Көңүл бурңуздар!

Мамлекеттик архитектура агенттигинин буйругу,

курулуш жана турак-жай-коммуналдык чарба

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин алдында

2022-жылдын 26-декабрындагы № 60-нпа

«Болат конструкциялар. Дизайн стандарттары»

1-13 глава (14—18)

Тиркеме

Кыргыз Республикасынын

Министрлер Кабинетине караштуу архитектура,

курулуш жана турак жай-коммуналдык

чарба мамлекеттик агенттигинин

2022-жылдын 26-декабрындагы № 60-нпа

буйругу

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ

Курулуштагы ченемдик документтердин системасы

СТАЛЬНЫЕ КОНСТРУКЦИИ. НОРМЫ ПРОЕКТИРОВАНИЯ

Болот конструкциялары. Долбоорлоо ченемдери

Steel structures. Design standards

КЧжЭ II-23-81*

жаңыртылган редакциясы

Ишке киргизүү датасы – 2023.02.01

1 Колдонуу чөйрөсү

1.1 Ушул курулуш ченемдери ар кандай багыттагы имараттардын жана курулмалардын темир курулуш конструкцияларын долбоорлоого жана эсептөөгө талаптарды белгилейт.

Ушул курулуш ченемдери көпүрөлөрдүн, транспорттук тоннелдердин жана жээктердин астындагы түтүктөрдүн темир конструкцияларын долбоорлоого жайылтылбайт.

1.2 Пайдалануунун өзгөчө шарттарында турган болот конструкцияларын (домен мештеринин конструкцияларын; магистралдык жана технологиялык түтүктөрүн, атайын багыттагы резервуарларды; сейсмикалык таасирлерге, өрттүн, температуранын, радиациянын, агрессивдүү чөйрөнүн интенсивдүү таасирине дуушар болгон имараттардын конструкцияларын; гидротехникалык жана мелиорациялык курулмалардын конструкцияларынын), уникалдуу имараттардын жана курулмалардын, атомдук электр станциялардын имараттарынын конструкцияларын, ошондой эле атайын түрдөгү конструкцияларды (мисалы, алдын ала чыңалган, мейкиндиктүү, асма, болот-темир бетон, муздак басылган цинктелген профилдерден жасалган жука болот жана өзү тешип өтүүчү бурамалары бар гофрленген листтер) долбоорлоодо ушул конструкциялардын иштөө өзгөчөлүктөрү чагылдырылган тиешелүү ченемдик документтерде каралган талаптарды сактоо керек.

2 Ченемдик шилтемелер

КР КЧ 20-02:2018* Жер титирөөгө туруктуу курулуш. Долбоорлоо ченемедери;

КР КЭ 10-102: 2020 * Курулуш терминологиясы;

КР КЧжЭ 23-02-00 Курулуш климатологиясы;

КР КЧжЭ 52-01:2009 Жүк көтөрүүчү жана тосуучу конструкциялар; 

КЧжЭ 2.01.07-85* Жүктөмдөр жана таасирлер; 

КЧжЭ 2.02.01-83* Имараттардын жана курулмалардын пайдубалы;

КЧжЭ 2.03.11-85* Курулуш конструкцияларын дат басуудан коргоо;

КЧжЭ 2.05.03-84* Көпүрөлөр жана түтүктөр; 

КЧжЭ 2.09.03-85 Өндүрүштүк ишканалардын курулмалары; 

МАСТ 19425-74 Эки жагы тең кырдуу устундар жана атайын болоттон жасалган швеллерлер. Сортамент;

МАСТ 27751-2014 Курулуш конструкцияларынын жана негиздеринин ишенимдүүлүгү. Негизги жоболор;

МАСТ 27772-88* Курулуш болот конструкциялары үчүн прокат. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 28548-90 Болот түтүктөрү. Терминдер жана аныктамалар.

МАСТ Р 54864-2016 Ширетилген болот курулуш конструкциялары үчүн ысытылып формага салынган болоттон жасалган түтүктөр. Техникалык шарттар;

МАСТ Р 57837-Текчелеринин паралелдүү кырлары бар ысык жабылган болот коштаврлар. Техникалык шарттар;

МАСТ Р 58064-2018 Курулуш конструкциялары үчүн ширетилген болот түтүктөрү. Техникалык шарттар;

МАСТ Р ИСО 857-1-2009 Ширетүү жана ага байланыштуу процесстер. Сөздүк 1-бөлүк, Металлдардды ширетүү процесстери. Терминдер жана аныктамалар;

МАСТ Р ИСО 17659-2009 Ширетүү. Ширетип бириктирүү үчүн көп тилдүү терминдер.

Э с к е р т ү ү – Ушул курулуш ченемдерин колдонууда шилтемелик документтердин иш-аракетин жалпы колдонуудагы маалыматтык тутумдан – Интернет тармагындагы стандартташтыруу чөйрөсүндөгү органдын расмий сайтынан же ушул жылдын 1-январына карата абалында жарыяланган үч бөлүктөн турган (Курулуш каталогу 1-бөлүк, Курулуш каталогу 2-бөлүк, Курулуш каталогу 3-бөлүк) КК-1 Курулуш Каталогунан (Көрсөткүч) текшерген максатка ылайыктуу.

Эгерде күнү берилбеген шилтемеси бар шилтемелик документ алмаштырылган болсо, анда ошол документтин иштеп жаткан версиясын ошол версияга киргизилген бардык өзгөртүүлөрдү эске алуу менен колдонуу керек. Эгерде күнү берилген шилтемеси бар шилтемелик документ алмаштырылган болсо, анда ошол документтин бекитүү (кабыл алуу) жылы жогоруда көрсөтүлгөн версиясын колдонуу керек. Эгерде ушул курулуш ченемдерин бекиткенден кийин, күнү берилген шилтемеси бар шилтемелик документке шилтеме берилген жобого тийиштүү өзгөртүү киргизилген болсо, анда ошол жобону берилген өзгөртүүнү эске алуусуз колдонуу керек. Эгерде шилтемелик документ алмаштыруусуз жокко чыгарылган болсо, анда ага шилтеме берилген жобону, ошол шилтемеге тиешесиз бөлүгүндө колдонуу керек. Ченемдер менен эрежелердин иш-аракеттери жөнүндө маалыматтарды техникалык регламенттер менен стандарттардын маалыматтык корунан текшерген максатка ылайыктуу.

3 Терминдер жана аныктамалар

Ушул курулуш ченемдеринде КР КЭ 10-102, МАСТ 2601, МАСТ Р ИСО 857-1, МАСТ Р ИСО 17659 жана МАСТ 28548 боюнча терминдер жана аныктамалар, ошондой эле тиешелүү аныктамалары бар төмөнкү терминдер колдонулду.

1 авариялык абал: Өзгөчө жооптуу элементтердин жана бирикмелердин конструкциялардын бузулуу коркунучун туудурган жана жалпы объекттин туруктуулугун жоготууга алып келиши мүмкүн болгон жүк көтөрүү жөндөмдүлүгүнүн жоголушу жөнүндө күбөлөндүргөн кемчиликтер жана жабыркоолор болгон учурда.

2 ченемдик абал: Кемчиликтер жана жабыркоолор жок болгон жана долбоордук документтердин бардык талаптары колдонуудагы ченемдерге жана улуттук стандарттарга ылайык келген учурда.

3 конструкциялардын жана конструкциялардын элементтеринин иштөө шарттарынын коэффициенти: Каршылыктын эсептик моделинин белгисиздигин, ошондой эле айрым учурларда таасирдин эсептик моделинин жана/же таасирдин эффектисинин белгисиздигин эске алган жеке коэффициент.

4 болоттун бекемдиги: Жүктүн же башка факторлордун таасири астында пайда болгон ички чыңалууларга жана майышууларга каршылык көрсөтүү жөндөмдүүлүгүн мүнөздөгөн болоттун механикалык касиети.

Эскертүү – Болоттун бекемдигинин негизги мүнөздөмөлөрү катарында туруктуулук жана бекемдик чеги эсептелет.

5 ишке жарамдуу абал: Локалдуу мүнөздөгү кемчиликтер жана жабыркоолор болгон учурда, алар андан ары өнүгүүдө башка элементтердин жана жалпы эле конструкциялардын жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүнө таасирин тийгизе албайт жана конкреттүү шарттарда имаратты же курулманы кадимкидей пайдаланууга чек койбойт.

6 болоттун бекемдигинин эсептик мааниси: Болоттун бекемдигинин мүнөздүү маанисинин көрсөткүчүнүн материал боюнча жеке коэффициентке болгон катышы же сыноолор аркылуу аныкталган маани.

7 эсептелген узундук: каралып жаткан элемент же анын кесиндиси сыяктуу эле туруктуулукту жоготуунун кооптуу күчүнө ээ болгон учтары шарнир менен байланган элементтин шарттуу узундугу.

Э с к е р т ү ү  – Болоттун бекемдигинин негизги мүнөздөмөсү болуп ийилүүчү жана тартылуу күчү саналат.

8 чектүү ишке жөндөмдүүлүк: Конструкциялардын күтүүсүз бузулушуна же туруктуулугун жоготууга коркунуч туудурбаган, бирок имаратты (курулманы) пайдаланууну камсыз кылуу үчүн конструкциялардын абалына, аларды пайдалануунун узактыгына, технологиялык процесстердин параметрлерине контроль зарыл болгондо (мисалы, көпүрө крандарынын жүк көтөрүмдүүлүгүн чектөө) же (зыянды өнүктүрүүдө) же конструкцияларды күчөтүү талап кылынганда андан ары конструкциялардын башка элементтеринин жана түйүндөрүнүн жабыркоосуна алып келиши мүмкүн болгон кемчиликтер жана бузулуулар болгон учурда

9 болоттун бекемдигинин мүнөздүү мааниси: туруктуулук же бекемдик чегинин маанилерин статистикалык бөлүштүрүүнүн 5% квантили катары аныкталган болоттун бекемдигинин көрсөткүчүнүн мааниси (0,95 камсыз кылуу менен).

10 конструкциялык каршылык: Материалдык каршылык чектик абалдар үчүн конструкцияларды долбоорлоо методунда эске алынат.

11 болоттун бекемдигинин эсептик мааниси: болоттун бекемдигинин мүнөздөмө маанисинин индексинин материал үчүн жарым-жартылай коэффициентке катышы же сыноо жолу менен аныкталган маани.

12 эсептик узундугу: каралып жаткан элемент же анын сегменти сыяктуу туруктуулукту жоготуу үчүн критикалык күчкө ээ болгон шарнир менен бекитилген мүчөнүн шарттуу узундугу.

13 мамычалардын эсептик узундугу: Эсептелген конструкцияны тирөөчкө же таянычка бекитүү ыкмасына жараша болот.

14 ширетилген кошулмалар: бир тектүү же окшош эмес материалдардан жасалган анын түзүүчү элементтери бири-бирине ширетүү жолу менен туташтырылган конструкциянын же буюмдун кесилиши.

15 жарым-жартылай эксплуатациялуу: конструкциялардын күтүлбөгөн жерден бузулуу же туруктуулугун жоготуу коркунучун туудурбаган, бирок кийинчерээк башка элементтерге жана конструкциялык бирдиктерге зыян келтириши мүмкүн болгон кемчиликтер жана бузулуулар болгондо, же (бузулган учурда) имараттын (курулуштун) эксплуатациясын камсыз кылуу үчүн конструкциялардын абалын, алардын иштөө узактыгын, технологиялык процесстердин параметрлерин (мисалы, крандардын жүк көтөрүмдүүлүгүн чектөө) кооптуу категорияга киргизүү ) же конструкцияларды бекемдөө талап кылынат

16 болоттун бекемдигинин мүнөздөмөсү: Болоттун бекемдигинин мүнөздөмө көрсөткүчүнүн мааниси, 5% квантил катары аныкталуучу чийкиликтин же созулуунун бекемдигинин маанилеринин статистикалык бөлүштүрүлүшү (0,95 ишеним менен).

4 Жалпы жоболор

4.1 Конструкцияларга болгон негизги талаптар

4.1.1 Болот курулуш конструкцияларын долбоорлоодо төмөкүлөргө таянуу зарыл:

жалпы эле имараттардын жана курулмалардын жана алардын айрым элементтерин даярдоо, ташуу, монтаждоо жана пайдалануу учурунда бекемдигин, туруктуулугун жана мейкиндикте өзгөрүлбөстүгүн камсыз кылуучу конструкциялык схемаларды кабыл алуу;

- курулуш конструкцияларын дат басуудан коргоо бөлүгүндө КЧжЭ 2.03.11 талаптарын сактоо;

- объекттерди өрттөн коргоо системасына ылайык алардын отко туруктуулугун эске алуу жана аларды өрттөн коргоону камсыз кылуу;

- аба-ырайына туруктуу (дат баспаган) жана отко туруктуу болотторду колдонуу;

- прокаттын жана түтүк дубалдарынын эсептелген калыңдыгынын жогорулашын дат басуудан коргоо жана конструкциялардын отко туруктуулук чегин жогорулатуу талаптарына негиздөө;

- тиешелүү түрдөгү конструкцияларга карата ченемдик документтердин талаптарын сактоо;

- ченемдик документтерге ылайык техникалык негиздөөдө конструкциялардын жана алардын элементтеринин өлчөмдөрүнүн тактыгын эсептөөнү аткаруу.

4.1.2 Жоопкерчиликтин жогорку жана кадимки деңгээлиндеги имараттарды жана курулмаларды курууга, реконструкциялоого жана капиталдык оңдоого болгон долбоордук жана жумушчу документтерде, ошондой эле өзгөчө кооптуу, техникалык жактан татаал жана уникалдуу объекттерди курууда жана пайдаланууда кайра калыбына келтирилген болот түтүктөрүн жана мурда пайдаланылган металл конструкциялардын башка түрлөрүн пайдаланууну кароого жол берилбейт.

4.1.3 Ачык (ачык абада пайдаланылуучу, башкача айтканда, аба-ырайынын таасиринен корголбогон) курулмалардын (кран эстакадалары, ЛЭП тирөөчтөрү, түтүктөрдүн жана идиштердин тирөөчтөрү, тейлөө аянтчалары, кабаттар, бастырмалар ж.б.) болот конструкциялары байкоо жүргүзүү, техникалык абалын баалоо, алдын алуу жана оңдоо иштерин аткаруу үчүн жеткиликтүү болушу керек жана нымдуулукту кармап, желдетүүнү кыйындатпашы керек. Бул талаптар бетон же кирпич менен же башка ыкма менен бүтөлгөн, лист материалдар менен капталган жана жылытылган имараттын ичинде колдонулган конструкцияларга жайылтылбайт.

Жабык профилдеги конструкциялардын учтарында ысык цинк менен жабуу керек болгон конструкциялардын элементтеринен тышкары тыгын-бүтөгүчтөрү болушу керек.

4.1.4 Конструкциялардын жумушчу чиймелери болот курулуш конструкцияларын даярдоо, сапаты жана монтаждоо боюнча ченемдик документтердин талаптарына ылайык келиши керек.

Конструкциялардын жумушчу чиймелеринде (КМ жана КМД) жана материалдардын тапшырык документтеринде төмөнкүлөр көрсөтүлүшү керек:

- болоттун маркалары жана аларга карата ушул ченемдерде каралган талаптар;

- ширетилген бирикмелердин аткаруу ыкмасы, ширетүүнүн тиби (ыкмасы); электроддордун типтери, маркалары, диаметри, ширетүүдөгү жиктердин абалы, бириктирилген жиктер үчүн таман-төшөлмөнүн тиби;

- буроолордун бекемдигинин жана тактыгынын класстары; буралышы контролдонуучу буроолорду колдонууда – алдын ала бурап керүүнүн күчү жана буроонун буралышын контролдоо ыкмасы;

- фрикциялык байланыштар үчүн бириге турган беттерин даярдоо ыкмасы;

- заводдук же монтаждык шарттарда аткарылышын, айрым учурларда жиктерди салуунун жана буроолорду орнотуунун ырааттуулугун көрсөтүү менен ширетилген, буралган жана фрикциялык бирикмелердин жайгашуусу жана өлчөмдөрү;

- өндүрүү жана монтаждоо учурунда сапатын контролдоо ыкмалары жана көлөмү;

- конструкцияларды дат басуудан коргоого болгон талаптар;

- өрттөн сактоо боюнча талаптар.

4.2 Негизги эсептик талаптар

4.2.1 Болот конструкциялары жана аларды эсептөө МАСТ 27751 ишенимдүүлүгү боюнча талаптарын канааттандырышы керек.

Болот конструкцияларын эсептөө конструкциялардын багытын, аларды өндүрүү, ташуу, монтаждоо жана эксплуатациялоо шарттарын, ошондой эле материалдардын касиеттерин эске алуу менен аткарылышы керек.

Эсептөө схемаларында таяныч бекиткичтердин, негиздердин жана пайдубалдардын майышуу мүнөздөмөлөрү эске алынышы керек.

4.2.2 Конструкцияларды эсептөөдө жүктөмдөрдүн жана таасирлердин маанисин, ошондой эле конструкциялардын элементтеринин ийилишинин жана жылышынын чектик маанилерин КЧжЭ 2.01.07, КЧжЭ 2.09.03 жана 16 жана 17-бөлүмдөргө ылайык кабыл алуу керек.

4.2.3 Курулуш аймагындагы эсептик температура катарында КР КЧжЭ 23-02-00 ылайык аныкталган 0,98 камсыздоодогу эң суук суткадагы тышкы абанын температурасын кабыл алуу керек.

Эсептик технологиялык температура долбоордун курулуш бөлүгүн иштеп чыгуу тапшырмасында белгиленет.

4.2.4 Эсептөө схемалары жана эсептөөнүн негизги өбөлгөлөрү болот конструкцияларынын чыныгы иштөө шарттарын чагылдырышы керек.

Жүк көтөрүүчү конструкциялардын төмөнкү эсептик моделдери каралат:

өзүнчө конструкциялык өзөктүү элементтер (чоюлган, кысылган, борбордон тышкары кысылган, кысылып-ийилүүчү жана ийилүүчү);

жалпак же мейкиндик системалары, бекитилген (эркин эмес - 1-сүрөт, а); мындай конструкцияларды эсептөө алардын өз ара аракеттешүүсүн эске алуу менен жана КЧжЭ 2.02.01-83 боюнча негиздеп айрым элементтерди эсептөө жолу менен жүргүзүлөт;

жалпак же мейкиндик системалары, бекитилбеген (эркин - 1-сүрөт, б); мындай конструкцияларды эсептөөдө айрым элементтерди текшерүү менен катар жалпы эле системанын чектик абалына жетүү мүмкүнчүлүгүн эске алуу керек;

лист конструкциялары (айлануу кабыктары).

1-сүрөт – Жылдырууга мүмкүн болгон (а) жана мүмкүн болбогон (б) системалардын схемалары

Болоттун сызыктуу эмес иштешин моделдөөдө чектик абалдардын биринчи тобу үчүн эсептөөлөр үчүн жалпыланган параметрлердеги болоттордун иштөөсүнүн конструктивдүү схемасын колдонуу керек жана В.1-сүрөттө келтирилген (Б тиркеме).

Чектик абалдардын биринчи тобу боюнча эсептөөлөр үчүн болоттун сызыктуу эмес ишин моделдөөдө В.1 сүрөттө көрсөтүлгөн (в тиркемеси) жалпыланган параметрлерде болоттордун иштешинин

 эсептик диаграммасын  и  колдонуу керек. Диаграмманын мүнөздүү чекиттеринин тиешелүү координаттарынын мааниси В. 9 таблица боюнча кабыл алынышы керек.

 Эсептөөлөр ийри сызыктын үч вариантынын бири менен 4.2.7 боюнча конструкциялардын элементтеринин классына жараша жүргүзүлөт: OBD, OACD, OACDEF.

4.2.5 Мейкиндиктүү болот конструкциялары чыңалган жана майышкан абалды аныктоочу факторлорду, конструкциялардын элементтеринин өз ара жана негиздүү биргелешип иштешин эске алуу менен бирдиктүү система катары эсептелиши керек.

Мейкиндиктүү конструкцияларды (мембраналарды, пластинкаларды, кабыктарды), ошондой эле майышуунун сызыктуу эмес диаграммасы менен элементтери бар конструкцияларды эсептөөдө геометриялык жана физикалык сызыксыздыктын таасири эске алынышы керек.

4.2.6 Өндүрүштүк имараттардын каркастарынын жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгү жана катуулугу имараттын туурасынан кеткен фермалар же бир бүтүн кесилиштер (устундар) түрүндөгү колонналардан (тирөөчтүн мамыларынан) жана ригельдерден турган туурасынан кеткен рамалар менен, ал эми имаратты бойлото - каркастын элементтери (кран конструкциялары, устун фермалары, колонналар менен фермалардын ортосундагы байланыштар, чатырдын purlins же болот чатыр алдындагы сойлотмолор же болот чатыр панелдеринин кырлары) менен камсыз кылынат.

Каркастын жалпы туруктуулугун майышпаган схема боюнча баалоо төмөнкүлөр үчүн керек: өз курамында 15.4. ылайык узунунан жана туурасынан кеткен рамалары жана байланыштары бар рамалык (ригелдер менен коллонналарды катуу бириктирүү түйүндөрү менен), рамалык-байланган (вертикалдуу катуу диафрагмалар же катуу кыстармалар менен) же байланган (ригелдер менен коллонналарды шарнирдүү бириктирүү түйүндөр менен) системалары.

Рамалык-байланган же байланган системада байлануучу блоктун түйүндөрү каркастын түйүндөрү менен дал келбеген учурда, эсептөө майышкан схема боюнча жүргүзүлүшү керек (системанын геометриялык сызыктуу эместигин эске алуу менен).

4.2.7 Ушул курулуш ченемдеринде каралуучу конструкциялардын элементтери эсептик кесилиштин чыңалып-майышкан абалына (ЧМА) жараша үч класска бөлүнөт:

1-класс – ЧМА, мында кесилиштин бардык аянты боюнча чыңалуу болоттун эсептелген каршылыгынан ашпайт  (кесилиштин серпилгич абалы);

2-класс – ЧМА, мында кесилиштин бир бөлүгүндө  ал эми экинчи бөлүгүндө  (кесилиштин серпилгич-пластикалык абалы);

3-класс – ЧМА, мында кесилиштин бардык аянты боюнча ( кесилиштин пластикалык абалы, шарттуу пластикалык шарнир).

4.2.8. Ушул курулуш ченемдеринде колдонулган чоңдуктардын тамгалар менен белгилениши А тиркемесинде келтирилген.

4.3 Конструкциялардын максатын жана иштөө шарттарын эсепке алуу

4.3.1 Максатына, иштөө шартына жана ширетилген бирикмелердин болушуна жараша конструкцияларды В тиркемесине ылайык төрт топко бөлүү керек.

4.3.2 Конструкцияларды жана бирикмелерди эсептөөдө төмөнкүлөрдү эске алуу керек:

- МАСТ 27751 талаптарына ылайык колдонулуучу , жоопкерчилиги боюнча ишенимдүүлүк коэффициенттери;

- R_u эсептөө каршылыгын колдонуу менен бекемдикке эсептелген конструкциялардын элементтери үчүн =1,3 ишенимдүүлүк коэффициенти;

- 1-таблица , 7.1.2-пункт, 45-таблица жана 14, 16, 17 жана 18-бөлүмдөр боюнча колдонулуучу конструкциялардын жана бирикмелердин элементтеринин иштөө шарттарынын коэффициенттери и . 

Сертификацияланган эсептөө комплекстерин пайдалануу менен идеалдаштырылган мейкиндик системалары катары эсептелген (4.2.5, 4.2.6-аяттарга ылайык) өзөктүү конструкциялар үчүн кооптуу жүктөмдүн эсептикке болгон катышы жалпы эле системанын туруктуулугу боюнча ишенимдүүлүк коэффициентинен кем болбошу керек =1,3.

4.3.3 Металлдын эскирүүсүн пайда кылган кыймылдуу, термелүүчү жана башка өзгөрүлмө жүктөмдөрдүн түздөн-түз таасирине дуушар болгон конструкцияларды долбоорлоодо чыңалуунун олуттуу концентрациясына алып келбеген конструкциялык чечимдерди колдонуу керек, ал эми ушул курулуш ченемдеринде көрсөтүлгөн учурларда эскирүүсүн эске алып аткаруу керек.

1-т а б л и ц а

1-таблицанын уландысы

1-таблицанын аягы

4.3.4 Морттук бузулуу мүмкүндүгү жогорулаган төмөн температура шарттарында (t<-45°С) курулуучу же пайдаланылуучу конструкцияларды долбоорлоодо материалга, конструкциялоого жана өндүрүү технологиясына карата талаптарды эске алуу керек.

4.3.5 Ширетилген конструкцияларды долбоорлоодо тийиштүү конструкциялык чечимдерди (элементтердеги жана бөлүктөрдөгү чыңалууну бирдей бөлүштүрүү менен, кирүүчү бурчтарсыз, кесилишинин кескин өзгөрүшүсүз жана чыңалуунун башка концентраторлорусуз) жана технологиялык иш-чараларды (чогултуу жана ширетүү тартиби, алдын ала ийүү, тигүү, фрезерлөө, абразивдик шакекче менен тазалоо жолу менен тийиштүү зоналарды механикалык тазалоо ж.б.) кароо менен калдык майышуулардын жана чыңалуунун, анын ичинде ширетүүнүн, ошондой эле чыңалуунун концентрациясынын зыяндуу таасирин азайтуу керек.

5 Конструкциялар жана бирикмелер үчүн материалдар

5.1 Болот конструкциялар үчүн колдонулуучу материалдардын физикалык мүнөздөмөлөрүн Б.1 жана Б. 2 таблицаларына ылайык кабыл алуу керек (Б тиркемеси).

5.2 Конструкциялар үчүн болотту дайындоодо В тиркемесине ылайык конструкциялардын тобун, эсептик температураны, катуу илешкектүүлүгү жана химиялык курамы боюнча талаптарды эске алуу керек.

5.3 Конструкциялар үчүн колдонуудагы ченемдик документтерге (ЧД) ылайык, фасондук (бурчтар, коштаврлар, швеллерлер), такта, кең тилкелүү универсалдуу прокатты жана ийилген профилдерди; көмүртектүү болоттон жана жогорку бекемдиктеги болоттон жасалган жука такта прокаты; муздак ийилген профилдерди; ийилген жабык төрт бурчтуу жана тик бурчтуу профилдерди; сорттук прокатты (тегерек, квадрат, тилке); В.1 жана В. 2 таблицаларына ылайык электр менен ширетилген жана ысык калыпка салынган жиксиз түтүктөрдү (В тиркеме) колдонуу керек.

Белгиленген формадагы шайкештик тастыктамасы бар башка материалдарды механикалык касиеттерге жана химиялык курамга карата В тиркемесинин талаптарын аткарган шартта колдонуу керек.

Конструкциялардын жана түйүндөрдүн өзгөчөлүктөрүнө жараша болотко тапшырык берүүдө колдонуудагы стандартка ылайык салыштырмалуу тарылуунун маанисине жараша  (13.4 караңыз) такта прокатынын классификациясын эске алуу керек.

В тиркемесине ылайык ачык конструкциялардын бардык топтору үчүн отко туруктуулук чегин камсыз кылуу үчүн (45 мин) (4.1.2 караңыз), эсептик температурага карабастан С 355 П болоттон жасалган прокатты же 45 мин отко туруктуулук чегин камсыз кылган башка болоттордон жасалган прокатты дайындоо керек.

5.4 Куйма (тирөөчү бөлүктөр ж.б.) үчүн II (статикалык жана өзгөрүлмө жүктөмдөрдө иштеген, бекемдикке эсептелген тетиктер үчүн жооптуу багыттагы куйма) же III (динамикалык жүктөмдөрдө иштеген, бекемдикке эсептелген тетиктер үчүн өзгөчө жооптуу багыттагы куйма) тобу үчүн колдонуудагы стандарттардын талаптарын канааттандырган болотту колдонуу керек. Боз чоюндан куйманын эсептик каршылыктарын В. 8 таблицасы боюнча кабыл алуу керек.

5.5 Болот конструкцияларын ширетүү үчүн төмөнкүлөр колдонулушу керек: кол менен жаалык ширетүү үчүн электроддор; ширетүүчү зым; флюстер; Г.1-таблицага ылайык (Г тиркемеси) автоматтык жана механикалаштырылган ширетүү үчүн порошок зым, ошондой эле колдонуудагы стандарттарга ылайык көмүр кычкыл газы жана аргон.

Колдонулуп жаткан ширетүү материалдары жана ширетүү технологиясы негизги металлдын убактылуу каршылык көрсөтүүсүнүн ченемдик маанисинен R_un төмөн эмес жик металдын убактылуу каршылык көрсөтүүсүнүн маанисин, ошондой эле тиешелүү ченемдик документтерде белгиленген ширетилген бирикмелердин катуулугунун, соккулук илешкектигинин жана металлдын салыштырмалуу узаруусунун маанисин камсыз кылышы керек.

5.6 Буроо бирикмелери үчүн колдонуудагы ченемдик документтердин жана стандарттардын техникалык талаптарын канааттандырган болот буроолорду, гайкаларды жана шайбаларды, ошондой эле 5.7 де көрсөтүлгөн буроолорду, гайкаларды жана шайбаларды колдонуу керек.

Буроолорду Г.3-таблицага ылайык колдонуу керек.

Буроолор кесилгенде жана чоюлганда гайкалардын бекемдик класстары буроолордун бекемдик классына ылайык кабыл алынышы керек: 5 - 5.6 болгондо; 8 - 8.8 болгондо; 10 - 10.9 болгондо; 12 - 12.9 болгондо.

Буроолор кесилгенде гайкалардын бекемдик классы буроолордун төмөнкү бекемдик классына ылайык колдонулат: 4 - 5.6 жана 5.8 болгондо; 5 - 8.8 болгондо; 8 - 10.9 болгондо; 10 - 12.9 болгондо.

Төмөнкү шайбаларды колдонуу керек: колдонуудагы стандарттарга ылайык тегерек, жантык жана серпилме кадимки.

5.7 Фрикциялык жана фланец бирикмелери үчүн 8.8, 10.9, 12.9 бекемдик классындагы буроолорду, колдонуудагы стандарттарды канааттандырган тиешелүү класстагы, конструкциядагы жана өлчөмдөгү гайкаларды жана шайбаларды колдонуу керек.

5.8 Негизги буроолор үчүн болоттун маркалары, алардын конструкциялары жана өлчөмдөрү Г.4-таблицада (Г тиркемеси) берилген колдонуудагы стандарттарга жана талаптарга ылайык тандалышы керек.

Байланыштын антенналык курулмаларынын тартууларын бекитүү үчүн буроолор (U-түрдүү), ошондой эле электр өткөргүчтүн аба линияларынын жана бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн тирөөчтөрүнүн (U-түрдүү) жана негиз болуучу буроолору Г.4-таблицада көрсөтүлгөн маркалардагы болоттон колдонулушу керек (Г тиркеме).

Анкердик буроолор КЧжЭ 2.09.03 талаптарына ылайык колдонулушу керек.

5.9 Негиз болуучу жана U-түрүндөгү буроолор үчүн гайкалар колдонуудагы стандарттардын техникалык талаптарына ылайык колдонулушу керек.

Диаметри 48 мм чейин болгон Ст3сп2, Ст3сп2, Ст3сп4, ст3сп4 болоттон жасалган негиз болуучу буроолор үчүн бекемдик классы - 4, диаметри 48 ммден жогору болгон - тийиштүү стандарт боюнча 02-топтон төмөн эмес материалдан жасалган гайкаларды колдонуу керек.

Диаметри 48 мм чейин болгон 09г2с маркасындагы болоттон жана башка болоттордон жасалган негиз болуучу буроолор үчүн бекемдик классы – 5 кем эмес, диаметри 48 ммден жогору болгон - тиешелүү стандарт боюнча 05 - топтон төмөн эмес материалдан жасалган гайкаларды колдонуу керек. Гайкалар буроолор үчүн колдонулуучу маркаларды болоттон жасалган болушу керек.

5.10 Допшолор, катоктор жана допшолор, ошондой эле катоктордун астына төшөлмө листтер катарында кызмат кылган буроолор үчүн КЧжЭ 2.05.03 боюнча коковкаларды колдонуу керек.

5.11 Асма жабуулардын жүк көтөрүүчү элементтери, электр өткөргүчтүн аба линияларынын тирөөчтөрүнүн тарткычтары, бөлүштүрүүчү түзүлүштөр, транспорттун, мачталардын жана мунаралардын байланыш тармактары, ошондой эле алдын ала чыңалган конструкциялардагы чыңалуучу элементтер үчүн колдонуудагы стандарттарга ылайык төмөнкүлөрдү колдонуу керек:

спираль аркандар;

эки өрүлгөн аркандар;

жабык жүк көтөрүүчү аркандар;

аркан зымынан жасалуучу параллель зымдардын оролмолору.

6 Материалдардын жана бирикмелердин эсептик

мүнөздөмөлөрү

6.1 Ар кандай чыңалууда турган абалдар үчүн прокаттын, ийилген профилдердин жана түтүктөрдүн эсептик каршылыктары 2-таблицада келтирилген формулалар боюнча аныкталышы керек, мында R_yn жана R_un ченемдик каршылыктар ЧДга ылайык кабыл алынышы керек.

2-т а б л и ц а

2-таблицанын аягы

Прокаттын  материалы боюнча ишенимдүүлүк коэффициенттеринин, ийилген профилдердин жана түтүктөрдүн мааниси 3-таблица боюнча кабыл алынышы керек.

3-т а б л и ц а

3-таблицанын аягы

Листтик, кең тилкелүү универсалдуу прокатты жана түтүктөрдү чоюуда, кысууда жана ийүүдө ченемдик жана эсептик каршылыктардын мааниси В.3 таблицада, фасондук прокаттыкы – В. 4 жана В. 5 таблицаларында берилген (В-тиркеме).

Алдыңкы бетинин бырышына, цилиндрдик илмектердеги жергиликтүү бырышына жана катоктордун диаметралдык кысылышына прокаттын эсептик каршылыгынын мааниси В.6 таблицада берилген (В-тиркеме).

6.2 Ийилген профилдердин эсептик каршылыктары, алар жасалган листтик прокаттын эсептик каршылыктарына барабар кабыл алынышы керек.

6.3 Көмүртек болот куйманын эсептик каршылыгынын мааниси В.7  таблицасы боюнча кабыл алынышы керек (В тиркеме).

6.4 Ар кандай түрдөгү жана чыңалган абалдагы бирикмелер үчүн ширетилген бирикмелердин эсептик каршылыгы 4-таблицада берилген формулалар боюнча аныкталышы керек.

4-т а б л и ц а

4-таблицанын аягы

Ар кандай ченемдик каршылыктарга ээ болоттон жасалган элементтердин ширетилген улама бирикмелеринин эсептик каршылыгы, ченемдик каршылыктын мааниси азыраак болоттон жасалган улама бирикмелер үчүн катарында кабыл алынышы керек.

Бурчтуу жиктердин металынын ченемдик  жана эсептик  каршылыктарынын мааниси Г.2 таблицада берилген (Г тиркемеси).

6.5 Бир буроолуу бирикменин эсептик каршылыгы 5-таблицада берилген формулалар боюнча аныкталышы керек.

5-т а б л и ц а

Бир буроолуу бирикмелерде буроолордун кесилишине жана чоюлушуна ченемдик жана эсептик каршылыктардын мааниси Г.5 таблицасында, ал эми буроолор менен бириктирилүүчү элементтердин бырышын Г.6 таблицада берилген (Г тиркеме).

6.6 Негиз болуучу жана анкердик буроолордун чоюуга болгон эсептик каршылыгы R_ba төмөндөгү формула боюнча аныкталышы керек

                                                           (1)

Негиз болуучу буроолордун чоюуга болгон эсептик каршылыгынын мааниси Г.7 таблицада берилген (Г тиркемеси).

5.8 көрсөтүлгөн U-түрүндөгү буроолордун чоюуга болгон эсептик каршылыгы  төмөндөгү формула боюнча аныкталышы керек

                                                      (2)

6.7 Оролмолор түрүндө колдонулган жогорку бекемдиктеги болот зымдын R_dh, чоюлууга болгон эсептик каршылыгы төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                       (4)

6.8 Болот аркандын чоюууга эсептик каршылыгнын (күч-аракетинин) мааниси материал боюнча ишенимдүүлүк коэффициентине жасалган болот аркандарга карата ЧДда белгиленген жалпы эле аркандын үзүлүү күчүнүн маанисине барабар колдонулушу керек

7 Борбордук чоюууда жана кысууда болот

конструкцияларынын элементтерин эсептөө

7.1 Бүтүн бөлүктүн элементтерин эсептөө

7.1.1 N күчү менен борбордук чоюууда же кысууда R_yn ≤440 Н/мм² ченемдик каршылыктагы болот элементтеринин бекемдигин эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                                           (5)

Аларды пайдалануу металл туруктуулук чегине жеткенден кийин дагы мүмкүн болгон чоюлган элементтердин, ошондой эле R_yn ≤440 Н/мм² ченемдик каршылыктагы болоттон жасалган чоюлган же кысылган элементтеринин бекемдигин эсептөө R_y маанини  алмаштыруу менен (5) формула боюнча аткарылышы керек

7.1.2 Бир текчеде буроолор менен бекитилүүчү жалгыз бурчтардан турган чоюлган элементтердин бекитилген жерлериндеги кесилиштердин бекемдигин эсептөө (5) формула боюнча, ал эми бурч алкагынан 0,5b тен (b – бурч текчесинин туурасы) кем эмес аралыкта жана бурчтун канатынан 1,2d ден (d – оңой жетүү мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен буроо үчүн тешиктин диаметри) кем эмес аралыкта жайгашкан огу боюнча бир катарга коюлган, бир текчеде буроолор менен бекитилүүчү 380 Н/мм² чейинки туруктуулук чеги бар болоттон жасалган чоюлган жалгыз бурчтардын кесилиштерин эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                                   (6)

мында

Бул жерде А_n – нетто бурчтун кесилишинин аянты;

A_n1 – бурчтун бекитилген текче кесилишинин бөлүгүнүн тешиктин чети менен канатынын ортосундагы аянты;

6-таблица боюнча колдонулуучу коэффициенттер.

6-т а б л и ц а

Тартууларды жана траверс курларын, зымдарды бекитүү түйүндөрүнө түздөн-түз жанаша турган ВЛ, ОРУ жана КС таяныч элементтерин, ошондой эле тирөөчтөрдө тартмалардын түйүндөрүн жана чоюлган траверс курларын бирикти-рүүчү элементтерди эсептөөдө  коэффициентин 10% га азайтылышы керек.

7.1.3 N күчү менен жана 7.3.2-7.3.9 талаптарын канааттандыруу менен борборлоштуруп кысууда бүтүн кесилиш элементтеринин туруктуулугун эсептөө, төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                                          (7)

мында – борбордук кысуудагы туруктуулук коэффициенти,  болгон учурда анын мааниси төмөнү формула боюнча аныкталышы керек

                                          (8)

(8) формуладагы  коэффициенттин маанисин төмөнү формула боюнча эсептөө керек

                                                (9)

мында өзөктүн шарттуу ийилчеги;

 жана –кесилиштердин түрлөрүнө жараша 7-таблица боюнча аныктала турган коэффициенттер.

(8) формула боюнча эсептелген , коэффициенттин мааниси шарттуу ийкемдүүлүктүн мааниси а, b жана с кесилиштеринин түрлөрү үчүн 3,8; 4,4 жана 5,8ден жогору болгондо   көп эмес кабыл алынышы керек.

а жана b кесилиштердин түрлөрү үчүн <0,6 маанилерде а жана b =1 кабыл алынышы керек.

(8) формула боюнча эсептелген  коэффициенттин мааниси Д.1-таблицада берилген (Д тиркемеси).

7-т а б л и ц а

7-таблицанын аягы

Э с к е р т ү ү

1 Дубалдын бетиндеги туруктуулук эсептелгенде бийиктиги 500 ммден жогору болгон прокаттык коштаврлар үчүн коэффициенттердин мааниси а кесилишинин түрү боюнча кабыл алынышы керек.

2 Ушул таблицанын сүрөттөрүндө "х" жана "у-у" октору (8) формула боюнча  аныктоо үчүн эсептөө бети кадимкидей жайгашкан кесилиштерде белгиленген; калган кесилиштерде коэффициенттер эсептөө бетине көз каранды эмес.

7.1.4 Жалгыз бурчтан өзөктөрдүн туруктуулугун эсептөө 7.1.3 талаптарын эске алуу менен аткарылышы керек. Бул өзөктөрдүн ийкемдүүлүгүн аныктоодо бурч кесилишинин инерция радиусу жана эсептелген узундук 10.1.4 жана 10.2.1 ылайык кабыл алынышы керек.

Жалгыз бурчтардан жасалган мейкиндик конструкцияларынын торчолорунун жээктерин жана элементтерин эсептөөдө 16.12 талаптарын аткаруу керек.

7.1.5 Ачык П-түрдүү кесилиштеги бүтүн дубалдары бар кысылган элементтерди (2-сүрөт) планка же торчолор менен бекемдөө керек, муну менен бирге, 7.2.2; 7.2.3; 7.2.7 жана 7.2.8 талаптар аткарылышы керек.

а) - ачык; б), в) – планкалар же торчолор менен бекемделген

2-сүрөт – элементтердин П-түрдүү кесилиштери

Планкалар же торчолор жок болгон учурда, мындай элементтерди х-х жана у-у негизги тегиздиктерде (7) формула боюнча эсептөөдөн тышкары, туруктуулукту жоготуунун ийилүү-буралуу формасында төмөкү формула боюнча туруктуулукту текшерүү керек*

                                                      (10)*

бул жерде  – барабар катарында кабыл алынуучу коэффициент

 болгондо

 болгондо  

Мында  маанини төмөнкү формула боюнча чыгаруу керек

                                                   (11)

(11) формулада c_max коэффициентин Д тиркемеси боюнча аныктоо керек.

7.1.6 Курама бүтүн кесилиштин борбордук кысылган элементинде курдун дубал менен кошулушун (18) формуласы боюнча аныкталуучу шарттуу туурасынан кеткен күчүнөн Q_fic, жылышуусун 43-таблицанын формулалары боюнча эсептөө керек, муну менен бирге,  коэффициенти дубалдын тегиздигинде кабыл алынышы керек.

7.2 Өтмө кесилиштердин элементтерин эсептөө

7.2.1 Борбордук чоюу жана кысуу учурунда өтмө кесилиштин элементтеринин бекемдигин эсептөө (5) формула боюнча аткарылышы керек, мында A_n – бүтүндөй өзөктүн таза кесилишинин аянты.

7.2.2 Бутактары планкалар же торчолор менен бириктирилген өтмө кесилиштеги кысылган өзөктөрдүн туруктуулугун эсептөө (7) формула боюнча аткарылышы керек; муну менен бирге, салыштырмалуу эркин огуна (планкалардын же торчолордун тегиздигине перпендикуляр жайгашкан) карата коэффициентти (8) жана b тибиндеги кесилиштер үчүн алардагы га алмаштыруу менен (9) формулалары боюнча аныктоо керек.  мааниси панелдери алтыдан кем эмес болгон өзөктөр үчүн 8-таблицада берилген , маанилерге жараша аныкталышы керек.

Панелдери алтыдан кем эмес болгон өзөктөрдүн туруктуулугун эсептөө төмөндөгүчө аткарылышы керек:

планкаларда - рамалык системаларды эсептөө катарында;

торчолордо - 7.2.5 талаптарына ылайык.

7.2.3 Планкалары бар өтмө өзөктөрдө ширетилген жиктердин же планкаларды бекиткен четки буроолордун ортосундагы участокто өзүнчө бутактын шарттуу ийкемдүүлүгү ,  же  (8-таблицаны караңыз) 1,4 көп болбошу керек.

Тегиздиктердин биринде планкалардын ордуна бүтүн лист бар болгон учурда (2, б) жана в) сүрөттөрдү караңыз) бутактын ийкемдүүлүгүн анын тегиздигине перпендикуляр болгон борбордук огуна карата жарым кесилиш инерциясынын радиусу боюнча эсептөө керек.

7.2.4 Торчолору бар өтмө өзөктөрдө өзөктүн туруктуулугун эсептөөдөн тышкары, жалпысынан түйүндөрдүн ортосундагы участоктордогу айрым бутактардын туруктуулугун текшерүү керек. Түйүндөрдөгү моменттердин тааси-ри, мисалы, торчо элементтеринин борборлоштурулушунан эске алынышы керек.

Торчолору бар өтмө өзөктөрдө түйүндөрдүн ортосундагы айрым бутактардын шарттуу ийкемдүүлүгү 2,7 ден ашпашы керек жана жалпы өзөктүн шарттуу берилген ийкемдүүлүгүнөн  ашпашы керек.

Бутактардын шарттуу ийкемдүүлүгүнүн жогорку, бирок 4,1 ден көп эмес маанилерин кабыл алуу, мындай өзөктөрдү эсептөө 7.2.5 талаптарына ылайык аткарылган шартта кабыл алынышы керек.

7.2.5 Торчолору бар өтмө өзөктөрдү 7.2.2 жана 7.2.4 көрсөтүлгөндөрдү эске алуу менен эсептөө (7) формула боюнча, андагы R_y ны  алмаштыруу менен аткарылышы керек.

Муну менен бирге, 2,7 болгон учурда өзүнчө бутак үчүн  туруктуулук коэффициентин 1,0 барабар кабыл алуу керек, ал эми 3,2 болгон учурда  эсептик узундукта формула боюнча (8) аныктоо керек, мында l_b - бутактын узундугу (3 - сүрөттө, ал эми бутактын узундугу - 2 ).

2,7<<3,2 шарттуу ийкемдүүлүк интервалында  маани  болгон учурда 1,0 менен маанисинин ортосундагы сызыктуу интерполяция менен аныкталышы керек .

А) – үч бурчтуу; б) – үч бурчтуу

3-сүрөт – Өтмө өзөктөрдүн торчолорунун схемалары

8-т а б л и ц а

торчолору менен

8-таблицанын уландысы

8-таблицанын аягы

                    4-сүрөт* - Планкалуу өтмө өзөк

7.2.6 Дубалдар менен тыгыз же прокладкалар аркылуу бириктирилген бурчтардан, швеллерлерден ж.б. курамдуу кесилиштердин өзөктөрүн эсептөө бириктирүүчү ширетилген жиктердин же четки буроолордун борборлорунун ортосундагы участоктор кысылган элементтер үчүн 40i жана чоюлгандар үчүн 80i ашпаган шартта толук кесилиш катары аткарылышы керек. Бул жерде бурчтун же швеллердин кесилишинин i инерция радиусу таврлуу же коштаврлуу кесилиштер үчүн огуна жараша прокладкалардын жайгашуу тегиздигине параллелдүү, ал эми кайчылаш кесилиштер үчүн минималдуу кабыл алынышы керек.

Муну менен брге, кысылган элементтин узундугунун чегинде экиден кем эмес аралык байланыштары (прокладкалар) каралышы керек.

7.2.7 Өтмө кесилиштин кысылган өзөктөрүнүн туташтыруучу планкаларын жана элементтерин эсептөө өзөктүн жалпы узундугу боюнча туруктуу катарында кабыл алынган жана төмөнкү формула боюнча аныкталуучу шарттуу туурасынан кеткен күчкө Q_fic карата аткарылышы керек

                                   (18)

мында N – өтмө өзөктөгү узунунан кеткен күч;

– планкалардын же торчолордун тегиздигиндеги өтмө өзөктү эсептөөдө кабыл алынуучу борбордук кысуудагы туруктуулук коэффициенти (в тибиндеги кесилиш үчүн).

Шарттуу узунунан кеткен күч  төмөндөгүдөй бөлүштүрүлүшү керек:

- бириктирүүчү планкалар (торчолор) гана болгондо – туруктуулукту текшерүү жүргүзүлүп жаткан огуна перпендикуляр жайгашкан тегиздиктерде жаткан планкалардын (торчолордун) ортосунда бирдей;

- бүтүн лист жана бириктирүүчү планкалар (торчолор) болгондо - листке параллель болгон тегиздикте жаткан лист менен планкалардын (торчолор) ортосунда;

- эки тараптуу үч кырдуу өтмө өзөктөрдү эсептөөдө - бир кырда жайгашкан бириктирүүчү планкалардын (торчолордун) ар бир системасы үчүн 0,8  барабар.

7.2.8 Бириктирүүчү планкаларды жана алардын бекиткичтерин эсептөө (4-сүрөттү караңыз) планканы кесүүчү F_s күчүнүн биргелешкен аракетине раскоссуз фермалардын элементтерин жана анын тегиздигинде планканы ийген M_s моменттин эсептөө катары аткарылышы керек, алардын мааниси төмөнкү формулалар боюнча аныкталышы керек:

                                               (19)

                                                 (20)

мында Q_s- бир кырдуу планкага келген шарттуу туурасынан кеткен күч.                                            

7.2.9 Курама өзөктөрдүн бириктирүүчү торчолорунун элементтерин эсептөө жалпак фермалардын торчолорунун элементтерин эсептөө катары аткарылышы керек. 3-сүрөт боюнча торчолордун раскосторун эсептөөдө раскостогу күчтү төмөкү формула менен аныктоо керек

                                                       (21)

мында - бирдей кабыл алынган коэффициент: 3, а, б-сүрөт боюнча торчо үчүн 1,0, жана 3, в-сүрөт боюнча - 0,5;

Q_s– торчонун бир тегиздигине туура келген шарттуу туурасынан кеткен күч.

Распоркалары бар кайчылаш торчонун раскосторун эсептөөдө (3-сүрөт, г) ар бир бутакты кысуудан келип чыккан жана төмөнкү формула боюнча аныктала турган кошумча күч-аракетти N_ad  эске алуу керек

,                                             (22)

где  3-сүрөттө көрсөтүлгөн өлчөмдөр;  N_b – өзөктүн бир бутагындагы күч-аракет;

A_d, A_b – бир раскостун жана буга ылайык бир бутактын кесилишинин аянты.

7.2.10     Кысылган элементтердин эсептик узундугун азайтууга арналган өзөктөрдү эсептөө (18) формула боюнча аныкталуучу, негизинен кысылган элементтин шарттуу туурасынан кеткен күчүнө барабар күч-аракетке аткарылышы керек.

Көпүрө же асма крандардан жүктөмдөр болгон учурда, туурасынан кеткен рамалардын тегиздигине перпендикуляр болгон тегиздиктеги колонналардын бутактарынын эсептелген узундугун азайтууга арналган распоркаларды эсептөө (18) формуласы боюнча аныкталуучу, шарттуу туурасынан кеткен күч-аракетке аткарылышы керек, мында N маанисин распорка менен бириктирилген колонналардын эки бутагындагы узунунан кеткен күчтөрдүн суммасына барабар кабыл алуу керек.

7.3  Бүтүн кесилиштин борбордук кысылган элементтеринин дубалдарынын жана жээк листтеринин туруктуулугун текшерүү

7.3.1 Дубалдын туруктуулугун текшерүүдө, эсептик бийиктикти h_ef 5-сүрөт боюнча кабыл алуу керек:

5-сүрөт – Прокаттык, курама жана дубалдын бардык бийиктигине ийилген профилдердеги – ширетилген элементтердеги дубалдын асылган текчелердин, жээк листтеринин эсептик өлчөмдөрү;

элементтин огуна жакын жээк бурчтарынын четтеринин ортосундагы аралык - фрикциялык жээктик муундары бар элементтерде;

ички буралуулардын башталыштарынын ортосундагы аралык - прокаттык профилдерде;

буралуулардын (выкружек) четтеринин ортосундагы аралык - ийилген профилдерде.

7.3.2 Бүтүн кесилиштин борбордук кысылган элементтеринин дубалдарынын туруктуулугун, эгерде дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү  9-таблицадагы формулалар боюнча аныкталуучу чектүү шарттуу ийкемдүүлүктүн маанилеринен , ашпаса, камсыз кылынган деп эсептөө керек. Көбүрөк ийкемдүү дубалдар, алардын туруктуулугу тастыкталган учурда колдонулушу керек (теориялык же тажрыйба жолу менен).

9-т а б л и ц а

9-таблицанын аягы

7.3.3 Конструкциялардын геометриялык бир сызыкта болбогондугун эске алуу менен эсептелгендерди кошпогондо, бүтүн кесилиштин (колонналар, мамылар, тирөөчтөр ж .б.) борбордук кысылган элементтеринин дубалдары      2,3 болгон учурда 2,5h_ef  дан 3 h_ef чейинки кадам менен катуулуктун туурасынан кеткен кырлары менен бекемделиши керек.

Өтмө кесилишиндеги колонналардын катуу бутактарында катуулуктун кырларын бириктирүүчү торчолордун (планкалардын) бекитүү түйүндөрүнө гана орнотуу керек.

Туурасынан кеткен кырлар менен гана бекемделген дубалда алардын чыгып турган бөлүгүнүн туурасы b_r симметриялуу жупташкан кырлар үчүн - (h_ef/30+40) мм кем эмес, бир тараптуу кыр үчүн - (h_ef/20+50) мм кем эмес болушу керек; кырдын t_r калыңдыгы  кем болбошу керек.

Дубалды бир тараптуу туурасынан кеткен катуулук кырлары менен бекемдегенде, жалгыз бурчтарды дубалга уч менен ширетүү керек.

7.3.4 Дубалдын эсептелген бийиктиги h_ef менен коштаврдык кесилиштин борбордук кысылган элементтеринде дубалды ортосунда жайгашкан жана кесилишинин инерция учуру  болгондо L_rl, менен бекемдеген учурда, 7.3.2 де белгиленген  маани коэффициентке көбөйтүлүшү керек

                                        (30)

Кыр дубалдын бир жагына жайгаштырылганда, анын инерция моменти дубалдын жакынкы четине дал келген огуна карата эсептелиши керек жана ал жупташкан симметриялуу кыр үчүн кем болбошу керек.

h_ef эсептеп чыгууда дубал гофр түрүндөгү узунунан кеткен кырды аткаруу учурунда, гофрдын чоюлган узундугун эске алуу керек.

Катуулуктун узунунан кеткен кырын элементтердин эсептелген кесилишине кошуу керек.

Катуулуктун узунунан кеткен кырынын чыгып турган бөлүгүнүн минималдуу өлчөмдөрү 7.3.3 талаптарына ылайык, туурасынан кеткен кырлар үчүн катарында кабыл алынышы керек.

7.3.5 Дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгүнүн иш жүзүндөгү мааниси  7.3.2, ошондой эле 9.4.2 жана 9.4.3 талаптарына ылайык, (7) формулаларда, ошондой эле (109), (111), (115), (116), (120) жана (121)  алынган дубалдын чектүү шарттуу ийкемдүүлүгүнүн маанисинен , (2 эседен ашык эмес борбордук кысууда) ашкан учурларда бүтүн кесилиштин борбордук жана борбордук эмес кысылган өзөктөрүн эсептөөдө А ордуна эсептелген кыскартылган кесилиш аянтын A_d кабыл алышат.

7.3.6 A_d маанини төмөнкү формулалар боюнча чыгаруу керек:

Жуптаврлуу жана швеллерлүү кесилиштер үчүн

                                           (31)

Коробкалуу кесилиш үчүн:

Борбордук кысууда

                        (32)

борбордук эмес кысылган учурда

                                          (33)

мында h_ef жана h_d – туруктуулук текшерилүүчү тегиздикке параллель жайгашкан дубалдын эсептелген жана кыскартылган бийиктиги;

b_ef,1 жана b_d – туруктуулук текшерилүүчү тегиздикке перпендикуляр жайгашкан коробкалуу кесилиштин жээгинин эсептелген жана кыскартылган туурасы.

Борбордук кысылган элементтердеги маанини төмөнкү формула боюнча эсептөө керек:

коштаврдуу кесилиш үчүн

               (34)

мында >3,5 болгондо =3,5 кабыл алуу керек;

коробкалуу кесилиш үчүн

                 (35)

мында >2,3 болгондо =2,3 кабыл алуу керек;

швеллердик кесилиш үчүн

                                                (36)

Борбордук кысылган элементтер үчүн (34)-(36) формулаларындагы  жана  маанилер 7.3.2 талаптарына ылайык кабыл алынышы керек. (35) формула боюнча коробка кесилиши үчүн b_d маанисин чыгарууда h_d, t_w,  жана  ордуна b_d, t_f,  жана  кабыл алынышы керек, муну менен бирге,  мааниси 7.3.9 талаптарына ылайык аныкталууга тийиш.

Коштаврдуу жана коробкалуу кесилиштин борбордон тышкары кысылган h_d маанисин тиешелүүлүгүнө жараша (34) жана (35) формулалар боюнча чыгаруу керек; муну менен бирге бул формулаларда  жана  маанилер 9.4.2 ылайык кабыл алынышы керек.

7.3.7 Жээктүү листтердин туруктуулугун текшерүүдө асма тактайдын эсептелген туурасы b_ef  катарында аралыкты кабыл алуу керек:

дубалдын кырынан жээктүү листтин (текченин) четине чейин - ширетилген элементтерде;

жээктеги четки болттун огунан жээктүү листтин четине чейин -фрикциялык жээктүү бирикмелери бар элементтерде;

ички буралуунун башталышынан текченин четине чейин - прокаттык профилдерде;

буралуунун четинен текченин четине чейин – ийилген профилдерде (5-сүрөттү караңыз).

7.3.8 Эгерде жээктин (текче) асмасынын шарттуу ийкемдүүлүгү , маанилери <0,8 же >4 болгондо ага ылайык =0,8 же =4 кабыл алуу керек болгон 10-таблицанын формулалары боюнча аныкталуучу жээктин (текче) асмасынын чектүү шарттуу ийкемдүүлүгүнүн маанисинен ашпаса, бүтүн кесилиштин борбордук кысылган элементтеринин жээктүү листтеринин (текчелеринин) туруктуулугу камсыз кылынган деп эсептелет.

10-т а б л и ц а

10-таблицанын аягы

7.3.9 Коробкалуу кесилиштин борбордук кысылган элементтеринде жээктүү листтин чектик шарттуу ийкемдүүлүгүн  коробкалуу кесилиштин дубалдары үчүн катарында 10-таблица боюнча кабыл алуу керек: .

7.3.10 5-сүрөт боюнча жээктин (текченин) ийилүүсүнүн бийиктиги a_ef же жээктелген кырдын бийиктиги, эгерде бар болсо, планкалар менен бекемделбеген элементтерде 0,3 b_ef кем эмес жана тактайлар менен бекемделген элементтерде  0,2 b_ef болушу керек (10-таблицаны караңыз). Жээктелген кырдын калыңдыгы  кем болбошу керек.

7.3.11 Борбордук кысылган элементтердин кесилиштерин чектик ийкемдүүлүк боюнча дайындоодо (10.4-ке ылайык) 9 жана 10-таблицалар боюнча аныкталуучу дубалдын  жана жээктердин , чектик шарттуу ийкемдүүлүгүнүн маанилерин тиешелүү түрдө , коэффициентке көбөйтүү менен, бирок 1,25 тен көп эмес көбөйтүлүшү керек.

8 Ийилүүдө болот конструкцияларынын элементтерин эсептөө

8.1 Эсептөөнүн жалпы жоболору

Конструкциялардын багытына жана пайдалануу шарттарына жараша ийилүүчү элементтерди (устундарды) эсептөө 4.2.7 ылайык элементтерди үч класска бөлүү менен пластикалык майышууларды эске албастан же эске алуу менен жүргүзүлүшү керек.

1-класстагы устундар бардык түрдөгү жүктөмдөр үчүн колдонулуп, катуу майышуулардын чегинде эсептелиши керек; 2 жана 3-класстагы устундар статикалык жүктөмдөр үчүн колдонулуп, пластикалык майышуулардын өнүгүшүн эске алуу менен эсептелиши керек.

КЧжЭ 2.01.07 боюнча 1К-8К иштөө режимдериндеги топтордун кран алдындагы кран жолдорунун устундары бекемдикти эсептөөдө 1-класска киргизүү керек.

Бисталдык устундарды 2-класска киргизүү керек жана дубалдагы чектелген пластикалык майышууларды эске алуу менен эсептөө керек, алардын мааниси катуу болоттон жасалган жээктеги R_yf эсептөө каршылыгына жеткенде аныкталышы керек.

8.2 Бүтүн кесилиштин ийилүүчү элементтеринин бекемдүүлүгүн

эсептөө

8.2.1 1-класстагы устундардын бекемдүүлүгүн эсептөө төмөнкү формулалар боюнча аткарылышы керек:

негизги тегиздиктердин бириндеги моменттердин аракетинде

                                                     (41)

туурасынан кеткен кесилишитеги аракетте

                                                    (42)

эки негизги тегиздиктердин бириндеги моменттердин аракетинде (бимомент болгондо)

                                     (43)

мында х жана у – негизги октордон кесилиштин каралып жаткан точкасына чейинки аралык, ал эми

- бул точканын секториалдык координатасы;

устундун дубалында моменттин жана туурасынан кеткен күчтүн бир эле учурдагы аракети

                        (44)

мында  - устундун узунунан кеткен огуна параллель дубалдын ортоңку тегиздигиндеги кадимки чыңалуусу;

– бул дагы, устундун узунунан кеткен огуна перпендикуляр, анын ичинде (47) формула боюнча аныкталуучу ;

– дубалдагы кесүү чыңалуусу.

(44) формулада өзүнүн белгилери менен кабыл алынуучу  жана  чыңалуулары устундун дубалынын ошол эле чекитинде аныкталышы керек.

Бөлүнгөн устундар үчүн тирөөчтөгү туурасынан кеткен күчтүн аракетинин бекемдигин текшерүүдө (42) формуланы жээктердин иштешин эске албастан колдонуу керек.

(43) формуласы боюнча эсептелген устундарда устундун дубалындагы чыңалуунун мааниси эки негизги ийилүү тегиздигинде (44) формула боюнча текшерилиши керек.

Дубалды буроолордун тешиктеринде бошоткондо, (42) формуласынын сол бөлүгүн, ошондой эле (44) формуладагы маанини төмөнкү формула боюнча аныкталуучу коэффициентке  көбөйтүү керек

                                                      (45)

мында s – бир вертикалдуу катардагы тешиктердин кадамы;

d – тешиктин диаметри.

8.2.2 Жогорку жээкке жүктөм колдонулган жерлерде, ошондой эле устундун тирөөчү кесилиштеринде жергиликтүү чыңалуу  болгондо, катуулук кырлары менен бекемделбеген устундун дубалынын бекемдигин эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                                         (46)

мында

                                                (47)

Бул жерде F – жүктөмдүн (күчтүн) эсептик мааниси;

_lef – төмөнкү формулалар боюнча аныкталуучу жүктөмдү бөлүштүрүүнүн шарттуу узундугу:

6-сүрөттөгү учурлар үчүн, а) жана б)

l_ef=b+2h;                                                        (48)

6-сүрөттөгү учурлар үчүн, в

                                                    (49)

a) – ширетүүчү устун; б) - прокаттык устун; в) – крандын дөңгөлөгүнөн жүктөм болгондо ширетүүчү же прокаттык устундар

6-сүрөт –Устундун дубалына топтолгон жүктөмдү бөлүштүрүү схемалары

мында h – эгерде төмөнкү устун ширетилген болсо, устундун үстүңкү жээгинин жана жээктүү жиктин катетинин калыңдыгынын суммасына барабар (6, а-сүрөттү караңыз) же эгерде төмөнкү устун прокаттык болсо, текченин сырткы бетинен дубалдын ички бурулуусунун башталышына чейинки аралыкка барабар өлчөм, (6, б-сүрөттү караңыз);

– бирдей кабыл алынган коэффициент: 3,25 - ширетилген жана прокаттык устундар үчүн;

4,5 – фрикциялык жээктүү бирикмелери бар устундар үчүн;

I_1f – устундун жээгинин жана кран рельсинин өз инерция моменттеринин суммасы же жээк менен рельстин биргелешип иштешин камсыз кылуучу жик менен ширетилген учурда жээк жана рельстен турган кесилиштин инерция моменти;

b – үстүңкү элементтин таянычынын туурасы.

8.2.3 8.4.6, 8.5.8, 8.5.9 жана 8.5.18 талаптары сакталган жана  кесүү чыңалуулары болгон (тирөөчү кесилиштеринен тышкары) учурда 440 Н/мм² ченемдик каршылык көрсөтүүсү бар болоттон жасалган жуптаврдуу жана коробкалуу кесилиштердин 2 жана 3-класстагы кесилген устундарынын бекемдигин эсептөө (7-сүрөт) төмөнкү формулалар боюнча аткарылышы керек:

7-сүрөт - Эң катуу тегиздикте ийилгенде аларга таасир этүүчү күч-аракеттер менен устундардын жуптаврдуу (а) жана коробкалуу (б) кесилиштеринин схемалары (L_x >L_y)

                                               (50)

эки негизги тегиздикте жана чыңалууда ийилгенде

                            (51)

Бул жерде  M_x, M_y – ийилген моменттердин абсолюттук маанилери;

c_x, c_y -, Е.1 таблицасы боюнча кабыл алынуучу коэффициенттер;

– барабар кабыл алынуучу коэффициент:

 =1 болгондо;

 болгондо

                                          (52)

мында - жээктин кесилишинин аянтынын дубал кесилишинин аянтына болгон катышы (симметриялык эмес кесилиш үчүн A_f - кичинекей жээктин аянты; коробкалуу кесилиш үчүн A_w - эки дубалдын кесилишинин жалпы аянты).

эң катуу тегиздикте ийилгенде (L_x>L_y) жана симметриялуу коштаврлардын тар буралышы

                                (53)

мында – 10а таблицасы боюнча сызыктуу интерполяция менен аныкталат:

10 а-т а б л и ц а

 (50) жана (51) формулалардагы таза ийилүү зонасындагы кесилишти эсептөөдө с_x жана c_y коэффициенттеринин ордуна =1 кабыл алуу керек

Устундардын тирөөчү кесилишиндеги бекемдикти эсептөө (M_x=0 жана M_y=0 болгондо) төмөндөгүчө аткарылышы керек:

                                                     (54)

                                                   (55)

Дубалды болт үчүн тешиктери аркылуу бошоткондо (54) жана (55) формулалардын сол бөлүгүн (45) формуласы боюнча аныкталуучу коэффициентке  көбөйтүү керек.

Курама устундардын минималдуу кесилиштеринин өлчөмдөрүн белгилөө үчүн c_x жана c_y коэффициенттерин Е.1-таблицада берилген маанилерден аз, бирок 1,0 дөн кем эмес кабыл алуу керек. Ийилүүчү элементтердин минималдуу кесилиштерин тандоо методикасы болот конструкцияларын долбоорлоо эрежелеринде берилген.

8.2.4 Өзгөрүлмө кесилиштеги кесилген устундардын бекемдигин эсептөө 8.2.3 ылайык, пластикалык майышууларды эске алуу менен М жана Q күч-аракеттеринин эң жагымсыз айкалышы менен бир гана кесилиште аткарылат; устундун калган кесилиштеринде эсептөө Е.1-таблицадагыдан аз болгон c_x жана c_y коэффициенттердин маанилеринде (Е тиркемеси) же 8.2.1 ылайык аткарылышы керек.

8.2.5 8.4.6, 8.5.8, 8.5.9 жана 8.5.18 талаптарын сактоодо, симметриялуу эки огу бар, катуу тегиздикте ийилүүчү, 20% дан көп эмес айырмаланган чектеш аралыктары бар туруктуу жуптаврдуу жана коробкалуу кесилиштердин кесилбеген жана кармалбаган устундардын бекемдигин эсептөө тирөөч жана аралык моменттерин жарым-жартылай бөлүштүрүүнү эске алуу менен 2-класстагы элементтер катарында (50) формуласы боюнча аткарылышы керек.

Бул учурда, моменттин эсептелген мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                  (56)

мында M_max – болоттун ийкемдүү иштешин болжолдоодо кесилбеген устунду эске алуу менен аныкталуучу аралыктагы же тирөөчтөгү эң чоң ийилүү моменти;

M_ef – шарттуу ийилүү моменти, барабар:

а) чоң мааниге учтары менен допшолуу такалган кесилбеген устундарда:

                                             (57)*

M_ef=0,5M₂,                                                       (58)

мында max символу андан кийинки бардык маанинин максимумун табуу керек дегенди билдирет;

M₁ – допшолуу такалган бир арыштуу устун катарында эсептелген четки арыштагы ийилген момент;

a- M₁ момент аракетте болгон кесилиштен четки таянычка чейинки аралык;

l – четки арыштын узундугу;

M₂ - допшолуу такалган бир арыштуу устун катарында эсептелген ортоңку арыштагы максималдуу ийилүүчү момент;

б) учтары кысылган бир арыштуу жана кесилбеген устундарда M_ef=0,5M₃, мында M₃- тирөөчтөрдө допшолору бар устундар катарында эсептелген моменттердин эң чоңу;

в) бир жагы бекитилген жана экинчи жагы эркин такалган учу бар устунда M_ef маанисин (57) формула боюнча аныктоо керек.

(52) формуласындагы  маанини M_max иштеп жаткан кесилиште эсептөө керек; эгерде M_max – арыштагы момент болсо, анда устундун тирөөч кесилишин текшерүү керек.

8.2.6 8.2.5 канааттандыруучу кесилбеген жана кыпчылган устундардын бекемдигин эсептөө, эки негизги тегиздикте ийилген учурда 8.2.5 ылайык тирөөч жана арыштуу моменттерин эки негизги тегиздикте кайра бөлүштүрүүнү эске алуу менен (51) формула боюнча аткарылышы керек.

8.2.7 8.2.5, 8.4.6, 8.5.8, 8.5.9 жана 8.5.18 талаптарын канааттандыруучу кесилбеген жана кыпчылган устундардын бекемдигин эсептөө ийилүү моменттерин кайра бөлүштүрүүнү жана шарттуу пластикалык допшолорунун пайда болушун, ошондой эле максималдуу ийилүү моменти менен кесилиштердеги  тийүүчү чыңалуунун 8.2.3 ылайык таасирин эске алуу менен 3-класстагы элементтерди эсептөө катарында (50) формула боюнча аткарылышы керек.

8.2.8 8.4.4, 8.5.9 жана 8.5.17 талаптары сакталганда жана  жана  тийүүчү чыңалуу болгондо (тирөөчү кесилиштерден тышкары) эки октуу симетриясы бар жуптаврдуу жана коробкалуу кесилиштердин бисталдык кесилген устундарынын бекемдигин эсептөө 2-класстагы элементтерди эсептөө катарында төмөнкү формулалар боюнча аткарылышы керек:

бир негизги тегиздикте ийилгенде

                                           (59)

эки негизги тегиздикте ийилгенде

                                    (60)

 (59) жана (60) формулаларда:

                    (61)

мында   

– барабар кабыл алынуучу коэффициент:

 болгондо

 болгондо

                                         (62)

с_yr – барабар кабыл алынуучу коэффициент 1,15 – жуптаврдуу кесилиш үчүн жана 1,05/r – коробкалуу кесилиш үчүн.

Таза ийилүү зонасы болгондо жана тирөөчү кесилиште, ошондой эле кесилиштин бошотулушун эске алуу менен бисталь устундарын эсептөө 8.2.3 жана болот конструкцияларын долбоорлоо эрежелерине ылайык аткарылышы керек.

8.3 Бүтүн кесилиштеги кран жолдорунун устундарынын бекемдигин

эсептөө

8.3.1 Кран жолдорунун устундарынын бекемдигин эсептөө 8.2.1 ылайык КЧжЭ 2.01.07-85 боюнча аныкталуучу вертикалдуу жана горизонталдуу жүктөмдөрдүн аракетине аткарылышы керек*.

8.3.2 Кран жолдорунун устундарынын дубалдарынын бекемдигин эсептөө (металлургия өндүрүшүнүн цехтериндеги 7К жана 8К иштөө режимдериндеги топторунун крандары үчүн устундарды кошпогондо) (44) формуласы боюнча аткарылышы керек, анда кесилбеген устундардын тирөөчтөрүндөгү кесилиштерди эсептөөдө 0,87 коэффициентинин ордуна 0,77 коэффициенти кабыл алынышы керек.

8.3.3 7К (металлургия өндүрүшүнүн цехтеринде) жана 8К иштөө режимдериндеги крандар үчүн туруктуулук чеги 440 Н/мм² ашпаган болоттон жасалган кран жолдорунун устундарынын дубалдарынын бекемдигин эсептөөдө төмөнкү шарттар аткарылышы керек:

  (63)

                                           (64)

                                           (65)

                                      (66)

мында – кесилген устундарды эсептөө үчүн 0,87 жана кесилбеген устундардын тирөөчтөрүндөгү кесилиштерди эсептөө үчүн 0,77 барабар кабыл алынган коэффициент;

                 (67)

(67) формулада:

M жана Q – КЧжЭ 2.01.07 ылайык аныкталуучу эсептелген жүктөмдөн устундун кесилишиндеги ийилүү моменти жана туурасынан кеткен күч;

– КЧжЭ 2.01.07 ылайык кабыл алынуучу кран жүктөмдөрү үчүн жүктөм боюнча бекемдик коэффициенти;

– КЧжЭ 2.01.07 боюнча кошумча коэффициентке ылайык кабыл алынуучу крандын бир дөңгөлөгүнөн топтолгон вертикалдуу жүктөмдүн көбөйтүү коэффициенти;

F_n – крандын бир дөңгөлөгүнөн топтолгон вертикалдуу жүктөмдүн толук ченемдик мааниси;

l_ef – 8.2.2 ылайык аныкталуучу шарттуу узундугу;

a – устундун дубалдарынын вертикалдуу кырларынын ортосундагы аралык;

M_t – төмонкү формула боюнча аныкталуучу жергиликтүү буралуучу момент

                                       (68)

мында е=0,2b, (бул жерде b – рельстин астынын туурасы);

Q_t – кран жолунун туурасынан багытталган, көпүрө крандарынын кыйшайышынан жана кран жолдорунун параллелсиздигинен келип чыккан жана КЧжЭ 2.01.07 ылайык кабыл алынган эсептелген горизонталдык жүктөм;

h_r – кран рельсинин бийиктиги;

- рельстин жана жээктин бурулуусундагы инерциянын өз моменттеринин суммасы, анда b_f жана t_f –устундун жогорку жээгинин туурасы жана калыңдыгы.

 (63)-(67) формулалардагы бардык чыңалууларды "плюс" белгиси менен кабыл алуу керек.

8.3.4 Кран жолдорунун (монорельстердин) асма устундарынын бекемдигин эсептөө кран дөңгөлөгүнүн басымынан устундун огу боюнча жана туурасынан багытталган жергиликтүү нормалдуу чыңалууларды эске алуу менен аткарылышы керек.

8.3.5 1к-5К иштөө режимдеринин топторундагы крандар үчүн симметриянын эки огу бар жуптаврдуу кесилиштин кран жолдорунун бисталдык устундарынын бекемдигин эсептөө,  болгон учурда 8.3.2 талаптарына ылайык же (60) формула боюнча аткарылышы керек, ал жерде:

M_y – горизонталдык тегиздиктеги толугу менен устундун жогорку жээгине өтүүчү ийилүү моменти;

W_xn=W_xnf  – у-у огуна салыштырмалуу жогорку жээктин кесилишинин каршылык моменти;

c_y -1,15 барабар кабыл алынган коэффициент.

8.4 Бүтүн кесилиштин ийилүү элементтеринин жалпы туруктуулугун

эсептөө

8.4.1 8.2.1 жана 8.2.8 талаптарын канааттандырган 1-класстагы жуптаврдуу устундардын, ошондой эле 2-класстагы бисталдык устундардын туруктуулугун эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек:

кесилиш симметрия тегиздигине дал келген дубал тегиздигинде ийилгенде

                                                    (69)

Эки негизги тегиздикте ийилгенде (жана бимоменттер болгондо)

                        (70)

(69) жана (70) формулаларда:

– каптал жылышууларга жана бурулушка бекитилген тирөөчү кесилиштери бар устундар үчүн Ж тиркемеси боюнча аныкталуучу ийилген туруктуулук коэффициенти;

W_cx – кысылган жээктин көбүрөөк кысылган буласы үчүн эсептелген х-х огуна карата кесилиштин каршылык моменти;

 – кысылган жээктин көбүрөөк кысылган чекитинин көбүрөөк кысылган буласы үчүн эсептелген ийилген тегиздикке дал келген у-у огуна карата кесилиштин каршылык көрсөтүү моменти;

 – кысылган жээктин көбүрөөк кысылган чекитинин көбүрөөк кысылган буласы үчүн эсептелген кесилиштин каршылыгынын секторалдык моменти.

Эгерде каралып жаткан чекитте тиешелүү күч кысууну пайда кылса, (70) формуладагы экинчи жана үчүнчү мүчөлөрүнүн "+" белгиси кабыл алынат.

(69) жана (70) формулалардагы бисталь устундары үчүн, ошондой эле  Ry, аныктоодо, R_yf  алмаштыруу керек.

8.4.2  маанини аныктоодо устундун эсептик узундугу l_ef катарында туурасынан кеткен жылышуулардан (узунунан же туурасынан кеткен байланыш түйүндөрү, катуу төшөлмө бекитилген жер) кысылган жээктин бекитилген жерлеринин ортосундагы аралыкты кабыл алуу керек; l_ef=l байланыштары жок болбогондо (мында l – устундун арышы); консолдун эсептик узундугу катарында төмөндөгүнү кабыл алуу керек: горизонталдуу тегиздиктеги консолдун аягында кысылган жээк бекитилбегенде l_ef=l (бул жерде, l – консолдун узундугу) же горизонталдуу тегиздиктеги кысылган жээктин бекитилген жерлеринин ортосундагы аралык – жээк консолдун аягында же узундугу боюнча бекитилгенде.

8.4.3 Жуптаврдуу кесилиштин кран жолдорунун устундарынын туруктуулугун эсептөө (70) формуласы боюнча аткарылышы керек, анда: M_y - толугу менен устундун үстүңкү жээгине өткөрүүчү горизонталдык тегиздиктеги ийилүү моменти; W_y=W_yf - у-у огуна карата жогорку жээктин кесилишинин каршылык моменти.

8.4.4 1-класстагы устундардын, ошондой эле 2-класстагы бисталдык устундардын туруктуулугу камсыз кылынган деп эсептелет:

а) устундун кысылган жээгине үзгүлтүксүз таянган жана аны менен ширетүүнүн, буроолордун, өзү тешип өтүүчү бурамалардын ж. б. жардамы менен байланышкан катуу төшөлмө (оор, жеңил жана уюлдук бетондордон жасалган темир бетон плиталары, жалпак жана профилдүү металл төшөлмөлөрү, толкундуу болот ж. б.) аркылуу устунга жүктөмдү берүүдө; муну менен бирге, сүрүлүү күчүн эске алуунун кереги жок;

б) (69) формула боюнча эсептелген жана чоюлган жээктин туурасы кысылган жээктин туурасына 0,75 тен кем эмес катышы бар болгон симмметриялуу жуптаврдуу кесилиштеги же асимметриялуу – көбүрөөк кысылган жээктүү устундар үчүн 11-таблицанын формулалары боюнча аныкталуучу анын чектик маанилеринен  ашпаган устундун кысылган жээгинин шарттуу ийкемдүүлүгүнүн маанилеринде .

11-т а б л и ц а

8.4.5 Ийилген элементтин туруктуулугун камсыз кылышы керек болгон узунунан же туурасынан кеткен байланыштардын катуу төшөлмөнүн кысылган жээгине бекиткичтер иш жүзүндө же шарттуу туурасынан кеткен күчкө эсептелиши керек. Муну менен бирге, шарттуу туурасынан кеткен күчтү төмөнкүчө аныктоо керек:

устундарды өзүнчө бекитүүдө - (18) формула боюнча, анда  ийкемдүүлүктө негизги типтеги кесилиш үчүн (7-таблицаны караңыз)  аныктоо керек (мында горизонталдуу тегиздиктеги кысылган жээктин кесилишинин инерция радиусу), ал эми N – төмөнкү формула боюнча эсептөө керек

N=(A_fr+0,25A_w)R_yw ,                                                 (74)

мында A_f жана A_w – кысылган жээктин кесилиштин жана буга ылайык дубалдын аянттары;

R_yf жана R_yw – кысылган жээктин болотунун жана буга ылайык дубалдын эсептик каршылыгы

Жыш бекитилгенде – формула боюнча

                                                 (75)

мында q_fic – устундун жээгинин узундугунун бирдигине шарттуу туурасынан кеткен күч;

Q_fic - (18) формула боюнча аныкталуучу шарттуу туурасынан кеткен күч, анда =1, ал эми N (74) формула боюнча эсептелиши керек.

8.4.6 2-жана 3-класстагы устундардын туруктуулугу а) же б) 8.4.4 эсептөөнүн талаптарын аткарууда 11-таблицанын формулалары боюнча аныкталуучу  маанилерин коэффициентке көбөйтүү шартында камсыз кылынган деп эсептелет

                                       (76)

мында с_1x – формулалардан чоңураак маани боюнча аныкталуучу коэффициент:

 или                                    (77)

жана 1< чегинде өзгөрүлүүчү

Бул жерде M_x – кесилиштеги ийилүү моменти;

– (52) формула боюнча кабыл алынуучу коэффициент;

c_x – Е.1 таблицага ылайык кабыл алынуучу коэффициент.

Муну менен бирге, устундун жээгинин шарттуу чектик ийкемдүүлүгүнүн төмөндөгүчө кабыл алынуучу мааниси:

 – пластикалык майышуулар эске алынган устундун узундугунун бөлүгүндө;

 -  кесилиштериндеги чыңалуулары бар устундун узундугунун бөлүгүндө;

Пластикалык майышууларды эсепке алуу чоюлганга караганда анча өнүкпөгөн, кысылган жээктүү устундарды эсептөөдө - а) 8.4.4. которуу талаптарын аткарууда гана

8.5 Бүтүн кесилиштин ийилүүчү элементтеринин дубалдарынын жана

жээк листтеринин туруктуулугун текшерүү

8.5.1 Эгерде 8.2.1, 8.3.1-8.3.3, 8.4.1 - 8.4.5 талаптары аткарылса жана дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү  (5–сүрөт) маанилеринен ашпаса, 1-класстагы устундардын дубалдарынын туруктуулугу камсыз кылынган деп эсептөө керек

3,5 – эки тараптуу жээк жиктери бар устундарда (=0) жергиликтүү чыңалуу жок болгондо;

3,2 – ошондой эле, бир тараптуу жээк жиктери бар устундарда;

2,5 – эки тараптуу жээк жиктери бар устундарда  жергиликтүү чыңалуу бар болгондо

Муну менен бирге, 8.5.9 же 8.5.11 жана 8.5.12 ылайык катуулуктун туурасынан кеткен (жана тирөөчү) кырларды орнотуу керек.

8.5.2 1-класстагы устундардын дубалдарынын туруктуулугун текшерүү "плюс" белгиси менен кабыл алынган дубалдын эсептик чегиндеги  эң чоң кысуучу чыңалууну, орточо тийүүчү чыңалууну жана топтолгон жүктөмдөгү дубалдагы  жергиликтүү чыңалууну эске алуу менен аткарылышы керек.

 жана  чыңалууну төмөнкү формулалар боюнча чыгаруу керек:

                                                          (78)

                                                            (79)

мында М жана Q – ийилүү моментинин жана туурасынан кеткен күчтүн орточо мааниси, отсектин чегинде; эгерде отсектин a узундугу (катуулуктун туурасынан кеткен кырларынын окторунун ортосундагы аралык) анын эсептик бийиктигинен h_ef, чоң болсо, анда М жана Q маанилери узундугу h_ef; барабар болгон көбүрөк чыңалган участок үчүн орточо катары эсептелиши керек; эгерде отсектин чегинде момент же тууралжын күч белгисин өзгөртсө, анда алардын орточо мааниси бир белгиси бар отсектин участогунда эсептелиши керек;

h_ef – 7.3.1 боюнча кабыл алынган дубалдын эсептик бийиктиги;

h_w – дубалдын толук бийиктиги.

Топтолгон жүктөмдөгү дубалдагы жергиликтүү чыңалуу  8.2.2 жана 8.3.3 боюнча аныкталышы керек.

Чоюлган жээкке топтолгон жүктөм коюлганн устундардын отсектеринде бир эле учурда жана же и гана эске алынышы керек.

8.5.3 Катуулуктун туурасынан кеткен кырлары менен гана бекемделген симметриялуу кесилиштин 1-класстагы устундарынын дубалдарынын бекемдиги (8-Сүрөт), жергиликтүү чыңалуу () болгондо жана дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү  болгондо, эгерде төмөнкү шарт аткарылса камсыз кылынган деп эсептелет

                            (80)

– 8.5.2 талаптарына ылайык аныкталуучу чыңалуу;

 – төмөнкү формула боюнча эсептелинүүчү кооптуу чыңалуу

мында c_cr – 8.5.4-8.5.6 ылайык аныкталуучу коэффициент;

–  төмөнкү формула боюнча эсептелинүүчү кооптуу чыңалуу

                                        (82)

мында c₁ жана c₂ –8.5.5 ылайык аныкталуучу коэффициенттер;

 – төмөнкү формула боюнча эсептелинүүчү кооптуу чыңалуу

                                            (83)

Бул жерде - дубалдын отсегинин чоң тарабынын кичинекей тарабынан болгон катышы;

 d – дубалдын отсегинин тараптарынын кичинекейи (h_ef  же a).

а) – топтолгон жүктөмдү кысылган жээкке колдонууда;

б) – ошондой эле, чоюлган жээкке

8-сүрөт – Катуулуктун туурасынан кеткен кыр менен бекемделген устундун участогунун схемасы

8.5.4 8.5.3 боюнча устундар үчүн (81) формуладагы c_cr коэффициентин  болгондо 12-таблица боюнча жээктик бирикмелердин түрүнө жана төмөнкү формула боюнча эсептелген  коэффициенттин маанисине жараша аныктоо керек

                                                (84)

мында – 13-таблица боюнча кабыл алынуучу коэффициент;

   b_f, t_f – устундун кысылган жээгинин туурасы жана калыңдыгы.

12-т а б л и ц а

13-т а б л и ц а

8.5.5  болгондо (82) формуласы боюнча  маанилерди эсептөөдө төмөнкүлөрдү кабыл алуу керек:

c₁ – 14-таблица боюнча a/h_ef катышына жана  маанисине жараша (бул жерде l_ef мааниси 8.2.2 талаптарына ылайык аныкталышы керек);

c₂ – 15-таблица боюнча a/h_ef катышына жана (84) формула боюнча эсептелген  мааниге жараша; фрикциялык жээктик бирикмелери бар устундар үчүн =10 кабыл алынышы керек.

 болгон учурда (80) формула боюнча дубалды текшерүү маанисине жараша жүргүзүлүшү керек:

а) 0,8 катышта  маанини (81) формула боюнча 8.5.4 эске алуу менен аныктоо керек.

Эгерде топтолгон жүктөм чоюлган жээкке колдонулса (8, б-сүрөт), анда дубалды текшерүүдө (84) формула боюнча  коэффициентти аныктоодо  жана  гана эске алуу менен b_f  жана t_f катарында чоюлган жээктин туурасын жана калыңдыгын кабыл алуу керек.

14-т а б л и ц а

15-т а б л и ц а

16-т а б л и ц а

 маани бардык учурларда отсектин факт жүзүндөгү өлчөмдөрү боюнча эсептелиниши керек.

8.5.6 Катуулуктун туурасынан кеткен кырлары менен гана бекемделген, көбүрөөк өнүккөн кысылган жээктүү асимметриялык жуптаврдуу кесилиштин 1-класстагы устундарынын дубалдарынын туруктуулугу, эгерде (80) шарт төмөнкү өзгөрүүлөрдү эске алуу менен аткарылса, камсыз кылынган деп эсептелет:

(81) жана (84) формулалар боюнча маанилерди  эсептөөдө, h_ef маанинин ордуна, дубалдын кысылган зонасынын эки эселенген бийиктиги 2h_c кабыл алынат;

>0,8 жана  болгон учурда жана 8.5.5 берилген эки текшерүү жүргүзүлөт, анда 16 - таблица боюнча c_cr жана (81) формула боюнча h_ef маанинин ордуна c_cr аныктоодо дубалдын кысылган зонасынын эки эселенген бийиктиги 2h_c кабыл алынат;

 жана  маанилер отсектин факт жүзүндөгү өлчөмдөрү боюнча эсептелиниши керек.

8.5.7 Катуулуктун туурасынан кеткен кырлары менен гана бекемделген, көбүрөөк өнүккөн кысылган жээктүү асимметриялык жуптаврдуу кесилиштин              1-класстагы устундарынын дубалдарынын туруктуулугу, бир эле учурда  жана  чыңалуунун таасири болгон учурда жана  чыңалуу жок болгондо эгерде төмөнкү шарт аткарылса, камсыз кылынган деп эсептелет:

                                        (85)

мында   - (81) формула боюнча.

Бул жерде жана – тиешелүү түрдө "плюс" жана "минус" белгиси менен кабыл алынган жана (78) формула боюнча аныкталуучу дубалдын эсептик чектериндеги кысуучу жана чоюучу чыңалуулар;

 жана  – (79) жана (83) формулалар боюнча аныкталуучу тийүүчү чыңалуулар;

c_cr –  жараша 17-таблица боюнча аныкталуучу коэффициент

17-т а б л и ц а

8.5.8 Бир тектүү болоттон жана бисталдан жасалган 2 жана 3-класстагы устундардын дубалдарынын туруктуулугу, жергиликтүү чыңалуу () жок болгон учурда жана 7.3.1, 8.2.3 жана 8.2.8 талаптарын сактоо менен төмөнкү шарттар аткарылганда камсыз кылынган деп эсептелүүгө тийиш:

а) кош симметриялуу жуптаврдуу жана коробкалуу кесилиштеги устундар үчүн

                                              (86)

мында – 18-таблица боюнча аныкталуучу коэффициент (8.5.1 боюнча  жана  болгондо);

18-т а б л и ц а

r – 8.4.5 боюнча аныкталышы керек;

б) туурасынан кеткен кырлар менен гана бекемделген көбүрөөк өнүккөн кысылган жээктүү асимметриялык жуптаврдуу кесилиш устундары үчүн,

 (87)

мында , – кысылган жана чоюлган жээктердеги чыңалуу, эгерде  же  болсо  же тиешелүү түрдө кабыл алынышы керек.

(87) туюнтмада дубалдын кысылган зонасынын бийиктигин төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

            (88)

М жана Q маанилерин устундун бир кесилишинде эсептөө керек.

8.5.9 Устундардын дубалдарын туурасынан кеткен кырлар менен бекемдөө керек:

1-класстагы устундарда, эгерде дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгүнүн мааниси  3,2 ден жогору болсо - устундун жээгинде кыймылдуу жүктөм жок болсо же 2,2-мындай жүктөм болсо;

2-жана 3-класстагы устундарда - устундун узундугундагы пластикалык деформациялар эске алынган участокторунда дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгүнүн бардык маанилеринде, ал эми калган участоктордо - 1-класстагы устундардагыдай.

Туурасынан кеткен кырлардын ортосундагы аралык 3,2 болгондо 2 h_ef жана <3,2 болгондо 2,5 h_ef  ашпашы керек.

Эгерде (71) формула боюнча аныкталуучу маанилерден ашпаса, 1-класстагы устундар үчүн бул аралыктарды 3 h_ef маанисине чейин көбөйтүү устундун жана дубалдын туруктуулугу 8,4.4 а) же б) эсептөөлөрүнүн талаптарын аткаруу менен камсыз болгон шартта аткарылышы керек.

Катуулуктун туурасынан кеткен кырлары кыймылсыз топтолгон жүктөмдөр колдонулган жерлерге жана устундардын тирөөчтөрүнө орнотулушу керек.

Катуулуктун туурасынан кеткен кырларынын жоктугу 8.2.2 боюнча эсептер менен негизделиши керек.

Туурасынан кеткен кырлар менен гана бекемделген дубалда алардын чыгып турган бөлүгүнүн b_r туурасы жупташкан кыр үчүн - (h_w/30+25) ммдан кем эмес, бир тараптуу кыр үчүн - (h_w/24+40) ммдан кем эмес болушу керек; кырдын калыңдыгы кем болбошу керек.

Дубалга перо менен ширетилген жалгыз бурчтардан турган катуулуктун бир тараптуу туурасынан кеткен кырлар менен бекемдегенде, мындай кырдын кырга жакын турган дубалдын чети менен дал келген огуна карата эсептелген инерция моменти жупташкан кырдан кем болбоого тийиш.

8.5.10 Жогорку жээкке топтолгон жүктөм колдонулган жерде жайгашкан катуулуктун туурасынан кеткен кыры төмөнкү туруктуулукту эсептөө менен текшерилиши керек: эки тараптуу кыр - борбордук кысылган мамы катары, ал эми бир тараптуу - дубалдын ортоңку тегиздигинен мамынын эсептелген кесилишинин оордук борборуна чейинки аралыкка барабар болгон эксцентриситет кысылган мамы катары. Муну менен бирге, мамынын эсептелген кесилишине катуулуктун кыр кесилишин жана кырдын ар бир тарабындагы туурасы  болгон дубал тилкелерин камтуу керек, ал эми мамынын эсептелген узундугу дубалдын эсептелген бийиктигине h_ef барабар кабыл алынышы керек.

8.5.11 Ийилүүдөн кадимки чыңалуу аракети болгондо туруктуулугу камсыз кылынбаган 1-класстагы устундардын дубалдары, ошондой эле дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгүнүн  маанисинде (мында – устундун кысылган жээгиндеги чыңалуу) туурасынан кеткен кырга кошумча орнотула турган катуулуктун узунунан кеткен кыры менен бекемделиши керек.

8.5.12 1-класстагы симметриялуу жуптаврдуу кесилиштеги устундун дубалында, туурасынан кеткен кырларынан тышкары, кысылган отсектин четинен h₁ аралыкта жайгашкан катуулуктун узунунан турган бир жуп кырлары менен бекемделген (9-сүрөт), бул кыр отсектерди бөлүп турган эки пластинканы өз-өзүнчө эсептөө керек:

а) – кысылган үстүңкү жээги бар устун; б) - чоюлган үстүңкү жээги бар устун

9-сүрөт – Катуулуктун туурасынан кеткен (3) жана узунунан (4) турган кырлар менен бекемделген устундун схемасы а) кысылган жээк менен узунунан кеткен кырлардын ортосунда жайгашкан 1 пластинка, формула боюнча

                          (89)

бул жерде  маани 8.5.2 талаптарына ылайык аныкталышы керек, ал эми  жана  маани – төмөнкү формулалар боюнча:

 болгондо

                                                 (90)

мында

и  болгондо (>2 болгондо =2 кабыл алуу керек)

                                                    (91)

                                         (92)

мында

 жана                                       (93)

– текшерилип жаткан пластинканын өлчөмдөрүн алмаштыруу менен (83) формуласы боюнча аныкталышы керек болгон критикалык чыңалуу;

б) узунунан кеткен кыр менен чоюлган жээктин ортосунда жайгашкан 2 пластинка-формула боюнча

                      (94)

мында  жана - 8.5.2 боюнча аныкталуучу чыңалуу;

                                              (95)

                                           (96) болгондо

 жүктөм кайсы жээкке жүктөлгөнүнө жараша чыңалуу: кысылганга (9, а -сүрөттү караңыз) 0,4 барабар кабыл алынат (бул жерде  8.5.2 ылайык аныктоо керек); чоюлганга (9, б-сүрөттү караңыз) – 

- (82) формуласы боюнча аныкталуучу чыңалуу, мында с₁ жана с₂ тиешелүүлүгүнө жараша =0,4 болгондо 14-таблица боюнча жана =1 болгондо 15-таблица боюнча, h_ef маанини (h_ef –h₁) мааниге алмаштыруу менен аныктоо керек;

– ага текшерилүүчү плитанын өлчөмдөрүн алмаштыруу менен (83) формула боюнча аныкталган чыңалуу.

8.5.13 Кысылган жээк менен узунунан кеткен кырлардын ортосундагы 1 пластинкада жайгашкан аралык кырларды узунунан кеткен кырга чейин жеткирүү керек (10-сүрөт).

Бул учурда 1 пластинканы эсептөө (89) - (93) формулалары боюнча аткарылышы керек, мында а чоңдугун а₁ чоңдугу менен алмаштыруу керек, мында а₁ – аралык жээктердин окторунун ортосундагы аралык (10-сүрөттү караңыз). 2 пластинканы эсептөө 8.5.12 б) боюнча аткарылышы керек.

10-сүрөт – Катуулуктун туурасынан кеткен (3), узунунан турган (4) жана аралык (5) кырлары менен бекемделген устундун схемасы

8.5.14 Кысылган зонада жайгашкан туурасынан кеткен кырлар жана жупташкан узунунан кеткен кырлар менен бекемделген асимметриялык кесилиштердин устундарынын дубалдарынын туруктуулугун текшерүү (89) жана (90) формулалар боюнча аткарылышы керек; муну менен бирге (90), (91) жана (94) формулаларда h₁/h_ef катыштарды  алмаштыруу керек, ал эми (95) формулада (0,5-h₁/h_ef)  алмаштыруу керек, мында  – отсектин эсептик чегиндеги четки чоюучу чыңалуу ("минус" белгиси менен).

8.5.15 Дубалды туурасынан кеткен кырлар жана катуулуктун узунунан кеткен жуп кыры менен бекемдөөдө бул кырлардын кесилиштеринин жайгашкан жери жана инерция моменттери 8.5.9 талаптарын жана 19-таблицанын формулаларын канааттандырышы керек.

19-т а б л и ц а

Кырдын инерция моменти

туурасынан (L_r)

узунунан (L_rl)

талап кылынган

чектик

минималдуу

максималдуу

0,20

0,25

0,30

-

-

Э с к е р т ү ү – Аралык маанилерди эсептөөдө сызыктуу интерполяция менен аныктоо керек.

Катуулуктун узунунан жана туурасынан кеткен кырларын дубалдын бир жагына жайгаштырганда, алардын ар биринин кесилиштеринин инерция моменттерин дубалдын четине жакын бетине дал келген огуна карата эсептөө керек.

8.5.16  шарттуу ийкемдүүлүк маанилеринде симметриялуу жуптаврдуу кесилиштеги устундун дубалдары болот конструкцияларын долбоорлоо эрежелерине ылайык ийкемдүү (туруксуз) дубалдары бар 2-класстагы устундар катарында долбоорлонот.

8.5.17 Тирөөчтүн үстүндөгү устундун дубалынын участогу тирөөч реакциясы менен жүктөлгөн тирөөч катары устундун тегиздигинен борбордук кысууда туруктуулукка эсептелиши керек.

Устундун дубалын чыгып турган бөлүгүнүн туурасы b_r болгон катуулуктун тирөөчү кырлары менен бекемдөөдө (b_r кыска 0,5b_fi кем эмес, бул жерде b_fi - устундун төмөнкү жээгинин туурасы) бул мамынын эсептик кесилишине тирөөчү кырлардын кесилиши жана кырдын ар бир тарабындагы туурасы  көп эмес дубал тилкелери кошулушу керек.

Катуулуктун тирөөчү кырынын t_r калыңдыгы  кем болбошу керек, мында b_r - чыгып турган бөлүктүн туурасы.

Мамынын эсептелген узундугу устундун дубалынын эсептелген бийиктигине h_ef барабар кабыл алынышы керек.

Тирөөчү кырлардын төмөнкү тумшуктары (11-сүрөт) курч болушу керек же устундун төмөнкү жээгине жакшылап бекитилиши же ширетилиши керек. Таяныч реакциясы таасир эткенде бул бөлүктөрдөгү чыңалуулар болоттун эсептик каршылыгынан ашпоого тийиш: биринчи учурда (11, а – сүрөттү караңыз) -  учурунда R_p бырышып жана а> учурунда R_y кысылат; экинчи учурда (11, б -сүрөттү караңыз) - R_p бырышат.

а) – тумшугунда строжканы колдонуу менен; б) - төмөнкү жээкке жакшылап бекитүү же ширетүү менен тумшугунан алыс

11-сүрөт – Катуулуктун тирөөч кырынын схемасы

Тирөөч кырын устундун төмөнкү жээгине бириктирүүчү ширетүү жиктери таяныч реакциянын таасирине эсептелиши керек.

Катуулуктун тирөөч кырлары жок болгон учурда (прокаттык устундарда) мамынын эсептик кесилиши - туурасы устундун тирелген участогунун узундугуна барабар болгон дубал тилкеси.

8.5.18 Эгерде 7.3.7, 8.2.1 жана 8.2.8 талаптарды аткарууда 1-класстагы, ошондой эле 2-класстагы бисталдык устундардын асылган жээгинин  же жээк листинин  шарттуу ийкемдүүлүгү төмөнкү формулалар боюнча аныкталуучу чектик маанилерден  () ашпаса, кысылган жээктердин туруктуулугу камсыз кылынган деп эсептөө керек:

жуптаврдуу кесилиштин асма текчелери (кыюулабастан жана ийбестен) үчүн

                                                (97)

коробкалуу кесилиштин туруктуу листи үчүн

                                        (98)

бул жерде – төмөнкү формулалар боюнча аныкталуучу кысылган жээктеги чыңалуу:

бир түрдүү кесилиш үчүн

 или

Бристалдык кесилиш үчүн

 или

мында  – =0 болгондо 18-таблицадагы а мааниси;

эгерде >R_yf, болсо,  кабыл алуу керек

8.5.19 Эгерде 2.3.7, 8.2.3 жана 8.5.8 талаптарын аткарууда бир түрдүү болоттон жасалган 2 жана 3-класстагы устундардын асма жээгинин же жээк листинин шарттуу ийкемдүүлүгү 2,2 5,5 болгондо төмөнкү формулалар боюнча аныкталуучу  () чектик мааниден ашпаса, кысылган жээктердин туруктуулугу камсыз кылынган деп эсептөө керек:

жуптаврдуу кесилиштин асма текчелери (кыюулабастан жана ийбестен) үчүн

                                              (99)

коробкалуу кесилиштин туруктуу листи үчүн

.

                                         (100)

<2,2 же >5,5 болгондо =2,2 же =5,5 кабыл алуу керек.

8.5.20  өлчөмдөгү жана  калыңдыктагы кесилиштин текчеси (дубалы) кыюуланган же ийилген (5-сүрөт) учурда (97) жана (99) формулалар боюнча аныкталуучу  маанилер 1,5 эсеге көбөйтүлөт.

8.6 Тирөөчү плиталарды эсептөө

8.6.1 Болоттон жасалган плитанын аянты пайдубалдын бекемдигин эсептөө талаптарын канааттандырышы керек.

Эсептик күчтү тирөөчү плитага өткөрүү фрезерленген тумшугу аркылуу же плитага таянган конструкциянын ширетилген жиктери аркылуу жүзөгө ашырылышы мүмкүн.

8.6.2 Тирөөчү плитанын калыңдыгын пластинканын ийилгендигин эсептөө менен төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

                                                    (101)

мында M_max – тирөөчү плитанын ар кайсы бөлүктөрүнүн бирдиктүү туурасы тилкесинде болгон жана төмөнкү формулалар боюнча аныкталуучу М ийилүү моменттеринин эң чоңу:

плитанын консоль бөлүгү үчүн

                                                        (102)

плитанын төрт жагына тирелген, тиешелүүлүгүнө жараша кыска жана узун капталдарына ийилген бөлүгү үчүн

                                    (103)

плитанын үч жагына тирелген бөлүгү үчүн

                                                (104)

формула боюнча (104), бурч болуп бириктирилген, эки тарабына тирелген плитанын бөлүгү үчүн, бул учурда тик бурчтун диагоналы - d₁, ал эми Е.2 таблицасындагы a₁ өлчөмү - бурчтун чокусунан диагоналга чейинки аралык катары кабыл алуу менен.

Бул жерде с – плитанын консоль бөлүгүнүн чыгуусу;

, , – плитанын участогунун тараптарынын таянуу шарттарына жана өлчөмдөрүнүн катышына көз каранды болгон жана Е.2-таблицага ылайык кабыл алынуучу коэффициенттер (Е тиркемеси);

q – плитанын аянтынын бирдигине карата плитанын каралып жаткан участогунун астындагы пайдубалдын реактивдүү каршылыгы.

9 Ийүүчү узунунан кеткен күч үстөмдүгүндөгү болот

конструкцияларынын элементтерин эсептөө

9.1 Бүтүн кесилиш элементтеринин бекемдигин эсептөө

9.1.1 Динамикалык жүктөмдөрдүн түздөн-түз таасирине дуушар болбогон, R_yn≤440 Н/мм² ченемдик каршылыктагы болоттон жасалган борбордон тышкары кысылган (кысылып-ийилүүчү) жана борбордон тышкары чоюлган (чоюлуп-ийилүүчү) элементтердин бекемдигин эсептөө <0,5R_s жана >0,1R_y чыңалууларда төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

     (105)

мында N, M_x жана M_y, В – тиешелүүлүгүнө жараша узунунан кеткен күчтүн, ийилген моменттердин жана алардын эң жагымсыз айкалышында бименттин абсолюттук маанилери;

n,  c_x, c_y – Е.1 таблицасына ылайык кабыл алынуучу коэффициенттер (Е тиркемеси).

Эгерде  болсо, (105) формуласы 8.5.8 талаптарын жана Е.1-таблицасын (Е тиркемеси) аткарууда колдонулушу керек.

(105) формуласы боюнча эсептөө каралбаган учурларда элементтердин бекемдигин эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                    (106)

мында х, у – негизги октордон кесилиштин каралып жаткан чекитине чейинки аралык.

9.1.2 келтирилген салыштырмалуу эксцентриситеттин 20 (9.2.2) маанисинде, кесилиштин начарлоосу жок болгондо жана бекемдикке жана туруктуулукка эсептөөлөрдө кабыл алынган ийилүү моменттеринин бирдей маанилеринде (105) формуласы боюнча борбордон тышкары кысылган (кысылып-ийилүүчү) элементтердин бекемдигин эсептөөнү аткаруу талап кылынбайт.

9.1.3 R_yn>440 Н/мм² ченемдик каршылыгы бар, ийилүү тегиздигине перпендикуляр огуна карата симметриялуу эмес кесилиштери менен болоттон жасалган борбордон тышкары кысылган (кысылып-ийилүүчү) элементтерди (мисалы, 2-таблица боюнча 10, 11 типтеги кесилиштер) төмөнкү формула боюнча моменттин аракет тегиздигиндеги чоюлган кесилиш буласынын бекемдигине текшерүү керек

                                                 (107)

мында W_tn – чоюлган була үчүн эсептелген кесилиштин каршылык моменти;

– төмөнкү формула боюнча аныкталуучу коэффициент

                                               (108)

Муну менен бирге, N "-" белгисинде кабыл алуу керек.

9.2 Бүтүн кесилиш элементтеринин туруктуулугун эсептөө

9.2.1 Негизги тегиздиктердин бириндеги моменттин аракетинде борбордон тышкары кысылган (кысылып-ийилүүчү) элементтердин туруктуулугун эсептөө ушул тегиздикте (туруктуулукту жоготуунун жалпак формасы) дагы жана ошол тегиздикте (туруктуулукту жоготуунун ийилген-буралган формасы) дагы аткарылышы керек.

9.2.2 Симметрия тегиздигине дал келген моменттин аракет тегиздигиндеги туруктуу кесилиштин (көп кабаттуу имараттардын колонналары-кабаттын чегинде) борбордон тышкары кысылган (кысылып - ийилүүчү) элементтеринин туруктуулугун эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                                    (109)

(109) формулада  ийилүүсү менен кысуудагы туруктуулук коэффициенти  шарттуу ийкемдүүлүгүнө жана төмөнкү формула боюнча аныкталуучу берилген салыштырмалуу m_ef эксцентриситетке жараша Д.3 таблицасы боюнча аныкталууга тийиш

                                                         (110)

мында – Д.2 таблица боюнча аныкталуучу кесилиш формасынын таасир этүү коэффициенти (Д тиркеме);

– салыштырмалуу эксцентриситет (бул жерде e=M/N – аны эсептөөдө М жана N маанилери 9.2.3 талаптарына ылайык кабыл алынышы керек;

W_c – көбүрөөк кысылган була үчүн эсептелген кесилиштин каршылык моменти).

m_ef >20 маанилер болгондо, эсептөө ийилген элементтер үчүн аткарылгандай жасалышы керек (8-бөлүм).

9.2.3 Элементтеги N узунунан кеткен күчтүн жана М ийилүү моментинин эсептик маанилери болоттун катуу майышуусун болжолдоодо майышпаган схема боюнча системаны эсептөө менен жүктөмдөрдүн бирдей айкалышы үчүн кабыл алынышы керек.

Муну менен бирге, М маанисин төмөнкүлөргө барабар каратында кабыл алуу керек:

рамалык системанын туруктуу кесилишинин колоннасы үчүн - колоннанын узундугундагы эң чоң моментине;

тепкич сымал колонна үчүн - туруктуу кесилиш участогунун узундугундагы эң чоң моментине;

бир жагы бекилген, экинчи жагы бош болгон колонна үчүн - тыгындагы моментке, бирок тыгындан колоннанын узундугунун үчтөн бир бөлүгүнө тиешелүү болгон кесилиштеги моменттен кем эмес;

түйүндөн тышкаркы туурасынан кеткен жүктөмдү кабыл алган фермалардын жана структуралык плиталардын кысылган жээктери үчүн – жээкти катуу кесилбеген устун катары эсептөө менен жээк панелинин үчтөн бир орточо узундугунун чегиндеги эң чоң моментке;

допшолуу тирөөчү учтары жана ийилген тегиздикке дал келген симметриянын бир октуу кесилиши бар кысылган өзөк үчүн -  салыштырмалуу эксцентритетке жараша 20-таблицанын формулалары боюнча аныкталуучу жана 0,5M_max тан кем эмес барабар кабыл алынган моментке.

20-т а б л и ц а

3<

M=M₁

20-таблицада кабыл алынган белгилер:

M_max - өзөктүн узундук чегиндеги эң чоң ийилүү моменти;

M₁ - өзөктүн узундугунун ортоңку үчтөн бир бөлүгүндөгү 0,5M_max кем эмес барабар кабыл алынган эң чоң ийилүү моменти;

M₂ - 3 жана <4 болгондо Мге барабар, бирок 0,5 M_max кем эмес кабыл алынган ийилүү моменти.

Ийилген моменттери орун алган допшулуу тирөөчү учтары бар эки симметриялуу бүтүн кесилиштин кысылган өзөктөрү үчүн  аныктоо үчүн зарыл болгон m_ef мааниси Д.5 таблицага ылайык кабыл алынышы керек (Д тиркеме).

9.2.4 Коробкалуудан тышкары, бүтүн туруктуу кесилиштин борбордон тышкаркы кысылган (кысылып-ийилүүчү) өзөктөрүнүн туруктуулугун эсептөө, аларды симметрия тегиздигине, ошондой эле швеллерлерге дал келген эң катуу тегиздикте (L_x>L_y) ийүүдө моменттин аракет тегиздигинде төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                                 (111)

мында с – 9.2.5 талаптарына ылайык аныкталуучу коеффициент;

 – 7.1.3 талаптарына ылайык аныкталуучу борбордук кысуудагы туруктуулук коэффициенти.

9.2.5 (111) формуласындагы с коэффициентин төмөндөгүчө аныктоо керек:

5 маанилерде төмөнкү формула боюнча