө белгиленип, автордун көзөмөлүн камтыган, шаар куруу, архитектуралык жана техникалык чечимдери жогорку деңгээлге жетишип, долбоору (долбоордун бөлүгү) ишке ашкан архитектуралык объектти же шаар куруу мейкиндигин түзүүгө багытталган;

     курулуш аянты – төшөмө жээги жана чатырлары менен тышөлчөмүндө жер участкасынын имаратты же курулманы куруу аянты;

өндүрүштүк аймактар – өндүрүштүк-ишкер (тажрыйба участоктору жана өндүрүштөрү бар илим изилдөө институттары, техникалык тейлөө цехтери бар соода ишканалары, басма-типографиялык бөлүмү бар маалымат борборлору ж.б.), өнөр жайлык (тамак-аш жана жеңил өнөр жай, алет чыгаруу, машина куруу, курулуш материалдарын өндүрүү ж.б.), коммуналдык-кампалык (ЖЭБ аймактары, тазалоочу курулмалар, от казандары, электр станциялары, газ бөлүштүрүү түйүндөрү, шаардык инженердик инфратүзүмдүн башка курулмалары, кампа курулмалары, аймактарды механикалык тазалоо машиналарынын токтотмо жайлары, мүрзөлөр), транспорттук жана инженердик объекттерди жайгаштыруу үчүн арналган аймактар; 

курулуштун эсептик наркы – жумуштардын өзүнчө түрлөрүнө же өзүнчө объектилерге ирилештирилген эсептик нарктарынын көрсөткүчтөрү боюнча аныкталган, инвестордун же тапшырыкчынын курулушка же учурдагы объектинин башка өзгөртүүлөрүнө толук сарптоолордун болжолдонгон наркы;

     реконструкциялоо – имараттардын, курулмалардын (бийиктигин, кабаттардын санын, аянтын, тышөлчөмдөрүн, томоолорун), технологиялык жана инженердик жабдуулардын, өндүрүштүк кубаттуулуктун көрсөткүчтөрүн, инженердик-техникалык камсыздоонун көлөмүн жана сапатын  көлөмдүк – пландоочу жана жөндүү чечимдерин өзгөртүү;

рекреациялык аймактар – шаар токойлорун, токойлуу сейил бактарын, токойлорду коргоо чөлкөмдөрүн, көлмөлөрдү, айыл чарбасында пайдаланылуучу жерлерди жана сейил бактар, бакчалар, гүлзарлар жана бульварлар менен бирге селитебдүү аймакта жайгаштырылган жана адамдардын эс алуусу (эмгектенүүсү) үчүн ачык мейкиндик тутумун түзүүчү башка жерлерди камтыган аймактар;

санитардык ажырымдар - зыяндуу таасир берүү булактарынан (өндүрүштүк, кампалык объекттер, инженердик курулмалар, автомагистралдар, темир жол транспортунун сызыктары, магистралдык түтүк өткөргүчтөр ж.б.) турак жай курулушунун, ландшафттык-рекреациялык чөлкөмдүн, эс алуу чөлкөмүнүн, курорттун чектерине чейинки минималдуу аралык менен аныкталуучу ажырымдар. Санитардык ажырымдар санитардык-коргоо чөлкөмүнүн режимине ээ болот, бирок аны уюштуруу долбоорун иштеп чыгууну талап кылбайт;

     санитардык-коргоо чөлкөмү – атайын багыттагы чөлкөмдөрдү, ошондой эле өнөр жай ишканаларын жана калктуу конуштардагы башка өндүрүштүк, коммуналдык, кампалык объекттерди жакынкы селитебдүү аймактардан, турак жай-жарандык арналыштагы имараттар менен курулмалардан аларга жагымсыз факторлордун таасирин азайтуу максатында бөлүп туруучу аймак;

     айыл чарба жерлери – айыл чарба продукциясын өндүрүү үчүн пайдаланылуучу, атап айтканда, айдоо аянттары, күрөөгө калтырылган жерлер, көп жылдык өсүмдүктөр өстүрүлгөн жерлер, чабындылар жана жайыттар;

     селитебдүү аймак – турак жай, коомдук жана рекреациялык  аймактарды, ошондой эле инженердик-техникалык жана транспорттук инфратүзүмдүн айрым бөлүктөрүн, жайгаштырылышы жана иши атайын санитардык-коргоо чөлкөмүн талап кылган, таасир көргөзбөгөн башка объектилерди жайгаштыруу үчүн арналган калктуу конуштун аймагынын бөлүгү;

жайгаштыруу схемасы – калктуу конуштардын типтерин өз ара жайгаштыруу мүнөзүн жана айыл аралык байланыштарды өнүктүрүү деңгээлин аныктоочу схемалар;

     курулуш объекттеринин жер титирөөгө туруктуулугу – курулуш объекттеринин эсептик-техникалык жана курулуштук-конструктивдүү коопсуздугун, анын тийиштүү жер титирөө таасирлерин эсепке алуу менен камсыздоо;

     жалпы пайдалануу аймактары – адамдардын чектелбеген чөйрөсү тоскоолдуксуз пайдаланган аймактар, анын ичинде кварталдардын (кичи райондордун) аймагынан тышкары жайгашкан аянттар, көчөлөр, суу жээктери, бульварлар жана кварталдардын (кичи райондордун) аймагындагы өтмөктөр менен гүлзарлар;

жаратылыш комплексинин аймактары – турак жай, коомдук, өндүрүштүк курулуштардын участокторунун курамындагы сейил бактар, бакчалар, гүлзарлар, бульварлар, жашыл бак-дарактар аймактары түрүндөгү шаар куруунун ченемге салынган объекттери;

аймактык пландоо – аймактарды өнүктүрүүнү пландоо, анын ичинде функциялык чөлкөмдөрдү, мамлекеттик же муниципалдык муктаждыктар үчүн капиталдык курулуш объекттерин, пландалган жайгаштыруу чөлкөмдөрүн, аймактарды пайдалануунун өзгөчө шарттары бар чөлкөмдөрдү аныктоо үчүн;

шаар куруу ишиндеги техникалык жөнгө салуу – Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жүзөгө ашырылуучу техникалык регламенттерди (алар жок болсо - курулуш ченемдерин жана эрежелерин), стандарттарды иштеп чыгуу жана колдонуу жаатындагы, курулуш продукциясынын шайкештигин баалоо (ырастоо), контролдоо жана мамлекеттик көзөмөлдөө жаатындагы мамилелерди укуктук жөнгө салуу;

өрткө каршы  ажырым  (өрткө каршы аралык) - имараттардын жана (же) курулмалардын ортосундагы нормаланган аралык, ал өрттүн таралышын алдын алуу үчүн белгиленет;

көчө-жол тарамдары – шаарды (калктуу конушту) функциялык пландаштырууну уюштуруу менен өз ара байланыштырылган бирдиктүү жалпы шаардык тутумда түзүлгөн көчөлөрдүн, аянттардын жана жөө кишилер жүрүүчү жерлердин тарамы;  

көчө, аянт – шаардын (калктуу конуштун) көчө-жол тармагын кызыл сызыктар менен чектеген аймак;

     турак жай, аралаш турак жай курулуш участогу –аянты 1,5 гектарга чейинки аймак, ага үй алдындагы жерлери менен ар түрдүү кабаттагы турак үйлөр жайгаштырылат;

     фунциялык-пландоо түзүлүшү – бүтүндөй шаар куруу түзүлүшү түрүндөгү шаардын (калктуу конуштун) аймагынын бөлүгү, ал үчүн аймактын функциялык багытына жараша жашоо тиричиликтин социалдык-кепилденген шарттарынын комплексин камсыз кылуучу чек аралар, аймактык регламенттер, шаар куруу ченемдери жана эрежелери белгиленген;

     функциялык чөлкөмдөр – аймактык пландоо документтери менен чек аралары жана функциялык багыты аныкталган чөлкөмдөр;

     эскиздик долбоор – долбоордун негизги идеясын билдирүүчү эскиз (схема, чийме, алгачкы жасалган долбоор) түрүндө аткарылган  долбоордук чечимдин жөнөкөйлөтүлгөн түрү.

3. Айылдык калктуу конуштарды өнүктүрүүнүн жана жалпы уюштуруунун концепциясы

3.1. Айылдык калктуу конуштарды куруу жана реконструкциялоо райондук пландоонун схемаларынын жана долбоорлорунун, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын аймагынын башкы планынын, аймакты жана конушту кооптуу геологиялык жана гидрогеологиялык процесстерден коргоонун схемасынын негизинде иштелип чыккан пландоонун жана куруунун бекитилген долбоорлору боюнча ишке ашырылышы керек.

3.2. Пландоо жана куруунун долбоорлору жаратылыштык, улуттук, аймактык жана башка жергиликтүү өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен иштелип чыгышы керек.

3.3. Калктуу конуштарды реконструкциялоодо жаңы конуштарды куруу жана жаңы аймактарды ээлөө тийиштүү негиздемеге ылайык жол коюлат.

3.4. Айылдык калктуу конуштар калкынын санына жараша:

ири - 5000ден ашуун адам,

орто - 5000ге чейин адам,

чакан - 1000ге чейин адам жашаган болуп бөлүнөт.

3.5. Айылдык алктуу конуштарды өнүктүрүүнүн келечеги учурдагы абалынын жайгаштыруу системасындагы абалын талдоонун жана баалоонун, социалдык экономикалык, аймактык өнүгүүнү, инженердик-транспорттук инфраструктураны, ошондой эле жаратылыш ресурстарынын болушун болжолдоону эске алуу менен аныкталат.

Башкы пландарды колдонуу жана ишке ашыруунун эсептик мөөнөтү 15-20 жыл, шаар куруу болжолу 25-30 жыл.

3.6. Айылдык калктуу конуштарды жайгаштыруунун топтук системасынын курамдык элементи катары кароо керек, алардын ар бири ар кандай чоңдуктагы отурукташуунун жыйындысын жана эл чарба тармагын, аймактык жана өндүрүштүк байланыштар, инженердик-транспорттук инфраструктуралар менен туруктуу биргелешкен отурукташууну билдирет.

3.7. Отурукташтыруу системасынын жергиликтүү борборлорунда алардын функцияларын жүзөгө ашырууну камсыздоочу иш чаралардын комплексин кароо керек. Калган калктуу пункттарда калктын күнүмдүк жана узак мөөнөттөгү керектөөлөрүн канааттандыруу маселелери чечилет.

4. Дыйкан (фермердик) чарбаларды пландаштыруу жана куруу

4.1. Дыйкан (фермердик) чарбаларды пландаштыруунун жана куруунун долбоорлору (чарба жүргүзүүчү субъекттердин бир нече уюштуруучулук-укуктук формаларынын болуусу менен) чарба жүргүзүүчү субъекттердин өзүлөрүнүн табыштамаларынын негизинде жана өзүлөрүнүн объектилеринин капиталдык курулушуна гана иштелип чыгат.

4.2. Дыйкан (фермердик) чарбаларды пландаштыруу жана куруу төмөнкү бөлүмдөрдөн турууга тийиш:

жер курулушун (ишкананын жер колдонуусунун юридикалык чектерин тактоо, аянтын аныктоо жана жер участокторунун, калктуу пункттардын чектерин там арка жер фондусун), курулушка чектелип жаткан аймакты жана калктын жалпы колдонуусу үчүн (өзүмдүк малдарын жаюу үчүн, чөп чабуу үчүн жамааттык бак жана огород үчүн) кайра уюшулуп жаткан чарбанын жумушчуларына-жарандарга бөлүштүрүлүүгө жатуучу жер үлүштөрүн;

мүлктү (өндүрүштүк фондуларды инвентаризациялоо, активдерди жана пассивдерди баалоо, өндүрүштүк ишмердикти жана ишкананын финансылык-экономикалык абалын, өндүрүштүк жана социалдык инфраструктураларды);

калкты жана эмгек ресурстарын (калктын категориялар боюнча саны, там аркалардын саны, эмгек ресурстарынын балансын);

жаңы уюшулган чарбалык субьектилердин өнүгүү келечеги (чарбалык ишмердиктин негизги багыттары, жаңы өндүрүүчүлөрдүн кооперацияларынын мүмкүн болгон формалары, өндүрүштүк тейлөө, айыл чарба продуктыларын сактоо, кайра иштетүү жана социалдык инфраструктураны өнүктүрүүнү).

4.3.  Кыргыз Республикасынын жарандарына менчикке же пайдаланууга берилген жана калк жашаган пункттан жөө барууга алыс болгон айыл чарба багытындагы жерлерди пайдалануу үчүн айыл чарба жерлеринде пайдаланууга жарактуу болбогон жер участокторун же түшүмдүүлүгү аз айыл чарба жерлеринде имараттарды жана курулуштарды куруу үчүн жер участокторун менчикке же пайдаланууга берүүгө жол берилет, ошол жердин шааркуруу документине ылайык.

4.4. Айыл чарба багытындагы жана башка обьектилерди куруу үчүн өнүмү аз болгон жерлердин тилкелери (мал чыгаруучу жай, кайрак, түпкү кыртыштардын жер үстунө чыгып калуусу ж.б.) же чарбалык субьектилердин участокторуна жанаша туруп, жамааттык колдонууга тоскоолдук жаратуучу тилкелер. Андай жерлер жок болсо курулуш үчүн тилке азыраак өндүрүмдүү жерлерден бөлүнөт.

4.5. Жерколдонуучунун жашаган жеринен жөө жүрүүчү үчүн 5 кмге чейин жакын болгон чөлкөмдөрдө айдоо үчүн жарактуу жерлерде турак жай имараттарын курууга тыюу салынат.

4.6. Турак жай жана өндүрүштүк имараттарды жана курулмаларды Кыргыз Республикасынын Жер кодексинде каралган суулардын, көлдөрдүн жана башка суу топтогучтардын коргоо зонасынын, жер алдындагы жана жер үстүндөгү коммуникациялардын жерлерине курууга жол берилбейт. 

4.7. Курулуш үчүн тилкени тандоодо 1, 2, 3, 4 - тиркемелерде келтирилген ченемдерди жетекчиликке алуу керек.

5. Айылдык калктуу конушта селитебдик жана өндүрүштүк чөлкөмдөрдү уюштуруу

5.1. Калктын долбоордук саны конуштун өнүгүүсүнүн отурукташуу системасындагы келечеги жөнүндөгү маалыматтарды эске алуунун негизинде демографиялык прогнозду эске алуу менен аныкталат.

5.2. Калктын долбоордук санын табигый өсүү формуласы боюнча миграцияны эске алуу менен аныктоого болот.

мында     Нр-калктын күтүлүүчү саны;

Н-аталган мезгилде жетишкен саны;

Р-табигый өсүштүн жылдык орточо өсүшү;

n- жылдардын саны (эсептик мөөнөтү);

М-калктын миграциясынын пайызы.

5.3. Пландаштыруу жана куруу долбоорлорунда калктуу пункттун өз ара байланышкан түзүмүндө функционалдык чөлкөмдөрдү-селитебдик жана өндүрүштүк бөлүү менен аны колдонуунун түрү боюнча аймакты чөлкөмдөө камсыз болууга тийиш.

5.4. Селитебдүү аймак өзүнө: коомдук борборду, турак жай курулушунун аймагын, көчөлөрдү, гүлбактарды, өтмөктөрдү, автомобиль токтотмо аянттарды, сейил бактарды, гүлбакчаларрды жана суу топтогучтарды камтыйт.

Өндүрүштүк чөлкөм өзүнө: мал чарба комплекстеринин жана фермалардын, айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүчү ишканалардын аймактарын, айыл чарба техникасын жана автоунааны техникалык тейлөө жана сактоо боюнча, сактоочу жайларды жана башка обьектилерди, жолдорду, өтмөктөрдү жана автотранспорт аялдамасы үчүн аянтты камтыйт.

Ошол эле учурда: айылдык калктуу пункттардын территориясына калктуу пункттун чек арасында жана чек арасынан сырткары жайгашкан коммуналдык обьектилердин там арка жерлери жана аянттары (суу тосмолору, тазалоочу жабдуулар (сооруж), таштанды төгүүчү жайлар жана мүрзөлөр да кирет).

5.5.           Жаңы курулушту жайгаштырууда кийинкилерди караштыруу керек:

бар болгон имаратты жана курулманы максималдуу колдонууну, жашыл бактарды сактоону кароо керек;

санитардык-гигиеналык,  зооветеринардык жана өрткө каршы талаптарды сактоо;

калктуу пункттун отурукташкан жана өндүрүштүк чөлкөмдөрү менен тышкы магистралдын ортосундагы ыңгайлуу байланышты;

калктуу пунктту инженердик жабдуунун бардык түрү менен камсыздоону;

жерди аяр пайдаланууну, топуракты, аба бассейнин, суу менен жабдуу булактарын булгабай турган шарттарды түзүүнү;

отурукташуучу аймактарды суу агуучу арыктардын жана көлмөлөрдүн өндүрүштүк жана чарбалык тиричилик агынды суулардын өйдө жагына жайгаштыруу, буларды көрсөтүлгөн чыгуулардын төмөн жагына жайгаштыруу Кыргыз Республикасынын 11-апрель 2016-жылдагы № 201 токтому менен бекитилген “Ишканалардын, курулмалардын жана башка объекттердин санитардык-коргоочу чөлкөмдөрү жана санитардык классификациясы” санитардык-эпидемиологиялык эрежелери жана ченемдери сактаган шартта гана жол коюлат;

өндүрүштүк чөлкөмдөрдү шамал жагына жана отурукташкан территорияга караганда төмөн жакка жайгаштыруу.

5.6.           Өндүрүштүк, турак жай-жарандык жана коммуналдык курулуш обьектилерин жайгаштырууга жол берилбейт:

пайдалуу кендер чыккан жерди мамлекеттик шаар көзөмөлү органынын макулдугусуз;

шахт тектеринин урандысынын кооптуу чөлкөмдөрүндө жана ошондой эле байытуучу фабрикаларда;

көчкү, сел агымдары, кар көчкү аймактарында;

катастрофалык суу каптоонун деңгээлинен төмөн;

сейсможаракага жакын жайгашкан аймактарда;

суу менен камсыздоо булактары аймагынын биринчи тилкесинде;

курортторду санитардык коргоонун биринчи чөлкөмүндө, эгер долбоорлонуп жаткан обьект курортту пайдалануу менен байланыштуу болбосо;

калктын эс алуучу жайы болгон токой, токойпарктар жана жашыл бактар зонасында;

органикалык жана радиоактивдик калдыктар менен булганган участокторго, эгер санитардык-эпидемиологиялык бейпилдиги жаатындагы ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген мөөнөт өтө элек болсо;

мал көмүүчү жайлардын санитардык-коргоо чөлкөмдөрүнү аймактарында;

корук жайлардын жерлеринде жана алардын айланасындагы белгиленген корголуучу жерлерде;

тарыхый жана маданий эстеликтерди коргоо зоналарында.

5.7.           Курулуш үчүн чөлкөмдү тандоодо жаратылыш чөйрөсүнүн сакталышын камсыздоо, эрозиялык процесстердин, топурактын жана суу булактарынын булганышынын алдын алуу боюнча чараларды көрүү зарыл.

Курулуш үчүн аянтча жайгаштырылуучу обьектилердин келечекте өнүгүүсүн эске алуу менен жетишээрлик өлчөмдө болууга тийиш. 

5.8.           Айылдык калктуу жайларды реконструкциялоодо, калыптанган функционалдык зоналаштырууну санитардык-гигиеналык шарттарды жакшыртуу максатында каралат:

айыл чарба ишканаларын отурукташкан чөлкөмдөн, өндүрүштүк чөлкөмгө алып чыгуу;

транзиттик автожолдорду алып чыгуу же санитардык коргоо зоналарын түзүү, ошондой эле суу ташкындоодон, көчкүдөн, селден, топурак алдындагы суулардын каптоосунан коргоо боюнча иш чаралар ж.б.;

түзүлгөн пландаштырылган түзүмдөрдү максималдуу сактоо менен көчөлөрдүн тармактарын жана өтмөктөрдү иреттештирүү;

колдо болгон капиталдык жана узакка колдонулуучу имараттарды сактап калуунун негизинде, эскирген турак жай фондуларын ырааты менен алмаштыруу;

бардык тургундарга жекече көмөкчү чарбасын жүргүзүү үчүн ыңгайлуу шарттарды камсыздоо;

айыл чарбасына жараксыз бош жерлерди өздөштүрүүнүн эсебинен калктуу орундун жерлерин натыйжалуу пайдалануу;

территорияны инженердик жабдуу жана сырттан көрктөндүрүү боюнча иш чараларды жүргүзүү.

5.9.           Санитардык-коргоо зоналарынын чегинде жайгашкан турак үйлөрдү куруу жана капиталдык оңдоого жол берилбейт;

бар болгон турак жай фондусу амортизациялануу деңгээлине жараша бул максат үчүн резервделген территорияларга чыгарылат.

5.10.        Калктуу жерлердин мерчемдөө түзүмүн жакшыртууда жана жол тармактарын жакшыртууда төмөнкүлөр зарыл:

көчөлөрдү жана өтмөлөрдү эки тарабынан куруу керек (бир тараптуу куруу көлмөлөргө жана жашыл массивдерге жанаша турган же татаал рельефтин шартындагы, негизги подьезд тарабынан четки көчөлөрдө) бир тараптуу курууга уруксат берилет.

көчөлөрдүн жана өтмөктөрдүн кеңдигин алардын функционалдык ролун жана транспорттун жана жөө жүрүүчүлөрдүн кыймылынын интенсивдүүлүгүн эске алуу менен алынат (6- таблицаны караңыз);

там арка курулуш участокторунда көчөлөрдүн созулуусун жана кеңдигин минимумга алып келүүчү пландаштыруу ыкмаларын колдонуу.

5.11.        Чарбалык өтмөлөрдү жана малдарды айдап өтчүү жерлерди долбоорлоо тийиштүү негиздеме болгондо жол берилет.

5.12.        Калктуу жердин коомдук борбору анын маанилүү структуралык элементи болуп саналат, ал жерде башкаруу органдары, маданий-тиричилик багытындагы негизги мекемелер концентрацияланып, массалык коомдук иш чараларды өткөрүү үчүн аянт уюштурулат.

Коомдук борбордун территориялык өлчөмдөрү сейил бакты жана жайык  спорттук курулмаларды эске алганда ар бир тургунга 6-10м2. эсепте аныкталат.

5.13.        Коомдук борборду жагымдуу кабылдоо шарттарынан улам (1-4 кабат) жана имараттын бийиктиги менен аянттын узундугунун оптималдуу катышы (1:6 - 1:8) ачык мейкиндик калктуу чакан пункттарда 0,15, ал эми ири калктуу пункттарда 0.5 - 0.6 га болушу керек.

Катуу төшөлмө төшөлгөн аянттардын өлчөмү 1000 адамга 700-750 м2  түзүшү керек.

5.14.        Айылдык ири калктуу пункттардын коомдук борборлорунда айыл ичиндеги эле эмес айылдар аралык мааниге ээ болгон маданий-тиричилик мекемелеринин имараттары, күнүмдүк тейлөө мекемелери жөө жүрүүчүлөрдүн кыймылынын өндүрүштүк зонага жана коомдук борборго кеткен жолдогу борборчолорго жайгаштырылат.

Тосмолордун конструкцияларынын түрлөрү архитектуралык кызмат менен макулдашуу боюнча эстетикалык талаптарды (көркөм-композициялык принциптер, формасынын, конструкциясынын жана түсүнүн талаптары, конструкциянын сырткы көрүнүшү менен анын багытынын ылайык келүүсү), участоктун багыттуулугун, участокко ыктай жайгашкан кошуналардын макулдугун эске алуу менен алынат.

5.15.        Айылдык калктуу жерлерде турак жай курулушунун негизги тиби болуп бир-эки кабаттуу курулуштар, там арка участоктору жана жекече көмөкчү чарбасын жүргүзүү үчүн чарбалык курулуштар эсептелет.

Там арка жер участокторунун өлчөмү аракеттеги Жер мыйзамдарына ылайык алынат.

Там арка участогунун тосмосунун бийиктиги 2 метрден ашуун болбош керек.

5.16. Айылдык калктуу жерлерде секциялык турак үйлөрдү куруу тийиштүү негиздеме болгондо каралат, бирок ал 5 кабаттан бийик болбоого тийиш.

5.17. Короонун жанындагы участогу бар бир-эки батирлүү үйлөрдүн арасындагы аралык бир жуп үйдүн чегинде ченемге алынбайт; бул жуп үйлөрдүн жана алардын чарбалык курулуштарынан кошуна үйлөргө жана кошуна жер участогундагы чарбалык курулуштарына чейинки аралык 1-таблицада көрсөтүлгөндөн аз болбоого тийиш.

1-таблица

Ошол эле учурда:

 9 баллдык жана андан ашуун сейсмикалык райондордо турак жай имараттарынын ортосундагы аралык, ошондой эле турак жай жана өрткө чыдамдуулугу IVa, V даражадагы коомдук имараттардын ортосундагы аралык        20 % га чоңойтулат.

 Коомдук имараттардын кабаттуулугу турак жай имаратынын бийиктигине ылайык келтирилет.

 Үйлөрдүн ортосундагы санитардык ажырымдын чоңдугун аныктоодо имараттардын көтөрүңкү болгон айрым бөлүктөрү эске алынбайт.

Балдар мекемелеринен, мектептерден, дарылоо мекемелеринен турак жай жана коомдук имараттарга чейин, аларды балдар бөлмөсү, класстар жана палаталар тарабынан жайгаштырылганда санитардык ажырымдын өлчөмүн маңдайдагы эң бийик имараттын бийиктигинен 2,5 метрден кем эмес (мунара тибиндеги эмес) алуу керек.

5.18. Турак жайлардын, коомдук имараттардын, турак жай менен коомдук имараттардын ортосундагы өрткө каршы ажырымдар 2-таблица боюнча алынат.

2-таблица

Ошол эле учурда:

Отко чыдамдуулук даражасын 2-таблица боюнча белгилейт.

Имараттардын жана курулмалардын ортосундагы аралык деп жарыктагы сырткы дубалдар же конструкциялардын ортосундагы аралык эсептелет. Эгер имараттар менен курулмалардан 1 м ашык чыгып турган күйуп кетүүчү материалдардан жасалган конструкциялар болсо, аралык – ошол конструкциялардын арасындагы аралык деп алынат.

Отко чыдамдуулугу V даражадагы каркастык жана щиттик конструкциядагы эки кабаттуу имараттар үчүн, ошондой эле камыш, тес жана саман менен жабылган имараттар үчүн бул таблицада көрсөтүлгөн өрткө каршы ажырымдар 20%га көбөйтүлгөн болушу керек.

Терезе оюктары жок дубалдардын ортосундагы ажырымдарды 20% га кичирейтүүгө жол коюлат.

Эгер каршысында турган бийигирээк имараттын дубалы отко чыдамдуулук чеги боюнча коюлуучу талаптарын канааттандырса, анда отко чыдамдуулугу I жана II даражадагы имараттардын ортосундагы аралыкты 6 метрден азыраак кароого болот.

5.19. Колдонуу үчүн бөлүнгөн короонун жанындагы участокторго жана жекече турак жай куруу үчүн участоктордо курууга мүмкүн болгон чарбалык, тиричилик имараттардын жана курулмалардын тизмеси жана бул курулуштардын сунушталуучу өлчөмдөрү 3- таблицада берилген.

3-таблица

5.20.        Көчөлөрдү жана өтмөктөрдү куруу боюнча сызыкка чарбалык курулуштарды курууга тыюу салынат. Аларды там арканын эң түпкүр жагына санитардык, өрткө каршы жана зооветеринардык талаптарды сактоо менен алып баруу керек.

Архитектура аймактык органдары менен макулдашылган шартта курулуштун сызыгы боюнча гараждарды жайгаштырууга уруксат берилет.

5.21.        Короодогу даараткананы жана компост сактагычтарды турак үйдүн терезесинен 20 метрден аз эмес аралыкка жайгаштырат.

Там арка үйгө чарбалык сарайды курууга (анын ичинде мал жана канаттуу үчүн) уруксат берилет.

Үй ээлеринин өз ара макулдашуусу боюнча аралаш короонун жанындагы участокко чарбалык курулуштарды блоктоого жол берилет.

5.22.        Турак жай имараттары көчөлөрдүн кызыл сызыгынан чегинүү менен жайгаштырылат:

магистралдык - 6 метрден кем эмес;

турак жай - 3 метрден кем эмес.

Кызыл сызык менен бир эки квартиралуу же батирлердин жер участоктору менен блоктук үйлөрдүн сызыктары участоктун жалпы аянтына кирет.

5.23.        Өндүрүштүк зоналарда ар түрдүү типтеги айыл чарба ишканалары жана обьектилери жайгаштырылат, алар негизги топко биригет: өсүмдүк өстүрүүчү, мал чарбачылыгы, канаттуулар, айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүчү жана сактоочу, айыл чарбасын өндүрүштүк-техникалык тейлөө боюнча.

5.24.        Санитардык-коргоо зоналарына бөлүнгөн жерлерди айыл чарба өндүрүшү үчүн иштетүү мүмкүнчүлүгүн анын мүнөзү жана чөйрөнүн булгангандык деңгээлин эске алуу менен жана санитардык-эпидемиологиялык бейпилдиги жаатындагы ыйгарым укуктуу орган тарабынан макулдашуу шартын сактоо менен аныкталат.

5.25. Айыл чарба өндүрүштүк обьектилери жана комплекстер менен турак жай курулушуна чейинки санитардык-коргоочу зонанын өлчөмү 2-тиркемеде берилген нормативдерге ылайык белгиленет.

5.26.        Санитардык-коргоо зонасынын туурасы деп өндүрүштүк булгоочу каражаттарды атмосферага бөлүп чыгуучу жай менен калктуу жайдын турак жай курулушунун ортосундагы аралыкты эсептөө керек.

5.27. Өлчөмү 100 метрден ашуун санитардык-коргоо тилкесинин чөлкөмү жашылдандырылган болушу керек. Санитардык-коргоо тилкесинин чектеринде отурукташкан бөлүк тарабынан  туурасы 30 метрден кем болбогон дарак-бадал тилкесин кароо керек, өлчөмү 50 метрден 100 метрге чейинки тилкеде туурасы 10 метрден кем эмес алкакты кароо керек.

5.28. Санитардык-коргоо зонасында жайгаштырууга жол коюлат:

өрттүк депо, мончо, от казандар, кир жуучу жайлар, гараждар жана башка коммуналдык обьектилер, курулуштун жыштыгы 20%дан ашпаган шартта;

коомдук жана жеке транспорт үчүн токтотмону, жергиликтүү жана транзиттик коммуникациялар, электр өткөрүү чубалгылары, суу өткөрүүчү жана канализациялык сордургуч станциялар, жер алдындагы сыйымдуулуктар.

5.29.        Санитардык-коргоо чөлкөмүнүн аймагына спорттук курулмаларды, сейил бактарды, балдар мекемелерин, дарылоо-профилактикалык жана саламаттык сактоо мекемелерин курууга, ошондой эле мөмө-жемиш бактарын жана бадалдарды отургузууга жол коюлбайт.

5.30.        Мал чарбалык, канаттуулар жана айбанаттар фермаларын, ветеринардык мекемелерди, минералдык жер семирткич жана өсүмдүктөрдү химиялык коргоо каражаттарынын кампаларын башка айыл чарба обьектилерине жана отурукташкан чөлкөмгө карата шамал жагына жайгаштырат.

5.31. Имараттардын жана айыл чарба өндүрүштүк курулмалардын ортосундагы ажырымдар өрткө каршы ченемдик талаптар менен алынат.

6. Маданий-тиричилик тейлөө тутуму

6.1. Маданий-тиричилик тейлөөнүн тутумун уюштуруу

6.1.1.       Калкты маданий-тиричилик тейлөө айылдар ортосундагы негизде ишке ашырылып, төмөнкү негизги талаптарга жооп берүүгө тийиш:

чоң кичинесине карабастан баардык айылдык калктуу пункттардын тургундарына кызматтардын комплексин бирдей көрсөтүүнү камсыздоо;

кызматты алууга жана товарды сатып алууга зарыл болгон убакытты кыскартууга шарт түзүү.

6.1.2.       Тейлөө мекемелери менчиктин түрүнө карабастан тармактык белгиси боюнча биригет:

мектепке чейинки мекемелер, жалпы билим берүүчү мектептер;

дарылоо-профилактикалык мекемелер;

маданият, искусство жана спорттук мекемелер;

соода, коомдук тамактануу, тиричилик жана коммуналдык тейлөө ишканалары;

башкаруу, каржылоо органдары жана байланыш ишканалары.

6.1.3. Маданий-тиричилик мекемелерин жана ишканаларынын тармагын уюштуруунун негизи болуп отурукташуунун жергиликтүү системасынын борборлору, тейлөөнүн жөнөкөй же баштапкы комплекстери эсептелет.

6.1.4. Тейлөөнүн стационардык мекемелеринин жана ишканаларынын тармактары айылдык калктуу конуштардын тургундарына максималдуу жакындоону камсыздоочу кыймылдын каражаттары менен толукталат.

6.1.5. Тейлөөнүн мамлекеттик жана муниципалдык мекемелеринин тиби жана сыйымдуулугу, ишкананын кубаттуулугу ар бир айылдык калктуу конуш үчүн жайгашуунун өзгөчөлүгүн эске алуу менен, айылдар ортосундагы транспорттук байланыштардын болушуна, тейлөөнүн айрым түрлөрүнүн спецификасына, кызматты жашаган жерине дифференциялык эсептик көрсөткүчтөрдүн негизинде жеткирүү мүмкүнчүлүгүнө жараша аныкталат.

6.1.6. Ар бир айылдык калктуу пунктта мамлекеттик мекемелер менен катар эле, жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдарынын маданий-тиричилик тейлөөнүн жана менчиктин башка түрүндөгү мекемелери жана ишканалары өнүгүшөт.

Мындай мекемелердин өлчөмдөрү жана сыйымдуулугу кызматтарга болгон керектөөнү жана атаандаштыкты эске алуу менен жөнгө салынат.

6.2. Мектепке чейинки мекемелер

6 2.1. Мектепке чейинки мекемелерди мектепке чейинки 12 же андан ашуун балдар бар ар бир айылдык калктуу пунктта уюштуруу керек.

Ясли-бакчалар селитебдик аймакка жайгаштырылат.

6.2.2.       Балдардын ясли-бакчаларынын сыйымдуулугу ар бир конкреттүү учурда: айылдык калктуу конуштун демографиялык түзүмүн эске алынган тапшырмага ылайык аныкталат.

6.2.3.       Балдардын 1-2 топтогу сыйымдуулуктагы ясли-бакчалары башталгыч мектептер менен айкалыштырылат.

Балдардын 1-2-топтогу сыйымдуулуктагы ясли-бакчаларын 2-4 топтогу толук эмес орто жана азыраак толтурулган класстар менен айкалыштырууга болот.

6.2.4.       Жер участогунун аянты ясли бакчаларда 1 орунга 35-45 м2эсепте кабыл алынат.

Ясли-бакча менен башталгыч мектептин тилкесинин аянтын бириктиргенде 15 орунга эсептелген ясли-бакча менен 20 окуучуга эсептелген башталгыч мектептин аянтын бириктиргенде ар бир мекеме үчүн тилкенин аянтынын суммасы катары эсептелет, 0,3 га дан аз эмес өлчөмдө кабыл алынат.

6.2.5.       Мектепке чейинки мекемелердин имаратынан кызыл сызыкка чейинки аралык 10 метрден аз болбошу керек. Участоктон терезеси бар турак жай үйүнө чейинки аралык 10 метрден кем эмес, ал эми туюк дубалдуу имаратка чейин 5 метрден кем болбошу керек. Жергиликтүү шарттарга жараша ясли-бакчалардын имараты менен кызыл сызыкка чейинки аралык туурасы 6 метрден кем эмес коргоочу жашыл тилкени калтыруу менен азайтылавт.

6.2.6.       Калктын турак жай конушунда жайгашкан балдардын мектепке чейинки мекемеси менен тейлөөнүн радиусун 500 метрден ашпаган аралыкта кабыл алынат.

6.3. Жалпы билим берүүчү мектептер жана мектеп-интернаттар

6.3.1.       Айылдык калктуу конуштарда жалпы билим берүүчү мектептерди жана мектеп-интернаттарын жайгаштыруу мектептик тармактарды айыл аралык уюштуруу менен аныкталат. Баштапкы мектептерди ар бир айылдык калктуу конуштарда окуучулардын санына карабастан жайгаштырылат.

6.3.2.       Орто мектепке окуучуларды ташуу транспорттук жеткиликтүүлүктөн тийиштүү 30 минуталык (15 км) аралыкта болушу керек. Алыскы айылдарда жашаган окуучуларды же күн сайын ташып ташып келүүнү уюштурууга мүмкүн болбогондо мектеп-интернаттар каралат.

6.3.3.       Жалпы билим берүүчү орто мектептерде окуучулук орундардын саны толук эмес орто мектептердин окуучуларын 100% жана орто билимдүү балдарды 50% камтууну (калгандары орто мектепти башка мекемелерден алышат).

6.3.4. Мектеп курагындагы балдардын саны жергиликтүү статистикалык органдардын маалыматтары боюнча аныкталат, ал эми класстардын саны окуучулардын толушуна жараша аныкталат.

6.3.5. Жалпы билим берүүчү мектеп-интернаттар атайын тапшырма боюнча билим берүү боюнча ыйгарым укуктуу органдын макулдашуусу менен долбоорлонот.

6.3.6.       Мектептин жана мектеп-интернаттарынын имараттары кызыл сызыктан 10 метр алыстыктагы жер тилкесине жайгаштырылат. Мектеп имаратын айылдын коомдук борборуна жайгаштырууда бул аралык “Кыргыз Республикасынын шаар куруусу жана архитектурасы жөнүндө” Кыргыз Республикасынын мыйзамынын III бөлүгүндө каралган талаптарга ылайык кыскартылат. Жер участогунун чек арасынан турак жай курулушуна чейин 10 метрден аз эмес кабыл алынат. 

6.3.7.       Мектеп-интернаттарынын жер участокторунун аянты кийинкидей алынышы керек:

40 окуучуга чейинки сыйымдуулуктагы башталгыч мектептер үчүн – 0,3 га, 80 окуучуга чейин – 0,5 га;

окуучуларынын саны 300 гө чейин болгон орто мектептер үчүн – 1,5 га,            600 гө чейин окуучусу менен – 2,0 га, 800 гө чейин окуучусу менен – 2,2 га;

мектеп-интернаттарынын 280 окуучусуна – 2,0 га жана 340 окуучуга – 2,2 га.

Ошол эле учурда: Реконструкция шарттарында мектептин жер тилкесинин аянтын 20% дан көп эмес өлчөмгө азайтууга болот.

6.3.8.       Жаңы же реконструкцияланып жаткан орто мектептерде авто ишин жана айыл чарбаны механизациялаштырууну, гаражы менен устакананын блогун (мектептер аралык окуу-өндүрүштүк комбинатын тейлөөчү мектептерден сырткары), ошондой эле башка айылдардын балдары үчүн уктоочу корпустарын жайгаштырууга мүмкүн.

6.3.9. Айылдык кесиптик-техникалык окуу жайлары жана атайын орто окуу жайларынын тармагы (техникумдардын, колледждердин) долбоорлоого тапшырма боюнча эмгектик ресурстарга керектөөнү эске алуу менен тармактык принцип боюнча административдик райондордун топторун тейлөө боюнча түзүлөт.

6.3.10. Кесиптик-техникалык окуу жайларынын жана техникумдардын жер участоктору сыйымдуулугуна жараша алынат:

 300 окуучуга чейин – 1 окуучуга 75 м2;

 300 дөн ашык окуучуга – 1 окуучуга 50 м2.

6.3.11.     Бир калктуу орунда жайгашкан кесиптик-техникалык жана орто окуу жайлары бирдиктүү спорттук, атайын окуу-өндүрүштүк, турак жай жана чарбалык аймактарды түзүшү керек.

6.3.12.     Чарбалардын, полигондордун, автотрактородромдордун, окуу-өндүрүштүк ветеринардык клиникалардын жер участокторунун аянттары окуу жайлардын жер участокторунун жалпы ченемине кирбейт жана атайын долбоорлоого тапшырма боюнча аныкталат.

6.3.13.     Айылдык мектептер аралык окуу өндүрүштүк комбинатынын гаражы менен автотрактородромду жана устакананы аралаш же автономдуу жайгашкан участокко, шуулдактардан коргоону камсыздоочу ажырымдын чегинде жайгаштыруу керек.

6.4. Саламаттыкты сактоо жана социалдык камсыздоо мекемелери

6.4.1. Калкты медициналык камсыздоону медициналык мекемелердин тармагы менен ишке ашырылат, анын негизги звеносу болуп аймактык ооруканалар, үй-бүлөлүк ооруканалар борборлору, жалпы дарыгердик практика борборлору, ооруларды алдын алуу борбору жана мамсанэпидкөзөмөл болуп саналат.

Дарылоо-алдын алуучу мекемелердин тармагы айылдар ортосундагы негизде калыптанат. Ага: аймактык оорукана, жалпы дарыгердик практика борборлору, врачтык амбулаториялар, фельдшердик-акушердик, акушердик жана медициналык пункттар, дарыканалар кирет.

Айыл жергесинде карылар жана майыптар үчүн үй-интернаттар, профилакторийлер жана санаторийлер жайгашат, аларды жайгаштыруу атайын долбоорлоого тапшырма менен аныкталат.

6.4.4.       Ооруканалардын, врачтык-амбулаториялык жана саламаттык сактоонун башка мекемелеринин сыйымдуулугу, жер участокторунун өлчөмдөрү 4-таблицада келтирилген көрсөткүчтөргө ылайык алынат.

4-таблица

4-таблицанын  уландысы

6.4.5.       Саламаттык сактоо жана социалдык камсыздоо мекемелерин жайгаштыруу үчүн санитардык-гигиеналык шарттары боюнча кыйла ыңгайлуу участоктор тандалып алынат. Ооруканалардын, карылар үчүн жана майыптар үчүн үй-интернаттарынын корпустарын магистралдык жолдордон оолак, кызыл сызыктан 30 метрден кем эмес алыстыкка жайгаштырат. Карылар үчүн жана майыптар үчүн үй-интернаттары обочолонгон участоктордо жана турак жай конуштарында жайгашышат.

6.4.6. Оорукананын жер участогунда: инфекциялык эмес дарылоо корпустары, поликлиникалар, бак-парк, чарбалык зоналарга бөлүнүшү керек. Аймактардын ортосунда туурасы 15 метрден кем болбогон жашыл бактарды кароо керек. Дарылоо корпустарына жана чарбалык аймактарга кирүүчү жай өз-өзүнчө болууга тийиш.

6.4.7. Ооруканалардын, карылар үчүн жана майыптар үчүн үй-интернаттарынын курулушунун жыштыгы 12-15% чегинде алынат. Жашыл бактар участоктун аянтынын 60%дан кем эмесин түзүшү керек.

6.4.8. Оорукананын же үй-интернатынын территориясына кире беришке автоунаалар үчүн ачык унаа токтотмону кароо зарыл.

6.4.9. Оорукананын, поликлиниканын, же үй-интернатынын башкы кире бериш жерине эс алуу үчүн аянты 50 м2 тан кем болбогон көрктөндүрүлгөн аянт бөлүнүп, скамейкалар орнотулушу каралат.

6.5. Маданият жана искусство мекемелери

6.5.1. Айылдын отурукташуу системасында жайгашканына жараша маданият жана эс алуу борборлору түзүлөт, алар имараттарды рационалдуу колдонуу үчүн мектептин имараты менен жанаша жайгашышы мүмкүн. Чакан айылдык калктуу жайларда мектеп маданий-агартуу турмушунун негизги өзөгү болуп саналат.

6.5.2. Маданият жана эс алуу борбору өзүнө: китепкананы, клубду, музейди, бий залын, видеотеканы, көркөм өнөр кол өнөрчүлүктүн улуттук түрлөрү менен менен алектенүүчү жайды жана табигый, тарыхый жана региондун улуттук өзгөчөлүгүн эске алган жайларды өзүнө камтыйт.

6.5.3.       Маданият жана искусство мекемелеринин сыйымдуулугу жана түрлөрү өлчөнбөйт,  алар долбоорлоого тапшырма менен аныкталат.

6.5.4. Сыйынуучу жайлар (мечит, чиркөө ж.б.) атайын тапшырма боюнча калктын диний багыттуулугуна жараша долбоорлонот. Аларда балдарды окутууга класстарды ачууга жол коюлат.

6.5.5. Маданият жана эс алуу борборлору жана сыйынуучу жайлар, коомдук борборлордо же парктын аймагында жана коомдук пайдалануунун жашыл зоналарына жайгаштырылат.

6.6. Дене тарбия жана спорттук курулмалар

6.6.1.       Айылдык калктуу пунктта, бир стадион жана мектеп алдындагы спорттук зал каралат, ал чоңдорду жана мектеп окуучуларын тейлөө үчүн каралат.

6.6.2. Дене тарбия жана спорттук курулмалардын участокторунун аянттары 1000 тургунга 0, 3 га өлчөмүндө каралат.

6.6.3. Сүзүүчү бассейндер, аткыч тирлер, улуттук оюндар үчүн (ордо, тогуз коргоол) аянтчалар, ат спорттук (ипподром) жана суу станциялары, вело-лыжа базалары жана башка дене тарбия-спорттук багыттагы обьектилер тийиштүү негиздемеси менен атайын долбоорлоого тапшырма боюнча долбоорлонот.

6.6.4. Спорттук аянттар жана спорттук оюндар үчүн талааларды, меридиан бойлото узатасынан кеткен октор боюнча жайгаштыруу керек. Спорттук оюндун бир түрү үчүн бир канча аянттарды жайгаштырууда алардын үчтөн биринен ашпаганын кеңдик багыты менен жайгаштырууга жол коюлат.

6.6.5. Жайык курулмалардын жашылдандыруу үчүн жалпы аянты (талаалардын газондук төшөлмөсүн, жашыл өсүмдүктөрдүн шамалдан жана чаңдан коргоочу бети) 30дан аз эмес, ал эми ачык бассейндердин аянты 35% дан кем эмес болуш керек. Спорттук курулмаларды парктарда жана бактарда жайгаштырууда жашылдандыруунун деңгээли ченемделбейт.

6.6.6.       Спорттук курулмалардын имараттарын кызыл сызыктан 6 метрден аз эмес четтөө менен жайгаштыруу керек.

6.6.7. Ачык бассейндин участогунда ванна жана көмөкчү жайлар имаратынан сырткары даярдык сабактары үчүн аянттар бир убакта даярдануучулардын ар бири үчүн 4, 5 м2 өлчөмүндө аянтчалар жайгашылат.

6.6.8.       Ачык бассейндердин ванналарын кызыл сызыктан 15 метрден кем эмес четтеп, ал эми турак жай курулуштарынын чектеринен -50 метрден кем эмес аралыкта туздуу жайларга жайгаштырылат.

Соода жана коомдук тамактануу ишканалары

6.7.1.       Соода жана коомдук тамактануу жайлары суроо талапка жана атаандаштыкка жараша санитардык, өрткө каршы, экологиялык ченемдерди, ошондой эле региондун улуттук өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен долбоорлонот жана болжол менен төмөнкү эсептен болот:

азык-түлүк дүкөндөрү 1000 тургунга 70-50 м2соода залы;

азык түлүк эмес дүкөндөр - 40-30 м2;

ашканалар - 1000 адамга 10 орун.

6.7.2. Стационардык соода ишканаларынын тармагы майда чекене күркөлөрү, лоток, ларек, павильон жана жылып жүрүүчү кыймылдуу соода ишканалары менен толукталышат.

6.7.3. Универсалдык ассортименттеги дүкөндөр жана атайын адистешкен дүкөндөр отурукташуунун жергиликтүү тутумунун борборунда атайын долбоорлоого тапшырма боюнча жайгаштырылат.

6.7.4.       Азык-түлүк товарларын сатуу үчүн, тирүү малды жана фуражды сатуу үчүн айылдык калктуу конуштарда азык түлүк жана мал-чөп базарларын уюштуруу каралат.

6.7.5.       Азык түлүк жана адистештирилген базарынын сыйымдуулугу болжол менен 1000 тургунга 8-10 соода орунун рекреациялык чөлкөмдөрдө эс алуучуларды эсепке алуу менен аныкталат.

6.7.6.       Азык түлүк жана адистештирилген базарларын калыптанып калган соода борборлоруна жайгаштырат. Алар айылдар аралык коомдук транспорттун аялдамалары менен жакшы байланышкан болушу керек.

6.7.7.       Мал-жем чөп базарларын азык түлүк базарлары менен байланышпаган жана анын чектеринен жана селитебдик аймактан 200 метрден кем эмес четтеген атайын бөлүнгөн аймакка, базарды башка айылдык калктуу конуштар менен байланыштыруучу жолдго жакын жайгаштырылат. Мал-жем чөп базарынын аянты обьектке - 0,3-0,6 га болушу керек.

6.7.8.       Базардын аймагы таштандыларды зыянсыздандыруучу жерден 1,5 км ден аз эмес жана өндүрүш жана сактоо өнөр жай ишканаларынан жана кампалардан  чаңды жана кескин жыттарды бөлүп чыгаруучу жана булгануунун булактары болгон жайдан 500 метрден кем эмес алыс жерде болушу керек. Суу түтүгү жана канализация менен жабдылат, базарда санитардык түйүндөр уюштурулат, алар тамак аш продуктыларын саткан эң четки соода орунунан 25 метрден кем эмес жерде жайгашышы керек.

6.7.9.       Соода борборлорунун, өз алдынча турган соода жана коомдук тамактануу жайларынын жер участокторунун өлчөмдөрүн алардын сыйымдуулугуна жана өткөрүү жөндөмдүүлүгүнө, жайгашуу шартына жараша белгиленет. Болжолдуу эсептеп чыгуу үчүн 5-таблицадан пайдаланууга болот.

5-таблица

6.7.10. Соода жана коомдук тамактануу ишканаларында кардарлар үчүн чөлкөмдө сезондук соода үчүн аянтча каралат. Алар поселоктун ичиндеги жөө жүрүүчүлөр үчүн жолдор менен жана калктын кыймылынын жолу менен айылдар ортосундагы коомдук транспорттун аялдамалары менен байланышта болууга тийиш.

Соода жана коомдук тамактануу ишканаларынын алдында сарай, бастырма жана кампалардан турган короо кеңейүү мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен каралат. Чарбалык короонун туурасы 18 метрден кем эмес болууга тийиш.

Чарбалык короону тосууну кароо керек.

6.7.11.     Соода жана коомдук тамактануу ишканаларынын эшик жана терезелеринен таштанды чогулткуч жерге чейинки аралык 20 метрден кем болбоого тийиш.

6.7.12.     Автомобиль токтотмолорун соода жана коомдук тамактануу ишканаларында иштегендер жана келгендер үчүн 200 метрден кем эмес жерге уюштуруу керек.

Коммуналдык чарба жана тиричилик тейлөө ишканалары

6.8.1.       Коммуналдык чарба жана тиричилик тейлөө ишканаларына: калкты тейлөө үчүн сервистик тейлөөлөр, мейманканалар, өрткө каршы депо жана посттор, мончолор, кир жуучу жайлар, химиялык тазалоо ишканалары, тиричилик тейлөө борборлору, мүрзөлөр, ошондой эле мал көмчү жайлар, устаканалар, коммуналдык кызматтын кампа жайлары кирет, алар өндүрүштүк жана турак жай чөлкөмдөрүндө санитардык- гигиеналык талаптарды сактоо менен жайгаштырылат.

6.8.2. Мейманканалар топтук отурукташуу системасынын борборлорунда суроо талапка тийиштүү негиздеме боюнча 1000 тургунга 3-6 орунга эсептелип жайгашат.

6.8.3. Өрткө каршы депо 5 миң адамга 1 машина эсептелип жайгашат, бирок 2 ден кем эмес машина. Чакан калктуу конуштарда өрткө каршы постторду түзүү каралат, өрткө каршы депонун тейлөө радиусу 3 км ден ашпоосу керек.

Өрткө каршы депонун же өрт өчүрүүчү посттордун имараттарын кызыл сызыктан 10 метрден кем эмес четтөө менен жайгаштырат. Өрттүк депонун участогунун аянты 0,3 – 0,6 га, өрт өчүрүүчү посттун аянты - 0,02 га.

6.8.4.       Мүрзө селитебдүү аймактын чегинен сырткары туурасы 300 м кем эмес санитардык коргоо чөлкөмүн түзүү менен Кыргыз Республикасынын 11-апрель 2016-жылдагы № 201 токтому менен бекитилген “Ишканалардын, курулмалардын жана башка объекттердин санитардык-коргоочу чөлкөмдөрү жана санитардык классификациясы” документине ылайык жайгашат.

Участоктун аянты 1000 адамга 0,1-0,5 га эсебинде, кире бериш жолго сөзсүз катуу төшөлмө жабылуусу менен аныкталат.

Эң акыркы көмүүдөн 25 жыл өткөндөн кийин жабык мүрзөдөн турак жай курулушуна чейинки аралык 50 метрге чейин кыскартылат.

6.8.5. Калктын диний багыттуулугуна карай (калктын пропорционалдык катышына карай) мусулман, православ жана башка мүрзөлөрдү өз өзүнчө бөлүп долбоорлоо керек.

6.8.6. Тиричилик тейлөө борборлору жана комплекстүү кабыл алуу пункттары 1000 адамга болжол менен 9-11 жумушчу орун эсебинде каралып, соода борборлорунун курамында же өз алдынча обьект катары жайгашышы мүмкүн.

6.8.7. Калкы 200 адамдан аз болгон айылдын тургундарын тиричилик жактан тейлөө устаканалардын жана чачтарачтардын кабыл алуу пункттары тарабынан жүргүзүлөт.

Калкы 200 адамдан ашуун болгон айылдарда комплекстүү кабыл алуу пункттары, мончолор жана кир жуучу жайлар каралат.

6.8.8. Айылдык турмуш тиричилик үйүнүн аянты:

айылдык турмуш тиричилик үйү үчүн – 0,2 га;

комплекстүү кабыл алуу пункту үчүн – 0,06 га;

мончого 1000 адамга 7 орун эсебинде – 0,06-0,12 га каралат.

6.8.9.       Коомдук дааратканалар парктардын жана калк чогулчу жайларда келген 100 адамга бир орун эсебинде, бирок эки орундан кем эмес санда каралат.

6.8.10.     Экинчи чийки заттарды кабыл алуу пункттарын турак жай үйлөрүнүн терезелеринен жана коомдук имараттардын участокторунун чегинен 20 метрден кем эмес, дарылоо-профилактикалык, балдардын мектепке чейинки мекемелеринен, мектептерден 50 метрден кем эмес аралыкка жайгаштырат.

Башкаруунун уюмдары жана каржылоо жана байланыш мекемелери

6.9.1.       Башкаруунун уюмдарына жана каржылоо жана байланыш мекемелерине айыл жерлеринде: жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органы, ассоциациялардын башкармалыгы, байланыш бөлүмдөрү жана тейлөө борборлору (калкты тейлөө борборлору) банктын бөлүмдөрү кирет.

6.9.2.       Башкаруунун мекемелерин жана байланыш ишканаларын жергиликтүү шартка жараша бир административдик имаратка блоктоштуруу жана кооперациялаштыруу принциптеринде жайгаштыруу максатка ылайык.

6.9.3. Административдик имараттын участогунда келүүчүлөр үчүн жана чарбалык короо үчүн жер калтырууну кароо зарыл, участоктун аянты объектиге 0,1-0,3 га өлчөмүндө алынат.

6.9.4. Административдик имараттын участогуна аралаш автомобилдер үчүн ачык токтотмо каралат.

 Көчө – жол унаа тармагы

7.1.           Сырткы унаа

7.1.1.       Айылдык калктуу конуштардагы автожолдор тармагы бир мезгилде транспорттук магистрал болуп эсептелет жана кыймылдын жыштыгына карата кийинки категорияларга бөлүнөт:

III - кыймылдын жыштыгы 1000ден 3000 автоунаа суткасына;

IV - 200дөн 1000 автоунаа;

V - 200дөн аз автоунаа.

7.1.2. Ички чарба жолдору кийнки категорияларга бөлүнөт:

I - c - кыймыл жыштыгы 150 автоунаадан көп суткасына;

II - c - 150 автоунаа 60 км/саат эсептик ылдамдыкта;

III - c - 150 автоунаадан аз 40 км/саатэсептик ылдамдыкта.

7.1.3.       Кыймыл жыштыгы аз болгон ички чарбалык жолдорду долбоорлордо туурасы 3,0 - 4 м келген бир тилкелүү жолду долбоорлоого болот, ар бир 500 м аралыкта атайын аянтчалар түзүмү менен (кенендөөчү) бекемделген жол кырлары унаа ажырымын камсыз кылуу үчүн болгон болсо мүмкүнчүлүк берилет.

7.1.4. Долборлоо учурунда туура жана узатасынан кеткен профилдери айыл чарба жолдору менен автоунаа жолдорунун жалпы тармагында, айыл жерлеринде колдонууда, төмөнкү 6-таблицада келтирилген.

6-таблица

Ошол эле учурда:

Сызыктын үстүндө түз жерлердин ченеми – көрсөтүлгөн, сызыкча алдында– оор участкалардагы ойдуң жана тоолуу жерлердин, өзгөчө оор шарттары үчүн.

7.1.5.       Жолдор тоолуу жерлерден өтүп жатса, бир кыйла кыймыл беттерден трассаны тоо бетине бурулуштарды салуу менен жүргүзүлөт, мында эсептик ылдамдыкты 15 км/с кемп эмес алуу керек. Негизги бурулуш жолдун эң кичине радиусу 15 м болуш керек, бурулуштагы жолдун жүрүү бөлүгүнүн эңкейшинин өлчөмү 60%, өтүү кыймылынын узундугу 20 м, жүрүү бөлүгүнүн узарышы 3 м, эң жогорку эңкейиши бурулушта - 40%. Бурулуштун имерилиштери кийинки ийри имерилиш менен болушунча узагыраак болуш керек, бирок 200 м кем эмес.

7.1.6.       Автоунаа жолдорунун I, II, III категорияларын айылдык калктуу пункттардан айланып өтүү менен долборлойто керек, жолдун ортосунан курулуштун сызыгына чейинки аралык 100 м кем эмес алынат. Айылдык калктуу чөлкөм аркылуу жол өтүүгө тийиш болуп калса бул аралыкты 30 м чейин азайтууга болот, ызы-чууга каршы чаралар аткарылса.

Бул ажырымдын аралыгында жөө жүрүүчүлөр жолчосу, тротуарлар, жергиликтүү кирүүлөр, токтотмо жайлар менен менчик унаа сактоочу жайлары жайгаштырылат. Жол жүрүүчү бөлүктүн чекесинен жарык берүүчү мамычаларга жана электрөткөргүчтөргө чейинки эң кичине аралык – 2,5 м  өзүнчө имараттар менен курулушмаларга (МАИнин күркөсү, павильондор ж.б.) жолдун түз участкасында – 5 м.

7.1.76.     Автоунаа жолдорунун ар кайсы категорияларынын мал-чарба, канаттуу чарбаларына болгон ажырым ченеми 7- таблицада келтирилди.

7-таблица

7.1.8.       Айыл чарба машиналарынын жана мал тартуучу унаанын кыймылы үчүн I-III категориядагы жолдорду бойлой чарбалык жолдор орношушу мүмкүн, жергиликтүү жолдор менен айкалыштыруу бөлүнгөн тилкеде, авто жолдордон 1км алыс эмес аралыкта.

7.1.9.       Темир жол линиялары - анын колдонушуна жараша 3 категорияга бөлүнөт: I – темир жол магистралдары, II – район аралык жүк ташуучу жана жүргүнчүлөрдү ташуучу темир жол линиялары; III – жергиликтүү маанидеги темир жол линиясы.

7.1.10. Темир жол линиясына калтырылган тилке менен I категориядагы жолдун аралыгы 25 м ден кем эмес, II жана III категориялар үчүн – 21 м, кирүүчү линиялар үчүн – 12 м. Эгер темир жол линиясы жолдун асты менен же үстү менен өтсө 12 м бийиктикке (тереңдиги) чейин, калтырылган тилкенин туурасы 1,5 м чейин көбөйөт эки тарабынан тең. Айылдык калктуу пункттардын ичинде калтырылган тилкенин туурасы 20 м чейин кичирейет. Турак үйлөр темир жол линиясынын огунан 50 м ден жакын болбош керек.

7.1.11. Тынымсыз жөө жүрүүчү кыймыл болгон жерде, темир жол линияларына жөө жүрүүчү тоннелдерди же жер алдынан өтмөк көпүрөлөрдү тиешелүү негизде кароо керек.

7.1.12. Жаңы учак учуучу жана конуучу жайларды айылдык калктуу конуштардын сыртына жайгаштыруу керек. Эң кыска аралыкты учак конуп – учуучу жайдын чек арасы менен калк жашоочу аймактын арасындагы аралык учак конуп – учуучу жайдын классына, учуп – конуучу тилкенин багытына жана учактардын учуу трассасына көз карандылыгы 8-таблицада келтирилген.

8-таблица

Ошол эле учурда: Аэродромдордун класстары жарандык авиациянын аэродромдорунун техникалык долбоорлоо ченемдери менен аныкталат.

7.2. Көчө жана жол тармактары

7.2.1. Көчө тармактары жана чыгып кирүүлөрү калыптанып калган ошол жердин рельефине пландаштыруу түзүмүнө жана жараша долбоорлонот.

7.2.2. Айылдык калктуу конуштун көчөлөрүн долбоорлоодо негизги ченемдер 9-таблицанын негизинде кабыл алынат.

9-таблица

Ошону эле учурда:

1. Эсептик кыймылдын ылдамдыгы жалгыз автоунаа үчүн келтирилген.

2.  Эң чоң туура жантык жүрүүчү бөлүктүн бетине – асфальт бетон жана цемент бетон каптамалар үчүн 4% кем эмес деп алынат ал эми калгандар үчүн 5%.

7.2.3.       Жүрүүчү бөлүктүн туура профилдери бордюр борттору менен бир же эки беттүү болот. Туура кесилиш профилдин элементтеринин өлчөмдөрүн жолдун категориясына жана эсептик кыймыл жыштыгына карап 10-таблицанын негизинде алынат.

10-таблица

7.2.4.       Туюк кирип – чыгуулардын узундугу 150 м ден ашпаш керек. Туюк көчөлөрдүн жүрүү бөлүгүнүн радиусу 10 м ден кем эмес шакекче түрүндө аякташ керек, же болбосо аянт 12 м жактары менен ар бири, же болбосо ар бир жактары 7 м ден кем эмес үч бурчтук бурулмасы болуш керек. Эгерде бурулуу аянтчасы курулуштун дубалына же тосмого катар келсе ортолукта туурасы 1,5 м келген газон каралышы керек. Турак жайга жана коомдук жайга кирип-чыгуунун туурасы 5,5 м, дубалдан 5 м ге алыс аралыкта – өрт өчүрүүчү унаа өтө ал тургандай, өтмөктөр каралат.

7.2.5.       Жеке менчик турак жай курулган көчөлөрдүн аралыгы өрт коопсуздугунун талабына ылайык, төмөндөүлөрдөн ашык болбош керек:

I жана II даражадагы өрткө туруктуулугу бар курулуштар үчүн – 500 м

III,  IV, V – даражадагы өрткө туруктуулугу бар курулуштар үчүн – 300 м

7.2.6.       Калктуу пунктта автобус каттамынын багыты боюнча 400 – 500 м ден кийин аялдаманын уюштурулушун кароо керек, айылдык калктуу конуштун коомдук борборунан жана айылдык калктуу конуштан чыга берээрде.

Карама-каршы багыттагы аялдамалары жол кесилиштен 15 – 20 м аралыкта жайгаштырылат.

7.2.7.       Түз эмес жерлерде унаа аялдамасы 20%га жетпеген эңкейиште, ал эми өрдө болсо – сөзсүз түрдө өрдүн чокусунда жайгаштырылат. Өр алдында 250 м, өрдөшкө жетпей аялдама орун алыш керек.

Отургузуу аянтчасы узуну 20 м ден кем эмес, туурасы 1, 5 м – 2, 5м ге чейин алынат.

7.2.8.       Айылдык калктуу конуштардын көчөлөрү менен жолдорунда тротуарлар каралышы керек.

Жарык мамычасы тротуардын сыртына орнотулат, ал эми татаал учурда четки таштан 0, 35 – 0, 5 м алыста тротуарга жайгаштырып, мында тротуардын туурасы 0,1 – 1,5 м ге чейин узарат.

7.2.9.       Автобекеттерди жол жээгинен 10 м ден кем эмес аралыкта жайгаштырат. Автобекеттерди долбоорлоонун ченемдери 11- таблицада келтирилген.

11-таблица

7.2.10.     Велосипед жолдорун суткасына 250 дөн ашык велосипедчинин кыймыл жыштыгы болсо жайгаштырууга болот, жүрүү бөлүгүнөн 2, 5 м аралыкта, же жол четинен сырткары, өз алдынча жер сызыгында, жол жээгиндеги тилкеде атайын жол төшөө менен.

7.2.11.     Жол четинде велосипед жолчосун жайгаштыруу инженердик курулуштардын кысымчылык убагы болгондо гана жол берилет. Бул учурларда жол чети жүрүү бөлүгүнөн чектик таштар менен ажыратылуусу тийиш, ал эми жолчо четки тик таштан 0,75 м аралыктан жакын эмес болуусу керек.

7.2.12.     Бир тилкелүү велосипед жолчосунун туурасы 0,75 м, ал эми эки тилкелүү бир багыттуу кыймыл үчүн – 1,5 м, эки тилкелүү кездешүүчү багыттагы кыймыл үчүн – 2,5 м.

7.2.13.     Жолдордун бөлүгүндөгү кыймыл жыштыгы 100 – 250 велосипедчиге суткасына же ушундай эле жөө жүрүүчү болсо, анда туурасы 2 – 2,5 м биргелешкен тротуарларды салса болот.

7.2.14.     Коомдук багыттагы имараттардын жанындагы айылдык калктуу конуштардагы ачык унаа токтоочу жайлар, төмөндөгү 12-таблицага ылайык каралат.

12-таблица

Ошондон улам: Унаа токтоочу жайдагы бир унаа үчүн 20-25 м2 каралган.

7.2.15.     Унаа токтотмо жайдан жалпы каттоочу жайдан жөө жүрүүчү өткөөлдөрү 100 м аралыкта – бекеттердин жургүнчүлөр жайына, темир жол платформаларына, соода ишканаларына жана коомдук тамактануу жайларына, 500 м – массалык эс алуунун өзүнчө объекттерине чейин аралыкта алып салынышы керек. Автоунаа токтотмо жайларды кум жээктердин, сейил бактардын, токой-сейил бак жана коруктардын кире беришинен алып салуу 50 м ди же андан ашыкты түзүшү керек.

7.2.16. Автоунаа сактоочу жай жеке турак курулуштарда участокко эле салынат, ал эми секциялык үйлөрдө тайпалык автоунаа сактоочу жайлар каралган. Жашоочу жайдан гаражга чейинки аралык 800м ден ашпаш керек жана аралыкты Кыргыз Республикасынын 11-апрель 2016-жылдагы № 201 токтому менен бекитилген “Ишканалардын, курулмалардын жана башка объекттердин санитардык-коргоочу чөлкөмдөрү жана санитардык классификациясы” санитардык-эпидемиологиялык эрежелери жана ченемдерине ылайык кароо керек.

7.2.17. Бир кабаттуу автоунаа сактоочу жай бир унаа үчүн 30м2 жер тилкеси кабыл алынат (сырттагы жолдон тышкары).

7.2.18. Техникалык тейлөө станциясынын аралыгы 13-таблицада келтирилгендей кабыл алынат.

13-таблица

Жеңил автомобилдерди сактоо үчүн курулмалардан курулуш объектисине чейинки ажырым

7.2.19. Техникалык тейлөө станцияларын долбоорлоодо 200 жеңил автоунаага бир орун алынып, алардын жер тилкелерин алуу менен станцияларга:

10 постко  – 1,0 га

15 постко – 1,5 га

25 постко – 2,0 га

40 постко – 3,5 га

7.2.20. Май куюучу жайларды (МКЖ) долбоорлоодо бир май куюучу колонка 1200 жеңил автоунаага деген эсепти эске алып, алардын жер тилкелеринин аянттары станция үчүн:

2 чоргого – 0,1 га

5 чоргого – 0,2 га

7 чоргого – 0,3 га

9 чоргого – 0,35 га

11 чоргого - 0,4 га

7.2.21. Жер алдындагы суюк май сактоочу резервуарлары менен МКЖнын аралыгынан мектепке чейинки мекемелердин, мектептердин, дарылоо мекемелеринин туруктуу дарылануучулары бар же башка коомдук жана турак жай имараттарына чейинки аралык 25 м ден кем эмес алынат. Келтирилген аралыкты май таратуучу колонкадан жана жер алдындагы резервуардан баштап аныктайт.

МКЖ дан аралык - эгер суткасына 500 гана жеңил машина тейленсе, анда келтирилген курулуштарга чейинки аралыкты азайтууга болот бирок 10 метрден кем эмес алуу керек.

Жашылдандыруу

8.1. Жалпы талаптар

8.1.1. Айылдык калктуу конуштарды долбоорлоодо жана курууда максималдуу түрдө жашыл көчөттөрдү сактоо жана колдонуу керек.

8.1.2. Жашыл көчөттөр айылдык калктуу конуштарда төмөндөгүдөй категорияларга бөлүнөт:

жалпы колдонуудагы (сейил бактар, гүлбактар, бульварлар)

чектелген колдонуудагы (өндүрүш зонасындагы көчөттөр, коомдук багыттагы участоктор)

атайын багыттагы (санитардык – коргоо, анын ичинде үн коргоочу, шамал коргоочу, өрткө каршы, сугат жана башка)

8.1.3. Бир жашоочу үчүн келтирилген жашыл көчөттөрдүн аянтынын өлчөмү төмөнкүдөй:

1500 м деңиз деңгээлинен жогор жайгашкан айылдар үчүн – 5-6 м2.

курорттук аймактарда – 12 м2.

8.1.4. Курулуш менен бак-дарактарга жана бакчаларга чейинки аралык 14- таблицада келтирилгендей алынат.

14-таблица

Ошол эле учурда: Келтирилген өлчөмдөр дарактын сөңгөгүнүн диаметри 5 м ден ашпагандарга жана жоон сөңгөктүү дарактар үчүн аралык мындан чоңураак болуш керек.

8.2. Жалпы колдонуудагы көчөттөр

8.2.1. Ар бир калктуу пунктта аймакты эс алууга ылайыктап жайгаштырууну карап чыгуу керек: сейил бактарды, гүлбакчаларды же жалпы айылдык бактарды, бульварларды.

8.2.2. Айылдык бактын же сейил бактын аянты 1 га, гүлбакчаныкы – 0,5 га ны түзүш керек. Жашыл көчөттөр үчүн сейил бактын же гүл бакчанын аянтынын 70%ы бөлүнүш керек (спорттук- машыгуу курулуштарысыз).

8.2.3. Токой же токойлуу жайыктын аймагына калктуу орунга жакын болсо токой сейил багын уюштуруу сунушталат, мурдагы токойлордун аймактарын колдонуу менен.

8.2.4. Сейил бактарды, бактарды же гүл бакчаларды долбоорлоодо ландшафттын кооз элементтерин эске алуу керек (дарыялардын жана көлмөлөрдүн жээктери, дөңсөөлөр ж.б). Мүмкүнчүлүк жетишинче көлмөлөрдү, декоративдүү бассейндери курууну караштыруу керек.

8.2.5. Сейил бак аймактарында кийнки зоналарга бөлүп коюу орундуу: активдүү эс алуу (спорттук жана оюн аянттары, атракциондор, бий аянтчалары, эстрада) жана тынч эс алуу (окуу залдары, тынч оюн түрлөрү жана башкалар).

Балдар аянтчалары бир зонадагыдай эле башка зоналарда да жайгаштырылат.

8.2.6. Гүлбакча аймактарында чоң эмес тынч эс алуу аянтчаларын, балдар аянтчаларын, чөмүлүүчү жана декоративдүү бассейндерин орнотушат.

8.2.7. Бульварларды уюштурууда унаа магистралынан сырт, жөө жүрүүчүлөрдүн массалык агымдарын кыймылын байкаш керек. Бульварларда кыска мөөнөткө эс алуучу аянтчаларды жайгаштыруу сунушталат. Бульварлардын туурасы узатасынан кеткен жөө жүрүүчүлөр үчүн жолдун туурасы 10 м ден кем эмес алынат.

8.3. Жашыл көчөттөрдүн чектелүү колдонулушу

8.3.1. Айылдык калктуу конуштарда көчөлөрдүн, жолдордун боюндагы жана аянттардагы жашыл көчөттөр калкты көчөдөгү ызы – чуудан, чаңдан, шамалдан, автоунаа газдарынан күндүн радиациясынан коргонууга жардам берет.

8.3.2. Көчөлөрдү жашылдандырууда төмөнкүдөй отургузуу ыкмалары колдонулат:

бир катарлуу дарактарды тротуар боюна отургузуу (газон тилкелерине отургузууга мүмкүн болбосо же жер алды өткөн коммуникация болсо);

газон тилкесине жол жүрүү бөлүгүн бойлото тигүү;

катар дарактарды бадалчалар менен алмак – салмак тигүү;

газон тилкелерин жана участокторду гүлдөрдү, бактардын бир тобун жана бадалдарды тигүү.

8.3.3. Бактардын аралыгы дарак сөңгөгүнүн окторунан аралык катар отургузууда 5 м ден кем эмес болуусу керек. Жай өсүүчү дарактын көчөтүн отургузууда дарактардын ортосундагы аралык кийинки суюлтуусунун эсеби менен азайтылышы мүмкүн.

8.3.4. Жашыл көчөттөрдүн туура тилкесин 15-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес кабылдоо кажет.

15-таблица

Ошол эле учурда:

Көп катарлуу бадалдарды тигүүдө көрсөтүлгөндөн, ар бир кошумча катар үчүн туурасын 40% көбөйтөт.

Тигүү тилкесинин туурасы арык менен сугаруудан тышкары сугаруунун ар түрдүү түрүндө берилди. Арык менен сугарууда туурасы арыктын туурасындай көбөйөт.

8.4. Атайын багыттагы жашыл көчөттөр

8.4.1. Санитардык коргоону тилкесинен туурасы 100 м жана адам көп болсо калк отурукташкан аймак тарабынан, бак-бадалдуу туурасы 50 м келген жашыл тилкени караштыруу зарыл, ал эми тилкенин туурасы 100 м ден аз болсо - 20 м ден кем эмес.

8.4.2. Өндүрүш чөлкөмүнүн тилкесинин чек арасында, жана да өндүрүш комплекстерин бири биринен бөлүүдө туурасы 5 м болгон жашыл тилкени караштыруу керек.

8.4.3. Жер алдындагы суу алуучу жайларды жашыл көчөттөр менен коргоодо биринчи алкактын чегинде санитардык коргонуу зонасы жер алдындагы корголгон сууларды колдонуу менен 30 м ден кем эмес аралыкта жетишээрлик сакталбаган жер алдындагы сууларды колдонуу менен 50 м ден кем эмес аралыкта жайгаштырыш керек, жер алдындагы булакка жана эс алуучу жайларга салыштырмалуу.

8.4.4. Өрткө каршы жашыл көчөттөр өрткө коркунучтуу жайларды айланта отургузулат. Алар эки катардан кем эмес коюу жалбырактуу көчөттөрдөн турушат.

8.4.5. Ызы – чууга каршы жашыл тилкелер обьектиге келүүчү ызы-чуудан алкак түрүндө жайгашыш керек.

8.4.6. Токойсуз райондордо жайгашкан айылдык калктуу конуштар үчүн шамал багыттары көбүрөөк келген тарапка 20 – 50 м келген коргонуучу жашыл көчөт алкактарын түзүү каралышы керек.

8.4.7. Жеке менчик тилкеси, фермердик жана дыйкан чарбаларын айланта 2 катар терек көчөттөрүн, калемчелер аркылуу эркегинен алынганын тиккенди караштырыш керек.

8.4.8. Жарлардын пайда болуусунун алдын алуу, жээктерди жеп кетпес үчүн өзөн жана арык бойлоруна жашыл көчөттөрдү отургузуу керек.

9. Аймактарды инженердик даярдоолор

9.1. Айылдык калктуу конуштарды инженердик даярдоо үстүңкү катмардагы сууларды алып кетүү үчүн өзүнө тик (вертикалдык) тегиздөөнү, сугат, жер алдындагы суунун денгээлин төмөндөтүү, көчкүлөрдөн, кулоолордон коргонуу, суу каптоодон жана селден сактанууну камтыйт.

9.2. Тик тегиздөө (вертикалдык) жүргүзүүдө долбоордук белгилерди табигый рельефти сактоо шартында белгиленет, жер кыртышынан үстүңкү сууларды алып өтүү- кыртышты эрозияга учуратпаган ылдамдыкта, аз көлөмдөгү жер иши менен, ал курулуш аянтчалардагы чыгарылган ашыкча топурак кийинки колдонуусун эсепке алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

9.3. Тик (вертикалдык) тегиздөө аймакка жер көчкүнү, саздактыкты, топурактын отуруп калуусун алып келбөөгө тийиш.

Жер көчкүнү алып келбеш үчүн тектирлерди тик кеспей, кабаттоодон качыш керек.

9.4. Үстүңкү катмардагы сууну алып өтүүдө бассейнди толук соолутуш керек (көлмөлөрдөн, жарлардан, суу агымынан). Ачык суу алып кетүүчү түзүлүштөр колдонулуусу мүмкүн (арыктар, кюветтер, лотоктор). Суу алып өтүүчү түзулүштөрдү уюштурууда жол, тротуар, турак жайга кирүүчү жолдор менен кесилишсе жол алды менен көпүрө салуу кажет.

9.5. Айылдык калктуу конушту өөдөкү жактагы үстүңкү катмардагы суулардын агымынан коргоодо, алып өтүүчү тоо аңдарын түзүү аркылуу кароо зарыл.

9.6. Жер алдындагы суулардын жогорку деңгээли мүнөздүү аймактарда, ал суулардын денгээлин төмөндөтүү чаралары каралат. Үй курууга тийиштүү тилкелерде капиталдык курулуш үчүн жер алдындагы суунун деңгээлин ылдыйлатуу чаралары сарыктыргыч тарамдарын орнотуу жолу менен аткарылууга тийиш (аймактын долбоордук белгиси менен эсептегенде) тереңдиги 2 м ден кем эмес, ал эми сейил бак, стадион, гүл бакча жана башка жашыл көчөттөрдү отургузуу үчүн 1 м ден кем эмес.

Жер алдындагы курулуштар жана имараттар үчүн суу каптоого каршы коргоону чаралары көрүлүшү керек.

9.7. Жеке менчик курулуштарынын чөлкөмдөрүндө ачык же жабык түрдөгү сарыктыргыч тармактар каралат.

9.8. Жер алдындагы суунун деңгээлин ылдыйлатуу иш чараларында айылдык калктуу конуштардын жанындагы өзөндөрдүн агымы жөнгө салынып, анын дренаждык күчүнүн таасири ылдыйлап турушу, ошондой эле сел агымдарынан коргоолор кириш керек.

9.9. Көл, дарыя, ж.б. көлмөлөр боюнда орун алган айылдык калктуу конуштар, убактылуу ташкындардан корголуусу тийиш (кар эригенде, жамгырда) жана дайыма болуучу ташкындан (суу сактагычтардын түзүлүшү) чөлкөмдү жууп кетүүдөн жантыкты 0,5 м ден кем эмес бийикте суу горизонтунун бийиктигинен эсептелген толкун бийиктиги менен бирге алынат.

Эсептелген бийик суу горизонту деп 100 жылда бир жолу кайталанган суунун эң бийик деңгээлин алабыз (1% чыгым) - курулуштар жана курулуучу имараттар үчүн; 10 жылда бир жолу - сейил бак, спорт аянтчалары туруучу тилкелер үчүн.

9.10. Толкун таасирин азайтуу үчүн капталга топурактар тогүлөт. Жээк капталдары суу денгээлинен өйдө эңкейиштин 1:2 катышынан өөдө болбоо керек, тапталуунун бекемдигине карай жээк тилкеси ыңгайлаштырылат, жашылдандырылат массалык эс алуучу жайлардын орду аныкталуу менен (кум жээк, жээк сейил бактары, спорт аянтчалары).

Көлмөлөрдө жана башка айылдык калктуу конуштардагы орун көлчөлөрдө жана сууларда - камсыздалышы керек:

эсептик суунун деңгээлин кармап туруу;

күз – жаз убагындагы мезгил менен сууну алмаштырып туруу;

автоунаа менен суу алууга кирүү мүмкүнчүлүгү;

көлмөлөрдүн тереңдиги жайкы-күзгү мезгилде 1,5 м ден кем эмес, мезгил-мезгили менен өскөн чөптөрдү алып турганда - 1 м ден кем эмес

9.11. Айылдык калктуу конуштардын чегинде көлмөлөрдү жайгаштыруу жер алдындагы курулушка жана жашыл көчөттөргө залакасын тийгизе турган суунун денгээлин көтөрбөөсү керек.

9.12. Айылдык калктуу конуштарда эрозия баскан жана жар түзүүчү шарттар болгон болсо, алардын өнүгүшүнө каршы чаралар каралышы керек. Жергиликтүү шартка ылайык (жер алдындагы суунун бары жана чыгуусу, жардын өсүү тенденциясы анын тектирлеринин бекитилишинин даражасы, кыртыш – кумдак көрсөткүчү ж.у.с.) төмөнкүлөрдү карап чыгуу керек:

үстүңкү катмардагы сууларды алып өтүүнү иреттөө, беттерге аңгек казуу жана беттерине лоток орнотуу;

тик беттерди тегиздеп кабаттоо;

чөп себүү жана көчөттөрдү отургузуу менен тик беттерди бекемдөө;

суунун агымын жайлатуу үчүн, байлоолорду уюштуруу;

жардын таманын бекитүү;

уюштурулбаган жер үстүндөгү агынды сууларды токтотуу;

суу буруучу каналдарды орнотуу, нөшөр сууларды бекемдөө;

Жар болуудан сактануу үчүн күрөштө ушул чаралардын жыйындысы толук аткарылганда жетишүүгө болот

9.13. Кээ бир убактарда келтирилген негиздемеге ылайык жарлар толтурулуп, жар болтуруучу суулар алынып өтүлөт, суу өткөрүүчү аңгек жана дренаждык коллектор орнотулушу каралат.

9.14. Тоо бетиндеги аймактар, жээктеги беттер, эррозия болуучу өрөөн, жер көчкүгө кабылган жерлер, жана да жер көчкү жүрүүчү жерлерден курулушка жер бөлүп берүүгө жол берилбейт.

9.15. Турган курулуштарды сактоо, жаңы курулушту жайгаштыруу аталган чөлкөмдөрдө бирден бир убактарда гана жол берилет, техникалык – экономикалык негиздеменин аркасында жана геоморфологиялык, инженердик – геологиялык, гидрологиялык изилдөөлөрдүн негизинде.

9.16. Жер көчкүлүү аймактардагы айылдык калктуу конуштардын алкагында ар бир урунттуу учурларда кийинки ишөчараларды белгилеп коюу керек (өз алдынча же жыйындылар түрүндө):

жер үстүндөгү агымдарды жөнгө келтирүү, кармап калуучу ачык арыктар, лотокторду түзүү менен;

дренаждык системаларды жер алдындагы суулар үчүн куруу, бет тилкелеринде капталган;

капталдын негизине (астына) каптал эрозиясынан сактоочу жабдыктарды орноштуруу;

түртүп туруучу жабдууларды куруу, түртүп туруучу дубал сыяктуу;

жер көчкү зонасындагы кыртышты жасалма түрдө химиялык, физикалык, техникалык түрдө күчтөндүрүү;

дарактарды, бадалдарды отургузуу менен беттердин кыртышын бекемдөө.

9.17. Сел жүргөн жерлерде айылдык калктуу конуштарды долбоорлоодо төмөнкүдөй иш чаралар зыяндуу кесепеттерди азайтуу үчүн каралыш керек:

дарак – бадал өсүмдүктөрүн отургузуу;

жантык беттерди түздөп, кабаттоо;

сел кетүүчү дарыялардын нуктарын түздөө, жээктерин бекемдөө;

плотиналарды, байлоолорду сел топтолуучу жерлерге куруу;

чуңкур, аңдарды, сел багыттарын өзгөртүүчү тосмолорду, алып өтүүчү каналдарды куруу.

9.18. Айылдык калктуу конуштарды жана айыл чарба өндүрүш обьектилерин долбоорлоодо, кийинки кайра рекультивациясы менен курулушка бөлүнгөн ошол курууга каралган жерлердин үстүңкү бай жемиштүү кыртыштарын алып коюу иш-чаралары каралат.

10. Жер титирөөгө жана чөгүп кетүүгө каршы иш чаралар

10.1. 9 баллдан азыраак жер силкинүү коркунучу бар аймактарды салттуу чопо-баткак менен курууга жол берилет (сынч, сокмо, баткактан урма, саман, чийки кирпич) эгерде алар кыйшык жыгач арчындар менен күчтөндүрүлсө 109.4. жана 10.5.п.га ылайык, ал эми сейсмикалуулугу 9 баллдан көбүрөөк болсо – уруксаат берилбейт.

10.2. Коомдук жайларды (мектеп, оорукана, клиника, медпункт, клуб, бала бакча, дүкөндөрдү) курууда 10.1. пунктта көрсөтүлгөн материалдар менен курууга жол берилбейт.

10.3. 10.1 пунктта көрсөтүлгөн материалдарды колдонуу менен мал кармай турган жайларды, кампа жана башка керектүү курулмаларды, бир кабаттуу турак үйлөрдү курууга болот.

10.4. Жыгач арчындын түркүктөрү кыйгач бекитилип, пайдубалга кынапталат. Түркүктүн арасы 1 м ден көп эмес болуп, имараттын бурчтарына, эшик жана терезе оюктарынын кырларына орнотулат.

10.5. Арчындардын (каркастын) узуну 4,5 м ашпаш керек. Айланта арчындын периметрин жана ички жагын тактай же брус менен бир бирдиктүү система кылып байлоо керек.

10.6. Байлаштырууну эки катар: бирөө терезе оюктарынын үстүңкү деңгээлинде, экинчиси терезе оюктарынын астыңкы деңгээлинде орнотуу сунушталат.

10.7. Устундарды арчындын түркүгүн бастырып бекемдеп байлайт. Устундардын үстүнө тактайчаларды же фанер бастырмасын жайгаштырат. Шып (турак үйдүн) фанерадан же жыгачөбулалуу плиталары менен жабылат. Шыпты жылуулоодо жеңил боштуктагы материалдар колдонулат.

10.8. Конструкциядан басымды берүү арчын (каркас) элементтери аркылуу уюштурулат. Эки беттүү чатыр жаба турган болсо стропилаларга кошумча бекитүү орнотулат.

10.9. Пайдубалды монолит бетонунан орнотот. Пайдубалдын тереңдиги сейсмикалык тоңуу тереңдигинен, бирок 90 см ден кем эмес аныкталат.

10.10. Мештерди, түтүн чыгуучу түтүктү өрт коопсуздук чараларын сактоо менен кирпичтен жасап, металл шакекчелер менен бекемдөө зарыл.

10.11. Курулушту чөкмө кыртыштарга салуу, жылытуу түзүмдөрүн, суу түтүктөрүн жана агынды кубурларын, агууларды тез жок кыла тургандай мүмкүнчүлүктөрдү эске алуу менен долбоорлонот.

10.12. Пайдубалдын алдындагы суунун чыпкаланышын жоюу керек, ал үчүн:

үйдүн айланасын туурасы 1,5 м ден кылып бетон куюп чыгуу керек, же жогоруда айтылгандай таптап чыгуу керек - туурасы 2 м айланта;

арык түзүмдөрүн чыпкалоочу материалдар менен кийгизип чыгуу;

суу түтүктөрүнөн чыгуучу жыртык, тешикти жоюш керек.

11. Инженердик жабдуулар

11.1. Жалпы талаптар

11.1.1. Айылдык калктуу конуштардагы инженердик жабдууларга суу жабдуу, агындылар, санитардык тазалоо, жылуулук менен жабдуу, газ, электр менен жабдуу, радиолоштуруу, телефондоштуруу, санитардык тазалоо, калк жашоосун керектүү санитардык-гигиеналык шарттар менен камсыздоо кирет.

Инженердик жабдууларды долбоорлоодо керектүү эрежелер топтому жана ушул бөлүмдүн талаптары сакталышы керек.

11.1.2. Инженердик түзүмдөрдү же болбосо өзүнчө элементтерин тандоодо, алар башка салыштыруулар менен негизделип варианттары техникалык-экономикалык көрсөткүчтөрү - баалоодон өтүшү керек.

11.1.3. Аз кабаттуу курулуштарда автономдуу же тайпалык инженердик жабдуулар колдонушу мүмкүн.

11.1.4. Шаарга же шаар тибиндеги поселокторго жакын жайгашса, айылдык калктуу конуштар үчүн, инженердик жабдууларды кошууну долбоорлоодо, аларды шаардын башкы пландарына ылайыктап кошууну караштыруу керек.

11.2. Суу менен камсыздоо

11.2.1. Чарбалык жана ичүүгө керектелүүчү суунун керектөөсү 16-таблицада келтирилген ченемдер боюнча аныкталат.

16-таблица

Ошол эле учурда:

1. Өзүнчө суу керектөөчүлөрдүн чарбалык ичүүчү жана үй тиричилигине керектелүүсү турак жайда жана коомдук жайдагысы эсепке алынган.

2. Өзүнчө суу керектөө таблицада көрсөтүлгөндөй суу менен жабдуу жаратылыштык-климаттык шартынан суу камсыздоо булагынын кубаттуулугунан жана жергиликтүү шарттарга көз карандылыгына жараша алынат.

3. 3000 кишиге чейинки жашоочулары менен айылдык калктуу конуштарда мындан азыраак көлөмдө суу керектелет.

4. Салыштырмалуу суу керектөөнү климаттык же башка жергиликтүү шарттарына жараша ыңгайлаштыруу даражасына карата 10-20% өзгөртсө болот.

11.2.2. Канаттууларды, малдарды, айбанаттарды кармоодо керектелүүчү суу 17-таблицада көрсөтүлгөн өлчөмдө белгиленет.

17-таблица

Ошол эле учурда:

Суунун калган чыгымдары технологиялык негиздеменин негизинде аныкталышы керек.

Мал, канатуу жана айбанаттар үчүн сааттык тегиз эмес суу керектөөнү 2,5 деп алынат.

Жаш чымчыктарга суу жабдуу ченеми эки эсе азайышы керек.

Ченемге капастарды, керектүү идиштерди жууп, аларга даярдоо, сүттү муздатуу кошулган

Кургакчылык жана ысык аймактарда көрсөтүлгөн ченемди 25% көбөйтөт.

Кыктарды суу менен арылтууда ар бир баш үчүн кошумча 4 л ден 10 л ге чейин суткасына каралат (арылтуунун түрлөрүнө жараша)

11.2.3. Чарбалык суу керектөөнүн өлчөмү кайра иштетүүчү жана өндүрүш ишканаларында чарбалык – ичүү керектөөсүнө бир адам үчүн сменине 25 л сарпталат.

11.2.4. Жергиликтүү өнөр жай ишканалары үчүн суу керектөө айылдын чарбалык-ичүүчү керектөөлөрүнө суунун чыгымы 5-10% өлчөмүндө алынат.

11.2.5. Сугат жана жууп тазалоо үчүн суу чыгымдарынын өлчөмү 18-таблицада келтирилген.

18-таблица

Ошол эле учурда: Аянттардын ыңгайлаштыруусуна ылайык маалымат болбосо (көчөттөр, өтмөктөр) кошулган суу чыгымы сугат үчүн бир жашоочуга климаттык жана башка жергиликтүү шартка ылайык 50-90 л деп алынат.

11.2.6. Айылдык калктуу орундар үчүн тышкы өрт өчүрүлүүгө кетчү суунун чыгымы 19-таблицада келтирилген

19-таблица

Ошол эле учурда:

Тышкы өрт өчүрүүгө кетүүчү суунун чыгымы айылдык калктуу конуштарда 500 кишиден аз болсо 5 л/суткасына деп кабыл алынат, өрт 3 саат созулса, кабаттын санына, дубалдардын өрткө туруктуулугун эске албай туруп.

Айылдык калктуу конуштарда бир мезгилде болуучу эсептик өрттүн санына калктуу пунктка жакын жайгашкан өндүрүш жайлардын өртүн кошот.

11.2.7. Калктуу орундардагы өрт өчүрүүнүн узактыгынын эсептик убактысы селитебдик эмес өндүрүштүк аймакта аймакта 3 саат деп алынат. Суунун өрткө каршы кол тийбестигинин запасын калыбына келтирүү мөөнөтү 72 сааттан ашпаш керек.

11.2.8. Жашоо чөлкөмүндөгү сырткы өрттү өчүрүү өрт гидранттары аркылуу жүргүзүлөт, көчө бойлоп орнотулган гидранттар аркылуу, алар бири биринен 150м ден кем эмес аралыкта жайгашуусу керек. 5000 чейин калкы бар айылдык калктуу конуштарда, өрткө каршы суу камсыздоочу көлмөлөргө, башка сыйымдуулуктарга кирип чыгуу жолдору, ага унаа сордургучтардын кирип-чыга алуу мүмкүнчүлүгү каралышы керек. Өрткө каршы көлмөлөрдө суунун көлөмү экиден кем эмесболуусу керек. Муну менен ар бир көлмөдө өрт өчүрүүгө суунун жарым көлөмү сакталышы керек. 

11.2.9. Өрткө каршы көлмөлөрдө тейлөөгө шарты бар курулуш жайгаштырылат төмөнкү радиуста:

автосордургуч бар болсо – 200 м

мотосордургуч бар болсо – 150-200 м (мотосоргучтун түрүнө жараша).

11.2.10. Жергиликтүү шартка ылайык суу камсыздоо түзүмдөрү кийинкидей болушат:

бирдиктүү: чарбалык – ичүүчү, өрткө каршы жана өндүрүштүк жана турак жайлар үчүн бирдиктүү бир түйүндөн камсыздалат.

бөлөк: турак жайлар үчүн чарбалык ичүүчү жана өрткө каршы суу менен камсыздоо чабалык – ичүүчү жана өрткө каршы өздүк түйүндөрдөн камсыздандырылышы мүмкүн.

11.2.11. Долбоорлоодо турак жай тилкеси менен өндүрүш тилкесин бирдиктүү суу жабдуу түзүмүн жайгаштыруу сунушталат. Кийнкилерин салууга жол берилет:

аймакта өндүрүш тилкесинде толук канттандыра алган суу жабдуу жана келечекте өркүндөтүүгө мүмкүнчүлүк болгон болсо.

өндүрүштүк тилке турак жай тилкелеринен узакта болсо жана ыңгайсыз топографиялык шарттар болсо.

11.2.12. Кургакчыл же аз суулуу аймактарда жана таза суу жетишсиз аймактарда тайпалык жана аймактык суу камсыздоо түзүлүшү сунушталат.

11.2.13. Коомдук бак көчөттөрүн көчөлөрдөгү газондорду жеке тилкени сугаруу чарбалык – ичүүчү түйүндөрдөн алуу сууну колдонуу жана коргоону жөнгө салуу органдары менен макулдашуу аркылуу гана жол берилет.

11.2.14. Ичүүчү сууну үнөмдөө максатында жеке менчик тилкелерин сугарууну жергиликтүү башаттар аркылуу жүргүзүү керек (өзөн, көлмө, арык аркылуу).

Атайын келтирилген негиздемеге ылайык жашыл көчөттөрдү өзүнчө суу түтүктөрү аркылуу жүргүзсө болот.

11.2.15. Суу керектөөнүн башаты болуп жер астындагы же жер үстүндөгү суулар эсептелет. Суу алуу башатын тандоодо артыкчылык жер алдындагы сууга берилет. Жер алдындагы сууну алуу үчүн суу алып чыгуучу бургу, шахталык кудук, булак болушу мүмкүн.

11.2.6. Жер үстүндөгү суулардын башаты болуп өзөндөр, көлдөр, суу сактагычтар, каналдар болот.

11.2.17. Жер астынан сууну алууну долбоорлоодо аймактык гидро-геологиялык башкармалыктын, сууну коргоо жана колдонуу органдарынын, санитардык-эпидемиологиялык бейпилдиги жаатындагы ыйгарым укуктуу органынын жыйынтыктарын эске алуу керек.

11.2.18. Эски суу алуучу жайларды кенейтүүдө же жаныдан жайгаштырууда коңшу тилкелердеги суу алуучу түйүндөр менен болгон байланышы эске алынышы керек.

11.2.19. Өзөндөн суу алуу айылдык калктуу конуштардын өйдө жагынан орун алыш керек, эгер өзөндүн суусу, суу керектөөнү камсыздай албаса суу сактагыч курса болот, суунун агымын жана керектөөсүн жөндөп турууга.

11.2.20. Жер үстүндогү суулар өзүнүн түзүлүшүнө жараша төмөнкүдөй кайра иштетүүнү талап кылат: тундуруу чыпкалоо, башка жытты кетирүү жана зыянсыздандыруу иштерин камтыйт. Мындан, реагенти жок тазалоо ыкмасына чоң маани берилет.

11.2.21. Жер үстүндөгү сууларды колдонууда санитардык-эпидемиологиялык бейпилдиги жаатындагы ыйгарым укуктуу органы, балык коргоо, сууну коргоо органдарынын талаптары эске алынат.

11.2.22. Суу алуучу жабдууларды орноштурууда ыңгайлуу жер тилкелери тандалат: бул жерлер суу каптоого, жер көчкүлөргө, чөгүп кетүүгө жана башка бузууга алып келүүчү жагдайларга туруштук бериши керек (эгер мындай тилкелер жок болсо, ал жерлерди коргоонун чаралары каралышы керек);

турмуш тиричилик таштандылары жана өндүрүштүк булактарды болтурбоонун, минералдаштыруудан, газдашуудан, темирдин ашыкча көптүгүнөн жана башка суунун сапатын төмөндөтүүчү жагдайларды болтурбаш керек.

11.2.23. Санитардык тилке төмөнкүлөрдөн турушу керек:

суу алуучу башат – биринчи, экинчи жана үчүнчү алкактан;

суу алуучу жабдуулар үчүн аянттар – биринчи алкактан;

суу түтүктөрү – экинчи алкактан.

11.2.24. Санитардык коргоонун биринчи алкагында (катуу режимде) суу алуучу жабдуулар, насостук станциялар, тазалоо, сордуруучу жабдуулар жана таза суу үчүн резервуарлар жайгашат.

11.2.25.Санитардык коргонуунун биринчи алкагынын аймагында, суу алууга тиешеси жок, ал жерде жайгашууга тиешеси жок жабдуулар, курулуштар ошондой эле адамдардын жашоосуна жол берилбейт, адам ал жерде эмгектенсе да.

11.2.26. Биринчи алкактагы аймакта агындыларды кое берүүгө, сууга түшүүгө жана мал жаюуга, кир жууга, балык уулоого, өсүмдүктөргө уу химкаттарды жана минералдык жер семирткичтерди колдонууга тыюу салынат.

11.2.27. Биринчи алкактын чек аралары жер алдындагы суулар үчүн санитардык коргоо тилкеси (конструкциялардын, артезиандык бургудан биринчи алкактагы санитардык коргоо тилкесине чейинки) аралык бекемделип корголон кыйыр үчүн – 30 м чала корголгон кыйыр үчүн 50 м ден кем эмес жана фильтрациялык курулмалардан 100 м ден кем эмести түзүш керек.

Сууну чыпкалоо туура келген болсо чек арага көлмөнүн жээгин санитардык кайтаруу тилкесине кошуу керек.

Ошол эле учурда: жалгыз богон суу алуучу жер алдындагы башат обьекттин аймагында жайгашса, кыртыш булгануудан тышкары болсо, алардан тосмого чейинки аралык 15 м ге чейин жана 25 м ге чейин жол берилет.

11.2.28. Биринчи алкактагы санитардык кайтаруу аймагынын чек арасына жакын жайгашкан турак жайлар башка курулуштардын айланасын ыңгайлаштыруу жашылдандыруу чараларын кылуу керек, биринчи алкакты булгобоону алдын алып.

11.2.29. Бир калыпта эмес суу керектөөнү, бир калыпта ишенимдүү жөндөп туруу үчүн суу өткөрүү түзүмдөрү үчүн запастык идиштер суу алуучу мунаралар, же сордургуч станцияларынын алдында экинчи көтөрүлүүдөгү сыйымдуулуктар орнотулуп, аларда жөндөөчү авариялык жана кол тийгис өрткө каршы суунун запасы турушу керек.

11.2.30. Болжолдуу эсептик көрсөткүчтөр жөндөөчү сыйымдуулуктары бир суткалык керектөөгө ылайык 20- таблицада көрсөтүлгөн ченемдей болуш керек

20-таблица

11.2.31. Суу алуунун сырткы пункттары (суу алуучу колонка, шахталык кудук, жалпы керектөөчү) атайын аянтчаларды 2х2 м – суу алуучу колонкалар үчүн жана 2х3 – шахталык кудуктар үчүн кызыл линиядан сыртта жайгаштырылат.

11.2.32. Бул көрсөтүлгөн аянчалардан суу алып өтүү камсыз болуш керек. Сырткы суу алуу пункттарынын тейлөө радиус аралыгы 100 м ден ашпаш керек.

11.3. Суу агындылоо

11.3.1. Агынды сууларды алып чыгууга, ички суу түтүк тарамы менен камсыздалган жана бар баардык объектер кирет.

11.3.2. Тургундар жайгашкан жайдагы турмуш тиричиликтен чыккан агындыларды алып чыгуунун ченеми 16- таблицада келтирилген ченемге туура келүүсү керек.

11.3.3. Айыл чарба обьектилеринен чыккан өнөр жай агындыларды алып чыгуу ченеми техникалык көрсөткүчтөрдүн негизинде кабыл алынат.

11.3.4. Сууну алып чыгууга биринчи кезекте коомдук имараттар, 2 кабаттан ашык болгон турак жайлар жана да айыл чарба азыктарын кайра иштеп чыгуучу ишканалар кирет.

11.3.5. Агынды схемалары суу камсыздоо түзүмдөрү менен биргеликте иштелип чыгууга тийиш. Мында тазаланган агымдарды өндүрүшкө же айыл чарбасы үчүн сугатка мүмкүнчүлүгүн кароо керек.

11.3.6. Өндүрүштүк жана турмуш-тиричилик агындыларын бирге тазалоо мүмкүнчүлүгүнүн каралышы ал суулардын түзүмүнө жана техника – экономикалык жана санитардык - гигиеналык көрсөткүчтөрүнө көз каранды.

11.3.7. Аймактын турак жай жайгашкан тилкесинин жер үстүндөгү суулары (жамгырдын, кар эригендеги, сугат – жууган) суулар айылдык калктуу конуштардын сыртына арык жана канал системалары аркылуу алынып өтүүгө тийиш.

11.3.8. Жер үстүндөгү агындылар мал чарба ишканаларынын атайын ачык агындылар ачык жайларга багытталып сактоочу жайларда чогултулуп, атайын кайра иштетүүдөн кийин айыл чарба өсүмдүктөрүн сугарууга колдонушу керек.

11.3.9. Жер үстүндөгү агындылар аларды тазалоонун түрлөрү жана даражалары Мамлекеттик санитардык көзөмөлдөө органдары менен макулдалышы керек.

11.3.10. Канализация түзүмдөрүнүн багытын ошол жердин рельефин эске алуу менен, агындыларды тазалоочу жабдууларды мүмкүн болушунча камтуу менен өзү агып өтүүчү түзүмдөр аркылуу жүргүзүлөт.

11.3.11. Өзү агып өтүүчү канализациялык түзүмдөр жана басым алдындагы түтүктөр эреже боюнча металл эмес түтүктөрүнөн (асбестцемент керамикадан, темир-бетондон, пластмассадан) жасалыш керек. Металл түтүктөрүн атайын негиздеменин негизинде колдонот.

11.3.12. Чоң тереңдетилген (7 м ден жогору) өзү агып өтүүчү агынды түзүмдөрүнөн жана дагы агынды жабдуулар түзүмүнө өз алдынча агызуу мүмкүн болбогон учурларда канализациялык насостук станциялар түзүмдөрү каралат.

11.3.13. Тазалоочу курулуштар үчүн орун тандоодо мындай талаптарды эске алуу зарыл:

тазалоочу курулуштарды шамал алып кетүүчү багыт көп басымдуу кылган тарапка, турак үйлөргө салыштырмалуу же коомдук жайлардын тайпасына жайгаштырат;

тазаланган агындылар айылдык калктуу конуштун төмөн жагынан өзөнгө кое берилиши керек;

тазалоочу курулуш ээлеген аймак тапталбоого, суу каптоого, жээктен жуулууга дуушар болбошу керек.

11.3.14. Агындыларды тазалоонун түрлөрү жана даражалары жергиликтүү шартка ылайык аныкталат, тазаланган сууларды өнөр жайга же айыл чарбасына (фермердик) колдонууну эске алуу менен (жер иштетүү үчүн сугат). Турмуш тиричилик агындылары толук биологиялык тазалоо өткөн соң гана колдонуу максатка ылайык.

11.3.15. Агындыларды тазалоочу курулуштарды жайгаштыруу мамлекеттик көзөмөл органдары кызыктар тарабынын тыянагынын негизинде тандалат.

11.3.16. Жайгаштырууда жана жер иштетүүгө сугат жерлерин колдонууда “Сугат талааларын уюштуруу жана колдонуунун Санитардык эрежелеринин түзүмү СП 1370-75” документин жетечиликке алуу зарыл.

11.3.17. Тазаланган агынды сууларды сугат үчүн колдонууда жапыз багытталган орто агымдагы жаадыруу менен сугарууда санитардык коргоо тилкеси талаа менен айылдык калктуу конуштун ортосу 1000 м ден кем эмес, ал эми магистралдык жолдордон 100 м ден кем эмес аралыкта болуш керек.

11.3.18. Агындыларды тазалоочу курулуштун борбордук түзүмү төмөнкүлөрдөн турат:

механикалык тазалоо жабдыгы – майдалагыч тор кум тоскучтар, тундургуч жана тундурманы иштетүүчү жабдуу;

агынды суулардын биологиялык тазалоо курулушунан – ар түрдүү айланма каналдардан чыпкалардан (жасалма шарт), чыпка талааларынан турат- (табигый шарт);

агынды суулардын тазалоого чейинки курулушунан – биологиялык көлмөлөрдүн, кум чыпкаларынын.

11.3.19. Децентрализациялык (жергиликтүү) системалардын канализациялык тазалоо курулуштары төмөнкүлөрдөн турат:

алдын ала агындарды иштетүүчү курулмалардан – септиктерден;

чыгымынын жана топурак шартынын көз карандылыгынан колдонуучу чыпкалануучу кудуктардын, жер алдындагы чыпкалоо талаалардын, траншейлердин, кумөтопурак чыпкаларын агынды суулардын биологиялык тазалоо курулушунан;

өлчөп берүүчү бөлгүч жабдуудан жана суу алып өтүүчү түтүктөрдөн.

11.3.20. Артыкчылык табигый шарттардагы агындыларды биологиялык тазалоого берилет.

11.3.21. Чыпкалоо талаасы каалаган өндүрүмдүүлүктө болот жана кумдак, таш кумдак, чопо кумдак топурактан, жетиштүү аянты менен кунарсыз жердин шартында колдонулат.

11.3.22. Чыпкалоо талаасын жайгаштырууда аянтчаны түз, рельефтин жантыгы 0, 02% тен ашпаган жер аянтын тандоо ылайык.

11.3.23. Чыпкалоо талаасын суулуу жерлер менен чек аралаш жайгаштырууга жол берилбейт.

11.3.24. Чыпкалоо талаасын жер алдынан суу алуучу курулуштун төмөн жагына белгилүү радиус аралыгында жайгаштыруу керек, ал суу алуучу скважинадан чополуу жерлер үчүн 200м ден кем эмес, кум аралаш чополуу жерден 300 м, кумдак жерден 500 м болуу шарт.

11.3.25. Чыпкалоо талаасын жайгаштырууда жердин аралыгы чыпкалоочу жайдан суу алуучу жайга чейинки аралык ошол жердин гидрогеологиялык шартына ылайык алынышы керек, суу башатын санитардык кайтаруунун экинчи алкагында жайгаштыруу керек.

11.3.26. Чыпкалоо талаасынын аянты м3/гектарга болгон басымдан улам алынат, топурактын сапатына, орточо жылдык температурадан жана суунун жер алдына жайгашуусуна жараша болот.

11.3.27. Борборлошпогон (жергиликтүү) түзүмдөр агындынын чыгымы 15м3/суткасына болгондо кумдак жана кум  аралашпаган топурактар жана жер алдындагы суу, жер кыртышынан 1,5 метрден ылдый болсо жер алдындагы чыпкалоочу талаа колдонулат.

11.3.28. Анча чоң эмес обьекттер үчүн агымдардын чыгымы 1м.куб/суткасына болсо кумдак жана кум аралаш топуракта чыпкалоочу кудуктар колдонулат. Кудуктардын негизи - жер алдындагы суулардан 1 м жогору болуш керек.

11.3.29 Таш – кумдуу чыпкалар жана чыпкалоочу аңчалар ( траншеялар) борборлошпогон (жергиликтүү) түзүмдөр агындылардын чыгымы суткасына 15 м3га чейин болсо, суу өтүүчү начар чыпкалоочу топурак жер алдындагы суудан лотокту 1 м ылдый алып өтүү сунушталат. Чыпкалоочу шартты түзүү үчүн тыштан алып келинген орто жана чоң дандуу кумдар керектелет.

11.3.30. Жер алдындагы чыпкалоочу чөлкөмдүн талаасында, чыпкалоочу аңчалар (траншеялар) жана таш – кумдуу чыпкаларда огород өсүмдүктөрүн өстүрүүгө болот. Дарак өсүмдүктөрүн бул тилкелерде өстүрүүгө болбойт.

Чыпкалоо талааларынын контуру аркылуу башка сууну сүйүүчү көчөттөрдү өстүрүү сунушталат. Дарак көчөттөрүнүн туурасы 10-20 м ге барабар алынат, айылдык калктуу конуш менен чыпкалоо талаасынын бири биринен узактыгына жараша.

11.3.31. Баардык жер алдындагы чыпколоочу жабдуулар үчүн, алдын ала агындыларды септиктерден тазалап алуу керек.

11.3.32. Эгерде агындыларды табигый түрдө биологиялык тазалоого мүмкүнчүлүк болбосо, жасалма жол менен агындыларды биологиялык тазалоо уюштурулушу каралат.

Аларга:

толук кычкылдануучу заводдо жасалган аэротенк;

өз ордунда курулуучу же монолиттүү темирбетондон, механикалык же пневматикалык аэроациясы менен;

жеринде курулган аэротенк тунманы аэробдук жөндөөчүсү бар,

айланма кычкылдантчу канал кирет.

11.3.33. Аэротенктин баардык типтерин ар кайсы климаттык, геологиялык жана гидрогеологиялык шарттарда колдонууга болот, алар көп аянтты талап кылбайт жана тазалоонун жогорку натыйжалуулугунун туруктуулугун камсыздайт.

11.3.34. Тазалоонун айланма каналы эсептик температурасы минус 25°С дан кем эмес болгон аймактарда, аэротенкти колдонуу максатка ылайык эмес болгон учурда колдонулат.

11.3.35. Агындыларды тазалоочу жайлардын жер аянттарынын өлчөмдөрүн табигий биологиялык тазалоодо – эсептөө аркылуу, ал эми жасалма шартта – 21 таблица боюнча алынат.

21-таблица

11.3.36. Көп эмес көлөмдөгү агынды сууну тазалоодо, аз габариттүү чакан жабдууларды колдонуу максатка ылайык, анан дагы жергиликтүү биологиялык тазалоо курулмалары (жер алдындагы чыпкалоо, таш – кум чыпкасы жана чыпкалоочу аңгекче).

11.3.37. Эгер көлмө жок убакта же биологиялык тазалоодон алыс жайгашкан болсо, тазаланган жана зыянсыздандырылган агындарды айыл чарба жерлерин сугаруу үчүн колдонуу сунушталат.

11.3.38. Санитардык коргоо тилкелери агынды курулмаларынан турак жайларга чейинки, коомдук жайларга жана тамак аш ишканалары үчүн аралыкты алардын келечектеги өнүгүүсүнө ылайык 22-таблицада кетирилген.

22-таблица

Ошол эле учурда: Санитардык коргоо тилкесин, турак үйлөр тазалоо курулмасына салыштырмалуу, таблицада көрсөтүлгөндөгүдөн көбөйтөт, бирок эки эседен көп эмес же 25% кем эмес азайтууга болот, шамал багытына оң шайкештүү болсо.

11.4. Санитардык тазалоо

11.4.1. Айылдык калктуу конуштардагы тазалоого турмуш тиричилик катуу таштандыларын жыйноо, аны ташып кетүү жана зыянсыздандыруу кирет жана СанПин 42-128-4690-88 “Калктуу конуштун аймагынын санитардык эрежелери” талаптарына жооп бериши керек.

11.4.2. Катуу таштандыларды тазалоодо айкаштырылган санитардык тазалоону колдонуу максатка ылайык:

мерчемдүү - короо сайын, коомдук борборлор жана турак үйлөр үчүн;

мерчемдүү – кварталдык, жеке турак жай тилкелери үчүн.

11.4.3. Турмуш тиричилик таштандыларын жыйноо, аларга атайын аянт же курулуш жайы (күркөлөр) каралган таштанды чогултуучу контейнелер аркылуу жүзөгө ашырылат.

11.4.4. Таштанды чогулткучтардын аянтын же жерин тандоодо кийинки шарттар эске алынышы керек:

турак үйлөр менен коомдук имараттардын эшик жана терезелеринен эң кичине алыстоо 20 м болуш керек

тейлөө радиусунун чоңдугу 100 м ден ашык болбош керек.

чыгарып кетүү үчүн жүк ташуучу унаа жыл бою кирип чыга ала турган мүмкүнчүлүк болуу керек.

11.4.5. Таштанды чогултуучу аянтчанын өлчөмү орнотулган контейнерлердин санынан көз каранды жана 9 (3х3) төн 45 (4х5) м ге чейин алынат.

Алдын ала эсептөөлөр үчүн жабык таштанды чогултуучу имараттардын аянты ар бир таштанды чогултма үчүн 1,5 м2 эсептик катышта кабыл алынат.

11.4.6. Таштанды жана катуу калдыктар айылдык калктуу конуштардын андан ары зыянсыздандырылышы үчүн атайын тилкелерге же таштанды кайра иштетүүчү заводдорго жок кылынганга ташылып кетип турууга тийиш.

11.4.7. Катуу турмуш тиричилик калдыктарынын ташып кетүү жыштыгы санитардык тазалоонун түзүмдөрүнө карата (сезонго, климаттык алкакка жана айылдык калктуу конуштун экономикалык акыбалына жараша) жергиликтүү аймактык санитардык-эпидемиологиялык бейпилдиги жаатындагы ыйгарым укуктуу органы менен макулдашуунун негизинде аткарылат.

Жайкы убактарда таштандыларды чыгарып кетүүнүн төмөнкүдөй мезгил жыштыгын камсыздоо керек:

жеке менчик эмес типтеги турак жайлардан, жалпы жатак жайлардан жана мектепке чейинки мекемелерден, ооруканалардан, поликлиникадан, ашканалардан – суткасына 1 жолудан кем эмес;

мектептерден, кесиптик лицейлерден, клубдардан, соода ишканаларынан, базарлардан, турмуш тиричилик комбинаттарынан- 3 суткада 1 жолудан кем эмес.

11.4.8. Тиричилик калдыктарынын жыйноо өлчөмдөрү 23-таблицада келтирилген.

23-таблица

Мындан: Күрөң көмүр колдонгондо катуу калдыктардын санын 50% көбөйтөт.

11.4.9. Таштандыларды зыянсыздандыруу үчүн тилкелерди тандоодо Мамлекеттик санитардык көзөмөл органдарына жергиликтүү бөлүмдөрү менен макулдашуу керек. Санитардык коргоо тилкелеринин аянттары жана ченемдери 24-таблицада келтирилген.

24-таблица

Ошол эле учурда:

1. Тилкелерди асфальт же бетон жолдор менен камсыздоо керек.

2.Зыянсыздандыруу аянтынын айланасына туурасы 5 м ден кем эмес бак жана бадал көчөттөрү отургузулат. Жыйналган катуу калдыктар дайыма обочолонтуу катмары менен жабылып турулушу керек.

11.4.10. Таштандыны жана калдыктарды ташып кетүү атайын багытта жасалган автоунаалар менен аткарылып турат:

таштанды ташыгыч –3,5 миң тургунга бирөө;

ассенизатордук машина –3,5 миң тургунга бирөө.

11.4.11. Атайы автоунааларды тейлөөгө коммуналдык складдык аймактарда жай каралган (коммун чарбанын базасы). Бир унаага 80 м2 ылайык эсептеги аянтка уюштурулат.

11.4.12. Айылдык калктуу орунда аңгекче түзүмдөгү жыйноо катуу тиричилик калдыктары үчүн максатка ылайык. Аңгекченин тереңдиги 1,0-1,5 м узундугу 10м ден кем эмес. Аңгекченин таманы(түбү) жер астындагы суулардан жогорку деңгээлдеги ченемден 1 м ден кем эмес жогору болушу керек.

11.5. Жылуулук менен жабдуу

11.5.1. Айылдык калктуу конуштарды жылуулук менен жабдуу от казандарынан борборлошкон же жекече болушат.

11.5.2. Коомдук жайларды жана секциялык турак жайларды жылуулук менен жабдуу борбордук болуп каралат. Жеке менчик турак жайларды жылуулук менен камсыздоо үчүн жеке жылытуу түзүмдөрү борборлошкон кварталдык жылытуу системасы (жылытуучу, жылытуучу – кайнатуучу мештер жергиликтүү отундар менен иштей турган, же болбосо бир же көп түзүмдөгү жылуулук генераторлору, аз метрдүү жана кичине метрдүү от казандар) эң эле үнөмдүү.

11.5.3. Отундун түрү жылуулук камсыздоочу түзүмдөрүн кабыл алуу маселеси боюнча чечиминде жергиликтүү отун ресурсунун бардыгына карата аныкталат.

11.5.4. Айылдык калктуу конуштарда борборлоштурулган жылуулук жабдуу түзүмүн долбоорлоодо ар кайсы тармактарга же ишканаларга тийиштүү болгон долбоордук башаттарды чогуу иштетүү талапка ылайык өндурүш тилкеси менен турак жай тилкесинин бирдиктүү же өз алдынча жылуулук менен жабдуу аларды техникалык экономикалык эсептөө негиздемесине жараша чечилет.

11.5.5. Турак жана коомдук имараттардын өнөр жай же айыл чарба өндүрүшүнүн жылуулугуна, желдетүүгө, аба алмаштырууга кеткен жылуулуктун көлөмү, ошондой эле борборлоштурулган ысык суу жабдылышы колдонуудагы ченемдик документтердин талабына ылайык алынат.

11.5.6. От казандары туруучу аянтчаны тандоодо төмөнкүдөй талаптарды жетекчиликке алыш керек:

аянтча жылуулук басым күчтөрүнүн борборунда жайгашыш керек, кийинки кезектеги курулуштарга болуучу басым күчтөрүн эске алуу менен;

аянтча максималдуу электр жана суу менен жабдылышына жакын жайгашышы керек;

өрт казандарын орнотууда турак жай бөлүгүнө карата шамалдын басымдуу багыттары эске алыныш керек;

аянтча ыңгайлуу кирип – чыгуулар менен камсыздалышы керек;

11.5.7. Турак жай өндүрүш тилкесин камсыздоочу от казанда (өндүрүш – жылуулук от казандары) бир комплекске гараждар, кир жуучу ишкана жана башка ишканалар менен бириге алат.

11.5.8. От казандар имаратын башка имараттар менен калкалап калуу негизги өндүрүштүн технологиялык өзгөчөлүктөрү турган убакта, санитардык гигиеналык өрткө каршы талаптар аткарылганда жана тилкени мерчемдөө талапка шай келген убакта уруксат берилет.

11.5.9. Коммуналдык тиричилик ишканаларына белгиленген от казандарды долбоорлодо, ал ишканаларга жанаша же сактап долборлоо сунуш кылынат. Дарылоо мекемелеринин корпусуна от казан имараттарын такай жайгаштырууга болбойт.

11.5.10. Жер аянтынын ченемдерин аныктоодо 25-таблицаны колдонуу керек.

25-таблица

11.5.11. От казандарынын имаратынын санитардык коргоо тилкеси ал чыгымдалган отундун түрүнө, анын күлдүүлүгүнө, түтүн түтүктөрү аркылуу чыккан газдар 85-90% болсо, тилкенин туурасы 15 м кем болбош керек.

11.5.12. Шлак калдыктары жараксыз же аз жараксыз башка багыттарга болгон жер тилкелерине калктуу аймактын сыртына жайгаштыруу керек, бирок от казаны имаратынын аянтчасына мүмкүн болушунча жакындатуу менен.

11.5.13. Күлдү жана шлактарды көлмөлөргө төгүүгө тыюу салынат. Көлмөлөргө суу ташкыны, нөшөр аркылуу алып чыгуусуна бөгөт коюу чаралары каралышы керек.

11.6. Газ менен жабдуу

11.6.1. Айылдык калктуу конуштарды газ менен жабдуу төмөнкүчө аткарылат:

Борборлоштурулган  – тиешелүү газ кубурларынан табигый газ менен алынат, суюлтулган газ менен имараттын тобу үчүн жер алдындагы газ сыйымдуулуктарынан;

борборлошкон эмес – жекече газ болгон орнотмо аркылуу.

11.6.2. Чоң жана ири шаарлардын тилкесине көз каранды болгон айылдык калктуу конуштар шаарчаларга жакын жайгашса, газ менен жабдуу маселеси шаарлар менен шаарчаларды газ менен жабдуу маселелери менен биргеликте чечилиши керек.

11.6.3. Айылдык калктуу конуштарды газ менен жабдууда чарбалык-тиричилик, коммуналдык керектөөлөр турак жана коомдук жайлар үчүн, жана дагы айыл чарба өндүрүшүндөгү технологиялык керектөөлөр үчүн да эске алынышы керек.

11.6.4. Бир жылдык газ үчүн эсептик чыгымы ар бир керектөөчүгө чарбалык - тиричилик жана коммуналдык керектөөлөр жана да айыл чарба (фермердик) өндүрүшүнүн технологиялары үчүн аныкталат.

11.6.5. Бир жылдык газ үчүн эсептик чыгым чарбалык тиричилик жана коммуналдык керектөөгө турак жана коомдук жайларда (коомдук тамактануу ишканалары, мончолор, кир жуучу ж.б. жайлар) үчүн ирелештирилген көрсөткүчтөр 26-таблицада келтирилгендей белгиленет.

26-таблица

11.6.6. Өзүнчө турган газ бөлүштүрүүчү пункт (ГБП) сейил бактарда, гүлбактарда, турак жай кварталынын ичинде, айыл чарба өндүрүштүк түзүмдөрүнүн аймактарында жана коммуналдык мекемелерде 27-таблицада көрсөтүлгөндөй аралыкта жайгаштырылат.

27-таблица

11.6.7. Тармактык газ түйүндөрү болгон убакта, борборлошкон газ жабдуучу болуп атайын автоунаалар менен ташылып келинген турак жана коомдук жайларга суюлтулган газдын чогултулган сыйымдуулуктары кызмат кылат.

11.6.8. Чогултулган сыйымдуулук орнотмолор жер алдындагы жана жер үстүндөгү болушат. Сырттагы сууктун абадагы көрсөткүчү минус 20 градустан ылдый болсо, жер алдындагы гана колдонулат. 2,5 жана 4,94 м3 көлөмдөгү сыйымдылуулуктар колдонулат.

11.6.9. Сыйымдуулук орнотмолорун жайгаштырууда көп жүк жүктөөчү суюлтулган газы бар чоң автоунаалар үчүн ыңгайлуу кирип-чыгуулары бар аянтчалар каралат.

11.6.10. Группалашкан сыйымдуулук орнотмолору менен турак жай жана коомдук ар түрдүү багыттагы имараттар менен курулмалар үчүн аралык 28 - таблицада келтирилген.

28-таблица

     11.6.11. Газбаллондук орнотмолорду жайгаштыруу курулуштун ичине жана сыртына да мүмкүн. Баллондорду эки кабаттан ашык имараттардын ичине жайгаштырууга жол берилбейт.

11.7. Электр менен жабдуу жана сырткы жарык

     11.7.1. Айылдык калктуу конушту электр менен жабдуу аймактык энергетикалык түзүмдөрдөн алынат.

     11.7.2. Электрэнергиясынын керектөөчү кубаттуулугун аныктоодо буларды аныкташ керек:

өндүрүштүк керектөөлөр үчүн – буга окшош ишканалардын ирилештирилген көрсөткүч долбоорун;

чарбалык-тиричилик жана коммуналдык керектөөлөр үчүн –ирилештирилген көрсөткүчтөр 29-таблицада келтирилген.

29-таблица

     11.7.3. Трансформатордук орундарды обочолонтуп орнотуу керек. Трансфарматордук орунду турак жай эмес имараттарга кошо орнотуу курулуш жана техникалык шарттарды эске алуу менен уруксат берилет. Жабык бөлүштүрүүчү түзүмдөн кеткен аралык 30-таблицада келтирилгенден кем болбош керек.

30-таблица

Ошону менен бирге: Турак жана коомдук жайдан трансформатордук орунга чейинки аралык экиден ашпаган, кубаттуулугу 1000 кВт тан ашпаган трансформаторлор үчүн ченемделбейт.

11.7.4. Айылдык калктуу конуштарды жарыктандыруучу кечки жана күндүзгү убактарда жарыкты көркөмдөөсүнүн бирдиктүү комплекси катарында долбоорлойт. Калк жашоочу жана эс алуучу жайларды, абдан белгилүү жайларды, коомдук борборлорду, жашыл көчөттөрдү өзгөчө жарык кылуу сунушталат.

11.7.5. Биринчи кезекте жарык менен транзиттик жолдор, коомдук борборлордун чөлкөмдөрүнө келчү көчөлөр, унаа түйүндөрү, көпүрөлөр, темир жол өтмөктөрү, жол өтмөктөрү камсыз болушу керек .

11.7.6. Айылдык калктуу конуштарда көчөлөрдү жана өтмөктөрдү жарыктандырууда бир жактуу жарык бергич шамдары жайгаштырылат, же бульварлар уюштурулса, эки жактуу жарык берүүчү шамдарга долбоорлоого тапшырма боюнча жол берилет.

11.8. Телефондоштуруу жана радиолоштуруу

11.8.1. Айыл жеринде төмөнкүдөй байланыш түйүндөрү түзүлөт:

жалпы колдонуудагы – телефон байланышы, факсимил байланышы, телерадиоберүү программаларын жеткирүү үчүн мобилдик байланыштар;

ички өндүрүштүк – айыл чарба ишканаларынын технологиялык мүнөздөгү маалыматты берүү, диспетчердик байланыш.

11.8.2. Айылдык калктуу конуштар киши саны 200 жашоочудан өйдө телефондоштурулат.

11.8.3. Радиотаркатуучу станциялар түйүнү аба аркылуу же кабелдик болуп долбоорлонот. Радиоберүүчү чубалгыларды төмөнкү вольттуу электр каршылыгы бар – 380 В электр мамыларына илсе болот.

11.9. Инженердик түйүндөр

11.9.1. Айылдык калктуу конуштарда инженердик түйүндөр эсептик мезгилинин өнүгүүсүн эске алуу менен, комплекстүү түйүн катары, баардык жер үстүндөгү жана жер астындагы коммуникациялардын келечектеги өнүгүүсүнө ылайык долбоорлоо керек. Инженердик түйүндөрдү жолдун туура профилдерине орун калтыруу менен, көчөлөрдү жана жолдорду бойлото жайгаштыруу керек: курулуштар менен кызыл сызыктын ортосундагы тилкеде – кабелдик түйүндөр, сигнализация жана диспетчердик байланыш; тротуарларда – жылуулук түйүндөрү; бөлүүчү тилкеде – суу өткөргүчтөр, газ өткөргүчтөрү жана чарбалык-тиричилик агындылары.

11.9.2. Жер алдындагы түйүндөрдү жайгаштыруу имараттарга салыштырмалуу, жашыл көчөттөрдү сугарууда имараттын пайдубалын жууп кетүү коркунучунан алыс болуш керек, жана да түйүндөрдү жөндөө учурунда унааларга тоскоол кылбагыдай жайгаштырылыш керек .

11.9.3. Жер алдындагы инженердик түйүндөр менен имараттарга, курулмаларга жана жашыл көчөттөргө чейинки аралык 32–таблицада келтирилген.

32-таблица

Эскертүү: Күч кабелдеринин аралыгына гана тийиштүү.

Ошону менен бирге: Түйүндү имараттын жана курулманын пайдубалынан ылдыйыраак 0,4 м аралыкта жайгаштырганда таблицада көрсөтүлгөнгө караганда көбөйтсө болот, ар кандай тапуракка, жантыкка жараша колдонуудагы ченемдик документтердин талаптарына ылайык, ишти жүргүзүү жана кабыл алуу учурунда, жана да суу кубурларын, агындыларды, жылуулук түйүндөрүн долбоорлоодо.

11.9.4. Сугат аймактарында, чөгүүсү бар кыртышта жер алдындагы инженердик түйүн менен сугат каналына чейинки аралыкты мындан аз эмес ченемде кабыл алабыз.

1 м – газ кубурларынан төмөнкү же ортоңку басымдагы, ошондой эле суу кубурларынан, агындылардан, күйүүчү суюктуктун кубурларынан;

2 м – жогорку басымдагы газ кубурларынан 6 кгс/см.кубга чейинки, жылуулук кубурларынан,  чарбалык тиричилик жана жамгыр агындыларынан;

1,5 м – электрдик күч кабелдеринен жана байланыш кабелдеринен.

Суу каналдарынан имараттар менен курулуштун пайдубалына чейинки аралыкты 5 м деп алат.

11.9.5. Аларды параллель жайгаштыруудагы кошуна инженердик түзүмдөрүнүн горизонталь боюнча эң кичине аралыгы 33-таблица боюнча алынат.

33-таблица

Ошону менен бирге:

Параллель кеткен жаткырууда чарбалык ичүүчү суу кубурлары жана агынды кубурларынын арасы 1,5 м. ден кем болбош керек, суу кубурларынын түтүгүнүн диаметри 200 мм болсо, жана 3 м ден эгер суу кубурларынын түтүгүнүн диаметри 200 мм ден жогору болсо, жылуулук кубурлары менен электр кабелдеринин ортосундагы аралыкты эсептик көрсөткүч аркылуу алабыз, кыртыштын кошумча жылуусу жыл бою 10 градустан ашпаса – 10 кВ кабелдер үчүн жана 5°С жылуу болсо 10 кВ тан ашкан кабелдер үчүн .

Бир убакта параллелдик эки жана андан ашык газ кубурларын жаткырууда бир аңгекте эң кичине аралык, алардын арасында кубур диаметри 300мм ге чейин болсо – 0,4 м. ден кем эмес, 300 мм ден ашык болгон кубурлар үчүн – 0,5 м ден кем эмес болуш керек.

12. Тарых, жаратылыш, архитектура жана маданият эстеликтерин колдонуу жана жабдуу

12.1. Тарыхый жана маданий эстеликтерди коргоо боюнча шааркуруу талаптары коргоо чөйрөсүндө адистештирилген илимий-долбоордук уюмдар аркылуу иштелип чыккан коргоо зонасына ылайык жүргүзүлүшү керек. Тарыхый-маданий мурастар объектилеринин баардык түрү калктуу конуштардын Башкы панында жана картографиялык материалдарында белгиленет. Калктуу конуштун тарыхый-маданий мурастар объектилерин коргоо зонасынын долбоорлору 1999-жылдын 26-июлундагы № 91 “Тарыхый-маданий мурастарды коргоо жана пайдалануу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын негизинде иштелип чыгат.

12.2. Баардык археологиялык, архитектуралык, маданий, жаратылыш тарыхый эстеликтеринде мамлекеттик органдары менен макулдашылган колдонуу өлчөмү жана режими коргоо зоналарынын долбоору менен аныкталган коргоо зонасы болушу керек.

12.3. Долборлоо жүрүшүндө жергиликтүү эстеликтерди коргоочу уюмдардын белгиленген тартипте макулдашуусу менен бекитүүгө көрсөтүлө турган кошумча эстеликтерди коргоого тийиш болгон эстеликтердин тизмеси кийирилет.

Турак жай курулуштарды ландшафттын көркөмдүүлүк көлмөлөргө багыттоо керек,  аларды сактоо менен бирге, жаратылыш,  тарых,  маданият жана архитектура эстеликтерин көбүрөөк колдонуу максатка ылайык.

13. Айлана чөйрөнү жана жаратылыш эстеликтерин коргоо

     13.1. Жаратылышты коргоо чаралары

     13.1.1. Жаратылышты коргоо иш чараларына - жер ресурстарын, аба бассейндерин, көлмөлөрдү, жер алдындагы суунун корун, кыртышты, жашыл көчөттөрдү коргоо, ызы чуудан, радиотолкундардан сактоо кирет.

     13.1.2. Жаратылышты коргоонун комплекстүү иш чаралары райондук мерчемдөөнүн долбооруна негизденет. Жаратылышты коргоо иш чаралары үч багытта жүргүзүлөт:

     технология иш-чаралары – прогрессивдик технологияларды киргизүү;

     шааркуруу маданияты – так функциялык тилкелөө, унаа магистраллдарын дифференциялаштыруу, ызы – чууга каршы түзүмдөрдү түзүү, жашылдандыруу жана кургатуу, калдыктарды алып чыгып кетүү, зыянсыздандыруу;

     санитардык эпидемиологиялык иш-чаралар - калдыктар курумунун түрүн аны тазалоодо аныктоо, атмосферага, жер кыртышына ташталган таштандыларды тазалоону аныктоо, керектүү санитардык коргоонун тилкесин түзүү.

     13.1.3. Жер тилкелерин коргоо иш чаралары негизделген чөлкөмдү жана аянтчаларды өнөр жайлык, өндүрүштүк, граждандык турак жай курулуштарын чарбалык чарбалык колдонууга багытташ керек.Чөлкөмдүк аянтты аныктоодо, аларды жайгаштырууда айыл чарба ишканаларынын өндүрүштүк объектилерин тандоодо техникалык – экономикалык негиздемеге таяныш керек.

     13.1.4. Аба бассейнинин коргоо чараларын иштеп чыгууда, абага зыян нерселерди чыгарып салуунун көлөмдөрүн азайтуунун жаңы жеткиликтүү технологиялар аркылуу жана жаратылышты ченемдерди жана эрежелерди колдонуу менен, санитардык –гигиеналык ажырымды башат менен чыгаруунун жана турак жай чөлкөмдөрүнө чейинки аралык 1, 2, 3, 4 Тиркемелерде келтирилген.

     13.1.5. Айыл чарба (фермердик) ишканаларын көлмөлөр жээгинде жайгаштырууда алар менен өзүнчө байланыш болбогон болсо, жээк бойлой кеткен тилкенин туурасы 40 метрден кем болбоого тийиш.

     13.1.6. Көлмөлөр менен жана суу өтмөктөрү үчүн суу коргоочу түзүлүштү жана суу жөндөөчү тилкени 1995-жылдын 7-июлундагы № 271 Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому менен бекитилген “Кыргыз республикасындагы суу объектилеринин жана суу коргоочу тилкенин Жобосуна” ылайык жээктен туурасы мындан кем болбогондой кароо керек, метр менен :

      суу сактагычтар үчүн                   – 500

      кичи өзөндөр үчүн, узундугу, км:

     50 км ге чейин – 100 м;

     50 дөн 100 км ге чейин    – 200 м;

     100дөн 200 км ге чейин   – 300 м.

     13.1.7. Токойлуу массивдерди калыбына келтирүүдө токойлуу жана жээктик шалбааны жайгаштырууда ландшафтка жасалган экологогиялык ылайык болуучу басым ченеми 34–таблицада келтирилген .

34-таблица

Ошондон улам: бөксө тоолуу аймакта (жантыктык 3-9 градус) басым 20%, ал эми жантык 10-30 градус болсо – 50% га кичирейет.

     13.1.8. Коруктардын кайтаруу тилкелерин, кайтаруучу ландшафты ар кайсы ишканалардын категориялары, унаа магистралында жана калк жашоочу орундарда 35-таблицага ылайык сакталышы керек.

35-таблица

     Ошону менен бирге: биринчи цифралар эң кичинекей алыстоону көрсөтүп турат өнөр жай ишканаларын кайтаруучу обьектилерден (өнөр жай ишканаларын шамалдуу жак менен төмөнкү агым менен). Экинчи цифра – керектүү тилкенин туурасы жагымсыз жактан ишкана жайгаштырылса (жогорку агым боюнча,  шамалдаган жактан).

     13.1.9. Чарбанын аймагынан жогорку чыңалуудагы аба чубалгылары өтө турган болсо,  атайын кайтаруу тилкесин 36-таблицадагыдай түзүш керек.

36-таблица

13.2. Ызы – чууга каршы иш чаралар

     13.2.1. Ызы-чуунун негизги булагы болуп темир жолдор жана унаа магистралдары, өнөр жай ишканалары, айыл чарба ишканаларынын атайын обьектилери; гараж, тактай тилүүчү ишкана, оңдоп түзөөчү унаа корлору, сордургуч станциялары ж.б. болушат.

     13.2.2. Ызы- чуудан коргоочу каражаттарды тандоодо, керектүүлүгүн жана максатка ылайыктуулугун аныктоодо ызы-чуунун деңгээлинин эсептик негиздерине, айылдык калктуу конуштардын чөлкөмүндө керектүү ченемдик деңгээлге чейин кароо керек.

     13.2.3. Чөлкөмдөрдүн ар кайсы белгиленген жерлериндеги ызы-чуунун деңгээли 37 – таблицада көрсөтүлгөн көрсөткүчтөрдөн ашпоосу керек.

37-таблица

     13.2.4. Ызы-чуунун деңгээлин азайтууда, аларды рационалдуу жол менен жайгаштырып жетишүүгө болот, өнөр жай, кампа объектилерин жана айыл чарба (фермердик) ишканаларынын өндүрүшүн айылдык калктуу конушка жана жалпы эс алуучу жайга карата транспорттук коммуникацияларды рационалдуу трассировкалоо жана ызы-чуудан коргонуучу жашыл көчөттөрдү отургузуунун ар кандай турлөрүн жана көчөттөрдүн тектерин колдонуп. Темир жол жана унаа магистралдары калктуу орундарды кесип өтсө, жолдон турак жайга чейинки аралыкка ызы-чуудан коргонуу тилкелеринин параметрлери орнотулат. Атайын акустикалык эсеп боюнча колдонуудагы ченемдик документтердин талаптарына ылайык белгиленет.

     13.2.5. Унаа ызы-чуусун чаңдоону, газдалууну азайтуу үчүн көчөлөрду жана жолдорду долбоорлоодо айылдык калктуу конуштарда төмөнкүлөрдү аткаруу керек:

     жантыкты азайтуу – эмне дегенде, ар бир 2% жантык ызы чууну 1-1,5 дБга көбөйтөт;

     көчөлөрдү, жолдорду курулуштарга карата жайгаштырууда жылдык шамал багыттарынын бул чөлкөмдөгү басымдуулугун эске алыш керек, басым кылынган шамал багыттары ызы чууну, булганууларды турак жана коомдук жайлардан алып чыгып кеткидей деңгээлде;

     ажырым тилкелерди караштыруу – ызы чууну арылтууга жашыл көчөттөрдү тигүү менен, алардын туурасы 10-25 м.Коргоо тилкесинин туурасы  25-30м ден кем болсо жакшы натыйжа бербесин эске алуу менен, ызы чууну кыскартуунун бирден бир жолу – аралыкты ызы чуу башатынан алыстатуу, жана дагы унаа жолдорун турак жайлардан сыртта алып өтүү(табигый дөбөчөлөрдөн,  жарлардан) же жасалма тоскоолдуктар рельефтеринен же жол жанындагы атайын тосмолордун арты менен алып өтүү.

     13.2.6. Унаа жолдорунан ызы-чуудан коргонуу тилкелеринин ызы-чууну азайтуу боюнча өлчөмдөрү 38 – таблицада келтирилген.

38-таблица

Ошол эле учурда. Дарактардын бийиктигин 5 м ден кем эмес алуу керек.

      13.2.7. Радиотехникалыкобъектерди жайгаштырууда (радиостанциялар, радиотелевизиондук берүүчү жана радиолокация станциялары) үчүн ;

      Өнөр жай генераторлору, жогорку чыңалуудагы аба электр чубалгыларын электр магниттик талааларын бөлүп чыгарууларды атайын Санитардык ченемдер жана эрежелер аркылуу жетекчиликке алынышы керек.

       Радиациялык коопсуздукту сактоо үчүн өндүрүштө, кайра иштетүүдө, сактоодо, зыянсыздандырууда, радиоактивдик заттарды көмүүдө радиациялык коопсуздуктун ченемдери аркылуу ишке ашырылат.

1-тиркеме

 Мал чарба комплекстери менен аларды кайра иштетүүчү обьекттери жана айыл чарба өнүмдөрүн сактоочу кампалар арсындагы зооветеринардык ажырым

2-тиркеме

Айыл чарба ишканаларынын жана өзүнчө курулуштун турак жайлардын чек арасына чейинки санитардык – коргоо ажырымынын өлчөмдөрү

Ошону менен бирге:

1. Ажырымды төмөндөгүдөй белгилеп алуу керек:

ишкананын технологиялык түзүмдөрү атмосферага булганууну же жаман жыттарды таратса түздөн түз булганыч башатынан труба, шахталар аркылуу же жүктөө-түшүрүү учурунда болсо кампалар үчүн;

ар кандай мал чарба фермаларынан –ал аймактын чек арасынан, мал кармоочу имараттар менен курулмалар жайгашкан аймактардын чегинен;

 ызы-чуу, вибрация жана башка зыян келтирген ишканалардын – алардын имараттарынан жана аянтчаларынан, ошол зыянды чыгарып жаткан жабдуулардан;

өндүрүш жана жылытуучу от казандарынан – алардын түтүн кубурунан.

2. Көрсөтүлгөн санитардык-коргоо ажырымы (айыл чарба комплекстеринин жергиликтүү шартына жана санитардык техникалык даражасын эске алуу менен) санитардык-эпидемиологиялык бейпилдиги жаатындагы ыйгарым укуктуу органынын макулдашуусу менен же көбөйтүлөт же азайтылат.

3-тиркеме

13.3. Айыл чарба өндүрүштүк комплексинен коммуналдык багыттагы курулуштар менен ишканаларга чейинки санитардык коргоонун ажырымы

4-тиркеме

Химиялаштыруу объекттеринен калктуу конуштарга жана көлмөлөргө чейинки санитардык-коргонуу ажырымы

Ошол эле учурда:

Минералдык жер семирткичтердин жана өсүмдүктү химиялык жол менен коргоонун кампаларын балык чарба көлмөлөрүнөн 2 км ден кем эмес аралыкта жайгаштыруу керек.

Мал жана канаттуулар үчүн сарайларды турак үйлөрдөн жайгашышын бул аралыкта кароо керек:

жалгыз же коштолгон – 15 м кем эмес;

топтук: 8 блокко чейин – 25 м кем эмес, 8 блоктон көбүрөөк болсо – 50 м кем эмес жана 130 м ден алыс эмес эң ыраакы үйдөн.