КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН

АЙЫЛ ЧАРБА, ТАМАК-АШ ӨНӨР ЖАЙЫ ЖАНА

МЕЛИОРАЦИЯ МИНИСТРИЛИГИ

БУЙРУК

2019-жылдын 04- марты № 4 -дп

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн делегацияланган балык чарбасы чөйрөсүндөгү ченем жаратуу ыйгарым укуктарын жүзөгө ашыруу жөнүндө

Балык чарбасы чөйрөсүндөгү ченемдик базаны андан ары өркүндөтүү жана өнүктүрүү максатында жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 15-сентябрындагы №530 «Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн айрым ченемдик ишкердигин аткаруу бийлигинин мамлекеттик органдарына делегациялоо жөнүндө» токтомун аткаруу максатында

БУЙРУК КЫЛАМ:

1. Төмөндөгүлөр бекитилсин:

- Көлмөлөрдүн абалын жана Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө балыкты жана башка суу организмдерин кайрадан өндүрүү шарттарын жакшыртуу боюнча балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чараларды өткөрүү тартиптери жөнөндө Жобо, 1-тиркемеге ылайык;

 - Суу объектилеринде балык чарбасын мелиораиялоону өткөрүү тартиптери жөнүндө Жобо, 2-тиркемеге ылайык;

- Балык камдарын жана алар жашаган жерлерди коргоого алуу, балык коргоонун штаттан тышкаркы кызматкерлерин уюштуруу жана ишкердигинин тартиптери тууралуу Эрежелер, 3-тиркемеге ылайык;

 - Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндөн балык чарбаларын уюштуруу жана балык уулоону аткаруу үчүн көлмөлөрдү жана балык уулоо тилкелерин бекитип берүүнүн тартиптери жөнүндө Жобо,

4-тиркемеге ылайык;

 - Анча баалуу эмес жана кереги жок балыктарды мелиоративдик кармоону жана балык чарба көлмөлөрүнүн балык уулоо тилкелерин тазалоону жүзөгө ашыруунун тиртиби жөнүндө Жобо, 5-тиркемеге ылайык;

- Табыгий жана жасалма көлмөлөрдү балыктандыруу ченемдерин белгилөөнүн жана балык өстүрүү-мелиоративдик иштерди өткөрүүнүн тартиби жөнүндө Жобо, 6-тиркемеге ылайык;

 - Көлмөлөрдөн алынган же көл, олтургузуу жана авиз балык чарбаларында өтүрүлгөн балык жана балык өндүрүмүн эсепке алуу тартиби тууралуу Жобо, 7-тиркемеге ылайык;

 - Балык өстүрүү - биологиялык ченемдери жана Кыргыз Республикасынын балык чарбаларында товарды балык жана балык олтургузма материалдарын өстүрүүнүн эрежелери, 8-тиркемеге ылайык;

 - Кыргыз Республикасынын балык чарбаларында товардык балыкты жана балык олтургузуу материалдарын өстүрүүнүн балык өстүрүү-биологиялык ченемдери жана эрежелери, 8-тиркемеге ылайык;

 - Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө балык өнөр-жайын, ихтиологиялык мониторингди жана балык камдарын кайрадан өндүрүүнү уюштуруу жана алып баруу жөнүндө Жобо, 9-тиркемеге ылайык;

 - Илимий-изилдөө максаттары үчүн балык кармоого, контролдук кармоо, балык өстүрүү-мелиоративдүү иштерди, акклиматизацилоону, балыктандыруу жана кайра өндүрүүнү аткаруу үчүн балык уулоо документтерин жана билеттерин берүү жана пайдалануу тартиптери жөнүндө Нускоо, 10-тиркемеге ылайык;

 - Балык камдарын жасалма өндүрүү максатында өнөр жайлык балыктарын өндүрүүчүлөрдү атайлап уулоо боюнча ишти аткаруунун тартиби жөнүндө Нускоо, 11-тиркемеге ылайык;

 - Балык өстүрүү, балык багуу жана балык уулоо максаттарында балык чарбасы көлмөлөрүн жана балык уулоо тилкелерин сынактын негизинде берүүнүн тартиби жөнүндө Жобо, 12-тиркемеге ылайык;

 - Балык өстүрүү, балык багуу жана балык уулоо максаттарында юридикалык жактарга жана жеке адамдарга бекитилип берилген көлмөлөрдө жана балык уулоо тилкелеринде егердик кызматты уюштуруу жана ишкердигинин тартиби жөнүндө Жобо, 13-тиркемеге ылайык;

 - Балык чарбачылыгы көлмөлөрүндө жана балык уулоо тилкелеринде ихтиологиялык ишти жүргүзүү жана балыкты контролдук уулоонун тартиптери жөнөндү Жобо, 14-тиркемеге ылайык;

 - Кыргыз Республикасынын аймагындагы, балык чарбасын өздөштүрүү жана пайдалануу үчүн берилген табыгий жана жасалма көлмөлөрдө чарбалык жигер тууралуу балык-өстүрүү биологялык негиздөөлөрдү түзүү жөнөндө Жобо, 15-тиркемеге ылайык.

 2. Кыргыз Республикасынын айыл-чарба, тамак-аш өнөр-жайы жана мелиорация министрлигине караштуу Жайыт, мал чарба жана балык чарба Департаменти:

 - расмий жарыяланган учурдан тартып 7 жумуш күнү ичинде Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын Мамлекеттик реестрине киргизүү үчүн ушул буйрук менен бекитилген балык чарбасы чөйрөсүндөгү укуктук актыларды белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жөнөтүүнү ишке ашырсын;

- балык өстүрүү, балык көбөйтүү жана балык уулоо максаттарында көлмөлөрдү пайдаланууга берүү боюнча ведомстволор аралык сынак комиссиясынын курамын жана санын, ошондой эле Балык өстүрүү-биологиялык эксперттик Кеңештин курамын жана санын аныктасын жана министрликтин бекитүүсүнө киргизсин;

 - Кыргыз Республикасынын Айыл-чарба, тамак аш-өнөр жайы жана мелиорация министрлигине караштуу Жайыт, мал чарба жана балык чарба Департементинин алдындагы Балык өстүрүү-биологиялык эксперттик Кеңеши жөнүндө Жобону иштеп чыгып жана министрликтин бекитүүсүнө киргизсин.

 3. Бул буйрук Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жана Кыргыз Республикасынын Айыл-чарба, тамак аш-өнөр жайы жана мелиорация министрлигинин расмий сайтына жарыялансын.

 4. Буйруктан аткарылышына контролду кылуу милдети Кыргыз Республикасынын Айыл-чарба, тамак аш-өнөр жайы жана мелиорация министринин орун басары Ж.К.Керималиевге жүктөлсүн.

1-тиркеме

Көлмөлөрдүн абалынжана Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө балыкты жана башка суу организмдерин

кайрадан өндүрүү шарттарын жакшыртуу боюнча балык

өстүрүү-мелиоративдик иш-чараларды

өткөрүү тартиптери жөнөндө

ЖОБО

I. Жалпы жоболор

1. Бул Жобо, көлмөлөрдүн абалын жана Кыргыз Республикасындагы көлмөлөрүндөгү балык камын кайрадан өндүрүүнүн шарттарын жакшыртууга багытталган балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чараларын жүзөгө ашрууну уюштуруунун, мерчемдөөнүн жана өткөрүүнүн тартиптерин таныктайт.

2. Ушул Жобонун максаттары үчүн балык чарба башкаруунун ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы дегендин алдында, Кыргыз Республикасынын Айыл чарба, тамак-аш өнөр-жайы жана мелиорация министрлигинин Жайыт, мал чарба жана балык чарба Департаменти түшүндүрүлөт (мындан ары - балык чарба чөйрөсүндөгү ыгарым укуктуу орган).

3. Бул Жободо төмөнкү негизги түшүнүктөр колдонулат:

- акклиматизациялоо иштери –бул, суу биологиялык ресурстарды бир көлмөдөн, мурда алар болбогон же жок болуп кеткен, алардын кийин жаңы шарттарга ыкташуусу жана өзү кайрадан өсүп популциялануусу үчүн экинчи көлмөгө көчүрүү;

- биологиялык мелиорация–биологиялык иш-чаралардын жардамы менен максатка жетишүүн камсыз кылган чаралардын комплекси;

- ашыкча суу өсүмдүктөрү жана көлмөлөрдүн эфтрофикациясы менен биологиялык күрөшүү – суу өсүмдөктөрүн жана суунун өңүнүн өчүүсүнө алып келген эң түбүндөгү балырларды жок кылуу үчүн көлмөлөргө балырлар менен тамактанган балыктарды көчүрүү;

-табыгий урук чачуучу жайды калыбына келтирүү – мурда жоголуп кеткен урук чачуучу жайларды суу менен бастырууга, алардын баткак басып кетүүсүнүн алдын-алууга, агын жана башка шилендилерден тазалоого, балыктын урук чачуусу мезгилинде нормалдуу суу теңдемин камсыз кылууга өбөлгө түзгөн техникалык чаралар комплекси;

- балыктандыруу–товардык массасына чейин жетүүсү же ошол көлмөдө жашаган, бирок өнө албаган же начар өнгөн балыктын жергиликтүү түрлөрүнүн санын толтуруу максатында көлмөгө балыктарды кое берүү;

- балыктардын суу топтомо курулмаларына жана ирригациялык тутумга кирип кетүүсүнөн коргоо - жаш жана өрчүгөн балыктардын ар кыл түрүндөгү суу топтомо жана ирригациялык тутумдарда өлүүсүнүн алдын алуу боюнча долбоордук жана техникалык чаралар системасы;

- балыктардын урук чачуу жайларына өтүүсүн камсыз кылуу - өтүмдүү жана жарым өтүмдүү балыктардун сууларга көтөрүлүүсүн камсыз кылуу боюнча гидротехникалык чаралар системасы;

- ихтиологиялык мониторинг– жүргүзүлүп жаткан иштердин суу биологиялык ресурстарга жана алардын жашаган чөйрөсүнө тийгизген таасирине баа берүү, биологиялык объекттер менен иш алып барууда техникалык ченемдерди сактоо, көлмөлөрдүн абалын жана балык азыгын өндүрүү шарттарын жакшыртууга карата жүзөгө ашырылып жаткан балык өстүрүү-мелиоративдик иштердин натыйжалуулугун баалаган маалыматты топтоо;

- көлмөлөрдү пайдаланучулар - балык өстүрүү, балук уулоо жана балык багуу максаттарында, алардын алдына өзүнчө көлмөлөр жана балык уулоо тилкелери бөлүнүп берилген балык заводдору, балык чарбалары, балык чарбалар ассоциациялары,коомдук бирикмелер жана балык чарбасынын башка субъекттери;

- балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чаралар - бул, көлмөлөрдүн абалын жана балык камдарын табыгий өстүрүү шарттарын жакшыртууга багытталган иштердин топтому;

- утурумдук мелиорация -кыска мөөнөттүү оңтойлуу натыйжага алып келген (жаш балыкты сактап калуу, көлмөлөрдү чөгүп кеткен торлордон тазалоо) ыкчам мүнөздөгү техникалык жана биологиялык иш-чаралар топтому;

- техникалык мелиорация – балыктардын жашоо шарттарын жана көбөйүүсүн, аларды уулоо ыкмаларын жакшыртууну камсыз кылган техникалык чаралар комплекси;

- капиталдык мелиорация – узак мөөнөттүү оңтойлуу таасирди (акклиматизация, балыктандыруу, сууну тереңдетүү) камсыз кылган техникалык жана биологиялык иш чаралардын же алардын өзүнчө түрлөрүнүн топтому;

- көлмөлөрдүн суу менен камсыз болуусун жакшыртуу - балыктын жана башка суу биоресурстардын (суунун химиялык курамы, агын суу, деңгээлдик ыргак жана башка көрсөткүчтөр) жашоосун жана көбөйүүсүн колдоо жана жакшыртуу боюнча гидротехникалык жана башка чаралардын топтому.

 4. Каражаттарды пайдаланууга жараша балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чаралар биологиялык жана техникалык мелиорацияга бөлүнүшөт, ал эми чыгымдары жана таасир этүү узактыгы боюнча утурумдук жана капиталдык мелиорация деп аталышат.

 Капитылдык мелиорацияны жүргүзүү жашоо чөйрөсүнүн жана гидробиотондордун түрдүк курамынын олуттуу өзгөрүүсүнө алып келет.

 Утурумдук мелиоративдик иштер учурунда жашоо чөйрөсүнүн жана гидробиотондордун түрдүк курамынын олуттуу өзгөрүүсү жүрбөйт.

II. Жүзөгө шырылап жаткан балык

өстүрүү-мелиоративдик иштердин түрлөрү

5. Биологиялык мелиорация төмөнкү негизги иш-чараларды камтыйт: акклиматизациялык иштерди жана көлмөлөрдү балыктандырууну, ихтиофаунаны жана балыктардын азык базасын реконструкциялоону, балыктын эндемикалык жана баалуу түрлөрүн жок кылышкан балыктардын баасы начар, бааланбаган жана жырткыч түрлөрүн кыскартууну жана биологиялык объекттердин жардамы менен ашыкча богон суу жашылчасын жок кылууну.

6. Техникалык мелиорация төмөнкү негизги иш-чараларды камтыйт: суу менен камсыз кылууну жана гидрибионттордуун жашоо шарттарын жакшыртууну, ашыкча суу жашылчаларын чаап бүтүрүүн, жайкы жана кышкы кырылуулардын алдын алууну, табыгий урук чачуу жайларын калыбына келтирүүнү жана жасалма урук чачуу жайларын орнотууну, балыктарды байланган көлмөлөрдөн сактоону, түбүн тереңдетүү жана балыктын урук чачуу жайларына өтүүсүн камсыз кылган башка иштерди, балыктын суу тосмолоруна кирип кетүүсүнөн коргоону, балык ишкердигинин натыйжалуулугун жогорулатуу максатында балык уулоо тилкелерин жана түбүн тазалоону.

III. Балык өстүрүү-мелиоративдүү иш-чараларды

 уюштуруу, мерчемдөө жана өткөрүү тартиби

 7. Балык өстүрүү-мелиоративдүү иш-чараларды уюштуруу, мерчемдөө жана өткөрүү тартиби ушул Жобого ылайык жүзөгө ашырылат.

 8. Балык өстүрүү-мелиоративдүү иш-чараларды өткөрү балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган менен балык өстүрүү-мелиоративдүү иштердин макулдашылган жылдык мерчеминин негизинде жүзөгө ашырылат.

 9. Балык өстүрүү - мелиоративдүү иштерди өткөрүүнүн демилгечилеринин болуп, мамлекеттик балык чарбалары, көлмөнү пайдалануучулар, айыл өкмөттүн балансында турган көлмөлөрдө жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдары, балык чарба ассоциациялары жана алардын алдына бекитилип берилген көлмөлөрдө жана балык уулоо тилкелеринде балык өстүрүү, балык көбөйтүү жана балык уулоо менен иш алып барышкан коомдук бирикмелер саналышат.

 10. Капиталдык мелиорация, орун алган көйгөйдү талдоону, сунушталып жаткан иш-чаралардын биологиялык негизденүүсүн, аны аткарууну камсыз кылуу боюнча долбоордук чечимди, аталган долбоордун экологиялык, социалдык-экономикалык максаттуулугун камтыган биологиялык жана технико-экономикалык негиздөөлөрдүн негизинде жүргүзүлөт.

 11. Утурумдук мелиорация, илимий уюмдардын кызматкерлери же балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын балык өстүрүү адистери тарабынан аткарылган эксперттик баа берүүлөрдүн негизинде жүргүзүлөт.

 12. Биологиялык жана технико-экономикалык негиздемелер илимий, долбоордук жана башка уюмдар тарабынан мамлекеттик, муниципалдык, балык чарба жана коомдук бирикмелердин буюртмасынын негизинде аткарылат.

 13. Көлмөлөрдү балык чарба мелиорациялоо боюнча демилгечи долбоорлор балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга жөнөтүлөт жана арызды, биологиялык-техникалык негиздемени камтууга тийиш.

 14.Балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чараларды өткөрүүгө биологиялык негиздеме мамлекеттик экологиялык экспертизанын кароосуна жөнөтүлөт. Мамлекеттик экологиялык экспертизанын оңтойлуу корутунду алынгандан кийин, балык өстүрүү-биологиялык негиздеме иштелип чыгат.

IV. Балык өстүрүү-мелиоративдик

иш-чараларды өткөрүүгө контролдук

 15. Капиаталдык мелиоративдик иштерди өткөрүүнүн милдеттүү шартынан болуп, коштоп жүргөн ихтиологиялык мониторинг жана суу биологиялык ресурстарга жана алардын жашаган чөйрөсүнө таасирге баа берүү саналат.

 16. Коштоп жүргөн ихтиологиялык мониторингдин максатынан болуп, жүргүзүлүп жаткан иштердин гидробионтторго тийгизген таасирине баа берүү, биологиялык объекттер менен иш алып барууда технологиялык ченемдерди сактоо, жүргүзүлүп жаткан иштердин натыйжалуулугуна баа берген маалыматтарды топтоо саналат.

 17. Балык өстүрүү-мелиоративдик иш чаралардын бардык түрлөрүн, алар аяктагандан кийин, балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органы тарабынан түзүлгөн комиссия кабыл алат жана алардын аткарылган санын жана аткарылган иштердин өлчөмдөрүн белгилөө менен белгиленген форма боюнча, бүткөрүлгөн мелиоративдик иштердин кабыл алуу-өткөрүп берүү актысы менен таризделет.

 2-тиркеме

Суу объектилеринде балык чарбасын мелиорациялоону өткөрүү тартиптери жөнүндө

ЖОБО

 1. Бул Жобо, балык чарбасы маанисиндеги суу объектилеринде балык чарбасын мелиорациялоону өткөрүү тартиптерин аныктайт.

 2. Балык чарбасын мелиорациялоо, көлмөлөрдүн балык өндүрүмүн сактоого жана жогорулатууга, балыктын (анын ичинде эндемикалык жана жана сейрек кездешкен түрлөрүн) башка гидробионттордун жашоо шартын жана көбөйүсүнө жакшыртууга багытталган комплекстик иш-чаралардын негизги бөлүгү болуп саналат.

 3. Ушул Жобонун максаттары үчүн балык чарбасын башкаруунун ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы дегендин алдында, Кыргыз Республикасынын Айыл чарба, тамак-аш өнөр-жайы жана мелиорация министрлигинин Жайыт, мал чарба жана балык чарба Департаменти түшүндүрүлөт (мындан ары - балык чарба чөйрөсүндөгү ыгарым укуктуу орган).

 4. Балык чарбасын мелиорациялоону өткөрүүнүн объектиси болуп, балык чарбасын жүргүзүүгө пайдаланылып жаткан же пайдаланылышы мүмкүн болгон суу объекттери саналат.

 5. Балык чарбасын мелиорациялоо өзүнө төмөнкү негизги иш-чараларды камтыйт:

 - биологоиялык ресурстардын табыгий кайра өндүрүлүшүнө тоскоолдук кылган, балыктын семирүү жана урук чачуусу жайларындагы катуу суу өсүмдүктөрүн чабууну жана жумшактарын жок кылууну;

 - көлмөлөрдүн түбүн тиешелүү иштетүү жолу менен суу өсүмдүктөрдүн тамыр бөлүгүн жок кылуу;

 - көлмөнү ашыкча баткактан тазалоону, түбүн мерчемдөөнү, көлмөнүн түбүнө ташталган, чөгүп кеткен, эски балык торлорунан жана башка таштандылардан тазалоону;

 - суулардын агымын, куймаларын жана өзөндөрүн тазалоо;

 - суу биоресурстарын жасалма жана табыгий кайра өндүрүүнүн оптималдуу шарттарын камсыз кылуу үчүн жырткыч жана анча бааланбаган, кереги жок балыктарды жана суу омутркасыздарын мелиоративдик уулоону;

 - балык коргоо курулмаларды орнотууну;

 - өндүрүүчүлөрдүн өтүүсү жана жаш балыктардын агып кирүүсү мүмкүн болуусу үчүн балык өткөрүү курулмаларын орнотууну;

 - жасалма урук чачуу жайларын орнотууну.

 6. Көлмөлөрдө балык чарбасын мелиорациялоо боюнча иштер, балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган менен макулдашылган, көлмөлөрдө балык чарбасын мелиорациялоо боюнча иштер мерчеминин негизинде жүзөгө ашырылат.

 7. Көлмөлөрдө балык чарбасын мелиорациялоо боюнча иштер мерчеми илимий уюмдардын же балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын ихтиолог-адистеринин жана балык багуучуларынын сунуштарынын негизинде түптөлөт.

 8. Көлмөлөрдүн түбүн мерчемдөө жана өзгөртүү менен байланыштуу болгон көлмөлөрдө, балык чарбасын мелиорациялоо боюнча иштерди өткөрүү жаратылышты коргоо жана балыкты коргоо боюнча талаптарды жана ченемдерди сактоо менен жүзөгө ашырылууга тийиш.

 9. Көлмөлөрдө балык чарбасын мелиорациялоо аларга бекитилип берилген көлмөлөрдө же башка өзүнчө тилкелерде көлмөлөрдү колдонуучулар тарабынан жүзөгө ашырылат.

 10. Мамлекеттик балык чарбалары тарабынан көлмөлөрдө балык чарбасын мелиорациялоо боюнча иштерди каржылоого акысыз негизде демөөрчүлүк каражаттарды тартууга, тараптар ортосунда келишилген эки тараптуу келишимдин негизинде гана жүзөгө ашырылат.

 Келишимде укуктук, экономикалык жана башка шарттар, тараптадын милдеттери жана укуктары, аткарылуучу иштердин түрлөрү, иштерди каржылоо өлчөмдөрү жана шарттары, тараптардын өз ара эсептешүү тартиптери, келишимдик шарттарды аткарбагандыгы үчүн тараптардын жоопкерчиликтери так регламенттелүүгө тийиш.

 11. Көлмөлөрдө балык чарбасын мелиорациялоо боюнча мерчемделген иштер аткарылгандан кийин, балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан түзүлгөн комиссия, иштерди аткаруу боюнча жыл сайын иштелип чыккан мерчемдердин негизинде, бүткөрүлгөн иштерди кабыл алуу актысын түзүү менен көлмөлөрдө балык чарбасын мелиорациялоо боюнча бүткөрүлгөн иштерди кабыл алат, ал актыга комиссия мүчөлөрү кол коюшат жана балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга өткөрүлүп берилет.

4-тиркеме

Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндөн балык чарбаларын

уюштуруу жана балык уулоону аткаруу үчүн көлмөлөрдү жана

балык уулоо тилкелерин бекитип берүүнүн тартиптери жөнүндө

ЖОБО

I. Жалпы жоболор

 1. Бул Жобо, Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө балык чарбаларын уюштуруу жана балык уулоону аткаруу үчүн көлмөлөрдү бекитип берүү шарттарын жана тартиптерин аныктайт.

 2. Ушул Жобонун максаттары үчүн балык чарбасын башкаруунун ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы дегендин алдында, Кыргыз Республикасынын Айыл чарба, тамак-аш өнөр-жайы жана мелиорация министрлигинин Жайыт, мал чарба жана балык чарба Департаменти түшүндүрүлөт (мындан ары - балык чарба чөйрөсүндөгү ыгарым укуктуу орган).

 3. Бул Жободо төмөнкү терминдер жана аныктамалар колдонулат:

 - акватория - табыгий четтери, жасалма жана шарттуу чектери менен чектелген көлмөнүн суу бетинин тилкеси;

 - балык чарбасы маанисиндеги сууобъекттери - балык чарбасы жана балык уулоо үчүн колдонулган же колдонулушу мүмкүн болгон табыгий жана жасалма көлмөлөр, авиздер жана суулар, ошондой эле алардын айрым тилкелери;

 - вегетациялык мезгил – анын өсүшү үчүн жагымдуу болгон (абанын жана суунун температурасы, жарык күндүн узактыгы жана башкалар) жаратылыш факторлору менен балык өстүрүү сезону;

 - табыгий балык өндүрүмдүүлүк - бул, анын табыгий азык базасынын (кг/га) эсебинен көлмөнүн аянтынын бирдигине карата балык биомассасынын саны;

 - суунун күзгүсү - жээк менен чектелген ачык көлмөлөрдүн суу беттери;

 - зообентос - көлмөнүн түбүндө отурукташкан суу организмдеринин топтому, балыктар үчүн азык болуп саналышат;

 - зоопланктон - суу катмарында отурукташкан, агын менен акырындан жүргөн суу азыкорганизмдеринин топтому, балык үчүн азык болуп саналышат;

 - азык коэффициенти - булл, балыктын массасынын 1 кг. алышы үчүн балык тарабынан желген табыгий же жасалма азыктарды санын мааниси;

 - балык уулоо (балык кармоо) - балыкты, суу омутркасыздарды жана башка суу биологиялык ресурстарды алардын жашаган чөйрөсүнөн алып коюу, ал балыкты жана суу омурткасыздарды өндүүштүк алуу, ошондой эле, балык чарба көлмөлөрүнөн ышкыбооз жана спорттук балык уулоо жолу менен жүзөгө ашырылат;

 - балык өстүрүү - балык чарбасы көлмөлөрүн балыктандыру учүн икраны жана балыктын баалуу түрүнүн жаш балыктарын инкубациялоо;

 - балык чарбасы - көлмө жана авиздердин балык камдарынын курамын жакшыртууга башытталган, ошондой эле товардык балыкты, олтургузуу жана асыл тукум материалын өстүрүүнү, кармоону, аны коргоону жана кайра иштеттүүнү уюштуруу боюнча балык өстүрүү, балык уулоо, кайра өндүрүү жана балык камдарын коргоо тутуму;

 - балык уулоо документтери - балык уулоо билеттери жана эсепке алуу документтери (журналдар, ведомосттор, өндүрүш билеттери жана уулоону, топтоону, ташып жеткирүүнү, икраны инкубациялоону, өстүрүүнү, балыктын жаштарын чыгарууну жана көлмөлөрдү балыктандырууну эсепке алуу актылары);

 - рекрациялык максаттарда балык өстүрүү-ышкыбооз жана спорттук балык уулоо тартибинде товардык балыкты кармоо боюнча калкка кызмат көрсөтүү максатында жасалма шарттарда товардык балыкты көбөйтүү жана өстүрүү ишкердиги;

 - рекреациялык ишкердик-ышкыбооз жана спорттук балык уулоо менен байланыштуу эс алуу жайларын түзүү жана тиешелүү деңгээлде күтүүгө багытталган ишкердик;

 - балык өнөр-жайы чарбасы-негизги ишкердиги, кармалган балыкты кийин сатуу же кайра иштеттүү үчүн балык чарба көлмөлөрүнөн жана балык уулоо тилкелеринен балыкты алып коюу (кармоо) болгон чарба;

 - балык өстүрүү чарбасы-көлмөлөрдө товардык балыкты жана/же балык олтургузуу материалдарын өстүрүү максатында көлмөлөрдө түзүлгөн чарба;

 - рекреациялык балык уулоо чарбасы - негизги ишкердиги бекитилип берилген көлмөлөрдө балыктандыруу, балык чарба мелиорациясы, зарыл болгон инфраструктураны түзүү жана ышкыбооз жана спорттук балык уулоо чөйрөсүндө жарандарга акы төлөнүүчү кызматтарды көрсөтүү максатындагы башка ишкердик болуп саналган чарба;

 - балык өндүрүмү - көлмөнүнү аянтынын бирдигинен алынган балыктын жалпы биомассасы (кг) же белгилүү бир мезгил (сутка, декада, ай, вегетациялык мезгил) ичиндеги өлчөмү;

 - көл-товардык балкык чарбасы (КТБЧ) - бул, аларда чарбалык-начар баадагы балыкты кармоонун, аларга баалуу товардык балыкты көчүрүү, өстүрүү жана кийин кармоонун эсебинен ихтиофаунаны толук же жарым-жартылай алмаштыруу жолу менен көлмөлөрдү балык чарбалык пайдаланууну жакшыртуу менен иш алып барган чарба;

 - балык чарбасын жана балык уулоону уюштуруу жана алып жүрүү – балыкты өстүрүү, кармоо, кайра иштеттүү жана кийин сатып өткөрүү жолу менен балык чарба ишкердигинин пайдалануучулары тарабынан балык уулоону жүзөгө ашыруусу;

 - көлмөнү пайдалануучулар (пайдалануучулар) - балык өстүрүү, балык көбөйтүү жана балык уулоо тармагында ишкердигин жүзөгө ашырышкан балык заводдору, балык чарбалары, балык чарба ассоциациялары, коомдук бирикмелер жана башка балык чарба субъекттери;

 - товардык балык өстүрүү - аны кийин көлмөдөн алып коюу жана сатып өткөрүү максатында, товардык балыкты көбөйтүү, өстүрүү жана багуу менен байланыштуу болгон ишкердик.

II. Көлмөлөрдү жана балык уулоо

 тилкелерин бекитип берүү тартиби

 4. Көлмөлөрдү же алардын айрым тилкелерин пайдаланууга берүү, көлмөлөр же балык уулоо тилкелерин балык чарбасын же балык уулоону уюштуруу үчүн сынакты жеңип чыккан пайдалануучуларга бекитип берүү жолу менен жүзөгө ашырылат.

5. Балык чарбаларын же балык уулоону уюштуруу максатында пайдалануучуларга көлмөлөрдү же анын тилкелерин бекитип берүү, балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан, аларды кийин балык чарбасына өздөштүрүү, балык чарбаларын орнотуу жана уюштуруу максатында, өткөрүлгөн сынактык тандоонун жыйынтыгы боюнча балык өстүрүү-биологиялык негиздеменин негизинде аткарылат.

6. Сынак комиссиясынын прот околунун негизинде 10 күндүк мөөнөт ичинде балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен саныкту жеңип чыккан падалануучунун ортосунда балык чарбасын же балык уулоону жүргүзүү үчүн көлмөнү же балык уулоо тилкесин бекитип берүү тууралуу бүтүм келишилет.

 7. Көлмөнү же балык уулоо тилкесин бекитип берүү тууралуу бүтүм, ага тиешелүү көлмөнүн же балык уулоо тилкесинин чектерин 1:50000 масштабындагы карта-чиймесин тиркөө менен эки нускада түзүлөт.

Бүтүмдүн бардык нускаларына эки тарап кол коюп, мөөр менен бекитилет.

8. Көлмөнү же балык уулоо тилкесин бекитип берүү жөнүндөгү бүтүм таризделгенден кийин, балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган пайдаланууга берилген көлмөнүн же анын айрым тилкелеринин чектерин белгилейт жана аларды пайдалануучулар ортосунда бөлүп берет. Көлмөнүн (көлмө тилкелеринин) карта-чиймеси тиркелген бүтүмдүн бир нускасы балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органда калат, экинчиси -көлмөнү же анын айрым тилкелери пайдаланууга алган пайдалануучуга берилет.

 9. Көлмөнү же анын айрым тилкелерин бекитип берүү бүтүмүнүн негизинде пайдалануучуга бекитилип берилген көлмөлөрдө же анын айрым тилкелеринде балык уулоо, кармоого укук берген балык уулоо жана эсепке алуу документтери берилет.

 10. Табыгий жана жасалма көлмөлөрдө балык чарбаларын уюштуруу жана балык уулоону жүргүзүү үчүн балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган, балыктын жашаган, өстүрүлгөн жана кармалган чөйрөсү катары көлмөлөрдүн же анын айрым тилкелеринин суу акваторияларын (суу мейкиндигин) пайдалануучуга бекитип берет.

 11. Балык өстүрүү жана балык багуу максаттарында көлмөлөрдү жана балык уулоо тилкелерин бекитип берүү он жылдык мөөнөткө аткарылат, ал эми балык уулоо максаттарына бир жылдык мөөнөткө берилет. Бүтүм ага эки тарап кол койгон күндөн тартып күчүнө кирет.

 12. Пайдалануучуга балык өстүрүү, балык көбөйтүү же балык уулоо максаттарында бекитилп берилген көлмөлөрдү жана балык уулоо тилкелерин субижарага берүүгө тыюу салынат.

 13. Эгерде пайдалануучуга бекитилип берилген көлмө же балык уулоо тилкеси масаттуулугу боюнча колдонулбаса, же пайдалануучу тарабынан келишим шарттары ар дайым бузулуп же аткарылбай келсе, бүтүм балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгары укуктуу орган тарабынан жокко чыгарылышы мүмкүн.

 14. Көлмөнү максаттуулугу боюнча пайдаланбай коюу же көлмөнү тараптар ортосунда келишилген бүтүмдө каралбаган максаттарда пайдалануу, көлмөнү же анын айрым тилкелерин балык чарбасы үчүн пайдаланууга каралган белгиленген акыны төлөөдөн бошотпойт.

III. Балык өстүрүү жана балык көбөйтүү максаттарында

 суу объекттерин пайдалануу үчүн акынын өлчөмүн

 аныктоонун ыкмасы

 15. Пайдалануучуга бекитилип берилген көлмөнүн же анын арым тилкелеринин авкаториясынын аянты суу күзгүсүнүн үстү боюнча суу акваториясы менен белгиленген чектер менен, же болбосо көлмөнүн айрым тилкелерин пайдалануучулар ортосунда бөлүштүрүү учурунда карта-чиймеде белгиленип түшүрүлгөн шарттуу чектер менен чектелет.

 16. Көлмөнү балык өстүрүү жана балык көбөйтүү максаттарында пайдалануу учурунда акы, көлмөнүн же балык уулоо тилкесинин балык чарба паспортунун негизинде суунун күзгүсүнүн үстү (суу акваториясынын аянты) менен аныкталат, мында, көлмөнүнү акваториясынын аянты жасалма көлмөдөгү суунун кымылына жараша өзгөрүп турушу мүмкүн.

 17. Балык өстүрүү жана балык көбөйтүү максаттарында суу объекттерин пайдалануу үчүн акынын өлчөмү, товардык балыкты жана балык олтургузуу материалдарын өстүрүү үчүн көлмөлөрдүн табыгий азык базаларын (зоопланктон, зообентос) колдонуунуни эсебинен көлмөлөрдүн балык өндүрүмдүүлүгүнүн табийгуулугуна жараша арныкталат.

 18. Суу объекттерин пайдаланууга акынын өлчөмүн эсептеп чыгуу төмөнкү форма боюнча аныкталат:

 П = Ф_пхК₁хК₂хК₃хК₄хS, мында

П-пайдалануу үчүн акынын өлчөмү (1 вегитациялык сезгил үчүн сом менен);

Ф_п – суу объектисинин суу күзгүсүнүн 1 га аянты үчүн акынын белгиленген чоңдугу;

К₁ – көлмөнүн түрүн эске алган коэффициенти (1-таблица);

К₂ –кыртыш сапатын эске алган көлмөлөрдүн табыгий өндүрүмдүүлүгүнө коэффициенти(2-таблица);

К₃ – суу объектисинин тереңдигин эске алган коэффициенти (3-таблица);

К₄ – суу объектисинин жогорку жана суу өсүмдүктөрү менен өсүп кетишин эске алган коэффициенти (4-таблица);

S – суу объектисинин суу күзгүсү.

19. Акынын катталган чоңдугун аныктоо төмөнкүдөй аткарылат:

1) Катталган чоңдугун эсептеп чыгуу үчүн көлмөнүнү эң төмөн табыгий балык өндүрүмдүүлүгү алынган (атап айтсак, суу сактагыч, БДР, БСР), башкача айтканда, бир вегетациялык мезгил ичинде көлмөнүн аянтынын 1 гектарынан табыгий гидробионттор азыктык базасын керектеген балыктын массасынын өсүшү.

Зообентос өндүрүмүнүн эсебинен балык өндүрүмдүүлүккө баа берүү үчүн орточо өндүрүм-биомассалык коэфицциент (Р/В) колдонулат, ал өндүрүмдүн өсүш арымынын (Р) 5 деген мааниге ээ орточо биомассасына (В) таасири болуп саналат.

Зообентос боюнча мүмкүн болуучу балык өндүрүмдүүлүгүнүн эсептеп чыгуусу төмөнкү формула боюнча өткөрүлөт:

V – балыктын зообентос организмдеринин эсебинен өндүрүмдүүлүгүнүн өлчөмү;

S –биотоп/көлмө аянты;

В –зообентостун орточо биомассасы, г/м²;

R-зообентостун балык-бентофагдар тарабынан пайдалануусу коэффициент коэффициенти - 70%;

КК – зообентос организмдеринин азыктык коэффициенти-6 түзөт.

2) Зооплактон боюнча балык өндүрүмүн эсептеп чыгуу төмөнкү формула боюнча жүзөгө ашырылат (бүтүндөй вегетациялык мезгилге бардык көрсөткүчтөр орточо):

V - зоопланктондор эсебинен балык өндүрүмүнүн өлчөмү;

W-суунун өлчөмү;

В- зоопланктондун орточо биомассасы, г/м³;

R -зоопланктонду балыктар тарабынан колдонуу коэффициенти, ал– 50% түзүт; АК -зоопланктондун азык коэффициенти, ал зоопланктон организмдери үчүн - 10 түзөт.

Эсептеп чыгуулар

3) Зообентос боюнча (иш жүзүндө) Биздин суу сактагычтар үчүн эсептеп чыгуу (зообентостун орточо биомассасы - 27,7 мг/м²же 0,0277 г/м²):

Бардыгы болуп: 807,9 мг/м²же 8,0 кг/га

4) Зоопланктон боюнча (иш жүзүндөгү) зоопланктондун орточо биомассасы -5,6мг/м³:

Бардыгы болуп: 140мг/ м³же 1,4 кг/га

5) Жыйынтыгында: 8,0 кг + 1,4 кг = 9,4 кг/ га жалпы балык өндүрүмү.

6) 9,4 кг/гаХ30 сом (өсүмдүк менен тамактанган балыктар чени) = 282 сом.

7) 9,4 кг/гах50 сом (лосось жана сига балыктар чени) = 470 сом.

8)(282 сом + 470 сом)/2 = 376 сом – бул,көлмөнүн бир вегетациялык мезгил ичинде 1 гектар суу күзгүсүн пайдалануу үчүн акы өлчөмүнүн катталган чоңдугу.

 20. Коэффициенттердин мааниси:

Суу объектисинин түрүн эсепке алган

коэффициенттин мааниси (К₁₎

1-таблица

Кыртыш сапатын эске алган, көлмөлөрдүн табыгий өндүрүмдүүлүгүнө түзөтүүчү коэффициент (К₂)

2-таблица

Суу объектисинин тереңдигин эске алган коэффициенттин мааниси (К₃)

3-таблица

Суу объектисинин жогорку жана суу өсүмдүктөрү менен өсүп кетишин эске алган коэффициенти (К₄₎

4-таблица

IV. Балык чарбаларын жана балык уулоону уюштуруу тартиби

21.Табыгий жана жасалма көлмөлөрдө балык чарбасын уюштуруу жана балык уулоо иштерин жүргүзүү үчүн балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган көлмөлөрдүн же алардын айрым тилкелеринин суу акваториясын (суу мейкиндигин) балыктын жашаган, өстүрүү жана кармоо чөйрөсү катары пайдалануучуларга бекитип берет .

22. Балык чарбалары өзүнүн ишкердигинин багыттары боюнча төмөнкү категорияларга бөлүнөт:

- балык өнөр-жайы чарбалары;

- балык өстүрүү чарбалары;

-рекреациондук балык уулоо чарбалары.

 23. Балык өстүрүү чарбаларына урук чачуу-өстүрүү чарбалары, балык питомниктери жана инкубациялык цехтери жана икраны инкубациялоо, жаш балыкты жана суу азык организмдерин өстүрүү боюнча иштерди аткаруу үчүн балык өстүрүү-өндүрүш базасына ээ болгон балык көбөйтүү заводдору, ошондой эле, көлдүк, олтургузуу, фермердик дыйкан балык чарбалары формасында товардык балык өндүрүмүн өстүрүү менен адистешкен балык чарбалары кирет.

24. Балык чарбасы көлмөлөрүндө же анын айрым тилкелеринде балык уулоо, алардын балык ресурстарын пайдалануусуна укук берген илимий жана коомдук уюмдардын пайдалануучуларына сунуштоо менен жүзөгө ашырылат.

25.Балык уулоо балыкты, суу омурткасыздарды жана азык объекттерин өнөр-жай кармоо, ошондой эле балык чарбасы көлмөлөрүндө жана жалпы колдонуудагы көлмөлөрдө же алардын айрым тилкелеринде ышкыбооз жана спорттук балык уулоо жолу менен жүзөгө ашырылат. Өнөр жай, ышкыбоозчу жана спорттук балык уулоонун тартиптери жана шарттары балык уулоонун колдонуудагы эрежелери менен белгиленет.

26. Көлмөлөрдү пайдалануучулар, көлмөлөр жана балык уулоо тилкелерин пайдаланууга түзүлгөн бүтүмдүн жана балык уулоонун бөлүнүп берилген лимитинин (чектеринин) негизинде, балык уулоо жана жсептөө документтерин алгандан кийин өнөр-жай, ышкыбооз жана сүйүүчүлүк балык уулоону уюштурууга, ал эми жарандар балык уулоо билеттерин жана карточкалары алгандан кийин укук алышат.

 27. Балык чарба көлмөлөрү жана балык камдары менен пайдалануу алардын чарбалык же рекреционалдык ишине тартылууда камтылган.

 28. Көлмөлөр жана балык ресуртстары төмөнкү максаттар үчүн сунушталышы мүмкүн:

 - балыкты илимий, ихтиологиялык максаттарда жана контролдук уулоо үчүн кармоо;

 - балык өстүрүү, кайра өндүрүү жана суу биоресурстарынын акклимитизациясы макстттарында балыкты кармоо;

 - балыкты өнөр-жай, ышкыбооз жана спорттук балык уулоо максаттарында кармоо.

 29. Балыкты илимий, ихтиологиялык максаттарда жана контролдук уулоо үчүн кармоо балык камдарынын жана аларын азык базасынын орун алышы, бөлүштүрүү жана абалына баа берүү,балыкты жалпы жеткиликтүү кармоону аныктоо, балык уулоонун чектерин (квоталарын) белгилөө жана балык уулоо ыргагын жөнгө салуу максатында жүзөгө ашырылат.

 30. Балык өстүрүү, кайра өндүрүү, акклиматизациялоо жана суу биологиялык ресурстардын көчүүгө балыкты кармоо төмөнкүлөр үчүн жүзөгө ашырылат:

 1) белгиленген болжол-тапшырманы жана балык камдарын кайра өндүрүү жана суу биологиялык ресурстардын акклимитизациясы тармагында мерчемделген иш-чараларды аткарууга;

 2) балыктын өнөр-жай түрлөрүнүн өндүрүүчүлөрдүн урук чачуу баскычынын келип чыгуусу менен аяктоосу мөөнөттөрүн аныктоо, топтолгон ихтиологиялык материалдарды талдоо жана изилдөө;

 3) өндүрүүчүлөрдү кармоо жана балыктын кайра өндүргөн түрлөрүнөн инкраны топтоо;

 4) балык өндүрүүлөрдүн оңдоо-маткалык үйүрүн түптөө;

 5) балык камдарын жасалма калыбына келтирүү боюнча ишканаларда балык өндүрүүлөрдүн оңдоо-маткалык үйүрүн түптөө;

 6) аларды көлмөгө чыгарган жерлерде баалуу өнөр-жай балык түрлөрүнүн икраларын жана жаштарын женп салуу учурларын алдын алуу максатында жана жырткыч, анча бааланбаган жана кереги жок балыктарды кармоо;

 7) төмөнкү максаттарда акклимитизациялоо объекттерин балык чарбачылыгы маанисиндеги суу объекттерине кармоо жана көчүрүү:

 - ихтиофаунанын популяңиясын байытуу жана жаңы тукумдарды балык чарбачылык өздөштүрүү;

 - балыктын баалуу түрлөрүнүн туруктуу өнөр-жай камтарын түзүү;

 - балык чарбачылыгы маанисиндеги суу объекттеринин азык базаларын жакшыртуу.

 31. Ышкыбооз жана спорттук максаттарда балык уулоо жарандар тарабынан жеке керектөөсү үчүн, эс алуу максаттарында (рекрациялык максаттарда) жана киреше алуу мааксатын камтыбаган спорт менен машыгуу максаттарында жүзөгө ашырылат.

 32. Ышкыбооз жана спорттук балык уулоо укуктары менен анын амагында жашаган же ал жакка келишкен Кыргыз Республикасынын жана чет өлкөлөрдүн бардык жарандары балык уулоо боюнча атайы билеттин же карточканын негизинде пайдалана алышат.

33. Өзгөчөлөнгөн пайдалануу жана муниципалдык менчикте турган көлмөлөрдө ышкыбооз жана спорттук балык уулоо белгиленген көлмөлөргө ээлик кылуучуларынын жана менчик ээлеринин уруксаты менен жүзөгө ашырылат.

34. Балык субъекттерине бекитилип берилбеген балык чарбачылыгы объектилеринде жаратылыш суу чөйрөсүндө жашаган жана табыгий жол менен көбөйгөн балык жана башка суу омурткасыздарын ышкыбооз жана спорттук балык уулоо балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан белинген балык уулоо билеттеринин негизинде жүзөгө ашырылат.

 35. Бекитилип берилген көлмөлөрдө жасалма кайра өндүрүү жана балык олтургузуу материалдары менен балыктандыруу жолу аркылуу өстүрүлгөн ышкыбооз жана спорттук уулоо объекттерин кармоо пайдаланылып жаткан көлмөлөрдү ар дайым балыктандырып туруу, көлмөгө салынып жаткан балыктын жаштарынын эсебин жүргүзүү жана балык уулоо үчүн көлмөлөрдү балыктандыруу актыларынын орун алышы шартында, балык субъекттери тарабынан берилген жолдомолор боюнча жүзөгө ашырылат.

36. Көлмөдө болгон күнүнө көз карандысыз бир киргенде, бир адамга үч килограммдан ашпаган ченемде үч ракокармоону пайдалануу менен тар казган рактарды кармоого уруксат берилет. Ракокармоочтордун диаметри 60 сантимерден ашпоого тийиш.

 37. Бекитилип берилген көлмөлөргө чыгарылып жаткан тиешелүү түрдөгү жаш алыктарды эсепке алуу, балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укукитуу органдын, жаратылышты коргоо жана коомдук уюмдардын өкүлдөрүнүн, комиссиянын катышуусунда пайдалануучу тарабынан жүзөгө ашырылат.

 38. Жеке менчикте турган көлмөлөрдө ышкыбоозжана спорттук балык уулоо аталган көлмөлөрдүн менчик ээлеринин уруксаты менен жүзөгө ашырылат.

 V. Балык уулоо эрежерели

39. Кыргыз Республикасынын балык чарбасы көлмөлөрүндө балыкты өнжүрүштүк уулоо аларга бекитилип берилген көлмөлөргө жана балык уулоо тилкелерине белгиленген чектердин (квоталардын) чектеринде ишке ашырылат.

 40. Пайдалануучуларга балык алууга балык уулоо документтерин берүү балансында улоонун тор шаймандары, балык уулоо кайыктарынын жана балык өнөр-жайын жүргүзүү үчүн зарыл болгон башка балык уулоо шаймандарынын жана жабдууларынын болушу шартында гана берилет.

 41. Балыкты өндүрүштүк алуу учурунда пайдалануучулар жана балык уулоо бригадаларынын балыкчылары балык уулоо эрежелерин сактоого милдеттүү.

VI. Балык уулоо ыргагы

 42. Балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган илимий уюм менен макулдашуу аркылуу төмөнкүлөргө укуктуу:

 - балыктын урук чачуу мөөнөттөрүнүн келип жетүүсүнө жана аяктоосуна таасирин тийгизген жаратылыш-климаттык шарттарга байланшутуу зарыл болгон учурда, балык уулоо мөөнөттөрүн ары же бери тарабынан, тыюу салуу мезгилинин жадлпы узактуулугунан ашып акетпестен 15 күнгө жылдырууга;

 - айрым өндүрүштүк балык түрлөрүн уоллго урусат берүүгө же тыюу салууга жана аларга болгон өндүрүш көлөмдөрүн өзгөртүүгө;

 - улоонун тыюу салынган ыкмаларын жана шаймандарын бекитүүгө;

 - урук чачуу тилкелеринин жана кыштоо балык аңдарынын жана балык уулоо үчүн алардын көзөнөк көлөмдөрүн чектерин аныктоого.

 43.Тыюу салынат:

 - балык уулоо документтерсиз, жараксыз болгон балык уулоо билеттери менен же балык уулоо билеттерисиз балыкты өндүрүштүк уулоого;

 - балык уулоо учурунда балык уулоонун тыюу салынган шаймандарын жана ыкмаларын колдонууга;

 - балык уулоо документтеринде белгиленбеген жайларда, мөөнөттөрдө жана балык түрлөрүнө өндүрүштүк балык уулоого;

 - балык уулоо билеттерисиз, аларды колдонуу ошол учурда жана ошол жерде тыюу салынган көлмөлөрдө же анын жээктеринде балык уулоо шаймандары, жардыпуучу жана ууландыруучу заттар менен болууга;

 - балыкты, алар аккумулятор (батареяга) кошулган, биргелешип электр тогу менен балык уулоо (кармоо) милдетин аткарган, электр генераторлорунан турган электрокармоо системаларын колдонуу аркылуу электр кайрымактары менен уулоого;

 - кескин зарылчылык учурларын (вавария, бурганак, туман) эске албаганда. салдарды, балык уулоо кайктарын жана башка транспорттук каражаттарды балык уулоого тыюу салынган жайлардын чектеринде токтотууга;    

 - жанында өндүрүштүк билеттери жок адамдардын балык уулоо өндүрүшүнө катышуусуна, ошондой эле балык уулоо пункттарында чоочун адамдардын болуусуна;

 - өнөр-жай журналдарына жана өнөр-жай билеттерине катталбаган өндүрүш балоык уулоодон балыктарды балу уулоо пункттарында сактоого, ошондой эле балыкчылардын балыкты кам кылып камдап жана даярдап алуусуна;

 - бир түрдөгү кармалган балыктарды түрдүн башка аталышы же түр курамын көрсөтпөстөн кабыл алууга (өткөрүп берүүгө);

 - сууга биркаланбаган (маркерленбеген) торлорду, ошондой эле балык уулоо билеттеринде көрсөтүлбөгөн көзөнөктөрү менен торлорду салууга;

 - балык кармалган жайлардан балыкты жана икраны товар коштоп жүрүүчү документтерсиз (коштомо кагаздарсыз), балык өнөр-жайынан балыкты жана икраны кое берүүгө берилген коштомо кагаздарда белгиленген аларды салмактарына шайкеш келбеген өлчөмдөрдө (салмактарда) чыгарып кетүүгө жана транспорттоого;

 - мыйзамсыз балык уулоо өндүрүмдөрүн (балык жана икра) сатып алуу, кабыл алуу, сактоо, ташып жеткирүү жана сатып өткөрүүгө;

 - балык кармоо чектеринен ашкан чектерде (квотада) балык уулоого, ошондой эле белгиленген өнөр-жай ченемдеринен аз өлчөмдө балык кармоого;

- көлөмү 10 сантиметрден (көз тилкесинен куйрук учуна чейин) кичине болгон тар казуучу рактарды кармоого, рак ургаачларын –икрянкаларды кармоого жана аларды уясынан алып чыгуу же кууп чыгуу жолу менен рактарды уулоого;

- дары жана химиялык жабдуулардын дардамы менен жасалган тарткынчыктын жардамы менен балык жана рак уулоого;

- атайы ферменттерди, кайрымакка илинүүнх ативдештирген заттарды жана балыктын абалына олуттуу таасирин тийгизген башка заттардын кошулмалары камтылган тарткынчыктарды жана каражаттарды пайдалануу менен балыкты уулоого;

- балыкты жардыруу, ууландыруу заттарын, улоонун электр, багарлоо жана саюу жабдууларынын жардамы, ок атуучу куралдардын, бардык конструкциялардагы кылтактарды, шакекчелерди, керме торлорду колдонуу, көлмөнү тосуу жана жабуу ыкмасы, ошондой эле ыргытма торлор жана өзүм билемдик менен жасалган илмек кайырмактар менен балык уулооого;

- суу нуктарында, балык урук чачуучу жана балыктын кыштоо аңдары жайларында шакыл таштарды топтоо, тандоо жана даярдоого;

- сууга стандарттык эмес торлорду орнотууга, ошондой эле балык уулоо билеттеринде белгиленген торлор санынан ашып кеткен торлорду орнотууга;

- балык уулоо документтеринде белгиленбеген улоо шаймандарын балык уулоо тилкелеринде сактоого, ошондой эле балкы уулоо мөөнөттөрү тарабынан тыбу салынган жана балык уулоо документи жок учурда, балык чарбасы көлмөлөрүнүн жээгинде балык уулоо торлорун сактап турууга;

- сууга балык уулоонун коюлуучу жабдуусун, адардын орун алган жерин көлмөнүн акваториясында тиешелүү тааныла турган белгилер (буйлар) менен белгилебестен туруп орнотууга;

- балык урук чачып жаткан учурда урук чачуу аймактарында, балык коргоо органдарынын суу транспорттук каражаттарын эске албаганда, суу-моторлуу транспортту колдонууга;

- сууга балык уулоонун коюучу жабдууларын орнотууга жана калкыма торлорду шахматтык нукта жайгаштырууга, ошондой эле, өндүрүш балыктарын өндүрүүчүлөрдүн атайы балык уулоо билеттери боюнча уулоо учурларын эске албаганда, уулоо шайманы менен агын же каналдын кенендигинин үчтөн экисинен көбүрөөгүн жабууга.

VII. Балык уулоо үчүн тыюу салынган

 жерлер, мөөнөттөр жана шаймандар

44. Жыл ичинде балык уулоого (кармоого) тыюу салынганы:

 - суу жана каналдардын куймаларынын алдында, куйманын эки тарабына тең жана кхөлмөнүн ичкери кирген жеринен 500 метр аралыкта, аларды кармоого балык уулоо билеттеринин орун алуусу шарты менен жасалма өндүп алуу максатында, өнөр-жай балыктарын өндүрүүчү балыктарды уулоону эске албаганда, суу жана канал аркылуу жогору көтөрүлгөндө 500 метрге чейин;

 - тосмо, шлюз, көпүрө алдыларынынын ажыратуу аймактарынын чегинде, магистарлык каналдар жана мелиоративдик системаларга ыкташкан жерлерде, ошондой эле шлюз каналдары менен камераларында;

 - көлмөнүн балык чарбасы мүнөздөмөсү боюнча биологиялык негиздеме же корутундулары болбогон жана балык уулоого чектөөлөр (квоталары) белгиленбеген бардык мамлекеттик көлмөлөрдө;

 - аталган мамлекеттик коруктардын администрациясынын макулдугусуз Ысык-Көл жана Каратал-Жапырык мамлекеттик коруктарынын жээк этигенидеги суу коруктарында.

 45. Ысык-Көл көлүнөн балык уулоого тыюу салынат:

 - № 15 жана 39 балык уулоо тилкелеринен;

 - Таза, Кеңири-Көгүш Түп булуңунан;

 - Ак-Терек (батыш) жанаТоң булуңдарынан.

 46. Балык урук чачып жатканда өнөр-жай балыктарын уулоого тыюу салынат:

 Ысык-Көл көлүндө:

 - чабакчага, линге, лещке - 1-майдан тартып 1-июлга чейин;

 - чабакка - 1- апрелден тартып 15-майга чейин № 1-27,2-32 балык уулоо тилкелеринде, көлдүн башка тилкелеринде - 15- марттан тартып

30-апрелге чейин;

 - сазанга, карпка -15-майдан тартып 15- июлга чейин; - сига-лудогага- 1-ноябрдан тартып 30-декабрга чейин;

 - форелге - 1- октябрдан тартып 25-январга чейин;

 - маринкага –15- апрелден тартып 15-майга чейин;

 Сон-Көл көлүндө:

 - сига-лудогага - 15-октябрдан 25-ноябрга чейин;

 - пелядьга 10-ноябрдан тартып 25-декабрга чейин.

 Токтогул, Киров, Орто-Токой жана Базар-Коргон суусактагычтарында:

 - сазанга, карпка, маринкага - 25-апрелден тартып 15-июнга чейин.

 Бегиленген мөөнөт ичинде өсүмдүк менен тамактанган балыктарды, сазанды, карпты жана маринка урук чачып жаткан жерлерден башка жактарга өндүрүү көзөнөктөрү 70 сантиметр жана андан жогору болгон коймо торлор менен жүзөгө ашырылат;

 Токтогул суу сактагычында:

 - форелге -15-октябрдан тартып 25-январга чейин.

 47. Кыргыз Республикасынын көлмөлөрүндө 20-марттан тартып 10-июнга чейинки мезгилде тар казган рактарга, ал эми денесинин узундугу 10 сантиметрден кичине болгон, жумуртка алып жүрүүчү ургаачыларына бүтүндөй жыл ичинде уулоону аткарууга тыюу салынат.

 48. Көлмө жана балык уулоо тилкелеринде урук чачуу мезгили ичинде балык уулоого тор колдонууга тыюу салынат.

     VIII. Балыкка өндүрүш көлөмдөрү

 49. Балыкка өндүрүштүк өлчөмдөр тумшугунун учунан (оозу жабык мезгилде) куйрук сүзгүчүнүн орто нурларынын негизине чейинки аралыкты өлчөө менен аныкталат.

 Кайра иштетилип чыкакан балыкты (туздалган, кургатылган, ышталган ж.б.) өлчөөдө аталган көлөмдөр 4 пайызга кыскартылат.

 50. Өндүрүштүк ченемдеги эмес балыкка, приондоо, тралдоо же тосмолоо үчүн уруксат берилген объекттин жалпы уулоосунан 8 пайызга ыкташууга жол берилет.

 51. Белгиленген көлөмдөн ылдый, болуп калган кармалган балыктар жана рактар, аларды кармоого тыюуу салынган балыктар жана рактарбалык уулоо шайманы болуп саналган тордон чыгарылгандан кийин тирүүлөй түрүндө кайра көлмөгө кое берилүүгө тийиш.

 Өндүрүш көлөмдөрүндөгү эмес балыктар жол берилген ченемлен ашык кармалган учурда, аталган жайда балык кармоо токтотулат же болбосо уулоо шайманы башкасы, көзөнөктөрү кыйла ири болгондоруна алмаштырылат.

IX. Балык уулоо шаймандарындагы көзөнөктөр көлөмү

52. Балык түрлөрү боюнча төмөнкү көлөмдөрдөгүдөн (мм менен) аз болгон уулоо торлорун колдонууга тыюу салынат:

Балык уулоонун тор шаймандарындагы көзөнөктөр көлөмүн аныктоо төмөнкү негизде жүзөгө ашырылат:

- балык уулоонун тор шаймандарынын көзөнөктөрү 30 мм.ден кем болгондорунда 11 түйүндүн ортосунданы аралык өлчөнөт жана алынган сан 10го бөлүнөт;

- балык уулоонун тор шаймандарынын көзөнөктөрү 30 мм.ден ашык болгондорунда 6 түйүндүн ортосунданы аралык өлчөнөт жана алынган сан 5ке бөлүнөт;

Жогоруда белгиленген көлөмдөр балык уулоонун курган шаймандарына белгиленет.

Нымдуу болгон балык уулоо шаймандарына белгиленген көлөмдөрдү 5 пайызга төмөндөтүүгө жол берилет.

X. Ышкыбооз жана спорттук балык уулоонун рекреациялык балык уулоо чарбаларын уюштуруу

 53. Рекреациялык балык чарбаларынын негизги милдеттеринен болуп, ышкыбооз жана спорттук балык уулоонун жана жарандардын эс алуусунун уюштурулган формаларын өнүктүрүү үчүн жагымдуу жагдайларды түзүү, балык камдарын көбөйтүү, ихтиофаунаны жакшыртуу жана көлмөлөрдө жаш балыктарды салуу жана балыктандыруу жолу менен көлмөлөрдүн балык өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу болуп саналат.

 54. Жактырган жана спорттук балык уулоонун рекреациялык балык уулоо чарбалары пайдалануучу тарабынан, бир суу объектисинин чектеринде калыптанган, ышкыбооз жана спорттук балык уулоо үчүн саны туруктуу балыктандыруу жолу менен түптөлүп келген рекреациялык балык уулоо ыргагына которулган, өзүнчө турган көлмөлөрдө жана балык уулоо тилкелеринде уюштурулат.

 55. Балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган, белгиленген тартипте ышкыбооз жана спорттук балык уулоонун рекреациялык балык уулоо чарбасы уюштурулушу мүмкүн болгон көлмөлөрдү же көлмөлөрдүн тилкелерин аныктайт жана аны тиешелүү бүтүмгө кол коюушуусу менен пайдалануучуга бекитип берет.

 56. Рекреациялык балык чарбаларында ышкыбооз жана спорттук балык уулоо тартиптери рекреациялык балык чарбаларынын администрациялары тарабынан, балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган менен макулдашуу аркылуу белгилеген.

 57. Рекреациялык балык чарбаларын уюштуруу боюнча иштерди аткаруу мезгилинде, ошондой эле алар аяктагандан кийин аталган чарбаларда ышкыбооз жана спорттук балык уулоону жүргүзүү шарттары рекреациялык балык чарбаларынын администрациялары тарабынан жөнгө салынат.

 58.Бекитилип берилген көлмөлөрдө рекреациялык балык чарбаларын уюштуруу боюнча мерчемделген иштердин комплекси аткарылып бүткөндөн кийин, көлмөнү рекреациялык балык чарбасы алдына даярдык иштеринин аяктагандыгы туурасында акт түзүлөт, ага бүтүмкө келишилген тараптар кол коюшат.

 59. Ышкыбооз жана спорттук балык уулоо рекреациялык балык чарбаларын уюштуруу үчүн көлмөлөр же анын тилкелери бекитилип берилген пайдалануучулар аталган көлмөлөрдүн же айрым тилкелеринин пайдалануучулары болуп саналашыта.

 60. Рекреациялык балык чарбалары уюштурулган көлмөлөрдө же анын өзүнчө тилкелеринде пайдалануучулар төмөнкү чараларды жүзөгө ашырышат:

 - балык капдарын кайра өндүрүү жана коргоо боюнча иш чараларды;

 - бекитилип берилген көлмөлөрдө табыгий балык өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууну камсыз кылышат;

 - бекитилип берилген көлмөлөрдү жыл сайын балык өстүрүү-мелиоративдик иштерди аткаруу;

 - бекитилип берилген көлмөлөргө ышкыбоозчу - балыкчылардын келиши, алардын кармаган балыктарынын саны жана түрү боюнча журналдык эсепке алууну аткарышат, ошондой эле балык камдарын кайра өндүрүү боюнча иш-чараларга пайдаланылган каражаттарды эсепке алууну аткарышат;

 - көлмөгө чыгарылган жаш балыктарды эсепке алууну жүргүзөт жана балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга көлмөгө жаш балыктарды чыгаруу жана балыктандыруу актыларын беришет;

 - рекреациялык балык чарбаларына келишкен ышкыбоозчу-балыкчыларга жагымдуу шарттарды (кайык станциялары, кайык токтоочу жай, түнөгөн орундар, тейлөө) түзүп беришет;

 - бекитилип берилген көлмөлөрдө жана аныни айрым тилкелеринде ышкыбооз жана спорттук балык уулоо боюнча аткарылган иштердин жыйынтыгы тууралуу балык чарба тармагындагы ыйгарым укукту органга маалыматтарды өз учурунда берип турат.

 61. Бекитилип берилген көлмөлөрдө жана анын айрым тилкелеринде пайдалануучулар, көлмө абалдарын жана балыкты жана башка суу биоресурстарын кайра өндүрүүнү жакшыртуу боюнча балык коргоо жана балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чараларды жүзөгө ашырат.

5-тиркеме

Анча баалуу эмес жана кереги жок балыктарды

мелиоративдик кармоону жана балык чарба

көлмөлөрүнүн балык уулоо тилкелерин тазалоону

жүзөгө ашыруунун тиртиби жөнүндө

Жобо

 1. Бул Жобо, анча баалуу эмес, кереги жок жана жырткыч балыктарды мелиоративдик кармоону жана Кыргыз Республикасынын балык чарба көлмөлөрүнүн балык уулоо тилкелерин таштандыдан тазалоону жүзөгө ашыруунун тиртибин аныктайт.

 2. Анча баалуу эмес, кереги жок жана жырткыч балыктарды мелиоративдик кармоо, эндемикалык жана өзгөчө баалуу өнөр-жай балык түрлөрүн табыгий кайра өндүрүү, ошондой эле чарбалык анча баалуу эмес балыктарды кармап, аларды азыктык мааниде товардык баалуу балык менен алмаштыруунун эсебинен, алардагы ихтиофаунаны кайра өзгөртүп түзүү жолу аркылуу суу сактагычтарды жана көлмөлөрдү балык чарбасына пайдаланууну жакшыртуу үчүн оптималдуу шарттарды камсыз кылуу максатында жүзөгө ашырылат.

 3. Ушул Жобонун максаттары үчүн балык чарбасын башкаруунун ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы дегендин алдында, Кыргыз Республикасынын Айыл чарба, тамак-аш өнөр-жайы жана мелиорация министрлигинин Жайыт, мал чарба жана балык чарба Департаменти түшүндүрүлөт (мындан ары - балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган).

 4. Балык чарбасынын балык уулоо тилкелерин тазалоо боюнча балык өстүрүү-мелиоративдик иштери - бул, көлмөлөрдү жаналыктар жашаган чөйрөнү жакшыртууга, балык камдарын кайра өндүрүү шарттарын жана көлмөлөрдүн балык өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга багытталган чаралар топтому.

 5. Эндемикалык ихтиофаунасы менен көлмөлөргө жок жерден акклимитизацияланган жана каалабагандай көчүрүлгөн объектиси катары балыктын анча баалуу эмес, кереги жок жана жырткыч түрлөрү эндемикалык жана баалуу өндүрүш балык түрлөрүнүн атаандаштары болуп саналышат, алардын жаштарын, икра жана личинкаларын өлтүрөт, ооруларды алып жүрүүчү болуп саналышат жана көлмөлөрдүн ихтиофауналарын жакшыртуу максатында мелиоративдик (селекциялык) кармоо жолу менен көлмөлөрдөн алынып салынууга жатат.

 6. Көлмөлөрдө, анча баалуу эмес, кереги жок жана жырткыч балык түрлөрүнүн санын төмөндөтүү үчүн заводдук майда ячейкалуу торчолор, бредне, мордуш жана торлордун жардамы менен кармоо иштери жүзөгө ашырылат.

 7. Анча баалуу эмес, кереги жок жана жырткыч балыктарды (мындан ары – балыктар) көлмөлөрдө жана балык уулоо тилкелеринде мелиоративдик кармоо, бул түрлөр үчүн урук чачуу алдында жана урук чакчуу учурунда жүзөгө ашырылат.

8. Балыкты мелиоративдик кармоо жана балык чарбасы көлмөлөрүн эскирген жана чөгүп кеткен кармоо торлорунан тазалоо иштери, балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органы менен балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чаралар мерчеминин макулдашуу акылуу мамлекеттик балык чарбалары жана көлмө менен балык уулоо тилкелеринин пайдалануучулары (мындан ары – балык субъекттери) тарабынан ишке ашырылат.

 9. Кереги жок балыктарды мелиоративдик кармоого жана балык чарбачылыгы көлмөлөрүн же алардын айрым тилкелерин ташталган, каралбаган жана эски чөгүп кеткен торлордон жана башка таштандылардан тазалоого балык уулоо жана балык багуу документтерин берүү, балык субъекттилери тарабынан балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга берилген арыздын негизинде жүзөгө ашырылат.

 Арызга төмөнкүлөр тиркелет:

 - балыкты мелиоративдик кармоо үчүн – балыктын анча баалуу эмес, кереги жок жана жырткыч түрлөрүнүн санын кыскартуу боюнча балык өстүрүү-мелиоративдүү иш-чаралардын мерчемдери;

 - ташталган, каралбай калган жана эски чөгүп кеткен торлордон жана башка таштандылардан тазалоо үчүн – балык чарбасы көлмөлөрүнүн балык уулоо тилкелерин санитардык-мелиоративдик тазалоо боюнча мерчемдер;

 - балыктарды мелиоративдик кармоо же көлмөнү ташталган, каралбай калган жана эски чөгүп кеткен торлордон жана башка таштандылардан тазалоо иштерин жүргүзүүгө илимий уюштуруунун биологиялык негиздөө же ихтиологиялык кызматтын корутундусу.

 10. Балыктарды мелиоративдик кармоо же көлмөлөрдү тазалоо боюнча иштерди аткарууга арызды кызыкдар болгон балык субъектттери балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга болжолдонуп жаткан балыкты мелиоративдик кармоо же көлмөнү тазалоо иштери өткөрүлгөнгө чейин бир ай мурда жөнөтөт.

 11. Арыз берүүчү тарабынан берилген документтер балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан кароого алынат, андан соң аларга кереги жок балыкты мелиорациялык кармоо жана көлмөлөрдү тазалоо иштерин жүргүзүүгө балык уулоо же балык өстүрүү документтери берилет, же болбосо себебин көрсөтүү менен баш тартусу кат жүзүндө берилет.

 12. Балыкты мелиоративдик кармоодон же көлмөнү тазалоо иштерин (мындан ары – мелиоративдик иш-чаралар) жүргүзүүдөн баш тартууга негиз болуп, төмөкүлөр саналат:

 - арызда белгиленген маалыматтардын анык эместиги;

 - арызда көрсөтүлгөн балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чараларды жүзөгө ашыруу зарылчылыгынын негиздөөсүнүн жетиштиги;

 -балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чаралар мерчемдерин бербегендиги.

 13. Балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чаралар мерчемдеринин долбоорлору, кереги жок, керексиз жана жырткыч балык түрлөрүнүн камдары жана сандарын алдын-ала илимий же ихтиологиялык изилдөөнүн натыйжасы боюнча түзүлгөн илимий уюмдардын кызматкерлеринин же ихтиолог-адистердин сунуштарынын негизинде жана андан ары мелиоративдик иштерди жүргүзүү мерчемделип жаткан көлмөлөрдүн же балык уулоо тилкелеринин түптөрүн изилдөөнүн натыйжасында балык субъекттилери тарабынан түптөлөт

 14. Балык өстүрүү-мелиоративдик иштердин мерчемдерин түптөө учурунда төмөнкү факторлор көңүлгө алынууга тийиш:

 - балык өстүрүү-мелиоративдик иштерди жүргүзүүнүн максаттуулугун жана күтүлүп жаткан болжолдорду негиздеп берүү;

 - балык өстүрүү-мелиоративдик иштерди жүргүзүүгө сунушталган жайлар, тилкелер, мөөнөттөр жана ыкмалары;

 - балык камдарын жана алардын жашоо чөйрөсүн сактап калуу үчүн опртималдуу шарттарды түзүүгө зарыл болгон мерчемделип жаткан балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чаралардын курамы, түрү жана өлчөмдөрү тууралуу маалыматтар

 15. Баалуулугу аз жана кереги жок балык түрлөрүн кармоонун өлчөмдөрү белгиленбейт, жырткыч балыктарды кармоо ченемдери илимий уюмдардын же балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын ихтиологиялык кызматынын сунуштары боюнча аныкталат жана балыкты мелиоративдүү кармоо документтеринде белгиленет.

 16. Көлмөлөрдө жана балык уулоо тилкелеринде балык өстүрүү-мелиоративдик иш-чараларды жүзөгө ашыруу учурунда, көлмөлөрдөн аз баалуу, кереги жок жана жырткыч балык түрлөрүн же ташталган, эски жана чөгүп кеткен балык уулоо торлорун алып чыгуунун ар бир учуру боюнча белгиленген формадагы тиешелүү актылар түзүлөт.

 17. Кармоо учурунда табылган, күтүүсүз жерден торго же кармоо шаймандарына түшүп калышкан өзгөчө баалуу өндүрүш балык түрлөрү токтоосуз, тирүүлөй түрүндө кайрадан көлмөгө кое берилет.

 18. Балыкты жана суу омурткасыз жандыктарды мелиоративдүү кармоонун же көлмөдөн чөгүп кеткен жана эски торлорду алып чыгуунун ар бир жыйынтыгы, белгиленген формадагы каттоо журналына жазылып турат.

 19. Көлмөлөрдү тазалоо боюнча жүргүзүлгөн иштердин жүрүшүндө көлмөлөрдөн алынып чыгылган балык уулоо торлору, балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын балык коргоо кызматкерлеринин катышуусунда, иштер жүргүзүлүп жаткан жеринде жок кылына, ал тууралуу тиешелүү акт түзүлөт, акт балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга өткөрүлүп берилет.

 20. Көлмөлөрдү тазалоо боюнча жүргүзүлгөн иштердин жүрүшүндө көлмөлөрдөн алынып чыгылган балык уулоо торлорунда табылган өндүрүш багытындагы тирүү балыктар тирүүлөй түрүндө көлмөгө кое берилүүгө тийиш, эгерде алар бузулган болсо көлмөнү тазалоо иштерине катышып жатышкан жактар аны тамакка колдонулушу мүмкүн, ал эми эгерде чирип бараткан болсо жок кылынат.

 21. Мелиоративдик кармоо иштеринин жүрүшү учурунда кармалган балыктардын жырткыч түрү жана суу омуткасыз жандыктары, аларды сатып өткөрүүдөн алынган акча каражатын республикалык бюджеттин кирешесине которуу менен коштомо кагаз боюнча балык заводдоруна, балык кабыл алуу пункттарына, алар жок учурда соода уюмдарына өткөрүлүп берилет. Ал эми, көлмөдөн кармалган баалуулугу аз жана кереги жок балыктар кайра иштетилип чыгат жана балыкты азыктандыруу үчүн колдонулат же болбосо, жокко чыгарылат жана акт боюнча эсептен алынып салынат, же келишилген бүтүмдүн негизинде кайра иштетүү жана балыктардын азыктарын жасап чыгуу үчүн акт аркылуу башка балык чарбаларына өткөрүлүп берилет.

 22. Көлмөлөрдү ташталган, эски жана чөгүп кеткен балык уулоо торлорунан тазалоо учурунда торлордон табылган балыктарды балык уулоо пункттарында сактоого, көлмөлөргө алып келүүгө же көлмөдөн алып чыгууга, көлмөнүн аква аймагына кайсыл болбосун торлорду орнотууга, ошондой эле даярдоо, кара иштеттүү, көлмө же балык уулоо тилкесинин аймагынан чыгарып кетүү же сатууга тыюу салынат.

 23. Мерчемделген балык өстүрүү-мелиоративдик иштер аткарылып бүткөндөн кийин, жогоруда аталган иштерди жүзөгө ашырышкан балык субъекттери 10 күндүк мөөнөт ичинде, балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга колдонулган балык уулоо документтерин, каттоо журналдарын, балыкты алып коюу актыларын, көлмөдөн алынып чыгылган ташталган, керексиз жана эски балык уулоо торлорун жок кылуу актыларын кошо тиркөө менен аткарылган иштин натыйжалары тууралуу отчетту тапшырат.

 24. Ушул Жобонун талаптарын аткарууга контролдукту балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жүзөгө ашырат.

 № 7-тиркеме

Көлмөлөрдөн алынган же көл, олтургузуу жана авиз балык чарбаларында өстүрүлгөн балык жана балык өндүрүмүн эсепке

алуу тартиби тууралуу

Жобо

I. Жалпы жоболор

 1. Бул Жобо, көлмөлөрдөн алынган же көл, олтургузуу жана авиз балык чарбаларында өстүрүлгөн балык жана балык өндүрүмүн эсепке алуу, ошондой эле алынган же өстүрүлгөн товардык балык жана балык олтургузуу материалдарынын өлчөмдөрү тууралуу алгачкы маалыматтарды токтоонун тартиби аныктайт.

 2. Ушул Жобонун максаттарында балык чарбасын башкаруу боюнча мамлекеттик ыйгарым укуктуу орган дегендин алдында Кыргыз Республикасынын Айыл-чарба, тамак-аш өнөр-жайы жана мелиорация министрлигинин алдындагы Жайыт, мал-чарба жана балык чарба Департаменти түшүндүрүлөт (мындан ары – балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган).

 3. Жободо колдонулган негизги түшүнүктөр:

 - абсолюттук жемиштүүлүк - балык ургаачысындагы бышып жетилген икралардын жалпы саны;

 - балыктын чыгышы – өстүрүү мезгилинде балыктардын тирүү калуусу (% менен белгиленет);

 - табыгий балык өндүрүмдүүлүк – табыгий азык менен тамактануусунда вегетациялык мезгил ичинде 1 га дан балыктын массасынын өсүш арымы;

 - балык өстүрүү өндүрүшү – аны андан ары өстүрүү жана товардык алык алуу максатында, көлмөлөргө кое берилген белгилүү жаш категориясындагы балык (икра, личинка, жаш, малек, сеголетка, жылдык ж.б.);

 - жетилген икра – урук чачуунун же жасалма симуляция жүрүшүндө гонаддан (репродуктивдүү органдардан) эркин ажыраган жана уруктанууга даяр болгон ургаачынын жыныс органдары;

 - уруктандырылган икра – уруктандыруу процесси нормалдуу жүргөн жана нукташтырылган клетка бөлүнүүсү башталган жетилген икра;

 - уруктандыруу пайызы – нормалдуу ажыраган икранын жетилген жалпы икрага карата пайызы клеткалардын экинчи ажырашы баскычында аныкталат, болдол менен уруктандырылгандан кийин 1,5-2 сааттан кийин;

 - эмбрионалдык мезгил – икринкалардын уруктануусу мезгилинен тартып суунун температурасы 18…+20 градус С шартында эмбриондун чокуп чыгуусу 3-4 сутка ичинде өтөт;

 - өнүгүп жаткан икра – эмбрионддук өнүгүү процесси нормалдуу өтүп жаткан икра;

 - личинкалардын чокуп чыгуусу – эмбрионалдык чел кабыктан (икринкадан) чыгуу процесси, уруктандыруудан кийин икранын инкубация темепературасына жана балык түрүнө жараша жүрөт;

 - личинкалардын эндегенондук (ички) азыктануусу мезгили – эркин эмбриондун–личинканын өнүгүүсүнүн улануусу личинканын денесиндеги азыктуу камдардын камдарынын эсебинен жүргөн мезгил;

 - экзогендик (сырткы) азыктанууга өтүү – личинкалардын тышкы азык менен азыктануусунун башталышы мезгили;

 - предличинкалар - эмбриондун чел кабыкты чокуп чыгуусунан тартып саргыч баштыкчанын дээрлик толук менен таркашына чейинки өнүгүү баскычы;

 - контролдук кармоо – анын өсүшүн контролдоо жана заыктандыруунун суткалык ченемдерин түзөтүү үчүн мезгил-мезгили кармоо жана салмакка тартуу, сеголеткалардын эттенүүсүн аныктоо дана алардын өнүгүүсүнүн тууралыына байкөө жүргүзүүң үчүн ар бир 10 күндө жүзөгө ашырылат, сынамды бир нече дерден алышат, контролдук кармоо жыйынтыктары атайы журналга жазылат;

 - личинка - сырткы азыктанууга өткөн учурдан тартып малек баскычына жеткенге чейин жаш балык;

 - малектор – кабылчак каптап, чоң балык формасын ала баштаган жаш балык;

 - семирүү – балыктын интенсивдүү азыктануусу мезгили;

 - стандарттык жаш балык – орточо дааналык салмактоого жеткен жана табыгий көлмөгө чыгарууга даяр болгон малектор. Нормалдуу шарттарда, стандарттык жаш балыкты өстүрүү жүрүмү активдүү азыктанууга өткөн учурдан тартып болжол менен айды ээлейт, бул мезгил ичинде чыгым личинкадан болжол менен 40 пайыз тегерегин түзөт;

 - сеголеткалар – биринчи жайдын экинчи жарымынан жана күздөн тартып толук түптөлүп калган балык;

 - жылдыктар – кыштаган сеголетка;

 - эки жаштык - эки жай жашаган балык, башкача айтканда, анын өмүрүндөгү экинчи жайдын экинчи жарымын жана күздү;

 - эки жылдык – эки кыштаган эки жаштык;

 - курак категориялары 1+; 2+; ж.б. – жаш балыктын бир, эки жана андан аркы кышты баскан жана 1, 2 жана башка жашка ээлик кылган курак категориясы;

 - оңдоо башы (жалпы саны) – алгачкы бышып жетилүүгү жакындаган жана матка жалпы санын толуктоо үчүн тандалып алынган балыктар;

 - жумушчу өндүрүмдүүлүгү – балык чарба шарттарында ургаачысы тарабынан ушул жылы чачылган же ургаачыдан жасалма уруктандыруу үчүн алынган бышып жетилген икринкалар саны, икраны эсепке алуунун өлчөмдүк же салмак ыкмасы боюнча белгиленет;

 - маткалык жалпы саны (үйүр) - алардан көп ирет тукум алуу максатында, атайы жагымдуу шарттарда (олтургузуу жыштыгынын төмөндүгү, температура жана жарык берүү ыргагы, теңдештирилген ащзыктар менен багуу ж.б.) кармалган жыныстык жактан бышып жетилген балыктар;

 - чыгым - ар кыл курак категориясындагы жаш балыктын өлгөн экземплярлары;

 - табыгий чыгым – өнүгүү аномалиясынын, бул функцияны кыйла күчтүү особдор тарабынан табыгий басмырлап коюунун эсебинен азыктанууну токтотуусунун жана башка табыгий себептерлен жаш балыктардын өлүмү. Демейде бир нече пайаздан куралат, өнүгүүнүн кескин мезгилдеринде, суткасына пайыздын ондук үлүшүнө чейин;

 - технологиялык чыгым – чыгаруу сыйымдуулуктарынын номалдуу эксплуатациясынын жүрүшүндө технологиялык себептерден (тазалоо, сорттоо, олтургузуу, ташып жеткрүү, санитардык иштеп чыгуу ж.б.) улам жаш балыктардын өлүшү;

 - жогорулаган чыгым – балык олтургузуу материалдарынын толук начарлоосуна алып келген ар кайсыл себепртерден (гидрохимиялык ыргактын бузулушу, көлөмү боюнча толук кандуу эмес, илдеттүү. Каткалаң болгон азыктарды колдонуудан, одоно жана өз учурунда аткарылбаган тащалоо, оору ж.б.) улам орун алган өлүм;

 - массалык чыгым – адатта, өстүрүү сыйымдуулуктарындагы гидрохимиялык ыркактын кескин бузулушунан (РН олку-солкулугу, температура 3 градустан жогору, кислододдун төмөндөөсү ж.б.), азыктын же сыйымдуулуктун уулануусунан, оорулардын очогунун ачылышанан же жаш балыктын жашоо туруктуулугун төмөндөткөн тубаса факторлорго карата чараларды көрбөй коюудан улам келип чыккан жаш балыктардын олуттуу санынын өлүмү. Жаш балыктын массалык чыгымы фактысы боюнча комиссия негизделип, акт түзүлөт.

 II. Өдүрүштүк балык уулоонуу жүргүзүү учурунда балык уулоону эсепке алуу тартиби

 4. Өндүрүштүк балык уулоо тармагында иш алып барышкан балык чарбасынын мамлекеттик ишканалары жана мекемелери жана көлмөлөрдү жана балык уулоо тилкерин пайдалануучулар (мындан ары – балык субъекттери, төмөнкү эсепке алуу документацияларын жана отчетторду жүргүзүшөт (балык өндүрүү журналдары, балык уулоо билеттери):

 1) Балык өндүрүү журналы, белгиленген тартипте балык чарбасы көлмөлөрүндө же алардын айрым балык уулоо тилкелеринде балык өндүрүү ишкердигин жүргүзүшкөн балык субъекттеринин негизги эсепке алуу документтери болуп саналат.

 Балык өндүрүү журналдарында, балык өндүрүү мезгилине балык субъекттери тарабынан түзүлгөн балык уулоо бригадалары тарабынан кармалган балыктарды эсепке алуу ишке ашырылат.

 Балыкты өндүрүштүк кармоо үчүн пайдаланылган ар бир өзүнчө балык уулоо пунктуна өзүнчө балык өндүрүү журналы берилет, анда ошол балык уулоо тилкесинде кармалган балыктар каттоого алынат.

 Балык өндүрүү журналына маалыматтар, балык уулоо биргадаларынын балыкчылары тарабынан кармалган балык балык уулоо пункттарына келип түшкөн күнү киргизилет.

 Балык өндүрүү журналы ошол балык уулоо тилкесинде кармалган балыкты эсепке алуу жана кабыл алуу үчүн жооптуу адамда, балык уулоо пунктунда турууга тийиш.

 Балык өндүрүү журналы катуу отчеттуулук документи болуп саналат жана номерленип, көктөлүп жана берген органдын мөөрү менен бекитилиши керек.

 Балык өндүрүү журналдарынын тиешелүү тилкелерине, балык уулоо пункттарына келип түшкөн кармалган балык жана алардын андан ары жылышы, аларды сатып өткөрүү же жүзөгө ашыруу жайына чейин ташып жеткирүү менен байланыштуу болгон балык уулоо пунктарынан чыгарылгандыгы тууралуу бардык маалыматтар жазылат.

 Балык уулоо пункттарынан балыкты чыгарып кетүү, салмакка тартуу жана өндүрүштөн чыгарылып жаткан балыкты балык өндүрүү журналына каттагандан кийин гана жол берилет жана балыкты чыгарып кетүүнүн күнү, түрү жана салмагын көрсөтүү менен товарды коштогон документтер (коштоо кагазы) боюнча жүзөгө ашырылат.

 2) Балыкчылардын ким экендигин тастыетаган өндүрүш билетинин орун алышы шартында гана балык кармоого катышуусуна жол берилет.

 Өндүрүштүк билет, балык субъектеринин штатында турган ар бир балыкчыга берилет жана балыкчынын балыкты өндүрүштүк уулоо (кармоого) катышуусуна укук берген жалгыз документ болуп саналат.

 Ар бир балыкчы өндүрүштө кармалык жаткан балыктын эсепке алуусун күн сайын жүзөгө ашырып турууга жана өзүнүн бардык кармаган балыгын балык торунан алып чыккандан кийин, жеке өндүрүш билетинде каттоого милдеттүү.

 Балык уулоо бригадаларынын балыкчыларынын бардык уулоолору балык уулоо пунктунун улук кызматкерине өткөрүлүп берилет. Ал балыкчыдан кабыл алынган балыкты балык өндүрүү журналында каттайт.

 Өндүрүш билеттери номерленип, көктөлүп жана берген органдын мөөрү менен тастыкталууга тийиш.

 3) Балык субъекттери өндүрүштө кармалган балыктардын эсепке алуусун көлмөлөр жана балык түрлөрү боюнча жүзөгө ашырышат жана отчеттук мезгилден кийинки айдын 10 числосуна чейин, ай сайын балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга белгиленген тартипте отчетторду тапшырат.

III. Балык чарбаларындагы эсепке алуу жана отчеттуулук

 5. Балык чарбаларын өнүктүрүү боюнча өндүрүштүк жана уюштуруу иш-чаралары илимий кызматкерлердин, ихтиопатологдордун, балык өстүрүүчүлөрдүн, авиз жана башка балык өстүрүү курулмаларында (олтургузуу, бассейин ж.б.) эмгектенишкен башка адистердин катышуусунда иштелип чыгат.

 6. Ар бир балык чарбасынын функциясына, зарыл болгон эсепке алуу жана отчеттуулукту жүргүзүү менен уюштуруу жана ыкчам-чарбалык жетекчиликти жүзөгө ашыруу жана өндүрүш-каржылык мерчемдерди аткарууга контролдук кылуу митлдеттери кирет.

 7. Товардын балыкты өстүрүү менен иш алып барышкан балык чарбаларында балык өндүрүү иштеринин календардык мерчемдери жыл сайын түзүлүп турат.

 Мындай мерчемдер ар бир өндүрүш жүрүмү үчүн иштелип чыгылат: урук чачууну жүргүзүү, балык олтургузуу материалдарынын кыштоосун уюштуруу, асыл тукум үйүрүн, өсүмдүк менен азыктанган жага башка түрдөгү балктарды өстүрүү.

 8. Отчеттук мезгил үчүн чарбанын ишкердигин чагылдырган атайы очеттук формалардан тышкары, бардык балык чарбаларында системалуу түрдө балык өстүрүү китеби – ички эсепке алуу-маалыматтык документ калыптанган, ага авиздер жана ар кыл категориядагы олтургузуулар боюнча балык өстүрүү иш-чараларын аткаруудагы балык чарбасынын ишкердигинин жыйынтык өндүрүш маалыматтары киргизилген.

 9. Балык өстүрүү китеби, бүтүндөй чарбаны мүнөздөгөн бир катар маалыматтарды камтыган. Ошондой эле көлмө жана олтургузуулардын ар кыл категориялары, алардын аянты жана саны тууралуу маалыматтар да камтылат. Балык өстүрүү китебине ошондой эле, даярдоо жана эксплуатациялоонуну жүрүшүндө аткарылган иштин ар кыл түрлөрүнүн чагылдырылышы жана типешелүү категориялардагы көлмөлөр жана олтургузуулар боюнча ар жылдык өндүрүш ишкердигинен алынган натыйжалар да киргизилет.

 10. Көлмөлөр менен авиздердин аянттары балык өстүрүү китебине, долбоордук маалыматтар боюнча эмес, өтүп жаткан жылы иш жүзүндө суу менен толтурулган аянты боюнча киргизилет.

 11. Балык өстүрүү китебиндеги бардык жазуулар тиешелүү иштерди аткаруунун жүрүшүндө же болбосо тиешелүү кампания (уруктандырууну жүргүзүү жана малекторду көчүрүү, кыштоочу жерлерди бошотуу жана семиртүү көлмөлөрүн балыктандыруу, өсүп калган жана семиртүү көлмөлөрдөн контролдук уулоо, балыкты кыштоого олтургузуу ж.б.) аяктаган кийин түздөн-түз аткарылат.

 12. Көлмөлөрдү суу менен толтурууга даярдыгы жана балык өстүрүү курулмаларынын абалы жөнүндөгү маалыматтар көлмөлөрдү эксплуатацияга кабыл алуу актыларынын негизинде жазылат.

 13. Эсепке алуу, балык чарбасынын жетекчиси менен катар балык өстүрүү китебиин туура жүргүзүлүшү үчүн жооптуу болгон балык өстүрүүчүгө тапшырылат.

 14. Бардык байкоолорду жана балык чарбасындагы балык өстүрүүнүн утурумдук иштерин эсепке алуу үчүн балык чарбасында атайы күндөлүк жүргүзүлөт. Ага кийин актыларды, ведомостторду, журналдарды жана балык өстүрүү китептерин тариздөө үчүн керек болгон маалыматтар жазылат.

 15. Күндөлүккө көлмөлөрдү жана олтургузмаларды даярдоонун мүнөзү, өлчөмү жана сапаты, урук чачууну өткөрүү, личинкалардын чокуп чыгуусу, алардын өнүгүшү, өстүрүү, кыштоосу жана балыкты кармоо маалыматтары, балык чарбасында жүргүзүлгөн санитардык-профилактикалык жана башка иштер тууралуу маалыматтар жазылат.

 16. Күндөлүккө ошондой эле, өзүнчө категориядагы көлмөлөрдөгү абанын, суунун температурасына, газ ыргагына көз салуу жыйынтыктары да жазылат.

 17. Күндөлүккө эсепке алуу, балыкты көчүрүү, көлмөлөрдү байытуу, алардын мелиориацясы жана балыкты азыктандыруу ыкмалары, балык өстүрүү иштеринин өндүрүштүк жана экономикалык көрсөткүчтөрү жана башка маалыматар дагы киргизилет.

Байкоо жүргүзүү жана балык уулоо иштеринин күндөлүгү

(бригаданын, чарбанын, район, областтын аталышы)

 18. Ушул күндөлүктүн негизинде балык чарбасынын болжолдуу календардык мерчеми түзүлөт.

IV. Балык уулоо, товардык балыкты жана юалык олтургузуу материалдарын өндүрүү жана сатып өткөрүү боюнча мамалекеттик статистикалык отчеттуулук

 19. Форма 28 (балык) статистикалык отчеттуулугу балык чарбасы мамлекеттик ишканасы жана мекемеси, белгиленген тартипте аларга бекитилип берилген суу объектилеринде жана көлмөлөрдүн балык уулоо тилкелеринде товардык балыкты жана балык олтургузуу материалдарын алуу, өстүрүү жана көбөйтүү менен иш алып барган көлмөнү пайдалануучулар тарабынан түзүлөт.

 20. Отчеттуулук балык өстүрүү жана балык уулоо боюнча эсепке алуу журналдарынын, балык өстүрүү китептеринин, ошондой эле бухгалтердик маалыматтардын жана ар кыл иштердин түрлөрү боюнча актылардын негизинде толтурулат.

 21. Форма 28 (балык) статистикалык отчеттууулугу балык субъекттери тарабынан балык чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга ар бир жылдын 28-декабрында, 28-мартында, 28-июнунда жана

25-сентябрында берилип турат.

 Аталган отчеттулуктун тиешелүү тилкелеринде төмөнкүлөр белгиленет:

 - 01 «Балык кармалган көлмөлөрдүн аянты» тилкеси боюнча - отчеттук мезгил ичинде товардык балыкты уулоо жүзөгө ашырылган көлмөлөр тууралуу маалыматтар чагылдырылат, тонна менен;

 - 03 – 08 тилкеси боюнча – көлдөрдө, суу сактагычтарда, олтургузууларда жана көлмөлөрдө отчеттук мезгил ичинде кармалган жана өстүрүлгөн балыктар тууралуу маалымат чагылдырылат, тонна менен;

 - 09-16 тилкеси боюнча – түрлөрү боюнча кармалган балыктар тууралуу маалымат чагылдырылат, тонна менен;

 - 02 тилке 03 – 08 тилкелер суммасына =, жана 02 тилке 09-16 тилкелер суммасына =;

 - 17-18 «Сатылып өткөрүлгөн балык, бардыгы болуп» тилкелери боюнча - балык субъекттери тарабынан түздөн-түз базарда, соода түйүндөрүндө сатылган, башка уюмдарга жүктөлүп берилген, ошондой эле эмгек акыны төлөө эсебинен чарбанын жумушчуларына берилген балыктын саны белгиленет, тонна менен, миң сом;

 - 19 «Икраны топтоо – бардыгы болуп» тилке - балыктын бардык түрлөрүнөн топтолгон икранын саны белгиленет. Эгерде кубулмалуу форель башка өлкөлөрдөн алынып келинген болсо,коштомо кагаз менен веткүбөлүгүн берүү зарыл;

 - 20-22 тилкелер боюнча – балык түрлөрү боюнча топтолгон икранын саны чагылдырылат;

 - 19 тилке 20-22 тилкелер суммасына =;

 - 23 «Балык олтургузуу материалдары боюнча көлмөлөрдүн ачынты» тилкеси боюнча – отчеттук жылда алар колдонулганбы же колдонулган эмеспи, ага көз карандысыз, балык питомниктеринин жана балык олтургузуу материалдарын өстүрүү боюнча бардык питомниктердин жана башка көлмөлөрдүн жеке жана бекитилип берилген аянттары (өстүрүү, энеликтер отурукташкан, кыштоочу, урук чачуучу, урук чачуу алдындагылар, малек авиздери, олтургузуу авиздери) белгиленет;

 - 24 «Аларда балык олтургузуу материалдары өстүрүлгөн» тилкеси боюнча – кышттоого ыкташкан көлмөлөр, кыштоо комплекстери боюнча кыштоо көлмөлөрүн кармоодон кийики маалыматтар белгиленет;

 - 25-29 тилкелери боюнча балык түрлөрү боюнча өзүнчө балык олтургузуу материалдарынын саны белгиленет;

 - 24 тилке 25-289 тикелер суммасына =;

 - 30 «Өстүрүүгө баалуу балыктардын жаштары менен балыктандырылган – бардыгы болуп» тилкеси боюнча – семиртүү көлмөлөрүнө олтургузулган жылдыктардын жана өздүк чарбанын кыштоо авиздеринен алдын-ала кармалып алынган же сырттан алынып келинген эки жылдыктар саны тууралуу маалыматтар белгиленет;

 - 31 - 36 тилкелери боюнча, анын ичинде балык түрлөрү боюнча;

 - 30 тилке 31-36 тилкелер суммасына =;

 - 37 «Калыбына келтирилген жана жаңы курулган балык өстүрүү көлмөлөрү - бардыгы болуп» тилкеси боюнча - балык чарба максаттары үчүн курулган жана калыбына келтирилген көлмөлөрдүн аянттары белгиленет.

 22. Балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган жана анын түзүмдүк бөлүмдөрү, балык субъекттери тарабынан өндүргөн жана өстүргөн товардык балыкты жана балык олтургузуу материалдарын өлчөмдөрү, ошондой эле №28 (балык) статистикалык отчеттуулук формасы боюнча көлмөлөрдөн балык уулоолордун өлөчөмү тууралуу статистикалык маалыматтарды топтоону жүзөгө ашырат.

 23. Балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу №28 (балык) формасы боюнча келип түшкөн статистикалык отчеттуулукту топтоо жана талдоодон кийин, ар бир чейректин 10-числосуна карата топтолгон отчетту Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетине жөнөтөт.

V. Балык өндүрүүчүлөрдү эсепке алуу жана инвентаризациялоо

 24. Асыл тукум балыктарды эсепке алуу (инвентаризация) жылына эки ирет ишке ашырылат: жазында жана кыштоо жана жайкы энелик балыктар жайгашкан авиздерди боштотуудан кийин, күзүндө.

 25. Мында, өсүүсүндө артта калган, илдеттүү жана ооруулуу особдор бракка чыгарылат.

 26. Балык субъекттери ар бир курак тобундагы особдордун саны, жалпы жана орточо массасы, алардын абалы тууралуу маалыматтарды белгилөө менен акт түзүшөт. Жай ичиндеги рыбанын өсүшү же болбосо кыш ичинлеги массасынын жоготуусу (% менен) жана бракталуу себептери аныкталат.

 27. Балыктардын асыл тукум өндүрүүчүлөрүнө карточка-паспорт түзүлөт.

 28. Бонитировка өткөрүүнүн деке карточкасы балыкты өндүрүүчүлөрдүн ар бири үчүн документ болуп саналат. Аларга ар бир өндүрүүчүнүн келип чыгуусу жана аны жыл сайын балоо менен жаыйынтыктары тууралуу маалыматтар киргизилет.

 29. Балык тууралуу негизги маалыматтардан тышкары , жыл сайын өндүрүмдүүлүгү, балык өндүрүүчүнүн тукуму (жупташып урук чачуу учурунлда), жашоо туруктуулугу жана алынган тукумдун өсүш арымы тууралуу маалыматтар толтурулат. Бул жазууларды уялык укуөрук чачуу учурунда да аткарышат, бирок анда эки эркегинин номерлерин тең белгилешет.

 30. Топтук урук чачуу учурунда, бир урук чачуу көлмөсүнө экиден ашык энелик салынган кезде, мындай жазуулар аткарылбайт.

 31. Балык санынын кыймылы тууралуу ведомостту толтуруу, балык чарбасындагы өзгөрүүлөр жана которуулар туурасында так маалыматтарды алууга жана оңдоо жаш балыктарынын жана балык өндүрүүчүлөр үйүрүн өз учурунда топтоого, алардын курактык, жыныстык жана тукумдук түзүмү мерчемдөөгө мүмкүнчүлүк берет – ал болсо, өндүрүүчүлөрдүн белгилүү санын колдоп турууга жана асыл тукум иштерин өткөрүүгө көмөк көрсөтөт.

 32. Балык өндүрүүчүлөр сатылган же башка балык чарбасына өткөрүлүп берилген учурда, алардын ар бирине алынган тукуму (эгерде ал орун алса) тууралуу маалыматтары менен паспорт толтурулат.

 Бул, жаңы шарттарда балык өндүрүүчүлөрдүн сапатын текшерүү үчүн зарыл.

 33. Өзүнчө көлмөлөр боюнча балык өстүрүү китебиндеги жазуулардын негизинде, бүтүндөй балык чарбасы боюнча балык үйүрүнүн кыймылынын курама ведомосту түзүлөт.

 34. Жасалма өндүрүү максатында колдонулган лосось жана сига өндүрүүчүлөрү, балык камдарын кайра өндүрүүгө максаттуу пайдалануу үчүн алардан икралары алынып коюлгандан кийин, сатуудан түшкөн каражаттарды балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдан атайы эсебине которуп берүү менен балык дүкөндөрүнө же соода тармактарына өткөрүлүп берилет.

 35. Балык питомниги делолорунда төмөндөгү туруктуу документтер сакталууда турууга тийиш:

 - жеке ведомостор;

 - жеке бонитировка картотекасы;

 - оүдоо жаштарынын китеби;

 - балык санынын кыймылы ведомосту;

 - ушул сезондо балык өндүрүүчүлөрдү тандоо мерчемдери.

 36. Бардыке материалдарда эсепке алуу менен катар эле, балык чарбасында өндүрүү процесстерине катышкан балык өндүрүүчүлөрдү бонитировкалоо жүзөгө ашырылат, алардын асыл тукум жана чарбалык сапаттары аныкталат.

 37. Бонитировка балыкты текшерүүгө алуу, таразага тартуу, узундугун, бийиктигин, калыңдыгын жана дене кулачын өлчөөну болжолдойт.

 38. Алынган маалыматтар боюнча балыктын экстерьери аныкталат: денесинин салыштырмалуу бийиктиги жана калыңдыгы, денесинин салыштырмалуу карыштыгы жана эттенүү коэффициенти. Бонитировка материалдарына ылайык ведомость түзүлөт.

 39. Өндүрүүчүлөрдү бонитировкалоо мезгилинде балыктар сапаттуу топторго (класстарга) бөлүнөт.

 40. Балыктын ургаачыларын үч класска бөлүшөт:

 - 1-класс – мыкты көрсөтүлгөн жыныстык белгилери менен экстерьер боюнча мыкты ургаачылары, биринчи кезекте аларды уруктандырууга колдонушат;

 - 2-класс – орто көрсөтүлгөн жыныстык белгилери, ошондой эле биринчи ирет бышып жетилип жаткан ургаачылар;

 - 3-класс – травма жана кемтиги орун алгандары. 3-класска кирген балыктарын ургаачылары уруктандырылгандан кийин бракка чыгарылат.

 41. Балыктарын эркектерин эки класса бөлүшөт: биринчи класс – мыкты экстерьери менен орто жана жаш балыктар; калган балыктарды экинчи класска киргизишет, алар кам болуп саналышат.

 42. Балык өстүрүү китеби менен күндөлүктөн тышкары, багык өстүрүү чарбасында, чарбалык жана балык өстүрүү инвентарын жана жабдууларын эсепке алуу үчүн инвентардык китеп, ошондой эле, көлмө жана курулмалардын кыскача балык чарба жана техникалык мүнөздөмөсү келтирилген гидротехникалык курулмаларды эсепке алуу китеби жүргүзүлүүгө тийиш.

 43. Балык өндүрүүчүлөрдүэсепке алуу үчүн балык заводдорунда жана балык өстүрүү чарбаларында төмөндөгү эсепке алуу документациялары жүргүзүлөт:

 1) Балыктын лосось жана сига түрлөрүн өндүрүүчүлөрдү эсепке алуу журналы

 Лосось жана сига балык түрлөрүнүн кармалган өндүрүүчүлөрүн ыкчам эсепке алуу үчүн колдонулат. Журналга жазуулар, декада үчүн жыйынтыктарды чыгаруу менен икраны топтоо жана кармоо пунктунда балык өстүрүү адиси тарабынан күн сайын аткарылып турат. Иштин ар бир түрүнө, эспепке алуу мезгилиндеги (ай, чейрек, жыл) жазууларды аткаруу үчүн журналда зарыл болгон барак саны ачылат.

 2) Частик балыктарын өндүрүүчүлөрдү эсепке алуу журналы.

 Частик балыктарынын өндүрүүчүлөрүнүн өндүрүүчүлөрдү кармоо жана кое берүү мезгилинде урук чачуу-өстүрүү чарбаларына келип түшүүсүн эсепке алуу үчүн колдонулат. Журналга жазуулар күн сайын – урук чачуу-өстүрүү чарбасынын балык өстүрүүчү адиси тарабынан аткарылат. Журналдагы маалыматтар чарбанын көлмөлөрүн частик балыктарынын өндүрүүчүлөрү менен балыктандыруу үчүн колдонулат.

 3) Балык өндүрүүчүлөрдү биологиялык талдоону эсепке алуу журналы.

 Аларды кармоо мезгилинде балыкты өндүрүүчүлөрдүн сапатына биологиялык ьалдоо жүргүзүүнү эсепке алуу үчүн колдонулат. Журналдагы жазуулар, балык өндүрүүчүлөрдүн келип түшүүсүнө жараша лаборант тарабынан аткарылат.

 4) Лосось жана сига балыктанынын өндүрүүчүлөрүн даярдоо жана ташып жеткирүүнү эсепке алуу журналы.

 Лосось жана сига балыктарынын өндүрүүчүлөрүн ыкчам эсепке алуу жана алдарды ташып жеткирүү иштереңине талдоолор үчүн колдонулат. Журналга жазуулар өндүрүүчүлөрдү даярдоо жана ташып жеткирүү мезгилинде күн сайын, лосось же сига балыетарынын өндүрүүчүлөрүн даярдоо үчүн жооптуу болгон башкы балык өстүрүүчү тарабынан жазылат. Журналдагы маалыматтар отчет түзүү учурунда колдонулат.

 44. Балык субъекттеринин жетекчилери, мамлекеттик балык заводдорунда жана мамлекеттик балык чарбаларында эсепке алуу документациясын жүргүзүүгө туруктуу мониторинг жасап турушат.

 45. Эсепке алуу документацияларынын формаларын балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган иштеп чыгат жана бекитет.

 46.Өстүрүлгөн товардык балык жана балык олтургузуу материалдарын чыгарууну эсепке алуу боюнча бардык материалдар (эсепке алуу журналдары жана карточкалары, жаш балыктарды чыгаруу актылары, икра жана жаш балыктарды инвентаризациялоо) катуу отчеттуулук документтер укугунда кеминде 5 жыл сакталууда турушу керек.

VI. Балык өстүрүү өндүрүмүн эсепке алуу ыкмалары

 47. Балык өндүрүмүн эсепке алуунун бир нече ыкмасы бар, аларга төмөнкүлөр кирет:

 1) Тике ыкма – жаш курагы бир жылдан ашыгыраак болгон анча чоң эмес (ондук-жүздүк экземплярлар) партияларды өлчөө жана салмактоо үчүн колдонулат, адатта, кеминде 1+;

 2) Өлчөм-салмак ыкмасы – икра, личинка жана эрте жаштагы, 10 иг салмакка чейинкилер менен иштөөдө колдонулат. Тандалып алынган партиянын негизенде бардык икраны же жаш балыкты эсептеп чыгууда камтылат.1

 Мисал. Бардык икранын санынын өлчөмү 1 л барабар, 5 см³ стаканда 500 икринки жайгашат, деммек икринкалардын жалпы саны төмөнкүнү түзөт:

 = 100 миң даана

 Салмактык ыкмада алгач энеликтен алынган бардык икраны салмактап алат, андан соң 2-3 анча чоң эмес порция алынат (идиш кичине болгондо 0,2-0,4 г. порция алынат, орточосунда- 0,5-3 г, ирисинде 10-20 г), аларды таразага тартат, ар бир порциядагы икраны дааналап санап чыгат жана орточо санын 1 г икра менен аныкташат, андан соң бардык икранын санын аныкташат;

 3) Эталон боюнча эсептеп сыгуу ыкмасы дагы балыктардын кенже курак топтору менен иш алып барууда колдонулат. Стандарттык идишке балыктын эталлондук саны олтургузулганда, ал эми толтурулган идиштин саны боюнча балыктын бардык жаштарынын маалыматтарын эсепке алууда камтылган.

 4) Икраны стандарттык салмактоо ыкмасы балыктын жумушчу өндүрүмдүүлүгүн аныктоо үчүн кызмат кылат. Сейрек колдонулат, анткени жаш балыктын олуттуу травмотизми менен байланыштуу.

VII. Балык олтургузуу материалдарынын балык заводдоруна жана балык чарбаларына келүүсүн эсепке алуу процедурасы

 48. Даярдалган же балык чарбаларында багылган, же балык өндүрүүччүлөрдүн балык чарбаларында багылган балык өндүрүүчүлөрдөн тукум алуу боюнча иштерди өткөрүү учурунда уруктандырылган икра түрүндө алынган тукум атайы балык өстүрүү журналына киргизилет, анда иньециялоо (табыгий бышып жетилүү), бышып жетилүү жана даяр жыныстык өндүрүмдү алуу шарттары тууралуу маалыматтардан тышкары, алынган икранын саны грамм менен жана уруктанганга чейин энелик икранын салмактары милдеттүү түрдө белгиленет.

 Бул көрсөткүчтөр уруктандыруу пайыздары менен катар эле өндүрүмдүүлүктү жана балык өстүрүү процессинин бардык андан ары жүрүшүн аныктоо үчүн базалык болуп саналат.

 49. Балык өстүрүү процессинин жүрүшүндө экинчи маанилүү эсепке алуу мүнөздөмөсү болуп, уруктандыруу пайызы саналат, ал экинчи клеткалык ажырым баскычында (төрт бластомер) аныкталат, болдол менен урукташтыруу учурунан тартып температурага жараша болжол менен 1,5-2,5 сааттан кийин.

 50. Уруктандырылган икранын саны төмөнкү формала аркылуу аныкталат:

М икра Х N салмактануу Х % уруктануу = m уруктандырылган икра

бардык алык өстүрүү көрсөткүчүн эсептеп чыгуу үчүн баштапкы чекит болуп саналат.

 51. Өөрчүп жаткан икранын санын тактап аныктоо үчүн опуртал (саргыл тыгын, жүрөктү салуу жана айланып турган эмбрион) баскыч деп аталгандан сынамдар тандалып алынышы мүмкүн.

 Эрежедегидей эле, эгерде уруктануу %, 80% жогору болгон болсо - бул сынамдар окшош натыйжа көрсөтүшөт жана демейде кайталап сынамды талап кылбайт, уруктандуруу % кыла төмөн учурунда эмбриондун аномалдуу өнүгүүсүнүн эсебинен олуттуу четтеп кетүү орун алышы ыктымал жана кайталап сынам өткөрүү милдеттүү, анткени, нормалдуу өнүгүп жаткант особдун % икранын партиясында 50% төмөн болсо, мындай икра андан ары инкубациялоого жараксыз деп таанылат жана ветеринардык эрежелерге ылайык акт боюнча эсептен алынып салынууга жатат.

 52. Икраны инкубациялоо мөөнөтү температуурага жараща 5-21 сутка чектеринде туруксуз болуп турат, алар аягына чыккандан кийин кириштелген икра, эсептен алынып салынган чыгымды эске албаганда, автоматтык түрдө личинка категориясына которулушу керек.

 53. Чокулуп чыккандан кийин личинкалар инкубациялык аппараттардан кармап туруу мезгилине (эндогендик азыктануу) жаймаларга, бассейиндерге же болбосо олтургузууларга которулат, алар балык түрүнө жана температурага жараша 5-15 суткага уланат. Өзгөчө икра олуттуу сектеп кеткен олтургузуу учурунда личинканы эталлон ыкмасында эсептеп чыгышат.

 Кайра эсептеп чыгуу маалыматтары балык өстүрүү дурналдарына киргизилет. Чөйрөнүн жагымдуу шарттарында жана личинканын чокуп чыгуунун номалдуу сапатында кармап туруу мезгили ичинде четтөө, адатта 3% ашпайт.

 54. Балык өстүрүү процессинин кийинки баскычы болуп, личинканын сырткы (эндогендик) тамактанууга өтүүсү саналат. Бул процесс бир катар татаалдыктар менен байланыштуу жана эрежедегидей эле, эгерде бул баскычта чпеттөө 20% ашпаган болсо, нормалдуу деп эсептелинген олуттуу чыгымдар менен коштолот.

 Бул баскычтын узактуулугу оптималдуу 20% С тегерегиндеги температуралык шарттарда 2-4 сутканы түзөт. Техникалык катталдыктардан жана бул этаптын эмгекти көп талап кылуусунан улам, анын жүрүшүндө чыгымды эсепке алуудан башка эч кандай эсепке алуу операциялары жүргүзүлбөйт.

 55. Жаш балык алуунун биотехникасынын кийинки баскычынан болдуп личинканы 500-700 мг. салмагына чейин азыктандыруу саналат. Бул жоопкерчиликтүү баскычтын жүрүшүндө жаш балыктын азыктанбаган бөлүгүнүн чыгымы байкалышы мүмкүн, ал өндүрүштүк өстүрүү жыштыгында дээрлик болбой койбос. Узактыгы 10-14 суткага уланган бул мезгил ичиндеги чыгым жаш балыктын активдүү азыктанууга өткөндөрүнөн 10-12% түзөт. Жаш балыктын личинкалык өнүгүүсү ушул мезгил менен аяктайт, ал 18-25 сутканы камтыйт, андан кийин бардык жаш балык малек категориясына өтөт.

 56. Жаш балыктар 500-700 мг. салмагына жеткенде сорттолот жана көлөмүнө жараша өзүнчө өстүрүү көлмөлөрүнө олтургузулат, ал жерде алардын 2-3 г. стандарттык салмактануусуна чейин өсүүсү жүрөт, демейде ал 20 сутканын тегерегине жетет. Бул мезгил ичинлеги нормаолуу технологиялык чыгым 5-8% түзөт.Жаш балыкты эсепке алуу олтургузуу жана сорттоонун жүрүшүндө эталлондук ыкма менен жүзгө ашырылат.

 57. Стандарттык салмактанууга жеткенден кийин балыктын негизги массасы семиртүү үчүн табыгий же жасалма көлмөлөргө кое берилет же башка балык чараларына өткөрүлүп берилет. Бул кезде эсепке алуу көп учурда эталлон ыкмасында кол менен эсептөө аркылуу, же техникалыке каражаттарды (бөлүү жабдуулары, көп учурда электромеханикалык эсептегич) колдонуу менен жүргүзүлөт. Сыгарылып жаткан жаш балыкка белги коюлган учурларда, чыгаруунун белги коюлган бөлүгүн тоталдуу негизде кол менен эсептеп чыгуу аткарылат.

 58. Жаш балыктын калган, энелик санын оңдоо үчүн калтырылып жаткан 1-3 миңден ашпаган бөлүгү сеголеткалар сыяктуу кириштелет, алар ошол абалда кыштоо мезгилине ченйин өтүшөт, же болбосо жылы бою өстүрүү учурунда, 10 ай аралыгында, андан кийин алар 1+ категориясына өтүшөт, кийи нки кыштоого чейин, же кийин 2+ категориясына өткөнчө 12 ай аралыгында, анлан ары дагы биринчи бышып жетилүү мезгилине чейин, ошондо алар өндүрүүчүлөр категориясына которулушат.

 59. Оңдоо үйүрүн өстүрүүнүн жүрүшүндө, демейде табыгий чыгым биринчи жылы жылына 3-5%, ал эки кийинкисинде 1% ашпаганды түзөт. Мында, оңдоону өстүрүүнүн жүрүшүндө сорттоо жана тандап алдуу процесси ар дайым жүрүп турарын эсепке алуу керек, анын жүрүшүндө алардын генетикалык ар тукумдуулугун чагылдырган фенотипикалык ар түрдүүлүк менен балыктар тобу түптөлөт, ал эми кайталоочу особдордун бир бөлүгү башка балык чарбаларына берүү же көлмөлөргө чыгаруу үчүн бракталат. Брактоо процесси милдеттүү түрдө тиешелүү акт менен чагылдырылат.

 60. Балык заводдоруна же балык чарбаларына башка балык чарбаларынан балык олтургузуу материалдары келип түшкөндө же балык өндүрүүчүлөрдү кармоонун натыйжасындагы жаш балыкты кириштөө, балык олтургузуу материалдарына берилген коштомо кагаздардын жана ветеринардык документтерин негизинде ишке ашырылат.

 Эгерде алар жок болсо, балык өстүрүүчү жана башка адситерди тартуу менен балык олтургузуу материалдарын кабыл алуу-өткөрүп берүү актысы түзүлөт.

 61. Икра жана жаш балыкты эсепке алуу үчүн балык чарбаларында жана балык заводдорунда төмөндөгү эсепке алуу документациялары жүргүзүлөт:

 1) Лосось жана сига балыктарын топтоону (жыйноону) эсепке алуу журналы

 Лосось жана сига түрүндөгү балыктардын икраларын токтоо жана жыйноону эсепке алуу үчүн колдонулат. Журналга жазууларды, икраны токтоо (жыйноо) пункттарына икранын келип түшүүсү учурунда же икранын инкубациялык цехке түшүүсүнөн кийин, балык заводунун (балык чарбасынын) балык өстүрүүчү адиси түшүрөт.

 2) Лосось жана сига балыктарынын икарларын инкубациялоону (личинкаларды кармоону) эсепке алуу журналы.

 Инкубациялык цехтин же личинкаларды кармап туруу цехинин иш алуп баруусун эсепке алуу үчүн колдонулат. Журналга жазуулар, икранын жана личинкалардын ар бир партиясы боюнча же ар бир инкубациялык аппарат, балык питомниги, бассейин боюнча аткарылат.

 Мындан тышкары, заводдо болгон бардык икра (личинка) боюнча жазуулар аткарылат. Журналга жазууларды күн сайын икраны инкубацяилоо жана личинканы кармап туруу үчүн жооптуу балк өстүрүүчү киргизет.

 3) Өлгөн икраны (жаш балык личинкасын) алып салууну эсепке алуу ведомосту.

 Инкубация, кармап туруу жана өстүрүү учурунда өлгөн икраларды, личинка жана жаш балыктарды эсепке алуу үчүн колдонулат.

 Жазуулар күн сайын, өлгөн икраларды, личинка жана жаш балыктарды алып чыгуу үчүн жооптуу адам тарабынан аткарылат.

 Ведомость бир нускада толтурулат, өлгөн икраларды, личинка жана жаш балыктарды алып салууга катышкан адамдар тарабынан кол коюлат.

 4) Лосось жана сига балыктарынын икраларын инкубациялоо, личинкалардны кармап туруу жана өстүрүү, жаш балыктаны өстүрүү жана кыштоосун эсепке алуу журналы

 Журнал балык заводунун (балык чарбасынын) ишин талдоо үчүн кызмат кылат.

 Жазуулар партия боюнча икра салынгандан жаш балык чыкканга чейин жүргүзүлөт.

 Мындан тышкары, уруктануунун бир жылындагы бардык партиялар боюнча маалыматтар суммаланат.

 Жазуулар башкы балык өстүрүүчү же икраны инкубациялоону эсепке алуу үчүн жооптуу болгон балык өстүрүүчү тарабынан балык өстүрүү процесстеринин акырына чыгышы менен ишке ашырылат.

 Маалыматтарды толтуруу үчүн негиз болуп ыкчам эсепке алуунун маалыматтары саналат.

 Маалыматтардын бир нускасы балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга жөнөтүлөт, экинчиси – балык заводунда (балык питомнигинде) калат.

 5) Лосось жана сига балыктарынын жаш балыктарын өстүрүү, багуу жана азыктандырууну эсепке алуу журналы.

 Жаш балыкты жана азыкты чыгымдоону эсепке алуу үчүн колдонулат. Журналга жазуулар күн сайын, жаш балыктарды өстүрүү жана азыктандыруу үчүн жооптуу болгон өстүрүү цехинин балык өстүрүүчүсү тарабынан жасалат. Журналдагы көрсөткүчтөр балыкты азыктандырууга кеткен азыктарды эсептен алып салуу үчүн колдонулат. Жаш балыктын ар бир партиясына журналда өзүнчө барак ачылат.

 6) Частик балыктарынын жаш балыктарын көлмөлүк өстүрүүнү эсепке алуу журналы.

 Көлмө цехинин ишин талдоого алуу жана частик балыктарынын чыгарылган жаштарын эсепке алуу үчүн колдонулат.

 Журналга жазууларды көлмөнү суу менен толтуруу, көлмөнү дарлылоо, байытуу жана жаш балыкты чыгаруу мезгилинде цехтин нөөмөт балык өстүрүүчүсү киргизет.

 Маалыматтар жылдык отчетту түзүү учурунда колдонулат.

 7) Частик жаш балыктарын чыгарууну эсепке алуу карточкасы

 Көлмөлөргө чыгарылап жаткан частивк жаш балыктарын эсепке алуу боюнча негизги документ болуп эсептелет.

 Күндөн акырында кароочка эсепке алуучу тарабынан толтурулат жана контролер тарабынан кол коюлуп, нөөмөт балык өстүрүүчүсүнө өткөрүлүп берилет.

 Бул карточкалар частиков жаш балыктарын чыгарууга акт түзүү үчүн колдонулат. “Башка балыктардын түрдүк курамы” тилкесинде негизги жолуккан балыктар белгиленет, ал эми “башка балыктар” тилкесине – аз сандаган жана сейреке акездешкен балык түрлөрү жазылат.

 8) Частик жаш балыктарынын чыгарылып жаткандарынын орточо салмагын аныктоо карточкасы

 Аларды чыгаруу мезгилинлде частик жаш балыктарынын орточо салмактарын аныктоо жыйынтыактарын чагылдыруу үчүн колдонулат.

 Жазуулар, алынган сынамдын негизинде эсепке алуучу жана котролер тарабынан түшүрүлөт. Күндүн акырында эсепчи жана контролер тарабынан кол коюлган карточка нөөмөт балык өстүрүүчүсүнө өткөрүлүп берилет.

 9) Икраны топтоо жана балык өндүрүүчүлөрдү пайдалануу жөнүн акт.

 Балык заводунда (балык питомнигинде) икраны топтоону жана балык өндүрүүчүлөрдү колдонууну тариздөө үчүн колдонулат.

 Акт комиссия тарабынан үч нускада түзүлөт.

 Толтуруу үчүн негиз болуп ыкчам эсепке алуунун маалыматтары саналат.

 Ар башка пункттарда икраны топтоо учурунда, актка, колдонулган өндүрүүчүлөрдүн санын жана топтолгон икранын санын белгилөө менен топтоо пунктунун ар бири боюнча өзүнчө ачып көрсөтүү тиркелет.

 10) Жаш балыкты чыгаруу актысы.

 Белгилүү бир мезгил ичинде жаш балыктарды чыгаруунун жыйынтыктарын тариздөө үчүн колдонулат. Акт комиссия тараьынани үч нускада түзүлөт.

 11) Жаш балыкты чыгарууну эсепке алуунун топтомо ведомости.

 Ар бир көлмөдөн, цехтен жаш балыктарды чыгарууну эсепке алуунун топтоочу документи катары колонулат.

 Ведомость, чыгаруу үчүн жооптуу болгон балык заводу (балык чарбасы) тарабынан, чыгаруу актысынын негизинде эки нускада толтурулат.

 Балыктын ар бир түнүө (лосось, сига, частиков) өзүнчө ведомосттор түзүлөт.

 12) Жаш балыкты (икра, личинка) ташып жеткирүүгө акт.

 Балык заводунан (чарбасынан) башка субъекттерге жөнөтүлгөн жаш балыктарды тариздөө үчүн колдонулат.

 Жаш балыктын (икра же личинка) ар бир жөнөтүлгөн партиясына үч нускада акт толтурулат, анын ичинен биринчи нускасы жөнөтүлгөн партия менен бирге жөнөтүлөт, экинчи нускасы балык заводунда (чарбасында) калат, ал эми үчүнчүсү балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга берилет.

 13) Балык олтургузуу материалын топтоо (алуу) жөнүндө актысы.

 Балык олтургузуу материалын топтоо (алуу) үчүн колдонулат. Балык олтургузуу материалын топтогон балык заводунун (чарбасынын) өкүлү тарабынан түзүлөт.

 Акт комиссия тарабынан үч нускада толтурулат, анын ичинен: первый биринчи нускасы – балые олтургузуу материалын алуучу жана чыгарып кетүүчү уюмдун өкүлүнө берилет, экинчиси – балык заводунда (чарбасында) калат, ал эми үчүнчүсү балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга берилет.

 14) Икраны инкубацияга салуу боюнча акт.

 Икраны инкубацияга салууну тариздөө үчүн колдонулат.

 Андан ары инкубациялоо максатында икраны инкубацияга салуунун жыйынтыгы боюнча комиссия тарабынан үч нускада түзүлөт.

 15) Балык олтургузуу материалын жөнөтүүгө акт.

 Балык олтургузуу материалдарын башка субъекттерге жөнөтүүнү тариздөөүчүн колдонулат. Балык олтургузуу материалын жөнөтүп жаткан балыке чарбасынын өкүлү жана балык олтургузуу материалын алып жаткан субъекттин өкүлү тарабынан толтурулат.

 Акт – ар бир тарап үчүн бирден жана бир нускасын балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга берүү үчүн, үч нускада толтурулат.

 16) Балык олтургузуу материалын жеткирүү (көчүрүү) жөнөндө акт

 Жеткирилип берилген (көчүрүлгөн) балык олтургузуу материалын тарыздөө чүн колдонулат. Акт комиссия тарыбынан үч нускада толтурулат.

 17) Икраны инвентаризациялоо актысы.

 Балык заводунда (чарбасында) өстүрүлүп жаткан балык икрасын инвентаризациялоонун жыйынтыгы боюнча комиссия тарабынан, үч нускада толтурулат.

 18) Жаш балыктарды инвентаризациялоо актысы.

 Балык заводунда (чарбасында) өстүрүлүп жаткан жаш балыктарды инвентаризациялоо жыйынтыктары боюнча комиссия тарабынан, үч нускада түзүлөт.

 19) Өндүрүүчү өнөр-жай балыктарын кармоону эсепке алуу журналы.

 Лосось, сига жана частиков балыктарын кармоо учурунлда колдонулат. Балык уулоо пункттарында, балыкты өндүрүштүк уулоо жайларында өндүрүштө балыкты кармоо, эсепке алуу жана кабыл алууну уюштурууга жооптуу болгон жак тарабынан толтурулат.

 20) Балык өндүрүүчүлөрдү кармап туруу жана инъецирлөөнү эсепке алуу журналы.

 Журналга жазуулар балык өндүрүүчүлөрдү кармап туруу жана инъецирлөө мезгилинде, аталган иштерди аткарууга жооптуу башкы балык өстүрүүчү тарабынан аткарылат. Жазуулардын мезгилдүүлүгү иштин жүрүшүнө жараша болот. Журналдын маалыматтары жылдык отчетту түзүүдө колдонулат.

 21) Градусокүндү эсепке алуу журналы.

 Икранын өнүгүү баскычын аныктоо үчүн балык заводунда колдонулат.

 Журналга жазуулар күн сайын, иш жүзүндөгү көз салуунун негизинде инкубациялык цехтин балык өстүрүүчүсү тарабынан киргизилет.

 22) Жаш балыктын өсүш арымын эсепке алуу журналы.

 Ар башка факторлорго (олтургузуу жыштыгы, температура, азыктандыруу ж.б.) жараша өстүрүлүп жаткан жаш балыктын өсүш арымына талдоо жүргүзүү үчүн колдонулат.

 Жаш балыкты өстүрүүнүн жүрүш ичинде ишкананын (чарбанын) балык өстүрүүчүсү тарабынан толтурулат. Журналдын маалыиматтары жылдык отчетто колдонулат.

 23) Гидрометрологиялык шаттарды эсепке алуу журналы.

 Былк өстүрүү иштеринин мезгилинде гидрометрологиялык шарттарды эсепке алуу үчүн колдонулат. Балык өстүрүү заыодунун (чарбасынын_ балык өстүрүүчүсү тарабынан толтурулат.

 24) Лосось балыктарын көбөйтүү боюнча балык заводунун ишинин натыйжалуулугуна баа берүү журналы.

 Журнал, бир катар жылдар аралыгында жңүргүзүлүп келген, лосось балыктарын көбөйтүү боюнча балык заводунун ишинин натыйжалуулугуна баа берүү үчүн түзүлөт.

 Журналга жазуулар жаш балыктарды чыгаруу актыларына жана уулоо маалыматтарына жараша аткарылат. Заводдун башкы балык өстүрүүчүсү тарабынан толтурулат.

 Журналдын маалыматтары жылдык отчетту толтурууда колдонулат.

 25) Дарылоо-профилактикалык иш-чаралар журналы.

 Балык чарбаларында өткөрүлүп турган даарылоо-профилактикалык иш-чараларлды эсепке алуу жана алардын жыйынтыктарын талдоо үчүн колдонулат.

 Журналга жазуулар өндүрүүчүлөрдү кармап туруу жана жаш балыктарды өстүрүү мезгилинде, даарылоо-профилактикалык иш-чараларды өткөрүүнүн жүрүшүнө жараша балык өстүрүүчү тарабынан жазыла.

 26) Балык икрасын ташып жеткирүү актысына сапаттык күбөлүк.

 Балык икрасын ташып жеткирүү актысына тиркеме болуп саналат.

 Икраны топтоо пункттарынан балык заводдоруна же балык субъекттеринин инубациялык цехтерине жөнөтүлүп жаткан икранын сапатын мүнөздөө үчүн колдонулат.

 Жөнөтүлүп жаткан икранын ар бир партиясына, ар бир өзүнчө топтолгон (жыйналган) партиясына, үч нускада толтурулат, анын ичинен бир нускасы – жүктөлгөн жана жөнөтүлүп жанткан икра партиясы менен кошо берилет, экинчи нускасы – топтоо үчүн жооптуу болгон уюмдун өкүлүндө калат, үчүнчү нускасы – икраны ташып жеткирүү актысы менен бирге балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга берилет.

VIII. Балык чарбасындагы бухгалтердик эсепке алуу

 62. Учурда, айрым балык чарбалары өздөрү малекторду өстүрүү менен иш алып барышат, башкалары жаш балыктарды балык питомниктеринен сатып алышат.

 Ошого карабастан, биринчилери дагы (толук тутумдуу) жана экинчилери да (толук эмес тутумдуу) бухгалтерлик эсепке алууну жүргүзүшөт.

 63. Толук тутумдуу эмес балык өстүрүүдө чыгымдар 20 эсеби боюнча, “Балык өстүрүү” субэсебинде, технологиялык топторго бөлүштүрүүсүз бир аналитикалык эсепте чагылдырылаттолук тутумдуу .

 64. Толук тутумдуу балык чарбаларында жылдын акырына карата 20 эсеби боюнча, “Балык өстүрүү” субэсебинде бүткөрүлбөгөн өндүрүш калат, ага кыштоо көлмөлөрүндөгү сиголеткалардын наркы тиешелүү. Ошондуктан, бардык чыгымдар сиголеткалардын наркына жана товардык балыкка, же болбосо балыктын ар бир категориясына өзүнчө: өндүрүүчүлөргө, сеголеткаларга, жылдыктарга жана семиртилген балыктарга бөлүштүрүлөт.

 65. Энелик көлмөлөрдө курактагы ургаач жана эркектерин багуу.

Икра чачуу мезгилинде энелик үйүр урук чачуу көлмөлөрүнө көчүрүлөт, ал жеде малектор пайда болгонго чейин турушат. Көчүрүлгөн балыктардын саны көлмөнү бакытандыруу жөнүндө отчетто чагылдырылат. Азыктандыруу тууралуу маалыматтар чектөө-жыйноо картасына киргизилет.

 66. Урук чачылган көлмөлөрдөн малекторду кармап алып өстүрүү көлмөлөрүнө которушат. Мында, балыктын ар бир түрүнө урук чачуу көлмөсүн камалоо тууралуу отче түзүлөт.

 Ошол документтин негизинде бухгалтер эсепке алууда малекторлун пайда болуусун жана аларды өстүрүү көлмөлөрүнө көчүрүүнү чагылдырат:

 Дебет 43 субсчет «Малектор» Кредит 20 субсчет «Урук чачуу көлмөсү»

 - малектор урук чачуу көлмөсүнөн кармалды;

 Дебет 20 субсчет «Өстүрүү көлмөсү» Кредит 43 субсчет «Малектор»

 - малектор өстүрүү көлмөлөрүнө жайгаштырылды.

 67.Өстүрүү көлмөлөрүндө малектор кыш түшкөнгө чейин турушат, аньан кийин сеголеткалардын (курагы бир жаштан аша элек жаш балык) бир бөлүгү кыштоого жөнөтүлөт, ал эми экинчи бөлүгү энелик үйүрдү оңдоогот калтырылат.

 68. Сеголеткаларды кыштоо көлмөлөрүнө көчүрүүдө өстүрүү көлмөлөрүн камалоо тууралуу отчет таризделет, ал эми бухалтердик эсепке алууда төмөнкүлөр жазылат:

 Дебет 43 субсчет «Сеголеткалар» Кредит 20 субсчет «Өстүрүү көлмөсү»

 - өстүрүү көлмөсүнөнө сеголеткалар кармалды;

 Дебет 20 субсчет «Кыштоо көлмөсү» Кредит 43 субсчет «Сеголеткалар»

 - сеголеткалар кыштоо көлмөсүнө жайгаштырылды.

 69. Кыштоо алдында инвентаризация жүргүзүлөт жана бракталган балык саны аныкталат. Инвентаризациянын жыйынтыктары өндүрүүчү жана оңдоо үйүрлөрүн күздүк инвентаризациялоонун жыйынтыгы тууралуу отчетто жана өндүрүүчүнү өстүрүүнү жана жайкы үйүрдү оөдоонун жыйынтыктары тууралуу отчетто чагылдырылат.

 70. Кыштоодон кийин жаш балыктар семиртүү көлмөлөрүнө көчүрүлөт, ал жерде алар экинчи жай айларына чейин өсүшөт, мында эсепке алууда төмөнкүлөр жазылат:

 Дебет 43 субсчет «Жылдыктар» Кредит 20 субсчет «Кыштоо көлмөсү»

 - жаш балыктар кыштоо көлмөсүнөн кармалды;

 Дебет 20 субсчет «Семиртүү көлмөсү» Кредит 20 субсчет «Жылдыктар»

 - жаш балыктар семиртүү көлмөсүнө салынды.

 71. Күзүндө балыктар кармалат, саналып чыгылат жана лынган маалыматты милдеттүү түрдө семиртуу көлмөлөрүн камалоо отчетунда чагылдырышат.

 72. Мындан тышкары, документке балыкты сатып өткөрүү же аны кайра иштетүүгө берүү тууралуу маалыматтар киргизилет.

 73. Товардык балыктын киришин төмөнкү жазуу мерен тариздешет:

 Дебет 43 субсчет «Товардык балык» Кредит 20 субсчет «Семиртүү көлмөсү».

 - товардык балык алында.

 74. Эгерде өстүрүлгөн балык көлөмү боюнча товардыкка шайкеш келбесе, анда аны толуктап кармап турууга жөнөтүшөт, ал жерде балык зарыл болгон салмакты алат, мындац балык жылдын акырына бүткөрүлбөгөн өндүрүш курамында калат.

 75. Өстүрүлгөн балыктын өздүк наркы жылдын акырында аныкталат.

 76. Толук тутумдуу эмес балык өстүрүүдө ал жаш балыктын наркынан жана аларды өстүрүүгө кетирилген чыгымдардан куралат, ал эми толук тутумдуу чарбаларда бухгалтерлер малектордун, сеголетка жана товардык балыктын өздүк наркын өзүнчө эсептеп чыгуу менен иш алып барышат.

 77. Мисалы, жыл ичинде энелик жана урук чачуучу көлмөлөрдө жыл ичинде турган өндүрүүчүлөрдү күтүүгө кеткен чыгымдар малектордун өздүк наркын түзөт, ал эми сеголеткалардын өздүк наркы малек наркынан жана аларды өстүрүүгө кеткен чыгымдарга куралат.

 78. Кыштоо көлмөлөрүнө салынган сеголеткалардын наркы, ошол көлмөдө кармаганга чыгымдар, ошондой эл көлмөлөрдү күтүүгө кеткен чыгымдар жылдыктардын (олтургузуу материалдарынын) өздүк наркын түзөт.

 79. Кыштоо көлмөлөрүн камалоодон жана жылдыктарды смиртүү көлмөлөрүнө көчүрүүдөн кийинки жүзөгө ашырылган сыгымдар товардкы балыты өстүрүүгө таандык болот. Бул чыгымдар куруманы: жылдыктар наркы, кармап алуу жана сатып өткөрүүгө чейинки аларды өстүрүүгө чыгымдар кирет.

 80. Толук тутумдуу чарбаларда жылдын акырына карата аягына чыгарылган өндүрүш калат. Аны, бүткөрүлбөгөн өндүрүшкө иш жүзүндөгү чыгымдардан улам же нормативдик (мерчемдик) өздүк наркынан улам бааланаь.

 81. Балык чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган, көлмөлөрдөн алынган же мамлекеттик балык заводдорунда же балык чарбаларында алынган балыкты жана балык өндүрүмүн эсепке алуунун жүрүшүнө мониторинг жана контролдукту жүзөгө ашырат.

 8-тиркеме

Балык өстүрүү-биологиялык ченемдери жана Кыргыз Респуликасынын балык чарбаларында товардык балык жана балык олтургузма материалдарын өстүрүүнүн эрежелери

I. Жалпы жоболор

 Ушул балык өстүрүү-биологиялык ченемдерде, Кыргыз Республикасынын аймагын товардык балык өстүрүү аймактарына бөлүү, ошондой эле балык уулоо аймактары боюнча балык өндүрүмдүүлүгүнүн, табыгий жана жасалма көлмөлөрдө балыктын карп жана өсүмдүк менен тамактанган түрлөрүн культивацияланган түрлөрү боюнча сандык мааниси сунушталган.

 Акважандыктардын (карп, ак амур, ак жана чаар толстолобик) салттуу объекттеринде балык олтургузуу материалдарынын жана товардык балык продукциясын өндүрүүнүн экономикалык жактан кыйла натыйжалуу формасынын болуп, балык чарбасы көлмөлөрүндө көлмөлүк, көл-товардык жана олтургузуу балык чарбалары саналат.

 Балык олтургузуу материалдарынын жана товардык балыкты өстүрүүнүн рентабелдүүлүгүн камсыз кылуу үчүн өндүрүш жүрүмүн ийгиликтүү мерчемдөө максатында көлмө, көл жана олтургузуу балык чарбаларынын кызматкерлери балык профилиндеги адистен товардын жана олтургузуу балык өстүрүүнүн биотехникалык ыкмаларын билүүсү талап кылынат.

 Балыктын ар кыл түрүн кайра өндүрүү жана багуунун биотехникалык ыкмаларынын балык өстүрүү-биологиялык ченемдери негизинен жашоо чөйрөсүнүн температуралык күтүүсүнө шартталган. Кыргыз Республикасында балык чарбасын аймактарга бөлүүнү тактоо үчүн товардык балык өстүрүүнүн тигил же бул аймагында жаратылыш-климаттык факторлор белгиленген: вегетациялык мезгилдин узактуулугу, жер кыртышынын артыкчылыктуу түрү, балык чарбасын суу менен камсыз кылуу кызматын аткарган көлмөлөрдүн биологиялык жигердүүлүгүнүн деңгээли.

 Балык чарбасынын товардык балык өстүрүүнүн тигил же бул аймагына ыкташуусу көлмө акважандыгынын негизги обүекттин – карптын музду орто көп жылдык ээритүү датасы жана кыштоочу көлмөлөрдөгү муз тоңуунун башаталышы менен өстүрүүнүн вегетациялык мезгилинин узактуулугу менен да аныкталат.

 Кыргыз Республикасынын балык чарба көлмөлөрү үчүн кабыл алынган балык чарбасын жаратылыш-климатикалык аймактарга бөлүү 1-таблицада келтирилген.

Таблица. Кыргыз Республикасындагы көлмө балык өстүрүү аймактары

2-таблица. Көлмөлөрдүн мүнөздөмөлөрү

II. Балык чарбаларында товардык балыкты жана балык

олтургузуу материалдарын өстүрүү эрежелери

 3-таблица. Балыктын ар башка түрүн кайрадан өндүрүүнү заводдук ыкмасы

* Олтургузуу жыштыгын сактоо менен башка сыйымдуулуктарды колдолнууга жол берилет.

 6-таблица. Балыктын ар башка түрүнүн личинкалар өстүрүү

7-таблица. Карп жана өсүмдүк менен тамактанган личинкаларди малек

 көлмөлөрүндө өстүрүү

 8-таблица. Карп жана өсүмдүк менен тамактанган балыктардын

 сеголеткаларын өстүрүү

9-таблица. Карп боюнча өстүрүү көлмөлөрүнүн табыгий балык өндүрүмдүүлүгү

 11-таблица. Кошумча объект катары пелядь сеголеткасын өстүрүү

 12-таблица. 3 жаштык тандап алуу учурунда экинчи тартиптеги олтургузма материал катары өстүрүү көлмөлөрүндө карптын эки жаштагысы менен өсүмдүк менен тамактануучу балыктарды биргелешип өстүрүү

 13-таблица. Көлмө балыктарын кышкы күтүү

 14-таблица. Карп жана өсүмдүк менен тамактануучулардын

 товардык эки жылдыгын биргелешип өстүрүү

Эскертүү: Балык өстүрүүнүн III-IV аймактарындагы көлмөнүн орт очо тереңдиги 1,7-2,2 метрге чейин жогорулаган учурда өсүмдүк менен тамактанган балыктардын балык өндүрүмдүүлүгү 1,5 -2 ц/га чейин жогорулайт.

Суу менен камсыз кылынуусу муздак жана суусунун минералдашуу болгон суусу чарбалар үчүн өндүрүмдүн жалпы чыгуусу долбоор тарабынан каралат.

Нуктуу көлмөлөрдүн балык өндүрүмдүүлүгү дамбалангандарга салыштырганда бардык аймактар үчүг 10% чейин төмөндөйт.

 Аралыгы 50-150 км. болгон жерге ташып жеткирүү менен алынып келинген балык олтургузуу материалдарынан өстүрүлүп алынган эки жаштагы карп жана өсүмдүк менен тамактанган балыктардын чыгуусу 5 %, 150 км дан алысыраак ташып жеткирүүдө – 10% төмөндөйт.

 Азыктарда чийаки проеим катышы төмөндөгөндө, азык коэффициенти жогорулайт (% менен), чейин:

Чийки протеин, %      АК, бирдик

 22            4,9    

 21                                   5,1

 20            5,4

 19            5,7

 18                        6,0

 17            6,3

 16            6,6

Жарымжандыкта өсүмдүк менен тамактанган балыктардын орун алышында азык коэффициенти жогорулайт (% менен), чейин:

Өсүмдүк менен тамактануучулар, %     АК жогорулоосу, %

 19                                                5

 30                                                8

 40                                              10

 50                                              15

 60                                              20

 70                                              25

Чачылма азыктар үчүн АК 10% жогорулайт.

Карптын үч жаштыктары боюнча азык коэффициенти, эки жаштагыларындай эле, 7% жогорулайт.

 15-таблица. Лосось-сига балыктары жана осман боюнча ченемдер

III. Балык өстүрүүнүн ар кыл аймактарындагы балык өстүрүү чарбаларынын суунун сапатынын көрсөткүчү

 16-таблица. Карп чарбаларынын жайкы көлмөлөрүнө келип түшкөн суу

 17-таблица. Жайкы балык өстүрүү көлмөлөрүнүн суу чөйрөсүнүн сапаты

18-таблица. Кыштоо комплекстерине келип түшкөн суу

 19-таблица. Инкубациялык цехтерге келип түшкөн суу

IV. Ар кыл түрдөгү жана ар башка шатагы икраларды,

 личинкаларды жана балыктарды ташып жеткирүү