Көңүл бурңуздар!

Мамлекеттик архитектура агенттигинин буйругу,

курулуш жана турак-жай-коммуналдык чарба

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин алдында

2022-жылдын 26-декабрындагы № 60-нпа

«Болат конструкциялар. Дизайн стандарттары»

14—18-баптардан

14 Болот конструкцияларынын бирикмелерин долбоорлоо

14.1 Ширетилген бирикмелер

14.1.1 Ширетилген бирикмери бар болот конструкцияларын долбоорлоодо төмөнкүлөрдү аткаруу керек:

14.1.2, 14.1.4-14.1.6 талаптарын эске алуу менен ширетилген жиктердин өлчөмүн дайындоо, ошондой эле эсептик жана конструкциялык ширетүү жиктеринин минималдуу зарыл санын колдонуу;

ширетүүнүн тандалган түрүн жана технологиясын эске алуу менен ширетип бириктирүүнү аткаруу жайларына эркин жетүүнү камсыз кылуу.

14.1.2 Ширетилген бирикмелердин негизги түрлөрү, конструкциялык элементтери жана өлчөмдөрү колдонуудагы ЧД боюнча кабыл алынышы керек.

14.1.3 Электроддорду, ширетүүчү зымдарды жана флюстарды тандоодо В жана Г тиркемелеринде көрсөтүлгөн конструкциялардын топторун жана температураны эске алуу керек.

14.1.4 Ширетилген бирикмелерди долбоорлоодо 13-бөлүмдүн талаптарына ылайык конструкциялардын морт сынуу мүмкүндүгүн жокко чыгаруу керек.

14.1.5 Болот конструкциялардын элементтеринин прокаттын калыңдыгы багытында чоюлуучу чыңалуулары бар таврдуу жана бурчтук ширетилген бирикмелерди долбоорлоодо металлдын катмарлуу бузулуу мүмкүнчүлүгүн болтурбоо үчүн ширетүү жиктеринин астында төмөнкүлөрдү аткаруу керек:

В тиркемесине ылайык 1-топтогу конструкциялар үчүн 13.5 ылайык прокаттын калыңдыгы багытында кепилденген механикалык касиеттери бар болотторду колдонуу;

төмөнкү бекемдиктеги жана жогорку ийкемдүүлүктөгү ширетүүчү материалдарды; ширетүүнүн калдык чыңалууларын азайтууга багытталган технологиялык ширетүү ыкмаларын колдонуу;

бир тараптуу бурчтук жикти колдонуудан баш тартып, эки тараптуу жикке өтүү;

бурчтук бирикмелерди таврдык менен алмаштыруу жана аларда асманын туурасынын элементтердин калыңдыгына 1ден кем эмес катышын камсыз кылуу;

эритилген металлдын көлөмүнүн азайышын камсыз кылган четки кесимдерди колдонуу.

14.1.6 Листтик деталдардын ширетилген дал келген бирикмелери толук ысытуу менен жана чыгаруу планкаларын колдонуу менен түз долбоорлонушу керек.

Монтаждык шарттарда негизин ысытуу менен бир тараптуу ширетүү жана калган болот каптоодо ширетүү колдонулат.

14.1.7 Ширетилген бурч жиктеринин өлчөмдөрү жана бириктирүү конструкциялары төмөнкү талаптарга жооп бериши керек:

а) k_f бурчтук жик катети 1,2t ашпашы керек, мында t - ширетилип жаткан элементтердин калыңдыгынын эң кичинеси;

фасондуу кесилген прокаттын тегеректелген четиндеги t калыңдыктагы жик катети 0,9t ашпоого тийиш;

б) бурчтук жик катети эсептөөнүн талаптарын канааттандырышы керек жана 38-таблицада көрсөтүлгөндөн кем болбошу керек, таврдуу эки тараптуу, ошондой эле катмарланган жана бурчтуу бирикмелерде ташуунун тереңдигин камсыз кылууда кемтиктердин, анын ичинде технологиялык жаракалардын жоктугун кепилдеген иш-чараларды камсыз кылууда жик катети (5 мм жана андан ашык) 38-таблицада көрсөтүлгөндөн аз, бирок 4 мм кем эмес кабыл алынат;

38-т а б л и ц а

в) бурч жиктин эсептик узундугу 4k_f кем эмес жана 40 мм кем болбошу керек;

г) флангдуу жиктин эсептик узундугу, күчү бардык жикте иштеген жиктерди кошпогондо, 85 ашпашы керек (бул жерде - 39-таблица боюнча кабыл алынган коэффициент); 

д) катмардын өлчөмү ширетилип жаткан элементтердин ичинен эң ичкесинен бештен кем эмес калыңдыкта болбошу керек;

е) бурч жиктеринин катеттеринин өлчөмдөрүнүн катышын 1:1 кабыл алуу керек; ширетилип жаткан элементтердин ар кандай калыңдыгында бирдей эмес катеттери бар тигиштер кабыл алынат; муну менен бирге, жукараак же жоонураак элементке жанаша турган катеттер 14.1.7 А) же б) талаптарын канааттандырышы керек;

ж) бурч жиктери негизги металлга жылмакай өтүү менен аткарылышы керек; эсептелген температурасы минус 45 Сдан төмөн болгон жерлерде курулган конструкцияларда, ошондой эле жылмакай өтүү ширетилген бирикмелердин чарчоосуна эсептелген каршылыктын жогорулашын камсыз кылган учурларда.

39-т а б л и ц а

14.1.8 Өлчөмү эсептөөгө ылайык белгиленген бурч жиктери үчүн төмөнкү шарттарды канааттандырган ширетүүчү материалдарды колдонуу керек:

R_wf > R_wz –  механикалык ширетүүдө;

- колго ширетүүдө;

R_wz < R_wf < R_wz– автоматташтырылган ширетүүдө.

( жана – ширетүүчү технологиясына жана жик катетине көз каранды жана 39-таблицада аныкталган коэффициенттер).

14.1.9 Элементтердин таврдуу бирикмелериндеги бир тараптуу бурч жиктери жылытылуучу жайларда агрессивдүү эмес же аз агрессивдүү чөйрөдө (КЧжЭ 2.03.11 боюнча классификация) пайдаланылуучу МАСТ 27751 классификациясы боюнча жоопкерчиликтин нормалдуу жана төмөндөтүлгөн деңгээлиндеги конструкцияларында колдонулушу керек:

ортоңку катуу кырларды жана диарагмаларды бекитүү үчүн;

ширетилген жуптаврлардын жээк жиктери үчүн - 2 жана 3-топтордогу конструкцияларда (дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү бар устундардан тышкары *) колонналардагы жана мамылардагы дубалдын 12 мм чейинки калыңдыгында t_w жана 10 мм чейин устундарда, муну менен бирге 15.3.3 жана 15.5.5 талаптарды аткаруу керек;

для всех конструктивных элементов - в конструкциях группы 4.

Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларында бир тараптуу бурч жиктерин колдонууга болбойт:

КС-3 классы (МАСТ 27751);

сейсмикалуулугу 8 балл жана андан жогору райондорго курулуучу;

эсептик температурасы минус 45% дан төмөн болгон аймактарда;

иштөө режими 7К (металлургия өндүрүшүнүн цехтеринде) жана КЧжЭ 2.01.07- классификациясы боюнча 8К болгон крандары бар имараттарда 1, 2, 3-топтордун конструкцияларында;

8.2.3, 8.2.6 жана 8.2.7 талаптарына ылайык эсептелген рамалык конструкциялардын устундарында жана ригелдеринде.

14.1.10 Үзгүлмө бурчтук ширетүү жиктери статикалык жүктөмдө жана минималдуу өлчөмдөгү үзгүлтүксүз жиктин ашыкча жүк көтөрүү мүмкүндүгүндө төмөндөгүчө колдонулушу керек: 4-топтогу конструкциялардагы бирикмелер үчүн; бардык райондордо 3-топтогу реконструкциялануучу конструкцияларда (эсептик температурасы минус 45 Сдан төмөн болгондордон тышкары); агрессивдүү эмес же аз агрессивдүү чөйрөлөрдө колдонулуучу.

Ширетүү жиктеринин өлчөмдөрү 14.1.7 талаптарына жооп бериши керек.

Ширетилген жиктердин участокторунун ортосундагы s аралык (19-сүрөт) төмөнкү маанилердин биринен ашпоого тийиш: кысылган элементте 200 мм, 12t_min кысылган элементте (12t_min - бириктирилүүчү элементтердин эң ичкесинин калыңдыгы), 16 t_min чоюлган элементте. 4-топтогу конструкцияларда s аралыкты 50% га көбөйтүшөт.

а – каттама бирикмеде; б – таврдык бирикмеде

19-сүрөт – Үзүлмө бурчтуу ширетилген жиктердин схемасы

Үзүлмө жиктерде элементтердин бириктирүүчү бөлүктөрүнүн учтарында жик каралышы керек; пластинкалардан жасалган курамдуу кесилиштин элементтеринде бул жиктин l_w1 узундугу 0,75b кем болбошу керек, мында b – бириктирилүүчү тарыраак пластинкалардын туурасы.

14.1.11 Тешиктердин же көзөнөктөрдүн периметри боюнча жайгашкан бурчтуу ширетилген жиктер катмарлоо тегиздигинде күч-аракеттерди өткөрүп берүү, катмарлоо элементтеринин же элементтердин конструкциялык бирикмелеринин туруктуулугунун жоголуусун болтурбоо үчүн 14.1.10 каралган учурларда катмарлоо бирикмелерде колдонулушу керек.

14.1.12 Эритилген металл менен тегерек же жаракалуу тешиктердин бүт аянтын толтуруучу тыгынды жиктер 14.1.10 каралган учурларда гана катмарлоо элементтеринин туруктуулугунун жоголуусун болтурбоо үчүн же элементтердин конструкциялык бирикмелери үчүн колдонулушу керек.

Тыгынды жиктердин калыңдыгы төмөнкүдөй болушу керек: бургуланган же кесилген элементтин t калыңдыгынан кем эмес, бирок 16 ммден көп эмес; кесиктин 0,1 узундугунан же 0,45d же 0,45b маанилеринен кем эмес (бул жерде d жана b -  мм жана мм барабар болгон тешиктин диаметри жана кесиктин туурасы).

Тешиктердин борборлорунун же узунунан кеткен кесиктердин окторунун ортосундагы аралык 4d же 4b аз болбошу керек.

14.1.13 Жылышуу күчүнүн бир бөлүгү фрикциялык бирикме менен, ал эми бир бөлүгү - ширетилген жиктер менен кабыл алынган комбинациялык бирикмелер, ширетүү, буроолор эсептөө күчүнө бекемдегенден кийин жана зарыл болгон учурда аларды кийинчерээк тартуу мүмкүнчүлүгү менен аткарылган шартта колдонулат.

Фрикциялык жана ширетилген бирикмелердин ортосунда күчтү бөлүштүрүү алардын жүк көтөрүү жөндөмүнө жараша кабыл алынышы керек. Комбинациялык бирикмелерде буроолорду контролдук тартуусуз колдонууга, ошондой эле кесилген бирикмелерди колдонууга жол берилбейт.

14.1.14 Бирикменин оордук борбору аркылуу өткөн N октук күчүнүн таасири астында ширетилген муун бирикмелерин эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                              (175)

мында t –  бириктирилүүчү элементтердин калыңдыгынын эң кичинеси

l_w – ширетүүнүн болжолдуу узундугу 2t азайтылган же эгерде жиктин учтары муундан чыгып турса, анын толук узундугуна барабар болгон ширетилген жиктин эсептик узундугу.

металл туруктуулук чегине жеткенден кийин дагы эксплуатациялоо мүмкүн болгон  катыштагы болоттон жасалган, ошондой эле туруктуулук чеги               R_yn >440 Н/мм² болгон болоттон жасалган элементтердин ширетилген дал келтирилген бирикмелерди эсептөөдө (175) формулада R_wy ордуна  кабыл алынышы керек.

14.1.15 Сапатты үзгүлтүксүз контролдоо жок болгон учурда бузбай турган ыкмалар менен аткарылган ширетилген улама бирикмелер ошол эле жиктин кесилишиндеги нормалдуу  жана  жана тийүүчү  чыңалуулардын бир эле учурдагы аракетинде, анда төмөнкүнү кабыл алуу менен (44) формула боюнча текшерүү керек

14.1.16 Бирикменин оордук борбору аркылуу өтүүчү N күчүнүн таасиринде бурч жиктүү ширетилген бирикмени эсептөө эки кесилиштин бири боюнча (20-сүрөт) кесүүгө (шарттуу) төмөнкү формулалар боюнча аткарылышы керек:

 болгондо жиктин металлы боюнча             (176)

 болгондо эрименин чегиндеги металл боюнча   (177)

мында l_w – жиктин ар бир үзгүлтүксүз участкасынан 1 см кемитүү менен анын бардык участокторунун суммалык узундугуна барабар болгон ширетилген бирикмелердеги жиктердин эсептик узундугу;

 – 39-таблица боюнча кабыл алынуучу коэффициенттер.

1 – жиктин металлы боюнча; 2 – эрименин чегиндеги металл боюнча

20-сүрөт - Бурч жиктүү ширетилген бирикменин эсептик кесилиштеринин схемасы

14.1.17 Жиктердин жайгашуу тегиздигине перпендикулярдуу тегиздиктеги М моментинин аракетинде бурч жиктүү ширетилген бирикмелерди эсептөө эки бөлүктүн бири боюнча (шарттуу) кесүүгө (20-сүрөттү караңыз) төмөнкү формулалар боюнча аткарылышы керек:

жиктин металлы боюнча

                                           (178)

эрименин чегиндеги металл боюнча

                                            (179)

мында W_f  жана W_z – жиктин металлы боюнча жана эрименин чегиндеги металл боюнча ширетилген бирикмелердин эсептик кесилиштеринин каршылык моменттери.

14.1.18 Бул жиктер жайгашкан тегиздиктеги М моментинин аракетинде бурч жиктүү ширетилген бирикмелерди эсептөө эки бөлүктүн бири боюнча (шарттуу) кесүүгө (20-сүрөттү караңыз) төмөнкү формулалар боюнча аткарылышы керек:

жиктин металлы боюнча

                                       (180)

эрименин чегиндеги металл боюнча

                                            (181)

мында х жана у – бул бирикменин эсептелген кесилишинин О оордук борборунан эң алыс жайгашкан ширетилген бирикменин чекитинин координаттары (21-сүрөт);

L_fx, L_fy – жиктин металлы боюнча ширетилген бирикменин эсептелген кесилишинин анын негизги х-х жана у-у огуна карата инерция моменттери;

L_zx, L_zy – ошондой эле, эрименин чегиндеги металл боюнча.

21-сүрөт – Ширетилген бирикменин эсептик схемасы

14.1.19 Бурч жиктүү ширетилген бирикмени узунунан кеткен N жана туурасынан кеткен V күчтөрдүн жана М моментинин бир эле мезгилдеги аракетине эсептөөдө (21-сүрөттү караңыз) төмөнкү шарттар аткарылышы керек

 жана                               (182)

мында  жана   – жиктин металлы боюнча жана эрименин чегиндеги металл боюнча ширетилген бирикменин эсептик кесилишинин чекитиндеги төмөнкү формула боюнча аныкталуучу чыңалуу

                                 (183)

14.1.20 Калыңдыгы 4 мм чейин болгон элементтердин жаалык ширетүүнүн чекиттик жиги менен каптама бирикмени аткарууда, бир чекиттин жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгү эки чектик мааниден азына барабар болушу керек:

кесүүдө

                                      (184)

жулууда

                                            (185)

мында d – бириктирилүүчү элементтердин тегиздигиндеги колдонуудагы ЧД боюнча кабыл алынуучу чекиттик жиктин диаметри;

=1,1 бирдей калыңдыктагы элементтерди ширетүүдө;

=1,9 2 же андан ашык эсеге айырмалануучу ар кандай калыңдыктагы элементтерди ширетүүдө; калыңдыгындагы айырма аз болгондо  маани интерполяция боюнча кабыл алынышы керек;

t – ширетилип жаткан элементтердин калыңдыктарынын кичинекейи.

14.2 Буроолуу бирикмелер

14.2.1 Болот конструкцияларынын элементтеринин буроолуу бирикмелери үчүн Г.3-Г.7, Г.9 таблицаларына ылайык буроолорду колдонуу керек (Г тиркеме).

14.2.2 Буроолорду 40-таблицанын талаптарына ылайык, муну менен бирге уламаларда жана түйүндөрдө – минималдуу аралыкта, ал эми бириктирүүчү конструкциялык болттор – максималдуу аралыкта жайгаштыруу керек.

Бир текченин бурчун шахматтык тартипте жайгашкан буроолор менен бекитүүдө анын аягынан алысырак жайгашкан көзөнөк четине жакын турган белгиге жайгаштырылышы керек.

14.2.3 А тактык классындагы буроолорду чогулган элементтерде долбоордук диаметрге же айрым элементтерде жана деталдарда кондукторлор боюнча бургуланган же айрым деталдарда андан ары чогулган элементтерде долбоордук диаметрге чейин бургалап тешүү менен кичинекей диаметрге бургуланган же басып тешилген бирикмелер үчүн колдонуу керек.

В тактык классындагы буроолор көп буроолуу бирикмелерде 375 Н/мм² чейин туруктуулук чеги бар болоттон жасалган конструкциялар үчүн колдонулушу керек.

Буроолор негизинен чоюу үчүн иштеген бирикмелерде В тактык классындагы же жогорку бекемдиктеги буроолорду колдонуу керек.

14.2.4 Кесилбеген бөлүктүн узундугу боюнча ар кандай диаметрдеги диаметри бар буроолорду бул буроолор кесүү үчүн иштеген бирикмелерде колдонууга болбойт.

14.2.5 Жылышуу күчүн кабыл алган буроонун сайы түзүмдүк конструкциялардын элементтеринде, электр берүү чубалгыларынын таянычтарында жана ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө, ошондой эле сырткы элементтин калыңдыгы 8 ммге чейинки бирикмелерде бириктирүүчү элементтердин пакетинен тышкары болушу керек; калган учурларда буроонун сайы гайка капталындагы четки элементтин калыңдыгынын жарымынан көбүнө же 5 мм ашык тешикке кирбеши керек.

14.2.6 Буроолорго шайбаларды КР КЧжЭ 52-01 боюнча орнотуу керек.

А жана В тактык класстарынын буроолору бар эсептик бирикмелерде (көмөкчү конструкцияларды бекитүүдөн тышкары) гайкалардын өз алдынча буралып чыгуусуна каршы чаралар каралышы керек. Серпилги шайбаларды, экинчи гайкаларды же гайкаларды өз алдынча буралып чыгуусунан бекитүүнүн башка ыкмаларын колдонуу боюнча чечимдер КМ баскычынын жумушчу чиймелеринде көрсөтүлүшү керек.

14.2.7 Бириктирилүүчү деталдардын жана элементтердин кыйгач беттерине (жуптаврдын жана швеллердин текчелеринин ички бети) буроо же гайка баштарынын астына ийилген шайбаларды орнотуу керек.

14.2.8 Прокат элементтериндеги буроолор үчүн көзөнөктүн диаметри 40-таблицанын 1-эскертмесине дал келиши керек.

40-т а б л и ц а

40-таблицанын аягы

14.2.9 Бир буроо менен кабыл алынышы мүмкүн болгон эсептик күч-аракет, чыңалуунун түрүнө жараша төмөнкү формулалар боюнча аныкталышы керек:

кесүүдө

                                         (186)

бырыштырууда

                                      (187)

чоюуда

                                           (188)

мында R_bs,  R_bp, R_bt – бир буроолуу кесилиштердин эсептик каршылыгы;

A_b жана A_bn – брутто буроонун өзөгүнүн жана нетто сайлуу бөлүгүнүн Г.9 таблицасына ылайык кабыл алынуучу кесилишинин аянты;

n_s – бир буроонун эсептик кесүүлөрүнүн саны;

d_b – буроонун өзөгүнүн сырткы диаметри;

– бир багытта бырышкан бириктирүүчү элементтердин эң кичинекей калыңдыгы;

- 1–таблица боюнча аныкталуучу иштөө шарттарынын коэффициенти;

– 41-таблица боюнча аныкталуучу жана 1,0 дөн көп эмес кабыл алынган буроолуу бирикмелердин иштөө шарттарынын коэффициенти.

41-т а б л и ц а

41-таблицанын аягы

14.2.10 Буроолуу бирикмеге бирикменин оордук борбору аркылуу өткөн N күчү таасир эткенде, бул күчтү буроолордун ортосунда бөлүштүрүү бирдей кабыл алынышы керек. Бул учурда, бирикмедеги буроолордун саны төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                  (189)

мында  – 14.2.9 талаптарына ылайык эсептелген N_bs, N_bp жана N_bt маанилердин эң кичинекейи.

Уламада жылышуу күчүн бойлой четки буроолордун ортосундагы l аралык 16d ашкан учурларда, (189) формуладагы n мааниси 0,75 тен кем эмес кабыл алынган  коэффициентке бөлүү жолу менен көбөйтүлүшү керек. Бул талап бирикменин бүткүл узундугу боюнча күч-аракет жумшоодо эске алынбайт (мисалы, устундун жээктүү бирикмесинде).

14.2.11 Буроолуу бирикмеге бириктирилген элементтердин жылышуусуна алып келген моменттин таасири болгондо, күч-аракетти буроолорго бөлүштүрүү бирикменин оордук борборунан каралып жаткан буроого чейинки аралыкка пропорционалдуу кабыл алынышы керек.

Жүктөмү көп буроодогу  күч-аракет 14.2.9 талаптарына ылайык эсептелген N_bs же N_bp маанилеринин кичинекейинен чоң болбошу керек.

14.2.12 Буроолуу бирикмеге бир тегиздикте иштеген жана бириктирилген элементтердин жылышуусуна алып келген күч менен моменттин таасири болгон учурда буроолор бирдей аракет күчүнө текшерилиши керек. Эң көп жүктөмдөгү буроодо ал 14.2.9 талаптарына ылайык эсептелген N_bs же N_bp маанилеринин кичинекейинен чоң болбошу керек.

14.2.13 Буроолуу бирикмеге буроонун кесилишине жана чоюлушуна алып келген күч-аракеттер бир эле учурда таасир эткенде, өтө чыңалуудагы буроону (188) формула менен текшерүү менен бирге төмөнкү формула боюнча дагы текшерүү керек

                                   (190)

мында N_s жана N_t – буроого таасир эткен кесүүчү жана чоюучу күч-аракет;

N_bs, N_bt - 14.2.9 талаптарына ылайык аныкталган эсептелген күч-аракеттер.

14.2.14 Бир элементтин экинчисине прокладка же башка аралык элементтер аркылуу бекитилишинде, ошондой эле бир тараптуу накладкасы бар элементтерде буроолордун саны эсептөөгө салыштырмалуу 10% га көбөйтүлүшү керек.

Бурчтардын же швеллерлердин чыгып турган текчелерин кыска бекиткичтердин жардамы менен бекиткенде, ушул текчеге кыска бекиткичтерди бекиткен буроолордун саны эсептөөнүн натыйжасына салыштырмалуу 50% га көбөйтүлүшү керек.

14.2.15 Негизги (анкердик) буроолор КЧжЭ 2.09.03 талаптарына ылайык текшерилиши керек.

14.3 Фрикциялык бирикмелер (контролдук тартыла турган

буроолордо)

14.3.1 Контролдук тартыла турган буроолорду тартуунун натыйжасында бириктирилүүчү элементтердин тийүүчү беттеринде пайда болгон сүрүлүү аркылуу күч-аракет берилген фрикциялык бирикмелери төмөндөгүлөрдө колдонулушу керек:

375 Н/мм² жогору туруктуулук чегиндеги болоттон жасалган конструкцияларда жана кыймылдуу, термелүүчү жана башка динамикалык жүктөмдөрдү түздөн-түз кабыл алуучу конструкцияларда;

майышууну чектөөгө карата жогорулатылган талаптар коюлган көп буроолуу бирикмелерде.

14.3.2 Фрикциялык бирикмелерде буроолор, гайкалар жана шайбалар        5.7 талаптарына ылайык колдонулушу керек.

Буроолор 40-таблицанын талаптарына ылайык жайгаштырылышы керек.

14.3.3 Бир жогорку бекемдиктеги буроо менен тартылган элементтердин ар бир сүрүлгөн бети кабыл алышы мүмкүн болгон эсептик күч-аракет төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                   (191) 

мында R_bt – 6.5 талаптарына ылайык аныкталуучу жогорку бекемдиктеги буроонун чоюлууга эсептик каршылыгы;

A_bn – Г.9 таблицасына ылайык кабыл алынуучу буроонун сайы боюнча кесилишинин аянты (Г тиркемеси);

 – 42 таблица боюнча кабыл алынуучу сүрүлүү коэффициенти;

– 42 таблица боюнча кабыл алынуучу коэффициент.

42-т а б л и ц а

номиналдуу диаметрлери айырмаланганда буралуу моменти боюнча буроолордун тартылуусун контролдоодогу  коэффициенти, мм, жүктөмдө учурунда

динамикалык

динамикалык

статикалык

статикалык

1 Эки тегиздиктеги талкалоочу жана майдалап чачуучу

консервациясыз

2 Эки тегиздиктеги газ күйүүчү

консервациясыз

3 Эки тегиздиктеги болот щеткалуу  консервациясыз

4 Тазалоосуз

0,58

0,42

0,35

0,25

1,35

1,35

1,35

1,70

1,12

1,12

1,17

1,30

Э с к е р т ү ү – Гайканын бурулуш бурчу боюнча буроолордун тартылуусун контролдоодо  маанилерди 0,9 га көбөйтүү керек.

14.3.4 Фрикциялык бирикмеге бириктирилген элементтердин жылышына алып келген жана бирикменин оордук борбору аркылуу өткөн N күчү таасир эткенде, бул күчтү буроолордун ортосунда бөлүштүрүү бирдей кабыл алынышы керек. Бул учурда бирикмедеги буроолордун саны төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                (192)

мында Q_bh – (191) формула боюнча аныкталуучу эсептик аракет;

k – бириктирилүүчү элементтердин сүрүлүү тегиздиктеринин саны;

 – 1-таблица боюнча кабыл алынуучу иштөө шарттарынын коэффициенти;

– Фрикциялык бирикменин иштөө шарттарынын эсептик күч аракетти кабыл алуу үчүн зарыл болгон буроолордун n санына көз каранды болгон жана төмөнкүлөргө барабар кабыл алынуучу коэффициенти:

0,8                  <5 болгондо;

0,9                  5≤n<10 болгондо;

1,0                  n≥10 болгондо.

14.3.5 Фрикциялык бирикмеге моменттин же күчтүн жана бириктирилген элементтердин жылышуусуна алып келген моменттин таасир этүүсүндө, буролордун ортосунда күч-аракеттерди бөлүштүрүү 14.2.11 жана 14.2.12 ылайык кабыл алынышы керек.

14.3.6 Фрикциялык бирикмеге бириктирилген элементтердин жылышына алып келген N күчүнөн тышкары буроолордун чоюлуусуна алып келген F күчү таасир эткенде, 14.3.4 талаптарына ылайык аныкталуучу коэффициентинин  маанисин (1-N_t/P_b) коэффициентке көбөйтүү керек, мында N_t - бир буроого туура келген чоюлуучу күч-аракет, P_b - бирдей P_b=R_btA_bn барабар кабыл алынган болттун тартылуу күч-аракети.

14.3.7 Фрикциялык бирикмедеги буроонун диаметри  шартында кабыл алынышы керек, мында – бириктирилүүчү элементтердин бир багытта жылышуучу жалпы калыңдыгы, d_b - болттун диаметри.

Буроолору көп болгон фрикциялык бирикмелерде алардын диаметри чоң болуп дайындалышы мүмкүн.

14.3.8 Долбоордо болоттун маркалары жана буроолордун, гайкалардын жана шайбалардын механикалык касиеттери жана алар боюнча жеткириле турган ЧД белгилери, бириктирилүүчү тегиздиктерди иштетүү ыкмасы, 14.3.6 ылайык кабыл алынуучу P_b октук күчү көрсөтүлүүшү керек.

14.3.9 Фрикциялык бирикмелерди долбоорлоодо буроолорду орнотуу, пакетти буроолор менен бекем тартуу жана гайкаларды динамометрикалык ачкычтарды, гайка бурагычтарды ж. б. колдонуу менен бурап бекитүү үчүн эркин жетүү мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуу керек.

14.3.10 Баштарынын жана гайкаларынын көлөмү чоңойтулган жогорку бекемдиктеги буроолор үчүн жана көзөнөгү менен буроосунун номиналдык диаметри 3 ммден ашпаган, ал эми убактылуу каршылыгы 440 Н/мм²ден төмөн – 4 ммдан жогору болбогон болоттон жасалган конструкцияларда гайканын астына бир шайба орнотулат.

14.3.11 Фракциялык бирикмеде көзөнөктөрдөн бошотулган бириктирүүчү элементтердин бекемдигин эсептөө, ар бир буроого туура келген күчтүн жарымы сүрүлүү күчтөрү менен берилгендигин эске алуу менен аткарылышы керек. Муну менен бирге, бошотулган кесилиштерди текшерүү төмөнкүдөй аткарылышы керек: кыймылдуу, термелүүчү жана башка динамикалык жүктөмдөрдө – A_n нетто кесилишинин аянты боюнча; статикалык жүктөмдөрдө - А брутто кесилишинин аянты боюнча ( болгондо) же A_ef=1,18A_n шарттуу аянты боюнча (A_n<0,85A болгондо).

14.4 Курама устундардагы жээктүү бирикмелер

14.4.1 Курама жуптарвдуу устундун ширетилген жана фрикциялык жээктүү бирикмелери 43-таблицанын формулалары боюнча эсептелиши керек.

Жогорку жээкке бекитилген кыймылсыз топтолгон жүктөмдөрдү өткөрүп берүү үчүн туурасынан кеткен катуулук кырлары жок болгондо, ошондой эле төмөнкү жээкке кыймылсыз топтолгон жүктөмдү колдонууда, жүктөм колдонулган жерлерде катуулук кырлары болгонуна карабастан, жээктүү бирикмелер кыймылдуу жүктөм үчүн эсептелгендей эсептелиши керек.

Дубалдын жалпы калыңдыгына ысытуу менен жасалган ширетүү жиктерин дубал менен бирдей бекемдикте деп эсептөө керек.

43-т а б л и ц а

43-таблицанын аягы

14.4.2 Көп листтүү жээк пакеттери бар фрикциялык жээктүү бирикмелердеги устундарда, ар бир листти өзүнүн теориялык оюгунан кийин бекитүү листтин кесилиши кабыл алышы мүмкүн болгон күч-аракеттин жарымына эсептелиши керек. Ар бир листти анын чыныгы оюгунун орду менен мурунку листтин оюгунун ордунун ортосундагы жерге бекитүү листтин кесилиши кабыл алышы мүмкүн болгон толук күч-аракетке эсептелиши керек.

15 Имараттарды, курулмаларды жана конструкцияларды

долбоорлоо боюнча талаптар

15.1 Температуралык жиктердин ортосундагы аралыктар

Бир кабаттуу имараттардын жана курулмалардын болот каркастарынын температуралык жиктеринин ортосундагы l аралык 44-таблицада берилген l_u эң чоң маанисинен ашпоого тийиш.

44-таблицада берилген аралыктардан 5% дан көбүрөк ашып кетсе, ошондой эле дубалдар же башка конструкциялар менен каркастын катуулугун жогорулатканда эсептөөдө климаттык температуранын таасири, конструкциялардын катуу эмес майышуулары жана түйүндөрдүн ийкемдүүлүгү эске алынышы керек.

44-т а б л и ц а

44-таблицанын аягы

15.2 Фермалар жана жабуулардын түзүмдүк плиталары

15.2.1 Фермалардын өзөктөрүнүн жана түзүмдөрүнүн октору бардык түйүндөрдө борборлоштурулушу керек. Өзөктөрдү ширетилген фермаларда кесилиштердин оордук борборлору боюнча (5 ммге чейин тегеректөө менен), ал эми буроолордо - четине жакын бурчтардын четтери боюнча борборлоштуруу керек.

Эгерде кесилиштер өзгөргөндө ферма жээктеринин огунун жылышуусу кичинекей кесилиш жээгинин бийиктигинин 1,5% ашпаса, ал эсепке алынбайт.

Түйүндөрдө эксцентриситеттер болгондо, фермалардын жана түзүмдөрдүн элементтери тиешелүү ийилүү моменттерин эске алуу менен эсептелиши керек.

Фермалардын түйүндөрүнөн тышкары жүктөмдөр колдонулса, жээктер узунунан кеткен күч-аракеттердин жана ийилүү моменттеринин биргелешкен аракетине ылайыкташтырылышы керек.

15.2.2 Элементтерди бириктирүүнүн жалпак фермаларын эсептөөдө фермалардын түйүндөрүндө допшулуу катары кабыл алынат:

элементтердин бурчтардан же таврлардан турган кесилиштеринде;

элементтердин жуптаврдуу, Н-түрдүү жана түтүкчөлүү кесилиштеринде, түйүндөрдүн ортосундагы элементтин узундугуна h кесилишинин бийиктигинин катышы төмөндөгүдөн ашпаса: 1/15 - эсептелген температурасы минус 45°Сдан төмөн болгон райондордо пайдаланылуучу конструкциялар үчүн; 1/10 - калган райондордо пайдаланылуучу конструкциялар үчүн.

Жогоруда көрсөтүлгөн h/l катыштардан ашып кеткенде, түйүндөрдүн катуулугунан элементтердеги кошумча ийилүү моменттерин эске алуу керек.

15.2.3 Фасонкалуу ширетилген фермалардын түйүндөрүндөгү тор жана жээк элементтеринин четтеринин ортосундагы аралык a=(6t-20) мм кем эмес, бирок 80 ммден көп эмес кабыл алынышы керек (бул жерде t - фасонканын калыңдыгы, мм)

Фермалардын жээктернинин бири-бирин улаган элементтеринин каптама менен жабылуучу учтарынын ортосунда 50 мм кем эмес боштук калтыруу керек.

Флангдык ширетилген жиктер, фермалардын торунун фасонкаларга бекитилүүчү элементтери элементтин учуна кеминде 20 мм узундукта чыгарылышы керек.

15.2.4 Тавр, жуптавр жана жалгыз бурчтары бар фермалардын түйүндөрүндө фасонкаларды жээктердин текчелерине улап бекитүү фасонканын бүткүл калыңдыгына ысытуу менен жүзөгө ашырылышы керек. 1-топтун конструкцияларында, ошондой эле эсептик температура минус 45°С төмөн болгон райондордо пайдаланылчу конструкцияларда түйүндүү фасонкаларды жээктерге кошуу К тиркемесине ылайык аткарылышы керек (К.1-таблица, 7-позиция).

15.2.5 Түтүк жана жуптаврдуу кесилиштердин өзөктөрү бар жана тор элементтери жээкке түздөн-түз бекитилген (фасонкасыз) фермалардын түйүндөрүн эсептөөдө, долбоорлоо эрежелерине ылайык жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүн текшерүү керек:

тордун элементтери кошулган жерлердеги жергиликтүү ийкемдүүлүктөгү (кысылууда) жээктин дубалдары - тегерек жана тик бурчтуу түтүктөр үчүн;

кысылган тор элементинин кошулган жериндеги жээктин каптал дубалы-тик бурчтуу түтүктөр үчүн;

бүктөөгө жээктин текчеси-жуптаврдуу кесилиш үчүн;

жээк дубалдары-жуптаврдуу кесилиш үчүн;

жээкке кошулган кесилишиндеги тор элементтери;

тор элементтеринин жээкке бекитилген жериндеги ширетилген жиктер.

Мындан тышкары, фермалардын жээктеринин катмарлуу бузулушун алдын алуу боюнча талаптарды сактоо керек (13.5).

15.2.6 Фермалардын 36 м жогору жабууларында туруктуу жана узак мөөнөттүү ченемдик жүктөмдөн ийилүүгө барабар курулуштук көтөрүүнү караштыруу керек. Жалпак чатырларда курулуштук көтөрүүнү жалпы ченемдик жүктөмдөн плюс 1/200 аралыктан ийилүүгө барабар кабыл алуу менен аралыктын өлчөмүнө карабастан кароо керек.

15.2.7 Төмөн түшүүчү тирөөч раскосу бар фермалар аралыгы 30 м ашпаган жана конструкциялардын түбүнө чейин бийиктиги 18 м чейинки КС-3 классындагы имараттарда жана курулмаларда (МАСТ 27751 боюнча) колдонулушу керек. Төмөн түшүүчү тирөөч раскосутуу фермалары бар КС-3 жана КС-2 классындагы имараттарда (МАСТ 27751 боюнча) кран жабдуулары 1К-6К иштөө режими менен (КЧжЭ 2.01.07 боюнча), ал эми анын жүк көтөрүмдүүлүгү асма жабдууларын, 50 т 5 т көп ашпоого тийиш.

15.3 Колонналар

15.3.1 Эки тегиздиктеги торчолору бар өтмө колонналардын өткөрүүчү элементтери өткөрүүчү элементтин учтарында жайгашкан диафрагмалар менен бекемделиши керек.

Бир тегиздиктеги бириктирүүчү торчолору бар өтмө колонналарда диафрагмаларды кеминде 4 м кийин жайгаштыруу керек.

15.3.2 Бир тараптуу жээк жиктери бар колонналарда жана мамыларда 14.1.9 ылайык күч-аракетти өткөрүү зонасындагы байланыштарды, устундарды, распоркаларды жана башка элементтерди бекитүү түйүндөрүндө бекитилүүчү элементтин (түйүндүн) контурунан ар бир тарабы боюнча 30 k_f  узундукка чыгып турган эки тараптуу жээк жиктерин колдонуу керек.

15.3.3 Бириктирүүчү тордун фасонкасын калонналарга капталып бекитилген бурчтук жиктер эсептөө боюнча дайындалышы керек жана фасонканын эки тарабында колоннаны бойлото шахмат тартибинде өзүнчө участоктор түрүндө жайгаштырылышы керек; муну менен бирге, мындай жиктердин учтарынын ортосундагы аралык фасонканын калыңдыгынан  15 ашпашы керек.

Эсептелген температурасы минус 45°С төмөн болгон жерлерде курулган конструкцияларда, ошондой эле колго жаалык ширетүүнү колдонууда бурчтуу ширетилген жиктер фасонканын жалпы узундугу боюнча үзгүлтүксүз болушу керек.

15.3.4 Колонналардын монтаждык уламалар улантып ширетилген фрезерленген учтар менен, ширетилген жиктер же буроолуу, анын ичинде фрикциялык бирикмелери бар каптамаларда аткарылышы керек. Каптамаларды ширетүүдө ширетилген жиктер уламага ар тараптан 25 мм чейин жетпей туруусу керек. Мындай фланецтик бирикмелерди долбоорлоодо 15.9 талаптарын эске алуу керек.

15.3.5 Бутактары планкалар менен бириктирилген өтмө калонналарда төмөндөгүнү кабыл алуу керек:

аралык планкалардын туурасы b_s -0,5b дан 0,75b чейин (бул жерде b -планканын тегиздигиндеги колоннанын габариттик туурасы );

четки планканын туурасы 1,3 b_s дан 1,7 b_s чейин.

15.4 Байланыштар

15.4.1 Имараттын ар бир температуралык блогунда курулмага кандай багытта болбосун таасир этүүчү жүктөмдөрдү кабыл алууга, ошондой эле элементтерди бошотууга жана туруктуулугун камсыз кылууга, ригелдердин (фермалардын), колонналардын жана каркастын башка элементтеринин жогорку жээк элементтеринин эсептик узундугун азайтууга жөндөмдүү мейкиндик системасына жалпак элементтерди бириктирүүчү өз алдынча байланыш системасы каралышы керек.

Сейсмикалык райондордо курулмаларды долбоорлоодо каркастын байланыш системасы КР КЧ 20-02 талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

Иштетилип жаткан аймактардагы жана чөгүп кеткен жер кыртыштарындагы курулмаларды долбоорлоодо, ошондой эле конструкциялык карстка каршы иш-чаралар катары тиешелүү ченемдик документтерди жетекчиликке алуу зарыл.

15.4.2 Кран жолдорунун 12 м ашык аралыктагы устундарынын жана фермаларынын төмөнкү жээктери горизонталдык байланыштар менен бекемделиши керек.

15.4.3 Кран жолдорунун устундары бар имараттар үчүн негизги колонналардын ортосундагы вертикалдуу байланыштар бийиктиги боюнча эки деңгээлде жайгашат. Кран жолдорунун устундарынын деңгээлинен төмөндө байланыштар температура блогунун ортосунда же ортосуна жакын жайгаштырылышы керек; кран жолдорунун устундарынын деңгээлинен жогору болгон байланыштар имараттын учтары боюнча жана температура жиктерин жанаша турган колонна кадамдарында, ошондой эле төмөнкү деңгээлдеги байланыштар жайгашкан кадамдарда жайгашат.

Колонналардын бутактары жетиштүү катуу болбосо, имараттын узунунан кеткен багытта байланыш түйүндөрүнө бекитилген кошумча распоркаларды орнотуу керек.

Эки бутактуу калонналарда, эгер бутактардын ортосундагы аралык 500 мм ашык болсо, вертикалдуу байланыштарды колоннанын ар бир бутагынын тегиздигинде жайгаштыруу керек. Эки бутактуу байланыштардын бутактары бири-бирине тор менен туташтырылышы керек.

15.4.4 Жабуунун байланыш системасы төмөндөгүгө көз каранды: каркастын түрүнө (болот же аралаш); жабуу фермаларынын конструкциялык өзгөчөлүктөрүнө; чатыр устун фермаларынын, фахверктердин колонналарынын жана аларды каркастын жүк көтөрүүчү элементтерине бекитүүлөрдүн болуусуна; жабуунун түрүнө (сундурма же сундурмасыз); жабуунун катуу дискинин болушуна же жоктугуна; асма көтөрүү-транспорттук жабдуулардын болушуна; крандардын жүк көтөрүмдүүлүгүнө жана алардын иштөө режимине.

15.4.5 Сундурмалары бар имараттарда, колонналарга төмөнкү жээктер менен тирелген, өйдө карай ийилген чатыр устун фермалардын төмөнкү жээктеринин деңгээлинде туурасынан жана узунунан кеткен горизонталдуу байланыштар каралышы керек:

туурасынан кеткен горизонталдуу байланыштар имараттын ар бир аралыгынын учунда, ошондой эле имараттын температуралык жиктеринде каралышы керек; температура блогунун узундугу 144 м ашык болгондо жана жүк көтөрүмдүүлүгү 50 тонна болгон крандарда 60 м ашык эмес аралыктагы туурасынан кеткен горизонталдуу байланыштар каралышы керек;

туурасынан кеткен байланыштар менен бирге фермалардын төмөнкү тилкелеринин тегиздигинде катуу контурду түзгөн узунунан кеткен горизонталдуу байланыштар жүк көтөрүмдүүлүгү 10 тонна жана андан ашык көпүрө крандары менен жабдылган болот каркастуу көп кабаттуу имараттарда жана чатыр устун фермалары бар имараттарда чатыр устун фермалардын төмөнкү жээктеринин четки панелдери боюнча каралышы керек; бир кабаттуу имараттарда фермалардын төмөнкү жээктери боюнча узунунан кеткен горизонталдуу байланыштар колонналардын эки катарынын бойлорунда каралышы керек.

Жүк көтөрүмдүүлүгү 50 тонна болгон, иштөө режимдеринин топтору 1К-6К (КЧжЭ 2.01.07 боюнча) болгон көп кабаттуу имараттарда узунунан кеткен горизонталдуу байланыштар четки колонналардын бойлорунда жана бир катар аркылуу орто колонналардын бойлорунда жайгаштырылышы керек. Жүк көтөрүмдүүлүгү >50 тонна крандары бар, иштөө режимдеринин топтору 7К-8К болгон көп кабаттуу имараттарда, ошондой эле бийиктиктин айырмачылыгы бар имараттарда узунунан кеткен байланыштарды көтөрүлүп турган тирөөч устундары бар фермалардын төмөнкү жээктери боюнча жыш жайгаштырууну кароо керек. Чектеш аралыктардын бийиктиги бирдей болгондо, колонналардын ортоңку катарлары боюнча узунунан кеткен горизонталдуу байланыштар колонналардын четки катарларын бойлото иштелип чыккандай долбоорлонушу керек.

Эгерде эки туурасынан кеткен байланыштыруучу фермалардын ортосунда жайгашкан фермалардын төмөнкү жээктеринин панелдеринин горизонталдуу тегиздигиндеги ийкемдүүлүк 10.4 канааттандырбаса, анда ал байланыштыруучу фермалардын түйүндөрүнө бекитилген чоюуларды коюу менен камсыздалышы керек.

Төмөнкү жээги колонналарга таянбаган ылдый түшүүчү тирөөч раскостору бар чатыр устун фермаларынын ортосунда, жогорку жээктердин түйүндөрүндө өзгөрүлбөс катуу диск болгон учурда, төмөнкү жээктердин түйүндөрүндө вертикалдуу байланыштарга туура келген раскосторду орнотуу керек (15.4.10 ылайык имараттын узундугу боюнча байланыш блокторунда орнотулган).

Ылдый түшүүчү тирөөч раскостуу фермалары бар имараттын учтарында акыркы фермалардын үстүңкү жээктери менен фермалардын четинен экинчи (коңшу) төмөнкү жээктердин түйүндөрүнүн ортосунда аларга туура келген распоркалар менен жантайма байланыш элементтери орнотулушу керек.

15.4.6 Чатыр устун фермаларынын үстүңкү жээктери боюнча сундурмалар менен каптоодо туурасынан кеткен горизонталдык байланыштар каалаган бир кабаттуу өнөр жай имаратында дайындалышы керек. Жогорку жана төмөнкү жээктер боюнча туурасынан кеткен байланыш фермалары план боюнча рационалдуу айкалыштырылат.

Үстүнкү каптоочу фермаларга допшулуу бекитилген каптоочу сундурмалар байланыш элементтери же спейсерлер деп эсептелбейт.

Туурасынан кеткен байланыштарга түздөн-түз жанашпаган чатыр устун фермаларынын жогорку жээктери бул байланыштардын жайгашуу тегиздигинде распоркалар менен бошотулушу керек.

15.4.7 Фермалардын жогорку жээктеринин деңгээлинде чатыры 10° ашык эмес жантаймадагы сундурмасыз жабууларда катуу диск болгон учурда (аларда чоң көлөмдөгү темир бетон плиталары жогорку жээктерге ширетилген же каптоонун профилдүү листи ар бир төмөнкү гофрга бекитилген) фермалардын жогорку жээктери боюнча туурасынан кеткен байланыштар имараттын учтарында жана температуралык жиктерде гана орнотулушу керек. Калган кадамдарда конькиде жана чатыр устун фермаларынын тирөөчтөрүндө распоркалар керек.

Сундурмасыз жабууларда фермалардын төмөнкү жээктери боюнча горизонталдуу байланыштар жабуунун түрүнө карабастан, 50 тонна жүк көтөрүмдүүлүгүндө бар, металлургия өндүрүшүнүн цехтеринде 7К жана 8К иштөө режимдеринин топторундагы имараттарга гана коюлушу керек (КЧжЭ боюнча 2.01.07).

Бир деңгээлде жайгашкан сундурмасыз бир катмарлуу жабууларда жана көп катмарлуу жабууларда чатыр устун фермалары болгондо, фермалардын четки панелдеринин биринде фермалардын жогорку жээктеринин тегиздигинде узунунан кеткен горизонталдуу байланыштарды орнотуу керек.

15.4.8 Чатырдын катуу диски болгон учурда 15.4.7 талаптарына ылайык фермалардын жогорку жээктеринин деңгээлинде монтаждоо процессинде конструкцияларды салыштыруу жана алардын туруктуулугун камсыз кылуу үчүн инвентардык алынуучу байланыштар каралышы керек.

15.4.9 Жабууларды ар кандай деңгээлде жайгаштырууда ар бир деңгээлде бирден узунунан турган байланыш систкмасы каралышы керек.

Фермалардын жогорку жээги боюнча сундурмалар жок болгон фонардын чегинде распоркалар каралышы керек. Фермалардын коньки түйүндөрү боюнча мындай распоркалардын болушу милдеттүү болуп саналат.

Фонардык байланыштар фонардын учтарында үстүңкү жээктердин (ригелдердин) тегиздигинде жана температуралык жиктердин эки жагында жайгашышы керек.

15.4.10 Жабуунун туурасынан кеткен байланыштары жайгашкан жерлерде фермалардын ортосунда вертикалдуу байланыштарды орнотуу каралышы керек.

Эсептелген температурасы минус 45°Сдан төмөн болгон райондордо эксплуатациялануучу имараттардын жана курулмалардын жабдууларында бүткүл имараттын бойлорундагы ар бир аралыктын ортосунда вертикалдуу байланыштар каралышы керек (адатта колдонулгандарга кошумча).

Вертикалдуу байланыштарды 30 м чейинки аралыктагы фермалар үчүн чатыр устун фермаларынын тирөөчү мамыларнын тегиздигинде, коньки мамыларынын тегиздигинде, ошондой эле 30 м ашык аралыктагы фермалар үчүн фонардын сырткы буттарын бекитүү түйүнүнүн астында жайгашкан мамылардын тегиздигинде жайштыруу керек.

15.4.11 Транспортер галереяларынын аралык курулуштарынын бөлүнгөн фермаларынын жогорку жана төмөнкү жээктери боюнча горизонталдуу байланыштар ар бир аралык үчүн өзүнчө каралышы керек.

15.4.12 Жабдуулардын кайчылаш торун колдонууда, уникалдуу имараттарды жана курулмаларды кошпогондо, эсептөөлөр, байланыш торлорунун раскостору чоюлуучу күчтү гана кабыл алат деген болжолдо шарттуу схема боюнча жүргүзүлөт.

Байланыш элементтериндеги күч-аракеттерди аныктоодо ферма жээктеринин кысуусу эске алынбашы керек.

15.4.13 Жалпак жүк көтөрүүчү системалары (эки жээктүү, ийилген-катуу ванталар ж.б.) менен илинген жабдууларда жүк көтөрүүчү системалардын ортосунда вертикалдуу жана горизонталдуу байланыштар каралышы керек.

15.4.14 Байланыштарды бекитүү В тактык классынын буроолору менен жүзөгө ашырылышы керек.

Чоң жүк көтөрүмдүүлүгү жана иштөө режими 7К жана 8К болгон крандар менен жабдылган имараттарда, ошондой эле байланыш элементтеринде (шамал фермалары ж.б.) олуттуу күч-аракеттер болгон учурда байланыш элементтерин бекитүү монтаждоо ширетүү менен, ал эми айрым учурларда А тактык классынын буроолору менен жүзөгө ашырылышы керек.

15.4.15 Тарткычтар байланыштардын элементтери катары КС-2 жана КС-1 класстарындагы (МАСТ 27751 боюнча), 2, 3, 4-конструкциялардын топторундагы имараттар жана курулмалар үчүн жүк көтөрүүчү конструкцияларда пайдаланылууга тийиш (В тиркеме). Тарткычтада алдын ала тартууну түзүү үчүн аларга жетүү мүмкүнчүлүгүн жана колдонууда тартуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылган атайын түзүлүштөр каралышы керек.

15.5 Устундар

15.5.1 Ширетилген жуптаврдуу устундардын жээктери үчүн лист пакеттерин колдонууга болбойт.

Фрикциялык бирикмелери бар устундардын жээктери үчүн үч листтен ашпаган пакеттерди колдонуу керек; муну менен бирге, жээк бурчтарынын кесилишинин аянты жээктин кесилишинин бардык аянтынын 30% нан кем эмесине барабар кабыл алынышы керек.

15.5.2 Ширетилген устундардын жээк жиктери, ошондой эле устундун негизги кесилишине көмөкчү элементтер бириктирген жиктер (мисалы, катуулук кырлары) үзгүлтүксүз аткарылышы керек. Катуулуктун туурасынан кеткен кырлары жээк жиктерин өткөрүү үчүн кесиктери менен болушу керек.

Рама конструкцияларынын ригелдериндеги тирөөчү түйүндөрүндө эки тараптуу жээк жиктерин колдонуу керек, алардын узундугу ригелдин кесилишинин бийиктигинен кем болбошу керек.

15.5.3 Статикалык жүктөмдү көтөргөн 1-класстагы жуптаврдуу ширетилген устундарда бир тараптуу жээк жиктерин колдонууда төмөнкү талаптарды аткаруу керек:

эсептелген жүк устундун туурасынан кеткен кесилишине карата симметриялуу колдонулушу керек;

устундун кысылган жээгинин туруктуулугу а) 8.4.4 тизмесине ылайык камсыз кылынышы керек;

устундардын дубалдарынын туруктуулугун эсептөө 8.5.1 жана 8.5.2 талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек;

устундарынын жээгине топтолгон жүктөмдөр, кырлуу темир бетон плиталарынын жүктөмү колдонулган жерлерде катуулуктун туурасынан кеткен кырлары орнотулушу керек; катуулуктун туурасынан кеткен кырлары 8.2.2 боюнча жергиликтүү туруктуулукту текшерүү жүргүзүүдө орнотулбашы керек.

15.5.4 Ширетилген устундардын катуулук кырлары дубалдын уламаларынан дубалдын 10дон кем эмес калыңдыгындагы алыстыкта болушу керек. Устундун узунунан кеткен катуулук кыры бар дубалынын төмөнкү этектери кесилишкен жерлерде катуулуктун узунунан кеткен кырын дубалга бекитүүчү жиктерди (6t-20) мм кесилишкен жерлерде дубалдын улама жигине чейин алып келбөө керек.

15.5.5 2-4-топтордогу конструкциялардын ширетилген жуптаврдуу устундарында бир тараптуу катуулук кырлары, аларды устундун бир жагына жайгаштыруу жана устундун жээктерине ширетүү менен колдонулат.

Бир тараптуу жээк жиктери бар устундарда дубалдагы катуулук кыры бир тараптуу жээк жиктеринин жайгашуусуна карама-каршы тарапта жайгашышы керек.

Бир тараптуу катуулук кырынын туруктуулугун эсептөө 8.5.9 жана 8.5.10 талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек.

15.6 Кран жолдорунун устундары

15.6.1 7К (металлургия өндүрүшүнүн цехтеринде) жана 8К (КЧжЭ 2.01.07 боюнча) иштөө режимдериндеги крандар үчүн кран жолдорунун устундарындагы үстүңкү жээк жиктери дубалдын бүткүл калыңдыгына ысытуу менен аткарылышы керек.

15.6.2 Кыймылдуу курамдардан жүктөмдү түздөн-түз кабыл алуучу кран жолдорунун устундарынын жана жумушчу аянтчалардын устундарынын чоюлган жээктеринин бош четтери прокатталган, тегизделген же кычкылтек машинасы же плазмалык-жаа кескич менен кесилиши керек.

15.6.3 Кран жолдорунун устундарынын катуулук кырынын өлчөмдөрү 8.5.9, 8.5.10 жана 8.5.17 талаптарын канааттандырышы керек, муну менен бирге эки тараптуу аралык кырларынын чыгып турган бөлүгүнүн туурасы 90 мм кем болбошу керек. Эки тараптуу туурасынан кеткен катуулук кырлары устундун жээктерине ширетилбеши керек; муну менен бирге, катуулук кырынын учтары устундун үстүңкү жээгине бекем ийилиши керек. 7К жана 8К (КЧжЭ 2.01.07 боюнча) иштөө режимдеринин топторундагы крандын устундарында үстүңкү жээкке жанаша учтарын тегиздөө керек.

Тилкелүү болоттон же аларды дубалга жана үстүңкү жээкке ширетүү жана 15.5.5 ылайык жайгаштыруу менен жалгыз бурчтардан жасалган бир тараптуу туурасынан кеткен катуулук кырларын 1К-5к (КЧжЭ 2.01.07 боюнча) иштөө режимдеринин топторундагы крандардын алдындагы устундарда гана колдонуу керек.

15.7 Лист конструкциялары

15.7.1 Кабыктардын катуулук элементтеринин туурасынан кеткен контуру жабык түрдө долбоорлоо керек.

15.7.2 Топтолгон жүктөмдөрдү листтин конструкцияларына өткөрүп берүү катуулук элементтери аркылуу каралышы керек.

15.7.3 Ар кандай формадагы кабыктардын бириктирилген жерлеринде жергиликтүү чыңалууларды азайтуу үчүн жылмакай өткөөлдөр колдонулушу керек.

15.7.4 Бардык улама жиктерди аткаруу түбүн ысытуу же каптама менен эки тараптуу же бир тараптуу ширетүү менен каралышы керек.

Долбоордо бул тыгыздык талап кылынган конструкциялардын кесилишинин тыгыздыгын камсыз кылуу зарылдыгы көрсөтүлүшү керек.

15.7.5 Лист конструкцияларында улама ширетилген бирикмелерди; калыңдыгы 5 мм жана андан аз – каптама болгон листтердин бирикмелери колдонуу керек.

15.8 Асма жабуулар

15.8.1 Жиптерден жасалган конструкциялар үчүн аркан, эшилген жиптер жана жогорку бышык зым (же прокат) колдонулушу керек.

15.8.2 Асма жабуунун чатыры түздөн-түз жүк көтөрүүчү жиптерде жайгаштырылууга жана алар түзгөн форманы кайталоого тийиш. Эгерде чатырдын формасы жиптердин илинүү формасынан айырмаланса, анда чатырды атайын үстүнкү конструкцияга тирөө менен жиптердин үстүнө көтөрүшөт же жиптерге астынан илип коюшат.

15.8.3 Тирөөчү контурларын чийүү эсептик жүктөмдөрдө аларга бекитилген жиптердеги күч-аракеттердин басым ийри сызыктарын эске алуу менен дайындоо керек.

15.8.4 Чатырдын кабыл алынган конструкциясынын жылчыксыздыгын камсыз кылууга тийиш болгон форманын туруктуулугун сактоо үчүн асма жабуулар убактылуу жүктөмдөрдүн, анын ичинде шамал соруунун таасирине эсептелиши керек. Муну менен бирге, жабуунун ийрилигинин өзгөрүшү эки багытта - жиптердин бойлорунда жана кесилиштеринде текшерилиши керек. Зарыл болгон туруктуулук конструкциялык иш-чаралар аркылуу жетишилет: жабуунун салмагынын же алдын ала чыңалуунун эсебинен жиптин тартууну күчөтүү; атайын турукташтыруучу конструкцияны түзүү; ийилүүчү-катуу жиптерди колдонуу; жип системасын жана чатыр плиталарын бирдиктүү конструкцияга айландыруу.

15.8.5 Жиптин кесилиши берилген жабуу геометриясынын өзгөрүшүн эске алуу менен эсептелген жүктөмдө пайда болгон эң чоң күч-аракет боюнча эсептелиши керек. Тор системаларында, мындан тышкары, жиптин кесилиши бул жип боюнча гана жайгашкан убактылуу жүктөмдүн аракетинен болгон күчкө текшерилиши керек.

15.8.6 Жиптердин вертикалдуу жана горизонталдуу жылышуусу жана андагы күч-аракет жабуу конструкцияларынын сызыктуу эмес иштешин эске алуу менен аныкталышы керек.

15.8.7 Аркандардан жасалган жиптерди жана алардын бекиткичтерин эсептөөдө иштөө шарттарынын коэффициенттери 17-бөлүмгө ылайык кабыл алынышы керек. Стабилдештирүүчү аркандар үчүн, эгерде алар тирөөчү контур үчүн тартылуучу болбосо, иштөө шарттарынын коэффициенти =1 болот.

15.8.8 Прокаттык профилдерден жасалган жиптердин тирөөчү түйүндөрү допшулар менен аткарылышы керек.

15.9 Фланец бирикмелери

15.9.1 Болот курулуш конструкцияларынын фланец бирикмелерине (ФБ) ширетүүдө элементтердин биринин учу менен бириктирилген тик бурчтуу, тегерек же башка формадагы (фланец) жок дегенде бир жалпак бөлүгү бар, буроолор же шпилькалар үчүн көзөнөктөрү бар бирикмелерди киргизүү керек.

ФБда күч-аракеттерди (узунунан кеткен күчтөр, ийилген моменттер жана туурасынан кеткен күчтөр) өткөрүү фланец аркылуу жүзөгө ашырылат.

15.9.2 ФБ ар кандай көрүнүштөгү элементтери бар фермалардын жана мейкиндик конструкцияларынын монтаждык бирикмелеринде, ЛЭП тирөөчтөрүндө, мунара жана антенна-мачталык курулмаларда, устундардын, колонналардын, жуптаврдуу же коробка сымал кесилишиндеги рамалардын элементтеринде, устундардын колонкаларга же башка устундарга кошулуу түйүндөрүндө колдонулат.

15.9.3 ФБ төмөнкү белгилер боюнча классификацияланат.

I - Жумуш шарттары боюнча:

а) 1-топтогу конструкциялардагы ФБ;

б) 2 жана 3-топтогу конструкциялардагы ФБ;

в) 4-топтогу конструкциялардагы ФБ.

Конструкциялардын тобу 4.3.1 жана В тиркемеси боюнча аныкталат.

II – фланецке жакын зонадагы болуп жаткан чыңалуу боюнча (21а-сүрөт):

а) кысуучу кадимки чыңалуунун бир маанилүү эпурасы менен (кысылган ФБ);

б) чоюлган кадимки чыңалуулардын бир маанилүү эпурасы менен (чоюлган ФБ);

в) кадимки чыңалуулардын эки маанилүү эпурасы менен (кысылып-ийилген же ийилип-чоюлган ФБ).

1 - фланецке жакын зона; 2 – буроолр

21а срөт - Фланецке жакын зонадагы болуп жаткан чыңалуу боюнча ФБнын классификациясы

III - ФБда буроолорду алдын ала тартуу боюнча:

а) буроолорду алдын ала тартпастан;

б) буроолорду алдын ала тартуу менен.

IV - ФБда төмөндөгүлөр аркылуу туурасынан кеткен күчтөрдү өткөрүү ыкмасы боюнча:

а) иштеген буроолор, анын ичинде кесүү;

б) ФБнын кысылган жерлеринде байланыш болгон беттер аркылуу сүрүлүү күчтөрү;

в) атайын жылышууга каршы тирөөчтөр (таяныч столдору, кырлар ж. б.)

Туурасынан кеткен күч жок болсо, ФБ IV белгиси боюнча классификацияланбайт.

15.9.4 ФБ долбоордук документтердеги эсептөөлөрдүн негизинде бардык белгилери боюнча 15.9.3 ылайык классификацияланышы керек.

15.9.5 1-топтогу конструкциялардын фланец бирикмелери (I, а) алдын ала тартуу менен буроолордо гана долбоорлонууга тийиш (III, б);

2 жана 3-топтогу конструкциялар (I, б)-15.9.6-15.9.13 жоболорун эске алуу менен;

4-топтогу конструкциялар (I, в) - прокаттын калыңдыгы багытында салыштырмалуу ичкерүүсү боюнча кошумча талаптарды эске албастан 14.2 боюнча болоттон жасалгандар (5-бөлүм).

15.9.6 Кысылууга же ийилүү менен биргелешкен кысуу аракетине дуушар болгон фланец байланыштары (II, а) 14.2 боюнча долбоорлонуп, эсептелиши керек. Туурасынан кеткен күчтөрдү сүрүлүү беттери аркылуу берүүдө (III, б + IV, б) 14.3 жобо эске алынат.

15.9.7 к II, б жана II, в классификациясына кирген фланец бирикмелер апробацияланган методикаларды колдонуу менен же бирикменин иштешинин геометриялык жана физикалык сызыксыздыгын эске алуу менен акыркы элементтер методу менен же колдонуудагы ЧД ылайык чектик тең салмактуулук ыкмасы менен пластинанын иштөөсүнүн мейкиндиктүү схемасы боюнча эсептелиши керек.

ФБнын козу карын түрүндөгү алгачкы кемчиликтери болгон учурда, ФБнын колдонулган эсептөө моделдери буроолор жүктөм астында козу карын түрүндөгү фланецтер майышканда же козу карын түрүндөгү фланецтерди фрезерлөөдө пайда болгон буроонун башынын жана гайканын тирөөчү беттеринин параллелдүүлүгүнүн жоктугунан келип чыккан чоюлууга жана ийилүүгө иштей тургандыгын эске алышы керек.

15.9.8 ФБны долбоорлоодо төмөнкүлөрдү текшерүү керек:

а) фланецке жакын зонада бириктирилүүчү элементтердин бекемдигин жана жергиликтүү туруктуулугун;

б) 14.1 талаптарына ылайык конструкциянын элементтерине фланецти бекитүүнүн ширетилген жиктеринин жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүн;

в) ФБнын чоюлган зонасындагы фланецтин к II, б жана II, в классификациясы боюнча бекемдигин;

г) ФБнын чоюлган зонасындагы буроолордун к II, б жана II, в классификациясы боюнча жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүн;

д) жылышууга жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүн: ФБ III, б + IV, б үчүн - 14.3 талаптарына ылайык; ФБ III, а + IV, a үчүн – 14.2 талаптарына ылайык; ФБ IV, в үчүн - атайын тирөөчтүн (тирөөчү столдун, кырдын ж. б.) жылышууга жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүн.

15.9.9 ФБ II, б жана II үчүн, колоннанын текчесине устундун туташуу түйүнүндө, 15.9.8 талаптарына кошумча төмөнкүлөрдү текшерүү керек:

а) колоннанын текчесинин бекемдигин жана жергиликтүү туруктуулугун;

б) колонна дубалынын бекемдигин жана жергиликтүү туруктуулугун (анын ичинде колоннадагы узунунан кеткен күчтөрдүн, моменттердин, жылышуу күчтөрүнүн биргелешкен аракетинен).

15.9.10 Фланецтер үчүн ФБны долбоорлоодо болотту 5-бөлүмгө жана В тиркемесине ылайык колдонуу керек;

к II, б жана II, в классификация боюнча киргизилген ФБ үчүн - прокаттын калыңдыгы  багытында үлгүлөр үчүн 13.3 жана 13.5 жоболорун эске алуу менен 35% дан кем эмес салыштырмалуу ичкериши боюнча кошумча талаптары бар болот.

15.9.11 II,б+III,б+IV,б жана II,в+III,б+IV,б ФБны долбоорлоодо 8.8, 10.9, 12.9 бекемдик класстарындагы буроолорду жана аларга ылайыктуу гайкаларды жана шайбаларды колдонуу керек. Калган ФБ үчүн ббуроолорду 5.6 жана 14.2 боюнча тандап алуу керек.

Көзөнөктөр жана буроолор 40-таблицанын талаптарын эске алуу менен жайгаштырылышы керек.

Алдын ала тартуусуз орнотулган буроолордун гайкалары (ФС-III, б) контролдук гайкалар, пружиналык шайбалар ж. б. менен буралып чыгып кетүүдөн бекитилүүгө тийиш.

15.9.12 Буроолорду тартуу боюнча жана ФБ III, б + IV, б үчүн фланецтердин беттеринин ортосундагы байланыш тыгыздыгын контролдоого талаптар                           КЭ 70.13330 берилген.

15.9.13 Козу карын түрүндө алгачкы кемчиликтер болгондо ФБны пайдаланууга кабыл алуу кошумча эсептөөлөрдү жүргүзүүдө оң натыйжалар алынгандан кийин ишке ашырылышы керек.

Жалпак эмес фланецтүү ФС III,a+IV,a эсептөө (байланыш беттеринин ортосунда боштуктар болгондо), буроолордун бекемдик классына карабастан, бир буроолуу бирикменин эсептик каршылыгын  жана фланецтин иштөө шарттарынын коэффициентин =1,4 кабыл алуу менен тегиз боштуксуз фланецтүү бирикмелер сыяктуу аткарылат (15.9.5-15.9.9 караңыз). Муну менен бирге, жалпак эмес фланецтүү бириктирилүүчү элементтердин ортосундагы боштуктар төмөнкү талаптарга жооп бериши керек:

а) шайба зонасындагы боштуктар - 1,2 мм ашык эмес;

б) фланецтин периметри боюнча четки боштуктар - 4 ммден көп эмес;

в) фланецтердин ортосундагы кысылган текчелердин борбордук сызыктары жана дубалдардын кысылган зоналары боюнча боштуктар - 0,1 мм ашык эмес; чоюлган текчелердин жана дубалдардын чоюлган зоналарынын борбордук сызыктары боюнча - 1,2 мм ашык эмес.

15.10 Фрезерленген учтары бар байланыштар

Фрезерленген учтары бар элементтердин бирикмелеринде (колонналардын уламалардында жана базаларында ж.б.) кысуучу күч толугу менен учтары аркылуу берилет деп эсептелиниши керек.

Борбордон тышкары кысылган (кысылып-ийилүүчү) элементтерде көрсөтүлгөн бирикмелердин ширетилген жиктери жана буроолору, анын ичинде жогорку бекемдиктеги, жагымсыз айкалышуудагы моменттин таасиринен жана узунунан кеткен күчтөн эң максималдуу чоюлуучу күчкө, ошондой эле туурасынан кеткен күчтүн таасиринен жылыштыруу күчүнө эсептелиши керек.

15.11 Монтаждык бекиткичтер

15.11.1 Имараттардын жана курулмалардын чарчоого эсептелген кран жолдорунун устундары бар конструкцияларынын, ошондой эле темир жол курамдары үчүн конструкциялардын монтаждык бекиткичтери ширетилген же фрикциялык болушу керек.

Бул конструкциялардын монтаждык бирикмелеринде В тактык классындагы буроолор колдонулушу керек:

прогондорду, фонардык конструкциянын элементтерин, фермалардын үстүңкү жээктери боюнча байланыштарды (төмөнкү жээктер же катуу чатыр боюнча байланыштар болгондо), фермалар жана фонарлар боюнча вертикалдуу байланыштарды, ошондой эле фахверк элементтерин бекитүү үчүн;

катуу чатыр болгон учурда фермалардын төмөнкү жээктери боюнча байланыштарды бекитүү үчүн (ячейкалуу бетондон жасалган темир бетон же байланган бетон плиталарынын үстүңкү жээктерине ширетилген же профилдүү төшөлмөнүн ар бир толкунуна бекитилген ж. б.);

вертикалдуу тирөөчү басымды стол аркылуу өткөрүп берүү шартында чатыр устун жана чатыр устун алдындагы фермаларды колонналарга жана чатыр устун фермаларын чатыр устун алдындагыларга бекитүү үчүн;

кран жолдорунун бөлүнгөн устундарын өз ара бекитүү үчүн, ошондой эле алардын төмөнкү жээгин вертикалдуу байланыштар бекитилбеген колонналарга бекитүү үчүн;

динамикалык жүктөмдөргө дуушар болбогон жумушчу аянтчалардын устундарын бекитүү үчүн;

экинчи маанидеги конструкцияларды бекитүү үчүн.

15.11.2 Каркастык имараттардын рамалык системаларынын элементтеринде ийилүү моменттерин кайра бөлүштүрүү үчүн ригелдерди колонкалар менен бириктирүү түйүндөрүндө пластикалык баскычта иштеген болот төшөлмөлөр колдонулат. Төшөлмөлөр туруктуулук чеги 345 Н/мм²ге чейинки болоттордон жасалышы керек.

Төшөлмөлөрдөгү күч-аракеттер туруктуулуктун минималдуу чегинде  жана туруктуулуктун максималдуу чегинде  Н/мм²  аныкталышы керек.

Пластикалык баскычта иштеген төшөмөлөрдүн узунунан кеткен четтери тегизделип же фрезерлениши керек.

15.12 Тирөөчү бөлүктөр

15.12.1 Борборлоочу прокладкалар менен бекитилген, тангенциалдык кыймылсыз допшулуу тирөөчтөр, ал эми өтө чоң реакцияларда – тең салмакты кармоочу тирөөчтөр тирөөчтүн астына басымды бирдей бөлүштүрүү зарыл болгондо колдонулушу керек.

Жалпак же ролик түрүндөгү кыймылдуу тирөөчтөр төмөндө жаткан конструкция устундун же ферманын кыймылсыз таянуусунда пайда болгон горизонталдык күч-аракеттерден бошотулушу керек болгон учурларда колдонулушу керек.

Жалпак кыймылдуу тирөөчтөрдөгү сүрүлүү коэффициентин 0,3, ролик түрүндөгү тирөөчтөрдө - 0,03 барабар кабыл алуу керек.

15.12.2 Тең салмакты кармоочу тирөөчтөрдүн цилиндрдик допшуларда (цапфт) бырышуусун эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек (беттеринин бирдей же 90° жогору тийген борбордук бурчта)

                                                  (199)

мында F – тирөөчкө болгон басым (күч);

r, l – допшунун радиусу жана узундугу;

R_lp – 6.1 талаптарына ылайык кабыл алынган жылчыксыз биригүүдө жергиликтүү бырышууга эсептик каршылык.

15.12.3 Ролик түрүндөгүлөрдүн диаметралдык кысылышын эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                                 (200)

мында n – ролик түрүндөгүлөрдүн саны;

d, l - ролик түрүндөгүлөрдүн диаметри жана узундугу;

R_cd - 6.1 талаптарына ылайык кабыл алынган бош биригүүдө ролик түрүндөгүлөрдүн диаметралдык кысылышына эсептелген каршылык.

16 Электр берүүнүн аба линияларынын, ачык бөлүштүрүүчү

түзүлүштөрдүн жана транспорттун байланыш

тармактарынын тирөөчү конструкцияларын долбоорлоо

боюнча талаптар

16.1 Электр берүүнүн аба линияларынын (АЛ), ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн (АБТ) жана транспорттун байланыш тармактарынын (БТ) тирөөчү конструкциялары жана бирикмелери үчүн материалдарды 5-бөлүмдүн жана В тиркемесинин талаптарына ылайык колдонуу керек.

16.2 Максаттарына жана алардын бирикмелеринин тибине жараша тирөөчү конструкциялар топторго бөлүнөт:

1-топ-бийиктиги 60 метрден ашкан чоң өткөөлдөрдүн ширетилген атайын тирөөчтөрү;

2-топ-1-топто көрсөтүлгөндөрдөн тышкары АЛ ширетилген тирөөчтөрү; чыңалуусуна карабастан шиналоолор жана АБТ өчүргүчтөр үчүн ширетилген тирөөчтөр, чыңалуусу 330 кВ жогору АБТ жабдуулары үчүн ширетилген тирөөчтөр; конструкциялар жана элементтер;

зымдарды (тартмаларды, штангаларды, кыскычтарды) тартуу менен байланган БТ, ошондой эле 1-топто көрсөтүлгөн тирөөчтөр, ширетилген бирикмелер жок болгондо;

3-330 кВ чыңалуудагы АБТ жабдуулары үчүн ширетилген жана буроолуу тирөөчтөр, өчүргүчтөрдүн тирөөчтөрүнөн тышкары;

БТнын жүк көтөрүүчү, кармоочу жана бекитүүчү түзүлүштөрүнүн конструкциялары жана элементтери (тирөөчтөр, катуу кесилиштердин ригелдери, прожектордук мачталар, фиксаторлор), ошондой эле 2-топтогу конструкциялар, БТдан тышкары, ширетилген бирикмелер жок болгон учурда;

4-кабелдик каналдардын ширетилген жана буроолуу конструкциялары, трансформаторлордун тоголотуучу жолдорунун тетиктери, траптар, тепкичтер, тосмолор жана АБТ, АЛ жана БТнын башка көмөкчү конструкциялары жана элементтери.

16.3 АЛнын бийиктиги 60 мге чейинки тирөөчтөрү жана АБТ жана БТ конструкциялары үчүн А жана В тактык класстарынын буроолору чарчоого эсептелбеген конструкциялар үчүн сыяктуу, ал эми фланей бирикмелери жана бийиктиги 60 мден ашкан АЛ тирөөчтөрү үчүн Г.3 таблица боюнча (Г тиркеме) чарчоого эсептелген конструкциялар үчүн сыяктуу кабыл алынышы керек.

Буроолдорду контролдонуучу тартуусуз фланец бирикмелери ушул бөлүмдө көрсөтүлгөн конструкцияларды бириктирүү үчүн фланецке жакын II зонадагы чыңалуулардын классификациясына карабастан 15.9.3 боюнча колдонулат.

Контролдонуучу тартуусуз буроолор менен кысылууга (ийилүү менен кысуу) дуушар болгон ФБ үчүн буроолорду, гайкаларды жана шайбаларды 5.6 ылайык колдонуу керек.

16.4 АЛ тирөөчтөрүн, АБТ жана БТ конструкцияларын эсептөөдө 7.1.2-бөлүмдө, 4 жана 14-бөлүмдөрдө жана 45-таблицада белгиленген иштөө шарттарынын коэффициенттерин кабыл алуу керек.

АЛ, АБТ жана БТ тирөөчтөрү үчүн  жоопкерчилик боюнча ишенимдүүлүк коэффициентинин мааниси МАСТ 27751 талаптарына ылайык кабыл алынышы керек.

(5) формула боюнча тирөөчтөрдүн чоюлган элементтеринин бекемдигин андагы R_y маанисин R_u/ алмаштыруу менен эсептөөгө жол берилбейт.

45-т а б л и ц а

16.5 8-таблица боюнча берилген ийкемдүүлүктү аныктоодо, бардык өзөктүн эң чоң ийкемдүүлүгүн төмөнкү формулалар боюнча эсептөө керек:

параллель жээктери бар, учтары допшулуу төрт бурчтуу өзөк үчүн,

                                                   (201)

параллель жээктери бар, учтары допшулуу төрт бурчтуу өзөк үчүн

параллелдүү курлары бар, учтары допшулуу үч кырдуу тең жактуу өзөк үчүн,

                                             (202)

Пирамида формасындагы бош турган мымы үчүн (15-сүрөт)

                                               (203)

мында l – өтмө өзөктүн геометриялык узундугу;

b – параллель жээктери бар өзөктүн эң кууш четинин жээк окторунун ортосундагы аралык;

h – бош турган мамынын бийиктиги;

-эсептик узундукту аныктоо үчүн коэффициент, мында b_s жана b_i – эң кууш четтеринин жогорку жана төмөнкү негиздериндеги пирамидалык тирөөч жээктеринин окторунун ортосундагы аралыктар.

22-сүрөт – Үч бурчтуу тору бар траверс схемасы

16.6 Кесилиштин узундугу боюнча туруктуу торчолору бар өтмө өзөктү ийүү менен кысууда туруктуулукту эсептөө 9-бөлүм боюнча аткарылышы керек.

Кесилиштин узундугу боюнча туруктуу торчолору бар тең жактуу үч кырдуу өзөк үчүн салыштырмалуу эксцентриситет төмөнкү формулалар боюнча эсептелиши керек:

кырлардын бирине перпендикуляр болгон тегиздикте ийүүдө,

                                          (204)

кырлардын бирине параллель болгон тегиздикте ийүүдө

                                              (205)

мында b – четки бетиндеги жээктердин окторунун ортосундагы аралык;

 – буроолуу байланыштарда 1,2 жана ширетилген бирикмелерде 1,0 барабар коэффициент.

16.7 9.3.1 жана 9.3.2 боюнча торлору бар өтмө өзөктү ийүү менен кысуудагы туруктуулукту эсептөөдө, элементтердин буроолуу байланыштарында эксцентриситеттин мааниси 1,2 коэффициентине көбөйтүлүшү керек.

16.8 Ийүү менен кысууда артка тартылуучу тирөөчтөрдүн өтмө кесилишиндеги өзөктүн айрым жээктеринин туруктуулугун текшерүүдө ар бир жээктеги узунунан кеткен күчтү майышкан схема боюнча эсептелген М ийилүү моментинен кошумча күч-аракетти эске алуу менен аныктоо керек.

Тегиздиктердин биринде, х-х же у-у ийилгенде тик бурчтуу кесилиштин (2-тип, 8-таблица) узундугу боюнча туруктуу тор мамынын учтары боюнча допшулуу артка тартылуучу тирөөчтөр үчүн мамынын узундугунун ортосундагы М моментинин мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                          (206)

мында M_q – устундарда аныкталган сыяктуу туурасынан кеткен жүктөмдөн мамынын узундугунун ортосунан ийилүүчү момент;

 – 16.6 ылайык кабыл алынуучу коэффициент;

N – мамыдагы узунунан кеткен күч;

f_q – кесилиш инерциясынын берилегн моментин l_ef  колдонуу менен кадимки устундарда аныкталган сыяктуу туурасынан кеткен жүктөмдөн мамынын узундугунун ортосунан бүктөлүүсү;

f_n=0,0013l – ийилүү тегиздигинде мамынын баштапкы бүктөлүүсү;

.

Бул жерде: l – мамынын узундугу;

мында А – мамынын кесилиш аянты;

– 2-типтеги кесилиш үчүн (16) формулада   ийилүү тегиздигин же  алмаштыруу менен 8-таблица боюнча аныкталуучу мамынын берилген ийкемдүүлүгү.

Мамыны эки тегиздикте ийүүдө, N_ad күч-аракетин (124) формула боюнча аныктоо керек; муну менен бирге, f_n баштапкы бүктөлүү N_ad курама күчү M_x же M_y моментинен эң чоң мааниге ээ болгон тегиздикте гана эске алынышы керек.

16.9 Тегиздиктердин биринде, х-х же у-у ийүү менен кысууда тик бурчтуу кесилиштин (2-тип, 8-таблица) узундугу боюнча туруктуу тор мамынын учтары боюнча допшулуу артка тартылуучу тирөөчтөрдүн Q туурасынан кеткен күч мамынын узундугу боюнча туруктуу кабыл алып, төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                     (207)

мында Q_max – устундарда аныкталган сыяктуу ийилүү бетинде туурасынан кеткен жүктөмдөн туурасынан кеткен максималдуу күч.

(207) формуладагы калган белгилер (206) формуладагыдай кабыл алынышы керек.

16.10 Тегиздиктердин биринде, х-х же у-у ийүү менен кысууда үч бурчтуу өтмө кесилиштин (2-тип, 8-таблица) узундугу боюнча туруктуу тор мамынын учтары боюнча допшулуу артка тартылуучу тирөөчтөр үчүн мамынын узундугунун ортосундагы М моментинин мааниси (206) формула боюнча, ал эми берилген ийкемдүүлүк - 3-типтеги кесилиш үчүн 8-таблица боюнча аныкталышы керек.

Мамыны эки тегиздикте ийүүдө, N_ad күч-аракетинин мааниси төмөнкү формула боюнча аныкталуучу эки маанинин чоңу менен кабыл алынышы керек

 или                  (208) 

Экинчи формулада (208) M_x жана M_y эки моментти тең эске алганда, эки тегиздиктин ар бириндеги f_n мамынын баштапкы бүгүлүшү 0,001l барабар кабыл алынышы керек.

16.11 Тегиздиктердин биринде, х-х же у-у ийүү менен кысууда үч бурчтуу өтмө кесилиштин узундугу боюнча туруктуу тор мамынын учтары боюнча допшулуу ийүү менен кысууда артка тартылуучу тирөөчтөрдүн четки бетиндеги Q туурасынан кеткен күч 3-типтеги кесилиш үчүн 8-таблица боюнча аныкталуучу берилген  ийкемдүүлүгүн эске алуу менен (207) формула боюнча аныкталышы керек.

16.12 Жалгыз бурчтардан (курлардан, торлордон) жасалган конструкциялардын кысылган элементтеринин туруктуулугун эсептөө узунунан кеткен күчтүн эксцентрикалык колдонулушун эске алуу менен аткарылышы керек.

(7) формула боюнча борбордук кысылган элементтер узунунан кеткен күчтөрдү 1,0 ден кем эмес кабыл алынган  жана  коэффициенттерге көбөйтүү шартында эсептелиши керек.

15-сүрөт боюнча (15, в-сүрөттөн тышкары) мейкиндиктүү буроолуу конструкцияларда жана аяккы тирөөчтөрүндө буроолор тордун элементтеринде бир катар жайгашканда жана раскосторду жээктин текчесинин эки тарабындагы түйүндөргө бекитүүдө жалгыз бирдей текчелүү бурчтардын элементтерин алардын белгилери боюнча түйүндөрдө борборлоштурууда коэффициенттердин маанилерин төмөндөгүчө аныктоо керек:

жээктер үчүн 3,5 болгондо (>3,5 болгондо =3,5 кабыл алуу керек) төмөнкү формулалар боюнча:

0,55c/b0,66 жана  болгондо

              (209)

0,4≤b<0,55 жана N_md/N_m≤(2,33с/b-0,58) болгондо

     (210)

жээктин эсептелген панелине жанаша турган раскостор үчүн, төмөнкү формулалар боюнча:

0,55≤c/b≤0,66 жана N_md/N_m<0,7 болгондо

               (211)

0,4≤c/b<0,55 жана N_md/N_m≤(2,33c/b-0,58) болгондо

                       (212)

(210) жана (212) формулалардагы 15, г), д) сүрөт боюнча мейкиндиктүү буроолуу конструкциялар үчүн 0,45≤c/b<0,55 кабыл алынышы керек.

(211) жана (212) формулаларда раскостун бурчунун текче боюнча буроолор орнотулган четтеги белгилерге чейинки аралыктын катышы раскостун бурчунун текчесинин туурасына карата 0,54 төн 0,6 га чейин кабыл алынган; 0,5 ке барабар болгон катышта (211) жана (212) формулалар боюнча эсептелген   коэффициент 5% га көбөйтүлүүгө тийиш.

15, б), г) (акыркы тирөөчтөрдөн тышкары) сүрөтү боюнча жалгыз бирдей текчелүү бурчтардан ширетилген мейкиндиктүү конструкцияларда раскосту жээктин текчесинин ички тарабындагы гана түйүндө колдонуу менен N_md/N_m≤0,7 болгондо  жана  коэффициенттердин маанисин төмөндөгүчө кабыл алуу керек:

Элементтерди кесилиштин оордук борбору боюнча түйүндөрдө борборлоштурууда

Раскостордун окторун жээктин четиндеги түйүндөрүндө борборлоштурууда

Вертикалдуу жана туурасынан кеткен жүктөмдөрдүн жана зымдардын же тростордун үзүлүшүнөн келип чыккан айландыруучу моменттин биргелешкен аракетине конструкцияларды эсептөөдө  кабыл алынат

 (209)-(212) формулаларда кабыл алынган белгилер:

с – түйүндүн борбору жайгашкан жээктин бурчунун текчеси боюнча четиндеги белгилерге чейинки аралыгы;

b – жээктин бурчунун текчесинин туурасы;

N_m – жээктин панелиндеги узунан кеткен күч;

N_md – жээктин бир текчесине жанаша турган, ага түйүндөн берилген жана N_m үчүн жүктөмдөрдүн ошол эле айкалышында аныкталган раскостогу күчтүн жээктин огуна проекцияларынын суммасы; жээкти эсептөөдө панелдин учу боюнча түйүндөр үчүн алынган N_md маанилердин көбүрөөгүн, ал эми раскосторду эсептөөдө - раскос жанаша турган түйүн үчүн кабыл алуу керек.

16.13 Жээктери жана жалгыз бурчтардан турган торлору бар жалпак траверс элементтеринин ийкемдүүлүгүн аныктоодо кесилишинин эсептелген узундугу l_ef жана инерция радиусу i (22-сүрөттү караңыз) бирдей кабыл алынышы керек:

жээк үчүн l_ef=l_m, i=i_min, l_ef=l_m1, i=i_x;

раскос үчүн l_ef=l_d, i=i_min;

распорка үчүн l_ef=l_c, i=i_min,

мында i_x- траверс торунун тегиздигине параллелдүү огуна карата кесилиштин инерция радиусу.

16.14 АЛ торунун эркин турган тирөөчүнүн ылдыйынан биринчи турган жалгыз бурчутуу раскостун ийкемдүүлүгү 160тан ашпашы керек.

16.15 Тирөөчтөрдүн жогору жагынын четтөөлөрү жана траверстин бүктөлүшү 46-таблицада берилген маанилерден ашпашы керек.

16.16 Жалгыз бурчтардан турган АЛ жана АБТнын тирөөчтөрүнүн болот мейкиндиктүү конструкцияларында туурасынан кеткен кесилиштеринде эркин турган тирөөчтөрдүн мамыларында 25 метрден кем эмес аралыкта жана тартылып турган ттирөөчтөрдүн мамыларында 15 метрден кем эмес аралыкта жайгаштырылуучу диафрагмалар каралууга тийиш. Диафрагмалар топтолгон жүктөмдөр жана жээктер бүгүлгөн жерлерде дагы орнотулушу керек.

16.17 Элементтин четинен көзөнөктүн борборуна чейинки күчкө бойлото 1,5d аз болгон аралыктагы бир буроолуу бирикмелердеги тордун бириктирилүүчү элементтеринин бырышын эсептөөдө 40-таблицага 2-эскертүүнү эске алуу керек.

Чоюлууда туруктуу иштеген элементтердин бир буроолуу бирикмелеринде (зымдарды жана тросторду бекитүүчү түйүндөргө жанаша турган траверстин, элементтердин жана жабдуулар бекитилген жерлердеги тартылуулары) элементтин четинен көзөнөктүн борборуна чейинки күчкө бойлото аралыкты 2d кем эмес кабыл алуу керек.

16.18 Жээкке бир түйүндө буроолор менен бекитилген раскостор жээк бурчунун текчесинин эки тарабында жайгашышы керек.

46-т а б л и ц а

Чектелбейт

Ошондой эле

3 Зымдарды бойлото жана туурасынан жайгашкан АЛнын аралык тирөөчү (өтмөдөн тышкары)

Чектелбейт

"

46-таблицанын аягы

Чектелбейт

"

Чектелбейт

7 Жабдуунун алдындагы тирөөчтүн мамысы

8 Жабдуунун алдындагы устун

-

-

-

-

-

-

-

Эскертүү

1 Авариялык жана монтаждоо режимдеринде тышкы бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн тирөөчтөрүнүн четтөөлөрү жана аба линияларынын таянычтарынын траверси стандартташтырылган эмес.

2 7 жана 8-позициялардагы четтөөлөр жана четтөөлөр, эгерде жабдууларды эксплуатациялоонун техникалык шарттарында кыйла катуу талаптар белгиленсе, азайтылышы керек.

16.19 Жээктүү бирдей текчелүү бурчтардын буроолуу уламаларында уламадагы буроолордун саны жуп болуп дайындалып, буроолор бурчтун текчелеринин ортосунда бирдей бөлүштүрүлүшү керек.

Бир катарлуу жана шахматтуу жайгашуудагы буроолордун саны, ошондой эле эки катарлуу жайгашуудагы буроолордун туурасынан кеткен катарларынын саны уламанын ар бир тарабындагы бурчтун бир текчесине бештен ашпашы керек.

Буроолордун жана туурасынан кеткен катарлардын көрсөтүлгөн саны 41-таблицада аныкталган  коэффициенттин мааниси азайган шартта 0,85 ке көбөйтүү менен жетиге чейин жогорулатуу керек.

16.20 Кырларынын саны 8ден 12ге чейин болгон көп кырдуу түтүк тирөөчтөрүнүн дубалдарынын туруктуулугун эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылышы керек

                                                  (213)

мында  – майышкан схема боюнча эсептөөдө тирөөчтүн кесилишиндеги эң чоң кысуу чыңалуусу;

 – төмөнкү формула боюнча эсептелүүчү кооптуу чыңалуу

                      (214)

- туурасы b жана калыңдыгы t болгон кырдын дубалынын шарттуу ийкемдүүлүгү;

мында  2,4 көп эмес кабыл алуу керек;

– "минус" белгиси менен чоюлганда кабыл алынган кесилиштеги эң аз чыңалуу.

Көп кырдуу түтүктөр айланасы жазылган радиустагы тегерек түтүктөр үчүн 11.2.1 жана 11.2.2 талаптарына жооп бериши керек.

17 Бийиктиги 500 метрге чейинки байланыштын антенналык

курулмаларынын конструкцияларын долбоорлоо боюнча

талаптар

17.1 Антенналык курулмалардын (АК) болот конструкциялары үчүн В тиркемесине ылайык болотторду (С390К, С590К, С590К болоттордон тышкары), ошондой эле С245, С255, С345, С355 болоттон ширетилген тик жиктүү жана жиксиз түтүктөрдү колдонуу керек. Муну менен бирге, конструкцияларды төмөнкү топтор боюнча бөлүштүрүүнү кабыл алуу керек:

1 - болот аркандан жана ар кандай конфигурациядагы чынжырдан жасалган тарткычтар, антенна полотнолорунун жүк көтөрүүчү жон аркандар жана антенна зымдары; мачталардын жана антенна полотнолорунун тарткычтарынын элементтери (механикалык тетиктер), тарткычтарды пайдубалдарга жана болот тирөөчтөрдүн стволдоруна бекитүүчү тетиктер; фланецтер жана мачталардын жана мунаралардын стволдорунун элементтеринин фланецтери, анын ичинде тирөөчү фланецтери жана байтүптөрдү кошкондо;

2 - мачталардын жана мунаралардын катуу дубалдуу жана торчолуу стволдору, тор, мунара тирөөчтөрүнүн стволдорунун диафрагмалары;

3 - тепкичтер, өткөөл аянтчалар; антенна жабдууларын бекитүүчү металл конструкциялары.

Бирикмелер үчүн материалдар 5 - бөлүмгө ылайык, материалдардын жана бирикмелердин ченемдик жана эсептик каршылыктары 6-бөлүмгө жана В жана Г тиркемелерине ылайык кабыл алынышы керек.

17.2 Антенна полотнолорунун тарткычтары жана элементтери үчүн СС тобу боюнча цинктелген болоттон жасалган тегерек аркандарды, жүктүк буралбаган бир өрмөнү (спиралдуу) же металл өзөгү бар буралбай турган эки кайчылаш өрмөнү (тегерек эшилген) колдонуу керек, муну менен бирге спиралдык аркандарды 325 кН чейинки эсептик күчтө колдонуу керек. Аркандарга 1-маркадагы эң чоң диаметрлүү болоттон жасалган тегерек зым колдонулушу керек. Орто жана жогорку агрессивдүү чөйрө үчүн – СС тобунун аркандарына болгон талаптар менен ЖС тобу боюнча цинктелген аркандарды колдонуу керек. Аркандардын учтарында жайгашкан жумшак цинктелген зым боолордун узундугу 25% га көбөйгөндө, буралуучу аркандарды колдонуу керек.

Камтылган жаңгак тибиндеги изоляторлору бар тарткычтар үчүн, эгерде радиотехникалык талаптарга жол берилсе, металл эмес өзөктүү болот аркандарды колдонуу керек.

Тегерек зым аркандардын жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүнөн ашкан күч-аракети бар тарткычтар үчүн зет түрүндөгү жана шына түрүндөгү цинктелген зымдардан жасалган жабык типтеги болот аркандарды колдонуу керек.

17.3 Болот аркандардын учтары стакандарда же муфталарда ЦАМ9-1,5Л цинк эритмесин куюп бекитилиши керек.

17.4 Антенна полотнолорунун элементтери үчүн зымдарды Б.2 таблицага ылайык колдонуу керек. Жез зымдарды технологиялык зарылчылык болгон учурларда гана колдонууга жол берилет.

17.5 Чубалгылардын жана зымдардын чоюлушуна эсептелген каршылыктын (күчтүн) мааниси мамлекеттик стандарттарда белгиленген, материал боюнча ишенимдүүлүк коэффициентине  бөлүнгөн үзүлүү күчүнүн маанисине барабар кабыл алынышы керек

алюминий жана жез зымдары үчүн =2,5;

номиналдуу кесилиштерде болот алюминий зымдары үчүн, мм²:

16 жана 25               - =2,8;

35-95                         - =2,5;

120 жана андан ашык                  - =2,2;

биметалл болот зымдары үчүн =2,0.

17.6 АК конструкцияларын эсептөөдө 4.3, 14-бөлүмдө жана 47-таблицада белгиленген иштөө шарттарынын коэффициенттерин кабыл алуу керек.

47-т а б л и ц а

47-таблицанын аягы

17.7 Тирөөчтөрдүн салыштырмалуу четтөөсү (бийиктикке карата) төмөнкү маанилерден ашпоого тийиш (долбоорлоого техникалык тапшырмада башка маанилер белгиленген тирөөчтөрдүн четтөөлөрүнөн тышкары):

1/100-шамал же муз жүктөм учурунда;

1/300-шамал жок болгон учурда антенна тирөөчкө бир тараптуу илингенде.

17.8 Конструкциялардын элементтеринин эсептик күчтөрдү өткөрүүчү монтаждык бирикмелери (анын ичинде фланецтүү) В тактык классындагы жана 8.8 жана 10.9 бекемдик класстарындагы буроолордо долбоорлонууга тийиш. Белгини өзгөртүүчү күч болгондо милдеттүү түрдө буроолорду күч менен тартуу (14.3.6 боюнча) же монтаждык ширетүү менен 8.8 жана 10.9 класстарындагы буроолордогу бирикмелерди кабыл алуу керек.

Монтаждык ширетүүнү же А тактык классындагы буроолорду колдонуу монтаждоочу уюм менен макулдашылышы керек.

17.9 250дөн ашык ийкемдүүлүктөгү раскостор кесилишкен торчолордогу кайчылашкан жерлерде бири-бирине бекитилиши керек.

Диафрагмалардын распоркаларынын жана технологиялык аянтчалардын элементтеринин вертикалдуу жана горизонталдуу тегиздикте бүктөлүшү 1/250 аралык бөлүгүнөн ашпоого тийиш.

17.10. Диафрагманын торчолуу тирөөчтөрүнүнн конструкцияларында алардын ортосундагы тирөөчтүн секциясынын орточо кесилишинин үч өлчөмүнөн ашпаган аралыкта, ошондой эле топтолгон жүктөмдөр жана жээктер сынган жерлерде орнотулушу керек.

17.11 Түтүк фланец бирикмелеринин буроолору мүмкүн болгон минималдуу диаметрдин бир тегерегине бирдей аралыкта жайгаштырылышы керек.

17.12 Бир түйүнгө жакындашкан фермалардын тор элементтери жээктин огуна алардын огу кесилишкен чекитте борборлоштурулушу керек. Раскостордун фланецтерге туташкан жерлерде алардын борборлоштуруусу жээктин туурасынан кеткен кесилишинин үчтөн биринен ашпоого тийиш. Чоңурак өлчөмгө борборлоштурууда элементтер түйүндүү моменттерди эске алуу менен эсептелиши керек.

Тегерек болоттон жасалган раскосторду бекитүү үчүн оюлган фасонкаларда раскостун диаметринен 1,2 эсе чоң диаметрдеги көзөнөктү тешүү керек.

17.13 Торлуу сөңгөгү бар мачталардагы тарткычтарды жээктердин жана тирөөчтөрдүн октору кесилишкен чекитке борборлоштуруу керек. Тарткычтардын шарттуу огу катарында хорда кабыл алынышы керек.

Тарткычтарды бекитүү үчүн листтик көзөнөктөр аларды ийилүүдөн сактоочу бекемдик кырлары менен бекемделиши керек.

Мачталардын сөңгөктөрүнүн кесилиштеринин транспорттук тыш өлчөмдөрүнө туура келбеген тарткычтарынын бекитүү түйүндөрүнүн конструкцияларын сөңгөктөгү өзүнчө кошумчаларда катуу тыш өлчөм диафрагма түрүндө долбоорлоо керек.

17.14 Мачталардын тарткычтарынын узундугун жөнгө салуу жана бекитүү үчүн кызмат кылуучу чоюлуучу түзүлүштөр (муфталар) анкердик түзүлүштөргө ийкемдүү аркан кошулма менен бекитилиши керек. Бой шакектин учтарынын ортосундагы аркан кошулманын узундугу аркандын 20 диаметринен кем болбошу керек.

17.15 АК элементтери үчүн бекемдик жана чарчоо сыноолорунан өткөн типтүү механикалык деталдар колдонулушу керек.

Чоюлган элементтердеги сай колдонуудагы ЧДга ылайык кабыл алуу керек (сайдын оюгун тегеректөө менен аткаруу).

17.16 Мачталардын тарткычтарында, горизонталдуу антенна полотнолорунун зымдарында жана аркандарында термелүүнү басаңдатуу үчүн төмөнкү жыштыктагы (1-2,5 Гц) жана жогорку жыштыктагы (4-40 Гц) жупташкан рессордук типтеги термелүүнү басаңдатуучуларды ырааттуу орнотуу каралышы керек. Төмөнкү жыштыктагы басаңдатуучулар тарткычтын, зымдын же аркандын негизги тонунун жыштыгына жараша тандалышы керек. Аркандын учтарынан басаңдатуучулардын асма жерине чейинки s аралыкты төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

                                          (215)

мында d – тарткычтын, зымдын же аркандын диаметри, мм;

m – аркандын, зымдын 1 м массасы, кг;

Р – аркандагы, зымдагы алдын ала чоюлуу, Н.

Жогорку сапаттагы басаңдатуучулар төмөнкү жыштыктагылардан s аралыкта орнотулушу керек. Антенна полотнолорунун зымдарынын жана аркандарынын аралыктары 300 метрден ашканда, басаңдатуучуларды эсептөөгө карабастан орнотуу керек.

"Галопирлөө" тибиндеги термелүүлөрдү басаңдатуу үчүн аркандын (зымдын) эркин узундугун чубалгылар менен өзгөртүү керек.

17.17 Радио байланыштын антенналык курулмаларын маркировкалоо жана бийиктиктеги тоскоолдуктарды жарык кылуу боюнча талаптарга ылайык боёш керек.

17.18 Тарткычтардын, изоляторлордун арматураларынын, ошондой эле метиздердин механикалык тетиктери цинктелген болушу керек.

18 Реконструкциялоодо имараттардын жана курулмалардын

конструкцияларын долбоорлоо боюнча талаптар

18.1 Жалпы жоболор

18.1.1 Имараттардын жана курулмалардын конструкцияларынын калдык ресурсун бар болгон техникалык документтерди талдоонун, визуалдык, инструменталдык күбөлөндүрүүнүн, кемтиги бар же эксплуатациялоо процессинде бузулган конструкциялык элементтердин жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүнө жана майышууларына текшерүүнүн эсептөөлөрүнүн негизинде баалоо керек. Имараттардын жана курулмалардын элементтеринин техникалык абалын күбөлөндүрүүнүн жыйынтыгында колдонуудагы ченемдик документтерге ылайык ченемдик, ишке жарамдуу, ишке жарамдуулуугу чектелген авариялык абал аныкталууга тийиш.

18.1.2 Сакталуучу конструкциялардын иштөө шарттарын күчөтүүдө же өзгөртүүдө жок дегенде алардын ишке жарамдуу абалын камсыз кылуу керек.

Текшерүү жүргүзүүдөн тартып ишке жарамдуулугу чектелген абалда турган конструкцияларды бекемдегенге чейинки мезгилде зарыл болгон контроль менен камсыздалууга тийиш.

Конструкцияларды бекемдөөдө бекемдөөнүн элементтерин жана конструкцияларын сакталуучу конструкциялар менен, анын ичинде күч-аракеттерди жасалма жөнгө салууну жана конструкцияларды убактылуу бош коюуну пайдаланууда биргелешкен ишке акырындап иштетүүнү камсыз кылуучу конструкциялык чечимдер жана иштерди аткаруунун методдору каралышы керек.

18.1.3 Мурда колдонулуп келген ченемдер жана техникалык шарттар боюнча долбоорлонгон конструкциялар үчүн, эгерде 15 жылдан кем эмес эксплуатациялоо мезгилинде аларда кемчиликтер жана бузулуулар пайда болбосо, андан аркы эксплуатациялоонун, жүктөмдүн жана таасир этүүнүн шарттары өзгөрбөсө, ал эми алар өзгөргөндө негизги элементтердеги күч-аракеттер көбөйбөсө, текшерүү эсебин жүргүзүүнү талап кылбайт.

18.2 Болоттун жана бирикмелердин эсептик мүнөздөмөлөрү

18.2.1 Конструкциялардын материалдык сапатын заводдук тастыктамалардын же үлгүлөрдү сыноонун натыйжалары боюнча баалоо керек. Сыноолор аткаруу документтери же тастыктамалары жок болгондо, алардагы маалыматтар жетишсиз болгондо же металлдын сапатынын төмөндүгүнөн келип чыккан бузулуулар табылганда аткарылышы керек.

18.2.2 Металлды изилдөөдө жана сыноодо төмөнкү көрсөткүчтөрдү аныктоо керек:

химиялык курам - В.2 таблица боюнча элементтердин массалык үлүшү (В тиркемеси);

чоюлуу сыноолорунда туруктуулук чеги, убакыт каршылыгы жана салыштырмалуу узаруусу (болоттун иштөө диаграммасын түзүү менен сыноолор жүргүзүлүшү керек);

В.1 таблица боюнча конструкциялардын тобуна жана эсептик температурага ылайык келген температуралар үчүн катуу илешкектиги (В тиркемеси);

айрым учурларда болоттун макро жана микро түзүлүштөр (атап айтканда, В тиркеменин 1 жана 2 - топтогу конструкциялары үчүн).

Кайнап жаткан жана бессемер болотторунда, ошондой эле күкүрт S>0,55% же фосфор P>0,050% камтылган башка көмүртектүү болоттордо катуу илешкектикти баалоого болбойт.

Саналып өткөн көрсөткүчтөрдү аныктоо үчүн үлгүлөрдү ала турган жерлер, үлгүлөрдүн саны жана кесилген жерлерди күчөтүү зарылдыгы конструкцияларга текшерүү жүргүзгөн уюм тарабынан белгиленет.

18.2.3 1950-жылга чейин жасалган конструкциялардын металлын изилдөө жана сыноо адистештирилген илимий-изилдөө институттарында жүргүзүлүшү керек, мында металлдын касиеттеринен тышкары болотту өндүрүү ыкмасы белгиленет: пудлинг, аба үйлөгөн конвертер (бессемер же томас), мартен же электрболот.

18.2.4 Прокаттын, ийилген профилдердин жана сакталуучу конструкциялардын түтүктөрүнүн эсептик каршылыгы 6.1 талаптарына ылайык дайындалышы керек, муну менен бирге, R_yn, R_un жана  маанилери төмөндөгүчө кабыл алынышы керек:

1950-жылга чейин даярдалган металл конструкциялар үчүн – сыноодо алынган туруктуулуктун минималдуу маанилери жана убактылуу каршылык =1,2 боюнча;

R_y пудлинг болоту үчүн 170 Н/мм² ашык болбошу керек, конвертер, мартен жана электрболот үчүн - 210 Н/мм² ашпашы керек;

1950-жылдан кийин жасалган металл конструкциялары үчүн:

а) тастыктамасы болгон учурда - бул металл продукциясы даярдалган ЧДга белгиленген туруктуулук чегинин жана убактылуу каршылыктын минималдуу мааниси боюнча; =1,15 - 1982-жылга чейин даярдалган прокат үчүн; =1,1 - 1982-жылдан кийин даярдалган прокат үчүн; =1,05 - прокаттын касиеттерин контролдоонун статистикалык жол-жобосун колдонуучу ЧД боюнча 1988-жылдан кийин даярдалган прокат үчүн;

б) тастыктамасы жок болсо (18.2.2 ылайык металлды изилдөөнүн натыйжалары боюнча, ошондой эле прокаттын түрү жана курулуш убактысы жөнүндө маалыматтар боюнча болоттун маркасын жана бул металл продукциясы даярдалган ченемдик документти аныктоо керек) - бул продукция үчүн ченемдик документте белгиленген туруктуулук чегинин жана убактылуу каршылыгынын минималдуу маанилери боюнча =1,15;

в) болотту идентификациялоо мүмкүн болбогон учурларда - сыноолордун минималдуу натыйжалары боюнча, = 1,15; R_y 210 н/мм²ден ашпашы керек.

18.2.5 Сакталуучу конструкциялардын реконструкцияланууга же күчөтүлүүгө тийиш болгон ширетилген бирикмелеринин эсептик каршылыгы конструкцияларда колдонулган болоттун маркасын, ширетүүчү материалдарды, ширетүүнүн түрлөрүн, жиктердин абалын жана аларды контролдоо ыкмаларын эске алуу менен дайындоо керек.

Ченемдерде белгиленген зарыл маалыматтар жок болгон учурда төмөндөгүлөрдү кабыл алуу керек:

бурчтуу жиктер үчүн R_wf=R_wz=0,44R_un; =0,7 жана =1,0, муну менен бирге =0,8 эске алуу менен;

1972 – жылга чейин даярдалган конструкцияларда чоюлган улама жиктер үчүн R_wy=0,55R_y жана R_wy=0,85R_y – 1972-жылдан кийин. Ширетилген бирикмелердин жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүн конструкциядан алынган үлгүлөрдү сыноонун жыйынтыгы боюнча тактоо керек.

18.2.6 Буроолордун кесилишине жана чоюлушуна, ошондой эле буроолор менен бириктирилүүчү элементтердин бырышуусуна эсептелген каршылыктар 6.5 ылайык аныкталышы керек. Эгерде буроолордун бекемдик классын аныктоо мүмкүн болбосо, анда бир буроолуу бирикмелердин эсептик каршылыктарынын маанилерин R_bs=150 Н/мм² жана R_bt=160 Н/мм² кабыл алуу керек.

18.2.7 Бөрктөмө бирикмелеринин эсептик каршылыгы 48-таблица боюнча кабыл алынышы керек.

Эгерде аткаруу документтеринде көзөнөктөрдүн пайда болуу ыкмасы жана бөрктөмөлөрдүн материалы жөнүндө көрсөтмөлөр жок болсо жана аларды колдо болгон маалыматтар боюнча аныктоо мүмкүн болбосо, эсептик каршылыктарды Ст2 маркасындагы болоттордон жасалган С тобундагы бөрктөмөлөрдөгү бирикмелер үчүн катарында 48-таблица боюнча кабыл алуу керек.

Бөрктөмө бирикмелерин эсептөө R_bs=R_rs; R_bp=R_rp; R_bt=R_rt; A_b=A_bn=A_r=0,785  d_b=d_r кабыл алуу менен 14.2.9-формулаларга ылайык аткарылышы керек.

48-т а б л и ц а

48-таблицанын аягы

18.3 Конструкцияларды бекемдөө

18.3.1 -45°С эсептик температурасында эксплуатациялануучу жана кайнап жаткан аз көмүртектүү болоттон, ошондой эле сыноонун жыйынтыгы боюнча катуу илешкектик мааниси В тиркемесинин талаптарына ылайык конструкциялардын топтору үчүн болоттор боюнча мамлекеттик стандарттарда кепилденгенден төмөн болгон башка болоттор жасалган конструкциялар, бул болоттордун элементтериндеги чыңалуу реконструкцияга чейинки мааниден ашпаган шартта бекемдөөгө же алмаштырууга жатпайт. Эгерде конструкцияларды эксплуатациялоо көрсөтүлгөн шартка ылайык келбесе, аларды пайдалануу, бекемдөө же алмаштыруу жөнүндө чечим корутундунун негизинде кабыл алынышы керек.

18.3.2 Конструкциянын эсептик схемасы анын чыныгы ишинин өзгөчөлүктөрүн, анын ичинде геометриялык форманын иш жүзүндөгү четтөөлөрүн, кесилиштеринин өлчөмдөрүн, бекитүү шарттарын жана элементтердин биригүү түйүндөрүн аткарууну эске алуу менен кабыл алынышы керек.

Конструкциялардын элементтеринин жана алардын бирикмелеринин текшерүүчү эсептери табылган кемчиликтерди жана бузулууларды, коррозиялык эскирүүнү, биригүүнүн жана таянуунун иш жүзүндөгү шарттарын эске алуу менен аткарылышы керек. 1-таблицанын 4 жана 5-позициялары үчүн иштөө шарттарынын =1,0 коэффициентин кабыл алуу менен элементтерди эсептөө майышкан схема боюнча аткарылышы керек.

18.3.3 15.7.1-15.7.5, 17.2 талаптарын жана 7-9, 11-14-бөлүмдөрүн, ошондой эле вертикалдуу ийилүүлөрдү чектөө боюнча КЧжЭ 2.01.07 талаптарын канааттандырбаган конструкциялар ушул бөлүмчөдө көрсөтүлгөндөн башка учурларда бекемделиши же алмаштырылышы керек.

Элементтердин жана бирикмелердин колдонуудагы стандарттар жана КР КЧжЭ 52-01 жол берген геометриялык формасынан, номиналдуу өлчөмдөрүнөн ашкан, бирок кадимки пайдаланууга тоскоолдук кылбаган четтөөлөр 18.3.2 талаптарын эске алуу менен конструкциялардын жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгү камсыз кылынган шартта четтетилбейт.

18.3.4 Конструкциялардын элементтерин бекемдөөнүн кереги жок, эгерде:

алардын вертикалдуу жана горизонталдуу бурулуштары жана жылышуулары КЧжЭ 2.01.07 тарабынан белгиленген чектик маанилерден ашса, бирок технологиялык талаптарга жараша кадимки иштөөгө тоскоолдук жаратпаса;

алардын ийкемдүүлүгү 10.4 белгиленген чектик маанилерден ашса, бирок конструкциялардын абалынын четтөөсү КР КЧжЭ 52-01 белгиленген маанилерден ашпаса жана элементтердеги күч-аракеттер андан ары эксплуатациялоо процессинде, ошондой эле мындай элементтерди колдонуу мүмкүндүгү эсептөө же сыноолор менен текшерилген учурларда көбөйбөсө.

18.3.5 Конструкцияларды бекемдөөдө алдын ала чыңалуунун жана күч-аракеттерди активдүү жөнгө салуунун мүмкүнчүлүгүн (анын ичинде ширетүүнүн, конструкциялык жана эсептик схемалардын өзгөрүүсүнүн эсебинен), ошондой эле колдонуудагы нормаларга ылайык болоттун серпилгичтүү пластикалык ишин, жука дубалдуу элементтердин жана конструкциялардын каптоолорунун кооптуу иштөөсүн эске алуу керек.

18.3.6 Бекемдөө конструкциялары жана аны аткаруу ыкмалары бекемдөө процессинде элементтердин керексиз кошумча майышууларын 4.3.5 ылайык азайтуу боюнча чараларды карашы керек.

Бекемдөө боюнча иштерди аткаруу процессинде конструкциялардын жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгү буроолор үчүн кошумча көзөнөктөр менен кесилиштердин начарлашынын таасирин жана ширетүүнүн таасирин эске алуу менен камсыз кылынышы керек.

Элементтердин жүктөм даражасына жараша конструкцияны бекемдөө толук жүктөм, жүктөмдө жарым-жартылай алып салуу же толук алып салуу менен жүргүзүлүшү керек.

18.3.7 Үзгүлтүктүү фланк жиктери агрессивдүү эмес же аз агрессивдүү чөйрөдө минус 45°С кем эмес эсептик температурада иштетилген, бекемдүү деталдары менен учурдагы конструкциянын биргелешип иштешин камсыз кылуу үчүн 3 жана  4-топтогу конструкцияларда (В тиркемесине ылайык) колдонулат.

Бурчтук жиктерди колдонуунун бардык учурларында минималдуу зарыл болгон катеттер дайындалышы керек. Жиктердин акыркы бөлүктөрү аралык бөлүктөрдөгү катеттерге караганда чоңураак катет менен долбоорлонушу керек жана эсептөөгө ылайык өлчөмдөрүн белгилөө керек.

18.3.8 Конструкциялардын элементтерин бекемдөөдө комбинацияланган бирикмелер колдонулат: А тактык классындагы фрикциялык бөрктөмө же буроолор менен бөрктөмө.

18.3.9 Конструкциялардын 1, 2, 3 же 4 (В тиркемесине ылайык) топторунун ширетүүнүн натыйжасында ысыктын күчөшүнөн бузулууга дуушар болгон элементтеринде  эсептик чыңалуу 0,2R_y; 0,4 R_y; 0,6 R_y же 0,8 R_y маанилеринен ашпоого тийиш.

 чыңалуу конструкциялардын иш жүзүндөгү абалын эске алуу менен бекемделбеген кесилиш үчүн бекемдөө убагында аракеттенүүчү жүктөмдөрдөн аныкталышы керек (кесилиштердин начарлашы, элементтин ийилүүсү ж.б.).

Көрсөтүлгөн чыңалуулардан ашкан учурда конструкциялардан жүктөмдү алуу же убактылуу тирөөчтөрдү коюу зарыл.

18.3.10 Конструкцияларды бекемдөөнүн негизги жолдору төмөндөгүлөр:

конструкциялардын айрым элементтеринин туурасынан кеткен кесилишинин аянтын көбөйтүү;

бүткүл каркастын же анын айрым элементтеринин конструкциялык схемасын өзгөртүү;

чыңалууну жөнгө салуу.

Бул ыкмалардын ар бири өз алдынча же башкалар менен айкалышып колдонулат.

18.3.11 Кесилишти көбөйтүү жолу менен бекемделген конструкциялардын элементтерин эсептөөдө конструкциялык материалдардын жана бекемдөөнүн ар кандай эсептик каршылыгын эске алуу керек. Эгерде алар 15% дан ашыкка айырмаланбаса, алардын кичинесине барабар болгон бир эсептик каршылык кабыл алынышы керек.

18.3.12 Кесилиштерди көбөйтүү ыкмасы менен бекемделген элементтердин бекемдигин жана туруктуулугун эсептөө бекемдөө учурунда элементте болгон чыңалууларды эске алуу менен (конструкциялардан жүктөмдү алууну эске алуу менен) аткарылышы керек. Муну менен бирге, элементтердин баштапкы ийилүүлөрү, бекемделген кесилиштин оордук борборунун жылышуусу жана ширетүүдөн келип чыккан ийилүүлөр эске алынышы керек.

Борбордук кысууда жана ийип кысууда элементтердин туруктуулугун текшерүүдө ширетүүдөн келип чыккан ийилүү иштөө шарттарынын кошумча коэффициентин =0,8 киргизүү менен эске алынышы керек.

18.3.11 ылайык бир эсептик каршылык кабыл алынган элементтердин бекемдигин текшерүүнү, (50), (51) жана (105) формулалары боюнча эсептөөдөн тышкары, бекемдөөгө чейинки чыңалууларды эске албастан, толук эсептик күч-аракетке аткарылышы керек, ал эми устундардын дубалдарын жергиликтүү туруктуулукка текшерүүдө иштөө шарттарынын кошумча коэффициенти =0,8 колдонулушу керек.

18.3.13 Кесилиштерди көбөйтүү ыкмасы менен бекемделүүчү конструкциялардын элементтеринин бекемдигине эсептөөнү төмөнкү формулалар боюнча аткаруу керек:

а) борборлоштурулуп чоюлган симметриялуу бекемделүүчү элементтер үчүн - (5);

б) борборлоштурулуп кысылган симметриялуу бекемделүүчү элементтер үчүн

                                              (216)

мында =0,95 – ширетүүнү колдонбостон бекемдөөдө колдонулуучу коэффициент;

 – ширетүүнү колдонуу менен бекемдөөдө колдонулуучу коэффициент;

в) симметриялуу эмес бекемделүүчү борборлоштурулуп чоюлган, борборлоштурулуп кысылган жана борбордон тышкары кысылган элементтер үчүн

                                     (217)

мында =0,95 - 1-топтогу конструкциялар үчүн коэффициент;

=1 - 2, 3 жана 4-топтогу конструкциялар үчүн коэффициент;

N/(AR_y)≥0,6 болгондо  кабыл алуу керек, бул жерде  (216) формула боюнча аныктоо керек.

M_x жана M_y ийилүүчү моменттер бекемделген кесилиштин негизги окторуна карата аныкталышы керек.

18.3.14 Моменттердин аракет тегиздигинде бүтүн кесилиштин кысылган элементтеринин туруктуулугун эсептөө төмөнкү формула боюнча аткарылат

                                          (218)

мында А – бекемделген кесилиштин аянты;

 – 0,9 ашык эмес кабыл алынуучу иштөө шартынын коэффициенти.

– бекемделген элементтин шарттуу ийкемдүүлүгүнө жана берилген салыштырмалуу эксцентриситетке  жараша Д.3 таблица боюнча аныкталуучу коэффициент (Д тиркемеси), - Д.2 таблицасы боюнча кесилиштин формасынын таасир этүү коэффициенти (Д тиркемеси);

                                                  (219)

бул жерде W_c – көбүрөк кысылган була үчүн каршылык моменти;

e_f – эквиваленттүү эксцентриситет, ал бекемделген өзөктүн иштөө өзгөчөлүктөрүн эске алат жана төмөнкү формула боюнча аныкталат

                                            (220)

мында e – бекемделгенден кийин бекемделген кесилиштин борбордук огуна карата узунунан кеткен күчтүн эксцентриситети; узунунан кеткен күчтүн эксцентриситети өзгөрүүсүз калган учурларда анын мааниси e=e₀-e_A туюнтмасы менен аныкталат, мында e_A - өз белгиси менен кабыл алынуучу, бекемдөөдө кесилиштин оордук борборунун жылышуусу (23,а) жана б) сүрөт);

ийилүү менен кысылган жалпы учурда, ошондой эле бекемделгенден кийин кошумча узунунан же туурасынан кеткен күчтөр колдонулган учурда е чоңдугу e=M/N туюнтмасы менен аныкталат, мында М - бекемделген кесилиштин борбордук огуна карата эсептик момент; борбордук кысылган (алгачкы) элемент e₀ катарында симметриялуу эмес бекемделгенде кокустан болгон эксцентриситет эң жагымсыз учурду эске ала тургандай белги менен эске алынат;

23-сүрөт - Оң (а) жана терс (б) маанилерде узунунан кеткен күчтүн эксцентриситетин аныктоодо

f_ж – төмөнкү формула боюнча аныкталат

                                          (221)

бул жерде f₀ – бекемделип жаткан элементтин баштапкы бүгүлүүсү; кысылган өзөктөрдүн туруктуулугуна карата эсептөөлөрдө f₀ мааниси эсептелген баштапкы жүктөмдөрдөн; майышууга болгон эсептөөлөрдө - ченемдик баштапкы жүктөмдөрдөн аныкталат;

 ийилүү тегиздигине перпендикуляр болгон өздөрүнүн борбордук окторуна салыштырмалуу бир учурда кошулган бекемдөө элементтеринин инерция моменттеринин суммасы;

- узунунан кеткен күчтүн таасирин эске алган коэффициент:

ийилген элементтерди эсептөөдө

майышууну күчөтүүчү элементтердин  өздүк инерция моменттеринин кичинекей маанилеринде f_ж=f₀ эсепке алынбайт;

бекемдөө элементтерин бекемделип жаткан элементтин жалпак беттерине, мисалы, ийилүү тегиздигине параллель бириктирүүдө f_ж=f₀ кабыл алынат;

f_w - бекемдөө элементтерин ширетүүнүн натыйжасында пайда болгон кошумча калдык ийилүү, төмөнкү формула боюнча аныкталат

                                          (222)

бул жерде a – анын акыркы участокторунун узундугун эске алынгандагы негизги жиктин орточо үзгүлтүк коэффициенти, (бүтүн жиктерде а=1); V=0,04- элементти жалгыз жик салуудан узунунан кыскаруу параметри; k_f – жиктерди байланыштыруучу катет, см; l₀=l_ef – элементтин ийилүү тегиздигиндеги эсептик узундугу (жалгыз аралыктагы устундар үчүн l₀ – устундун аралыгы); y_i - i жиктен бекемделген кесилиштин борбордук огуна чейинки өз белгиси менен кабыл алынуучу аралык; n_i- элементтин баштапкы чыңалуу-майышкан абалын жана анын бекемдөө схемасын эске алуучу жана элементтин көп жүктөлгөн кесилишиндеги i жиктин зонасындагы баштапкы чыңалуунун деңгээлин мүнөздөөчү - коэффициентке көз каранды болгон коэффициент (24 - сүрөт).

1 – кесилиштин чоюлган зонасында; 2- туруктуулукту эсептөөдө кысылган зонада; 3-майышууну эсептөөдө кысылган зонада; 4-эки тараптуу жиктерди салуу менен байланышкан бекемдөө схемаларында кесилиштин чоюлган жана кысылган зоналарында

24-сүрөт – жиктер болгон учурдагы  көз карандуулук

Эгерде ширетилүүчү бүктөм f_w жүктөмдү алуучу фактор болуп саналса (f_w белгиси (с+f_ж) сумма белгиси менен дал келбейт) жана эквиваленттик эксцентриситеттин абсолюттук чоңдугунун азайышына алып келсе, анда k_w мааниси 0,5 ке барабар; андай болбосо k_w=1 деп кабыл алынат.

18.3.15 Борбордук кысуу жана ийүү менен кысуу учурунда элементтердин туруктуулугун эсептөөдө жалпысынан бекемделген кесилиш үчүн төмөнкү формула боюнча эсептелүүчү эсептик каршылыктын берилген мааниси кабыл алынышы керек

                                           (223)

мында – 18.2.4 талаптарына ылайык аныкталуучу негизги металлдын эсептик каршылыгы;

k – төмөнкү формула боюнча эсептелинүүчү коэффициент

                       (224)

Бул жерде R_ya – бекемдөө металлынын болжолдуу каршылыгы;

А, L – туруктуулукту текшерүү тегиздигине перпендикуляр болгон огуна карата элементтин бекемделбеген кесилишинин аянты жана инерция моменти;

A_a, L_a – ошондой эле, жалпысынан элементтин бекемделген кесилишинин.

18.3.16 14.1.7, 14.1.10, 14.2.2, 15.1, 15.2.1, 15.2.3, 15.3.3-15.3.5, 15.4.2, 15.4.5, 15.5.2, 15.5.4, 15.11.1, 16.14, 16.16, 17.8-17.11, 17.16 талаптарынан четтөө менен жасалган учурдагы болот конструкциялары бекемдөөнү талап кылбайт, төмөндөгү шартта:

конструкциянын элементтеринде ушул четтөөлөрдөн келип чыккан бузулуулар жок болгондо;

конструкцияларды эксплуатациялоо шарттарынын жагымсыз жагына өзгөртүүлөр жокко чыгарылганда;

жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгү жана катуулугу 18.3.2, 18.3.4, 18.3.9 талаптарын эске алуу менен эсептөөдө негизделген;

12.1.1, 12.1.3 жана 13-бөлүмдүн талаптары жайылтылган конструкциялардын чарчоо жана морттук бузулушун алдын алуу боюнча иш-чаралар аткарылганда.

Бул шарттар аткарылганда борбордоштурулуп кысылган элементтердин туруктуулугун текшерүү үчүн кесилиштин "с" тибинин ордуна " b" тибин кабыл алуу керек (7 жана Д.1 таблицаларды караңыз (Д тиркемеси)).

А тиркеме

Чоңдуктарды белгилөөнүн негизги тамгалары

А– кесилиштин брутто аянты;

A _bn – буроо кесилишинин нетто аянты;

A_d – раскостордун кесилишинин аянты;

A_f  – текче (жээк) кесилишинин аянты;

A_n – кесилиштин нетто аянты;

A_w – дубалдын кесилишинин аянты;

A_wf – бурч жиктин металлы боюнча кесилиштин аянты;

A_wz – эритүү чегинин металлы боюнча кесилиштин аянты;

В – бимомент, ийилип буралган бимомент;

Е – серпилүү модулу;

F – күч;

G – жылышуу модулу;

I – брутто кесилиштин инерция моменти;

I_b – бутактын кесилишинин инерциямоменти;

L_m; L_d – ферманын жээгинин жана раскосторунун инерция моменттери;

L_r – кырдын, планканын кесилишинин инерция моменти;

L_rl – узунунан кеткен кырдын кесилишинин инерция моменти;

L_t – бош буралуудагы инерция моменти;

L_x; L_y - х-х жана у-у окторуна карата брутто кесилиштин инерция моменттери;

L_xn; L_yn – ошондой эле, нетто кесилиш;

L – кесилиштин инерциясынын сектордук моменти;

L – ошондой эле, нетто кесилиш;

М – момент, ийилүүчү момент;

M_x; M_y – х-х жана у-у окторуна карата моменттер;

N – узунунан кеткен күч;

N_ad – кошумча күч-аракет;

N_bm – колонна бутагындагы моменттен узунунан кеткен күч;

Q – туурасынан кеткен күч, жылышуу күчү;

Q_fic – бириктирүүчү элементтер үчүн шарттуу туурасынан кеткен күч;

Q_s – бир тегиздикте жайгашкан планкалардын системасына туура келген шарттуу туурасынан кеткен күч;

R_ba – пайдубалдык буроолордун чоюлууга эсептик каршылыгы;

R_bp – бир буроолуу бирикменин бырышууга эсептик каршылыгы;

R_bs – бир буроолуу бирикменин кесүүгө эсептик каршылыгы;

R_bt – бир буроолуу бирикменин чоюлууга эсептик каршылыгы;

R_bun – буроолого карата улуттук стандарттар жана техникалык шарттар боюнча убакыттык каршылыкка  барабар кабыл алынган буроонун болотунун ченемдик каршылыгы;

R_bu – U-түрдүү буроолордун чоюлууга эсептик каршылыгы;

R_byn – буроолого карата улуттук стандарттар жана техникалык шарттар боюнча  туруктуулук чегине барабар кабыл алынган буроонун болотунун ченемдик каршылыгы;

R_cd – катоктордун диаметралдык кысылышына эсептелген каршылык (кыймылы чектелген конструкцияларда эркин тийүүдө);

R_dh – жогорку бекем зымдын чоюлууга эсептик каршылыгы;

R_lp – катуу тийгенде цилиндрдик допшуларда (цапфаларда) жергиликтүү бырышууга эсептик каршылык;

R_p – болоттун алдыңкы бетинин бырышууга эсептик каршылыгы (жалгашуулар бар болсо);

R_s – болоттун жылышууга эсептик каршылыгы;

R_u – убактылуу каршылык боюнча болоттун чоюууга, кысууга, ийүүгө эсептик каршылыгы;

R_un – болотко болгон улуттук стандарттар жана техникалык шарттар боюнча минималдуу мааниге  барабар кабыл алынган болоттун убактылуу каршылыгы;

R_v – болоттун чарчоого эсептик каршылыгы;

R_wf – бурч жиктердин жиктин металлы боюнча кесүүгө (шарттуу) эсептик каршылыгы;

R_wu – убактылуу каршылык боюнча улама ширетилген бирикмелердин чоюлууга, кысылууга, ийилүүгө эсептик каршылыгы;

R_wun – убактылуу каршылык боюнча жик металынын ченемдик каршылыгы;

R_ws – улама ширетилген бирикмелердин жылышууга эсептик каршылыгы;

R_wy – улама ширетилген бирикмелердин туруктуулук чеги боюнча чоюлууга, кысылууга, ийилүүгө эсептик каршылыгы;

R_wz – бурч жиктердин эритме чегинин металлы боюнча кесүүгө (шарттуу) эсептик каршылыгы;

R_y – болоттун туруктуулук чеги боюнча чоюлууга, кысылууга, ийилүүгө эсептик каршылыгы

R_yf  – ошондой эле, текче үчүн (жээк);

R_yw – ошондой эле, дубал үчүн;

R_yn – болотко болгон улуттук стандарттар жана техникалык шарттар боюнча туруктуулук чегинин маанисине  барабар кабыл алынган болоттун туруктуулук чеги;

S – брутто кесилишинин жыла турган бөлүгүнүн нейтралдуу огуна карата статикалык моменти

W_x; W_y – брутто кесилишинин х-х жана у-у окторуна карата каршылык моменттери;

W_c; W_t – кысылган жана чоюлган текчелер үчүн кесилиштин каршылык моменттери;

W_xn; W_yn – нетто кесилишинин х-х жана у-у окторуна карата каршылык моменттери;

 – брутто кесилишинин каршылыгынын сектордук моменти;

- нетто кесилишинин каршылыгынын сектордук моменти;

 – кесилиштин көбүрөөк кысылган жана чоюлган жери үчүн кесилиштин каршылыгынын сектордук моменти;

b – туурасы;

b_ef – эсептик туурасы;

b_f – текченин (жээктин) туурасы;

b_r – кырдын асманын чыгып турган бөлүгүнүн туурасы;

c_x; c_y – х-х, у-у окторуна карата ийилгенде пластикалык майышуулардын өнүгүшүн эске алуу менен эсептөө үчүн коэффициенттер

d – буроонун көзөнөгүнүн диаметри;

d_b – буроонун өзөгүнүн сырткы диаметри;

e – күчтүн эксцентриситети;

h – бийиктиги;

h_ef  – дубалдын эсептик бийиктиги;

h_w – дубалдын бийиктиги;

i – кесилиштин инерциясынын радиусу;

i_min - кесилиштин инерциясынын аз радиусу;

i_x; i_y – х-х, у-у окторуна карата кесилиштин инерциясынын радиусу;

k_f – бурчтуу жиктин катети;

l – узундугу, аралык;

l_c – мамынын, колоннанын, распорканын узундугу;

l_d – раскостун узундугу;

l_ef – эсептелген узундук;

l_m – ферманын же колоннанын жээгинин панелинин узундугу;

l_s – планканын узундугу;

l_w – ширетилген жиктин узундугу;

l_x; l_y – х-х, у-у окторуна перпендикуляр тегиздиктердеги элементтин эсептик узундугу;

m – салыштырмалуу эксцентриситет, m=eA/W_c;

r – радиус;

t – калыңдыгы;

t_f – текченин (жээктин) калыңдыгы;

t_w – дубалдын калыңдыгы;

– текченин (жээктин) жана дубалдын кесилиштеринин аянтарынын катышы, ;

 – жик металлы жана эритме чегинин металлы боюнча бурч жикти эсептөө үчүн коэффициенттер;

– буроолуу бирикменин шартуу иштөөсүнүн коэффициенти;

 – шартуу иштөөнүн коэффициенти;

– жүктөм боюнча ишенимдүүлүк коэффициенти;

– металл боюнча ишенимдүүлүк коэффициенти;

– жоопкерчилик боюнча ишенимдүүлүк коэффициенти;

 – убактылуу каршылык боюнча эсептөөлөрдөгү ишенимдүүлүк коэффициенти;

 – системанын туруктуулугу боюнча ишенимдүүлүк коэффициенти;

 – кесилиштин формасынын таасир этүүсүнүн коэффициенти;

 – ийкемдүүлүк,

 – шарттуу ийкемдүүлүк,

 – өтмө кесилиштин өзөгүнүн берилген ийкемдүүлүгү;

 – өтмө кесилиштин өзөгүнүн шарттуу берилген ийкемдүүлүгү,

– жээк асманын шарттуу ийкемдүүлүгү,

– жээк листтин шарттуу ийкемдүүлүгү,

 – дубалдын шарттуу ийкемдүүлүгү,

– жээк асманын (жээк листтин) чектүү шарттуу ийкемдүүлүгү;

 – дубалдын чектүү шарттуу ийкемдүүлүгү;

; – х-х, у-у окторуна перпендикуляр тегиздиктердеги элементтин эсептик ийкемдүүлүгү;

 – кадимки чыңалуунун абсолюттук чоңдугу;

– жергиликтүү чыңалуу;

; – х-х, у-у окторуна параллель болгон кадимки чыңалуу;

;  – тийүүчү чыңалуу;

; – х-х, у-у окторуна параллель болгон тийүүчү чыңалуу;

– борбордук кысуудагы туруктуулук коэффициенти;

– кысуудагы туруктуулук коэффициенти;

– ийүүдөгү туруктуулук коэффициенти;

– ийип кысуудагы туруктуулук коэффициенти;

 – эки тегиздикте ийип кысуудагы туруктуулук коэффициенти;

- сектордук координата.

Б тиркеме

Болот конструкциялары үчүн материалдардын физикалык мүнөздөмөлөрү

Б.1 таблица – Болот конструкциялары үчүн материалдардын физикалык мүнөздөмөлөрү

Б.2 таблица – Зымдардын жана чубалгылардын физикалык мүнөздөмөлөрү

В тиркеме

Болот конструкциясы үчүн материалдар жана алардын эсептик каршылыктары

Болот конструкцияларынын топтору

1-топ. Ширетилген конструкциялар* же алардын өзгөчө оор шарттарда иштеген элементтери (МАСТ 25546 ылайык), анын ичинде пластикалык майышуулардын өнүгүшүн максималдуу чектөөчү же динамикалык**, термелүүчү же кыймылдуу жүктөмдөрдүн түздөн-түз таасирине дуушар болгондор [кран жолунун устундары; жумушчу аянтчанын устундары; асма транспорттор үчүн жолдордун устундары; кыймылдуу курамдардан жүктөмдөрдү түздөн-түз кабыл алган бункердик жана түшүрүүчү эстакадалардын конструкцияларынын элементтери; динамикалык жүктөмдө рамалардын негизги устундары жана ригелдери; транспорттук галереялардын аралыгындагы курулмалар; фермалардын фасонкалары; түбүнүн, катуулук шакектеринин капталдары, кыркалары, калкыма чатырлар, резервуарлардын жана газболдерлердин каптамалары; бункердик устундар; параболикалык бункерлердин кабыктары; эркин турган түтүн түтүктөрүнүн болот кабыктары; бийиктиги 60 метрден ашкан электр берүү чубалгыларынын (АЛ) чоң өткөөлдөрүнүн ширетилген атайын тирөөчтөрү; мачталардын тарткычтарынын жана тарткыч түйүндөрүнүн элементтери].

_________________

* Конструкция же анын элементи, эгерде алар олуттуу эсептик чоюлуучу чыңалуулар таасир этүүчү жерлерде (>0,3R_y; >0,3R_wf же >0,3R_wz) же ширетилген байланыштын бузулушу мүмкүн болгон, мисалы, олуттуу калдык чыңалуудан улам болгон жерлерде жайгашса бирикмелери ширетилген болуп эсептелет, бул бүтүндөй конструкцияны эксплуатациялоого жараксыз болуп калышына алып келиши мүмкүн.

** Эгерде динамикалык жүктөмдөн келип чыккан нормалдуу чыңалуунун абсолюттук маанисинин ошол эле кесилиштеги бардык жүктөмдөрдүн жалпы чыңалуу стрессине катышы >0,2 болсо - (170) формуланы караңыз, конструкциялар динамикалык жүктөмдөрдүн таасир этүүсүнө дуушар болгондорго кирет.

2-топ. Чоюлуучу чыңалуулар болгон учурда статикалык жүктөмдө иштеген ширетилген конструкциялар же алардын элементтери [фермалар; рамалардын ригелдери; жабуулардын устундары; тепкичтердин косоурлары; силос кабыктары; чоң өткөөлдөрдүн ширетилген тирөөчтөрүнөн тышкаркы АЛ тирөөчтөрү; подстанциялардын ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрүнүн (АБТ) шиналуу тирөөчтөрү; транспортердук галереялардын тирөөчтөрү; прожектордук мачталар; антенналык курулмалардын (АК) бириктирилген тирөөчтөрүнүн элементтери жана башка чоюлган, чоюлуп-ийилүүчү жана ийилүүчү элементтери], ошондой эле ширетилген бирикмелер жана ширетилген монтаждык бирикмелер болгон учурда МАСТ 19425 боюнча коштаврлардан асма жолдордун устундары жок болгон учурда 1-топтогу конструкциялар жана алардын элементтери.

3-топ. Статикалык жүктөмдө, негизинен кысууда иштеген ширетилген конструкциялар же алардын элементтери [колонналар; мамылар; тирөөчү плиталар; жабуулардын төшөлмөлөрүнүнүн элементтери; технологиялык жабдууларды колдогон конструкциялар; 0,4R_y даанадан жогору байланыштардын эсептик кесилиштериндеги чыңалуусу бар колонкалар боюнча вертикалдуу байланыштар; транспорттун байланыш тармагынын анкердик, жүк көтөрүүчү жана бекитүүчү конструкциялары (тирөөчтөр, катуу кайчылаш тилкелердин ригелдери, фиксаторлор); өчүргүчтөрдүн таянычтарынан тышкары АБТ жабдуулары үчүн тирөөчтөр; АК найларынын жана мунараларынын элементтери; бетон эстакадалардын колонналары; жабуулардын прогондору жана башка кысылган жана кысылып-ийилүүчү элементтер], ошондой эле ширетилген байланыштар жок болгон учурда 2-топтогу конструкциялар жана алардын элементтери.

4-топ. Имараттардын жана курулмалардын көмөкчү конструкциялары (3-топто көрсөтүлгөндөрдөн тышкаркы байланыштар; фахверк элементтери; тепкичтер; траптар; аянтчалар; тосмолор; кабелдик каналдардын металл конструкциялары; курулмалардын көмөкчү элементтери ж. б.); КС-1 классындагы курулмалар (МАСТ 27751) - күнөсканалар; парниктер; адамдар үзгүлтүксүз болуусу каралбаган имараттар (куралма-алынуучу жана контейнердик типтеги мобилдүү жана кызмат өтөө мөөнөтү чектелген убактылуу кампалар жана курулмалар, котловандардын шпунттук тосмолору, убактылуу тирөөчтөр ж.б.), ошондой эле ширетилген бирикмелер жок болгон учурда 3-топтогу конструкциялар жана алардын элементтери.

Э с к е р  т ү ү

1 КС-3 классындагы имараттардын жана курулмалардын конструкциялары үчүн болотту дайындоодо (МАСТ 27751) конструкциялардын тобунун номерин бирге азайтуу керек (2-4-топтор үчүн).

2 Прокаттын калыңдыгы t>40 мм болгондо конструкциялардын тобунун номерин бирге азайтуу керек (2-4 - топтор үчүн); прокаттын калыңдыгы t≤6 мм болсо-бирге көбөйтүү керек                (1-3-топтор үчүн).

В.1 таблица - Прокаттын жана түтүктүн катуу илешкегинин ченемделген көрсөткүчтөрү ¹⁾

В.1 таблицанын аягы

В.2 таблица – Химиялык курам боюнча талаптар

В.2 таблицанын аягы

В.3 таблица – Листтик, кең тилкелүү универсалдуу, сорттуу прокатты жана түтүктөрдү чоюуда, кысууда жана ийүүдө ченемдик жана эсептик каршылыктар¹⁾

¹⁾ Метал курулуш конструкциялары үчүн жиксиз жана жиксиз ысытылып майышкан, ошондой эле диаметри 114-530 мм, капталынын калыңдыгы 4,0 ден 12,7 ммге чейинки; диаметри 508-1422 мм, капталынын калыңдыгы 8 ммдан 50 ммге чейинки жана диаметри 530-1420 мм жакшы ширетилүүчү жана муздакка туруктуу болгон болот түтүктөр тиешелүү колдонуудагы техникалык шарттар боюнча кабыл алынышы керек. Диаметри 114-530 мм, жогорку жыштыктагы ширетүү менен (ЖЖШ) ширетилген түтүктөр көлөмдүү термикалык иштетүүдөн (КТИ) кийин гана колдонулушу керек.

В.3 таблицанын аягы