КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ

Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму

МЕКТЕП ИМАРАТТАРЫ. ДОЛБООРЛОО ЧЕНЕМДЕРИ

Школьные здания. Нормы проектирования

School Buildings. Design Standards

Жаңыртылган редакциясы

КР КЧжЭ 31-08:2013

Ишке киргизүү датасы – 2023.02.01

            1 Колдонуу чөйрөсү

1.1 Ушул курулуш ченемдери Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай–коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин 2018-жылдын 11-июнундагы №13-нпа буйругу менен бекитилген Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму жөнүндө жобонун талаптарына ылайык иштелип чыкты жана менчиктин баардык түрүндөгү имараттарды долбоорлоо жана курууга, реконструкциялануучу (капиталдык реконструкциялана турган) имараттарга жана билим берүү мекеме комплекстерине жайылтылат.

1.2 Ушул курулуш ченемдери жалпы билим берүү мекемелеринин имараттар тутумун жайгаштыруу жана уюштуруу, жер участогу, аймагы, функционалдуу топтору, курамы жана жайлардын аянтары, көлөмдүк-пландоо чечимдери, жарыктандыруу, инженердик жабдуулары жана ички чөйрөсүнө негизги жоболорду жана талаптарды белгилейт.

2 Ченемдик шилтемелер

Ушул курулуш ченемдеринде төмөнкү ченемдик документердин шилтемелери колдонулду:

КР КЧ 20-02:2018* Жер титирөөгө туруктуу курулуш. Долбоорлоо ченемдери;

КР КЧ 21-01:2018 Имараттардын жана курулмалардын өрт коопсуздугу;

КР КЧ 23-05:2019 Табигый жана жасалма жарыктандыруу;

КР КЧ 31-04:2018 Коомдук имараттар жана курулмалар;

КР КЧ 30-01:2020 Шаар тибиндеги калктуу пункттарды пландоо жана куруу;

КР КЧ 41-04:2022 Жылытуу, желдетүү жана кондициялоо;

Кыргыз Республикасында айылдык калктуу конуштардын аймактарын пландаштыруу жана куруу боюнча Эрежелер топтому, Мамкурулуштун 2016-жылдын 20-сентябры № 7-нпа буйругу менен бекитилген;

КЧжЭ 2.04.01-85* Имараттын ички суу түтүгү жана канализациясы;

ВКЧ 59-88 Турак жана коомдук имараттарды электр менен жабдуу. Долбоорлоо ченемдери;

ЭТОЭ Электр түзүлүштөрүн орнотуу эрежелери, 6-басылыш.

3 Терминдер жана аныктамалар

Ушул курулуш ченемдеринде төмөнкү терминдер жана аныктамалар колдонулду:

1 мектептин башталгыч тобу: Курамы 1-4 класстардан турган мектеп.

2 мектептин орто тобу: Курамы 5 –9, же 5-8 (7) класстардан турган мектеп.

3 жогорку мектеп: Курамы 10-11, 9-11 же 8- 11 класстардан турган мектеп.

4 параллель класстар: Бирдей жаштагы класстык топтордун саны.

5 уюштуруу-педагогикалык түзүм: Окутуунун I, II жана III баскычындагы мектептин параллель класстарынын карым-катышы:

(курактык класстык топтор).

  Параллель класстардын саны

Мисалы: толук орто мектеп 1-4 : 5-9 : 10-11- (класстар)

  1 : 1 :  1  (параллелдер)

  2 : 2 :  2

  3 : 3 :  3

негизги мектеп (I ¾ II баскыч) 1-4 : 5-9 : 10-11- (класстар )

    1 : 1 : 0  (параллелдер)

мектеп II ¾ III баскычтар 1-4 : 5-8 : 9-11- (класстар )

   0 : 3 : 3 (параллелдер)

6 өзүнчө мектеп: Баардык курактагы топтор боюнча параллель класстардын саны бирдей болгон мектеп.

Мисалы: 1-4:5-9:10-11- (класстар )

  2 : 2 : 2  (параллелдер)

7 тармактык мектеп: Параллель класстардын саны бирдей эмес мектеп  (башталгыч мектепте аз жана жогорку класстарда көп). Төмөнкү баскычтагы жакын жайгашкан мектептерди тейлөөгө эсептелген.

Мисалы: 1-4 : 5-9 : 10-11- (класстар )

 1 : 2 : 4  (параллелдер)

 1-4 : 5-8 : 9-11- (класстар )

  0 : 4 : 3 (параллелдер)

8 фронталдык сабактар: Баардык окуучулар класстык тактаны жана мугалимди карап отурушат.

9 топтук сабактар: Класстык топту 8, 6, же 4 кишиден чакан топко бөлүү менен окутуу, окуучу столдору ага ылайык топтолот. Мында окуучулар бири-бирин карап отурушат жана жамааттык тапшырмаларды аткарышат.

10 жекече сабактар: Мугалим берген тапшырманы өз алдынча аткаруу үчүн окуучуларды класстын ичинде чачыратып жайгаштыруу менен өтүлгөн сабак. Окуучулар дидактикалык материал жайгаштырылган дубалдын периметрин карап отуруп, же ОТК менен сабак өтүшү мүмкүн.

11 сабак өтүүнүн аралаш формасы: Бир убакта эле жумуштун фронталдык, топтук жана жекече формаларын өтүү.

12 класстык жай: Баштапкы класстын окуучулары үчүн жай.

13 класс-кабинет: Ар кандай дисциплиналар боюнча сабактарды өтүү үчүн негизги жана жогорку класстардын окуучулары үчүн жай.

14 адистештирилген кабинет: Тереңдетилген профилдик курстар үчүн же бир багыттагы дисциплина үчүн жай.

15 лаборатория: Тажрыйба көрсөтүү менен сабак өтүү үчүн жай.

16 практикум (лаборатория-практикум): Класстын бөлүгү менен фронталдык лабораториялык иштер жана лабораториялык практикумдар үчүн жай.

17 лаборанттык бөлмө: Тажрыйбаларды жүргүзүү үчун мугалим же лаборант тарабынан жабдууларды сактоочу жана даярдоочу жай.

18 лаборанттык-практикум: Лаборанттык жай менен практикумду айкалыштыруу максатындагы жай.

19 ресурстук борбор: Көрсөтмө куралдар жана ОТКга басым коюлган окуу секциясынын жайы.

20 окуу секциясы: Класс жайларынын тобу (окуу кабинеттери), рекреация, ресурстук борбор жана тазалык түйүндөрү.

21 бириктирилген жарыктандыруу: Каптал табигый жарыктандыруу менен жогорку табигый жарыктандырууну айкалыштыруу.

22 аралаш жарыктандыруу: Каптал табигый жарыктандыруу менен жасалма жарыктандырууну айкалыштыруу.

4 Жалпы жоболор

4.1 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарын долбоорлоодо кабаттуулук КР КЧ 31-04 “Коомдук имараттар жана курулмаларга” ылайык кабыл алынат.

4.2 Жалпы билим берүү мекемелерине окутуунун I, II жана III баскычындагы жалпы билим берүү мектептери, гимназиялар, лицейлер жана башкалар кирет.

Жалпы билим берүү мекемелеринин түрлөрүнүн номенклатурасы Б тиркемесинде келтирилген алардын классификациясына ылайык кабыл алынат.

4.3 Жалпы билим берүү мекемелери билим берүүнүн үч баскычынын программасына ылайык, жалпы билим берүү процессин ишке ашыруу менен камсыз кылат:

- I баскыч – башталгыч жалпы билим берүү (1- 4 класстар);

- II баскыч – негизги жалпы билим берүү (5 - 9 класстар);

- III баскыч – орто (толук) жалпы билим берүү (10-11 же 9-11 класстар).

4.4 Жалпы билим берүү мекемелеринин сыйымдуулугу (окуучулардын жалпы саны) анын уюштуруу-педагогикалык түзүмү, класстардын толтурулушу, шаар куруу жана демографиялык шарттардын негизинде долбоорлоого тапшырма аркылуу аныкталат.

4.5 Жалпы билим берүү мекемелериндеги класстардын жана узартылган күндүн топторунун толтурулушу 25 окуучудан ашык эмес санда белгиленет. Класстардын толтурулушунун эсептелген сандык мааниси жергиликтүү бийлик органдарынын талаптарына же тапшырыкчынын техникалык тапшырмасына ылайык өзгөртүлүшү мүмкүн.

Жалпы билим берүү мектептеринин, гимназиялардын жана лицейлердин жогорку класстарында класстын толтурулушун 20 окуучуга чейин азайтууга жол берилет.

Айылдык калктуу пункттарда демографиялык өзгөчөлүгүнө ылайык мектептерди класстын толтурулушун азайтуу менен долбоорлоого жол берилет.

4.6 1-11-класстарда чет тили, 5-11-класстарда эмгекке үйрөтүү жана 10-11-класстарда дене тарбия, информатика жана эсептөө техникасы, физика, химия жана биология сабактарын өтүүдө ( практикалык сабак учурунда) класстык топ эки топко бөлүнөт. Профилдик окутуусу бар мектептерде, лицейлерде жана гимназияларда практикалык иштерди өткөрүү үчүн, ошондой эле топтук иштерди же окуучулардын кызыккан багыттары боюнча жекече сабактарды уюштурууда класс бир нече топторго бөлүнүшү мүмкүн, мында окутуунун дифференциялык жана интеграциялык программалары эске алынат. Студия жана ийримдер үчүн жайларда орундардын саны 8 – 12 чейин кабыл алынат. Жайлардын аянттары ушул жобонун Ж–М тиркемелерине жана Ф–Ц тиркемелердеги маалыматтарга ылайык белгиленет.

4.7 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарынын түзүмү жана сыйымдуулугу В–Г тиркемелеринде берилди.

4.8 Өзүнчө жалпы билим берүү мекемелеринин сыйымдуулугу 1000 окуучу орундан ашпоого тийиш. Окуучулардын саны көп болгон учурда мекеме бирдиктүү жалпы мектеп борбору жана ар бири экиден ашпаган параллель окуучу сыйымдуулуктагы бир нече өзүнчө окуу корпустары менен имараттардын комплекси түрүндө долбоорлонот.

5 Тармактарды уюштуруунун талаптары. Жалпы билим берүү мекемелеринин түрлөрү жана типтери

5.1 Жалпы билим берүү мекемелер тармагын жалпы билим берүүдөн башка да мектептен тышкары мекемени жана эмгекке үйрөтүү үчүн мекемесин камтыган окуу-тарбия мекемелеринин жалпы тутумунун негизги звеносу катары кароо керек.

Жалпы билим берүү мекемелеринин түрлөрү жана типтери уюштуруу-педагогикалык түзүмү (окуучулардын курактык параллелдеринин катышы), окуу-тарбия процессин уюштуруунун мазмуну, формасы жана ыкмалары, ошондой эле профилдик багытталышы менен айырмаланат.

5.2 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарынын тармагын уюштуруу принциптери В тиркемесинде берилди.

5.3 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарынын түрлөрүнүн жана типтеринин номенклатурасы Г тиркемесинде берилди.  

Окутуунун ар кандай баскычындагы мектептер өзүнчө жайгашуусу же ар кандай айкалыштагы комплекстер түзүлүшү мүмкүн.

5.4 Окуу-тарбия имаратынын бирдиктүү тутумундагы жалпы билим берүү мекемелери мектепке чейинки жана мектептен тышкары мекемелери, окуу-өндүрүш комбинаттары жана кесиптик орто билим берген окуу жайлары менен биригүүсү мүмкүн.

5 Имараттын комплекстүү тармагын эсептөөдө жалпы билим берүү мекемелеринде орундардын саны башталгыч жана орто мектеп окуучулары үчүн 100 % жана бир нөөмөттө окуган жогорку класстардын окуучулары үчүн 75 % чейин каралышы керек.

5.6 Имараттын комплекстүү тармагын жана орундардын санын эсептөөдө жалпы билим берүү мекемелеринде турак үйлөрдүн тобунда жашаган жери боюнча кызыккан багыттарына ылайык өзүнчө сабактардын түрлөрү - мектептер, ийримдер, студиялар жана клубдар болушу мүмкүн.

5.7 Мектепте же мектептен тышкары мекемелерде активдүү ишке тартылбаган балдар үчүн жашаган жери боюнча төмөнкүдөй эсептөө менен клубдарды пландоо сунушталат: спорт жана туризм боюнча 35 %, көркөм тарбия берүү боюнча 35 %, жаш натуралист жана техниктер ийрими 12 %, клуб ишинин башка түрлөрү боюнча 18 %.

5.8 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарында орундардын саны жергиликтүү демографиялык шарттар жана калктуу жердин, турак райондун, кичи райондун өнүгүү келечеги боюнча аныкталат.

5.9 Коомдук имараттардын инфра түзүмү өнүкпөгөн, тургундардын тейлөө мекемелери трабынан камсыз болушу эсептөөнүн чоңойтулган көрсөткүчүнө ылайык келбеген райондордун, кичи райондордун калктуу жерлери үчүн орто мектептерди окуучуларды жана калкты окуу болбогон мезгилде тейлөө үчүн жалпы мектептик борбор бөлүнгөн блогу менен долбоорлоо сунушталат.   

5.10 Жаңы жана түзүлгөн курулуш шартында жалпы билим берүү мекемелер тармагында окуучу орундарынын суммасы ушул ченемдердин 5.5. пунктуна шайкеш келиши керек.  

5.11 Үйдөн жалпы билим берүү мекемесине чейинки тейлөө радиусу

КР КЧ 30-01 талаптарына ылайык аныкталат.

6 Жер участогун жайгаштыруу жана бөлүштүрүүгө талаптар

6.1 Мектептердин жер участокторун жайгаштырууну жана көлөмдөрүн

КР КЧ 30-01 жана Кыргыз Республикасында айылдык калктуу конуштардын аймактарын пландаштыруу жана куруу боюнча эрежелер топтомуна ылайык кабыл алынат.

6.2 Жалпы билим берүү мекемелеринин жер участокторунда томөнкү зоналар каралууга тийиш: дене тарбия-спорт, окуу-тажрыйбалык, эс алуу жана чарбалык.

6.3 Жалпы билим берүү мекемелеринин жер участокторунун негизги зоналарынын аянттарын 1 класска эсептелген көрсөткүч боюнча Д тиркемесине ылайык кабыл алуу сунушталат.

Курулуштагы тоскоолдуктар шартында имаратты жайгаштырууда жер участогунун зоналарынын курамы мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлдөө органдары менен макулдашуу боюнча долбоорлоо тапшырмасы менен аныкталат.

6.4 Дене тарбия – спорт зонасында төмөнкүлөр каралууга тийиш: узундугу 250 м айланма чуркоо жолчосу менен жеңил атлетика спорт ядросу, бириктирилген баскетбол жана волейбол аянтчасы, футбол талаасы, топ ыргытуу жана секирүү спорт оюндары үчүн бириктирилген аянтча.

Мектеп окуучуларына спорт сабактарын өткөрүү үчүн 750 м аралыкта жайгашкан кичи райондун же райондун спорт ядросун колдонгон шартта спорт зонанын башка элементтерин сактоо менен  окуу-спорт зонасын жеңил атлетика спорт ядросунун көлөмүнө чейин кыскартууга жол берилет.

Футбол талаасынын көлөмү ченемдик көрсөткүчтөргө ылайык эң аз жол берилгендей кабыл алынышы керек.

Алгачкы аскердик даярдык зонасы менен спорт зонасын айкалыштырууга жол берилет.

6.5 Дене тарбия – спорт зонасын класс жайларынын терезелери тарабына жайгаштырууга жол берилбейт. Аны бак-дарактар жана бадалдар өскөн жашыл тилкеден кийин жайгаштыруу керек. Топ жана спорт куралдарын ыргытуу оюндары үчүн аянтчалар имараттын терезелеринен 25 м, ал эми 3м тосмо бак болсо, 15 м кем эмес аралыкта жайгаштыруу керек. Дене тарбия – спорт сабактарынын башка түрлөрү үчүн аянтчалар 15 м кем эмес аралыкта болууга тийиш. Спорт зонасынын жабдуулары дене тарбия боюнча окуу программасын аткарууну, ошондой эле спорттук секция боюнча сабактарды жана ден соолукту чыңдоо иш-чараларын өткөрүүнү камсыз кылуусу керек.

6.6 Окуу-тажрыйба зонасына төмөнкүлөрдү киргизүү сунушталат: башталгыч класстар бөлүмү, талаа жана жашылча өсүмдүктөр бөлүмү, мөмө бакчасы жана питомник бөлүмү, гүл-кооздук өсүмдүктөр бөлүмү, коллекциялык-селекциялык иштер бөлүмү, зоологиялык бурчу менен күнөскана, парниктерди, географиялык аянтчаны, биология сабактарын сыртта өтүү үчүн аянтча (бастырмасы менен).

Аймак жетишсиз болгон учурда, парник жана күнөскананы жана коллекциялык-селекциялык иштер үчүн атайын павильонду милдеттүү түрдө түзүү шартында окуу-тажрыйба зонасын, окуу процессинин муктаждыктарын камсыз кылган көлөмгө чейин кыскартууга болот.

Биологиялык багыттагы мектептер үчүн жабык курулмалардын номенклатурасын кеңейтүүгө жол берилет (парниктер, күнөсканалар, оранжереялар, чакан көлөмдөгү айыл чарба техникаларын ж.б. сактоо жайы).

6.7 Эс алуу зонасына төмөнкүлөрдү киргизүү сунуш кылынат:

а) башталгыч класстын окуучулары үчүн кыймылдуу оюндар аянтчасы (2 - 4 класстар) ар бир класска 100 чарчы метрден кем эмес, ал эми 6 жаштагы балдарга (1-класстар) жана мектепке чейинки класстар үчүн - 180 чарчы метрден кем эмес (бир окуучуга 7,2 чарчы метр) көлөкө чатыры жана чакан оюн формалары менен; негизги мектеп үчүн (5 - 9 класстар) – ар бир класска 25 чарчы метрден кем эмес эсептөө менен кабыл алынат;

б) негизги мектептин тынч оюн аянтчасы окуучулардын 75% үчүн ар бир класска 25 чарчы метрден кем эмес эсептөө менен кабыл алынат.

Жогорку класстардын эс алуу зонасы катары спорт зонанын аянтчасы эсептелет.

башталгыч класстын окуучулары үчүн кыймылдуу оюндардын аянтчасы (2 - 4 класстар) ар бир класска 50 чарчы метрден кем эмес, ал эми 6 жаштагы балдарга (1-класстар) жана мектепке чейинки класстар үчүн - 100 чарчы метрден кем эмес (бир окуучуга 4 чарчы метр) чакан оюн формалары менен;

б) негизги мектептин тынч оюн аянтчасы окуучулардын 40% үчүн ар бир класска 25 чарчы метрден кем эмес эсептөө менен кабыл алынат.

Жогорку класстардын эс алуу зонасы катары спорт зонанын аянтчасы эсептелет.

Кичи райондун скверлерин жана сейил бак зоналарын колдонгон учурда эс алуу зонасы каралбаса болот (жөө баскандай аралыкта, бирок 200 метрден ашпаган).

6.8 Жер участогунун жалпы аянтын азайтууда жеңил атлетика өзөгүнүн, спорт аянтчасынын жана кыймылдуу оюндар аянтчасынын көлөмдөрү өзгөртүүсүз сакталышы керек.

6.9 Чарба зонасында өзүнчө транспорт кирмеси (кирме) болуп, ал ашкананын өндүрүштүк жайлар тарабына, ошондой эле окуу-тажрыйба зонасына жакын жайгаштырылуусу зарыл. Чарба зонасында жергиликтүү шарттарга жараша чарба блогун, жашылча сактоочу жай, окуу гаражы, курал жана жабдуулар үчүн бастырманы жайгаштырууга жол берилет. Калдыктарды чогултуу үчүн аянтчаны ашкана блогунун кирмесинен, окуу класстарынын, кабинеттердин терезелеринен 25,0 метрден кем эмес аралыкта жайгаштыруу менен, суу өтпөгөн катуу каптам менен жабдылып, көлөмү контейнерлердин түбүндөгү аянттын баардык тарабынан 1,0 метрге ашыкча болушу зарыл. Чарба кампаларын цоколдук кабатында же мектептин имаратынын жер төлөсүнө өзүнчө, сыртка чыккан эшиги менен жайгаштырууга жол берилет.Чарба курулуштарынын курамы жана аянты долбоорлоого тапшырма менен аныкталат.

6.10 Жашылдандыруу аянты жалпы билим берүү мекемесинин жалпы аянтынын 40 % кем эмес бөлүгүн түзүүсү керек.

Жашылдандыруу аянтына окуу-тажрыйба зонасынын, дене тарбия – спорт жана эс алуу зоналарынын бак көчөттөр аянты, ошондой эле көк майсан жана участоктун айланасындагы коргоочу тилкелердин, бадал тосмолордун аянттары кирүүсү керек.

Жашылдандыруу үчүн уулуу жана тикендүү өсүмдүктөрдү колдонууга жол берилбейт.

Жалпы билим берүү мекемесинин жер участогу жалпы колдонуудагы бак көчөттөрү менен (сейил бактар, токой сейил бактары, бакчалар, скверлер жана бульварлар) чектеш жайгашкан учурда жашылдандыруу участогун 30% чейин кыскартууга жол берилет.

6.11 Жер участокторунда имаратка өрт өчүрүүчү машиналар үчүн кирмелер жана имаратты айланып жүрүү мүмкүнчүлүгү каралышы керек. Имараттын кире бериштери жана анын айланасы, чарба короосу жана имаратка жакын жерлер катуу кыртыштуу болууга тийиш жана ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдар үчүн жеткиликтүү болушу керек.. Участоктун тышында же ага жакын педагогдор жана жумушчулар үчүн авто унаа токтотмолор каралууга тийиш, анын чарба зонасы тарабында жайгашуусу артыкчылыктуу.   

6.12 Жалпы билим берүү мекемесинин жер участокторунун айланасы колдонуудагы ченемдик документтердин талаптарына ылайык, 1,2 м кем эмес бийиктиктеги тосмо менен тосулууга тийиш жана имараттын кирме тарабында окуучулардын транспорт жүргөн көчөгө чыгуусунан коргоочу коопсуздук түзүлүш менен камсыздалышы керек. Тосмонун айланасына бактарды жана бадалдарды отургузуу менен жашыл көчөт тилкеси каралууга тийиш.

6.13 Участок чакан архитектуралык формалар, жарыктандыруу жана асфальт төшөлүп, жашыл көк майсан менен көрктөндүрүлүшү керек.

Орточо гоизонталдык жарыктандырууну КР КЧ 23-05 боюнча кабыл алуу зарыл.

6.14 Тар участоктордо имараттарды жайгаштырууда эс алуу аянттарын ж.б. орнотуу үчүн КР КЧ 20-02 талаптарына ылайык, эксплуатациялануучу чатырды консоль кырчасы менен долбоорлоого жол берилет.

Эксплуатациялануучу чатыр эвакуациялоочу эки чыкмасы менен каралып, ошондой эле чатырдын каптамы жана жылуулагыч күйбөгөн материалдан болушу керек.  

Эксплуатациялануучу чатырга жайгаштырылган аянтчалардын горизонталдык бөлүктөргө бөлүнбөгөн, бийиктиги 1,6 м кем эмес тосмосу болууга тийиш. Тосмонун вертикалдык элементтеринин ортосундагы тышкы аралыгы 0,1 м ашпоого тийиш.

6.15. Башкы кирменин аймагында окуучулар менен чогулуш жана жалпы мектептик иш-чараларды өткөрүү үчүн асфальт төшөлгөн аянтчанын каралышы сунушталат.

7 Жайлардын функционалдык топторуна, курамына жана аянтына талаптар

7.1 Жалпы билим берүү мекемелиринин жайларынын функционалдык топторунун, курамынын жана аянтынын топтому алардын түрүнө, тибине, функционалдык-педагогикалык түзүмүнө жана багытталышына ылайык келиши керек.

7.2 Жалпы билим берүү мекемелеринин жайларынын курамында Е тиркемесине ылайык, окуу жана жалпы мектептик топтогу жайлар, ошондой эле Е-У тиркемелерине жана Ф-Ш тиркемелериндеги маалыматтарга ылайык, функционалдык топторго бөлүнүшү камтылышы керек.

7.3 Жалпы билим берүү мекемелеринин баардык түрлөрү үчүн класстардын, класс-кабинеттердин негизги жайларынын саны уюштуруу-педагогикалык түзүмгө ылайык, окуу жана инклюзивдүү топторунун санына барабар болууга тийиш.

7.4 Окутуунун аралаш формасында (фронталдык жана топтук) класстын жана окуу кабинеттеринин аянты бир окуучуга 2,0 чарчы метр кабыл алынат, атайын кабинеттерде жана табигый илимдер боюнча лабораторияларда 1 окуучуга - 2,25 чарчы метр каралат. Технология жана эмгек устаканаларында жана багыттар боюнча дифференциялык окутуу үчүн атайын устаканаларда 1 окуучуга - 3,75 чарчы метр.

7.5 Жалпы билим берүү мекемесиндеги жайлардын өзүнчө тобунун курамы жана аянттары Ж-У тиркемелерине ылайык жана Ф-Ш тиркемелеринде берилген маалыматтар боюнча кабыл алынат.

7.6 Мугалимдер үчүн кийим-кечек жайы бир класска экиден кем эмес орун менен берилиши керек. Окуучулар үчүн кийим-кечек жайы ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдар үчүн жеткиликтүүлүк талаптарын эске алуу менен колдонуудагы ченемдик документтерге ылайык каралууга тийиш.

7.7 Спорт залдардын жер тамандары мектептин бир окуучусуна 1,4 чарчы метр эсебинде кабыл алынат. Залдардын саны жана көлөмү имараттын багытталышына жана тибине жараша аныкталат.

Окуу-спорттук залдарда класска бир жуптан кем эмес (балдар жана кыздар үчүн) кийинүүчү жайы жана оюн залдарында эки жуптан кийинүүчү жайы, жуунуучу жай жана даараткана каралышы керек.

7.8 Жалпы билим берүү мекемелеринин дааратканаларынын, кол жуучу жана жуунуучу жайларынын аянттары жана тазалык приборборунун саны Щ тиркемесине ылайык кабыл алынат.

7.9 Рекреацияны эреже боюнча зал жайлары түрүндө 1 окуучуга 1 чарчы метрден ашпаган эсеп менен долбоорлоо керек.

8 Көлөмдүк-пландоо түзүмү

8.1 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарын ар кандай уюштуруу-педагогикалык түзүмдөрү бар мектеп, лицей же гимназия катары эксплуатациялоо эсеби менен универсалдуу долбоорлоо сунушталат.

8.2 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттары 4 кабаттан бийик эмес, курулуш аянтынын сейсмикалык абалына жараша долбоорлонууга тийиш. Үчүнчү жана төртүнчү кабаттарда башталгыч жана инклюзивдүү класстардын жайларын жайгаштырууга жол берилбейт, башка окуу жайлары 25% ашпоого тийиш.

8.3 Имараттын жер үстүндөгү кабаттарынын бийиктиги 3,6 м. кем болбооготийиш (жер тамандан жогорку кабатына чейин), тышкы көрүнүшү 3,3 м кем эмес. Көрүү жана спорт залдарынын бийиктиги С-Т тиркемелерине ылайык кабыл алынат.  

8.4 Имараттын көлөмдүк-пландоо түзүмү мекеменин багытталышына, анын өзгөчөлүгүнө жана эксплуатациялоонун ченемдик шарттарына, анын ичинде мектептин участогуна байланышы менен шайкеш келиши керек.

8.5 Имараттын архитектуралык-типологиялык түзүмү функционалдык моделге ылайык, мейкиндикти уюштуруусу төмөнкүдөй болушу керек:

Жалпы билим берүү мекемелеринин жайларын Е тиркемесине ылайык эки негизги топко: окуу жана жалпы мектептик топко бөлүүгө болот; рекреациялык борбор бар болгон учурда алардын ортосундагы байланыштыруучу звено болушу керек;

жайлардын окуу тобун ошол курактык мектепти тейлеген технологиялык жайлары менен окутуунун I, II жана III баскычтагы мектептерге ажыратуу зарыл.

8.6 Окуу жайлары окуу секцияларына топтолууга тийиш:

мектептин 1-классы үчүн окуу секцияларында уктоочу-оюн жайлары (эс алуу бөмөлөрү) жана тазалык түйүндөрү менен 3 класстан ашпаган жайлар каралышы керек;

2 – 4-класстар үчүн окуу секцияларында рекреация жана тазалык түйүндөрү менен алты класстан ашпаган жайлар, ошондой эле эмгек бөлмөсү жана узартылган күн тобу үчүн универсалдуу жай каралышы керек, акыркысын окуу секциясынан тышкары, бирок ушул класстын окуучулары үчүн жайлардын тобунда жайгаштырууга жол берилет;

5 –11-класстар үчүн окуу секцияларына окуу класс-кабинеттер, лаборатория жана тиешелүү рекреациялык жайлар жана тазалык түйүндөрү кириши зарыл;

1, 2 – 4-класстар, ошондой эле 5 - 8 (9)-класстар үчүн окуу секциялары өзүнчө бөлүнгөн жана башка жаштагы топтун окуучулары өтпөгөндөй болууга тийиш. Профилдик окутуу менен жалпы билим берүү мектептеринде, гимназияларда жана лицейлерде 5-11 класстар үчүн окуу секцияларын өзүнчө бөлбөстөн долбоорлоого жол берилет.

Адистештирилген окуу кабинеттерин жана устаканаларды дисциплиналардын жана технологиялардын тектештиги боюнча окуу секцияларына топтоо керек.

5- 11-класстар үчүн тазалык түйүндөрүн окуу секцияларынан тышкары, ал эми эки кабаттуу имараттарда бир кабатка топтоп жайгаштырууга жол берилет.

Тазалык түйүндөрүнө кирмелерди окуу жайларынын кирмелерине тушташ же өтө жакын жайгаштырууга болбойт.

8.7 Химия жана физика кабинеттерин төмөнкү кабаттарда жайгаштыруу керек.

8.8 Жалпы мектептик борбордун жайларынын тобун окуу секцияларынан бөлүп жайгаштыруу сунушталат. Борбордун жайларына окуу секциялары аркылуу өтүүгө жол берилбейт.

8.9 Жалпы билим берүү мекемелери, эреже боюнча, өзүнчө имаратта долбоорлонууга тийиш.

8.10 Ашкананын өндүрүштүк жайларына өзүнчө кирме жана дебаркадер каралышы керек.

8.11 Ашкананын өндүрүштүк жайлары электр жылытуусу менен соода-технологиялык жабдуулар комплектисин жайгаштырууну эске алуу менен долбоорлонот.

8.12 Тамактануу залында 1 кранга 20 орун эсеби менен жуунгуч каралышы керек.

8.13 Лифт жок болгон учурда машыгуу жана спорт залдары биринчи кабатта болушу керек.

Окуу-спорт залын экинчи кабаттан жогору жайгаштырууга болбойт. Окуу-спорт жайларына окуу секциялары аркылуу өтмөктүн каралышына жол берилбейт. Спорт залга кийинүүчү жайдан кирме түз же өзүнчө коридор аркылуу каралат. Шаймандар жайы спорт зал менен каалга аркылуу же кеңдиги 2 м кем эмес жана бийиктиги 2,2 м кем эмес ачык жер аркылуу байланышуусу керек. Гимнастика үчүн устунду сактоочу шаймандар жайынын узундугу 5 м кем эмес болууга тийиш. Шаймандар жайынын жер таманы спорт залынын жер таманы менен бир деңгээлде болушу зарыл (босогосу жок).

 8.14 Лекция аудиториясынын көрүү залына жакын жайгашкан коридорлорду жана рекреациялык жайларды кулуар (фойе) катары колдонууну эске алуу менен долбоорлоо керек.

8.15 Кабинеттердин жана лабораториялардын бир тараптуу жайгашуусунда рекреациялык жайлардын кеңдиги – 3м кем эмес, ал эми кабинеттерге жана лабораторияларга жана класстарга (алардын эки тараптуу жайгашуусунда) чектеш жайгашкан рекреациялык жайлардын кеңдиги – 4 м кем эмес кабыл алынууга тийиш.

8.16 Гардероб жайларын башталгыч, негизги жана жогорку мектеп үчүн зонаны бөлүү менен өзүнчө жайгаштыруу керек.

8.17 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарынын кирмелеринде тамбурлар жана типтүү пандустар каралууга тийиш.

8.18 Окуучулар үчүн дааратканадагы унитаздарды жабык кабиналарда жайгаштыруу керек. Кабиналар бийиктиги 1,8 м (жер тамандан), жер таманга 0,2 м. жетпеген тосмо-экрандар менен бөлүнүшү зарыл.  Кабиналардын көлөмдөрү 0,8 ´ 1 м планында кабыл алынышы керек. Кыздар үчүн даараткананын бир кабинасы (жеке гигиена үчүн) толук кандуу 1,8 ´ 1,2 м. болууга тийиш, ошондой эле дааратканалардын бири ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген балдар үчүн жеткиликтүү болушу керек.

Даараткананын кабиналары менен тушундагы дубалдын ортосундагы аралык метр менен төмөнкүдөн кем эмес кабыл алынышы керек:

писсуар жок болгондо – 1,5 м;

писсуар бар болгондо – 2,0 м.

Жеке жуунгучтардын крандарынын ортосундагы аралык 0,65 м кем эмес болушу керек.

Жуунгучтардын раковиналарынын үстүнкү бетинин жер тамандан бийиктиги 1-класстын окуучулары үчүн - 0,5 м; 2-4-класстын окуучулары үчүн - 0,6 м жана 5-11- класстын окуучулары үчүн - 0,7м кабыл алынышы зарыл.

Жуунгучтар менен дубалдын ортосундагы өтмөк аралык 1,1 м кем эмес, ал эми эки катар жуунгучтардын ортосундагы аралык 1,6 м кем эмес болууга тийиш.

8.19 Жуунучу кабиналарды 0,9 ´ 0,9 м кем эмес планда кабыл алуу керек. Жуунуучу кабиналардын катарынын ортосундагы өтмөктүн аралыгы 1,2 м кем эмес, ал эми жакын кабиналардын же кабина менен дубалдын (тосмонун) ортосундагы аралык - 0,8 м кем эмес болушу зарыл.

8.20 Техникалык-экономикалык көрсөткүчтөрдү КР КЧ 31-04 ылайык белгиленген эрежелерге ылайык жеткиликтүүлүктү эске алуу менен жүргүзүү зарыл.

8.21 Ашкана блогу 2-кабаттан жогору жайгаштырылбайт. Ашкана блогу 2-кабаттан жогору жайгаштырылган учурда азыктарды ташуу үчүн жүк көтөрүүчү лифт менен жабдылат.

8.22 Ашканадагы тамактануу залынын аянты бир отургуч орунга 1,0 чарчы метрден кем эмес эсебинде кабыл алуу керек. Отуруу үчүн орундардын саны окуучулардын, окутуучулардын жана жалпы билим берүү уюмунун администрациясынын санынан 1/3 эсебинде аныкталат.  Долбоорлоого тапшырма боюнча отуруу үчүн орундардын саны окуучулардын, окутуучулардын жана администрациянын санынан 1/6 чейин кыскартууга жол берилет. Окутуучулардын жана администрациянын саны долбоорлоого тапшырма менен аныкталат.

9 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарына өрткө каршы талаптар

9.1 Имараттын көлөмдүк-пландоо чечими КР КЧ 21-01, КР КЧ 31-04 жана Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулган башка ченемдик документтердин өрткө каршы талаптарына ылайык келиши керек.

9.2 Мектептин имаратынын кабатында бир убакта боло турган адамдардын эң көп саны эвакуациялоо жолунун кеңдигин эсептөөдө ошол кабатта жайгашкан окуу жайларынын, эмгекке үйрөтүү жайларынын жана уктоочу жайлардын, ошондой эле спорт жана лекция аудиториясынын - жыйын жайларынын сыйымдуулугуна жараша аныкталууга тийиш.

9.3 Бир убакта 15 окуучудан ашык жайгашууга боло турган жайлардан чыгуучу каалгалардын кеңдиги 0,9 м кем эмес болушу керек.

9.4 Мектеп имаратынын жер төлө жана цоколдук кабаттарында жайгашкан жайлардын тобуна экиден кем эмес тышка түз эвакуациялык чыкмаларды кароо керек.  Жайлардын бул топтору үчүн ачык тепкичтер жана жалпы тепкич аянты менен байланышпаган биринчи кабатта өзүнчө тепкич аянты аркылуу чыкмаларды орнотууга жол берилет.

9.5 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарында таштандыны чыгаруучу түзүлүш каралышы керек. 3 кабаттуу имараттарда таштандыны чогултуучу камерасы менен тик таштанды түтүктөрүн орнотууга жол берилет. Таштанды түтүктөрүн тосуучу конструкциясынын отко туруштук берүү чеги 0,5 сааттан кем эмес болууга тийиш.

Таштандыны чыгаруучу камераны таштанды түтүгүнүн астына жайгаштыруу жана 1-типтеги өрткө каршы тосмо менен бөлүү керек. Таштанды камерасындагы суу түтүгү тармагына автоматтык спринклерди орнотуу зарыл.

Таштанды камерасынан чыкма тыштан каралып жана имаратка кирмеден туюк дубал (экран) менен ажыратылышы керек, чыкманын үстүнө күйбөгөн материалдан чатырча каралууга тийиш.  

Таштанды чыгаруу тутумун тандоо калктуу пунктта түзүлгөн тейлөөнү эске алуу менен долбоорлоо тапшырмасы менен аныкталат.

9.6 Спорт залынын жер таманынын жыгач конструкциялары өрттөн коргоочу курам менен иштелип чыгуусу зарыл. Отуруу үчүн орундарды күйгөндө уулуу заттарды бөлүп чыгарбай турган күйүүчү материалдардан жасоого жол берилет.

9.7 Көрүү залы жана ийрим жайлары өрткө каршы 1-типтеги тосмо жана 3-типтеги чатыр менен бөлүнүшү керек.  

9.8 Аянты 200 чарчы метр жана андан ашык гардероб жайларын түтүн чыгаруучу тутум менен жабдуу керек. Түтүн чыгаруунун вентиляторлору түтүнгө таасир берүүчү өрт боюнча билдирүүдөн аралыктан, баскыч аркылуу иштөөсү керек. Өрт чыкканда камсыз кылуу-чыгаруу желдетүү тутумуна ушундай эле тосмо каралышы керек.

9.9 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарында сауналарды (кургак ысык мончолорун) жайгаштырууга жол берилбейт.

9.10 Имараттарда электрондук-эсептөө техника, информатика жана башка жайларын камсыздоочу кабелдерди орнотуу үчүн отко туруштук берүү чеги 0,75 с. кем эмес каналдар каралууга тийиш.

9.11 Жалпы билим берүү мекемелери мектепке чейинки мекемелер менен бирге жайгаштырылган учурда мектепке чейинки мекемелердин жайлары 1-типтеги өрткө каршы тосмолор жана 3-типтеги чатырлар менен бөлүнүшү зарыл. Мектепке чейинки мекемелердин эвакуациялоочу чыкмалары өзүнчө болууга тийиш.

9.12 Жыгачты иштетүү жана металл менен жыгачты иштетүү боюнча аралаш устаканалардан тышка түз чыкма (жылытылган тамбур аркылуу), же класстан, окуу кабинеттерден жана лабораториялардан чыкмалары жок устаканага чектеш коридор аркылуу кошумча чыкма каралышы зарыл.

9.13 Жылуулук автоматтык өрткө каршы сигнализация төмөнкү жайларда каралышы керек: чийме жана көркөм сүрөт өнөрү кабинеттеринде, физика жана астрономия, химия, биология лабораторияларында, физика, химия, биология лаборанттык бөлмөдө, окуу кабинеттериндеги лаборанттын бөлмөсүндө, 5-9-класстардын окуучулары үчүн металлды жана жыгачты иштеп чыгуу боюнча окуу устаканаларында, устанын курал-жарак бөлмөсүндө, эмгектин техникалык түрлөрү боюнча универсалдуу устаканада, кездемени иштеп чыгуу, тамак жасоо боюнча эмгектин түрлөрүн тейлөөчү устаканаларда, мугалимдер бөлмөсүндө жана окуу-усулдук кабинеттерде, окуу-спорт залдарындагы кийинүүчү жайларда, шаймандар жайында, дене тарбия боюнча нускоочунун кабинетинде, эстрада жана ийримдер жайларында, техникалык борбордо (радио түйүн, диктордун жайы, аппаратураларды оңдоочу жайда, фото -лабораториясында), жыйын жайы – лекция аудиториясындагы шаймандар жайында, тамактануу залында, кургак азыктарды сактоочу кампада, жүктөөчү-идиш сактоочу жайда, ашкана майлыктарын сактоочу жайда, ашканага тиешелүү чарба кампасында, канцелярияда, техникалык персоналдын бөлмөсүндө жана чарба кампасында, уктоочу – ойноочу бөлмөлөрдө, чарбалык шаймандар бөлмөсүндө, медициналык бөлмөлөрдө.

Түтүнгө таасир берүүчү өрткө каршы автоматтык сигнализация  информатика жана электрондук-эсептөө техникалар кабинеттеринде, чийки затты жана даяр өнүмдү сактоо кампасында, көрүүчүлөр залында лекция аудиториясында, жылуулук проекциялык жайда, китепкана жайларында, вестибюлда жана кургатуучу жайы менен гардероб жайларында, гардероб жайларында, жеке спорт шаймандарын сактоочу кампаларда каралышы зарыл.

АӨКСнын иштегени тууралуу сигнал күнү-түнү турган кезметчи персоналдын жайына же жакынкы өрт өчүрүү бөлүмүнө чыгарылат.  

10 Имараттын ички чөйрөсүнө талаптар

Эмеректерди жана жабдууларды жайгаштыруунун эргономикалык параметрлери

10.1 Мектептин негизги жайлары – класс-окуу кабинети техникалык каражаттарды кеңири тартып, окутуунун фронталдык, топтук жана жеке формаларын уюштуруу менен окуу сабактарын активдүү өткөрүүнүн талаптарына жооп бериши керек.

Жайда окуучулар үчүн жумушчу зона, мугалимдин жумушчу зонасы, окуу-көрсөтмө каражаттарды, ОТКны, окуучулардын жеке буюмдарын жайгаштыруу үчүн кошумча мейкиндик, топтук иштер, окуучулардын жекече сабактары (өзгөчө жетишкен жана жетишпегендер) жана активдүү ишмердик үчүн мүмкүнчүлүктөр зонасы камтылышы керек. Бул зоналар мейкиндиктердин суммасы катары окутуунун оптималдуу шарттарын камсыз кылуусу зарыл.  

1-жайлар – 8 (9)-класстардын заманбап жеңил окуучу столдору, орнотулган шкафтар, ошондой эле окутуу формасын активдештирүү максатында мейкиндикти “ийкемдүү” уюштуруу маселесин чечүү үчүн кошумча мобилдүү жабдуулар менен жабдылышы керек.

10.2 Негизги окуу жайларында жабдуулардын ортосундагы өтмөктөр жана аралыктар (Я тиркемесинде берилген Я.1 – Я.3 – сүрөттөрү) сантиметр менен кабыл алынышы керек:

П_y – эки орундуу же бириккен столдордун катарынын ортосундгы аралык 60тан кем эмес;

П₁ – бир орундуу столдордун катарынын ортосундагы аралык 50дөн кем эмес;

П₂ – столдун катары менен тышкы узунунан кеткен дубалдын аралыгы 70тен кем эмес;

П₃ – столдун катары менен ички узунунан кеткен дубалдын (тосмонун) же ошол дубалдын жээгинде турган шкафтын ортосундагы аралык 160тан кем эмес;

П₄ – алдыңкы столдор менен демонстрациялык столдордун ортосундагы аралык 140тан кем эмес;

Р₁ – класстык тактадан алдыңкы дубалынан үч катар жайгаштырылган учурда баардык алдыңкы столдорго чейинки аралык 280ден кем эмес.

Р₂ – арткы столдордон арткы дубалга (тосмого) чейин 160тан кем эмес;

Р₃ – арткы столдордон арткы дубалдын (тосмонун) жээгинде турган шкафка чейин 140тан кем эмес;

Р₄ – окутуучунун столу менен алдыңкы дубалдын (тосмо) ортосу – 140тан кем эмес;

Р₅ – столдордун тобунун ортосу – 140тан кем эмес;

Д₁ – катардагы столдордун ортосу – 50дөн кем эмес ;

Д₂ – окутуучунун столу менен окуучулардын алдыңкы столдорунун ортосу 80ден кем эмес;

У – окуу жайындагы класстык тактадан окуучунун акыркы ордунун эң алыс аралыгы - 860.

Класстык тактанын жер тамандын үстүндөгү төмөнкү кыры (иштеген абалда) 1-класстар үчүн – 70 – 80; 2-4 – класстар үчүн – 75 – 80; 5 – 11- класстар үчүн – 80 – 90. Класстык тактанын каралган бурчу 40° кем эмес кабыл алынат.

Класстык тактанын эсптелген узундугу 300 см.

Окуучунун абалынын эсептелген чекити: столдордун биринчи акыркы катарындагы окуучу ордунун ортосу.

10.3 Я тиркемесиндеги Я.1 – Я.3 сүрөттөрү сабак өтүүнүн фронталдык, фронталдык-топтук жана топтук формалары үчүн кабинеттердин мейкиндигин уюштуруу жана эмеректерди, жабдууларды жайгаштыруу көрсөтүлгөн.

Табигый жана жасалма жарыктандыруу

10.4 Мектептин жайларын табигый жарыктандырууну КР КЧ 23-05 жана Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулган башка ченемдик документтерге ылайык долбоорлоо керек.  

10.5 Баардык негизги окуу жайлары окуу столдорунун үстүндө 1,5% кем эмес ТЖК (табигый жарыктандыруу коэффициенти) (КЕО) ээ болушу жана сол каптал жарыгы менен жарыктандыруусу керек. Сабак өтүүнүн мобилдүү формасын уюштуруу үчүн жогорку кошумча жарыктын эсебинен (айкалышкан: жогорку менен каптал жарыгынын айкалышы же негизги окуу столдорунан тышкары жайдын түпкүрүндө жасалма кошумча жарыктандыруу) жайдын баардык жумуш тегиздигинде бирдей жарыктандыруу каралышы зарыл.

Күндүзгү жарыкты болушунча пайдалануу жана окуу жайларын тегиз жарыктандыруу үчүн бактарды имаратка 15,0 метрден, бадалдарды 5,0 метрден алыс отургузуу керек. Терезенин айнектерин сырдоого жол берилбейт.

Класстык тактаны софиттер менен жабдуу жана ага параллель орнотулган эки күзгү чырактардын симметриялуу эмес жарыгы менен жарыктандыруу керек. Чырактарды тактанын тышкы четинен 0,3 метрге жана класс тарапка тактанын алдына 0,6 метр бийик жайгаштыруу зарыл.

10.6 Төмөнкүлөрдү табигый жарыктандыруусу жок (жасалма жарыктандыруусу менен гана) долбоорлоого жол берилет:

Рекреациялык жайлар болуп эсептелбеген көрүүчүлөр залы, лекция аудиторясы жана кулуарлар, коммуникациялар жана коридорлор;

Спорт залы менен бассейндердеги жуунгуч, жуунуучу жана дааратканалар, персоналдын дааратканасы, аялдардын жеке гигиена бөлмөлөрү;

радиотүйүндөр, кино-фото-лабораториялар, теле берүүлөрдүн туюк тутумдары үчүн жайлар;

китеп сактоочу жайлар, кампалар;

бойлер жайы, суу түтүгү жана канализациянын насос жайлары, желдетүү жана абаны кондициялоо камералары, башкаруу түйүндөрү жана имараттын инженердик жана технологиялык жабдууларын орнотуу жана башкаруу үчүн башка жайлары.

Имараттын бирдиктүүлүгүн сактоо үчүн, өзгөчө учурларда ашканадан тышкары тамактануучу залды, окуучулар үчүн тазалык түйүндөрүн жасалма жарыктандыруусу менен долбоорлоого жол берилет. Мында аба алмашуунун тездик санын жогорулатуу керек (эсептөө боюнча).

Коридорду айнектелген тосмо же коридордун дубалдарына фрамуг орнотуу жолу менен экинчи жарык менен жарыктандырууга жол берилет.

10.7 Жалпы билим берүү мекемелеринин негизги жайларынын жасалма жарыктандыруусунун нормага салынган көрсөткүчү КР КЧ 23-05 боюнча кабыл алуу керек.

Инсоляция жайларынын жарык тараптары боюнча күндөн коргонуу жана багыттоо.

10.8 Окуу жайларынын инсоляциясы Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулган ченемдерге ылайык каралууга тийиш.  

10.9 Негизги окуу жайларынын терезелерин багыттоо Э тиркемесине ылайык кабыл алуу керек.

10.10 Окутуунун техникалык каражаттарын колдонуу каралган окуу жайларын парда тартуу үчүн түзүлүш менен жабдуу керек.

10.11 Ашкананын ысык цехинин оптималдуу багытталышы – түндүк болуп саналат.

Суу менен камсыздоо жана канализация

10.12 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарын чарбалык -ичүүчү жана ысык суу менен жабдуу, канализация жана суулардын чыгуусу каралышы керек, аларды КЧжЭ 2.04.02 жана ушул бөлүмгө ылайык долбоорлоо зарыл.

Канализация орнотулбаган райондордо КР КЧ 21-01 жана санитардык эрежелерге ылайык кабыл алуу керек.

Имараттар үчүн 2 куймасы жана сууну 2,5 л/с сарпталышы менен отко туруштук берүүсү III баскычтагы өрткө каршы ички суу түтүгү каралышы керек.

10.13 Муздак сууну тартып келүү төмөнкү жайларда каралууга тийиш: химиялык лабораториялык столдордун раковиналарына; химия, физика жана биология лабораторияларынын демонстрациялык столдоруна; тазалык түйүндөрүндөгү агуучу челектерге, жыйноо шаймандарын тазалоо жана сактоо жайларына.

10.14 Муздак жана ысык сууну тартып келүү төмөнкү жайларда каралышы керек: 1 – 4 –класстардын класстык бөлмөлөрүндө жана узартылган күн тобу үчүн жайларда орнотулган жуунгучтарга, чийме жана көркөм сүрөт искуствосу, информатика жана электрондук-эсептөө техникасынын кабинеттеринде, техникалык моделдөө, жаш натуралисттер, живопись, сүрөт, скульптура студияларында бирден орнотулган жуунгучтарга; кездемелерди иштеп чыгуу жана кулинария өнөрканасындагы жуунгучтарга; мугалимдер бөлмөсүндөгү, тамактануу бөлмөсүндөгү жана ашканадагы жуунгучтарга, сууну жыйноочу крандарга, окуу устаканасында, техникалык персоналдын бөлмөсүндө жана жандуу жаратылыш бурчунун жайларына; жуунуучу кабиналарга жана жеке гигиена кабиналарына; бут ванналарына чарбалык керектөө үчүн бирден орнотулган раковиналарга; фото лабораториялардагы жана кино-фото лабораторияларындагы эки секциялуу жуунгучтарга; тамактануу бөлмөсүнүн алдындагы жуунгучтарга, тазалык түйүндөрүндөгү жана медициналык блоктун жуунгучтарына; химия, физика жана биология лабораторияларындагы лабораториялык шкафтарга, ошондой эле тамактануу бөлмөлөрүндөгү жана буфеттердеги жабдууларга, мында муздак жана ысык сууну тартып келүү технологиялык талаптарга ылайык каралат.

10.15 Приборлордун аралаштыргычтарына келген ысык суунун температурасы 60°С ашпоого тийиш.

Жылытуу жана желдетүү

10.16 Жалпы билим берүү мектептеринин имараттарында жылытуу жана желдетүү каралууга тийиш.

Имараттардагы жылытуу жана желдетүүнү КР КЧ 41-04 жана ушул бөлүмгө ылайык долбоорлоо керек.

10.17 Жайларды жылытууну долбоорлоо үчүн абанын эсептелген температурасы жана аба алмашуунун тездиги Ю тиркемесине ылайык кабыл алуу керек.

10.18 Жумуш убагында аба аркылуу жылытуу тутуму аркылуу берилген абанын температурасы 40 °С ашпоого тийиш.

10.19 Окуу жайларынан абаны чыгаруу рекреация, тазалык түйүндөрү жана окуу жайларынан 1 тездиктеги соргуч (вытяжка) аркылуу каралууга тийиш.

Окуу жайларында механикалык кирме желдетүүнү долбоорлоодо 1 саатта бир жолу алмаштыруу эсеби менен табигый сормо желдетүү каралышы керек.

Аба аркылуу жылытууда окуу жайларынан сормо каналдарды дорбоорлоого болбойт.

10.20 Сормо желдетүүнүн өзүнчө тутуму төмөнкү жайларда (жайлардын тобунда) каралууга тийиш: класс жайлары жана окуу кабинеттери (аба аркылуу жылытуу жок болгондо), лабораториялар, жыйын залдары ¾ лекция аудиториялары, окуу устаканалары, спорт залдар, бассейндер, тир, тамактануу бөлмөсү, медпункт, телепроекциялык жай, тазалык түйүндөрү.

10.21 Желдетүү менен айкалышкан аба аркылуу жылытууну долбоорлоодо тутумду автоматтык башкаруу тутуму, анын ичинде, жумуш убагында жайларда эсептелген температураны жана салыштырмалуу нымдуулукту 30 – 60 % чегинде кармап туруу, ошондой эле окуу болбогон мезгилде 15° С төмөн эмес абанын температурасын камсыз кылуу каралышы керек.

10.22 Окуу жайларын аба аркылуу жылытуу тутумунда абаны рециркуляциялоого жол берилбейт.

10.23 Мектептин тамактануу бөлмөсүндө аба алмашуу ашканадагы технологиялык жабдуулардан бөлүнүп чыккан ашыкча жылуулукту жок кылууга эсептелүүгө тийиш.

Ашкана блогунун өндүрүштүк жайларына кирген абаны берүү тамактануу залы аркылуу каралышы керек. Берилген абанын көлөмү бир отургуч орунга 20 м³/с кем эмес болушу керек.

Модуляцияланган ашкана жабдуусун орнотууда кирген абанын бөлүгүн берүү ошол жабдуунун желдетүүчү түзүлүшү аркылуу каралууга тийиш.

Ашкана блогунун комплексинен абаны чыгаруу өндүрүштүк жайлар аркылуу каралышы керек.

10.24 Телепроекциялоо жайына кирүүчү абаны берүү жыйын залы – лекция үчүн аудиториянын кирүүчү тутуму аркылуу, ал телепроекциялоо жайына кеткен аба түтүгүн телепроекциялоо жайынын жер таманынан төмөн деңгээлде залдын кирүүчү тутумуна кошуу шартында кароого жол берилет.

10.25 Имаратка кирмедеги тамбурдун аба-жылуулук чүмбөтүн 3 же андан ашык параллель класстары бар мектептер үчүн долбоорлоо керек. Экинчи тамбурга кайра жылытуу калориферин жана автоматтык аба тоскучту орнотуу менен кирүүчү тутумдан жылуулук чүмбөтүн орнотууга жол берилет.

10.26 Ю тиркемесинин 6.7 жана 15-пункттарында саналып кеткен фрамуг же форточкалары менен тышкы терезелери бар жайларда соргуч каналдарын орнотуу зарыл эмес.

10.27 Асбест-цемент аба түтүктөрүн колдонууга жол берилбейт.

10.28 Окуучулардын саны 200гө чейинки жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарында механикалык кирүүсү уюштурулбаган желдетүүнү орнотууга жол берилет.

Электр жана аз токтуу түзүлүштөр

10.29 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарында электр жабдуулары, электр жарыктандыруу, электр байланыш жана маалыматты берүү тутумдары, автоматтык өрт боюнча сигназизация жана өрт коопсуздугу боюнча ченемдик документтердин талаптарына ылайык өрт тууралуу билдирүү каралышы керек.

10.30 Электр менен камсыздоо, электр менен жабдуу, имаратты электр менен жарыктандыруу жана жалпы билим берүү мекемелеринин аймагын тышкы жарыктандыруу ЭТОЭ , КР КЧ 23-05, ВКЧ 59-88 жана ушул бөлүмгө ылайык каралууга тийиш.

10.31 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарынын баардык жайларында көрүнбөгөн электр зымдары каралышы керек. Ашкана, кампа, даараткана жана башка көмөкчү жайларда ачык электр зымдарына жол берилет.

10.32 Окуу жайларында ызы-чуусу өзгөчө төмөнкү деңгээлдеги иштөөнү жөнгө салуучу аппараты менен люминесценттик чырактар каралышы керек жана алар чачыранды жарык болууга тийиш.

Жарыктандыруу толкундарынын коэффициентинин нормадагы мааниси менен камсыз кылуу зарыл.

Э с к е р т ү ү

1 Окуу жайларын жалпы жарыктандырууда электр чырактарын колдонууда алар чагылдырылган же артыкчылыктуу чагылдырылган жарык бөлүштүрүү менен колдонулушу керек.

2 Окуу жайларын люминесценттик чырактар менен жарыктандырууда тактаны симметриялуу эмес жарык бөлүштүрүүчү атайын люминесценттик чырактар менен жарыктандырууну кароо керек; окуу жайларын электр чырактары менен жарыктандырууда тактаны жарыктандыруу үчүн жалпы жарыктандыруу тутумунда кошумча чырактар каралууга тийиш.

10.33 Жарыктандыруу түзүлүштөрүн долбоорлоодо люминесценттик чырактар үчүн 1,5 жана электр чырактары үчүн 1,3 запас коэффициенти киргизилиши керек.

10.34 Диапроекторду, телепроекторду жана окутуунун башка техникалык каражаттарын кошуу үчүн класс жайларында, окуу кабинеттеринде, лабораторияларда, ийрим жайларында жана узартылган күндү уюштуруу жайлары үчүн үчтөн кем эмес штепселдик розетка каралышы керек: бирөө класстык тактага, экинчиси¾ жайдагы тактанын тушундагы дубалга, үчүнчүсү – терезелерге тушташ дубалда. Окуу жайларында бир розетка жер менен каралышы керек, мында компьютердик класс жана информатика кабинети кирбейт, анткени анда бештен кем эмес розетка каралат. Интернетке кошулуу менен локалдык компьютердик тармакты кароо керек.

10.35 Окуучулар жайгашкан жайларда штепселдик розеткалар жер тамандан 1,8 м бийиктикте каралат.

Окуучулар жайгашкан жайларда ажыраткычтар жер тамандан 1,8 м бийиктикте каралышы керек.

10.36 Электр щит жайы биринчи кабатта жайгашуусу керек. Жер астындагы суулардын деңгээли төмөн болгон учурда жана жамгыр сууларынын кирүүсүнө гидроизоляциялоо орнотулган шартта электр щит жайын жер төлөдө жайгаштырууга жол берилет.

10.37 Окуу жайларында чырактар терезеси бар тышкы дубалдардын тушуна катары менен орнотулушу керек. Жайдын терезеден алыс жайгашкан бөлүгүн биринчи кезекте жарыктандырууну эске алуу менен чырактарды өзүнчө (катары боюнча) жандырууну кароо зарыл.

10.38 Адамдарды эвакуациялоо үчүн авариялык жарыктандыруу вестибюлдарда, гардероб жайларында, коридорлордо, тепкич аянттарында, рекреациялык жайларда, спорт жана тамактануу залдарында, көрүүчү залында, устаканаларда, кино аппарат жайында каралышы зарыл. Ишти улантуу үчүн авариялык жарыктандыруу электр щит жайларында, желдетүү камераларында, жылуулук түйүндөрүндө, насос жайларында каралышы керек; мында жарыктандыруу ченеми 2 лк камсыз болуусу тийиш. Ошону менен бирге тармакта чыңалуу жок болгон 2 сааттын ичинде автономдуу авариялык- эвакуациялык жарыктандырууну камсыз кылууга шарт түзгөн айрым жерлерде жарык берүүчү аппаратураларды колдонууну кароо зарыл.  Көрүү залынан чыгууну белгилөө үчүн авариялык жарыктандыруу тармагына кошулган багыт бергич жарыктар каралышы керек.

10.39 Жалпы билим берүү мекемелеринин жер участокторун тышкы жарыктандыруу калкты маданий-тиричилик тейлөө мекемелеринин аймагын жарыктандыруу жана тышкы архитектуралык жарыктандыруу боюнча көрсөтмөлөргө ылайык долбоорлонуусу керек.

Спорт аянттарында кыш мезгилиндеги топ менен хоккей, шайба менен хоккей оюндары үчүн колдонулуучу стационардык эмес жарыктандырууну орнотуу зарылдыгы долбоорлоого тапшырма менен белгилениши керек.

10.40 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарында радиофикация каралышы керек.

Радиоточкалар мугалимдер, директордун, директордун окуу-тарбия иштери боюнча орун басарынын, улук тарбиячынын, класстан тышкары жана мектептен тышкары тарбиялоо иштерин уюштуруучунун, дарыгердин кабинеттеринде, канцелярияда, кино аппаратура жайында, радио түйүндө, мастердин бөлмөсүндө, дене тарбия нускоочусунун кабинетинде, техникалык персоналдын бөлмөсүндө жана рекреациялык жайларда каралышы зарыл.  

Үндү чоңойтуу түзүлүшүн көрүүчү залында, окуу-спорттук залдарда, рекреациялык борбордун форумунда жана рекреациялык жайларда кароого болот.

10.41 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарында радио түйүн жайында орнотулган эки тараптуу байланышы менен радио түйүндү кароо зарыл, аны түздөн-түз директордун кабинетине жакын жайгаштыруу керек.

10.42 Телефондорду директордун кабинетинде (канцеляриянын аппаратына параллель), директордун окуу-тарбия иштери боюнча орун басарынын, класстан тышкары жана мектептен тышкары тарбиялоо иштерин уюштуруучунун, мугалимдердин кабинеттеринде, тамактануу жайында, дарыгердин, мастердин, кезметчи тарбиячынын, дене тарбия жана бассейндин нускоочусунун бөлмөлөрүндө орнотуу каралышы керек.

10.43 Электр сааттарын орнотуу вестибюлдарда, рекреациялык жайларда, жыйын залы ¾ лекция аудиториясында, тамактануу жана окуу-спорт залдарында каралууга тийиш.

10.44 Электр сигналдуу электр сааттары аркылуу башкаруусу менен электр коңгуроолорун орнотуу вестибюлдарда, рекреациялык жайларда каралышы керек.

10.45 Теле берүүлөрдү кабыл алуу тармагын, видео техникаларды жана теле берүүнүн жабык тутумдарын колдонуу класстарда, окуу кабинеттеринде, лабораторияларда, устаканаларда, көрүүчү залында, лекция аудиториясында, китепканада, ийрим жайларында жана узартылган күндү уюштуруу жайларында, директордун кабинетинде, мугалимдер бөлмөсүндө кароо зарыл.   

10.46 Жалпы билим берүү мекемелериндеги материалдык баалуулуктар топтолгон жайларын жергиликтүү коргоо органдарынын макулдашуусу менен кошумча тапшырма боюнча коргоо сигнализациясы менен жабдуу зарыл.

Жайлардын ички жасалгасы

10.47 Жайлардын ички жасалгасы алардын багытталышына жараша санитардык-гигиеналык жана өрткө каршы талаптарга ылайык келүүсү керек.

Полимер материалдарын колдонууга жана жасалгалоонун түрлөрүнө Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулган ченемдик документтерге ылайык жана санитардык көзөмөлдөө органдары менен макулдашуу боюнча жол берилет.

Энергяны максималдуу үнөмдөөнүн талаптары

10.48 Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттары Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулган ченемдик документтерге ылайык, энергияны максималдуу үнөмдөөнү эске алуу менен долбоорлонууга тийиш.  

А тиркемеси

Ушул ченемдик документте кабыл алынган кыскартуулар

ЖБМ – Жалпы билим берүү мекемеси;

П – Профилдик окутуу;

О – Окуу тобундагы жайлар (курамы Е тиркемесинде);

ЖМ – Жайлардын жалпы мектептик тобу (курамы Е тиркемесинде );

ТЖК – Табигый жарыктандыруу коэффициенти;

ОТК – окутуунун техникалык каражаттары.

Б тиркемеси

Жалпы билим берүү мекемелеринин классификациясы жана түрлөрүнүн багытталышы

Башталгыч жалпы билим берүү мектеби. Өз алдынча мектеп катары, ошондой эле негизги же орто жалпы билим берүү мектептеринин курамында да уюштурулат (башталгыч мектепте окутуу мөөнөтү – 3 – 4 жыл).

Негизги жалпы билим берүү мектеби. Өз алдынча жалпы билим берүү мекемеси катары 1-9-класска чейин, ошондой эле орто (толук) жалпы билим берүү мектебинин курамында да түзүлөт. 

Орто (толук) жалпы билим берүү мектеби. III баскычтагы өз алдынча, ошондой эле курамында I жана II баскычтарды камтыган мектеп катары да түзүлөт (окутуу мөөнөтү – 2 жыл же 11 жыл).

Айрым предметтерди тереңдетип окутуу менен орто жалпы билим берүү мектеби. Билим берүү процессин ишке ашырган, орто (толук) жалпы билим берүү программасын, анын ичинде бир, же бир нече предметтерди (чет тили (тилдерин), физика, математика (физика-математикалык), химия, биология (биология-химиялык), адабият, тарых, экономика жана башка предметтер) тереңдетип окутууну жүзөгө ашыруучу жалпы билим берүү мекемеси. 8- жана 9- класстардан баштап II баскычта мектеп окуучулары менен иштөөдө дифференциялык мамилени жана программаны тереңдетүүгө акырындык менен өтүүнү ишке ашыруу башталат. Өз алдынча звено (III баскыч) катары иштейт, же курамында билим берүүнүн I же I – II баскычтарын камтыйт. Окутуу мөөнөтү – 2 – 11 жыл.

Жалпы билим берүү мектеп – лабораториясы. Жалпы орто (толук) билим берүү программаларын жана эксперименталдык программаларды ишке ашырган жалпы билим берүү мекемеси.  Эксперименталдык билим берүү программалары мекеменин инновациялык режимдеги жана жогорку билим берүү деңгээлиндеги ишин камсыз кылат, лабораториянын курамына кирген илимий кызматкерлердин катышуусу менен иштелип чыгат жана ишке ашырылат. Мектеп – лабораториянын курамына үч билим берүү баскычы кирет. Зарылдыгына жараша, түзүмүнө мектепке чейинки билим берүүнү да камтыйт. Жалпы билим берүү мектеп – лабораториясы баштапкы кесиптик даярдоону да киргизсе болот.

Окуу-тарбия комплекси. Жалпы билим берүү жана мектепке чейинки билим берүү мекемесинин курамындагы жалпы билим берүү мекемеси.

Гимназия. Жалпы орто (толук) билим берүүнүн жалпы билим берүү программаларын ишке ашырган, эреже катары, окуучуларга эки-үч чет тилин билүү менен орто гумантирадык билим берүүчү жалпы билим берүү мекемеси.   Гимназиянын курамында II жана III баскычтар болушу мүмкүн. Окутуу мөөнөтү 7 жыл.

Лицей. Жалпы орто (толук) билим берүү программаларын ишке ашырган, окуучуларга бир катар предметтерди тереңдетип окутуу жана кесиптик даярдоосу менен орто жана жогорку билим берүүнүн үзгүлтүсүздүгүн камсыз кылган жалпы билим берүү мекемеси. Лицей негизи III баскычтагы мекеме катары түзүлөт, бирок, 8-9-класстан баштап болушу да мүмкүн. Окутуу мөөнөтү 2 же 4 жыл.

Кечки (нөөмөттүк) жалпы билим берүү мекемеси. II жана III баскычтагы, же III гана баскычтагы окутууну камтыган өз алдынча мекеме катары түзүлөт.

В тиркемеси

Жалпы билим берүү мекемелеринин тармактарын уюштуруу

В.1 таблицасы

Шарттуу белгилер:

Б – баштапкы мектеп;                                  

Ж – жогорку мектеп;                                   

НЖ – негизги жогорку мектеп;                           

НЖП – профилдик билим берүүчү негизги жогорку мектеп;   

ЖП – профилдик билим берүүчү жогорку мектеп;

ПБОМ – профилдик билим берүүчү орто мектеп;

ОТК – окуу-тарбия комплекси;

ОМ – орто мектеп;

НМ – негизги мектеп;

Л – лицей;

Г – гимназия.

Г тиркемеси

Жалпы билим берүү мекемелеринин имараттарынын типтеринин жана түрлөрүнүн болжолдуу номенклатурасы

Г.1 таблицасы

 Г.1 таблицасынын аягы

Шарттуу белгилер:

ТЖТ – турак жай тобу;

АКП – айылдык калктуу пункт;

ШТП – шаар тибиндеги поселок;

КР – кичи район;

ШР – шаардын району;

ШО – шаардын округу.

Д тиркемеси

Жалпы билим берүү мекемелеринин жер участокторунун негизги зоналарынын аянттары

Д.1 таблицасы

Е тиркемеси

 Жайлардын функционалдык топтору жана болжолдуу курамы

Е.1 таблицасы

Е.1 таблицасынын уландысы

Е.1 таблицасынын уландысы

Е.1 таблицасынын уландысы

Е.1 таблицасынын уландысы

Е.1 таблицасынын аягы

Ж тиркемеси

Башталгыч мектептин жайларынын курамы жана аянттарынын

эсептик көрсөткүчтөрү

Ж.1 таблицасы

И тиркемеси

Негизги мектеп жайларынын курамы жана аянттарынын эсептик көрсөткүчтөрү

И.1 таблицасы

К тиркемеси

Жогорку мектеп жайларынын курамы жана аянттарынын

эсептик көрсөткүчтөрү

К.1 таблицасы

Л тиркемеси

Негизги жана жогорку мектептин адистештирилген жайларынын курамы жана аянттарынын эсептик көрсөткүчтөрү

Л.1 таблицасы

М тиркемеси

Технологияны жана эмгекке үйрөтүүнү окутуу жайларынын курамы жана аянттарынын эсептик көрсөткүчтөрү

М.1 таблицасы

Н тиркемеси

Маалымат борбору – китепкана жана мугалимдер-усулдук кабинети жайларынын курамы жана аянтынын эсептик көрсөткүчтөрү

 (усулдук борбордун тобу)

Н.1 таблицасы

Н.1 Китепкананын тиби жалпы билим берүү мекемесинин багытталышына жараша долбоорлоого тапшырма менен белгиленет:

Сактоо фондунун бирдигине эсептик көрсөткүч ‑ 0,0035 чарчы метр, 1 окурмандык орунга ‑ 2,4 чарчы метр

Н.2 Болжолдуу түрдө I тип бир параллелдүү орто мектепке арналган;

II тип – эки параллелдүү;

III тип – үч параллелдүү;

IV жана V тип ‑ гимназиялар, лицейлер жана профилдик окутуусу менен мектептер үчүн.

Н.3 Мугалимдер усулдук кабинетинин аянты II жана III баскычтагы жалпы билим берүү мектептери үчүн мектептин бир окутуучусуна 6 чарчы метр эсебинде кабыл алынат.

П тиркемеси

Вестибюль-гардеробдун, административдик-чарбалык жайлардын, медициналык бөлмөлөрдүн курамы жана аянттарынын эсептик көрсөткүчтөрү

П.1 таблицасы

Р тиркемеси

Рекреациялык борбордун жайларынын курамы жана аянттарынын эсептик көрсөткүчтөрү

(эс алуу борбору)

Р.1 таблицасы

С тиркемеси

Көрүү залынын жайларынын курамы жана аянтынын

эсептик көрсөткүчтөрү

С.1 таблицасы

Т тиркемеси

Окуу-спорт залдарынын жана бассейндин көлөмдөрү жана аянттары

Т.1 таблицасы

Т.1 Залдардын саны жана тиби мекеменин түрүнө, андагы окуучулардын санына, окуу программасына жана калкты тейлөө тапшырмасына жараша кабыл алынат.

Т.2 Спорт залдарынын жер таманына, тосмо жана көтөрүүчү конструкцияларына ушул жайлардын пландоо ченемдерине ылайык жабдууларды бекитүү үчүн алдын-ала коюлуучу деталдар жана тетиктер каралышы керек.

Т.3 Вестибюль-гардероб жайы залда (залдарда) машыгуучу 1 орунга 2 ´ 0,35 чарчы метр жана бассейнде көрүү залындагы 1 көрүүчү орунга 0,35 чарчы метр кабыл алынат.

У тиркемеси

Спорт зал жана бассейндин көмөкчү жайларынын курамы жана аянттарынын эсептик көрсөткүчтөрү

У.1 таблицасы

Ф тиркемеси

Көркөм (эстетикалык) тарбиялоо жайларынын курамы жана

эсептик көрсөткүчтөрү

Ф.1 таблицасы

Х тиркемеси

Техникалык чыгармачылык блогунун жайларынын курамы жана аянттарынын эсептик көрсөткүчтөрү

(ийрим жайлары)

Х.1 таблицасы

Ц тиркемеси

Биологиялык-тажрыйба көрсөтүү иши үчүн жайлардын курамы жана аянттарынын эсептик көрсөткүчтөрү

(ийрим жайлары)

Ц.1 таблицасы

Ш тиркемеси

Көмөкчү жайлары менен ашкана блогунун жайларынын

курамы жана аянты

 Ш.1 таблицасы

 Ш.1 таблицанын аягы