Иш куралдар жана ыңгайлаштырылган жабдыктар

менен иштөөдөгү коопсуздук эрежелери

ИД-___________-2022

Бишкек-2022

МАЗМУНУ

1-бөлүм. Эрежелерди колдонуунун жалпы талаптары, аймагы жана тартиби

1. Бул Эрежелер Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексине, "Кыргыз Республикасындагы эмгекти коргоо жөнүндө" Мыйзамына ылайык иштелип чыгып, Бажы бирлигинин "Унаалардын жана жабдуулардын коопсуздугу жөнүндө" Техникалык регламентине (ТР ТС-010/2011) жана Бажы бирлигинин "Төмөн вольттуу жабдуулардын коопсуздугу жөнүндө" Техникалык регламенти (ТР TС-004/2011) ылайык келет, жана персонал үчүн милдеттүү иш жүргүзүүлөрү, көтөрүүчү механизмдерди, түзүлүштөрдү колдонуу менен Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигин  ишканаларында жана уюмдарында оңдоо жана тейлөө, курулуш, монтаждоо жана жөндөө иштери болуп саналат. Эмгекти коргоонун жаңы стандарттары күчүнө кирген учурларды кошпогондо, ушул Эрежелерден четтөөгө жол берилбейт. Эрежелер аларды бекиткен органдар тарабынан гана өзгөртүлүшү мүмкүн.

2. Жүк көтөрүүчү механизмдердин, түзүлүштөрдүн жана шаймандардын түзүлүшү, техникалык тейлөөсү жана эксплуатацияланышы ушул Эрежелерде баяндалган талаптарга гана эмес, ошондой эле эмгекти коргоо стандарттарынын системасынын талаптарына, техникалык регламенттерге, Энергетика министрлигинин алдындагы Энергетикалык көзөмөл кызматынын жана өндүрүш-заводдун нускамасынын эрежелерине ылайык келиши керек.

3. Жумушчулар жана кызматчылар үчүн ишкананын (уюмдун) администрациясы эмгекти коргоо боюнча нускамаларды иштеп чыгуу жөнүндө колдонуудагы Жобого ылайык иштелип чыгууга жана эмгекти коргоо боюнча нускамалар боюнча профсоюздук комитет менен бирдикте бекитилүүгө тийиш. Бул нускамалар ушул Эрежелердин талаптарына жана эмгекти коргоо стандарттарынын системасына карама-каршы келбөөгө тийиш.

4. Ишканалардын жана уюмдардын административдик-техникалык персоналы ушул Эрежелердин жана эмгек системалык коопсуздук стандарт талаптарына жооп берген жүк көтөрүүчү механизмдерди, түзүлүштөрдү жана шаймандарды колдонуу менен иштегендер үчүн коопсуз эмгек шарттарын түзүү боюнча уюштуруу-техникалык иш-чаралардын аткарылышын камсыз кылууга милдеттүү.

5. Ишканалардын жана уюмдардын административдик-техникалык персоналы ушул Эрежелердин жана эмгек системалык коопсуздук стандарт талаптарына жооп берген жүк көтөрүүчү механизмдерди, түзүлүштөрдү жана шаймандарды колдонуу менен иштегендер үчүн коопсуз эмгек шарттарын түзүү боюнча уюштуруу-техникалык иш-чаралардын аткарылышын камсыз кылууга милдеттүү. Жергиликтүү шарттардын негизинде, зарыл болгон учурда, коопсуздугун жогорулатуучу жана ушул Эрежелерге каршы келбеген кошумча чаралар каралышы керек.

6. Ишкананын (уюмдун) администрациясы механизмдердин, жабдыктардын жана шаймандардын коопсуздук талаптарына ылайык келишине системалуу контролдукту камсыз кылууда (ылайыктуу сыноолорду өткөрүү, ченемдик-актыга ылайык келген күбөлүктөндүрүү, өз убагында оңдоолорду жүргүзүү жана тиешелүү текшерүүдөн өтпөгөндөрдү четке чыгаруу), коопсуздук чараларын колдонуу, коргоочу ылайыктууу жабдыктарды  атайын кийимдерди жана башка жеке коргонуу каражаттарын, персоналдын коопсуздук эрежелерин сактоо карамында болот.

7. Ар бир кызматкер, эгерде байкалган Эрежелердин бузууларын четтетүү боюнча чараларды көрө албаса, Эрежелердин бардык бузуулары, ошондой эле механизмдердин иштебегендиги жөнүндө өзүнүн түздөн-түз жетекчисине, ал эми ал жок болгон учурда жогору турган жетекчиге иш учурунда колдонулуучу жабдыктарды жана шаймандарды токтоосуз билдирүүгө милдеттүү. Бузулган же өз убагында сыноодон же күбөлүктөнбөгөн механизмдерди, түзүлүштөрдү жана шаймандарды колдонууга жол берилбейт (эгерде бул тиешелүү техникалык регламенттерде талап кылынса). Механизмдин конструкциясына, коргоо жана коопсуздук жабыктарына жана түзүлүштөрүнө эмгектин коопсуздугун начарлатуулугуна, өз алдынча өзгөртүүлөрдү уруксатсыз киргизүүгө жол берилбейт.

8. Кызмат адамдары, анын ичинде өз ишинде ушул Эрежелердин иреттик аткарылышын камсыз кылбаган механизмдерди, түзүлүштөрдү жана шаймандарды түздөн-түз пайдаланган кызматкерлер тартиптик жазага тартылышат жана Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарга ылайык белгиленген тартипте администрациялык же жазык жоопкерчилигине тартылышат.

9. Техникалык тейлөө, курулуш-монтаждоо жана жөндөө иштерин жүргүзүүдө колдонулуучу электрдик коргонуу каражаттары жана жеке коргонуу каражаттары (диэлектрик кол каптар, чыңалуу көрсөткүчтөрү, кармагычтары изоляцияланган шаймандар, коопсуздук сактоо курлар, каска ж.б.) мамлекеттик стандарттардын (техникалык регламенттердин) талаптарына жооп бериш керек жана электр орнотмолорунда колдонулган коргоочу ар-нерселерге колдонулуп жана сыноо эрежелерине ылайык болуу керек.

2-бөлүм. Устакана жабдыктары

§ 1. Шаты, лес жана подмосттор

10. Курулуш, монтаждоо жана оңдоо-эксплуатациялоо иштеринде тепкич төмөнкү типтерде колдонулат:

- айнекпластик жөлөнмө;

- жөлөнмө жылма үч тизелүү (үч звенолуу) жыгач тибиндеги Л-3K “Жыгачтан кол менен жасалган өрт өчүрүүчү тепкичтери. Техникалык шарттар” (1-сүр.)

- жөлөнмө жана асма бир мамылуу (2-сүр. а - в);

- жыйналма шаты (3-сүр. а - в);

- 300-560 мм диаметри бар цилиндр жана конус мамылары бар темир-бетон таянычтардагы персоналды 14 м бийиктикке көтөрүүгө арналган көчмө (жети секциядан турат) (4-сүрөт);

- жиптерден;

- ЛП тибиндеги шатылар.

1-сүрөт. Жөлөнмө ажыратмалуу шатынын көрүнүшү Л-3К;

а - иштөө абалы; б - транспорттук абалы

2-сүрөт. Бир тизелүү шатылар:

а – жөлөнмө жыгачтан; б - асмалуу металлдан (түрү Л13 - тепкичтин бийиктиги 1840 мм, түрү Л14 - бийиктиги 3200 мм, түрү Л15 - бийиктиги 4220 мм); в - металлдан жөлөнмө (түрү Л16 - бийиктиги 4420 мм, түрү Л17 - бийиктиги 3420 мм)

3-сүр. 3 Жыйналма шатылар.

а - жыгачтан; б - металлдан; в - чуңкурга түшүү үчүн тепкич; г - металдан курч учу бар жерге шатыларды жана жыйналма шатынын орнтуу; д - асфальтка, бетонго жана башка ушул сыяктуу полдорго шатыларды жана жыйналма шатыны орнотуу үчүн резина бут кийимдери

11. Иштеп жаткан бардык шатыларда цехке (участкага ж.б.) таандык инвентарлык номеринде, кийинки сыноонун датасы көрсөтүлүүгө тийиш: жыгач жана металл тепкичтер үчүн - жаанын жиптерине, жип тепкичтерге - аларга бекитилген биркаларга.

12. Жыгач шатылардын тепкичтери биринчи сорттогу катуу жыгачтан (бук, эмен, ясень) жасалышы керек «Катуу жыгач. Техникалык мүнөздөмөлөрү жана ийне жалбырактуу жыгачтан (карагай, лиственница) тандалган жана биринчи сорттогу - «Жумшак жыгач. Техникалык шарттар» нымдуулугу 15% дан жогору эмес. Жаанын жиптеринин шатыларында жана деталдарында жипчелердин жантайышы (кыйшык катмар) 7%дан ашпоого тийиш.

13. Жыгач шатылардын жаалары тандалган сорттогу карагайдан жасалышы керек - «Жумшак жыгач. Техникалык шарттар» абсолюттук нымдуулугу 15% ашпаган.

Жаанын сырткы беттеринде төмөнкүлөргө жол берилбейт:

- кабыргага жарым-жартылай кошулган түйүндөрдүн түшүп калышы;

- огу боюнча кесилген түйүндөр;

- иштетүү жолу менен ачылган оюктары, чайыр чөнтөктөрү бар тармалдар;

- шатыларды бекитүү үчүн тешиктерге кирген жаракалар.                  Жаанын жиптерине жүрөк түрүндөгү түтүктөргө жол берилбейт.

- Катуу муундуу өтпөгөн түйүндөргө жол берилет:

- диаметри 5 ммге чейин - сызыктуу узундуктун 1 м үчүн экиден көп эмес;

- диаметри 15 ммге чейин - сызыктуу узундуктун 1 м үчүн бирден, эгерде түйүн шатылардан 30 мм жана жаанын четинен 20 мм жакын эмес жерде жайгашса;

- диаметри 20 ммге чейин - сапта бир түйүн, эгерде ал төмөнкү тепкичке 40 ммден жакын эмес жана үстүнкү тепкичтен 50 мм жогору жайгашса.

Жаа жиптерин узундугу боюнча желимделген жеке тилкелерден даярдоого жол берилет, мында чапталган жаалар бекемдиги боюнча бүтүндөн кем болбошу керек. Желим муундар кадамдардын уяларынан 125 мм кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек.

Жыгачтын түйүндөрүн, жаракаларын жана башка кемчиликтерин жабууга жол берилбейт.

14. Жыгач шатылардын бардык деталдары таза машинанын же кол эмгегинин жылмакай пландалган бетине ээ болушу керек.

15. Жыгач тетиктер жана кишен бири-бирине тыкан (ажыраксыз) туура келиши керек; бөлүктөрүнүн ортосундагы боштуктарды жабууга жол берилбейт.

16. Шатынын жыгач бөлүктөрүн түссүз лак менен кийин табигый кургатуу майы менен ысык сиңирүүсү болушу керек. Шатыларды боёк менен боёого тыюу салынат.

17. Шатылардын металл бөлүктөрү даттан тазаланып, майсыздандырылышы жана бекиткичтерден башкасынын баары кара түскө боёлушу керек. Шайбалар, буроо баштары жана бурамалар түссүз лак менен капталган болушу керек.

18. Жыгач шатылардын тепкичтери жаанын жибине кириши керек жана ар бир 2 м диаметри 8 мм кем эмес болтор менен бекитилет. Жаанын жиптерин болт менен бекитпей, шатыларды жаа жиптерине кеспестен мык менен кулатылган тепкичтерди колдонууга тыюу салынат.

Шатылардын тепкичтеринин ортосундагы аралык 300дөн 340 ммге чейин (тепкичтердин ортосундагы аралык 350 мм болгон жылма үч тизе тепкичтерден тышкары) жана биринчи кадамдан орнотуу деңгээлине (кабат, жер жана башкалар) 400 мм ашпоого тийиш.

4-сүрөт. Жыйналып көчмө шаты:

1-бөлүк; 2 - биринчи, үчүнчү жана бешинчи бөлүктөрдү (жогорку) тирөөчкө бекитүү үчүн кыскычтар; 3 – кыскычтар

19. Узундугу 3 мден ашкан жыгач шатыларда жана жыйналма шатыларда төмөнкү жана үстүнкү тепкичтердин астына орнотулуучу экиден кем эмес металл буроо болт болушу керек. Жыгач шатынын жалпы узундугу 5 м ашпоого тийиш.

20. Жаа жиптерин жана жыгач шатылардын тепкичтерин чогултуу нымга чыдамдуу желимде жүргүзүлүшү керек. Кадамдык шишиктерди кыноого жол берилбейт; тепкичтердин тиштери жаа жиптеринин оюктарына бекем (тоскоолсуз) туура келиши керек.

21. Жыгач тетиктер металл тетиктер менен туташтырылган жерлер (кишендер, бириктиргичтер, шайбалар, бириктиргичтердин жана болттордун баштары ж.б.) жыгач үчүн да, металл үчүн да табигый кургатуучу май катмары менен жабылышы керек.

Металл тетиктерди жыгачка бекитүү катырмаларды же болттуу бириктиргичтерди колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Жасалма кармагычтарды бекитүүдө бурамалар колдонууга жол берилет.

22. Туруктуулукту камсыз кылуу үчүн шатылардын жана жыйналма шатылардын жаалары ылдый тарапка бурулушу керек. Жөлөнмө шаты менен жыйналма шатынын туурасы кеминде 300, ылдый жагында - 400 мм кем эмес болушу керек.

23. Жөлөнмө шатылар жана жыйналма шатылар колдонуу учурунда жылып кетүү жана оодарылып кетүү мүмкүнчүлүгүн болтурбоочу түзүлүш менен жабдылышы керек. Жөлөнмө шатылардын жана жыйналма шатылардын төмөнкү учтарында жерге орнотуу үчүн учтуу учтары бар жасалмалар болушу керек (5.3-сүрөт, г), ал эми шатыларды жылмакай беттерде (паркет, металл, плитка, бетон) колдонууда алар резина же башка тайгаланбаган материал кийүү керек (5.3-сүрөт, д).

24. Шатылардын түтүктөргө же зымдарга бекитилүүчү үстүнкү учтары шатынын шамалдын таасиринен жана кокустуктан кулап түшпөшү үчүн атайын илгичтер менен жабдылышы керек.

Конструкцияларда жана зымдарда иштөө үчүн колдонулуучу жөлөнмө шатыларда алардын бекем бекитилишин камсыз кылуучу түзүлүштөр болууга тийиш.

25. Жөлөнмө шатыдан анын үстүнкү учунан 1 мден аз аралыкта жайгашкан тепкичте туруп иштөөгө тыюу салынат.

26. Жыгач жөлөнмө шатыларды металл кыскычтар, болттор менен жабуу жана башкалар менен бекем туташтыруу менен гана жол берилет, жана ушул эрежелердин 5.1.40-пунктунун талаптарына ылайык аркылуу кийинки текшерүү өткөрүү керек.

Экиден ашык жыгач жөлөнмө шатыларды бириктирүүгө тыюу салынат.

27. Шатылардын узундугу жетишсиз болгон учурда , бочкалардан жана башка кошумча колдоочу түзүлүштөрдү колдонууга тыюу салынат.

28. Жөлөнмо шатылардын үстүнкү бөлүгүн кошумча бекитпестен горизонталга 75°тан ашык бурч менен орнотууга тыюу салынат.

29. Жыйналма шатылар колдонуу учурунда өзүнөн-өзү ажырап кетүүгө жол бербеген түзүлүштөр (илгичтер, чынжырлар) менен жабдылышы керек. Тепкичтердин эңкейиши 1:3 ашык эмес болушу керек.

30. Кодоочусу жана көмөгү жок жыйналма шатыларда жогорку эки тепкичинен иштөөгө тыюу салынат.

Жөлөнмө шатынын же жыйналма шатынын  тепкичинде бирден ашык адамдын болушуна тыюу салынат.

31. Жөлөнмө шатыга жүктү көтөрүүгө жана түшүрүүгө жана анын үстүндө иштөө куралды калтырууга тыюу салынат.

32. Жөлөнмө шатыларда жана жыйналма шатыларда иштөөгө тыюу салынат:

- айлануучу механизмдердин жанында жана үстүндө, жумушчу машиналарда, транспортёрлордо ж.б.;

- электрдик жана пневматикалык иш куралдарды, курулуш-монтаждоочу пистолеттерди колдонуусу;

- газ жана электр ширетүү иштерин жүргүзүүгө;

- зымдарды чыңдоодо жана оор тетиктерди бийиктикте кармоодо ж.б.

Мындай иштерди аткаруу үчүн тосмолор менен корголгон үстүнкү аянтчалары бар тепкичтерди же жыйналма шатыларды колдонуу керек.

33. Ишти баштоонун алдында шатынын туруктуулугун камсыз кылуу, текшерүү жана сыноо аркылуу анын тайып кетпешине же кокустан жылып кетпей турганына аракет ынануу болушу зарыл.

Жөлөнмө шатынын анын үстүнкү учу жылып кетүү мүмкүн болгон шарттарда орнотуп жатканда, туруктуу конструкцияларга бекем бекитилиши керек.

1,3 мден ашык бийиктиктеги асма, тиркелген жана жылма шатылар менен иштөөдө конструкциянын курулмасына же шатыга бекем бекитилүүчү коопсуздук курун колдонуу керек.

Коопсуздук куру «Электр орнотмолорунда колдонулуучу коргоочу жабдыктарды колдонуу жана сыноо эрежелеринин» талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

34. Жөлөнмө шаты менен иштөөдө транспорт бар жерде же адамдардын кыймылы катуу болгон жерлерде, анын кокустуктан кулап түшүшүнө жол бербөө үчүн, шатынын учтарында учтары бар экендигине карабастан, аны орнотуу жерин коргоп же болбосо корголушу керек. Шатыны жылмакай плиткалуу полго орнотууда аны бекитүү мүмкүн болбогон учурларда, каска кийген жумушчу анын түбүндө туруп, шатыны туруктуу абалда кармап турууга тийиш. Башка учурларда, ылдыйдагы тепкичти кол менен колдоого тыюу салынат.

35. Тепкич клеткасынын басмаларында шатынын тепкичтерин орнотууга тыюу салынат. Зарыл болгон учурда клеткалык басма тепкичтерге, тепкичтерди куруу керек.

36. Шатыны чогуу жылдырууда учтары менен артка, келе жаткандарга этият болууну эскертүү менен алып жүрүү керек. Бир жумушчу шатыны көтөрүп жүргөндө, анын алдыңкы учу жерден 2 мден кем эмес көтөрүлүп тургандай ыңгайлуу абалда болушу керек.

37. Горизонтко карата 75°дан ашык бурчта орнотулган бийиктиги 5 мден ашкан металл жөлөнмө шатылар анын ылдыйкы учунан 2 м бийиктиктен баштап тосмо аркалары менен же колдонуучу аркан менен жабдылышы керек, коопсуздук курдун карабинин бекитүү үчүн кармагыч, орнотулуп калган горизонтко 70тен 75° чейин бурчта  - 5 м бийиктиктен баштап вертикалдуу бийиктиги 0,9дан 1,4 мге чейинки эки капталына тосмо каралат.

Узундугу 5 мден ашкан, вертикалдуу жана горизонтко эңкейүү бурчу 75°дан ашык орнотулган металл шатыларда коопсуздук курдун карабинин бекитүү үчүн тосмо аркалары же кармагычтары бар аркандар болушу керек.

Тосмо аркалары бири-биринен 0,8 мден ашпаган аралыкта жайгашып, кеминде үч узунунан кеткен тилкелер менен туташтырылууга тийиш. Шатыдан жаага чейинки аралык 0,7ден кем эмес жана 0,8 мден ашпаган тосмо туурасы 0,7ден 0,8 мге чейин болушу керек.

Бийиктиги 10 мден ашкан тепкичтер ар бир 10 м бийиктиктен кем эмес эс алуу аянтары менен жабдылышы керек.

38. 220 кВ жана андан төмөн чыңалуудагы бөлүштүргүч түзүлүштөрүндө көчмө металл шатыларды колдонууга тыюу салынат.

39. 330 кВ жана андан жогору чыңалуудагы ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө көчмө металл шатыларды колдонууга төмөнкү шарттарда жол берилет:

- шаты башчынын, нөөмөтчүнүн же оперативтик-ремонттук персоналдын электр коопсуздугу боюнча IV группадагы адамдын үзгүлтүксүз көзөмөлү астында горизонталдуу абалда ташылышы керек;

- тепкичке жерге тийип турган металл чынжыр бекитилиши керек.

40. Жаа боюнча металл армировкасы бар шатылар ушул Эрежелердин 37 жана 38-пункттарынын талаптарын эске алуу менен металл катары каралууга жана электр орнотмолорунда колдонулууга тийиш.

41. Шатылардын жана жыйылма шатылардын абалына контролдукту ишкананын бөлүмүнө (цехине, участогуна) буйрук менен дайындалган инженердик-техникалык кызматкерлердин ичинен адам ишке ашырууга тийиш.

Шатыларды жана жыйылма шатыларды текшерүү, бул адам тарабынан сыноо учурунда, ал эми колдонуунун алдында - жумушчунун өзү тарабынан жүргүзүлөт.

42. Жыгач шатыларды текшерүүдө, алардын техникалык талаптарга ылайыктуулугуна, жыгачтын абалына, ошондой эле каптамаларды сиңирүү сапатына көңүл буруу керек.

Узундугу 100 ммден ашпаган жана 5 ммден ашпаган тереңдиктеги тепкичтерде жана жаанын жиптериндеги жаракаларга жол берилет. Ошол эле учурда жаракалар жаа менен тепкичтерди алсыздатпаш керек. Жаракаларды же сыныктарды шпатлевка, клей же башка ыкмалар менен жабууга тыюу салынат.

Жылдыруучу шатылардын тизелери жылмакай узартылышы жана жылдырылышы, каалаган бийиктикте бекем бекитилиши керек. Алар өзүнөн-өзү бүктөлбөшү керек. Шатылардын тизелерин узартуу үчүн талап кылынган күч 500 Н (50 кгс) ашпоого тийиш.

Жаанын учтары турган жөлөнмөлөргө ага бекем бекитилип, эч кандай бош болбошу керек. Качан резина бут кийимдер эскирип калганда алмаштырылышы керек; курч учтары курчулуу болушу керек.

43. Металл шатыларды карап чыгууда түйүндөрдүн деформациялары, металлдагы жаракалар, быдырлар, курч четтери жана жаа жиптерине тепкичтерди бекитүүнүн бузулушу жок экендигине ынануу керек.

Аркан шатыларын кароодо аркандын үзүлүүчү кесилген жерлери, бош жерлери жок экендигине, жаа жиптеринин түйүндөрүн бошотпостон тепкичтерге бекем туташтырылганына, кармагычтар аркан менен аны зым бандаждар менен бекемдеп бекем кысып турганына көз салуу керек.

44. Бардык көчмө шатылар жана жыйналма шатылар, өндүрүштөн жана капиталдык оңдоодон кийин, ошондой эле эксплуатациялоо учурунда мезгил-мезгили менен статикалык сыноодон өтүшү керек;

- металдуу жыйналма шатылар жана шатылар - 12 айда 1 жолу;

- шатылар жана жыгач жыйналма шатылар - 6 айда 1 жолу;

- асма аркан тепкичтери - 6 айда 1 жолу.

45. Статикалык сыноо учурунда жөлөнгөн жана жылма жыгачтуу, жана металл шатылар бекем негизге орнотулат жана горизонталдык тегиздикке 75° бурч менен дубалга же конструкцияга таянышат (5-сүрөт), үч тизелүү шатылар толугу менен узартылышы керек.

5-сүр. Жөлөнмө шатыларды сыноо схемасы.

46. Шатыларды жана жыйылма шатыларды сыноо, тепкичтерге жана жаанын жиптерине статикалык жүктү илип коюу менен жүргүзүлөт. Ар бир сыноонун узактыгы 2 мүнөт.

47. Жылдыруучу шатынын тепкичинин бекемдигин текшерүү үчүн тизенин астыңкы бөлүгүнүн бекемделбеген тепкичинин ортосуна 2 кН (200 кгс) жүк илинет.

Жааны сыноо эки ыкмада жүргүзүлөт. Биринчиден, ортодогу ар бир жаанын жибине 1 кН (100 кгс) жүк тартылат. Бардык тизелер кезеги менен текшерилет. Жүктү алып салгандан кийин орто тизенин ортосуна эки жаа жипке 2 кН (200 кгс) жүк тартылат (жүк ортоңку тепкичтен илинген болот). Шатынын өзүнөн өзү бүктөлүшүнө жол берилбейт.

Узара турган шатынын тизелери сыноодон кийин бош көтөрүлүп жана түшүш керек.

48. Жөлөнмө шатыны сыноодо 1,2 кН ​​(120 кгс) жүк аралыгын ортосуна бир бекемделбеген тепкичке илинет. Тепкичтердеги жүктү алып салгандан кийин жаа жипке салынган жерлерде эч кандай бузулуулар байкалбашы керек. Шатылардын тепкичтери, алардын абалы текшерүүдө күмөн жаратса, аларга жүк илинип, кошумча текшерүүдөн өтүшү керек. Сыноо учурунда табылган шатынын мүчүлүштүктөрү жоюлуп, андан кийин сыноо толугу менен кайталанат. Ушундай жол менен жөлөнмө шаты сыналат.

49. Сыноонун алдында жыйылма шатылар  жалпак горизонталдуу аянтта жумушчу абалында орнотулат. 1,2 кН ​​(120 кгс) жүк шатынын ортоңку бөлүгүндөгү бекемделбеген тепкичке илинет. Эгерде жыйылма шатынын эки жанаша тизесинде тепкичтер бар болсо, анда биринчи тизени сынагандан кийин, экинчи тизе дагы ушундай жол менен текшерилет. Эгерде экинчи тизе иштебей, басым жасоо үчүн гана кызмат кылса, анда ал тизенин ортоңку бөлүгүндөгү жаа жиптеринин ар бирине түздөн-түз илинген 1 кН (100 кгс) жүк менен текшерилет.

Жөлөнмө шатылардын жана жыйылма шатылардын, жаа жиптерин сыноодо эки жаанын ортосуна 1,0 кН (100 кгф) жүк тартылат.

50. Жылдыруучу тепкичтердин чынжырларын, илгичтерин жана бекитүүчү түзүлүштөрүн сыноо үчүн алар илгичтер менен вертикалдуу абалда илинет жана төмөнкү тепкичке 2 кН (200 кгс) жүк илинет. Жүктү алып салгандан кийин жүктүн звенолорунун ширетүү жерлеринде жаракалар, ошондой эле бул звенолордун жана бекитүүчү түзүлүштөрдүн деформациясы болбошу керек.

51. Аркан жана металл асма шатылар жумушчу абалында сыналат. Шаты вертикалдуу илинген жана конструкцияга эки кармагыч менен бекитилет. Төмөнкү тепкичтин ортосунан 1,2 кН (120 кгс) жүк илинет. Металл шаты жумушчу аянтча менен жабдылган болсо, тепкичти сынап көргөндөн кийин жүк бул аянтчага токтотулат.

Асма шатыларды жумушчу (вертикалдуу) абалда сыноо үчүн шарттар жок болгон учурда алар динамометрдеги жүктү башкаруу менен горизонталдык абалда чыңалууга сыналышы мүмкүн.

Металл жыйылган көчмө шатыны сыноо 2,0 кН (200 кгс) жүктү жетинчи секциянын жогорку баскычына (төмөнкү) 5 мүнөткө илип коюу менен жүргүзүлөт. Ошол эле учурда көчмө шатынын механикалык бекемдигин төмөндөтүүчү деформация, жаракалар жана башка бузулууларга жол берилбейт.

52. Жөлөнмө шатыларды жана жыйылма шатыларды мезгил-мезгили менен текшерүүнүн жана сыноолордун датасы жана натыйжалары «Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана ыңгай жабдыктарды каттоо жана текшерүү журналында» белгиленет.

53. Бардык жөлөнмө шатылар  жана жыйылма шатылар журналга жазуусу жок, колдонуудан мурун ишти даярдоочу тарабынан текшерилиши керек.

54. Шатылар кургак бөлмөлөрдө, алардын кокусунан механикалык бузулушуна жол бербеген жерлерде сакталышы керек.

55. Электр орнотмолорунда иштөө үчүн диэлектрдик айнектен жасалган шатылар ГОСТ жана СНиП негизинде даярдалат жана бийиктикте иштегенде ток тартуудан максималдуу коргоону камсыздай алат. Айнекпластикалык шатылары арматуранын ролун аткарган айнектин ысык же престүү бириктирүү жолу менен жасалат жана алкакты түзүүчү ар кандай полимердик же синтетикалык чайырлар жана таасирлерге жана башка таасирлерге жогорку механикалык күчкө ээ. ЛСПД шатылары башка типтеги шатыларга караганда бир нече эсе жеңил жана конструкцияда металлдын жоктугуна байланыштуу абсолюттук диэлектрдик касиетке ээ болгон ЭУда иштөөдө коопсуздукту кыйла жогорулатат. ЛСПД башка беттерге тийгенде же сүрүлгөндө электрлешпейт жана учкундарды пайда кылбайт. ЛСПД тегиз бети бар, тепкичтердин башка түрлөрүнө салыштырмалуу эч кандай чийик, чыгуу, сыныктары жок. ЛСПД коррозияга дуушар болбойт, ошондой эле каустикалык суюктуктардын жана буулардын таасири астында эрүү жана конструкциянын бузулушуна дуушар болбойт.

56. ЛСПД шатылары 150 кг, ал эми жаанын жиптери - 200 кг жүккө туруштук бериши керек, тепкичтер таяныч бетинин деңгээлинен 0,4 м аралыкта жайгашып, 0,35 м аралыкта ээрчүү менен коштолот.

57. ЛСПД 25 мм 40тан 75 мм чейин өлчөмүндөгү диэлектрдик профилден жасалган, тепкичтер профилдин кең тарабына тиркелиши керек. Тепкичтердин минималдуу туурасы 27 мм. ЛСПД жогорку бөлүгүндө анын туурасы 250-350 мм, ал эми төмөнкү таяныч 400-450 мм, шатылар 1250 дөн 5100 мм чейин узундукта чыгарылат.

58. Тиркелген ЛСПД туруктуулугу үчүн жаанын жогорку бөлүктөрү илгич сымал кармагычтар менен жабдылышы мүмкүн, ал эми төмөнкү бөлүктөрү резина түртүүчү төшөктөр жана нымдуу же жумшак жер шарттарында колдонуу үчүн аянтча менен жабдылышы мүмкүн.

59. Лестер жана подмостилер СНиП Ш-4-80 «Иштерди даярдоо жана кабыл алуу эрежелеринин», «Курулуштагы коопсуздук», «Төшөлгөн каражаттар. Жалпы техникалык шарттар», «Жайма-чачылма көчмө подмосттор. Техникалык шарттар» жана «Курулуш-монтаждоо жумуштары үчүн жөлөнмө тик лестер. Техникалык шарттар" талаптарына ылайык келиши керек.

60. Бийиктиктеги2 жумуштарды аткаруу үчүн лестер, подмост[1] жана башка түзүлүштөр инвентаризацияланууга жана типтүү долбоорлор боюнча даярдалууга тийиш.

Инвентарлык лестер жана подмостилер үчүн заводдун (ишкананын) - даярдоочунун паспорттору болууга тийиш.

Инвентардан тышкаркы курулуштарга өзгөчө учурларда жол берилет жана алардын бардык негизги элементтеринин бекемдиги, ошондой эле туруктуулугу боюнча эсептөөлөрү менен жеке долбоор боюнча курулууга тийиш.

Долбоордо коопсуздук жана өндүрүштүк санитария боюнча инженер-инспектордун визасы болушу керек.

Долбоор лестердин долбоорун иштеп чыккан ишкананын же уюмдун башкы инженери, ошондой эле лестин долбоорун өндүрүшкө берген ишкананын же уюмдун башкы инженери тарабынан бекитилиши керек.

61. Лестер жана подмостилер жыгач жана металл жыйылып жасалган болушу мүмкүн.

Жыгачтан жасалган лестер жана подмостилер 2-класстан кем эмес ийне жалбырактуу жана жалбырактуу түрдөгү кургак жыгачтан жасалууга тийиш, «Ийне жалбырактуу түрдөгү тегерек жыгач. Техникалык шарттар”, “Катуу тегерек жыгач. Техникалык мүнөздөмөлөр» жана «Катуу жыгач материалдары. Техникалык шарттар".

62. Металлдык лестер элементтердин бекемдигин бузган оюктары, жаракалары жана башка кемчиликтери жок түз металл түтүктөрдөн жасалууга тийиш.

63. Жыйналма металлдык лестер стабилдүү көтөргүчтөр үчүн ишенимдүү байланыштар болушу керек.

64. Лестерди орнотуу үчүн металл бекиткичтер (болттор, струналар, хомуттар, скобылар ж.б.) гана колдонулушу керек.

65. Лестик тик тургучтардын туруктуулугун камсыз кылуу үчүн алар имараттын (курулууга) же конструкциянын катуу бөлүктөрүнө  бийиктикте бекитилиши керек.

Тик тургучтарды бекитүү жерлери жана ыкмалары долбоордо көрсөтүлүшү керек.

66. Имараттын же курулманын чыгып турган жана туруксуз бөлүктөрүнө лестерди жана подмостилерди бекитүүдө, конструкциялык элементтердин  бекемдигин эсептөө жолусуз менен аныктоосуз тосмолорду орнотууга тыюу салынат.

Зарыл болгон учурда, лестердин жана подмостилердин ысык беттеринде же жабдуулардын элементтеринин жанында, лес бөлүктөрү өрттөн корголушу керек.

67. Металл лестер жерге туташтырылууга тийиш. Сыртта орнотулган металлдан жана жыгачтан жасалган лестер чагылгандан коргоочу түзүлүштөр менен жабдылышы керек. Чагылгандан коргоо чагылган таякчалары менен камсыз кылынат. Чагылдыргычтар чагылгандан, ылдый өткөргүчтөн жана жер туташтыргычынан турушу керек. Чагылдыргыч ортосундагы аралык 20 мден ашпоого тийиш. Жерге туташтырууга каршылык 15 Омдон ашпоого тийиш.

68. Лестердин, подмостилердин жана көтөрүүчү аянтчаларында жүктөлгөн жүк долбоордо (паспортто) белгиленген жол берилген чоңдуктан ашпоого тийиш. Адамдар лестерге жана подмостилерге көтөрүлгөн жерлерде жүктөрдүн маанисин жана схемасын көрсөткөн плакаттар илиниши керек.

Төшөлгөн аянта адамдардын бир жерге топтолушуна жол берилбейт. Кошумча жүктөрдү (көтөрүүчү механизмдерден, жүк көтөрүүчү аянтчалардан ж.б.) лестерге берүү зарыл болсо, аларды конструкциялык түзүүдө бул жүктөрдү эске алуу керек.

69. Леске жана подмостилерге төшөө элементтеринин ортосундагы 5 ммден ашпаган боштуктары бар тегиз бетке ээ болууга жана лестердин кайчылаш тирөөчтөрүнө бекитилиши керек.

Кошула турган төшөө элементтеринин учтары таянычтарда жайгашып, аларды ар бир багытта 20 смден кем эмес капталышы керек. Босоголордун пайда болушуна жол бербөө үчүн, бири-бирин каптаган элементтердин учтары кыйшалат.

Лестердин жана подмостилердин төшөлүүчү туурасы төмөнкүдөй болууга тийиш:

- таш иштетүү үчүн - 2 м кем эмес;

- штукатурка үчүн - 1,5 м;

- сырдоо жана чогултуу үчүн - 1 м.

70. Төшөө элементтерин (щиттерди, тактайларды) таянычтарга (бармактарга, аркаларга) төшөөдө бекитүүнүн бекемдигин текшерүү жана бул элементтердин жылбастыгын текшерүү керек.

71. Таяныч тирөөчтөрү жана төшөк асылмалары жумушчулардын жана алардагы материалдардын мүмкүн болгон максималдуу санын көтөрүүнү караган жетиштүү коопсуздук чеги менен эсептелиши керек.

72. Тик тургучтар, рамалар, тирөөчү шатылар жана башка вертикалдуу элементтер долбоорго ылайык орнотулушу жана бекемделиши керек. Тирөөчү көтөргүчтөр бошоңдоп кетүүгө каршы аралыктар жана кашаалар менен бекем бекемделиши керек.

Ар бир  тик тургучтун учу астына туурасынан кеткен багытта калыңдыгы кеминде 5 см болгон тактайдын катуу (үзгүлтүксүз) жабуусу төшөлүшү керек. Тирөөчү төшөлмө алдын ала пландаштырылган жана тыгыздалган бетке төшөлөт.

Төшөөнү кирпич, таш, тактайдын сыныктары жана клиндер менен тегиздөөгө тыюу салынат.

73. Жердин деңгээлинен же тосмолородон 1,3 м жана андан жогору бийиктикте жайгашкан лестер жана подместилер аянттары  мамылардан, 1,1 м кем эмес бийиктиктеги тосмолорунан, бир ортоңку горизонталдуу элементтен же каптал тактадан турган тосмолор 0,15 м бийиктен кем эмес болуш керек. Кармагычтардын мамыларынын ортосундагы аралык 2 м ашпоого тийиш.

Коргоочу тосмолор жана ушуга окшош тосмолор 700 Н (70 кгс) концентрацияланган статикалык жүккө туруштук бериши керек.

Каптал тактайлар төшөлмөгө орнотулушу керек, ал эми тосмо элементтери мамыларга ичинен бекитилиши керек. Жыгач тосмолордун кармагычтары кырылууга тийиш.

74. Бийиктиги 6 м жана андан ашык болгон лестерден жумуштарды аткарууда экиден кем эмес төшөлмө аянты болушу керек: жумушчу (жогорку),  жана коргоочу (төмөнкү), лестерде ар бир жумуш орду жабдыктарга, имараттарга же курулмаларга жанаша жайгашып, мындан тышкары, жумушчу төшөлмө аянттан 2 метрден ашпаган бийиктикте жайгашкан төшөлмө менен жогорудан корголуу керек.

Бир вертикаль боюнча бир нече ярустарда, алардын ортосуна аралык коргоочу төшөлмө жок болсо иштөөгө тыюу салынат.

Лестердин астындагы жана алардын жанында иштерди аткаруу, адамдардын жана транспорттордун жүрүшү камсыз кылынбаган учурларда коргоочу (төмөнкү) төшөлмөнү орнотуу милдеттүү эмес.

75. Лестер бири-биринен 40 м ашык эмес аралыкта жайгашкан адамдарды көтөрүү жана түшүрүү үчүн шатылар же тепкичтер менен жабдылышы керек. Узундугу 40 м ден ашпаган лестерде экиден кем эмес шатылар же тепкич орнотулушу керек. Тепкичтин же шатынын үстүнкү учу  кайчылаш тилкелерине бекитилиши керек.

Шатыдан чыгуу үчүн лестердин тешиктери тосулган болушу керек. Шатылардын эңкейүү бурчу горизонталдык бетине 60 ° дан ашпашы керек. Шатынын эңкейүүсү 1:3 ашпоого тийиш.

76. Лестке жүктү көтөрүү үчүн блоктор, таянычтар жана башка чакан механикалаштырылган жабдуулар каралууга тийиш, алар долбоор боюнча бекитилет.

Жүктөрдү өткөрүү үчүн тешиктерде төрт тараптуу тосмолору болушу керек.

77. Өтүүчү жолдорго жакын жерде көмөк транспорттук габариттеринен 0,6 м кем эмес аралыкта орнотулушу керек.

78. Бийиктиги3 4 м ден ашкан лестер комиссия тарабынан кабыл алынгандан жана акт түзүлгөндөн кийин гана пайдаланууга уруксат берилет.

Өндүрүүчү уюм өзү куруп жаткан лестен иштерди аткарган учурда, курулуш ушул уюмдун (участканын) жетекчисинин буйругу менен дайындалган комиссия тарабынан ишке киргизилет. Бул учурда комиссияны уюмдун инженердик-техникалык кызматкери жетектейт.

Энергоишкана тарабынан же анын уюмдардын биринин буйругу боюнча (оңдоо, куруу-монтаждоо ж.б.) лестерди курууда энергоишкананын  дайындалган инженердик-техникалык кызматкер буйругу менен жетектеген  техникалык кызматкери комиссиялык эксплуатацияга кабыл алат.

______________________________

³Лестердин бийиктиги жерден, полдон же тик тургучтар орнотулган аймактан ченелет.

Комиссиянын курамына башка уюмдардын өкүлдөрү да кирет, алардын кызматкерлери бул лестерде иштешет.

Лестерди кабыл алуу актысы лестерди эксплуатацияга кабыл алган уюмдун башкы инженери тарабынан бекитилет. Өндүрүүчү тарабынан өз муктаждыктары үчүн курулган лестерди кабыл алуу актысын ушул уюмдун участкасынын (цехинин) башчысына бекитүүгө жол берилет.

Акты бекитилгенге чейин лестерде иштөөгө тыюу салынат.

79. Бийиктиги 4 мге чейинки лестерди жана подмостилерди иштетүүгө алар "Лестерди жана подмостилерди кабыл алуу жана текшерүү журналына" (11-тиркеме) жазуу менен иш жетекчиси же мастер тарабынан кабыл алынгандан кийин гана уруксат берилет.

Лестерди жана подмостилерди кабыл алууда төмөнкүлөр текшерилет: туруктуулукту камсыз кылуучу байламталардын жана бекиткичтердин болушу, айрым элементтердин бекитүү жерлеринин бекемдиги, жумушчу төшөлмөлөрдүн жана тосмолордун иштөөгө жарамдуулугу, мамылардын вертикалдуулугу, аянттардын ишенимдүүлүгү жана жереге туташтырылышы (металдуу лестер үчүн).                                                                               

Тик тургуч мамылардын ийрилиги 1 м узундукка 1,5 мм ден ашпоого тийиш.

80. Оңдоочу-эксплуатациялык уюмдарда лестерди эксплуатациялоодо өздүк курамы лестен иштей турган жумушчулардын жетекчиси күн сайын текшерүүгө милдеттүү.

Курулуш-монтаждоо уюмдарында иш башталар алдында күн сайын — ишти даярдоочу (аткаруучу) тарабынан жана кеминде 10 күндө бир жолу прораб же мастер тарабынан текшерилип турууга тийиш.

Текшерүүнүн натыйжалары «Лестерди жана подмостилерди кабыл алуу жана текшерүү журналына» жазылууга тийиш.

81. Бир ай жана андан ашык убакыттан бери иштери жүргүзүлбөгөн лес иштери кайра башталганга чейин кайра кабыл алынат. Кошумча  жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгүнө таасир эткен текшерүүгө, ошондой эле механикалык таасирлерден кийин, жамгыр же эрүүдөн кийин, ачык абада жайгашкан лестер дуушар болот. Деформациялар аныкталса, лестерди оңдоо Эрежелердин 61 жана 79-пункттардын талаптарына ылайык кайра кабыл алуу керек.

82. Лестердин жана подмостилердин төшөлмөлөрү жана шатылары  мезгил-мезгили менен иш учурунда жана ал аяктагандан кийин күн сайын таштандыдан, кышында - кардан жана муздан тазалоого жана зарыл болгон учурда кум себилип турууга тийиш.

83. Убактылуу иштебей турган лестер жана подмостилер жакшы абалда кармалууга тийиш.

84. Кээде жолуккан таянычтардан (яшиктерден, бочкалардан ж.б.), ошондой эле фермалардан, керегелерден жана башкалардан иштөөгө тыюу салынат.

Эгерде кыска мөөнөттүү жумуштарды полдун деңгээлинен (жумушчу аянтчадан) 1,3 м жана андан жогору бийиктикте подмости жок жүргүзүү зарыл болсо, коопсуздук курун колдонуу милдеттүү түрдө жүргүзүлөт.

Жумушчуларга кантип жана кайда чыгуу керек, коопсуздук курун карабиндер менен эмнелерди тагынуу керектиги боюнча көрсөтмөлөр берилиши керек.

Коопсуздук куруна инвентарлык номер жана кийинки сыноонун датасы коюлушу керек. Сыноо белгиси жок болсо, сыноо мөөнөтү өтүп кеткен же текшерүүдө табылган кемчилик болсо коопсуздук курун колдонууга тыюу салынат.

85. Крандын илгичинде асылып турган жүктүн леске тийгизген таасирлерин болтурбоо үчүн, түздөн-түз жакын жерде жүктү көтөрүү (түшүртүү) менен бир убакта крандын жебесин айлантууга тыюу салынат.

Төшөлгөн жүгүн көтөрүү жана түшүрүү минималдуу ылдамдыкта, жай, серпилбестен болушу керек.

86. Лестерди монтаждоо жана демонтаждоо ППРде же коопсуздук талаптарын камтыган техникалык документтерде каралган ырааттуулукту сактоо менен жүргүзүлүүгө тийиш. Лестерди монтаждоо жана демонтаждоо менен алектенген жумушчулар иштин ыкмасы менен ырааттуулугу жана коопсуздук чаралары боюнча нускама өтүшү керек.

Лестер орнотулган же демонтаждалган аймакка башка адамдардын кирүүсүнө жол берилбейт.

87. Лестерден 5 м жакыныраак жайгашкан электр зымдары орнотууда же ажыратууда ток өчүрүлүп, жерге туташтырылып, же коробко салынып, же демонтаждалышы керек.

88. Бийиктикте иштөөдө ылдыйдан өтүүгө тыюу салынууга жана кооптуу зонанын 0,3 бийиктигинен кем эмес аралыкта тосмолор менен тосулуп, коопсуздук белгилери менен белгилениши керек.

Имараттын ичине өтүүчү жерлерде жайгашкан лестерде, адамдарга жогорудан кокусунан кулап түшкөн нерселерден коргоо үчүн, коргоочу калкалары жана катуу капталдары болушу керек.

Коргоо чокулары горизонтко карай 1,5 м. ден кем эмес бийиктикке чыгып, 20° эңкейишке ээ болушу керек. Жарыкка чыгуунун бийиктиги 1,8 м. кем эмес болушу керек.

89. Имараттын же жабдуулардын дубалы менен алардын жанында орнотулган лестердин жумушчу аянтчасынын ортосундагы калган боштук үчүн 50 мм ден жана бүтүрүү иштери үчүн 150 мм ден ашпоого тийиш.

Жылуулук изоляциялоо иштерин жүргүзүүдө изоляциялануучу бет менен жумушчу аянтчанын ортосундагы боштук плюс изоляциянын эки эсе калыңдыгынан 50 мм ден ашпоого тийиш. Эч кандай жумуш аткарылбаган бардык учурларда 50 мм. ден ашык боштуктар жабылышы керек.

90. Асма лестер имараттын (куралманын) же конструкциялардын бөлүктөрү катуу бекитилип селкиндетүүнү болтурбоо керек

91. Асма лестердин манжаларына полду төшөө жана аларды колдонууга лес илинип турган элементтер бекем бекитилгенден кийин жол берилет.

92. Орнотулган же оңдолгон конструкциялык элементтерде илгичтерди, кычкачтарды жана асма лестердин манжаларын бекемдөөсү, алар көтөрүлгөнгө чейин жүргүзүлүүгө тийиш.

Асма лес үчүн илгичтер 15 мүнөттөн кем эмес жумушчу жүктөн 2 эсе ашкан статикалык жүк менен алдын ала сыналышы керек. Сыноолордун натыйжалары акт менен жүргүзүлөт.

93. Бешиктер жана көчмө лестер үчүн жүк ташуучу аркан катары коопсуздук коэффициенти тогуз эседен кем эмес болуп, аркандар колдонулушу керек. Аркандарды бекитүү үчүн кыстармалардын саны үчтөн кем эмес эсептелүүгө тийиш. Жүк арканы үзүлгөндө сактагычтын авариялык иштөөсүндө максималдуу динамикалык күч үчүн коопсуздук арканынын коопсуздук коэффициенти 3төн кем эмес болууга тийиш.

94. Асма лестердин төшөлмөлөрү зарыл таанылган Эрежелердин 73-пунктуна ылайык сырткы жана акыркы тараптан корголушу керек.

Асма лестердин ярустарынын ортосундагы байланыш катуу бекитилген шатылар боюнча жүргүзүлүшү керек.

95. Көчмө лестерди жана бешиктерди көтөрүү жана түшүрүү үчүн колдонулуучу лебедкалар "Көтөрүүчү крандарды куруу жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринин" жана ушул Эрежелердин 5-параграфтын талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

96. Тростор (аркандар) аларды бешикке же көчмө леске жана лебедка барабанына бекитүү жерлеринде бекем бекитилиши керек. Бешиктерди жана көчмө лестерди көтөрүүдө жана түшүрүүдө тростордун кыймылы эркин болууга тийиш. Тростордун чыгып турган конструкцияларга сүрүлүүсүнө жол берилбейт. Иш аткарылбаган бешиктер жана көчмө лестер жерге түшүрүлүшү керек. Бешиктерди жана лестерди жылдырууда лебедка барабанында тростун туура оролгондугун көзөмөлдөө зарыл.

97. Бешиктерди көтөрүү жана түшүрүү үчүн колдонулуучу лебедкалар жана көчмө лестер эки эселенген жумушчу жүктөмдө алардын туруктуулугун камсыз кылуу үчүн фундаментке бекитилиши же балласт менен жабдылышы керек. Баллас лебедка рамкасына бекем бекитилиши керек.

Уруксатсыз адамдардын лебедкаларга киришине тыюу салынат.

98. Периметр боюнча бешиктердин тосмолору болууга тийиш. Иштебеген капталындагы тосмонун бийиктиги 1,2 м. ден кем эмес, ал эми жумушчу фронттун капталында - 1 м. ден кем эмес болушу керек. Бүткүл периметри боюнча каптал тосмонун бийиктиги 0,15 м. ден кем эмес болушу керек. Бешиктердин тосмолоруна эшиктерди орнотууга жол берилбейт. Бешик тосмонун жүк көтөрүүчү элементтери горизонталдык жана вертикалдык тегиздикте кезектешип, анын огуна перпендикуляр багытта тосмо кармагычка түшүрүлгөн кеминде 700 Н (70 кгс) жүккө туруштук бериши керек. Бешикти илип коюу үчүн илгич анын кулап калбашы үчүн коопсуздук кулпусу менен жабдылышы керек.

99. Күн сайын жумуш алдында бешиктердин, көчмө лестердин жана аркандардын абалы текшерилип, жумушчу аркандын үзүлүшүн имитациялоо үчүн сыноо жүргүзүлүшү керек.

Бешиктердин жана көчмө лестердин түшүүчү бийиктиги аларды кармоочулар тарабынан токтотулганга чейин 0,15 м. ден ашпоого тийиш.

100. Тиректөөчү, асма жана көчмө лестердин жана бешиктердин металл конструкцияларынын ар бир монтажы даярдалгандан кийин контролдон жана сыноодон өтүшү керек, ал кабыл алуу актысы менен ырасталууга тийиш. Андан кийин, кошумча текшерилет жана сыноодон өткөрүлөт.

101. Төмөнкү лестердин контролдук монтаждоо көп күч жумшалбастан, текшерүү учурунда жүргүзүлүшү керек:

- тышкы текшерүү жолу менен бардык байланыштарды туура орнотуу;   - тик тургучтарды  вертикалдуу линияны колдонуу менен орнотуу (эңкейүү бурчу 1 ° ашык эмес болууга тийиш);

- ригелдерди, кармагычтарды (тоскучтарды) жана тактайларды тик тургучтар менен бириктирүүнүн жөнөкөйлүгү;

- шатынын илгичтеринин кайчылаш ригелдерге болгон тыгыздыгы, ал эми ылдыйкы учтары - төшөлмөгө бекемдиги;

- тик тургучтарды орнотуунун жана бекитүүнүн ишенимдүүлүгү;                - регилдердин жана төшөлмөлөрдүн тешиктеринин тосмолорун бекитүүнүн ишенимдүүлүгү;

- тосмо тактайлардын, иш куралдын, майда материалдардын кулап кетпешине мүмкүндүк болбогондугу.

Төшөлмөнүн жабылышы Эрежелердин 69-пунктунун талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

102. Тирөөлөрдү жана илгич лестерди сыноо 2,5 кПа (250 кгс/м2) жүктү, 10 мүнөткө жогорку яруска бирдей бөлүштүрүүдө контролдук топтомдон кийин жүргүзүлөт. Сыноодон кийин лестер ажыратылат. Алардын бардык элементтери күч-аракет жумшалбастан ажыратылышы керек. Элементтерде ширетүүлөрдүн бүтүндүгү, калдык деформациялардын жоктугу, геометриялык формалардын жана өлчөм аныкталмасынын өзгөрбөстүгү текшерилет. Табылган кемчиликтер четтетилип, текшерүүлөр кайталанат. Сынактын жыйынтыгы боюнча акт түзүлүшү керек.

103. Даярдалган бешиктер кароодон жана сыноодон өтүүгө тийиш. Текшерүү учурунда жетектөөчү, кармагычтар жана башка байланыштар туура бекитилишине өзгөчө көңүл бурулат.

104. Бешиктерди сыноо эсептелгенден 50% ашкан статикалык жүк менен жүргүзүлөт. Сыноодо бешик 100-200 мм бийиктикке көтөрүлөт жана бул абалда 10 мүнөт кармалат. Андан кийин бешик түшүрүлүп, анын байланыштарынын (каркасынын, түздөчү, кармагычтардын ж. б.) жана тетиктеринин абалы текшерилет. Калган деформацияга жол берилбейт. Жүгү эсептелгенден 10% ашкан динамикалык сыноодо байланыштардын, түздөчүлөрдүн жана өзгөчө тормоздук түзүлүштөрдүн өз ара аракеттенүүсүн текшерүү үчүн бешикти бир калыпта (полго тийбестен) түшүрүү жана көтөрүү керек. Кармагычтарды сыноодо ар бир жүктүн (жумушчу) аркандын үзүлүшүн имитациялоо үчүн, үчтөн кем эмес сыноо жүргүзүлүшү керек, ал эми коопсуздук аркан кармагыч менен кысылышы керек.

Сыноодон өткөндөн кийин бешикти түшүрүп, анын байланыштарын жана тетиктеринин абалын текшерүү керек. Сыноолордун жүрүшүндө табылган мүчүлүштүктөрдү жоюу жана сыноону кайталоо керек. Сынактын жыйынтыгы боюнча акт түзүлүшү керек.

Көчүрмө лестер бешиктер сыяктуу эле сыналат.

105. Монтаждалган асма лестер статикалык жүк менен 1 саат сынагандан кийин гана иштетүүгө уруксат берилет. Ашыруу эсептөөсү 20 %.

Көчмө лестер, кошумча түрдө, эсептелгенден 10% ашкан динамикалык жүк менен сыналышы керек.

Лестерди сыноолордун натыйжалары аларды кабыл алуу актысында жана "Лестерди жана подмостилерди кабыл алуу жана текшерүү журналында" чагылдырылышы керек.

Асма лестерди кайра пайдаланууда, лес асылып турган конструкция эсептелгенден 2 эседен кем эмес ашкан жүк менен сыноодон өтсө, аларды сыноосуз эксплуатациялоого уруксат берилет, ал эми лестердин бекитилүүсү сыноодон  өткөн типтүү байланыштар (түзүлүштөр) менен ишке ашырылат.

106. Көчмө лестерди жылдырууда, алар материалдардан, таралардан жана таштандылардан таза болуш керек.

Көчүрүлүп туруучу лестерде жумушчулардын болушуна тыюу салынат.

107. Жумуштагы тыныгуулар учурунда көчмө лестерди көтөрүлгөн абалда калтырууга тыюу салынат.

3-бөлүм. Көтөрүү механизмдери, жүк карматкыч органдарды жана ыңгай жабдыгы

§ 2. Жалпы талаптар

108. Жүк көтөрүүчү механизмдер (талилер, лебедкалар), алмаштырылуучу жүк карматкыч органдар (илгичтер, грейферлер), алынуучу жүк карматкыч атайын жабдыктар (стропалар, кычкачтар, траверстер ж.б.) жана таралар ушул Эрежелер менен бекитилген “Жүк көтөрүүчү крандарды кооптуу эмес эксплуатациялоо” эрежелерине ылайык жүргүзүлөт.

109. Иштеп жаткан жүк көтөрүүчү механизмдер (лебедкалар, талилер, кошкилер, блоктор, полиспастылар ж.б.)  каттоо же инвентарлык номери (эгерде механизм техникалык көзөмөл органдарында каттоодон өтпөсө), жүктүн так көрсөтүлүшү менен кубаттуулугу жана кийинки сыноо датасы менен камсыз болушу керек.

Алынып туруучу жүк карматуучу ыңгай жабдыктар метал бирка менен камсыз болуш керек, жана биркада жүк көтөрүүчү кубаттуулугун сыноо датасы бекем бекитилиши керек.

110. Көтөрүүчү механизмдерди башкарууга, жүктөрдү ирет чырмоого жана такелаждык жумуштарга 18 жаштан жаш эмес, атайын окуудан өткөн жана жогоруда көрсөтүлгөн Эрежелерге ылайык аттестациядан өткөн жана билимин текшерүү күбөлүгүндө бул жөнүндө жазуусу бар адамдарга уруксат берилиши мүмкүн.

Көтөрүүчү механизмдердин электр жабдууларын оңдоосун жана тейлөөсүн, электр коопсуздугунун III тобунан кем эмес электр кызматкерлери жүргүзүшү керек.

Аткарылган иштин мүнөзү боюнча машинанын же механизмдин илгичинде жүктү көтөрүүчү механизмдерди иштетүү менен байланышкан негизги кесиптердин жумушчулары атайын программа боюнча аралаш кесипке окутулууга тийиш. Алар квалификациялык комиссия тарабынан аттестациядан өтүшү керек жана билимин текшерүү күбөлүгүндө чырмоо жумуштарын аткарууга (аралаш кесиби-чырмоочу) же жүк көтөрүүчү механизмдерди башкарууга уруксаты жөнүндө жазуусу болууга тийиш

111. Жүк көтөрүүчү механизмдерди орнотуу орду жана алардын иштөө режими жабдууларды монтаждоо же оңдоо боюнча иштерди өндүрүү долбооруна ылайык келүүгө тийиш. Жабдууларды оңдоодо жумуштарды өндүрүүнүн долбоорлору (ППР) энергетиктер менен (башкы инженер менен), ал эми монтаждоодо - долбоорлоочу уюм менен макулдашылышы керек.

Көтөрүү механизминин иштөө орду жумушчу аймакты көрүү жана маневр жасоо үчүн жетиштүү мейкиндик камсыз кылынгыдай аныкталышы керек.

112. Кайра орнотулган жүк көтөрүүчү механизмдер эксплуатацияга киргизилгенге чейин толук техникалык экспертизадан, анын ичинде кароодон, статикалык жана динамикалык сыноодон өтүшү керек.

113. Алынуучу жүк карматкыч ыңгай жабдыктар даярдалгандан кийин даярдоочу ишканада, ал эми оңдоодон кийин - аларды оңдогон ишканада техникалык экспертизадан өткөрүлөт.

Техникалык күбөлүктөндүрүүсүн жүргүзүүдө алынуучу жүк кармагыч түзүлүштөр 10 мүнөт ичинде алардын жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 25% жогору жүк менен текшерилип, сыноодон өтүшү керек.

114. Ишканаларда жана курулуш уюмдарында алынуучу жүк жүктөөчү жабдыкты жана идиштерди даярдоо борборлоштурулуп, стандарттар, технологиялык карталар же жеке чиймелер боюнча жүргүзүлүшү керек.                                                                                          

Өндүрүлгөн алынуучу жүк көтөрүүчү түзүлүштөр жана тара жөнүндө маалымат журналга жазылууга тийиш. Бул журналда жүк тартуучу түзүлүштүн же идиштин аталышы, жүк көтөрүмдүүлүгү, нормалдуу номери (технологиялык карта, чийме), колдонулган материалга сертификаттын номерлери, ширетүүчү сапатын текшерүүнүн натыйжалары, алынуучу жүк кармагыч түзүлүштүн же тара текшерүүнүн натыйжалары камтылууга тийиш. Үчүнчү тараптын уюмдары үчүн чыгарылган алынуучу жүк көтөрүүчү жабдык маркадан тышкары паспортко ээ болууга тийиш.

115. Иш башталганга чейин жүктөрдү ташуунун бүтүндөй такелаждык схемалары да толук техникалык экспертизадан өткөрүлөт.

Такелаждык схемалардын техникалык экспертизасы ушул Эрежелердин 121 жана 123-пункттарында көрсөтүлгөн жүктөр менен жүргүзүлүүгө тийиш (мында номиналдык көтөрүү жөндөмдүүлүгү көтөрүлүп жаткан жүктүн эң чоң массасын билдириши керек).

Аба линиясынын тирөөчтөрүн көтөрүүдө такелаждын схемасын текшерүүгө жана көтөрүлүп жаткан жүк менен статикалык сыноого гана уруксат берилет.

116. Техникалык көзөмөл органдарында каттоодон өтпөгөн жүк көтөрүүчү механизмдерди ишке киргизүүгө уруксат жүк көтөрүүчү машиналарды жана механизмдерди көзөмөлдөө боюнча инженердик-техникалык кызматкер же анын милдеттерин аткарып жаткан инженердик-техникалык кызматкер тарабынан даярдоочунун документтеринин жана натыйжалардын техникалык сертификациясынын негизинде берилет. Жаңыдан чыгарылган алынуучу жүк көтөрүүчү түзүлүштөрдү жана тара пайдаланууга уруксат берүү инженердик-техникалык кызматкерлердин ичинен башка адамга жүктөлүшү мүмкүн.

117.Техникалык көзөмөл органдарында каттоодон өтүүгө тийиш болгон жүк көтөрүүчү механизмдер (кол жана электр тали жана адамдарды көтөрүүчү лебедкалар) «Көтөрүүчү крандарды конструкциялоо жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринде» көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө мезгил-мезгили менен техникалык экспертизадан өткөрүлөт.

Техкөзөмөл органдарында катталууга жатпаган жүк көтөрүүчү механизмдер 12 айда бир жолудан кем эмес, ошондой эле капиталдык оңдоодон кийин толук техникалык күбөлөндүрүүдөн өтүүгө тийиш.

Автомобилдердин, жай жүрүүчү, дөңгөлөктүү тракторлордун базасында орнотулган өзү жүрүүчү мунаралар жана көтөргүчтөр1 эксплуатациялоону баштоонун алдында, мезгил-мезгили менен жана оңдоодон кийин мунаранын же көтөргүчтүн ушул түрүнө даярдоочу-заводдун техникалык документтеринде көрсөтүлгөн талаптарга ылайык техникалык күбөлөндүрүүдөн өтүүгө тийиш. Мындан тышкары, иш башталганга чейин күн сайын ушул типтеги мунаранын же көтөргүчтүн нускамасына ылайык сыноолор жүргүзүлөт.

Техникалык күбөлөндүрүүдөн өткөн өзү жүрүүчү мунараларда жана көтөргүчтөрдө техникалык күбөлөндүрүүнүн өткөрүлгөн датасы жана кезектеги мезгилдүү күбөлөндүрүүнүн датасы жазылышы керек.

118. Пайдалануу процессинде алынып салынуучу жүк кармагыч шаймандар жана идиштер белгиленген мөөнөттө, бирок траверс үчүн - 6 айдан кем эмес, таралар, кычкач жана башка кармагычтар үчүн - 1 айдан кийин, салмоорлор үчүн - 10 күндөн кийин (сейрек колдонулгандарды кошпогондо) кароого алынууга тийиш.

Сейрек колдонулуучу алынуучу жүк кармагыч шаймандар жумушка берилгенге чейин текшерилиши керек. Жүк көтөрүүчү машиналар тарабынан майда тиштүү, чуурума жана башка жүктөрдү ташуу үчүн идиштер даярдалгандан кийин кароого алынууга тийиш. Тараны жүк менен сыноо милдеттүү эмес. Алынуучу жүк кармоочу шаймандарды жана тараны колдонуунун алдында аларды карап чыгуу керек.

Кароо процессинде табылган бузулган алып коймо жүк кармагыч шаймандар жана тара алынып коюлууга тийиш.

Алынуучу жүк кармоочу шаймандарды кароонун жыйынтыгын оң абалда кармоого жооптуу кызматкер "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана ыңгай жабдыктырды каттоо жана кароо журналына" (5 - тиркеме), тараны "Тараны техникалык күбөлөндүрүү журналына" (1-тиркеме) жазууга тийиш.

119. Жүк көтөрүүчү механизмдерди кезексиз толук техникалык күбөлөндүрүү аларды реконструкциялоодон, эсептелген элементтерди же түйүндөрдү алмаштыруу менен механизмдердин металл конструкцияларын оңдоодон, капиталдык оңдоодон же механизмди алмаштыруудан, илгичти алмаштыруудан кийин жүргүзүлүүгө тийиш.

Эскирген жүк же башка аркандарды алмаштыргандан кийин, ошондой эле аркандарды ашыкча сордуруунун бардык учурларында аркандын туура запаска салынышын жана учтарын бекем бекитүүсүн текшерүү, ошондой эле аркандарды жумушчу жүк менен бекитүү жүргүзүлөт.

120. Техникалык күбөлөндүрүүнү жүк көтөрүүчү машиналардын жана механизмдердин оң абалына жооптуу адамдын катышуусу менен ишканада көзөмөл жүргүзүүчү инженердик-техникалык кызматкер жүргүзүүгө тийиш. Аркандардын запасынын тууралыгын жана бекемдигин, ошондой эле аркандарды алмаштыргандан же кайра толтургандан кийин жумушчу жүктүн жылмышуусун текшерүүнү жүк көтөргүч машиналарды жана механизмдерди жакшы абалда кармоого жооптуу кызматкер жүргүзө алат.

Эксплуатациялоо ордуна чогултулган түрдө келген жүк көтөрүүчү механизмдер аларды даярдоочу заводдо толук техникалык күбөлөндүргөндүгү жөнүндө документ болгондо сыноосуз алдын ала кароо менен 12 айдан ашпаган мөөнөткө эксплуатациялоого жол берилет. Бул учурда техникалык күбөлөндүрүүнүн датасы жана натыйжалары механизмдин паспортуна жазылууга тийиш.

121. Жүк көтөрүүчү механизмдерди статикалык сыноо механизмдердин жана алардын айрым элементтеринин бекемдигин текшерүү максатында алардын номиналдык жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 10% ашкан жүк менен 25 мүнөттүн ичинде жүргүзүлүүгө тийиш.

122. Статикалык сыноодон өткөн жүк көтөрүүчү механизм динамикалык сыноодон өтөт.

123. Жүк көтөрүүчү механизмди динамикалык сыноо анын тормозунун аракетин текшерүү максатында механизмдин номиналдык жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 10% жогору жүк менен жүргүзүлүшү керек.

Тормоздун тормоздук запасы иштөө режимине жана механизмдин диск түрүнө жараша 1,5-2,5 болушу керек.

Жумушчу жүктү кайталап көтөрүү жана түшүрүү менен динамикалык сыноого жол берилет.

Жүк көтөрүүчү механизмди сыноо учурунда кемчиликтер табылган бардык учурларда сыноону токтотуу жана кемчиликтерди жоюу менен кайра жүргүзүү зарыл.

124. Жүк көтөрүүчү механизмди күбөлөндүргөн кызматкер техникалык күбөлөндүрүүнүн датасын жана натыйжаларын "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана ыңгай жабдыкты каттоо жана кароо журналына", ошондой эле аткарылган оңдоолор жөнүндө маалыматтарды жазат.

125. Тышкы электр тармагынан жүк көтөрүүчү механизмге электр чыңалуусун берүү чыңалууну басаңдатуу үчүн кол менен жана алыстан башкаруу менен кирүүчү түзүлүш аркылуу ишке ашырылышы керек.

126. Илгичтер (3 т жогору жүктөрдө) атайын арналыштагы илгичтерден тышкары жабык шариктүү таянычтарда айланып жасалууга тийиш.

127. Алынуучу жүк кармагыч шаймандын өзүнөн-өзү түшүп кетпеши үчүн илгичтер коопсуздук кулпулары менен жабдылышы керек.

128. Көтөрүлүүгө тийиш болгон жүктөрдүн массасы көтөрүлгөнгө чейин аныкталууга тийиш. Жүк көтөргүч механизмдерге жана алып салынуучу жүк кармагыч шаймандарга жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашпоого тийиш.

129. Атайын түзүлүштөрү бар жүктөр үчүн (илмектер, цапфа, көзөнөктөр) жүктү ар кандай абалда көтөрүү үчүн арналган, алардын салмоор схемалары иштелип чыгышы керек; атайын түзүлүштөрү жок жүктөр үчүн ППРде көрсөтүлгөндөй аларды туура салмоор кылуунун ыкмалары иштелип чыгышы керек. Эң көп кездешкен жүктөрдү илүү схемалары жумуш ордуларына илиниши керек же салмоорчу жана кранчы колуна берилиши керек.

130. Салмоор схемасы иштелип чыкпаган жүктү көтөрүү жүктөрдү жылдыруу боюнча жумуштарды коопсуз жүргүзүүгө жооптуу адамдын катышуусунда жана жетекчилиги астында жүргүзүлүүгө тийиш.

131. Жүк көтөргүч механизмдин илгичине илинип турган жүктөр жылдырылып жаткан учурда айрым бөлүктөрүнүн (тактайлардын, сөңгөк, прут, түтүктөрдүн ж.б.) жыгылышына жол бербөө жана жылдырууда жүктүн туруктуу абалы камсыз кылынгыдай аркандар же калибрленген чынжырлар менен бекем байланууга тийиш. Узун жүктөрдү (узундугу 6 метрден ашык) салмоор эки жерден кем эмес аткарылышы керек.

Көтөрүү үчүн арналган жүктү байлоо үчүн аркан бутактарынын санын жана алардын вертикалга карай кыйшаюусунун бурчун эске алуу менен көтөрүлүп жаткан жүктүн массасына ылайык келген шаймандар колдонулууга тийиш.

Мында аркандар же чынжырлар көтөрүлүп жаткан жүккө түйүндөрсүз жана буралбастан бирдей салынууга тийиш; көтөрүлүп жаткан жүктүн кырлары курч болгон учурда аркандын же чынжырдын алдына салмоорду бузулуудан сактоочу каптамалар коюлушу керек.

Көтөрүлүп жаткан жүктү аны көтөрүү үчүн эсептелбеген чыгып турган жерлерге, штурвал, штуцерлерге жана башка түзүлүштөргө салмоор кылууга тыюу салынат.

132. Биркасы (эн тамгасы) жок бракталган алып коймо жүк кармагыч шаймандарды жана жүк кармагыч шаймандарды, маркаланбаган жана бузулган тараны жумуш жүргүзүлгөн жерлерде калтырууга тыюу салынат.

133. Жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу боюнча жумуштардын кооптуу зонасынан жүргүзүлүп жаткан иштерге түздөн-түз тиешеси жок жумушчулар чыгарылууга тийиш.

134. Жүктөр орун алган зонада бардык тешиктер жабык же тосулуп, коопсуздуктун эскертүүчү белгилери илинүүгө тийиш.

135. Жүк көтөргүч механизмдер менен оор жүктү көтөрүү (салмагы 3 тоннадан ашык) крандар жана механизмдер менен жүктөрдү жылдыруу боюнча иштерди коопсуз жүргүзүү үчүн жооптуу адамдын түздөн-түз жетекчилиги астында ишке ашырылууга тийиш.

136. Жүк горизонталдык багытта жылдырылганда алдын ала жолдо кездешкен нерселерден 0,5 м жана андан жогору көтөрүлүшү керек.

137. Жүктөрдү алдын ала даярдалган жерге түшүрүүгө уруксат берилет, ал жерде жүктөрдү жыгууга, оодарууга же таюусуна жол берилбейт. Жүктүн астынан салмоорлорду алып салуу оңой болушу үчүн, ал орнотулган жерге бекем подкладкаларды коюу керек.

138. Жүк көтөрүүчү конструкциянын бекемдигин алдын ала эсептебей туруп жүктөрдү жабууларга, таянычтарга жана аянтчаларга түшүрүүгө жана аларды өтө оор жүктөм менен жүктөөгө тыюу салынат.

139. Жүктү асма абалда калтырууга, ошондой эле аларды көтөрүүгө арналбаган жүк көтөрүүчү механизмдер менен адамдарды көтөрүүгө жана жылдырууга тыюу салынат. Механизм бузулган учурда, жүктү түшүрүүгө мүмкүн болбогон учурда, кооптуу аймак курчалып, "Абайла! Кооптуу аймак" коопсуздук эскертүү белгилери илиниши керек.

140. Жумуш ордунда жарык жетишсиз болгон учурда жүк көтөргүч механизмдер менен жүктөрдү жылдырууга тыюу салынат.

141. Жүктү тике көтөрүү керек, ал үчүн жүк көтөрүүчү механизмдин илгичи түздөн-түз жүктүн үстүнө орнотулушу керек. Аркандардын вертикалдуу абалын камсыз кылуучу багыттоочу блокторду колдонбостон, жүк аркандары жантайып турган абалда жүк көтөрүүчү механизмдин илгичи менен жүктү жерге же полго алып келүүгө тыюу салынат.

Жүктү көтөрүү, жылдыруу жана түшүрүү учурунда аны артка тартууга, ошондой эле аны иштеп жаткан адамдын өз массасы менен теңөөгө тыюу салынат. Жүк көтөрүүчү механизм менен тоңгон, толтурулган же кысылган жүктү көтөрүүгө тыюу салынат.

142. Жүк көтөрүүчү механизм иштеп жатканда анын жардамы менен жүк менен кысылган салмоорлорду, аркандарды же чынжырларды бошотууга тыюу салынат. Иштен чыккан же бузулган коопсуздук шаймандары жана тормоздор менен иштөөгө тыюу салынат.

143. Жүк көтөрүүчү механизмдер менен төмөнкүдөй жумуштарды аткарууга тыюу салынат:

- үстүнкү блогу катуу монтажга ээ полиспасттын эңкейиш абалында жүктөрдү көтөрүү;

- жакын жерде турган эки жүктү бир убакта көтөрүү же түшүрүү.

144. Көтөрүүдөн мурун жүктү 300 ммден ашпаган бийиктикке көтөрүү керек, андан кийин тормоздун ишенимдүүлүгүн, жүк көтөрүүчү механизмдин туруктуулугун, салмоордун тууралыгын жана салмоорлордун чыңалуусунун бирдейлигин текшерүү үчүн 2-3 жолу 100 ммге түшүрүү керек, андан кийин гана жүктү керектүү бийиктикке көтөрүү керек; салмоорду оңдоо үчүн жүктү түшүрүү керек.

145. Арканды барабанга ороп жатканда аны колуңуз менен багыттоого тыюу салынат.

146. Жүктү көтөрүүдө салмоорлордун буралышына жана сүйрөлүшүнө жол бербей, жулкунбай жана солкулдабай жылмакай жүргүзүү зарыл.

Узун жана оор салмактагы жүктөрдү көтөрүү же жылдыруу учурунда артка кайтаруу үчүн тиешелүү узундуктагы илгич-тарткычтарды колдонуу керек.

147. Иште турган бардык жүк көтөрүүчү механизмдер мезгил-мезгили менен пландык-алдын алуучу оңдоо системасында каралган мөөнөттө "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана ыңгай жабдык каттоо жана кароо журналына" жыйынтыктарын жазуу менен каралып жана оңдолуп турууга тийиш. Жүк көтөрүүчү машиналарды жана механизмдерди оң абалда кармоого жооптуу кызматкер аныкталган бузуктарды өз убагында жоюуну камсыз кылууга милдеттүү.

§ 3. Лебедкалар

148. Орнотуу орду, лебедкаларды бекитүү ыкмасы, ошондой эле блоктордун жайгашуусу ППРде көрсөтүлүшү керек.

Орнотуу орду төмөнкү талаптардын негизинде тандалышы керек:

- лебедка жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу боюнча өндүрүш зонасынан тышкары болушу керек;

- лебедка орнотулган жер тейлөө кызматкерлерине көтөрүлүп жаткан жүктү жакшы көзөмөлдөөнү камсыз кылышы керек;

- аркандын оңойлугу жана туура багыты камсыз кылынышы керек;

 - лебедкага бараткан аркан адамдар үчүн жолдорду жана өтмөктөрдү кесип өтпөшү керек. Мындай кесилиш сөзсүз болгон учурларда, "Абайла! Кооптуу аймак " белгиси бар тосмо коюлуп жана байкоочулар туруусу керек.

Имаратка орнотулганда, лебедка имараттын мамычасына, анын полунун темир-бетон же металл устунга же кирпич дубалдын артына болот аркан менен бекитилиши керек. Мында анын бутактарынын диаметри жана саны лебедканын жүк көтөрүмдүүлүгү боюнча 6дан кем эмес коопсуздук коэффициенти менен эсептелиши керек. Монтаж лебедка алкагынын артында жүргүзүлөт. Рамканы ширетүүгө тыюу салынат.

Байланыш арканында анын учу кыскычтардын жардамы менен бекитилет, алардын саны долбоорлоодо аныкталат, бирок үчтөн кем эмес. Кыскычтардын жайгашуу кадамы жана аркандын акыркы кыскычтан бош учунун узундугу аркандын алты диаметринен кем болбошу керек.

Лебедкаларды жерге орнотуп жатканда, алар казыкка же таянычка жана тең салмактуулукка бекитилиши керек. Лебедканын туруктуулугун эсептөө менен текшерүү керек.

149. Кол менен рычаг лебедкаларын жабдууларды тейлөө аянтчаларына ширетүүгө, ошондой эле түтүктөргө жана алардын илгичтерине бекитүүгө тыюу салынат.

150. Кароодо кемчиликтер табылган лебедкалардын иштешине жол берилбейт.

Мындан ары пайдаланууга жол берилбейт жана лебедкалардын тетиктери алмаштырылууга тийиш:

- реборддун четтери сынган же урулган чоюн барабандар. Болот барабандарда жаракаларды ширетүүгө жана жаракалардын четтерин тийиштүү түрдө кесүү менен реборддун чабылган бөлүктөрүн киргизүүгө жол берилет;

- тиштин бир бөлүгү жок болгон учурда же каалаган жеринде жаракалар бар болсо (жаракаларды ширетүүгө жол берилбейт);

- 20% дан ашык тиштери эскиргенде кол менен башкарылуучу лебедка тиштери жана тиштери эскиргенде электр менен башкарылуучу лебедка тиштери уруксат берилгенден көп болсо (6-тиркеме "Эскиргенде электр лебедка тиштүү тиштердин жол берилген калыңдыгы"). Тиштерди ширетүүгө жана ширетүүгө тыюу салынат;

- деформацияланган илгичтердин корпустары, бузулган коопсуздук бөлүктөрү, эскирген сүрүлүүчү тартуу механизмдеринин бөлүктөрү (кысуу - оюк оюктары жана цапфа), ошондой эле тармал сөйкөлөрдүн кесилиши жана деформацияланган илгичтери;

- 0,6 ммден ашык боштукка ээ болгон подшипниктер жана алардын втулкалары-электр менен иштеген лебедкалар үчүн жана кол менен иштеген лебедкалар үчүн баштапкы диаметри 2% дан ашык эскирүү;

- бузук тормоз бөлүктөрү жана электр менен иштеген лебедка тормоз бөлүктөрү, аларда тешик иштеп чыгуу "өлүк" жүрүштү 10% дан ашык жогорулатат. "Өлүк" жүрүштүн өлчөмү тыгылган колодкаларда текшерилиши керек;

- лебедкалардын валдары жана октору иштелип чыккан ачкыч оюктары, раковиналары, агып чыгуулары, катмарлануусу, жаракалары, ошондой эле 0,6 ммден ашык боштук (моюндардагы чыгуулар алынгандан кийин);

- 4% дан ашык моюн эскиргенде, узундугу 3 ммден 1 мге жогору ийри сызыктарда кол менен жүрүүчү лебедка валдары;

- тиши жок же жаракасы бар храповик;

- алардын таяныч бөлүгүндө боштуктар болгондогу собачкалар;

- сынган манжалары бар ийкемдүү муфталар, тормоз шкивинин эскириши жана тормоз бетинде чыгуулар;

- баштапкы калыңдыгында 0,5 тен ашык обкладканын эскириши бар тормоздук колодкалар.

151. Ишке киргизүүнүн алдында (капиталдык оңдоодон кийин жана мезгил-мезгили менен, бирок жылына 1 жолудан кем эмес) лебедкалардын электр жабдууларынын изоляциясынын 500 В чыңалуусуна мегаомметр менен каршылыгы өлчөнүп, ошондой эле корпустардын жерге туташуусунун ишенимдүүлүгүн текшерүү жүргүзүлүшү керек. Изоляциянын каршылыгы кеминде 0,5 МОм болушу керек.

Андан ары пайдаланууга жол берилбейт жана каршылыгы 0,5 МОм кем болгон изоляциясы бар лебедкалардын электр жабдуулары кургатылууга тийиш.

152. Атайын стенд жок болгон учурда лебедкаларды сыноону жүк астында лебедканын барабанын экиден кем эмес толук айлантууга мүмкүндүк берген атайын жабдылган жалпак аянтта жүргүзүүгө жол берилет.

153. Электр жана кол менен иштеген лебедкаларды статикалык сыноодо аркан ороонун акыркы катмарында болушу керек. Барабандын акыркы катмарына туура келген диаметрин алуу үчүн аны жыгач устун менен жабууга жол берилет.

Барабандын чоңойгон диаметри үч катмарлуу лебедкалар үчүн D + 100 мм, беш катмарлуу лебедкалар үчүн D + 200 мм болушу керек.

Барабанда лебедканы сыноо үчүн ага бекитилген аркандын бештен кем эмес айлануусу калтырылат, аркандын калган бөлүгү оролот жана сыноо схемасынын башка блоктору аркылуу өткөрүлөт (6-сүрөт). Аркандын бош учу сыноо салмагына бекитилет. Андан кийин жүк 100 мм бийиктикке көтөрүлүп, 10 мүнөттүк абалда кармалат.

Лебедкалардын статикалык сыноосу, ошондой эле 10 мүнөт бою тиешелүү туруктуу жүктү сактап, далилденген оң динамометр менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

Кол менен рычагдуу лебедканы сынап жатканда, аны штативден же лебедканын кош жүктөмүнө туруштук бере турган башка конструкциядан токтотууга болот. Салмакта түзүлгөн сыноо жүгү өзүнөн-өзү түшүрүлгөндө, лебедка сыноодон өткөн жок деп эсептелет.

Лебедкаларды сыноодогу сыноо жүктөмдөрү ушул Эрежелердин 121 жана 123-п.п. көрсөтүлгөндөргө дал келиши керек.

6-сүрөт. Лебедкаларды сыноо схемасы

а - жүк менен; б – динамометрдин жардамы менен;

1-лебедка; 2-казык; 3-буруучу блок; 4-жүк; 5-динамометр

154. Адамдарды көтөрүү үчүн лебедкаларды статикалык сыноо алардын жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 1,5 эсе жогору жүк менен жүргүзүлүшү керек.

155. Лебедкаларды динамикалык сыноо кайталап (6 жолудан кем эмес) 1 метрден кем эмес бийиктикке көтөрүлүүдөн жана түшүүдөн турат. Жүктү көтөрүү контроллердин биринчи абалында жүргүзүлөт.

Көтөрүлгөн жүк токтотулат жана бул учурда анын өзүнөн-өзү түшүүсүнүн жоктугу текшерилет. Жүктү көтөрүүнү улантуу, аны жерге түшүрбөстөн, токтоп турган абалдан жүргүзүлөт.

Лебедканын тормоз системасы жүктү ылдый карай токтотуу менен текшерилет. Электр менен иштеген лебедкаларда жүк электр кыймылдаткычы менен да, электр кыймылдаткычы өчүрүлгөндө барабанды ажыратуу менен да түшүрүлөт. Бул тормоздун ишенимдүүлүгүн 60°С  жогору тормоздук аянтчалардын жана 70°С жогору бардык подшипниктердин ысыбагандыгын, тиштүү механизмдердин иштешинде нормалдуу эмес чуунун, подшипниктерден май тамчылардын жана агуунун жана башка кемчиликтердин жоктугун текшерет.

156. Кол менен жана электр жетеги менен тартылган лебедкалар динамикалык сыноодон өтпөйт.

157. Лебедкаларды сыноо учурунда кемчиликтер табылган учурда, сыноолор кемчиликтер жоюлгандан кийин кайрадан өткөрүлүүгө тийиш.

Эгерде сыноолордо мүчүлүштүктөр табылбаса, лебедка сыноодон өткөн деп эсептелет.

158. Төмөнкү учурларда лебедкаларды иштетүүгө тыюу салынат:

 - аларды жумуш ордунда коопсуз эмес бекемдегенде;

 - тормоздун иштебей калышы;

 - электр жетегинин иштебей калышы;

 - электр жетегинин тосмосу жок учурда;

- аркандын барабанга ишенимсиз бекитилишине же анын туура эмес оролушуна (илмектер, боштук).

Лебедкалар иштеп жатканда жеңсиз лебедканы кол менен иштетүүгө, бош муундарды оңдоого же тартууга да тыюу салынат.

159. Электр иштеткичи бар лебедкалардын металл бөлүктөрү дайыма жерге туташтырылышы керек, ал эми кол менен иштеткичи бар лебедкалар чыңалуудагы электр берүүнүн аба чубалгыларында жумуш жасоодо колдонулган учурда жерге туташтырылышы керек. Жерге туташтыруу болттун астында жасалышы керек. Лебедканын рамкасына жерге туташтырууну ширетүүгө тыюу салынат.

160. Лебедка аркан барабанга тегиз, бекем катарларда туура оролушу керек. Ийилген аркандын үстүнкү катмары менен реборддун сырткы диаметринин ортосундагы аралык аркандын эки диаметринен кем болбошу керек. Лебедканын жүк кармоочу органынын абалы төмөн болгондо, кысуучу түзүлүштүн астындагы бурулуштарды эсепке албаганда, барабанда аркандын 1,5 бурулушунан кем эмес болушу керек.

Лебедкага таасир этүүчү учурду азайтуу максатында аркан барабанга ылдый жактан туура келиши керек (7-сүрөт). Мындан тышкары, барабанга чуркаган аркан бутагынын абалы мүмкүн болушунча горизонталга жакын болушу керек жана барабандын огуна перпендикуляр тегиздиктен 2°тан ашпашы керек. Бул үчүн зарыл учурларда лебедкага жакындоодо аркан бир же бир нече тартуучу блоктор аркылуу өткөрүлүшү керек. Барабандын огунан лебедкага жакын жайгашкан буруучу блоктун огуна чейинки аралык 20 барабан узундугунан кем болбошу керек.

7-сүрөт. Арканды барабанга ороо

161. Жүктөрдү бир эле учурда эки лебедка менен көтөрүүдө конструкциялар барабандарга аркандардын илинүү ылдамдыгы бирдей болгудай болуп тандалышы керек. Жүктөрдү көтөрүү жүктөрдү жылдыруу боюнча жумуштарды коопсуз жүргүзүүгө жооптуу кызматкердин байкоосу астында жана ППР болгон учурда аткарылууга тийиш.

162. Аркандар бешикке жана лебедка барабанына кошулган жерлерде бекем бекитилиши керек. Бешикти көтөрүүдө жана түшүрүүдө аркандардын кыймылы эркин болушу керек. Аркандарды чыгып турган конструкцияларга сүртүүгө жол берилбейт. Эч кандай жумуш жасалбаган бешиктер жерге түшүрүлүшү керек.

163. Жүктү кол менен иштеткичи бар лебедкалар менен көтөрүү үчүн акыркы лебедкалар аларды көтөрүү жагына бурганда гана жетек валына туташа турган коопсуз кармагычтар же жүктү өзүм билемдик менен түшүрүү мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарган автоматтык түрдө иштөөчү жүккө каршы тормоз менен жабдылууга тийиш.

Автоматтык түрдө иштөөчү тормоз же коопсуз тутка менен жабдылбаган лебедкалар тартуучу тормоз катары гана колдонулушу мүмкүн, бул жөнүндө лебедканын паспортунда атайын көрсөтмө берилет.

Кол менен иштөөчү лебедкалардын туткалары эркин айлануучу втулкалар менен жабдылышы керек.

164. Кол менен иштеген лебедкалар менен иштөөдө лебедканы тейлеген жумушчулардын саны конкреттүү иштөө шарттарын жана жумушчу туткага жумшашы керек болгон эсептелген күчтү жетекчиликке алуу менен тандалышы керек. Бир адамдын кармагычка тийгизген күчү 120 Н (12 кгс) көп болбошу керек, кыска мөөнөттүү иштөөдө күчтү 200 Н (20 кгс) чейин көбөйтүүгө жол берилет.

165. Рычагдуу кол менен жүрүүчү лебедкалар менен иштөөдө тыюу салынат:

 - көтөрүлүп жаткан жүктүн астында болуу;

 - лебедканын техникалык мүмкүнчүлүгүнөн узун болгон рычагды колдонуу;

 - рычагды бир четки абалдан экинчи абалга чукул которуу.

Иштеп жатканда, жылдырылуучу салмак илгичке бекем бекитилиши керек. Артка кыймылы жай, жулкунбастан жана байланбастан болушу керек; тартуу механизми жана аркан ар дайым бир түз сызыкта болушу керек.

166. Түз жүрүүнүн туткасынын кыймыл багыты өзгөргөн учурда аркан тайып кеткенде, аркан бир соккуда жетишсиз тартылганда, ошондой эле тартуучу механизмдин кысууларында эркин өткөндө, сактоочу казыктарды же фиксаторлорду кескенде рычагдуу лебедкаларды иштетүүгө тыюу салынат.

167. Жүктү электр иштеткичи бар лебедкалар менен көтөрүүдө лебедканын жүрүшүн оңдон артка алмаштыруу лебедканы токтотуу менен, ал эми жүк четки абалга жакындаганда - жүрүүнүн басаңдашы менен жүргүзүлөт.

Электр жетегинде кемчиликтер табылганда (электр кыймылдаткычынын, электромагниттин катушкаларынын, резисторлордун, подшипниктердин күчтүү ысышы; электр кыймылдаткычынын щеткаларынын күчтүү учкуну же түтүндүн, күйүүнүн жыты; лебедканын тетиктери менен байланышта токтун таасиринин сезими) ишти дароо токтотуу керек.

168. Бешиктерди көтөрүү үчүн лебедкалар лебедканын электр кыймылдаткычы өчүрүлгөндө автоматтык түрдө жана бири-биринен көз карандысыз иштеген эки тормоз менен жабдылууга тийиш.

Тормоздун бири тормоз запасынын коэффициенти 2ден кем болбогон болушу керек. Экинчи тормоздун тормоздук запасынын коэфициенти 1,25 тен кем болбошу керек.

169. Адамдарды көтөрүүгө арналган лебедкаларда электр кыймылдаткычынын валын барабандын валына туташтыруу үчүн сүрүлүү жана камера муфталарын, ошондой эле сүрүлүү жана ремендик берүүлөрдү колдонууга тыюу салынат.

170. Лебедкаларды эксплуатациялоо учурунда тетиктердин эрте эскиришине жол бербөө үчүн бардык сүрүлүүчү бөлүктөр өз убагында майланышы керек.

171. Лебедканы колдонууга уруксатты текшерүүдөн мурун текшерүү керек:

- лебедканы техникалык күбөлөндүрүүнүн мөөнөтү бүтпөгөн датасы;

- орнотуу ордун, лебедканы бекитүү ыкмасын жана блоктордун жайгашкан жерин жумуш өндүрүшүнүн долбооруна шайкеш келтирүү;

- лебедка барабанына аркандын бекитилиши, аркандын кыйшык тартылышы жана абалы, аркандын блоктордо туура жайгашуусу;

- тормоз жана электр жетегинин оң болушу;

- жетектин тосмосунун болуусу.

Иш процессинде лебедканын оңдугуна, лебедканын арканынын барабанга туура оролушуна, анын лебедканын валына тайып кетүүсүнө жол бербөө керек.

§ 4. Тали жана кошкилер

172. Электр талилеринин электр жабдууларынын корпустары жерге туташтырылууга тийиш.

Полдон башкарылуучу тали баскычынын башкаруу аппаратынын корпусу жылуулоочу материалдан жасалышы керек же экиден кем эмес өткөргүч менен жерге туташтырылышы керек. Жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн бири катары кнопкалуу аппарат илинип туруучу трос колдонулушу мүмкүн.

173. Кол менен башкаруучу көтөргүчтөр көтөрүлүп жаткан жүктөн коопсуз аралыкта туруп, механизмди башкара алгыдай узундуктагы болот троско илиниши керек. Башкаруу аппараты полдон 0,5 м төмөн жайгашкан учурда аны 1-1, 5 м бийиктиктеги арканга бекемделген илгичке илип коюу керек.

174. Кол тали көтөрүү механизми автоматтык жүккө каршы тормоз менен жабдылышы керек.

Тормоз тартылуу күчүнүн таасири астында тартуучу дөңгөлөк айланганда жүктүн жай түшүшүн жана анын аракети токтогондо жүктүн автоматтык түрдө токтошун камсыз кылууга тийиш.

175. Кол талисин түтүктөргө жана алардын илгичтерине бекитүүгө тыюу салынат.

176. Электр тали жүк кармоочу органдын көтөрүү механизмин автоматтык түрдө токтотуу үчүн чектик ажыраткычтар менен жабдылууга тийиш, алар жүк кармоочу орган жүксүз көтөрүлгөндө токтогондон кийин анын жана таяныч ортосундагы боштук 50 ммден кем болбошу үчүн орнотулат.

Жүктү электр тали менен көтөрүүдө илгичтин обоймасын чектик ажыраткычка чейин жеткирүүгө жана акыркысын автоматтык токтотуу үчүн колдонууга тыюу салынат.

177. Эки ылдамдыктагы кыймыл механизми бар электр талилери кыймыл механизминдеги тормоз менен жабдылышы керек.

Кубаттуулугу 1,0-5,0 тонна болгон электр тали көтөрүү механизминде эки тормоз менен жабдылышы керек. Электромагниттик тормоздун тормозунун запасынын коэффициенти 1,25 тен, ал эми жүккө каршы тормозу 1,1 ден кем болбошу керек.

Монорельстин учтарында электр көтөргүчүн монорельстин чегинен тышкары чыгарууга тоскоол болгон таяныч, ал эми тали корпусунда серпилгич буферлер орнотулушу керек.

178. Тали жана кошкилерди техникалык күбөлөндүрүү ушул Эрежелердин 2-параграфында көрсөтүлгөн жүктөр менен жана мөөнөттөрдө жүргүзүлүүгө тийиш.

179. Талини мезгил-мезгили менен текшерүүдө, ошондой эле техникалык күбөлөндүрүүдө алардын тазалыгына; майлоонун болушу; чынжырлардын, аркандардын, тиштүү тиштердин жана жылдызчалардын абалы; башкы огунун учундагы шплинт же расклепканын оңдугу; жылдызчаларда чынжырлардын туташуу ишенимдүүлүгү жана арканды барабанга бекитүү; жүрүүчү роликтердин тоголонуу бетинин эскириши; роликтердин реборддору менен монорельстик жолдун четтеринин ортосундагы аралык; электроталинин электромагниттик тормозунун оң болушу жана фрикциондук койгучтардын эскирүү даражасы; электр кыймылдаткычтарынын, электр өткөргүчтөрүнүн жана контакттардын, башкаруу аппараттарынын, ток кабылдагычтын жана чектик өчүргүчтүн абалы; механизмдин жабышып калуусунун жана чынжырлардын тайып кетүүсүнүн жоктугу, ошондой эле тали иштеп жатканда пайда болгон чуунун деңгээлине көңүл бурулушу керек.

Тиш тиштеринин жана тиштүү дөңгөлөктөрдүн, ошондой эле чынжырлардын бетинде жаракалар, бурчтар жана оюктар болбошу керек;

Пластинка чынжырлары бардык шарнир муундарында кыймылдуу болушу керек.

180. Алмаштырылууга тийиш:

- жаракалары бар моюндар (ширетүүгө жол берилбейт);

- курт дөңгөлөгүндөгү втулкалар жана курт подшипниктери 1 ммден ашык боштукта;

- курт жубунун тиштеринин калыңдыгынын 10%дан ашык эскиргенде, курт дөңгөлөгүндө жаракалар болгондо же тиштердин бир бөлүгү жок болгондо;

- жүк жылдызчасынын болуусу тиштери 10% дан ашык калыңдыкта эскиргенде, ошондой эле жаракалар болгондо;

- баштапкы калыңдыгы 0,5 тен ашык эскиргендеги фрикциондук прокладка;

- жеке звенолордун деформациясы учурунда жүк жана тартуу чынжырларын;

- деформацияланган илгичтер.

181. Ишке киришердин алдында (капиталдык оңдоодон кийин жана мезгил-мезгили менен, бирок жылына бир жолудан кем эмес) 500В чыңалууга тали электр жабдууларынын изоляциясынын каршылыгы мегаомметр менен өлчөнүшү керек.

182. Изоляциянын каршылыгы 0,5 МОмдон аз болгон талилердин электр жабдуулары кургатылууга тийиш.

183. Стационардык тали жана кошкилерди сыноо алар орнотулган жерде жүргүзүлөт. Көчмө тали сыноо үчүн треногага же башка конструкцияга илинет.

Электр талини статикалык сыноодо, көтөрүү механизминин илгичи менен сыноо жүгү 200-300 мм бийиктикке көтөрүлүп, 10 мүнөт кармалышы керек, жүктүн түшүүсү байкалбашы керек.

Кол талини статикалык сыноодо сыноо жүгү жүк жылдызчасынын толук айлануусун камсыз кылган бийиктикке көтөрүлөт жана тал жүрүүчү роликтин бирден кем эмес айлануусуна туура келген узундукка жай үч жолу жылдырылат.

Кошкилерди сыноо жүгүн көтөрүү менен сыноодо, ошондой эле устундагы кошкинин эки тарапка чуркоо дөңгөлөктөрүнүн эки толук айлануусуна туура келген аралыкка үч жолу жай кыймылы жасалат.

Бул учурда, кол тали жана кошкилер бардык чуркоо дөңгөлөктөрү менен устунга таянышы керек, ошондой эле чынжырлардын иштебей калышы жана бузулбашы текшерилиши керек. Автоматтык көтөргүч тормозунун иштеши текшерилет, ал тартылуу күчү менен тартылуу дөңгөлөгү айланганда жүктүн жай түшүшүн камсыз кылат жана тартылуу күчү токтогондо жүктүн автоматтык токтоосун, ошондой эле көтөргүчтүн ылдый илгичинин жүксүз эркин бурулушун камсыз кылат.

184. Кол тали жана кошкилердин динамикалык сыноолору көтөргүчтөрдүн тормоздорун, жүк жана тартуу чынжырларынын жылмакай иштешин текшерүү максатында сыноо жүктөрүнүн кеминде 6 м бийиктикке жана 1 м кем эмес бийиктикке көтөрүлүшүнөн (жок дегенде 6 жолу) турат.

Электр тали динамикалык сыноодо көтөргүч механизминин жана тормоздун иштеши, тали конструкциясынын бекемдиги жана анын жолдун ийри сызыктуу участоктору боюнча өтүмдүүлүгү текшерилет.

Электр тали динамикалык сыноолору сыноо жүгүн 6 метрден кем эмес бийиктикке эки жолу көтөрүүдөн турат, ар бир көтөрүлгөндө жана түшкөндө 5 жолудан кем эмес токтойт. Көтөрүү бийиктиги 6 мден ашпаган тали үчүн жүктү толук бийиктикке көтөрүү жүргүзүлөт. Жүк көтөрүмдүүлүгү 1 т жана андан жогору талини көтөрүү механизминде эки тормоз болгон учурда алардын аракетин текшерүүнү бирге жана өз-өзүнчө жүргүзүү керек. 0,25 жана 0,5 тонна жүк көтөрүмдүүлүгү менен талидеги тормоздун аракетин текшерүү биргелешип жүргүзүлүшү керек. Эгерде тормоздордун бири жүккө чыдамдуу болсо, анда аны сыноодо түшүүдө жүктүн чыгышы 800 мм ашпоого тийиш.

Жүктү көтөрүү жана түшүрүү чектегичтеринин иши үч жолудан кем эмес текшерилүүгө тийиш.

Жолдун ийри сызыктуу участоктору боюнча талинин өтүмдүүлүгүн текшерүүдө тал эки багытта кыймылдаганда тали үчүн эң аз тегеректелген радиусу 90° жебе бар жол участоктору боюнча эркин өтүшү керек.

185. Тали жана кошкилерди сыноодо жүктүн өзүнөн-өзү төмөндөшү байкалбашы керек.

Чынжырдын жылдызчасы жана тартуучу дөңгөлөктөрү боюнча чуркаганы, өткөнү же тайып кеткени, жаракалары, жыртыктары жана деформациялары табылганда тали жана кошкилер жараксыз болуп калат.

186. Тал жана кошки абалы ар бир колдонуудан мурун текшерилип турушу керек.

187. Кол жана электр тал бардык сүрүлүүчү бөлүктөрү, ошондой эле кошки айына жок дегенде бир жолу майланышы керек.

§ 5. Блоктор жана полиспасттар

188. Блоктордун жана полиспастардын жүк көтөрүмдүүлүгү даярдоочу заводдун паспортунда, илгичтин эн тамгасында же блоктун обоймасында же блоктун сырткы жаагына бекитилген металл табличкада көрсөтүлүшү керек.

189. Блоктордун роликтери, ошондой эле траверстеги илгичтер жана илмектер эркин бурулушу керек.

190. Полиспасттарды жабдууда ар кандай жүк көтөрүмдүүлүктөгү блокторду колдонууга тыюу салынат.

191. Жүк көтөрүмдүүлүгү боюнча блокту тандоодо ролик агымынын өлчөмдөрүнүн аркандын диаметрине дал келишин текшерүү керек; ролик агымынын диаметри аркандын диаметринен 1-3 мм чоңураак болушу керек.

192. Жогорку стационардык полиспаст блокторун илип жатканда, үстүнкү блок обойманын ригель же устундун капталына таянуудан качуу керек. Жогорку блоктун роликтеринин арканга карата кыйшайышына жол берилбейт.

193. Полиспасттарды куроодо төмөнкү талаптар аткарылышы керек:

 - эгер полиспасттын жиптеринин саны, б.а. кыймылсыз жана кыймылдуу блоктордун роликтеринин санынын суммасы жуп болсо, анда аркандын учу кыймалсыз блокко бекитилиши керек;

- жиптердин саны так болсо, аркандын учу кыймылдуу блокко бекитилиши керек.

194. Полиспасттарды чогултууда жана жүктөрдү көтөрүүдө кыймылдуу жана кыймылсыз обоймалардын параллелдүүлүгүн сактоо зарыл. Аркан блоктон тайып кетпеши үчүн, бир блоктун экинчисине карата кыйшык абалына жол берилбейт.

195. Аркандын тартуучу учу ал полиспаст блогун бурбай, анын кыйшайышына алып келбей тургандай болуп лебедканы көздөй багытталышы керек.

196. Тартуу блокторун арканды блокко анын узундугу боюнча каалаган жерде сактоого мүмкүндүк берүүчү ажыратылуучу конструкциянда колдонуу сунушталат. Аларды аркандын алар аркылуу өткөн тартуучу учунда полиспаст блогуна кыйшык чуркоо болбошу үчүн жайгаштыруу керек, бул да анын бул блоктон тайып кетишине жана жогорку полиспаст блогуна таасир этүүчү горизонталдуу аракеттердин пайда болушуна алып келиши мүмкүн.

197. Тартуу блокторунун жүк көтөрүмдүүлүгүн тандоодо жана аларды байлоо үчүн чал аркандарды эсептөөдө аркандардын багытынын ортосундагы бурч эске алынышы керек.

198. Салмагы 60 кг чейинки блокторду узак мөөнөткө сактоодо, илгичтерден, илмектерден же бекем тилкелердеги скобага илип коюу керек. Оор блокторду төшөөсү менен полго орнотуу керек.

199. Блоктор жана полиспасттар кеминде 1 айда 6 жолу, ошондой эле блоктун же полиспасттын жүк көтөрүмдүүлүгүнө жакын жүктү көтөрүүнүн алдында текшерилип турушу керек. Текшерүү үчүн блоктор жана полиспасталар толугу менен ажыратылышы керек.

Блоктордун жана полиспасттардын абалы, мындан тышкары, аларды ар бир колдонуудан мурун тышкы текшерүү аркылуу текшерилет.

200. Тышкы кароодо баарынан мурда берилген аркандары бар блоктордун жана полиспасттардын сыналгандыгын жана блоктун же полиспасттын номерин, жүк көтөрүмдүүлүгүн жана кезектеги сыноонун датасын көрсөткөн металл биркасы бар экендигин текшерүү керек. Блоктордун жана алардын айрым элементтеринин (роликтердин, жаактардын, подшипниктердин) жалпы абалын, аркандын блокко бекитилишин, роликтердин майланышын жана алардын огунда айлануусун текшерип, көбүнчө жаракалар пайда болгон илгичтин ички бетине, полиспаст жабдылган аркандын абалына жана роликтердин окторундагы майлоочу каналдардын тазалыгына көңүл буруу керек. •

201. Алмаштырылууга тийиш:

- жарака, бузулган чети, эскирген втулкасы бар диаметри жана огуна карата 3% эскирген роликтер, баштапкы диаметри 5% дан ашык чоңойтулган, ошондой эле "Блок роликтеринин жол берилген эскириши" 7-тиркемесинде көрсөтүлгөн маанилерден ашкан реборддун жана агымдын түбүнүн эскириши.  Дубалдын калыңдыгы жетиштүү жана втулканын айланасы бирдей эскиргенде, огу чоңураак диаметри менен алмаштырылган шартта, аны колдонууга калтырса болот;

- илгичтер - кесилишинин баштапкы бийиктигинин 10% дан ашык тереңдиктеги оюк түрүндөгү таяныч бетинин токтоочу арканынын эскириши болсо;

- жаракалары жана моюндарынын эскириши баштапкы диаметри 10% дан жогору траверстер;

- диаметри боюнча 5% дан ашкан эскирүү менен блоктордун огу.  Эгерде октун диаметри бирдей эскирсе жана бетинде эч кандай бузуулар жок болсо, анда ал ролик жеңдерин алмаштыруу шартында колдонууга калтырылышы мүмкүн;

- алып жүрүүчү планкасында жаракасы бар жүк блоктору, октор жана траверс үчүн иштелип чыккан тешиктер.

202. Блоктор жана полиспастар алардын бекемдигин текшерүү максатында 12 айда 1 жолудан кем эмес, алардын номиналдык жүк көтөрүмдүүлүгүнүн 25% ашкан жүктөрдүн статикалык сыноосунан өтүшү керек. Сыноо жүгү 100-200 мм бийиктикке көтөрүлүп, 10 мүнөт кармалат, андан кийин блоктордун жана полиспасттардын абалы каралат. Сыноо динамометрдин жардамы менен да жүргүзүлүшү мүмкүн.

203. Сыноолорду жүргүзүү үчүн блок же полиспаст тиешелүү жүк көтөрүмдүүлүктөгү аркан менен жабдылат, ал бүткүл узундукка созулат.

Жалгыз өзөктүү блоктор бурмалоо сыноо стенддеринде же 8-сүрөттө көрсөтүлгөн схемалар боюнча сыналат. Динамометр менен сыноодо, эгерде блоктун жүк көтөрүмдүүлүгү динамометрдин жүк көтөрүмдүүлүгүнөн аз болсо, экинчиси казык (солдо) менен блоктун ортосуна урунат жана түздөн-түз колдонулган толук сыноо жүгүн көрсөтөт. Эгерде блоктун жүк көтөрүмдүүлүгү динамометрдин жүк көтөрүмдүүлүгүнөн чоңураак болсо, экинчиси блоктун айланасында турган жана тартуу механизмине баруучу тростун бутактарынын бирине кийилет. Мындай схемада динамометр сыноо жүктөмүнүн 50% көрсөтөт (блоктун КПД эсепке албаганда).

8-сүрөт. Бир өзөктүү блокторду сыноо схемасы:

а - жүктүн жардамы менен; б - динамометрди колдонуу менен; в - монтаждоо блогун сыноо;

1 казык; 2 - динамометр; 3 - сыналуучу блок

204. Көп өзөктүү блоктор полиспасттар сыяктуу эле сыналат (9-сүрөт). Эгерде динамометрдин жүк көтөрүмдүүлүгү сүрөттө көрсөтүлгөн схема боюнча полиспастты сыноо үчүн жетишсиз болсо 9-сүр, а жана б, анда 9-сүрөттө көрсөтүлгөн в жана г схемасы колодонулат, динамометр нивелирлөө блогун ороп турган бутактардын бирине же тростун өтүүчү бутагына кийилет. Бул учурда, сыноо жүгүн аныктоодо, бардык роликтердин КПД эске алуу зарыл.

9-сүрөт. Көп роликтүү блокторду жана полиспаст сыноо схемасы:

а - жүктүн жардамы менен; б - динамометрди колдонуу менен: в - динамометрди теңдөөчү блокту ороп турган бутакка киргизүү; г - динамометрди чуркоо бутагына киргизүү;

1 - казык; 2 - туруктуу блоктук обойма; 3 - аркан; 4 - кыймылдуу блоктук обойма; 5 - динамометр; 6 - теңдөөчү блок

205. Блокторду сыноодон өткөндөн кийин текшерүүдө октордун жана втулкалардын абалына көңүл буруу керек. Октордун ийилишине, октордун жана втулкалардын сызылышына жол берилбейт. Ошондой эле илгичте жана жаактан жаракалар, роликтер менен обойма ортосунда кабелдер тыгылып калбашы, илгичтин ийилиши ж.б.у.с. болбошу керек.

Эгерде кандайдыр бир мүчүлүштүктөр табылса, алар жоюлуп, кайра текшерүү жүргүзүлөт.

Сыноолордун жүрүшүндө эч кандай бузулуулар табылбаса, полиспаст же блок сыноодон өттү деп эсептелет.

Блокторго жана полиспастта сыноодон өткөндөн кийин блоктун же полиспасттын номерин, анын жүк көтөрүмдүүлүгүн жана кийинки сыноонун датасын көрсөтүүчү биркалар илинет. Полиспаст аркандарынын учтарында блоктун же полиспаст номерин гана көрсөтүүчү биркалар болушу керек.

§ 6. Болот аркандар жана салмоор

206. Жүк көтөрүүчү механизмдерде колдонулуучу болот аркандар колдонуудагы мамлекеттик стандарттарга жооп берүүгө жана "Болот аркандар" Техникалык талаптар” боюнча даярдоочу-заводдун сертификатына (күбөлүгүнө) ээ болууга тийиш. Көрсөтүлгөн күбөлүгү жок аркандарды алууда, алар аталган стандарттын талаптарына ылайык сыноодон өтүшү керек.

Сыноо жөнүндө күбөлүк менен жабдылбаган аркандарды колдонууга жол берилбейт.

207. Аркан иштеп жатканда, ал башка аркандарга тийбеши, жүктүн курч четтерине, жабдуулардын бөлүктөрүнө же имараттардын дубалдарына тийбеши керек. Сүрүлүүдөн коргоо үчүн прокладкаларды колдонуу керек.

Аркандын ашыкча бир тараптуу же эки тараптуу ийилишине, анын ичинде кичинекей диаметрдеги блокторго жана барабандарга, ошондой эле аны түздөн-түз көзгө, сөйкөлөргө жана рамкаларга коушсуз бекитүүгө жол берилбеши керек.

Сынган, түйүндүү, үзүлгөн зымдары бар аркандарды колдонууга тыюу салынат.

208. Аркандардын электр кабелдери жана электр өткөргүчтөрү менен кесилишине жана тийишине тыюу салынат.

209. Жамоодо аркандын ар бир жип менен тешилишинин саны 8-тиркеменин "Болот аркандардын жана чынжырлардын бекемдигинин нормалары" 1-таблицасында көрсөтүлгөндөн кем болбошу керек.

Ар бир жиптин акыркы тешилиши анын зымдарынын жарымы менен жасалышы керек (жиптин жарым кесилиши). Жиптин жиптерин жарым санда жасоого акыркы тешүүгө жол берилет.

Орнотула турган кыскычтардын саны аркандын диаметрине жараша болот, бирок үчтөн кем болбошу керек.

Кыскычтардын жайгашуу кадамы жана аркандын акыркы кыскычтан бош учунун узундугу аркандын алты диаметринен кем болбошу керек.

Кысуу конструкцияларында гайкаларды бекитүү үчүн контргайкалар же кулпулар болушу керек. Эки кысуучу гайканы тегиз бекемдеп, бурмалоого жол бербөө керек. Иштөө учурунда кысуунун тыгыздыгын жана астындагы аркандын абалын мезгил-мезгили менен текшерип туруу керек.

Жүк аркандарын бириктирүүгө (саноого) жол берилбейт. Башка аркандарды аркандын блокко же барабанга чуркоо мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылган жерде гана саноого болот.

210. Арканды кесүүдөн мурун, анын учтарын эки жерде жумшак, күйдүрүлгөн болот зым менен байлап коюу керек. Боолордун ортосундагы аралык төрт-беш аркан диаметри болушу керек, ал эми ороонун узундугу кеминде беш аркан диаметри болушу керек. Бул зымдын учтары кылдаттык менен буралып, аркан жиптеринин ортосуна бүктөлүшү керек.

211. Салмоорлорду жасоого өрүү кесиби бар, билими боюнча текшерүүдөн өткөн, үйрөтүлгөн жумушчуларга гана уруксат берилиши керек.

212. Такелаждык иштер үчүн болот аркандарды колдонуунун бардык учурларында жана жүк көтөрүүчү механизмдерде аркандын үзүлүүгө болгон бекемдик запасынын коэффициенти 8-тиркеменин 2-таблицасында көрсөтүлгөндөн кем болбоого тийиш.

Кайырмак, шакек же сөйкө менен байланган же илгичтүү жүктөрдү көтөрүү үчүн арналган салмоорлордун бекемдигин эсептөөдө аркандардын бекемдик запасынын коэффициенти 6дан кем болбоого тийиш.

213. Болот аркан салмоорлордун бекемдигин эсептөө алардын бутактарынын санын жана вертикалдан эңкейүү бурчун эске алуу менен жүргүзүлүшү керек (9-тиркеме "Салмоорлордун бутактарында күчтү аныктоо").

214. Салмоорлор атайын алкактарга же көтөрүлүп жаткан жүктүн массивдүү жана ишенимдүү бөлүктөрүнө бекитилиши керек, бардык бутактар бирдей тартылышы керек. Жүктөрдү салмоор кылып жатканда, жүк көтөрүлүп жатканда бир нерсе менен сүрүлүп калса, салмоордун бутактары тайып кетүүдөн корголушу керек.

Көтөрүлүп жаткан жүктөрдөгү салмоор орундары алдын ала пландаштырылышы керек. Жүктүн оордук борборунун абалы жөнүндө маалыматтар жок болсо, ал сыноо жолу менен орнотулушу керек.

215. Жүктү эки мүйүздүү илгичтерге илип жатканда, салмоорлор жүк илгичтин эки мүйүзүнө бирдей бөлүштүрүлгөндөй жайгаштырылышы керек.

216. Жүктү тартуу үчүн пайдаланылбаган көп жиптүү салмоордун учтары жүктү жылдырууда бул учтар менен жолдо жолуккан нерселер үчүн тийип калуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаргыдай бекемделиши керек.

217. Салмоордун илмектерин илгичтин ортосуна, ал эми илгичти салмоор ортосуна коюу керек. Жүктөрдү көтөрүүдө жана жылдырууда көтөрүүчү механизмдердин жүк полиспастынын аркандары вертикалдуу багытталышы керек.

218. Болот аркандын учундагы аны жүк көтөргүч механизмге бекитүүдө илмек, ошондой эле шакекчелер, илгичтер жана башка тетиктер менен бириктирилген салмоордун илмеги аркандын бош учун өрүү, кыскычтарды орнотуу жолу менен коушту колдонуу менен же бекитилген нормалар боюнча башка далилденген ыкма менен жасалышы керек.

Аркандын учун жүк көтөрүүчү механизмге бекитүү ошондой эле согулган болот, штампталган, куюлган конус жеңде клин же бекитилген нормалар боюнча башка текшерилген ыкма менен жүргүзүлүшү мүмкүн. Ширетилген втулкаларды колдонууга жол берилбейт. Корпустарда, втулкаларда жана кыналарда аркан тартыла турган курч четтери болбошу керек.

219. Кол каптары жок аркандар менен иштөөгө тыюу салынат.

220. Иштин жүрүшүндө болот аркандардын жана салмоорлордун абалына дайыма байкоо жүргүзүү керек.

221. Болот аркандарды жана салмоорлорду браковкалоо ширетүүнүн бир кадамынын узундугундагы үзүлгөн зымдардын саны жана алардын эскириши боюнча жүргүзүлөт ("Болот аркандардын жараксыздыгынын нормалары" 10-тиркеме).

222. Биркалары болбогон, ошондой эле биркалары бар салмоорлор жараксыз:

 - сынган жип;

-  жыртылган же сыртка сыгылган өзөк;

 - 40% же андан көп беттик эскирүү же коррозия;

 - токуу кадамына уруксат берилгенден көп сынган зымдардын саны;

- жаракалар же шакекчелер же алардын эскириши 10 % же андан көп;

 - күйгөн, басылган, буралган жана башка механикалык бузулуулар.

223. Жүк көтөргүч механизмдер жабдылган болот аркандар ушул механизмдер менен бирдикте жүк алдында сыноолорду кошкондо техникалык күбөлөндүрүүлөрдөн өтөт.

Аркандардын ажыратылгыс туташуулары (тирөөчтөрдү, тарткычтарды жана тарткычтарды бекитүү түйүндөрү) даярдалгандан кийин ченемдик документтерге ылайык келиши текшерилет жана кароонун жана сыноолордун жыйынтыктарын журналга жазуу менен номиналдуу (иштиктүү) 25% дан ашкан күч менен 10 мүнөттүн ичинде сыналышы керек.

224. Болот аркандарды майлап, кургак, жакшы желдетилген жерлерде жыгач бухта же катушкаларга салып сактоо керек.

225. Аркандарды илмек жана түйүн пайда болбошу үчүн тоголотуп, орош керек.

226. Аркандар (жаңы да, эксплуатацияда жана сактоодо да) графит майы менен майланышы керек, бул аларды төмөнкү мөөнөттө коррозиядан жана эскирүүдөн коргойт:

жүк (полиспасттуу) - 1 айда 1 жолудан кем эмес.;

чал жана салмоорлор-1,5 айда 1 жолудан кем эмес.;

расчалка - 3 айда 1 жолудан кем эмес.;

кампада сакталгандар - 6 айда 1 кем эмес.

§ 7. Чынжыр

227. Жүк көтөрүүчү машиналарда колдонулуучу пластиналык чынжырлар "Жүк пластиналык чынжырлар. Техникалык шарттар" жана "Чынжыр тартуучу пластинкалуу. Техникалык шарттар".

228. Ширетилген жана штампталган чынжырлар жүк ташуучу катары жана салмоорлорду жасоо үчүн колдонулат, "Нормалдуу күчтөгү тегерек звенолуу жүк жана тартуучу чынжырлар". Жалпы техникалык шарттар" жана "Казыктуу чынжыр. Жалпы техникалык шарттар" техникалык шарттарына жооп бериши керек.

229. Ширетилген калибрленген чынжырлар (СК) жүк жана тартуучу чынжыр катары, ширетилген, калибрленбеген чынжырлар (СК) негизинен тартуучу ТУ (тех.шарттар) катары колдонулат. Пластиналык чынжырлар жүк чынжыр катары колдонулат.

230. Жүк көтөрүүчү машиналарда колдонулуучу пластиналык чынжырлардын бекемдик запасынын коэффициенти бузуучу жүктөмгө карата машина иштеткенде 5тен кем эмес жана кол менен иштеткенде 3төн кем эмес болууга тийиш.

Ширетилген жана штампталган жүк чынжырларынын жана салмоор чынжырларынын кыйратуучу жүккө карата бекемдик коэффициенти 8-тиркеменин П 8.3-таблицада көрсөтүлгөндөн кем болбоого тийиш.

Ширетилген же штампталган чынжыр шилтемесинин эскиришине баштапкы диаметрдин (калибрдин) 10% дан ашык эмес жана чынжыр жасоого терс уруксатка жол берилет.

231. Чынжырларды бириктирүүгө жаңы киргизилген шилтемелерди электр же темир устачылык менен ширетүү же атайын бириктирүүчү шилтемелер аркылуу жол берилет. Бириктирилгенден кийин, чынжыр ушул Эрежелердин 113-пунктунун талаптарына ылайык текшерилип, жүктөлүшү керек.

232. Жүк көтөрүүчү машиналарда жана салмоорлорду жасоодо колдонулуучу чынжырлар алар жасалган мамлекеттик стандарттын талаптарына ылайык аларды сыноо жөнүндө даярдоочу заводдун күбөлүгү менен жабдылышы керек.

Көрсөтүлгөн күбөлүк жок болгон учурда бузуучу жүктү аныктоо үчүн чынжырдын үлгүсүнө сыноолор жана өлчөмдөрдүн мамлекеттик стандартка шайкештигин текшерүү жүргүзүлүүгө тийиш.

233. Техникалык күбөлөндүрүү жана чынжырдан жасалган салмоорлорду кароо тартиби ушул Эрежелердин 2 жана 6-параграфтарынын талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

234. Чынжырлар механикалык бузулууга жана коррозияга жол бербеген шарттарда чатырдын астында же жабык жерде сакталышы керек.

8. Өсүмдүк жана синтетикалык булалардан жасалган аркандар жана шнурлар

235. Жүк көтөргүч механизмдер менен иштөөдө кендир аркандарын салмоорлорду даярдоо үчүн колдонууга жол берилет. Мында алардын бекемдик запасынын коэффициенти 8ден кем болбоого тийиш.

Кендир аркандар "Кендир аркандар" Техникалык шарттар" болушу керек.

Такелаж иштеринде көрсөтүлгөн аркандардан тышкары сизаль - "сизаль аркандары" Техникалык шарттар" колдонулушу мүмкүн. капрон - "Капрон аркандары. Техникалык шарттар", ошондой эле жиптер жана аркандар. Аркан - "Техникалык жана чарбалык аркан. Техникалык шарттар", зыгыр жиптер - "Зыгыр жиптер жана аркандар. Техникалык шарттар", пахта жиптери – "Техникалык комплекттөөчү жиптер. Техникалык шарттар" болушу мүмкүн.

Салмоорлорду жасоодо жана такелаж иштеринде колдонулуучу аркандар, боолор жана аркандар инвентардык номери, жол берилген жүк көтөрүмдүүлүгү жана кийинки сыноонун датасы көрсөтүлгөн биркалар (ярлыктар) менен жабдылууга тийиш.

Паспорттор менен жабдылбаган алынган аркандар жана шнурлар пайдалануунун алдында "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана иш куралдарын каттоо жана кароо журналына" жазуу менен кароону жана сыноону камтыган техникалык күбөлөндүрүүгө дуушар болушу керек.

Пайдаланууда техникалык күбөлөндүрүү 6 айда 1 жолу жүргүзүлөт.

236. Кургак бөлмөлөрдө иштөө үчүн сиңирилген, бирок нымдын таасири астында тез бузулуучу ооруга чыдамдуу оорулуу аркандарды, ал эми жогорку же өзгөрүлмө нымдуулукта иштөө үчүн - сиңирилген аркандарды же синтетикалык булалардан жасалган аркандарды колдонуу керек.

237. Аркандарды жана боолорду күн нурунан, майдан, бензинден, керосинден жана башка эриткичтерден корголгон жабык, кургак жайларда, илинген абалда же жыгач стеллаждарда жылытуучу приборлордон 1 метрден кем эмес аралыкта сактоо керек.

238. Аркандардын учтары, эгерде алар жүктөрдү байлоо үчүн колдонулбаса, коуш, кашаа жана башка жүк кармоочу шаймандар менен жабдылышы керек.

Кендир аркандагы илмек өрүмү кеминде эки толук жана эки жарым тешиктүү болушу керек жана оролушу керек.

239. Синтетикалык жана башка материалдардан жасалган салмоорлорду колдонуу мүмкүнчүлүгү жана шарттары мындай салмоорлорду колдонгон ишкана тарабынан белгиленет.

Бул салмоорлорду эсептөө, даярдоо, сыноо жана жараксыз кылуу үчүн техникалык шарттар бекитилиши керек.

240. Аркандарды текшерүүдө чириктин, күйүүнүн, көгөрүүнүн, түйүндөрдүн, ажыроонун, агуунун, жыртылуунун, оюктун жана башка кемчиликтердин жоктугуна көңүл бурулат. Аркандын ар бир айлануусу даана көрүнүп турушу керек, бурулушу бирдей болушу керек.

Тартуу үчүн колдонулган кендир аркандарда эскирген же чыланган жиптер болбошу керек.

Кароонун натыйжалары канааттандырарлык болгон учурда арканга жол берилген жумушчу жүктөмүнөн эки эсе көп болгон статикалык сыноолор жүргүзүлөт. Жүк жүк же тартылуу механизми аркылуу динамометрди колдонуу менен түзүлөт. Сыноонун узактыгы 10 мүн.

241. Пайдалануу процессинде аркандар жана боо 10 күндө бир текшерилип турушу керек. Коопсуздукту камсыз кылуу үчүн аркандардын жана боонун жүк көтөрүмдүүлүгүнүн төмөндөшүнө ылайык жол берилген жүктөмүн азайтуу керек. Аркандын бекемдигинин төмөндөшү текшерүү, ал эми зарыл болсо сыноо менен аныкталат.

242. Аркандарды, боолорду жана жипти техникалык күбөлөндүрүүнүн жана кароонун каттоо, датасы жана натыйжалары “Ткелаждык каражаттарды, механизмдерди жана иш куралдарды каттоо жана кароо журналына”жазылат.

§ 9. Домкраттар

243. Домкраттын башынын таяныч бети көтөрүлүп жаткан жүктүн тайып кетишин болтурбай тургандай болушу керек.

244. Винттүү жана рейкалуу домкраттарда таяк жогорку абалда турганда винттин же рейканын чыгышын болтурбай турган бекитүүчү түзүлүштөр болууга тийиш.

245. Рейкалуу домкраттар жүктүн өзүнөн-өзү түшүп кетишине жол бербеген автоматтык бурама тормоз (коопсуз тутка) менен жабдылууга тийиш.

Электр иштеткичи бар домкраттар кыймылдаткычтын эң четки (жогорку жана төмөнкү) абалында автоматтык түрдө өчүрүү үчүн түзүлүш менен жабдылышы керек.

246. Гидравликалык домкраттар жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу учурунда жумушчу цилиндрлерден суюктуктун агып кетишин болтурбоочу тыгыз байланыштарга ээ болууга тийиш.

247. Гидравликалык домкраттар суюктукту өткөрүүчү же агызуучу түтүк өткөргүчтөр бузулган учурда таяктын жай жана жылмакай түшүүсүн же анын токтошун камсыз кылуучу шаймандар (кайтарма клапан, диафрагма) менен жабдылууга тийиш.

248. Гидросистеманын туташуулары герметикалык болушу керек. Жумушчу суюктуктун тамчылашына же агуусуна жол берилбейт.

Бардык каналдар, резьба жана ички беттер таза болушу керек. Бекитүүчү ийне жака менен эркин айланышы керек, ал эми жумушчу поршендин бурамасы колдун күчүнөн айланат.

Ийилген агуучу вентилдер, май ваннасы жаракалары менен, суюктук өткөрүүчү текшерүүчү клапан, бузук манжеттер, корпустун ортосунда 1 ммден ашык боштугу бар плунжер алмаштырылууга тийиш.

Эгерде домкрат айланадагы абанын терс температурасында колдонулса, үшүксүз суюктук колдонулушу керек. Иштөөгө даярдалган домкрат толук жүктөмдө байланбай иштеши керек.

249. Домкраттардын абалы, иштөө режими жана тейлөө заводдун нускамасынын талаптарына жооп бериши керек.

250. Жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу үчүн бузулбаган домкраттар гана колдонулушу керек. Алар ишти баштоодон мурун текшерилиши керек.

Пайдалануудагы домкраттар жылына бир жолудан кем эмес, ошондой эле жооптуу тетиктер оңдолгондон же алмаштырылгандан кийин кылдат кароону жана сыноону камтыган техникалык күбөлөндүрүүдөн өтүүгө тийиш.

Сыноо домкраттын номиналдык жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 10% ашкан статикалык жүктөмдө 10 мүнөттүн ичинде жүргүзүлөт, мында винт (рейка, шток) ал эң жогорку абалга узартылышы (көтөрүлүшү) керек. Гидравликалык домкраттарда сыноонун аягында басымдын төмөндөшүнө 5% дан ашык жол берилбейт.

251. Рейкалуу жана винттүү домкраттарды кароодо тиштердин, тиштүү дөңгөлөктөрдүн жана рейканын, винттин, храповик, собачканын резьбасынын оң абалда экендигин, рейкада тормоздук түзүлүштүн домкраттарынын корпусунда жаракалардын, сынган бөлүктөрдүн жана чыгуулардын жоктугун текшерүү керек. Винттин же рейканын башы кол менен эркин айланышы керек, бирок боштук болбошу керек.

Башынын жана тамандын таяныч беттериндеги оюктар, ошондой эле каптамалардын тайып кетишине жол бербеген каптамалардын акыркы бетиндеги шиштер урулбашы же өчүрүлбөшү керек.

Баштын туташуусунда вертикалдуу ойноо 3 мм ашпоого тийиш.

Берүү механизмдеринин жана рейкалардын бардык тиштери бүтүн болушу керек жана алардын эскириши калыңдыктан 20% ашпашы керек. Тиштерди ширетүүгө тыюу салынат.

Тутканын эркин ойноосу 3°-15° чегинде болушу керек.

Рейка жана бурама бүгүлбөшү керек. Болот сызгычты колдонуу менен текшерилген алардын ийрилиги бүт узундугу боюнча 1 ммден ашпоого тийиш.

Рейка корпусунун кишендеринде боштук болбошу керек, рейканын башынын узартылган абалында четтөөсү 10 ммден ашпашы керек, ал эми бурама же гайка резьбаларынын эскириши 20% ашпоого тийиш. Бураманын диаметри жана резьбанын эскириши эң эскирген жерде аныкталып, бураманын учундагы өлчөмгө салыштырылышы керек.

Трещетка механизминин өлүк жүрүшү болбошу керек, собачка тишке бекем кысып, огуна бекем бекитилиши керек. Бардык болт байланыштары кол менен ачкыч менен бекемделиши керек.

252. Гидравликалык домкратты текшерүүдө корпустун, манжеттердин жана прокладкалардын абалын текшерүү керек.

Домкрат жумушчу суюктук менен толтуруучу тешиктин четине чейин жабуучу ийненин ачылган жана плунжердин четки абалга түшүрүлгөн абалында толтурулушу керек. Таза жумушчу суюктук өлчөөчү идиштин жардамы менен куюлат. Аны куюунун алдында металл тор аркылуу чыпкалоо керек (диаметри 0,12 ммден кем эмес зымдан 1 см2 1200-1300 тешиктүү).

253. Домкраттарды алардын паспорттук жүк көтөрүмдүүлүгүнөн жогору жүктөөгө тыюу салынат.

254. Гидравликалык домкрат менен иштөөдө майдын басымы анын паспортунда көрсөтүлгөн максималдуу мааниден ашпоого тийиш; майдын басымы домкратка орнотулган манометр менен текшерилиши керек.

255. Жүктү рейкалуу домкраты менен көтөргөндө, собачка храповикке оролушу керек.

256. Жүктөрдү көтөрүүдө менен төмөнкү талаптарды аткарышы керек:

- домкраттын астына көтөрүлүп жаткан жүктүн массасына жараша домкраттын корпусунун түбүнөн чоңураак жыгач төшөмө (шпалдар, устун, 40-50 мм калыңдыктагы тактайлар) коюлушу керек;

- домкрат көтөрүлүп жаткан жүккө карата катуу тик абалда орнотулушу керек, ал эми аны жылдырганда - жүктүн таяныч бөлүгүнө кыйшайбастан орнотулушу керек;

- домкраттын башын (таманын) көтөрүлүп жаткан жабдуулардын бекем түйүндөрүнө жаткыруу керек, алар сынбашы үчүн, баш (таман) менен жүктүн ортосуна прокладканы коюу керек;

- көтөрүү учурунда жүк тайып кетпеши үчүн домкраттын башы (таманы) бүт тегиздиги менен таянышы керек;

- домкрат дискинин бардык айлануучу бөлүктөрү кол менен эркин (байланбастан) бурулушу керек;

- домкраттын бардык сүрүлүүчү бөлүктөрү мезгил-мезгили менен майланып турушу керек;

- учурунда жүктүн туруктуулугун көзөмөлдөө керек;

- жүк астына көтөрүлүп жатканда подкладкаларды салуу керек, ал эми түшүрүлгөндө - бара-бара алынып салынат.

257. Жүктү гидравликалык домкраттар менен көтөргөндө, кандайдыр бир себептерден улам цилиндрдеги басым төмөндөгөндө поршендин капыстан түшүп кетишинен коргоо үчүн поршень башынын астына цилиндр менен жүктүн ортосуна атайын болот каптамалар коюлушу керек. Эгерде жүк көпкө кармалса, аны жарым шакектерге коюп, басымды алып салуу керек.

258. Домкратты көтөрүлгөн жүктүн астынан бошотууга жана аны алмаштырууга жүк көтөрүлгөн абалда ишенимдүү бекитилгенден же туруктуу таянычтарга (шпал желеге) салынгандан кийин гана жол берилет.

259. Домкраттын туткасына тагылган узарткычтарды (түтүктөрдү) колдонууга, жүк түшкөнгө чейин домкраттын туткасынан колду алып салууга жана жумушта тыныгуу учурунда жүктү домкратка калтырууга, ошондой эле домкраттын таманына түтүктөрдү же бурчтарды ширетүүгө тыюу салынат.

260. Ар бир домкратта инвентардык номери, жүк көтөрүмдүүлүгү, кийинки сыноонун датасы жана бөлүкчөгө таандыктыгы көрсөтүлүүгө тийиш. Домкраттарды сыноонун датасы жана натыйжалары "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана иш куралды каттоо жана кароо журналына" кийинки сыноонун датасын, ошондой эле жүргүзүлгөн оңдоолор же жооптуу тетиктерди алмаштыруу жөнүндө маалыматтарды көрсөтүү менен киргизилет.

4-бөлүм. Иш куралдар

§ 10. Абразивдүү жана элбор иш куралы

261. Абразивдүү жана эльбор куралы "Абразивдүү жана эльбор иш куралы менен иштетүү процесстери. Коопсуздук талаптары" ченемдерине жооп бериши керек.

Курчутуучу жана жылмалоочу станоктор ушул Эрежелердин 10-параграфында баяндалган жалпы талаптарга жооп бериши керек.

262. Абразивдик жана эльбордук иш куралдарды сыноого 18 жаштан кем эмес, медициналык кароодон, окутуудан, эмгекти коргоо боюнча нускаманын билимин текшерүүдөн өткөн жана атайын иштерди жүргүзүү укугуна квалификациялык күбөлүгүнө тиешелүү жазуусу бар адамдар киргизилет.

Курчутуучу же жылмалоочу станоктордо иштөөгө уруксат берилген адамдардын да бул тууралуу квалификациялык күбөлүгүндө жазуусу болууга тийиш.

263. Диаметри 250 мм жана андан ашык жылмалоочу жана кесүүчү тазалагычтарда (эльбордук тазалагычтардан тышкары), ошондой эле кол жылмалоочу машиналарда иштөө үчүн арналган жылмалоочу тазалагычтарда төмөнкүдөй түстүү тилкелер түшүрүлүүгө тийиш: сары айланаларда жумушчу ылдамдыгы 60 м/с, кызыл - 80 м/с, жашыл - 100 м/с, жашыл жана көк - 120 м/с.

Тегерек менен бекем бекитилген шартта этикеткага түстүү тилкелерди түшүрүүгө жол берилет.

Абразивдик жана эльбордук иш куралдард маркалоого калган талаптар – куралдын конкреттүү түрүнө карата стандарттар жана техникалык шарттар боюнча болот.

264. Ар бир айлампа керектөөчү тарабынан сыноо ылдамдыгы менен текшерилип, каралат. Тегерек сыноодон өткөндөн кийин, тегерек сыноонун катар номерин, сыноо датасын, шарттуу белгини же сыноого жооптуу кызматкердин колун көрсөтүү менен жумушчу эмес бетке боек менен белги коюлат же атайын этикетка чапталат. Үстүндө жаракалары бар, эльбору бар катмарын сыйрып алган, ошондой эле механикалык бекемдигин сынагандыгы жөнүндө белгиси жок же сактоо мөөнөтү өтүп кеткен чөйрөлөрдү эксплуатациялоого тыюу салынат.

265. Диаметри 125мм же андан ашык жумушчу ылдамдыгы 50м/сек жогору болгон майдалоочу дөңгөлөктөр, ошондой эле диаметри 250мм же андан көп планшеттик дөңгөлөктөр машинага орнотуудан мурун тең салмактуу болушу керек.

Эгерде биринчи эритүүдөн кийин же иштөө процессинде тегерек дисбаланс табылса, аны кайра баланстоо керек.

266. Кесүүчү-муздатуучу суюктукту (СОЖ) колдонуу менен иштөө үчүн арналган аспапта СОЖсуз иштөөгө тыюу салынат. СОЖ тегеректин механикалык бекемдигин төмөндөтпөшү керек жана КР Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан колдонууга уруксат берилүүгө тийиш.

Муздатуучу суюктукту пайдалануу менен иштеген жылмалоочу станоктор иштетүү зонасынан зыяндуу аэрозолдорду сордуруу үчүн топтук же жеке орнотмолор менен жабдылууга тийиш.

267. Жумушчу зонанын абасында концентрациясы жол берилген чектен ашкан чаң пайда болгон станоктор соруучу түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш.

268. Куралды колдонуудан мурун, ал төмөнкү убакытта иштөө ылдамдыгы менен бош иштеши керек:

- тегерек (керамикалык байланышта эльбор менен) диаметри 150 мм чейин - 1 мин, 150-400 мм чейин - 2 мин, 400 мм жогору - 5 мин;

- органикалык жана металл байланыштар боюнча элбор чөйрөлөр - 2 мин.

269. Кол менен жылмалоочу жана көчмө маятник иш куралы менен, ошондой эле кол менен башкарылуучу бычуу жана кесүү станокторунда иштегенде айлананын жумушчу ылдамдыгы 80 м/с ашпоого тийиш.

270. Керамикалык жана бакелиттик байламталардагы металл шпилькаларга чапталган жылмалоочу баштардын иштөө ылдамдыгы 25 м/с ашпоого тийиш.

271. Металл шпилькаларга чапталган жылмалоочу баштардын перифериясы боюнча 0,3 мм ашык согуусу болбошу керек.

272. Жылмалоочу менен иштөө башталганга чейин, коргоочу тегеректи кол менен айландырганда корпуска тийбей тургандай кылып бекитилиши керек.

273. Диаметри 30 мм ге чейинки жылмалоочу баштары бар, металл шпилькаларга чапталган машиналарда коргоочу капкаксыз иштөөгө жол берилет. Бул учурда коргоочу калканчтарды жана көз айнектерди колдонуу милдеттүү.

274. Пневматикалык жылмалоочу валына абразивдик аспапты орнотуу туура эркин болушу керек; тегерек менен фланецтердин ортосунда калыңдыгы 0,5-1 мм болгон картондон жасалган ийкемдүү прокладкалар болушу керек.

Айлананы орнотуп, бекиткенден кийин анын радиалдык же октук согушу болбошу керек.

275. Керамикалык жана бакелит байламталарындагы майдалоочу дөңгөлөктөр, дисктер жана баштар шпинделдин ылдамдыгына жана машинанын түрүнө жараша тандалышы керек.

276. Бул максаттар үчүн арналган кол электр машиналары менен металлды кесүү же жарым кесүү боюнча иштерди аткарууда "Кол машиналары үчүн жылмалоочу дөңгөлөктөр. Техникалык шарттар" ченемдерге ылайык келген жана паспорттук маалыматтары менен кол жылмалоочу куралдар колдонулушу керек.

Кол жылмалоочу курал үчүн дөңгөлөктүн маркасын жана диаметрин тандоо тегирмендин бош жүрүүсүнө ылайыктуу максималдуу айлануу ылдамдыгынан келип чыгат.

277. Эгерде ал иштин бул түрүнө арналбаса тегеректин каптал (боор) беттеринде иштөөгө тыюу салынат.

278. Узун тетиктер (8) люнет колдонуу менен тегерек жылмалоочу станоктордо тегизделиши керек.

279. Айлананын диаметри улам азайганда, анын айлануу жыштыгы берилген чөйрө үчүн уруксат берилген иштөө ылдамдыгынан ашпастан көбөйтүлүшү мүмкүн.

280. Жаргылчактын бир шпинделинде эки тегерек менен иштегенде алардын диаметри 10% дан көп эмес айырмаланышы керек.

281. Баштапкы диаметри 6 мм жана андан ашык иштетилген жылмалоочу тегеректин жол берилген чектелген диаметри төмөндө көрсөтүлгөн маанилерге дал келиши керек, мм:

Тегеректи бекитүү түрү

шпилька үстүндө диаметри d.................................................................... d + 2;

баш бурамада диаметри d₂....................................................................... d2 + 2;

шпиндельде (алкакта) баш бурама менен диаметри d2........................ d2 + 10;

шпиндельде (алкакта) фланецтер менен диаметри d1 = d2................. d1 + 10;

өткөөл фланецтерде диаметри d₁ = d₂.............................................. d₁ (d₂) + 20.

Иштелген кесүүчү тегеректин жол берилген чектелген диаметри (миллиметр менен) аларды шпинделге (оправка) d₁ = d₂ диаметри фланецтер менен бекитүүдө даярдалган d1(d₂)+2 d  тетиктин +10 туюнтмасына ылайык келүүгө тийиш.

282. Курчутулган нерсе тегерекке тегиз, соккусу жок жеткирилиши керек; тегеректи күч-аракет жумшабай басуу керек.

283. Айлануучу тегеректи ага кандайдыр бир нерсени түртүп тормоздоого жол берилбейт.

284. Чөйрөлөрдү түзөтүүнү башкаруучу шаймандар гана аткарышы керек.

285. Жабдыкты орнотуу үчүн колдонулуучу куралдар станоктун шпинделине огуна жанашалуулукту, ошондой эле сегменттердин анын бийиктигинен кем эмес узундугу боюнча кысылышын камсыз кылууга тийиш. Тегеректин тешиги менен отургучтун ортосундагы боштук "Жылмалоочу тегерек". Техникалык шарттар" ченеми боюнча отургузуучу тешиктин диаметри боюнча уруксаттын чегинде болушу керек, “Кесилген тегерек". Техникалык шарттар" жана ченем боюнча конуу "Абразивдүү курал. Бекитүү элементтеринин негизги өлчөмдөрү" боюнча.

Иш куралды орнотуучу шаймандын конструкциясы жана материалы иш куралдын бекем бекитилишин камсыз кылышы керек.

286. Тегеректи бекитүүдө ачкычты жана урма иш куралды колдонууга тыюу салынат.

287. Кол менен башкарылуучу станоктордо иштетилүүчү тетиктердин жылмалоочу тегерекке басуу күчүн жогорулатуу үчүн рычагды колдонууга тыюу салынат.

288. Майда тетиктерди жылмалоо жана майдалоо колго жаракат алуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруучу атайын шаймандарды жана оправкаларды колдонуу менен жасалышы керек.

Орто жана чоң бөлүктөр менен иштөө пахта мээлейлеринде жасалышы керек.

289. Станокко катуу бекитилбеген буюмдарды жылмалоочу тегеректер менен иштетүүдө подручник колдонуу керек.

Подручник кыймылдуу болушу керек, алардын конструкциясы керектүү абалда орнотууну жана бекитүүнү камсыз кылышы керек. Эки подручник бар станокто алардын кыймылы көз карандысыз болушу керек. Иш учурунда подручникти алмаштырууга тыюу салынат.

Подручник иштетилип жаткан буюмдун туруктуу абалын камсыз кылуу үчүн жетиштүү өлчөмдөгү аянтка ээ болушу керек. Алар буюмдун жылмалоочу тегерекке тийүүчү жогорку чекити тегеректин борбору аркылуу өткөн горизонталдык тегиздиктен жогору, бирок 10 ммден ашпаган кылып орнотулушу керек.

Подручник чети менен жылмалоочу тегеректин жумушчу бетинин ортосундагы боштук жылмалануучу буюмдун калыңдыгынын жарымынан аз болушу керек, бирок 3 ммден ашпашы керек.

Жылмалоочу тегеректин капталындагы подручник четтеринде чуңкурлар, скола жана башка кемчиликтер болбошу керек.

290. Электр магниттик плиталары бар станоктор плитага электр энергиясын берүүнү токтоткондо столду жана жылмалоочу тегеректи токтотуучу блокировкалоочу түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш.

291. Жылмалоочу машинанын электр кыймылдаткычын алмаштырууда же дисктин берүү катышын өзгөртүүдө станоктун паспортуна тиешелүү жазуу жазылышы керек.

292. Абразивдик жана эльбордук курал жана аны бекитүү элементтери (болттор, гайкалар, фланецтер ж.б.) станокко бекем бекитилген коргоочу каптамалар менен тосулууга тийиш.

Иштөө ылдамдыгы 100 м/с чейин болгон жылмалоочу тегеректер үчүн коргоочу капкактар ВСт3, ВСт2 "Кадимки сапаттагы көмүртек болот”. “Марка жана жалпы техникалык талаптар”, 20, 15 “Болот сапаттуу көмүртектүү" Теникалык шарттар” маркасындагы көмүртектүү конструкциялык болоттон жасалат же 25 Л-II и 35 Л-II "Болот куймалар. Жалпы техникалык шарттар" болот куймалары түрүндө болот.

293. Жылмалоочу жана кесүүчү тегеректер үчүн коргоочу каптамалардын дубалдарынын формасы жана калыңдыгы пневматикалык жана электрдик жылмалоочу кол машиналарында иштегенде тегеректи тосуу үчүн - "Пневматикалык кол жылмалоочу машиналар. Техникалык шарттар", ошондой эле колдонуудагы техникалык шарттар боюнча шайкеш келүүгө тийиш.

294. Барак болоттон жасалган коргоочу каптаманын алкагы жана капталдары каптал капталынын калыңдыгынан кем эмес бийиктиктеги туташ бекемделген тигиш менен ширетилиши керек. Ширетүү агымы жана күйүшү жок болушу керек.

Сырткы жаракаларга жана каптал зонасына, ширелбеген кратерлерге, астынкы кесилиштерге жана тигиштин тамырына жол берилбейт.

Түздөө үчүн же башка максаттар үчүн түзүлүштөрдүн корпусунда кесилген жерлерде анын дубалдары дубалдын калыңдыгына бекемделиши керек. Мында бекемдөө туурасы дубалдын калыңдыгынан эки эсе кем болбошу керек.

295. Жайгашкан жери жана коргоочу капкактарды ачууга жол берилген ири бурчтар 10-сүрөттө көрсөтүлгөнгө ылайык келүүгө тийиш.

296. Коргоочу чокулары жок корпустар үчүн станоктун шпинделинин огу аркылуу өткөн горизонталдык тегиздиктин үстүндөгү ачуу бурчу 30° ашпоого тийиш. Ачуу бурчу 30°дан ашык болгон учурда, ал эскирген учурда калканч менен тегеректин ортосундагы боштукту азайтууга мүмкүндүк берүүчү кыймылдуу металл коопсуздук калканч орнотуу керек. Калканч конструкциясы алардын ар кандай позицияларда жылышын жана бекемделишин камсыз кылышы керек. Кыймылдуу коопсуздук калканчынын туурасы коргоочу корпустун эки учунун ортосундагы аралыктан көп болушу керек. Калканчтын калыңдыгы коргоочу корпустун цилиндрдик бөлүгүнүн калыңдыгынан кем болбошу керек. Калканчтарды тегерек токтогондон кийин гана жылдырууга болот.

297. Тегеректин жана кыймылдуу корпустун ачылышынын үстүнкү четинин ортосундагы, ошондой эле тегерек менен коопсуздук калканчынын ортосундагы боштук 6 мм ашпоого тийиш.

298. Бул станокто колдонулган эң жогорку бийиктиктеги тегеректи бекитүү үчүн коргоочу корпустун каптал дубалы менен фланецтердин ортосундагы боштук 5-10 мм чегинде болушу керек. Иш учурунда коргоочу кожухтун капкагы бекем тагылышы керек.

10-сүрөт. Коргоочу капкактардын жайгашуусу жана максималдуу жол берилген ачылыш бурчтары:

а - бычуучу жана курчутуучу станоктордо колдонулуучу тегерекчелер үчүн; б - иштетилүүчү тетиктер тегеректин огунан төмөн жайгашкан учурда бычуу жана курчутуучу станоктордо пайдаланылуучу тегерекчелер үчүн; в - тегерек жылмалоочу, борборсуз жылмалоочу жана курчутуучу станоктордо колдонулуучу тегерекчелер үчүн; г- тегиздик жылмалоочу жана курчутуучу станоктордо колдонулуучу тегерекчелер үчүн; д - ийилүүчү валы бар, термелүүчү рамасы (маятник) бар бычуучу көчмө станоктордо колдонулуучу тегерекчелер үчүн жана курчутуучу станоктордо; е - эң жогорку чекити менен иштеген чөйрөлөр үчүн.

299. ПР, ПН, К, ЧЦ, ЧК, ченем боюнча типтеринин тегерекчелери жана кыры менен жылмалоо үчүн сегменттик тегерекчелер коргоочу каптамалар менен тосулууга тийиш. Аспаптын корпусунан чыгып турган бөлүгү анын бийиктигинин 50% дан кем эмес, бирок андан көп болбошу керек; ПР, ПН, К, ЧЦ жана ЧК тегерекчелери үчүн - 25 мм, сегменттик чөйрөлөр үчүн - 40 мм.

Иштин мүнөзү боюнча тегерек 25 ммден ашык чыгып турушу керек болгон тиш жылмалоочу жана башка станоктордо жумушчу зонаны кошумча тосуу каралышы керек.

300. Тегеректин айлануусунун горизонталдык огу бар, СОЖду кол менен жана көз карандысыз иштетүүгө арналган жылмалоочу жана курчутуучу станоктор (стационардык түрдө, тумбада жана стол үстүндө) калыңдыгы 3 мм кем эмес сынбаган материалдан жасалган көз үчүн коргоочу экран менен жабдылууга тийиш.

Экран конструкциясы аны иштетилип жаткан бөлүктүн өлчөмүнө жана жылмалоочу тегеректин эскирүү даражасына ылайык кайра орнотууну камтышы керек. Экран тегерекке карата симметриялуу жайгаштырылышы керек, ал эми экрандын туурасы айлананын бийиктигинен 150 мм кем эмес болушу керек. Туруктуу коргоочу экранды колдонуу мүмкүн болбогон учурда айнектери бекемделген коргоочу көз айнектер колдонулушу керек.

301. Жылмалоочу тегеректи токууга арналган станоктордо жана түзүлүштөрдө жумушчуну жылмалоочу тегеректи жана башкаруучу аспаптын учуп кетүүчү бөлүкчөлөрүнөн коргой турган коргоочу шаймандар орнотулушу керек.

302. Тегеректин жумушчу ылдамдыгы 60 м/с жана андан жогору болгон жылмалоочу станоктордо жылмалоо учурунда жумушчу зонаны жабуучу металл экрандар жана тосмолор түрүндөгү кошумча коргоочу түзүлүштөр жана айлананын ачык бөлүгүн жылдырган калканчтар болушу керек.

303. Чөйрөлөрдүн механикалык бекемдиги негизги өндүрүштөн обочолонгон жайларда орнотулган атайын стенддерде текшерилүүгө тийиш.

Сыноочу стенддер фундаментке бекем бекитилиши керек.

304. Стенддин шпинделине орнотулган сыналуучу аспап иштеп жаткан тегеректин сыныктарынан коргоону камсыз кылуучу камерага курчалууга тийиш.

305. Сыноо стенди шпинделдин ылдамдыгы көрсөткүчү менен жабдылышы керек жана сыноо камерасы ачык болгондо иштеткичти күйгүзүүнү жана сыноо жүгүн алып салбастан камераны ачууну жокко чыгаруучу блокировкага ээ болушу керек.

Сыноо ылдамдыгын орнотууда шпинделдин ылдамдыгынын катасы 5% чектен ашпашы керек.

306. Салмагы 15 кгдан ашкан чөйрөлөрдү орнотуу жана алып салуу процесстери механикалаштырылышы керек.

307. Сыноо стендинин шпинделинин радиалдык соккусу 0,03 ммден ашпашы керек. Тегеректи бекитүү үчүн жиптин багыты шпинделдин айлануу багытына тескери болушу керек.

308. Сыноо стенддерин техникалык кароо 2 айда 1 жолудан кем эмес жүргүзүлүп, кароонун натыйжаларын "Сыноо стендинин техникалык кароо журналына" милдеттүү түрдө каттоо керек (2-тиркеме). Бузук стендде сыноолорду жүргүзүүгө жол берилбейт.

309. Сыноолор үчүн жайда сыноолорду жүргүзүү боюнча нускама илинүүгө тийиш.

310. Сыноодо шпиндель толук токтогонго чейин стенддин сыноо камерасын ачууга тыюу салынат.

311. Сыноонун алдында жылмалоочу тегеректи текшерүү керек. Аларда катмар болгон элбор катмары жана жаракалары болбошу керек. Керамикалык байланыштагы тегерекчелерде жаракалардын жоктугу аларды асма абалында 150-200 грамм салмактагы жыгач балка менен таптап текшерүү керек. Жаракасыз тегерек таза үндү берүүсү керек.

312. Жылмалоочу тегеректин механикалык күчү төмөнкү талаптарга ылайык көзөмөлдөнүшү керек:

1-таблица.

Органикалык жана металлдык байланыштардагы эльбор тегеректер механикалык бекемдиги 1,5 ылдамдыкта башкарылууга тийиш.

Эскертүү. ПН, ПР, ПНР, ПНВ, К түрүндөгү тегеректер жана шариктүү жылмалоочу тегеректер механикалык бекемдигине сыналбайт.

313. Механикалык  бекемдикти  текшерүүдө  иш куралдын айлануу  убактысы төмөнкүдөй  болууга тийиш:

- диаметри 150 ммге чейинки жана керамикалык байламтадагы элбордук тегерекчелер үчүн - 1,5 мүнөт, органикалык жана металл үчүн - 3 мүнөт;

- керамикалык байланышта диаметри 150 ммден ашкан элбордук тегерекчелер үчүн - 3 мүнөт, органикалык жана металл боюнча - 5 мүнөт;

- диаметри 150 ммге чейинки абразивдүү тегерек үчүн - 3 мүнөт, 150 ммден жогору - 5 мүнөт.

Сыноо убактысы тегерек сыноо ылдамдыгына жеткен учурдан тартып эсептелет, м/с.

314. Химиялык тазалоодон же механикалык өзгөртүүлөрдөн өткөн жылмалоочу тегеректер (эльбордон башкасы), ошондой эле сактоо мөөнөтү бүткөн тегеректер механикалык бекемдигине кайрадан сыноодон өтүшү керек.

315. Сыноо стендинин валынын эки учунда бир эле учурда сыналуучу тегерекчелердин өлчөмдөрү бирдей болушу керек.

316. Тегерек басымдын бетинин туурасы жана сыноо фланецтеринин бийиктиги, ошондой эле жумушчу фланецтердин бардык өлчөмдөрү стандарттын талаптарына ылайык келиши керек, ченем менен жайгашкан тегерек бирдей болушу керек. Фланецтин шакек басым бетинин ортосунда тегерек турган сырткы диаметри жана туурасы бирдей болушу керек. Фланецтер менен тегерекченин арасына картондон жасалган прокладкалар, "Тыгыздоочу картон жана андан тыгыздоочу прокладкалар. Техникалык шарттар" же калыңдыгы 0,5-1 мм болгон башка серпилгич материалдан жасалган прокладкалар коюлушу керек.

Прокладкалар фланецтердин бардык кысуучу бетин жаап, бүткүл айлана боюнча кеминде 1 мм сыртка тегиз чыгып турушу керек. Сыноочу стендге орнотулганда жылмалоочу тегерек ортого жайгаштырылышы керек.

317. Диаметри сыноо стендинин шпинделинин диаметринен чоң тешиги бар тегерекчелерди сыноо үчүн сырткы диаметри тегерекченин диаметрине барабар болгон аралык втулкаларды колдонууга жол берилет. Аралык втулканын отургуч бетинин бийиктиги сыналуучу тегеректин бийиктигинин жарымынан кем эмес болушу керек.

318. Бир эле учурда бир эле диаметрдеги ортоңку фланецтер менен бири-биринен бөлүнгөн жана негизги фланецтер менен бирдей тегерек кысуучу бети бар бир нече тегерекчелерди, ошондой эле прокладкаларды сыноого жол берилет. Эгерде бир же бир нече сыноо бузулса, аларды алмаштыруу керек, ал эми жабыркабаган тегерек кайра текшерилет.

319. Сыноо тегерекчелеринин натыйжалары «Абразивдик жана эльбор иш куралын сыноо журналында» (3-тиркемеде) жазылып, шнурковкаланып, сургуч мөөрү менен бекитилиши керек. Журналдын беттери номерлениши керек.

320. Абразивдүү шаймандарды, жылмалоочу материалдарды жана абразивдүү пасталарды ташуу "Жылмалоочу материалдар жана абразивдүү аспаптар. Таңгактоо, маркировкалоо, ташуу жана сактоо" деген ченемге ылайык алардын  түрүнө жана маркаларына жараша ящиктерге, каптарга, баштыктар, бочкалар, кутулар, контейнерлер, кутучаларга салынышы керек. Ташуу жана иштетүүдө абразивдик шаймандар катуу түртүүлөргө, соккуларга  жана  нымдуулукка дуушар болбошу керек. Кумдоочу материалдар да нымдуулукка дуушар болбошу керек. Кампада жылмалоочу тегеректи кол менен жылдырууга алардын бузулушуна жол бербөөчү материалдар менен капталган полдо гана жол берилет.

Абразивдик иш куралды жана пасталарды, жылмалоочу материалдарды ташууда аларды жаан-чачындын таасиринен коргоо керек, бул үчүн контейнерлерди жана жабык транспорт каражаттарын колдонуу керек.

321. Абразивдүү шаймандар жана пасталар, жылмалоочу материалдар кургак, жабык желдетилүүчү жайларда сакталышы керек.

Кубдуу бор нитридинен жасалган жылмалоочу материалдар жана шаймандар керектөөчү идиштерде, ал эми башка жылмалоочу материалдар, абразивдүү тилкелер, жылмалоочу баштар, абразивдүү пасталар - керектөөчү же жөнөтүүчү идиштерде сакталууга тийиш.

1С, 2С, 3С типтеги туурасы 150 мм, 5С, 6С, ошондой эле туурасы 45 жана 60 мм СП тибиндеги жылмалоочу сегменттер керектөөчү же ташуучу тарада сакталууга тийиш. Башка түрдөгү сегменттер бийиктиги 600 ммден ашпаган жыймада сакталышы керек.

Жылмалоочу кездеме жана шнур тегеректери жылыткычтардан кеминде 1 м аралыкта стеллаждардагы транспорттук тарада сакталышы керек.

Фибр дисктер алардын таңгагында сакталышы керек. Таңгак аларды колдонуунун алдында гана ачылат.

Жылмалоочу жана кесүүчү дөңгөлөктөрдү сактоо ыкмалары ушул эрежелердин 1-таблицасында көрсөтүлгөнгө ылайык келиши керек. Айланаларды транспорттук тарада сактоого жол берилет.

2-таблица

_____________

** ПП - түз профиль; ПВ – курчутуу менен; ПВД - эки тараптуу кесүү менен; K - шакектүү; ПВК - конус оюгу менен; ПВДК - эки тараптуу конус оюгу менен; 2П - эки тараптуу конус профили менен; ЗП - конус профили менен; ПН - пресстелген  бекиткичтер  менен; ЧK - конус түрүндөгү чыны; ЧЦ - цилиндр формасындагы чыны; ПВДС - эки тараптуу астын кесүү жана ступица менен; T жана IT – тарелка түрүндө; Д – кесилген; 5П - төмөндөтүлгөн борбору менен.

Абразивдик шеверди жылытуу приборлорунан бир метрден кем эмес аралыкта жыймаларда сактоо керек.

Жылмалоочу кездеме жана шнур тегеректери 2 °C, абразивдик устараларды - плюс 15 °Cден төмөн эмес температурада сактоо керек.

Катуу абразивдүү пасталар плюс 25°С ашпаган температурада 90% га чейинки салыштырмалуу нымдуулукта сакталат.

Суюк абразивдүү пасталар плюс 25 °C ашпаган температурада сакталат.

Эльбор пасталары плюс 30 °C ашпаган температурада сакталат.

322. Өндүрүлгөн күндөн тартып сактоонун кепилдик мөөнөтү ашпоого тийиш:

- абразивдүү суюк пасталар - 3 ай;

- бакелиттик жана вулкандык байланыштагы жылмалоочу тегеректер, бакелит байланыштагы кесүүчү тегеректерди, бакелит байланышындагы устун жана сегменттерди - 6 ай;

- вулканиттик байланышта кесүүчү тегеректерди, фибр дисктерин, жылмалоочу терилерди жана андан жасалган буюмдарды, жылмалоочу сезаль тегеректерин, абразивдик катуу жана эльбор пасталары, абразивдүү шевер - 12 ай.

323. Ишкананын ичинде тегерекчелерди ташууда аларды зыяндан сактоо керек. Тегерекчелердин астына серпилгич материалдан (резина, полистирол, кийиз ж.б.) жасалган буфердик жаздыкча коюу керек. Айланаларды ташуу үчүн атайын иштелип чыккан араба резина алкактары бар пружиналарда жана дөңгөлөктөрдүн үстүндө болушу керек. Арабалардын түбү жана капталдары серпилгич материал менен капталган болушу керек. Ташууда жыйманын бийиктиги 500 ммден ашпоого тийиш. Диаметри 500 мм жана андан ашык тегерекчелердин ортосуна ташылып жаткан тегерекчелердин диаметринин 1/2 бөлүгүнөн кем эмес диаметри жана калыңдыгы 0,5 ммден кем эмес амортизатор прокладкалары салынууга тийиш.

Аспапты металл тетиктери жана буюмдары менен бирге ташууга тыюу салынат.

§ 11. Кол электрлештирилген иш курал жана коопсуздук төмөндөтүү трансформаторлору

324. Кол электрлештирилген иш курал (мындан ары - кыска үчүн "электр аспаптары") "Кол электр машиналары. Жалпы коопсуздук талаптары жана сыноо ыкмалары» стандарттын талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

Электр тогуна урунуу коркунучу жогору бөлмөлөрдө жана сыртта I класстагы электр шаймандары менен иштөө үчүн электр коопсуздугу боюнча II тобунан кем эмес, ал эми  II жана III класстагы электр шаймандары менен иштөөгө электр коопсуздугунун I тобунан кем эмес кызматкерлерге уруксат берилет. Электр аспаптары менен иштөөгө кабыл алынган адамдар адегенде эмгекти коргоо боюнча нускама боюнча окуудан жана билимин текшерүүдөн өтүшү керек жана электр инструменттерин колдонуу менен иштөөгө кабыл алуу жөнүндө квалификациялык күбөлүккө ээ болуусу керек.

Электр коопсуздугу боюнча II жана андан жогору группадагы электр персоналына атайын жумуштарды аткаруу укугуна квалификациялык күбөлүктө жазуусу жок электр шаймандары менен иштөөгө уруксат берилет.

325.Электр аспаптары төмөнкү класстарда чыгарылат:

I - электр өткөргүчтүн бардык бөлүктөрү изоляцияланган жана штепсельде жерге туташтыргычы бар электр шайман. I класстагы электр шаймандары негизги изоляциясы бар бардык ток өткөрүүчү бөлүктөргө жана кош же күчөтүлгөн изоляциясы бар айрым бөлүктөргө ээ болушу мүмкүн;    

II - бардык ток өткөрүүчү бөлүктөрү кош же күчөтүлгөн изоляцияга ээ болгон электр шайман. Бул электр аспабында жерге туташтыруучу түзүлүш жок.

I жана II класстагы электр шайманынын номиналдык чыңалуусу: 220 В - туруктуу токтун электр аспабы үчүн, 380 В - өзгөрүлмө токтун электр аспабы үчүн; III - 42 В ашпаган номиналдык чыңалуудагы электр шайман, мында ички жана тышкы чынжырлар башка чыңалуу астында болбойт. III класстагы электр шаймандары коопсуздук боюнча өтө төмөн чыңалуудан иштөөгө ылайыкталган.

Эскертүү. Эгерде коопсуздуктан ашкан төмөн чыңалуу жогорку чыңалууну конвертациялоо жолу менен алынса, анда бул коопсуздук изоляциялоочу трансформатордун (мындан ары - изоляциялык трансформатор) же өзүнчө оромдору бар конвертордун жардамы менен аткарылышы керек.

326. Электр тармагынан кубатталган электр шаймандары штепсельдүү алынбай турган ийкемдүү кабель (шнур) менен жабдылууга тийиш.

Ажыратылбаган, ийкемдүү I класстагы электр аспаптын кабелинде электр аспаптын жерге туташтыргычын вилканын жерге туташтыруучу тиштери менен бириктирүүчү өткөргүч болушу керек.

Электр шайманына кирүү жериндеги кабелди жылуулоочу материалдан жасалган серпилгич түтүк сүрүүдөн жана ийилип калуудан коргоо керек.

Түтүк электр шайманынын корпусунун бөлүктөрүнө бекитилип, кеминде беш кабелдик диаметрге чейин алардан чыгып турушу керек. Түтүктү аспаптын сыртындагы кабелге бекитүүгө тыюу салынат.

327. Бир фазалуу электр шайманын туташтыруу үчүн шланг кабелинде үч өзөк болушу керек: экөөсү кубат үчүн, бирөө жерге тутатштыруу үчүн. Үч фазалуу аспапты туташтыруу үчүн төрт өзөктүү кабель колдонулат, анын бир өзөгү жерге туташтыргыч катары кызмат кылат. Бул талаптар жерге туташтырылган корпусу бар электр аспаптарына гана тиешелүү.

328. Изоляциясы иштебей калса, ток болуп калышы мүмкүн болгон I класстагы электр шайманынын жеткиликтүү металл бөлүктөрү жерге туташтырылышы керек. II жана III класстагы электр аспаптары жерге туташтырылбайт. 

Электр шайманынын корпусун жерге туташтыруу бир эле учурда жумушчу токтун өткөргүчүнүн милдетин аткарбашы керек болгон электр өткөргүч кабелинин атайын өзөгүн колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Бул үчүн нейтралдуу жумушчу зымды колдонууга тыюу салынат.

Штепсельде жумушчулардын тиешелүү саны жана бир жерге туташтыргычы болушу керек. Штепсельдин конструкциясы жерге туташтыруу контакты күйгүзүлгөндө эрте жабылып, ал эми өчүрүлгөндө кийинчерээк ачылуусун камсыз кылууга тийиш.

329. III класстагы электр шаймандарынын сайгычтары 42 Вдан жогору чыңалуу үчүн эсептелген розеткаларга туташтырылбай тургандай түзүлүшү керек.

330. Көчмө төмөндөтүүчү трансформаторлордо, изоляциялоочу трансформаторлордо жана конвертерлерде   жогорку   чыңалуу   тарапта   электр тармагына туташтыруу үчүн вилка бар кабель (шнур) болушу керек. Кабелдин узундугу 2 мден ашпоого тийиш. Анын учтары трансформатордун кысуучусуна пайка (ширетүү) же болт менен бекитилиши керек. Трансформатордун төмөнкү чыңалуу тарабында штепсель вилкалаына уя болушу керек.

331. Конвертерлердин, изоляциялык жана төмөндөтүүчү трансформаторлордун корпустары, баштапкы оромду берүүчү тармактын нейтралдуу режимине жараша, “Электр орнотмолорун орнотуу эрежелерине” ылайык жерге туташтырылууга же нөлдөнүүгө тийиш.

Басаңдатуучу трансформаторлордун экинчи орому жерге туташтырылууга тийиш.

Трансформаторлордун же өзүнчө оромдору бар конвертерлердин экинчилик оромун жерге туташтырууга жол берилбейт.

332. Электр шайманын ар бир чыгарууда төмөнкүлөрдү текшерүү керек:

- бекитүү бөлүктөрүнүн толуктугу жана ишенимдүүлүгү;

- кабелдин жана штепсельдин ишке жарамдуулугун, корпустун изоляциялоочу бөлүктөрүнүн, туткасын жана щетка кармагычтардын капкактарынын бүтүндүгүн, коргоочу капкактардын болушун жана алардын иштөөгө жарамдуулугун (сырттан текшерүү жолу менен);

- которгучтун тактыгы;

- бош жүрүү.

I класстагы электр шаймандары үчүн мындан тышкары, анын корпусу менен шнурдун жерге туташтыргычынын ортосундагы жерге туташтыргычтын иштөө жөндөмдүүлүгү текшерилип, жеке коргонуу каражаттары (электр колкаптар, галоштар, килемдер) же изоляциялык трансформатор, же бөлүү орому бар конвертер, же коргоочу өчүрүүчү түзүлүш берилиши керек.

Көрсөтүлгөн талаптардын жок дегенде бирине жооп бербеген же мезгил-мезгили менен текшерүү мөөнөтү өтүп кеткен электр шайманын ишке берүүгө тыюу салынат.

Ишти баштоодон мурун, текшерүү керек:

- электр тармагындагы токтун чыңалуусунун жана жыштыгынын табличкада көрсөтүлгөн электр шайманынын электр кыймылдаткычынын тогунун чыңалуусуна жана жыштыгына ылайык келиши;

- иштөөчү   аткаруучу   шайманды бекитүүнүн ишенимдүүлүгү: бургулар, абразивдүү дөңгөлөктөр, тегерек араалар, ачкыч-саптамалар ж.б.

333. I класстагы электр шаймандары менен иштөөдө төмөнкү учурлардан тышкары, жеке коргонуу каражаттарын (диэлектрик   колкаптар, галоштар, килемдер ж.б.) колдонуу милдеттүү:

- бир гана электр аспабы изоляциялоочу трансформатордон иштейт;

- электр аспабы өз алдынча кыймылдаткыч-генератор комплектинен же бөлүүчү орому бар жыштык өзгөрткүчтөн иштейт;

- электр шайманы автоматтык  өчүргүч  менен  иштейт.

Жумушчуларга электр тогуна урунуп калуу коркунучу жок бөлмөлөрдө диэлектрдик колкаптарды, ал эми полдору өткөрүүчү жайларда диэлектрдик галоштарды же килемдерди колдонуу зарыл.

334.   II жана III класстагы электр шаймандары менен жумушчулардын электр тогуна урунуу коркунучу жогору болбогон бөлмөлөрдө жеке коргонуу каражаттарын колдонбостон иштөөгө уруксат берилет.

335. Идиштерде, аппараттат жана алардан жылып чыгуу жана чыгуу мүмкүнчүлүгү чектелген башка металл конструкцияларда I жана II класстагы электр шаймандары менен иштөөгө, мында бир гана электр шайманын өз алдынча кыймылдаткыч-генератор комплекси, изоляциясы менен иштөөгө уруксат берилет, изоляциялык орому бар трансформатор же жыштык өзгөрткүч, ошондой эле III класстагы электр шаймандары, мында кубат булагы (трансформатор, конвертер ж.б.) идиштин сыртында болушу керек, ал эми анын экинчи схемасы жерге туташтырылбашы керек.

336. Автотрансформатор, резистор же потенциометр аркылуу жалпы пайдалануудагы электр тармагына 42 В чейин чыңалуудагы электр шайманын кошууга болбойт.

337. Казандардын, турбиналык конденсаторлордун, трансформатордук бак жана башка идиштердин мештеринин жана барабандарынын ичине электр аспабы кошулган трансформаторду же жыштык өзгөрткүчтү алып кирүүгө тыюу салынат.

Жер астындагы курулуштарда (кудук, камераларда ж. б.) иштегенде, ошондой эле жер жумуштарын жүргүзүүдө трансформатор ошол курулмалардан тышкары жайгашуусу керек.

338. Тармакка көмөкчү жабдууларды (трансформаторлорду, жыштык өзгөрткүчтөрдү, коргоочу өчүрүүчү түзүлүштөрдү ж.б.) кошуу (ажыратуу), аны текшерүү, ошондой эле бузулууларды жоюу электр коопсуздугу боюнча III тайпадан кем эмес атайын даярдалган персонал тарабынан жүргүзүлүшү керек.

339. Электр аспаптын кабели кокусунан бузулуудан жана ысык, нымдуу же майлуу беттерге тийүүдөн корголушу керек.

Кабелди тартууга, бурмалоого жана ийүүгө, ага жүк салууга, ошондой эле трос, кабелдер жана газ менен ширетүүчү жең менен кесип өтүүгө жол берүүгө тыюу салынат.

340. Электр аспабынын жумушчу бөлүгүн патронго орнотуу жана аны патрондон чыгаруу, ошондой эле аспапты электр кубатынан ажыратып, толук токтогондон кийин тууралоо керек.

341. Электр шаймандары менен иштеген адамдарга электротехникалык персоналды кошпогондо, аспапты, кабелди, штепсельдик байланыштарды жана башка тетиктерди демонтаждоо жана оңдоого тыюу салынат.

342. Шатыдан электр шаймандары менен иштөөгө тыюу салынат.

343. Аспап иштеп турганда, кырындыларды же талкандарды кол менен кетирбөө керек. Электр аспабы атайын илгичтер же щеткалар менен толук токтогондон кийин кырындылардын тазаланат.

344. Электр бургу менен иштегенде бургулана турган объектилер бекем бекитилиши керек. Айлануучу кесүүчү аспапка кол менен тийүүгө тыюу салынат.

345. Басым рычагынын жардамы менен электрдик бургу менен бургулоодо рычагдын учу тайып кете турган бетке турбашы үчүн кам көрүү керек.

Жумуш үчүн колдонулган рычагдар инвентаризацияланып, шаймандар бөлмөсүндө сакталууга тийиш. Рычаг катары туш келди объекттерди колдонууга тыюу салынат.

346. Тоңгон жана нымдуу тетиктерди электр шаймандары менен иштетүүгө тыюу салынат.

347. Тамчылардын жана чачырандылардын таасиринен корголбогон, айырмалоочу белгилери жок (үч бурчтуктагы тамчы же эки тамчы) электр шаймандары менен тамчылардын жана чачырандылардын таасири астында иштөөгө тыюу салынат, чачыратуу ошондой эле кар же жамгыр учурунда ачык жерлерде тыюу салынат.   

Мындай электр шайман менен сыртта кургак аба ырайында гана, ал эми жамгыр же кар жааган учурда - кургак жерде же полдо жабуунун астында иштөөгө уруксат берилет.

348. Тармакка кошулган электр шайманын көзөмөлсүз калтырууга, ошондой эле аны менен иштөөгө укугу жок адамдарга берүүгө тыюу салынат.

349. Электр шайманы капыстан токтоп калганда (тармакта электр жарыгы үзгүлтүккө учурап, кыймылдуу тетиктердин тыгылып калышы ж.б.) аны өчүргүч менен өчүрүү керек. Электр шайманын бир жумуш ордунан экинчи жумуш ордуна которгондо, ошондой эле жумушта тыныгуу учурунда жана ал аяктагандан кийин электр аспапты электрден ажыратып салуу керек.

350. Эгерде эксплуатациялоо учурунда электр шайманынын бузулушу аныкталса же аны менен иштеген адам токтун бир аз болсо да таасирин сезсе, жумуш токтоосуз токтотулуп, бузулган аспап текшерүүгө жана оңдоого тапшырылууга тийиш.

351. Мезгил-мезгили менен текшерүү мөөнөтү аяктаган электр шайманын иштетүүгө тыюу салынат, эгерде төмөндөгүдөй бузулуулардын жок дегенде бири болсо:

- штепсель байланышынын, кабелдин же анын коргоочу түтүгүнүн бузулушу;

- щетка кармагычтын капкагынын бузулушу;

- которгучтун бүдөмүк иштеши;

- коллектордогу учкундуу щеткалар, анын бетинде тегерек оттун пайда болушу менен коштолушу;

- редуктордон же вентиляциялык түтүктөрдөн майлоочу майдын агып чыгышы;

- күйүп изоляцияга мүнөздүү түтүн же жыттын пайда болушу;

- чуунун, тыкылдатуунун, титирөөнүн пайда болушу;

- корпус бөлүгүндө, туткасында, коргоочу тосмолордо сынуу же жаракалардын пайда болушу;

- аспаптын жумушчу бөлүгү жабыркаганда;

- корпустун металл бөлүктөрүнүн жана электр вилкасынын нейтралдуу кысуу төөнөгүчүнүн ортосундагы электр байланышынын жоголушу.

352. Электр аспаптары жана ага кошумча жабдуулар (трансформаторлор, жыштык өзгөрткүчтөр, өчүргүчтөр, узартуу кабелдери) мезгил-мезгили менен 6 айда бир жолудан кем эмес текшерилип турууга тийиш.

Электр шаймандарын жана көмөк шаймандар мезгилдүү текшерүү төмөнкүлөрдү камтыйт:

- сырткы кароо;

- 5 мүнөттөн кем эмес бош жүрүүнү текшерүү;

- изоляциянын каршылыгын 500 В чыңалуу үчүн мегаомметр менен өчүрүү менен 1 мүнөткө өлчөө, мында изоляциянын каршылыгы 0,5 МОм кем болбошу керек;

- жерге туташтыруу чынжырын оңдугун текшерүү (I класстагы электр аспаптары үчүн).

353. Электр аспабында оромдун жана ток өткөрүүчү кабелдин каршылыгы корпуска жана сырткы металл бөлүктөргө карата өлчөнөт; трансформаторлор үчүн - баштапкы жана экинчи оромдун ортосунда жана ар бир оромдун жана корпустун ортосунда өлчөнөт.

354. Жерге туташтыруу чынжырынын ишке жарамдуулугу 12 В ашпаган чыңалуудагы түзүлүштүн жардамы менен текшерилет, анын бир контакты шнурдун жерге туташтыргычына, экинчиси аспаптын тийүүгө жеткиликтүү металл бөлүгүнө туташтырылган (үчүн мисалы, шпиндельге). Аспап токтун бар экендигин көрсөтсө, аспап тейлөөгө жарамдуу деп эсептелет.

355. Электр шайманын капиталдык оңдоодон же анын электр бөлүгүн оңдоодон кийин ал сыноолорго дуушар болушу керек, анын программасына төмөнкүлөр кирет:

- сырттан текшерүү жолу менен монтаждын тууралыгын текшерүү жана номиналдык чыңалууга кошулган электр аспабында өчүргүчтү үч жолу күйгүзүү жана өчүрүү, мында баштоо жана токтотууда каталар болбошу керек;

- жерге туташуу чынжырынын оңдугун текшерүү (I класстагы электр аспаптары үчүн);

- электрдик изоляциянын бекемдигин текшерүү;

- 30 мүнөттөн кем эмес обкатка режиминде иштөө;

356. Электр шайманы капиталдык оңдоодон өткөндөн кийин, ток өткөрүүчү бөлүктөр менен корпустун же негизги изоляция үчүн бөлүктөрүнүн ортосундагы изоляциянын каршылыгы 2, кошумча үчүн -5, күчөтүлгөн үчүн -7 МОм болушу керек.

357.  Электр шайманынын изоляциясынын диэлектрдик бекемдигин текшерүү I-1000 В, II-250 В, III-400 В класстагы электр шаймандары үчүн 50 Гц өзгөрмө токтун чыңалуусу менен жүргүзүлүшү керек.

Сыноочу комплекттин электроддору вилканын ток өткөрүүчү контакттарынын бирине жана изоляциялоочу материалдан жасалган электр аспаптын корпусуна тагылган шпинделге же металл корпуска же фольгага (ажыраткыч күйгүзүлүшү керек) колдонулат.

Аспаптын изоляциясы белгиленген чыңалууга 3 секунд туруштук бериши керек.

Сыноо убактысын 1 с чейин кыскартууга жол берилет, эгерде сыноо чыңалуусу 20%ке жогорулатылган болсо.

358.  Ишке киргизүүдө ошондой эле төмөндөтүүчү жана изоляциялоочу трансформаторлорду, жыштык өзгөрткүчтөрдү жана коргоочу жана ажыратуучу түзүлүштөрдү капиталдык оңдоодон өткөндөн кийин алардын ором изоляциясын сыноо ар бирине кезектешип берилген жогорулатылган (сыноо) чыңалуу менен жүргүзүлүшү керек. Мында калган ором жерге туташтырылган корпуска жана магниттик чынжырга электр менен туташтырылууга тийиш. Сыноонун узактыгы 1 мүн.

Сыноо чыңалуу кабыл алынат:

- 500 В трансформатордун жана жыштык өзгөрткүчтүн экинчи оромунун номиналдык чыңалуусунда 42 В чейин;

- 1350 В трансформатордун жана жыштык өзгөрткүчтүн биринчи жана экинчи оромдорунун номиналдык чыңалуусунда, тиешелүүлүгүнө жараша 127-220 В, өчүргүчтүн 127-220 В чыңалуусунда;

- 1800 В трансформатордун жана конвертордун биринчи жана экинчи оромдорунун номиналдык чыңалуусунда, тиешелүүлүгүнө жараша ток жыштыгы 380-400 В, өчүргүчтүн берүү чыңалуусунда 380-400 В;

359. Электр шаймандарын, төмөндөтүүчү жана изоляциялоочу трансформаторлорду, жыштык өзгөрткүчтөрдү, коргоочу өчүрүүчү түзүлүштөрдү жана кабелдерди текшерүүнүн жана сыноолордун натыйжалары “Электр аспаптарын жана көмөкчү жабдууларды эсепке алуу, текшерүү жана сыноо” журналына жазылууга тийиш (4-тиркеме). Журналды ишкананын бөлүмчөсүнүн буйругу менен дайындалган, электр шайманынын коопсуздугуна жана ишке жарамдуулугуна жооптуу адам жүргүзүшү керек.

360. Инвентарлык номерлер жана кезектеги текшерүүлөрдүн датасы электр аспабынын корпустарында, ал эми төмөндөтүүчү жана изоляциялык трансформаторлордо, жыштык  жана өчүргүчтөрүндө - кезектеги изоляциянын инвентарлык номерлери жана каршылык өлчөө даталары көрсөтүлүшү керек.

361. Электр  шаймандарын жана ага кошумча жабдууларды сактоо анын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн атайын стеллаждар, текчелер, кутулар менен жабдылган кургак бөлмөдө болушу керек. Мындан тышкары, электр аспаптын паспортунда көрсөтүлгөн сактоо шарттарына талаптар аткарылышы керек.

Электр аспаптарын таңгаксыз эки жана андан ашык катар кылып сактоого тыюу салынат.

Ишкананын ичинде электр шайманын ташууда, аспапка зыян келтирбөө үчүн сактык чаралары көрүлүшү керек. Электр аспапты металл тетиктери жана буюмдары менен бирге ташууга тыюу салынат.

§ 12. Көчмө кол электр чырактары

362. Көчмө кол электр чырактарынын (мындан ары - кыскалык үчүн – чырактар) чагылткычка, коргоочу торго, илгичке жана вилкалуу шланг зымы болууга тийиш; торду туткага бурамалар же кыскычтар менен бекитүү керек. Патрон жарык берүүчү корпуска патрондун ток өткөрүүчү бөлүктөрүнө жана чырактын түбүнө тийүүгө болбой тургандай кылып салынышы керек.

363. 12В жана 42В вилкалары 127В жана 220В розеткаларга туура келбеши керек. 12 жана 42В чыналуудагы розеткалар 127В жана 220В розеткаларынан айырмаланышы керек.

364.  Кооптуу жана өзгөчө кооптуу бөлмөлөрдө жарык берүүчү чыракты кубаттандыруу үчүн 42 В жогору эмес чыңалууну колдонуу керек.

Өзгөчө жагымсыз шарттар болгондо, тактап айтканда, электр тогуна урунуу коркунучу бекемдик менен күчөгөндө, чоң металл, жакшы негизделген беттер менен иштөөнүн ыңгайсыз абалы (мисалы, барабандарда, газ түтүктөрүндө жана казан мештеринде же туннелдерде иштөө), кол чырагына чыңалуу 12 В жогору эмес берилиши керек.

365. Барабандарды, түтүктөрдү жана казандардын, туннелдердин ж.б. көчмө төмөндөтүүчү трансформаторду алып кирүүгө тыюу салынат.

366. Чыңалууну төмөндөтүү үчүн автотрансформаторлорду, дроссель катушкаларын жана реостаттарды колдонууга тыюу салынат.

367.  Чыракты электр тармагына туташтыруу үчүн «450 В чейин чыңалууга электр тармагына туташтыруу үчүн зым жана шнур». Техникалык шарттарга” ылайык келген, кесилиши 0,75-1,5 мм2 болгон жез өткөргүчтөрү бар, пластик же резина изоляциясы менен поливинилхлорид же резина кабыкта жарыктандыруучу түзүлүшкө кирүү жериндеги зым сүрүлүүдөн жана ийилип калуудан корголушу керек.

368. Чырактын зымы нымдуу, ысык же майлуу беттерге тийбеши керек.

369. Эгерде эксплуатациялоо учурунда электр чырагынын, зымдын же трансформатордун бузулушу аныкталса, аларды электр тармагынан ажыраткандан кийин аларды тейлөөгө жарактууларына алмаштыруу зарыл.

370. Чырактарды кургак жерде сактоо керек.

371. Чырактарды берүүдө аларды берүүчү жана кабыл алуучу адамдар лампалардын, патрон, вилкалардын, зымдардын жана башкалардын жакшы абалда болушун текшерүүгө милдеттүү.

372. Чыракты оңдоону электр кызматкерлери жүргүзүшү керек.

373.  Иштеп жаткан чырак мезгил-мезгили менен 6 айда бир жолудан кем эмес 500 В чыңалуудагы мегаомметр менен изоляциянын каршылыгын өлчөө керек; бул учурда каршылыгы  жок эле дегенде 0,5 MОм болушу керек.

§ 13. Слесарлык-согуу кол шайманы

374. Күнүмдүк колдонуу үчүн колго кармалуучу слесарлык-согуу шаймандары жекече же бригадалык колдонуу үчүн жумушчуларга берилиши керек.

375. Балканын жана кувалда баштары жылмакай, бир аз томпок бетке ээ болушу керек, оюктары, чиптери, чуңкурлары, жаракалары жана чыгуулары жок  болуусу зарыл.

376. Балканын, кувалда жана башка сокку уруучу шаймандардын кармагычтары түйүндөрү жана кыйшаюулары жок кургак катуу жыгачтан (кайың, эмен, бук, клен, күл, тоо күлү, кизил, граб) же эксплуатациялоону камсыз кылган синтетикалык материалдардан жасалышы керек. Жумшак жана чоң катмарлуу жыгач түрлөрүнөн (карагай, сосна ж.б.), ошондой эле чийки жыгачтан жасалган туткаларды колдонууга тыюу салынат. Балка кармагычтары, кескичтер ж.б. кесилишинде бүт узундугу боюнча сүйрү формага ээ, жылмакай жана жаракалар болбошу керек.                  

Шайманды сермеп жана урганда тутка колунан тайып кетпеши үчүн тутканын бош учу менен бир аз калың болушу керек (кувалдадан башкасы). Балкаларда туткасы бош четине карай бир аз ичке болуп калат. Балка калыңдалган учуна карай туткага кынсыз орнотулат.

Туткучтун огу шаймандын узунунан кеткен огуна катуу перпендикуляр болушу керек. Туткадагы шайманды бекемдөө үчүн клин жумшак болоттон жасалып, оюктары (ерш) болушу керек. Балкалардын туткаларына клиндерди киргизүүдө аларды кычкачтар менен кармоо керек.

377. Туткасы учтуу учтарга орнотулган (напильник, шабер ж.б.) менен металл кармагыч шакекчелери жок иштөөгө тыюу салынат.

378. Күрөктөрдүн кармагычтары (саптары) кармагычтарга бекем бекитилип, кармагычтан чыгып турган бөлүгү күрөктүн тегиздигине кыйшайтып кесилиши керек. Күрөк кармагычтары түйүндөрү жок жыгачтан жана жантайма же синтетикалык материалдардан жасалышы керек.

Лом тартылган жана учтуу учтары менен түз болушу керек.

379. Сокку аспабында (зубила, крейцмейсель, бородка, кертиктер, өзөктөр ж.б.) жаракалары, быдырлары, жумушчу катуулануусу жана кыйшыктары жок жылмакай желке бөлүгү болушу керек. Аягында эч кандай бузугу болбошу керек. Сокку куралдын узундугу 150 мм кем эмес болушу керек.

Зубила жумушчу бөлүгүн курчутуу бурчу иштетилип жаткан материалга дал келиши керек: чоюн менен колону кесүү үчүн - 70 °, орточо катуулуктагы болот үчүн - 60 °, жез жана латун үчүн - 45 °, алюминий жана цинк үчүн - 35°. Зубиланын ортоңку бөлүгү сүйрү же көп кырдуу кесилишине ээ болушу керек, каптал беттеринде курч жээктери жана быдырлары жок, соккусу кесилген конус формасында болушу керек.

Муздак кесүү үчүн согуу үчүн 30 мм узундуктагы кескичтин жумушчу бөлүгүнүн беттик катуулугу 54-58 HRC, ысык үчүн - 50-55 HRC, 20 мм узундуктагы сокку бөлүктүн катуулугу - 30-40 HRC болушу керек..

380. Балканы колдонуу менен клин же кескичтер менен иштөөдө узундугу 0,7 м кем эмес кармагычы бар клин кармагычтар колдонулушу керек.

381. Сокку шаймандар менен иштөөдө жумушчулар көзгө бөлүкчөлөрдүн кирүүсүн алдын алуу үчүн коргоочу көз айнек тагынышы керек.

382. Кычкач колдонууда шакектерди колдонуу керек. Шакектердин өлчөмдөрү иштетилип жаткан даяр буюмдардын өлчөмдөрүнө туура келиши керек. Кычкачтардын кармагычтарынын ички жагында манжалардын кысылышына жол бербөө үчүн токтотуучу жай болушу керек.

383. Кычкачтын металл туткаларынын беттери жылмакай (тешиксиз, оюктарсыз жана быдырларсыз) жана кабырчыксыз болушу керек.

384. Бурагычты винттин же бураманын башындагы оюктун өлчөмүнө жараша жумушчу бөлүгүнүн (лопатка) туурасына жараша тандоо керек.

385. Ачкычтардын боштугунун (кармоонун) өлчөмдөрү болттордун баштарынын (гайкалардын беттеринин) өлчөмдөрүнөн 0,3 мм ашпоого тийиш. Жаак тегиздиктеринин жана болттордун же гайкалардын баштарынын ортосунда боштук бар подкладкаларды колдонууга тыюу салынат.

Ачкычтардын жумушчу беттеринде кыйшаюулар болбошу керек, ал эми туткаларында чыгуулар болбошу керек. Ачкычтын өлчөмү туткасында белгилениши керек. Гайкаларды жана болтторду буроодо жана бекемдөөдө ачкычтарды кошумча рычагдар, экинчи ачкычтар же түтүктөр менен узартууга тыюу салынат. Зарыл болсо, узун туткасы бар ачкычтарды колдонуу керек. Ачкычтардын туткаларын "жылдыз" түрүндөгү кошумча рычагдар менен гана узартууга жол берилет.

386. Иш ордунда аспап тоголонуп же кулап кетпегидей кылып жайгаштырылышы керек. Аспапты тосмолордун тосмолоруна же короо аянтынын корголбогон четине, подмост, ошондой эле ачык люктарга, кудуктарга жакын коюуга тыюу салынат.

387. Аспапты алып жүрүүдө же ташууда курч бөлүктөрү корголушу керек.

388. Кол согуу шайманынын жакшы абалына шайманды берүүчү (кабыл алуучу) адамдар (шайманчы) жана аны колдонуучу жооптуу болот.

389. Кол менен жасалган бардык металл иштетүүчү жана согуу шаймандар (шайман бөлмөсүндө да, тапшырылган да) кварталына бир жолудан кем эмес бөлүмгө бекитилген инженердик-техникалык кызматкер тарабынан мезгил-мезгили менен текшерилип турушу керек. Аспаптын ишке жарамдуулугуна жумушка чейин жана жумуш учурунда жоопкерчилик тиешелүү коопсуздук эрежелери менен аныкталат. Бузук аспапты алып салуу керек.

§ 14. Пневматикалык иш курал

390. Пневматикалык аспаптар «Кол пневматикалык машиналарга коюлган талаптар” Жалпы коопсуздук талаптарына» ылайык келүүгө тийиш.

Пневматикалык аспаптар менен иштөөгө өндүрүштүк окуудан өткөн жана эмгекти коргоо боюнча нускама боюнча билимин текшерүүдөн өткөн жана пневматикалык аспаптар менен иштөөгө кабыл алууда билимин текшерүү боюнча канааттануу жазуусу бар 18 жаштан кем эмес адамдарга уруксат берилет.

391. Пневматикалык аспаптын жумушчу бөлүгү талаптагыдай курчтулуп, бузулуулардан, жаракалардан, оюктардан жана быдырлардан таза болушу керек. Аспаптын каптал четтери курч четтери болбошу керек; шыйрак түз, кыйшык жана жаракаларсыз, жеңдин өлчөмдөрүнө дал келиши керек, өзүнөн-өзү жоголуп кетпеш үчүн бекем жана туура борборлоштурулган болушу керек. Эгерде втулкада ойноо бар болсо, подкладка (клиндөө) колдонууга же пневматикалык аспап менен иштөөгө тыюу салынат.

392. Пневматикалык шайманды иштетүүчү клапан оңой жана тез ачылып жабылышы керек жана жабык абалда абаны киргизбеши керек.

393. Пневматикалык аспаптар ийкемдүү шлангдарды колдонууга тийиш. Бузулган шлангдарды колдонууга болбойт.

Шлангдарды пневматикалык аспапка бекитүү жана аларды ниппель же штуцер жана кычкачтар аркылуу бири-бирине кошуу керек. Шлангдарды зым менен бекитүүгө тыюу салынат.

Аба түтүктөрүн пневматикалык шаймандарга, түтүк өткөргүчтөрүнө туташтыруу жана шлангдарды бири-бирине кошуу жерлери абаны өткөрбөшү керек.

394. Шлангды пневматикалык аспапка туташтыруунун алдында аба линиясын, ал эми шланг линияга кошулгандан кийин шланг да үйлөнүүсү керек. Тазалоодо шлангдын бош учу бекитилиши керек. Курал футоркадагы торду тазалагандан кийин шлангга бекитилет.

395. Аба берүүчү түтүктө өчүрүүчү арматура болушу керек.

396. Шлангды линияга жана аспапка туташтыруу, ошондой эле аны ажыратуу жабык клапандар менен жүргүзүлүүгө тийиш. Шланг кокустан бузулуп калбагыдай жана унаалар басып калбагыдай жайгаштырылышы керек.

397. Пневматикалык аспаптын шлангдарын эксплуатациялоо учурунда чоюуга же ийүүгө тыюу салынат. Ошондой эле аларды трос, кабелдер жана газ менен ширетүүчү жеңдер менен кесип өтүүгө жол берилбейт.

398. Пневматикалык аспапка аба анын жумушчу абалына орнотулгандан кийин гана берилиши керек (мисалы, сокку уруучу аспаптын жумушчу бөлүгү иштетилип жаткан материалга таянышы керек). Аспаптын бош туруп иштөөсүнө ал сыноодон өткөндө гана (жумуш башталганга чейин же оңдоо учурунда) жол берилет.

399.  Көз айнек жана кол каптардагы пневматикалык сокку уруучу аспап менен иштөө зарыл.

400. Клапандары жөнгө салынбаган пневматикалык аспап менен иштөөгө тыюу салынат.

401. Шатыдан пневматикалык аспаптар менен иштөөгө тыюу салынат.

402. Шлангда кысылган аба болгон учурда иш учурунда аспаптын жумушчу бөлүгүн оңдоого, тууралоого жана өзгөртүүгө тыюу салынат.

403. Пневматикалык аспап менен титирөөдөн коргоочу жана жумушчу шайманды башкаруу каражаттары жок, ошондой эле чуу басуучусу жок иштөөгө тыюу салынат.

404. Чуу күчөгөн аймакта пневматикалык шаймандар менен иштегендер жеке коргонуу шаймандарын (чууга каршы кулакчындар, вкладыш жана антифондор) колдонушу керек.

405. Пневматикалык урма аспап менен иштебей турган соккулар учурунда жумушчу бөлүктүн өзүнөн өзү чыгып кетүүсүн болтурбоочу түзүлүштөрсүз иштөөгө тыюу салынат.

406. Жылмалоочу машина, араалардын жана рубаноктун жумушчу бөлүгүнүн коргоочу тосмосу болууга тийиш.         

407. Пневматикалык аспап менен иштөөдө аны жумушчу бөлүгүнөн кармоого тыюу салынат.

408. Пневматикалык куралга басым жай акырындык менен жүргүзүлүүгө тийиш.

409. Пневматикалык шайманды туткасы менен гана алып жүрүүгө болот. Бул үчүн шлангды же аспаптын жумушчу бөлүгүн колдонууга тыюу салынат.

410. Жумушта үзгүлтүккө учураганда, шлангдар сынганда жана ар кандай бузулуулар болгондо пневматикалык аспапка кысылган аба берүүнү токтоосуз түрдө токтотуу керек (жабуучу арматура жабылат).

411. Шлангдар оң температурада үй ичинде сакталышы керек.

412. Пневматикалык шаймандарды берген адам аларды берүүдөн мурун дароо текшерүүдөн өтүшү керек. Пневматикалык аспап эксплуатациялоо учурунда күн сайын жумуштун аягында кирден тазаланууга жана зарыл болгон учурда бекиткичтерди бекемдеп турууга тийиш. Пневматикалык аспаптар, анын иштөө шарттарына жана ишке жарамдуулугуна карабастан, 6 айда бир жолудан кем эмес демонтаждоо, жууп, тетиктерин майлоо жана ротордун лопаткаларын толтуруу, текшерүү учурунда табылган бузулган же катуу эскирген тетиктерди алмаштыруу керек. Аспапты чогулткандан кийин шпиндельдин ылдамдыгын паспорттук маалыматтарга ылайык келтирүү жана анын 5 мүнөт бою бош жүрүүсүн текшерүү керек.

Жогорудагы иштерди аткарган кызматкер эсепке алуу жана текшерүү журналына аспаптын ишке жарамдуулугун жазууга милдеттүү.

413. Пневматикалык аспаптын титирөө параметрлери жана чуунун мүнөздөмөлөрү аны оңдоодон кийин демонтаждоо менен коштолушу керек.

414. Титирөөнүн параметрлери төмөнкүдөй аныкталат: "Кол машиналары. Титирөө параметрлерин өлчөө ыкмалары", Р 50209-92 "Титирөө. Механикалык балкаларды сыноо үчүн талаптар" жана аспаптардын белгилүү бир түрлөрү үчүн стандарттар. Параметрлер инструменттин паспортуна киргизилиши керек.

415. Пневматикалык аспапты оңдоодон кийин сыноодо стационардык фондо чуунун кийлигишүүсүнүн деңгээли сыналган аспаптын үн кубаттуулугунан 6 дБ А кем эмес болушу керек.

§ 15. Монтердук тырмак жана лаздар

416. Монтер тырмактары²  ТУ (тех. шарттар) электр берүү линиялары үчүн темир-бетон тиркемелери бар жыгач жана жыгач мамыларда, ошондой эле байланыш линияларынын мамыларында иштөө үчүн арналган.

ТУ монтер лаздары (техникалык шарттар) СВ110-1-a жана СВ105-3,5 типтеги типтеги 10 кВ электр чубалгыларынын жана СВ95-1-a (2а) тибиндеги 0,4 кВ электр чубалгыларынын темир-бетон таянычтарына чыгуу үчүн арналган.

417. Тырмактардын жана лаздардын металл бөлүктөрүндө оюктар, жаракалар, сыныктар, быдырлар, курч четтери болбошу керек. Ширетүү орду тегиз, жылмакай, чуңкурлардан жана башка кемчиликтерден таза болууга тийиш. Алынып  туруучу  тиштерди  кулатууга  же кыйшайтууга болбойт.

418. Бекитүү үчүн курлардын материалдары жана конструкциялары ар кандай климаттык шарттарда жана мезгилдерде иштөөнүн ишенимдүүлүгүн жана ыңгайлуулугун камсыз кылууга тийиш.

Ишкананын бөлүмүнүн буйругу менен тырмактардын жана лаздардын жакшы абалы үчүн жооптуу адамдар  дайындалат.

419. Медициналык кароодон өткөн жана альпинизмге жарамдуу деп табылган кеминде 18 жашка толгон адамдар (жумушчулар жана инженер-техник кызматкерлер), альпинизм боюнча кеминде бир жылдык стажы бар жана үчүнчүдөн кем эмес тарифтик разряды бар адамдар  өз алдынча альпинизм иштерин аткарууга уруксат берилет[2]. Биринчи жолу альпинизмге кабыл алынган жумушчулар ишкананын буйругу боюнча дайындалган тажрыйбалуу жумушчулардын жетекчилиги астында бир жыл бою иштеши керек. Өз алдынча альпинизм ишине кабыл алынган адамдардын квалификациялык күбөлүктө бул жумуштарды аткаруу укугуна тиешелүү жазуу болушу керек.

420. Тирекке чыгуунун алдында тырмактарды жана лазды кылдаттык менен карап чыгуу жана аларды сыноо мөөнөтү өтүп кетпегендигине жана тетиктер менен тетиктердин жакшы тартипте экендигине ынануу керек. Ширетүүлөрдүн  бекемдигине, шыбыктардын катуу эритмелеринин бүтүндүгүнө, кайыш тигишинин коопсуздугуна жана боолордун ишенимдүүлүгүнө, гайкалардын жана төөнөгүчтөрдүн болушуна жана гайкаларды бекитүүнүн ишенимдүүлүгүнө өзгөчө көңүл буруу керек. Курт механизминин барабанындагы кош пружина лентасынын учу, ошондой эле универсалдуу лаздардын кабелдик илмектеринин учуна механизмдин корпусунун розеткасына бекитилишинин ишенимдүүлүгү, анын иштөөгө жарамдуулугу туткасын айландыруу менен текшерилет.

421. Туюк же сынган тырмактарды жана лаздарды пайдаланууга тыюу салынат.

422. Тырмактар ​​жана лаздар 6 айда бир жолудан кем эмес 1350 Н (135 кгс) статикалык жүк менен мезгил-мезгили менен сыноодон өткөрүлөт.

Сыноодо статикалык жүк ар бир тырмакка же лазга 5 мүнөткө түздөн-түз бекитүүчү боолорго түшүрүлөт, ошондуктан жүктүн огу бут таянгычтын борбору аркылуу өтөт (11-сүрөт).

Эгерде тырмактын же лаздын конструкциясы аларды бекитүүчү боо менен бирге сынап көрүүгө мүмкүндүк бербесе, тырмакты же лазды жана бекитүүчү боолорду өзүнчө сыноого жол берилет.

423. Сыноо үчүн берилген монтер тырмактары адегенде сырттан кылдат текшерүүдөн өткөрүлөт.

Тырмактарды кароодо бардык тетиктердин бекитилишинин абалына (орок сымал бөлүктүн буттун тактайына, шыбыктардын бекитилишине), кайыштарды тигиштин коопсуздугуна жана токууларга тигүү ишенимдүүлүгүнө көңүл буруу керек. Бекитүү гайканы бекем тартылып, кармап турган шакекче менен жабыш керек. Шиштер толугу менен сайылып, туура курчутулушу керек.

Текшерүүдөн жана табылган кемчиликтерди жоюудан кийин тырмактар ​​жүк менен сыналат. Тырмактын бекемдиги тырмактын санына туура келген диаметрдеги жыгач мамыга жумушчу абалында статикалык жүк менен текшерилет.

Тырмак статикалык жүктөмгө туруктуу деформациясыз жана ширетүүчү жерлерди үзбөстөн, курду үзбөстөн жана токууга зыян келтирбестен туруштук берүүгө тийиш.

Статикалык жүктү алып салгандан кийин калган деформацияларга жол берилбейт.

Туруктуу деформациялардын жоктугу сынакдын алдында жана андан кийин киришин өлчөө жана тырмакты көтөрүү жолу менен текшерилет.

11-сүрөт. Монтер тырмактарын сыноо схемасы: (P - сыноо жүк).

424. Лаздарды текшерүүдө тетиктердин байланыштары, болттуу кошулмалардын абалы, ошондой эле контргайкалардын жана шплинттердин бар-жоктугу, ремень бекиткичтеринин абалы текшерилет. Кабель тросунун түйүндөрүнүн абалына жана универсалдуу лаздарда анын ачылышын жөнгө салуу механизмине өзгөчө көңүл бурулат.

Трос байламын текшерүүдө трос зымдардын жана кош пружинанын лентасынын бутактарынын эскирүү даражасы жана анын кабель менен туташтырылышынын ишенимдүүлүгү аныкталат. Ширетүүчү жерлерди жаракалар же механикалык бузулуулар текшерилиши керек. Эскирген же бузулган шиштерди алып салуу жана жаңылары менен алмаштыруу керек.

Текшерүүдөн жана табылган кемчиликтерди жоюудан кийин лаздар сыноодон өткөрүлөт.

Сыноодо лаздар өздөрүнүн жумушчу абалында алар арналган электр өткөргүч мунарасынын төмөнкү бөлүгүнүн конфигурациясын окшоштурган атайын сыноо стендине орнотулушу керек.

Статикалык жүктөмдү текшерүүдөн кийин ар бир лаз тышкы текшерүүдөн өткөрүлөт. Трос байламынын киришин жөнгө салуу механизминин иштөөсүндө тетиктердин калдык деформацияларын, жаракаларды, бекитүүчү боолордун үзүлүшүн же тыгылышын көрсөткөн лаздар четке кагылат жана андан ары иштөөгө жол берилбейт.

425. Тырмактарды жана лаздарды сыноонун натыйжалары «Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана түзүлүштөрдү эсепке алуу жана текшерүү журналына» жазылат. Ар бир тырмактын же лаздын боосуна анын номери жана кийинки сыноонун датасы жазылган бирка бекитилиши керек.

426. Тамандын жүгүн бекемдөө үчүн боолор текшерилбейт, алардын андан ары колдонууга жарактуулугу текшерүү жолу менен белгиленет.

5-бөлүм. Ширетүү жана башка от жумуштары⁴

§ 16. Жалпы талаптар

427. Бардык ширетүү жана башка ысык жумуштар: «Эл чарба объектилеринде ширетүүдө жана башка ысык жумуштарда өрт коопсуздугунун эрежелеринин» талаптарына ылайык, «Металдарды ширетүүнүн, үстүн жабуунун жана кесүүнүн санитардык эрежелери» нормаларына, Кабыл алынган стандарттар боюнча - «Иштерди даярдоо жана кабыл алуу эрежелери. Курулуштагы коопсуздук» жана «Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин энергетика объектилеринде ысык жумуштарда өрт коопсуздугунун” чараларына ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

428.  Атайын окуудан өткөн жана теориялык билимдерин, практикалык көндүмдөрүн, эмгекти коргоо жана өрт коопсуздугунун эрежелерин билүүсүн текшерген жана «Ширетүүчүнүн күбөлүгү» бар, 18 жаштан төмөн эмес адамдар атайын жумуштарды аткарууга кабыл алуу жөнүндө квалификациялык күбөлүк жана өрт коопсуздугу боюнча атайын талону барларга уруксат берилет. Талон квалификациялык сертификат болгондо гана жарактуу жана ысык иштерди жүргүзүүгө укук берет. Талондо кызматкер тарабынан өрт коопсуздугунун эрежелерин бузуулар белгиленет, ал эми одоно бузуулар болгон учурда талон кайра алынып салынат, бул жаңы талон берүү менен билимин кезексиз текшерүүгө алып келет. Электр ширетүүчүлөрү II кем эмес электр коопсуздук тобуна ээ болушу керек.

429. Газ жана электр менен ширетүүчүлөрдү даярдоо, окутуу адистештирилген профессиялык-техникалык окуу жайларында, ишканалардагы курстарда же окуу комбинаттарында жүргүзүлүүгө тийиш.

Казандарды көзөмөлдөө, газ көзөмөлү жана көтөрүүчү конструкцияларды даярдоодо, монтаждоодо жана оңдоодо ширетүүчү жумуштарды аткаруу укугуна ширетүүчүлөрдү аттестациялоо "Ширетүүчүлөрдү аттестациялоо эрежелерине" ылайык жүргүзүлүшү керек.

430.  Бардык ширетүүчүлөр эмгекти коргоо боюнча нускама билүү боюнча жыл сайын текшерүүдөн өтүшү керек.

Адистиги боюнча жумушта 6 айдан ашык тыныгуу болгон учурда, ошондой эле технологияны бузгандыгы жана иштин сапатынын начардыгы үчүн убактылуу токтотулгандан кийин ширетүүчүлөр жумушка кирүү алдында билими боюнча кезексиз сыноодон  өтүшөт.

431. Ширетүү башталганга чейин ар бир идиш, анын ичинде иштеп жаткан идиштер беш-алты аба алмаштыруу жолу менен желдетилиши керек.

432. Курамында суюк отун, жеңил күйүүчү же күйүүчү суюктуктар, кислоталар, газдар ж.б. болгон идиштерди (резервуарлар, бак ж.б.) ширетүү алдында аларды тазалоо, каустикалык сода кошулган ысык суу менен жуу, буулоо, кургатуу жана желдетүү, андан кийин зыяндуу заттардын кооптуу концентрациялары жок экендигин тастыктоо үчүн текшерүү керек.

Мында идиш ташылган заттар ага кириши мүмкүн болгон түтүктөрдөн жабылышы керек.

433. Жер астындагы курулушта ширетүү иштери башталганга чейин, кабыл алуу алдында дароо андагы ыктымалдуу зыяндуу заттардын курамы текшерилиши керек.

Эгерде жер астындагы курулушта газ аныкталса, аны желдетүү үчүн чара көрүү керек.

434. Жер астындагы курулуштун же резервуардын абасында өтө ыктымалдуу зыяндуу заттардын болушун газ анализатору аныктоо керек. Аба үлгүсүн жер астындагы курулуштун же резервуардын люкуна түшүрүлгөн шланг аркылуу алуу керек.

435. Аба үлгүлөрүн алуу үчүн жер астындагы курулмаларга жана резервуарларга түшүүгө тыюу салынат.

436. Эгерде вентиляцияга карабастан, зыяндуу заттардын бар экендиги аныкталса, анда алардын кириши жок кылынмайынча жана экинчи текшерүү зыяндуу заттардын жоктугун ырастаганга чейин жер астындагы курулушта иштөөгө тыюу салынышы керек.

437. Казандардын жана башка резервуарлардын барабандарынын ичинде, ошондой эле жер астындагы курулмаларда[3] ширетүү ачык лаздар, люктар, тыгындар менен, ошондой эле зыяндуу заттардын курамын камсыз кылуучу активдүү берүү жана чыгаруучу вентиляция менен алгылыктуу концентрацияда жана жетиштүү кычкылтек мазмунунда жүргүзүлүүгө тийиш. Резервуардын же жер астындагы курулуштун ичиндеги жумуш ордунда абанын кыймылынын ылдамдыгы 0,3-1,5 м/с болушу керек.

Берилген абанын температурасы 20°С кем эмес болушу керек.

Жабык идиштердин ичинде суюлтулган газдарды (пропан, бутан) жана көмүр кычкыл газын пайдалануу менен ширетүүдө, соргуч вентиляция түбүндө сордурууну камсыз кылууга тийиш.

Подвалдарда жана жер төлөлөрдө, кудуктарда жана башка жер астындагы курулуштарда суюлтулган газдарды пайдалануу менен ысык иштерди жүргүзүүгө тыюу салынат.

438. Резервуарлардын ичиндеги ширетүү иштеринде жарыктандыруу сыртта орнотулган багыттуу чырактарды же коргоочу тор менен жабдылган 12 В чыңалуудагы көчмө чырактарды колдонуу менен жүргүзүлүшү керек. Ошол эле учурда, жумушчу зонанын жарыктандыруу 30 лк кем эмес болушу керек.

Көчмө чырак үчүн трансформатор ширетүүчү объекттин сыртына орнотулушу керек. Автотрансформаторлорду колдонууга жол берилбейт.

439. Казандардын жана башка резервуарлардын жана жер астындагы курулмалардын барабандарынын ичинде ширетүү иштерин жүргүзүү үчүн кеминде 3 адам дайындалышы керек, анын ичинен экөө (байкоочу) резервуардын (конструкциянын) сыртында, люкта (лазда) болушу жана ширетүүчүнү камсыздандырышы керек. Ишканага бөтөн адамдардын кирүүсүнө жол берилбейт.

Байкоочулар ширетүүчү резервуарда болгон учурда резервуардын люктарынан же жер астындагы курулмадан чыгууга укугу жок.

Жабырлануучуга ылдый түшүү зарыл болсо, байкоочулардын  бири  противогазды жана куткаруу курун тагынып, куткаруучу жиптин учун жогоруда калган экинчи байкоочуга өткөрүп бериши керек.

440. Жабык идиштерде, тар шарттарда, контейнерлерде ж.б. бир нече ширетүүчү иштегенде бардык иштегендерге жардам берүү каралышы керек.

441. Өндүрүштүк имараттарда, курулмаларда, ишканалардын аймагында жабдууларды оңдоодо же курулуш конструкцияларын монтаждоодо убактылуу ширетүү жана башка ысык жумуштар өрт коопсуздугуна жооптуу кызматкердин жазуу жүзүндөгү уруксаты[4] менен жүргүзүлүүгө тийиш.

Объекттин жетекчиси жана жайлардын (аймактын, орнотмонун ж.б.у.с.) өрт коопсуздугуна жооптуу кызматкери убактылуу ысык жумуштардын ордун алар аяктагандан кийин 3-5 сааттын ичинде текшерүүнү камсыз кылууга милдеттүү.

Ширетүү жана ысык жумуштар төмөнкү шарттарда жүргүзүлүүгө тийиш:

- ысык жумуштарды өндүрүү эрежелерин сактоо жана өрт коопсуздугун камсыз кылуу боюнча зарыл чараларды көрүү;

- ширетилген тетиктерди сыртынан жана ичинен чаңдан жана күйүүчү заттардан (майлар ж. б.) кылдат тазалоо. Ширете турган тетиктердин беттери кургак болушу керек. Дайындалуучу бөлүктөрдүн жана тетиктердин четтеринде быдыр болбошу керек;

- персоналды ширетүүдө бөлүнүп чыккан радиациядан, учкун учкундарынан жана күйүктөрүнөн коргоо максатында иш ордун тосуу;

- жумуш ордунда өрт өчүрүүчү жабдуулардын болушу.

Убактылуу ширетүү иштерине жана башка ысык жумуштарга уруксаттарды берүү «Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин энергетикалык объектилерде ысык жумуштарды жүргүзүүдө өрт коопсуздугунун чаралары” жөнүндө нускамасында көрсөтүлгөн кызматкерлер тарабынан ишке ашырылат.

442. Ширетүү жана башка ысык жумуштарды туруктуу ысык жумуш орундарында, ошондой эле авария болгон учурда, бирок ар дайым цехтин башчысынын түздөн-түз жетекчилиги астында же анын көрсөтмөсү боюнча буйрук бербестен жүргүзүүгө жол берилет.

Ысык жумуштарды жүргүзүү үчүн убактылуу жайлар жана ширетүүчү агрегаттарды, газ баллондорун жана күйүүчү суюктугу бар резервуарларды орнотуу үчүн орундар 5 м радиуста кеминде күйүүчү материалдардан, ал эми жарылуучу материалдардан жана түзүлүштөрдөн 10 м радиуста тазаланышы керек.

443. Салмагы 15 кгдан ашкан металл конструкцияларды ширетүү учурунда стационардык жумуш орундары жыйноочу стенддер жана механизациялык жабдуулар менен жабдылышы керек.

Майда жана майда габариттүү (салмагы 15 кг чейин) буюмдарды ширетүү учурунда стационардык жумуш орундары ширетүүчү столдор менен жабдылышы керек.

444. Казандардын жана резервуарлардын барабандарынын ичинде электр ширетүү жана газ жалындоо иштерин бир убакта аткарууга тыюу салынат.

445. Резервуардын же жер астындагы курулуштун ичинде ширетүү иштерин жүргүзүүдө андагы убакыт, ошондой эле эс алуунун узактыгы (конструкциядан же резервуардан чыгуу менен) иштин шарттарына жана мүнөзүнө жараша тапшырманы берген адам тарабынан аныкталат.

446. Жер астындагы курулмаларда же резервуарларда (күйүүчү майларды жана майларды сактоочу резервуарлардан тышкары) абанын температурасы 33°Сден жогору болгон өзгөчө учурларда гана (кырсык болгондо, адамдардын өмүрүнө коркунуч туудурса, жабдуулардын бузулушу ж.б.) бөлүмдүн жетекчисинин уруксаты менен жана анын түздөн-түз жетекчилиги астында персоналдын күйүп калуусуна жол бербөө боюнча зарыл чараларды көрүү керек.

447. Күйүүчү же зыяндуу заттар, ошондой эле күйбөй турган суюктуктар, газдар, буулар жана аба менен толтурулган идиштерде, аппараттарда, түтүктөрдө, коммуникацияларда ширетүү, от жумуштарына жана чыңалуу алдында тыюу салынат.

448. Төмөндө иштеп жаткан же өтүп бара жаткан адамдарга, ошондой эле күйүүчү конструкцияларга жыгач элементтердин жана эриген металлдын чачырашынан өрт чыгуусуна каршы чараларды көргөндөн кийин гана лес, подмост жана бешиктерден ширетүү иштерин баштоого жол берилет.

449. Тиркелген көчмө тепкичтерден ширетүү иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

450. Ширетүүчү жерлерде бензинди, керосинди, ацетонду жана башка күйүүчү материалдарды колдонууга жана сактоого тыюу салынат.

451. Керосинди, бензинди, ацетонду жана башка күйүүчү жана күйүүчү заттарды, ошондой эле трихлорэтиленди, дихлорэтанды жана углеводороддордун башка хлор туундуларын ширетүү жана беттик жабуу үчүн беттерди алдын ала майсыздандыруу үчүн колдонууга тыюу салынат.

Өзгөчө учурларда, эгерде техникалык себептер боюнча отко чыдамдуу жуучу каражаттарды колдонуу мүмкүн болбосо, тез күйүүчү суюктуктарды бир жолку колдонуу үчүн зарыл болгон, бирок 1 литрден ашпаган өлчөмдө колдонууга жол берилет. Бул учурда сынбас материалдан жасалган жабык идиштерди гана колдонуу керек.

452. Бир бөлмөдө жайгашкан жабдууларда бир эле учурда ширетүүчү жана сырдоо иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

453. Ширетүүчүлөргө колдонуудагы стандарттарга ылайык комбинезон, коопсуздук бут кийимдери жана башка жеке коргонуу каражаттары менен камсыз болушу керек жана аларды жумуш учурунда колдонууга милдеттүү.

454. Майлардын, бензиндин, керосиндин жана башка күйүүчү суюктуктардын издери бар кийимде жана кол капта иштөөгө тыюу салынат.

455. Ультрафиолет жана инфракызыл нурлардын таасиринен көздү жана бетти коргоо үчүн ширетүүчү фильтрлик көз айнек менен калкандарды (кол менен же башка орнотулган) колдонуусу керек.

Жарык чыпкалары учурдагы күчкө жана ширетүү ыкмасына жараша, дуга менен ширетүү ыкмалары үчүн колдонулушу керек.

Электр газ менен ширетүүчү жана көмөкчү жумуштар үчүн кара айнектен жасалган ар кандай маркадагы жарык фильтрлеринин максаты төмөнкүдөй:

- В-1 - ачык аянттарда ачык күн нурунда иштегенде жана цехтерде электр менен ширетүүдө көмөкчү жумушчулар үчүн;

- В-2 — цехтерде электр менен ширетүү учурунда жардамчы жумушчулар үчүн;

- Г-1 - ачык аянттарда электр менен ширетүүдө газ менен ширетүүчүлөргө жана көмөкчү жумушчуларга;

- Г-2 - газ менен ширетүүчү үчүн (газ менен ширетүүчү жана орточо кубаттуулуктагы кесүү үчүн);

- Г-3 - газ менен ширетүүчү үчүн (күчтүү газ менен ширетүүчү жана кесүү менен);

Арка жана плазма ширетүүчү ширетүүчүлөргө кара айнек чыпкаларын тандоо учурдагы күчкө жана ширетүү ыкмасына жараша болот жана 3-таблицадагы маалыматтар менен аныкталат.

Газ менен ширетүү жана кычкылтек менен кесүү үчүн кара айнек чыпкаларын колдонуу ацетилен менен кычкылтектин чыгымдалышына жараша 4-таблицада көрсөтүлгөнгө ылайык келиши керек.

Жарык чыпкалары дуга менен ширетүү ыкмалары үчүн сунушталат Көздү жумушта зыяндуу нурлануудан коргоо үчүн айнек жарык чыпкалары. “Техникалык мүнөздөмөлөр” учурдагы ток кубатына жараша

Газ менен ширетүү жана кычкылтек кесүү үчүн жарык чыпкалары

456. Ширетүүчүнүн визуалдык иштөөсү үчүн оптималдуу шарттарды камсыз кылуу үчүн, анын көз карашынын жеке өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен, таблицада көрсөтүлгөн жарык фильтрлеринен тышкары 3 жана 4-таблицада көрсөтүлгөн чыпканы бир сандан көп же азыраак ченөө сунушталат. Эгерде ширетүүчүнүн визуалдык иштөөсү үчүн оптималдуу шарттар түзүлбөсө, жарыктандыруу шарттары жана ширетүүчүнүн көрүүсү текшерилиши керек.

457. Ширетүүчү жана башка ысык жумуштардын орду өрт өчүрүүчү шаймандар (өрт өчүргүч же кум салынган куту, күрөк жана чака суу) менен камсыз болушу керек. Эгерде ширетүүчү жерге түздөн-түз жакын жерде ички өрткө каршы суу түтүгү бар болсо, крандарга магистралдык басым түтүктөрү кошулууга тийиш.

§ 17. Электр ширетүү иштери

458. Электр ширетүү иштери “Элект ширетүү иштери. Коопсуздук талаптары», «Электр ширетүүдө коопсуздук эрежелери жана өндүрүштүк санитария» талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек.

Электр ширетүү жабдууларынын курамына кирген электротехникалык түзүлүштөр стандарттарга “Электр ширетүү жана плазма иштетүүчү түзүлүштөр, коопсуздук талаптары» жана «Электр орнотмолорун орнотуу эрежелерине» ылайык келиши керек.

459. Монтаждоо жана ширетүүчү цехтерден жана аянттардан тышкары имараттарда туруктуу электр ширетүү үчүн арналган электр ширетүү орнотмолору жана ширетүүчү станциялар үчүн дубалдары отко чыдамдуу материалдардан жасалган атайын желдетилүүчү бөлмөлөр каралууга тийиш.

Электр ширетүү орнотмолору үчүн бөлмөлөрдө ширетүүчү операциялардын ыңгайлуулугун жана коопсуздугун жана ширетүүчү жерге жана андан продукцияны жеткирүү үчүн жетиштүү кеңдиктеги өтмөктөр каралууга тийиш, бирок 0,8 м кем эмес.

Электр ширетүүчү түзүлүштөр үчүн өзүнчө бөлмөнүн аянты кеминде 10 м2, ал эми жабдуулардан жана материалдардан бош аянт ар бир ширетүүчү станция үчүн 3 м2ден кем эмес болууга тийиш.

Кабина дубалынын бийиктиги 2мден кем эмес, дубал менен полдун жылчыгы – 50 мм, коргоочу газ чөйрөсүндө ширетүүдө – 300 мм болуусу керек.

460. Ширетүү тогунун бир посттуу булак аралык өтмөк – ширетүү орнотмолорунун конвертору (кесүү, эритүү) – туурасы 0,8м кем эмес , көп посттуу аралык – 1,5 мден кем эмес, бир жана көп посттуу булак менен дубалга чейинки аралык 0,5мден кем эмес болуусу керек.

Ширетүү трансформатор топтору ортосундагы өтмөк туурасы 1мден кем эмес болуусу керек. Бир топтогу жанаша турган ширетүү трансформатор ортосу 0,1м кем болбошу керек, ширетүү трансформатор менен ацетилен генератору ортосу 3мден кем эмес болуусу керек.

Ширетүү ток жөндөгүчү ширетүү трансформаторунун жанына же үстүнө жайгашышы мүмкүн. Ширетүү трансформаторун ток жөндөгүчүнүн үстүнө коюуга болбойт.

461. Ширетүүчү орнотмону электр тармагына кошуу коммутациялык түзүлүштөр аркылуу гана ишке ашырылат.

462. Ширетүү жаасын электр, жарык жана контакт тармагынан түз берүүгө жол берилбейт.

463. Бир ширетүү жаасынын үстүндө иштөөдө бир нече ширетүүчү токтун булактарын туташтыруу схемасы буюм менен электроддун ортосунда ширетүүчү ток булактарынын биринин эң жогорку ачык чынжырлуу чыңалуудан ашкан чыңалуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарышы керек.

464. Электр тармагынын номиналдык чыңалуусунда жаа менен ширетүү үчүн ток булактарынын бош жүрүүсүндө чыңалуу төмөндөгүлөрдөн ашпоого тийиш:

- 80В эффективдүү мааниси - кол дугасынын жана жарым автоматтык ширетүүнүн өзгөрмө ток булактары үчүн;

- 140В эффективдүү мааниси - автоматтык жаа ширетүүнүн өзгөрмө ток булактары үчүн;

- 100В орточо - туруктуу ток булактары үчүн.

465. Бир жана көп посттуу ширетүүчү орнотмолор камсыздоо тармагынын капталындагы сактагычтар же автоматтык өчүргүчтөр менен корголушу керек. Кол менен ширетүүчү орнотуулар ширетүүчү токтун маанисинин индикатору менен жабдылышы керек (амперметр же ток жөнгө салгычтагы шкала). Көп посттуу ширетүүчү агрегаттар жабдуу тармагынан коргоодон тышкары, ширетүүчү чынжырдын жалпы зымында автоматтык өчүргүчкө жана ширетүүчү постко чейинки ар бир зымдагы сактагычтарга ээ болууга тийиш.

466. Электр зымдарынын жана ширетүүчү аппаратуранын күйүп кетүүсүнө жол бербөө үчүн төмөнкүлөрдү туура тандоо керек: токтун мааниси боюнча кабелдин кесилиштерин, иштөө чыңалуусу боюнча кабелдерди изоляциялоону жана максималдуу жол берилген номиналдык ток боюнча сактагыч звенолорду толук кароо керек.

467. Тармакка кошуу жана андан ширетүүчү орнотмолорду өчүрүү ушул электр тармагын эксплуатациялоочу ишкананын электр кызматкерлери тарабынан ишке ашырылууга тийиш.

468. Ширетүүчү токтун кыймылдуу булактары кыймылынын узактыгына электр тармагынан ажыратылышы керек.

469. Электр ширетүүчү агрегат бүткүл иштөө убактысына кесилиши кеминде 6 мм2 болгон жез зым же кесилиши кеминде 12 мм2 болгон темир зым (тилке) менен жерге туташтырылууга тийиш. Жерге туташтыруу агрегаттын корпусундагы атайын болт аркылуу ишке ашырылат.

Ширетүүчү орнотмодо негизги электр ширетүү жабдууларын жерге туташтыруудан тышкары, буюмга алып баруучу өткөргүч (кайтаруучу зым) туташтырылган ширетүүчү трансформатордун экинчи оромунун ошол кыпчыгычын түз жерге туташтыруу зарыл.

Ширетүүчү трансформаторду жерге туташтыруу үчүн эки өзөктүү берүү кабелинин нөлдүк жумушчу же фазалык зымын колдонууга тыюу салынат.

470. Бир фазалуу ширетүүчү трансформаторду кубаттандыруу үчүн үч өзөктүү ийкемдүү шланг кабелин колдонуу керек, анын үчүнчү өзөгү ширетүүчү трансформатордун корпусунун жер болтуна жана электр түйүнүнүн жер шинасына кошумча түрдө кошулушу керек.

Үч фазалуу трансформаторду кубаттоо үчүн төрт өзөктүү кабелди колдонуу керек, анын төртүнчү өзөгү жерге туташтыруу үчүн колдонулат.

Электр түйүнүнүн жерге туташтыруу шинасы же катуу жерге төшөлгөн нейтралы бар түзүлүштөрдөгү электр берүү линиясынын нөлдүк коргоочу өткөргүчүнө, же изоляцияланган нейтралы бар түзүлүштөрдөгү жерге төшөлүүчү нейтральга туташтырылууга тийиш.

471. Ширетүүчү трансформатордун кыпчыгычы (уюлу) ширетүүчү дайындамага бекитилет, ширетүүчү трансформатордун корпусундагы жерге туташтыруучу болт менен жерге туташтыруу өткөргүч менен туташтырылууга тийиш (12-сүрөт).

472. Ширетүүчү кабелдерди пресстөө, ширетүү жана пайка жолу менен туташтыруу керек.

Кабелдерди ширетүүчү аппаратурага туташтыруу бүктөлгөн же ширетүү кабелдик тиштери менен жүргүзүлүүгө тийиш.

473. Электр түйүнү менен көчмө ширетүүчү аппараттын ортосундагы баштапкы схеманын узундугу 10 мден ашпоого тийиш.

474. Электр ширетүү түзүлүштөрүн жерге туташтыруу алар тармакка кошулганга чейин жүргүзүлүшү жана тармактан ажыратылганга чейин сакталышы керек.

475. Каалаган профилдеги болот шиналар, ширетүүчү плиталар, стеллаждар жана ширетүүчү конструкциянын өзү (металл конструкциялар жана ширетүү иштери жүргүзүлүп жаткан казандардын жана турбиналардын ичиндеги буулануучу жана суусузданган трубопроводдор), алардын кесилиши коопсуз агымды камсыз кылган шартта жылытуу шарттарында ширетүү  керек.

Кайтаруучу өткөргүч катары колдонулуучу айрым элементтерди туташтыруу болтторду, струбцин же кычкачтарды колдонуу менен ишке ашырылууга тийиш.

Кайтаруучу зым катары ички темир жол рельстерин, жерге туташтыруу же жерге туташтыруу тармактарын, ошондой эле бөлүштүргүч түзүлүштөрдүн, имараттардын металл конструкцияларынын, коммуникациялардын жана технологиялык жабдуулардын алгачкы коммутациясынын зымдарын жана шиналарын пайдаланууга тыюу салынат. Өзгөчө жагдай катары, монтаждоо жана оңдоо иштерин жүргүзүүдө бул үчүн имараттардын металл курулуш конструкцияларын (анын ичинде крандардын тилкелерин) пайдаланууга уруксат берилет, мында кайтуучу зымдын бардык чынжыры көрүнөө жана электр булагынан ширетүүчү жерге чейин текшерүү мүмкүн болсо.

Ширетүү эки зымды колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

Ширетүүчү түзүлүштөр үчүн кайтаруучу өткөргүч катары бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн жерге туташтыруучу өткөргүчтөрүн колдонуу жакын жердеги башкаруу кабелдеринин металл кабыктарына токтун бутактанышына, алардын бузулушуна жана релелик коргоонун туура эмес иштешине алып келиши мүмкүн. Релелик коргоонун туура эмес иштеши ширетүүчү орнотмолорду эксплуатациялоодо релелик коргоо схемаларынын жерге туташтырылган чекиттеринин ортосундагы потенциалдык айырманын пайда болушунан да келип чыгышы мүмкүн.

12-сүрөт. Ширетүүчү трансформатордун кошуу схемасы:

1 – алуу пункту; 2 – ширетүүчү трансформатор; 3 - жөнгө салуучу; 4 – электрод кармагыч; 5 - шланг бир өзөктүү зым; 6 - жерге туташтыруучу болт; 7 - жерге туташтыргычы бар шлангдын үч зымдуу зымы; 8 - тармактын нейтралдуу зымы.

476. Көчмө ширетүүчү электр булактарын колдонууда жана өрт коркунучу бар бөлмөлөрдө жумуштарды аткарууда кайра кайтаруучу зымды тикелей изоляциялоо керек.

477. Бир катар туташтырылган металл өзөк, рельстер же башка нерселер системасы аркылуу ширетилип жаткан даяр материалга чыңалуу берүүгө тыюу салынат.

Эгерде ширетүүчү объект жерге төшөлгөн стол менен металл байланышы жок болсо, анда ширетүүчү объект жерге туташтырылууга тийиш.

478. Электр ширетүү иштерин баштоонун алдында ширетүүчү зымдарды жана электрод кармагычтарды изоляциялоонун жарактуулугун, ошондой эле бардык контакттардын туташтыргычтарынын бекемдигин текшерүү зарыл.

479. Ширетүүчү машиналарга, бөлүштүргүчтөргө жана башка жабдууларга, ошондой эле ширетүү иштери жүргүзүлүүчү жерлерге кошулган зымдар ишенимдүү изоляцияланып, зарыл болгон учурда жогорку температурадан, механикалык бузулуулардан жана химиялык таасирлерден корголушу керек.

Эгерде зымдардын изоляциясы бузулса, аларды алмаштыруу керек же резина шланг менен бекитүү керек.

Зымдардын бузулган участокторун чийки резинаны колдонуу менен вулканизациялоо жолу менен изоляциялоого жол берилет.

480. Ширетүүчү зымдардан ысык түтүк өткөргүчтөрүнө жана кычкылтек баллондоруна чейинки аралык 0,5 м, күйүүчү газдары бар баллондор жана түтүктөргө чейинки аралык 1 мден кем эмес болушу керек.

481. Электродду кармагычтардын кармагычтары күйбөгөн диэлектрдик жана жылуулук өткөрбөөчү материалдан жасалышы керек. Туткасы изоляциясы бузулган электрод кармагычтарды колдонууга тыюу салынат.

Электроддорду кармагычтар «Электродду кол менен ширетүү үчүн. Техникалык шарттар" стандарттарга ылайык келүүгө тийиш

Колдон жасалган электрод кармагычтарды колдонууга тыюу салынат.

482. Электрод кармагычтын өткөргүч бөлүктөрү изоляцияланган болушу керек, андан тышкары ширетүүчүнүн колу менен аларга кокустук тийүүдөн коргоо камсыз кылынышы керек.

Электрод кармагычтын номиналдык иштөө режиминде ширетүүчүнүн колу менен жабылган аймактагы тутканын сырткы бети менен айланадагы абанын ортосундагы температуранын айырмасы 40°С ашпоого тийиш.

483. Электр изоляциясы бар туруктуу токтун электроддук кармагычтары менен ширетүү үчүн туткаларды гана колдонууга жол берилет. Мында анын конструкциясы тутканын сырткы бети менен электрод кармагычтын чыңалуу астында турган бөлүктөрүнүн ортосунда өткөргүч көпүрөлөрдүн пайда болуу мүмкүнчүлүгүн жана тутканы кармаганда ток өткөрүүчү бөлүктөр менен түздөн-түз байланышты болтурбоого тийиш. Электроддун кармагычында "Түз ток үчүн гана колдонуңуз" эскертүү белгиси болушу керек.

484. Ширетүүчү түзүлүштөрдү оңдоо чыңалууну алып салгандан кийин гана жүргүзүлүшү керек.

485. Ширетүүчү орнотмону жана анын ишке киргизүүчү жабдууларын текшерүү жана тазалоо айына бир жолудан кем эмес жүргүзүлүшү керек.

486. Ширетүүчү трансформаторлордун жана токту өзгөрткүчтөрдүн оромунун изоляциялык каршылыгы оңдоолордун бардык түрлөрүнөн кийин, бирок 12 айда бир жолудан кем эмес өлчөнүлүүгө тийиш.

Трансформатордун оромунун корпуска карата жана оромдун ортосундагы изоляциялык каршылыгы 0,5 МОм кем эмес болушу керек.

Ишке киргизүүдө жана капиталдык оңдоодон кийин ширетүүчү трансформаторлордун изоляциясы 1 мин 50 Гц жогорулатылган чыңалуу менен текшерилиши керек.

Сыноо чыңалуу 5-таблицада көрсөтүлгөн маанилерге ылайык келиши керек.

487. Ширетүүчү трансформаторлордун жана ток өзгөрткүчтөрдүн изоляциясынын каршылыгын өлчөөлөрдүн жана изоляциялык сыноолордун натыйжалары өлчөөлөрдү же сыноолорду жүргүзгөн адам тарабынан «Электр аспаптарын жана ага көмөкчү жабдууларды эсепке алуу, текшерүү жана сыноо журналына» жазылууга тийиш.

488. Ширетүүчү трансформатордун же конвертордун корпусунда инвентарлык номери, изоляциянын каршылыгын кийинки өлчөө датасы жана цехке (участкага ж.б.) таандыктыгы болушу керек.

489. Жардамчы менен же бригаданын курамында иштегенде ширетүүчү жааны тутандыруунун алдында башкаларга эскертүүсү керек.

490. Кол менен ширетүүдө идиштин ичинде жана чоң габариттүү буюмдарда тез жана ишенимдүү бекитмелерге ээ жабдыктуу көчмө соруучу жабдык колдонуу керек. 

491. Чектелген же жабык жайларда иштөө эрежелердин 386-п. ылайык болушу керек. Байкоочулардын бири электкоопсуздук II же жогору тобуна ээ болуусу керек. Байкоочулар ширетилип жаткан идиштин сыртына болуусу керек. 

Чектелген жана жетүүгө кыйын жерлерде[5] ширетүү төмөнкү шарттарда жүргүзүлүүгө тийиш:

- коммуникацияларды тартуу жана жумушчуларды эвакуациялоо үчүн люктардын болушу;

- абада камтылган зыяндуу заттарды максималдуу жол берилген концентрацияга чейин жок кылуучу жана кычкылтектин көлөмүн кеминде 20% кармап туруучу локалдык соргуч желдетүү тутумунун жана түзүлүштөрдүн (аба кирүүчү тешиктери ж.б.) үзгүлтүксүз иштеши;

- ширетүү жабдыгында чынжырда чыналууну өчүргөн убукта коргоочу газдын берилишинин токтотуу жабдыгынын болушу;

- аралык ток менен дуга кол ширетүүнүн бош жүрүүсүндө чыналууну чектөөчүнүн болуусу. Кошумча түрүндөгү чектөөчү өзүнчө өтмөк менен жерге туташтырылышы керек.

492. Электр ширетүүчүнүн жумуш ордунда жана электр ширетүүчү жабдуулардын үстүндө калка жок болгон жаан-чачында жана кар жааган мезгилде электр ширетүү иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

493. Өндүрүштүк жайларда электр менен ширетүү иштерин жүргүзүүдө ширетүүчүнүн жумуш орундары чектеш жумушчу орундардан жана өтмөктөрдөн бийиктиги 1,8 м кем эмес отко чыдамдуу экрандар (парда, калканчтар) менен бөлүнүшү керек.

Сыртта ширетүүдө мындай тосмолор бир нече ширетүүчү бир убакта иштеген учурда бири-бирине жакын жана кыймыл көп болгон жерлерде орнотулушу керек.

494. Бийиктикте иштеген электр менен ширетүүчүдө электроддор үчүн атайын каптар жана күйүктөрдү чогултуу үчүн кутулар болушу керек. Күйүктөрдү ыргытууга тыюу салынат.

495. Нымдуу жерлерде электр менен ширетүү учурунда, ширетүүчү кургак тактайлардын же диэлектрик килеминин полунда болушу керек.

496. Иштеген жеринде жок болгон учурда ширетүүчү ширетүүчү аппаратты өчүрүүгө милдеттүү.

497. Электр менен ширетүүдө ширетүүчү жана анын жардамчылары жеке коргонуу каражаттарын колдонууга тийиш:

- ток өткөрбөгөн материалдардан жасалган коргоочу каска. Каска бетти жана көздү коргоо үчүн калка менен ыңгайлуу болушу керек. Коргоочу калканчтар “Жеке коргонуу каражаттары. Электр ширетүүчүлөрдү коргоочу калканчтар. Техникалык шарттар"стандарттардын талаптарына жооп бериши керек;

- ширетүүчү жерлерди балка же кескич менен тазалоодо көздү сыныктардан жана ысык шлактардан коргоо үчүн түссүз айнектери бар коргоочу көз айнек;

- электр өткөрүмдүүлүгү төмөн, учкунга чыдамдуу материалдардан жасалган колкаптар же мээлейлер.

Ширетүүдө ультрафиолет жана инфракызыл нурдун көзгө жана колго зыян экендиги тууралуу персонал нускаланышы керек.

Ширетүүнү аткарган же анда катышкандар көздөрү ооруган учурда тез арада дарыгерге кайрылуусу керек.

498. Электр тогуна урунуунун жогору кооптуу шартында ширетүүдө (резервуарда ширетүү) электр ширетүүчүлөр атайын кийимден сырткары диэлетрикалык колкап, галош же килем менен, муздак металлга тийүүдө – тизе жана ийин жапкыч менен камсыздалышы керек.

§ 18. Газ ширетүү жумуштары

499. Газ менен ширетүү иштери “Металлдарды жалын менен иштетүү жана каптоолорду термикалык чачуу үчүн жабдуулар жана аппаратура. Коопсуздук талаптары”, Машина куруу кызматкерлеринин профсоюзунун БК бекиткен «Ацетиленди, кычкылтекти жана металлдарды от менен иштетүүдө коопсуздук эрежелери жана өндүрүштүк санитария», «Газ тармагындагы коопсуздук эрежелери» жана КР Энергетика министрлигине караштуу Энергетикалык көзөмөл кызматынын «Басымдагы идиштерди конструкциялоо жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринине» ылайык жүргүзүлүшү керек

А бөлүгү. Баллондор

500. Газ баллондорун эксплуатациялоо «Басымдагы идиштерди конструкциялоо жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринин», «Газ тармагындагы коопсуздук эрежелеринин» талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

501. Газ баллондорун ташууга, сактоого, берүүгө жана кабыл алууга, алар менен иштөөнү үйрөткөн жана нускама алган адамдар гана жүргүзө алат.

502. Газдары бар баллондор бул үчүн атайын жасалган ачык жана жабык кампаларда сакталышы керек.

503. Баллондук кампадан 25 м радиуста күйүүчү материалдарды сактоого жана ачык отту колдонууга байланыштуу иштерди жүргүзүүгө (согуу, ширетүү, пайка ж.б.) тыюу салынат.

504. Баллон кампаларынын ортосундагы, ошондой эле баллон кампалары менен жанаша турган өндүрүштүк жана башка имараттардын ортосундагы аралыктар «Ацетиленди, кычкылтекти жана металлдарды жалын менен иштетүүнүн коопсуздук жана өндүрүштүк санитария эрежелеринде» көрсөтүлгөндөн кем эмес болушу керек.

505. Кычкылтек баллондорун күйүүчү газы бар баллондор, ошондой эле кальций карбиди, боектор жана майлар (майлар) менен бир бөлмөдө сактоого тыюу салынат. Бош баллондорду газ толтурулган баллондордон өзүнчө сактоо керек.

506. Газ толтурулган баллондорду ташуу рессордуу транспортто же горизонталдуу абалда, баллондордун ортосуна прокладкалар орнотулган авто унааларда жүргүзүлүүгө тийиш. Прокладка катары баллондор үчүн кесилген уялары бар жыгач блоктор, ошондой эле калыңдыгы 25 мм кем эмес аркан же резина шакекчелер (ар бир баллонго эки шакекче) же баллонду бири-бирине урунуудан коргогон башка материалдар колдонулушу мүмкүн. Баардык баллондорду ташуу учурунда бир багытта клапандар менен тизип коюу керек.

Баллондорду атайын идиштерде, ошондой эле вертикалдуу абалда идиштери жок, ар дайым алардын ортосунда прокладкалар жана мүмкүн болгон кулап түшүүдөн коргоо менен ташууга жол берилет.

Баллондорду жүктөөдө, түшүрүүдө, ташууда жана сактоодо баллондордун кулап калышын, бузулушун жана булганышын болтурбоочу чаралар көрүлүүгө тийиш.

507. Кычкылтек баллондорун күйүүчү газдардын баллондору менен толтурулган да, бош да транспорттун бардык түрлөрү менен бирге ташууга тыюу салынат, эки баллонду атайын кол арабада жумуш ордуна жеткирүүдөн башкасы.

Өзгөчө учурларда кычкылтек жана ацетилен баллондорун автотранспорт менен биргелешип ташууга төмөнкү шарттарды сактоо менен жол берилет:

- бир эле учурда ондон ашык кычкылтек жана ацетилен баллондорун ташууга болбойт (жалпысынан);

- жүктөө алдында ацетилен баллондору майдан жана майдын изинен кылдат тазаланышы керек;

- унаанын кузовунда майдын жана майлуу нерселердин издери болбошу керек;

- баллондор жыгач таянычтарга бир катардан ашык эмес тизилиши керек;

- баллондору бар машинаны коштоп бара жаткан жумушчулар ташуу эрежелери жана коопсуздук чаралары боюнча нускаланышы керек.

508. Баллондор арабада, контейнерлерде жана ушул максат үчүн атайын жасалган башка түзүлүштөрдө жылдырылышы керек, бул туруктуу абалын камсыз кылат.

Колго же ийинге алып жүрүүгө тыюу салынат.

509. Жумушчу абалда жана сактоодо баллондор атайын мамы уяларында вертикалдуу абалда болушу керек. Жеке баллондорду жумуш ордунда атайын мамысыз же жантайыңкы абалда кармоого, бирок оодарылып калууга каршы чараларды көрүүгө жол берилет.

510. Күйүүчү газдары бар баллондорду ташууда жана сактоодо баллондордун клапандарынын каптал штуцерине тыгындарды коюу керек.

511. Баллондорду мойнуна коргоочу капкактары барда ташуу жана сактоо зарыл. Автоунаадан баллонду капкактарын ылдый каратып түшүрүп алууга тыюу салынат.

512. Газ жалын менен иштөө үчүн арналган баллондор 6-таблицада көрсөтүлгөн өзгөчө түскө жана жазууларга ээ болушу керек.

513. Баллондор “Басымдуу идиштерди конструкциялоо жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринин” талаптарына ылайык техникалык күбөлөндүрүүдөн өтүшү керек.

514. Клапандары бузулган, корпусунда жаракалары жана коррозиясы бар, формасынын байкалаарлык өзгөрүшү, өңү жана жазуулары Мамтехкөзөмөл талаптарына жооп бербеген баллондор, ошондой эле текшерүү мөөнөтү өтүп кеткен баллондор токтоосуз түрдө эксплуатациядан чыгарылып газ куюучу станцияга же атайын ремонттук жайга жөнөтүлөт.

Газ агып кеткен баллон жумушка же которулууга кабыл алынбашы керек.

515. Газдын агып кетишин текшерүү мүмкүн болгон агып кетүүлөрдү самындуу эмульсия менен каптоо аркылуу жүргүзүлөт. Сыйымдуулугу 5-50 литр болгон баллондордун клапандарынын бекемдиги баллондун мойнуна резина прокладкалуу түтүктү орнотуу жана бул түтүктү суу менен толтуруу аркылуу текшерилет. Баллондун агып кетишин аны суу куюлган идишке түшүрүү менен текшерүүгө болот.

Баллондорду жана башка түзүлүштөрдү от менен газдын агып кетүүсүн текшерүүгө тыюу салынат.

Эгерде баллон бузулган болсо, аны коопсуз жерге алып барып, андан абайлап чыгаруу керек. Эгерде клапандардын бузулушунан улам газды чыгаруу мүмкүн болбосо, баллондорду куюучу жайга кайтаруу керек.

516. Иш учурунда имараттын ичинде орнотулган газ баллондору өтүүчү жолдордон, жылыткычтардан жана мештерден 1 мден кем эмес жана ачык от булактарынан (оттуктар, күйгүчтөр жана башкалар) 5 мден кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек.

517. Ширетүүчү станцияда иштегенде бир эле учурда эки баллондон ашык болбошу керек (кычкылтек менен жана күйүүчү газ менен).

Ширетүүчү цехте 10дон ашпаган ширетүүчү мамылар жок болсо, ар бир постко кычкылтек жана күйүүчү газы бар бирден запастык баллондун болушуна жол берилет. Цехте 10дон ашык ширетүүчу пункт болсо, борборлоштурулган газ менен жабдууну уюштуруу керек.

Запастык баллондорду цехтин атайын тиркемелеринде же темир калканчтар менен корголгон жерлерде сактоо керек.

518. Баллонду металл буюмдар менен сүзүүдөн сактануу жана аларды күндүн түз нурларынан жана башка жылуулук булактарынан коргоо зарыл.

519. Басымды жогорулатуу үчүн баллондорду ысытпаш керек.

520. Эгерде баллондогу басым жол берилгенден жогору болсо, анда басымды азайтуу үчүн газдын бир бөлүгүн атмосферага чыгаруу үчүн клапанды кыска убакытка ачуу же баллонду муздак суу менен муздатуу керек.

Баллондон газды чыгарууда же клапанды же оттукту тазалоодо жумушчу газ агымынын багытына карама-каршы тарапта болушу керек.

521. Эгерде иш учурунда үн пайда болсо, анда адегенде отундагы күйүүчү газ клапанын, андан кийин кычкылтек клапанын жабуу жана ооздукту сууга муздатуу керек.

Мундштукту сууда муздатуу учурунда клапандардын толук жабык болушун камсыз кылуу зарыл, антпесе жарылуучу аралашма пайда болуу менен суунун бетинде газ топтолуп калышы мүмкүн.

522. Баллондорду сактоодо, ташууда жана колдонууда күйүп кетүүдөн же жарылуудан сактануу үчүн аларга май кирбеши үчүн кам көрүү керек.

Эгерде баллон май менен булганса, аны жумушка колдонууга тыюу салынат; тейлөөчү персонал бул  жөнундө  башчыга токтоосуз кабарлоого жана клапандын кокусунан ачылып калышына жол бербөөгө  чараларды көрүүгө  тийиш.

523. Газ менен ширетүү жана газ кесүү операцияларын жүргүзүүдө күйүүчү газдар жана кычкылтек, ацетилен генераторлор же ылай чуңкурлары бар айланып өтүүчү рамптан (топтук орнотмолордон) 10 мден кем эмес аралыкта түтүндү жана ачык отту колдонууга, кычкылтек жана күйүүчү газдар бар айрым баллондордон 5 м жакын аралыкта чыгууга тыюу салынат.

524. Бош кычкылтек жана күйүүчү газ баллондору менен иштөөдө толгон баллондор менен иштөөдөгү коопсуздук чаралары сакталышы керек.

525. Баллондорду капкактар калдык газ басымы менен толтуруу үчүн кампага же заводго кайтаруу керек.

Ацетилен баллондорундагы калдык басым төмөнкү маанилерден төмөн болбоого тийиш:

Кычкылтек жана башка күйүүчү газдар үчүн баллондордогу калдык басым 0,049 МПа (0,5 кгс/см2) төмөн болбошу керек.

526. Колдонулбаган газы бар баллонду кампага же заводго жөнөтүүдө «Абайлаңыз - газ менен!» деген жазуу болушу керек. Колдонулган баллондо “Бош” деген жазуу болушу керек.

Б бөлүгү. Редукторлор

527. Кычкылтек жана күйүүчү газы бар баллондорду редуктор болгондо гана колдонууга болот.

Редукторду манометри жок, манометри бузулган же сыноо мөөнөтү өтүп кеткен манометр менен пайдаланууга тыюу салынат.

Редуктордо жумушчу камерада орнотулган коопсуздук клапаны болушу керек.

Эгерде жумушчу камера редуктор алдындагы эң жогорку кириш басымына барабар басымга ылайыкталган болсо, коопсуздук клапаны орнотулбайт.

528. Редуктор тиешелүү баллон менен бирдей түскө боёлот.

529. Редукторду жана жеңди орнотуудан мурун алар кайсы газга арналганын текшерүү керек. Күйүүчү газдар үчүн баллондордун каптал арматураларында сөзсүз түрдө сол жак, ал эми кычкылтек толтурулган баллондордо оң жак резьба болушу керек.

Кычкылтек баллонуна күйүүчү газга арналган редукторду жана жеңди бекитүүгө тыюу салынат.

530. Иштөө алдында бирдик гайкасындагы пломбалоочу прокладкалар текшерилип, зарыл болгон учурда жаңылары менен алмаштырылышы керек.

531. Эгерде редуктор же клапандар аппаратында бузулуу аныкталса, ишти токтоосуз токтотуу керек. Бузулган баллондорду же редукторлорду атайын цехке тапшыруу керек.

532. Редукторду баллонго туташтыруу дайыма ширетүүчүнүн жанында турган ачкыч менен жүргүзүлүшү керек.

533. Редукторлорду жана женди баллон клапаны жабык болгондо гана орнотууга жана кошууга болот.

Кычкылтек редукторунун кире беришинде 50 мкм ашкан механикалык бөлүкчөлөрдү кармап турган чыпка орнотулушу керек.

534. Майлуу кол менен кычкылтек баллондорунун редукторлорун жана клапандарын ачууга тыюу салынат.

535. Жарылууну болтурбоо үчүн кычкылтек баллонунун редукторлорун майлоого тыюу салынат.

536. Тоңдурулган редукторлор майдын издери жок таза ысык суу менен эритүү керек; бул максаттарда ачык от менен жылытууга жана электр менен жылытууга тыюу салынат.

В бөлүгү. Газ менен ширетүү жана металл кесүү шлангдар

537. Газ өткөрүүчү шлангдар «Газ менен ширетүүчү жана металлдарды кесүүчү резина шлангдар. Техникалык шарттар" стандарттарга ылайык келүүгө тийиш.

538. Газ менен ширетүү жана кесүү үчүн шлангдардын жалпы узундугу 30 мден ашпоого тийиш. Шланг эки тараптуу атайын гофрленген ниппелдер менен бири-бирине туташтырылган жана кыскычтар менен бекитилген үчтөн көп эмес өзүнчө бөлүктөн турушу керек.

Монтаждоо иштеринин өндүрүшүндө узундугу 40 мге чейинки шлангдарды колдонууга жол берилет. Узундугу 40 мден ашкан шлангдарды колдонууга өзгөчө учурларда жумуш жетекчисинин жана коопсуздук жана өндүрүштүк санитария боюнча инженер-инспектордун уруксаты менен гана жол берилет.

539. Жеңдерди жумуш алдында күн сайын анда жаракалар, кесүүлөр, сүртүүлөр ж.б. болбошун текшерип туруу керек.

Жеңдердин сырткы бетинде алардын иштөөсүнө таасир этүүчү катмар, көбүктөр, өрүмдүн жылаңач жерлери, оюктар жана башка кемчиликтер болбошу керек.

540. Шлангдар 3 айда бир жолу гидравликалык бекемдик сынагынан өтүшү керек. Басым 1,25р барабар, мында p жумушчу басымы, МПа (кгс/см2). Жең бул басымда 10 мүнөт кармалат. Майлуу суулар болгон учурда гидравликалык сыноону аба же азот менен, мунайдан жана механикалык аралашмалардан тазаланган, сууга салуу жолу менен пневматикалык сыноого алмаштырууга жол берилет. Жеңде жыртык, шүүдүрүм жана жергиликтүү ыйлаакчалар түрүндө суу агып кетпеши же аба көбүкчөлөрү (азот) болбошу керек.

Сыноонун натыйжалары журналга жазылууга тийиш (эркин форма).

541. Ацетилен, пропан жана бутан менен камсыз кылуу үчүн колдонулуучу шлангдардын сырткы катмары кызыл, кычкылтек көк түстө болушу керек.

Кара жеңдин сырткы катмарын эки резина түстүү тилке менен белгилөөгө жол берилет.

Түстүү тилкелердин туурасы жана алардын ортосундагы аралык шлангдарга ар кандай формада, бирок ишканада бар бардык шлангдар үчүн бирдей колдонулат.

Жеңдердин учуна 1 мден кем эмес узундуктагы түстүү тилкелер тартылат.

4 МПа (40 кгс/см2) басым астында кычкылтек менен камсыз кылуучу жеңдерде сырткы кара катмары менен түстүү тилкелер салынбайт.

542. Горелка же резакка туташтыруунун алдында шлангдарды жумушчу газ менен тазалоо керек.

543. Газ өткөргүч түтүктөрдү оттуктардын, кескичтердин жана редукторлордун бириктирүүчү ниппелдерине бекитүү ишенимдүү болушу керек. Бул үчүн, кысуучу жакаларды колдонуу керек. Жакалардын ордуна жеңдерди узундугу боюнча экиден кем эмес жерде жумшак күйдүрүлгөн (токуу) зым менен бекитүүгө жол берилет.

Шлангдардын туташуусу жумушка чейин жана жумуш учурунда кылдаттык менен текшерилиши керек. Жеңдер суу кулпуларынын учуна бекем коюлушу керек, бирок бекитилбеши керек.

544. Жумуш учурунда жеңди бүктөөгө жана сунууга тыюу салынат. Жеңдер ар кандай бузулуулардан, өрттөн жана башкалардан корголушу керек; жеңдерди болот аркандар (трос), кабелдер жана электр ширетүү зымдары менен кесип өтүүгө тыюу салынат.

545. Бузулуу жеңдерди колдонууга, ошондой эле аларды изоляциялоочу лента же башка ушул сыяктуу материалдар менен ороп коюуга тыюу салынат.

Бузулган жерлерди кесип, учтарын эки тараптуу бириктирип, байлаган жакалар менен бекитүү керек. Жеңдерди жылмакай түтүктөрдүн бөлүктөрү менен туташтырууга тыюу салынат.

546. Шланг сынып калса, дароо жалынды өчүрүп, тиешелүү клапандарды жабуу менен электр энергиясын өчүрүү керек.

547.  Жеңдер имараттын ичинде -20дан +25°Сге чейинки температурада бийиктиги 1,5 мден кем эмес бухтада же түздөлгөн түрдө сакталышы жана жылуулук чыгаруучу түзүлүштөрдөн 1 м кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек. Орнотуудан мурун терс температурада сакталган шлангдар бөлмө температурасында 24 сааттан кем эмес сакталышы керек.

Жеңдер күндүн тике тийген нурларынан жана жылуулук нурларынан, мунайдан, бензинден, керосинден же алардын бууларынан, ошондой эле резина менен жиптин рамкасын бузуучу кислоталардан, щелочтордон жана башка заттардан корголушу керек.

Г бөлүгү. Ацетилен генераторлору

548.  Ацетилен генераторлору “Ацетилен орнотмолору. Коопсуздук талаптары» жана «Ацетилен жабдуулары. Жалпы техникалык талаптар». эрежелерге ылайык келүүгө тийиш.

549. Бардык ацетилен генераторлорунун белгиленген үлгүдөгү паспорту, инвентарлык номери болушу керек. Ар бир ацетилен генератору нускама менен камсыз болушу керек.

Басымы 0,069 МПа (0,7 кгс/см2) жана басымдын көбөйтүлүшү мегапаскалдагы (кгс/см2) жана кубаттуулугу 50 (500) литрден ашкан ацетилен генераторлору жергиликтүү мамлекеттик органдарда каттоодон өтүшү керек. Калган генераторлор менчик ээси ишканада гана катталат.

550. Көчмө ацетилен генераторлору сыртка же чатырдын астына орнотулушу керек. Убактылуу иштерди аткаруу үчүн өндүрүштүк жана кызматтык жайларда ар бир аппарат үчүн көлөмү 300 м2ден кем эмес ацетилен генераторлорун орнотууга жол берилет. Бул бөлмөлөр жакшы желдетилген шартта, эгерде генератор бир бөлмөгө орнотулган болсо, ал эми газ ширетүү иштери башка, чектеш бөлмөдө жүргүзүлсө, анда генератор орнотулган бөлмөнүн көлөмү ар бир түзүлүш үчүн 100 м3 кем эмес болушу керек.

Ацетилен генераторлору ширетүү иштери жүргүзүлүп жаткан жерлерден, ачык оттон жана өтө ысык нерселерден, компрессорлор жана желдеткичтер абаны кабыл алган жерлерден 10 метрден жакын эмес тосмолор менен тосулуп, жайгаштырылышы керек.

Адамдар иштеген же туруктуу жайгашкан бөлмөлөрдө, өтмөктөрдө, тепкичтерде, жертөлөдө, жарыксыз жерлерде, каналдарда жана тоннелдерде, ошондой эле ацетилен менен жарылуучу аралашмаларды түзүүчү заттарды бөлүп чыгаруу мүмкүн болгон жайларда генераторлорду орнотуу (мисалы, хлор) же күйүүчү (мисалы, күкүрт, фосфор ж.б.) тыюу салынат.

Стационардык генераторлор, ошондой эле стационардык иштөөгө арналган көчмө генераторлор атайын жайларга орнотулууга жана «Ацетиленди, кычкылтекти жана металлдарды жалын менен иштетүүнүн коопсуздук жана өндүрүштүк санитария эрежелерине» ылайык иштетилиши керек.

Ацетилен генераторун орнотууда: “Чоочун адамдарга кирүүгө тыюу салынат – күйүүчү”, “Тамеки тартууга болбойт”, “От менен өтпө” деген жазуулар же тыюу салынган коопсуздук белгилери илинет.

Көчмө ацетилен генераторлорун өтүүчү жолдорго же тепкич клеткаларына орнотуу зарыл болсо, алар тосулган жана үзгүлтүксүз көзөмөл астында болушу керек.

Абанын терс температурасында генераторлор изоляцияланган кабиналарда болушу керек.

551. Ширетүүчү жерден күйүүчү материалдардын (керосин, бензин, пакля ж.б.) кампасына, ошондой эле жарылуучу материалдарга жана орнотмолорго (анын ичинде газ баллондору жана газ генераторлору) чейинки минималдуу аралык 10 м кем эмес болууга тийиш.

552. Газ генераторлорун жылытуу үчүн ачык от же ысытуу объекттерин колдонууга тыюу салынат. Тоңдурулган ацетилен генераторлорунда майдын издери жок буу же ысык суу менен гана жылытууга болот; көчмө генераторлорду ачык оттон 10 м кем эмес аралыкта жана вентиляция болгондо жылытууга жол берилет.

553. Газ генераторун суу менен толтуруу башкаруу түзүлүшүнүн деңгээлине чейин так аткарылууга тийиш.

554.  Пост дарбазалары вертикалдуу абалда металл желдетилген шкафтарга жайгаштырылышы жана изоляцияланган зымдардан 0,5 м, жылаңач зымдардан 1 м жана ачык от булагынан 3 м алыстыкта ​​алынышы керек.

555. Коопсуздук затворунда суюктуктун деңгээлин жумушка киришердин алдында жана андагы газ басымы жок болгон учурда жана ар бир тескери соккудан кийин ар бир 2 саат сайын текшерүү керек. Аптасына бир жолудан кем эмес клапанды самындуу эмульсия менен иштөө басымында герметикалуулугун жана кеминде 6 айда бир жолу текшерип туруу керек, эң жогорку иштөө басымында. Затвор бекемдигин текшерүү жылына бир жолу 6 МПа (60 кгс/см2) гидравликалык басым менен жүргүзүлүшү керек. Арткы клапандын отургучка герметикалуулугу 15 күндө бир жолудан кем эмес басым жок болгон учурда клапанды үч жолу үзүү жолу менен текшерилиши керек. Бул учурда клапан башкаруу түзүлүшүнүн деңгээлине чейин суюктук менен толтурулууга тийиш.

Коргоо жапкычтын герметикалуулугун текшерүүнүн натыйжалары журналга (эркин формада) жазылууга тийиш.

556. Жалын жапкычка ар бир киргенден кийин кайра клапандын отургучка болгон герметикалуулугун жана ушул Эрежелердин 555-пунктунун талаптарына ылайык жапкычтын тыгыздыгын жана бекемдигин текшерет.

557. Затворду орноткондон кийин, аны ишке киргизердин алдында кайра клапандын отургучка чейин тыгыздыгын жана клапандын герметикалуулугун текшерүү керек.

558. Газ генераторунун камерасын кальций карбиди менен жүктөө генератор тутумуна ылайыктуу өлчөмдөгү бөлүктөр менен жүргүзүлүүгө тийиш. Кальций карбидин алдын ала майдалоо керек.

Кальций карбидинин камерасын генератордун кутусуна салып жана сүрүлүүдөн учкун чыгып кетпеш үчүн жай  жана  силкинбестен  разряддоо үчүн аны тартуу керек. Кальций карбидин аппараттын воронкасына темир тор жана зым менен түртүүгө тыюу салынат. Түртүү үчүн жыгач таякчаларды же учкун чыгышын болтурбоочу башка шаймандарды колдонуу керек.

559. Ацетилен генераторлорун иштетүүдө төмөнкүлөргө тыюу салынат:

- бузулган суу кулпусу менен же кулпусуз иштөө жана кулпудагы суунун деңгээлинин уруксат берилген деңгээлден төмөн түшүп кетишине жол берүү;

- бузулган жана жөнгө салынбаган коопсуздук клапандар менен иштөөгө же алар жок болгон учурда, ошондой эле сактагыч клапандардын жана мембраналардын ордуна тыгындарды орнотууга;

- карбид чаңы менен иштөө;

- кальций карбидин нымдуу кутуларга же себеттерге жүктөө жана түшүрүү жана бул операцияларды кол капсыз аткаруу;

- кальций карбидин аппаратка ацетилен генераторунун эксплуатациялоо боюнча нускамасында белгиленген нормадан ашыкча жүктөө;

- белгиленген таблицанын кубаттуулугунан ашык газ түзүүгө мажбурлоого жана генератордогу басымды белгиленген нормадан ашыкча жасалма түрдө жогорулатууга, генератордун коңгуроосун тыгып салууга же ага кандайдыр бир жүктөрдү коюуга;

- автоматтык регуляторду өчүрүү;

- газ басымындагы бардык системалардын орточо басымдагы генераторлорунун ретортунун жүктөөчү түзүлүшүнүн капкагын ачуу;

- бирден ашык жалын тазалоочу станциялар ацетилен менен камсыз болгон учурда бир көчмө генератордон иштөө.

Эскертүү. ГВР-3 тибиндеги газ генераторунан төрт постко чейин ацетилен менен камсыздоого уруксат берилет. Бул учурда генератордо коопсуздук клапанынан тышкары ар бир постто суу пломбасын орнотуу керек.

560. Көчмө генераторду иштетүү учурунда кароосуз калтырууга тыюу салынат.

561. Жумуштун аягында генератордогу кальций карбиди толугу менен бүткөрүлүп, ылайлар төгүлүп, корпус жана реторттор суу менен жууп, генератор жана жабык идиштеги пайдаланылбаган кальций карбиди коопсуз жерге орнотулушу керек.

Иштеп жаткан көчмө генератор орнотулган бөлмө иштин аягында жакшылап желдетилиши керек.

562. Генератордон чыгарылган акиташ ушул максатка ылайыкташтырылган идиштерге түшүрүлүп, ылай чуңкуруна же атайын бункерге агызылышы керек. Ачык ылай чуңкурлары периметри боюнча кеминде 1 м бийиктикке чейин тосулган болушу керек. Жабык чункурдун отко чыдамдуу шыптары, соргуч  желдеткичтери жана ылайдан арылтуу үчүн люктары болушу керек.

Ылайды сактоочу жайлардан 10 мге чейинки радиуста тамеки тартууга жана ачык оттун булактарын пайдаланууга тыюу салган коопсуздук белгилери илинет.

563. Ацетилен генераторлорун текшерүү, тазалоо жана жууп салуу айына 2 жолудан кем эмес жүргүзүлүшү керек.

Ацетилен орнотмолорун тазалоонун алдында бардык тешиктер (тазалоо экрандары, люктар ж.б.) желдетүү үчүн ачык болушу керек.

Коопсуздук клапандарын айына 2 жолудан кем эмес жууп туруу керек.

Генератордон ылай түшүрүүчү жумушчулар респиратор, брезент колкап жана көз айнек тагынышы керек.

Ацетилен генераторлору жана башка ацетилен жабдуулары өндүрүүчүнүн эксплуатациялоо нускамаларынын жана ченемдик-техникалык документтердин талаптарына ылайык иштетилиши керек.

Д бөлүгү. Газ ажыратуу посттору

564. Газ ажыратуу күйүүчү майдын посту суюк же кургак затвор жана кирүүчү жерде өчүрүүчү түзүлүш менен жабдылышы керек.

Газдар үчүн коопсуздук затвор ордуна текшерүү клапанын орнотууга жол берилет - ацетиленди алмаштыруучу (суутектен тышкары).

565. Газ ажыратуу кычкылтек посту өчүрүүчү түзүлүш менен жабдылышы керек.

566. Газ ажыратуу постунун конструкциясы эң жогорку жумушчу басымда герметикалык болушу керек.

567. Газ ажыратуу мамылар ачык панелдерге же кашааларга коюлушу керек. Ачык асман алдында жайгашкан желдетилүүчү шкафтарда, ал эми ысык газ жана кычкылтектик постторду бир панелге же бир шкафта, тосмолор менен бөлүнгөн, жайгаштырууга жол берилет.

Панельдер, кронштейндер, шкафтар жана тосмолор күйбөгөн материалдан жасалууга тийиш.

Посттор кулпуланышы керек.

568.  Панельдер, кронштейндер, шкафтар, ошондой эле панелдердин жана шкафтардын тиешелүү бөлүктөрү (ысык газ жана кычкылтек посту бир панелге же бир шкафка коюлганда) сырдалышы керек:

- кычкылтек посту үчүн - көк түстө кара тамгалар менен жазылган «Кычкылтек. Мунай коркунучтуу”;

- ацетилен посту үчүн - ак түстө кызыл тамгалар менен жазылган «Ацетилен. Өрт коркунучу";

- күйүүчү газдардын посттору үчүн (суутектен башкасы) - кызыл түстө ак тамгалар менен жазылган «Күйүүчү газ. Өрт коркунучу."

569. Бардык газ ажыратуу постко кирүү эркин болуп жана баш аламан болбошу керек. Мезгил-мезгили менен жана зарылчылыкка жараша шкафтардын өзгөчө түсүн жана алардагы жазууларды калыбына келтирип туруу керек.

Газ менен ширетүүчү жана газ кесүүчү жабдууларды текшерүү, оңдоо жана сыноо

570. Газ кесүүчү жана газ менен ширетүүчү жабдууларды реконструкциялоо, запастык бөлүктөрдү даярдоо, ошондой эле ремонттон кийин аны текшерүү жана сыноо борборлоштурулган тартипте жүргүзүлөт.

571. Газ жабдууларын борборлоштурулган оңдоо үчүн жарылуучу газдар менен байланышкан жабдуулар менен иштөө үчүн талаптарга жооп берген бөлмө бөлүнүшү керек. Мындай бөлмөдө желдетүү камсыз кылынышы керек, майлардын жана майлардын кирүү мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу керек, газ менен камсыздоо булактары текшерилип жаткан жабдуулардан коопсуз аралыкта болушу керек. Бөлмө өрт өчүрүүчү жабдуулар менен жабдылышы керек.

572. Кесүүчүлөрдү, күйгүчтөрдү, редукторлорду, жендерди жана башка жабдууларды жараксыз абалда цехтик кампалардан чыгарууга тыюу салынат.

573. Бардык кескичтер жана күйгүчтөр айына бир жолудан кем эмес газ өткөргүчтүүлүгүнө жана күйүүсүнө текшерилиши керек жана бардык шектүү бузулуулар болгон учурларда (артка соккулар болбошу керек), андан кийин сыноонун натыйжаларын журналга жазуу керек. Кварталда бир жолудан кем эмес от менен тазалоо үчүн бардык редукторлордун герметикалуулугун текшерүү жана сыноо жүргүзүлүшү керек.

574. Текшерүүнүн жүрүшүндө төмөнкүлөр текшерилет: редукторго орнотулган манометрлердин ишке жарамдуулугу; баллондук редукторлордун коопсуздук клапандарында клапандарды заводдук жөнгө салуу бузулбаганын көрсөткөн пломбалардын жана башка белгилердин болушу; резьба жарактуулугу; кычкылтек редукторунун кирүүчү штуцеринде тейлөөгө жарамдуу прокладканын жана фильтрдин болушу.

575. Редукторду сыноодо ажыратылуучу кошулмалардын жана редукциялык клапандын герметикалыгы текшерилет (аны чачпастан).

Редукторлор «Жалынды тазалоо үчүн редукторлор. Жалпы техникалык шарттар» стандарттарга ылайык текшерилет.

576. Жаңы алынган жабдууларды (кескичтер, оттуктар, редукторлор ж.б.) Эрежелердин пункттарынын талаптарына ылайык журналда каттоо менен ушул текшерүүдөн өткөндөн кийин гана иштетүүгө уруксат берилет.

577. Контролдоо-өлчөөчү аспаптарды (манометрлер, газдын чыгымын өлчөөчү приборлор ж.б.) оңдоо адистештирилген цехтерде жүргүзүлүүгө тийиш.

578. Кычкылтек редукторлорун, клапандарды, оттуктарды, кескичтерди демонтаждоо, оңдоо жана монтаждоо органикалык айнек (плексигласс), алюминий лист, латун же пластмасса менен капталган столдун үстүндө ацетилендик жабдуулардан өзүнчө жүргүзүлүшү керек. Столдун бети системалуу түрдө кирден тазаланып, майсызданышы керек. Оңдоо иштери таза кийим жана майланбаган кол менен жүргүзүлүшү керек.

579. Газ редукторлорун оңдогондон кийин газ редукторлорунун кошулмаларынын (ажыраган жана ширелген) жана редуктордук агрегаттарынын герметикалуулугун, жумушчу басымды жөнгө салуунун жылмакайлыгын, газды алуу токтотулганда жумушчу басымдын жогорулашынын даражасын аныктоо жана максималдуу газ агымында максималдуу жумушчу басымын алуу мүмкүнчүлүгүн текшерүү керек.

580. Оңдоодон кийин кескичтер жана күйгүчтөр газ өткөрбөөчүлүгүнө, инжекциялык кубаттуулугуна жана күйүүсүнө сыналат.

581. Ацетилен жана кычкылтек жабдууларын оңдоону жана сыноону атайын окуудан жана билимин текшерүүдөн өткөн жана билимди текшерүү сертификатында тиешелүү жазуусу бар адамдар жүргүзүшү керек.

582. Газ жабдууларын сыноодон өткөрүүчү жай чектеш бөлмөлөрдөн тосмо менен бөлүнүп, өрт өчүрүүчү жабдуулар менен жабдылышы керек. Бөлмөдө газ жабдууларын сыноо учурунда ага уруксаты жок адамдардын болушуна тыюу салынат.

583. Кескичтерди эксплуатациялоодо, демонтаждоодо жана монтаждоодо тиешелүү квалификациясы бар ширетүүчүлөргө жана кесүүчүлөргө уруксат берилет.

584. Демонтаждоо алдында кескичтер, күйгчтөр, ацетилен редукторлору, суу бекиткичтери жана башка ацетилен жабдуулары чаңдан, нымдан жана майдан таза аба же азот менен жакшылап үйлөтүлүүгө тийиш.

585. Эски резьбалуу байланыштары бар газ жабдууларын иштетүүгө жол берилбейт. Газ жабдууларын текшерүүдө жана сыноодо резьба кошулмалардын эскирүү даражасын контролдоо-өлчөөчү аспап менен аныктоо керек.

586. Монтаждоо алдында ремонттолгон жабдуулардын бардык бөлүктөрүн жакшылап майсыздандыруу, ысык суу менен жууп, кургатуу же таза, майсыз аба агымы менен кургатуу керек. Жабдууларды майсыздандырууда ушул Эрежелердин 348-пунктунун талаптары сакталышы керек.

587. Газ жабдуулары жана запастык бөлүктөр өзүнчө кампаларда же цех кампаларында өзүнчө стеллаждарда сакталууга тийиш.

Ацетилен жана кислород өтмөктөрүн тейлөө

588. Ацетиленди ташуу жана бөлүштүрүү үчүн арналган ацетилен түтүктөрү «Ацетилен түтүктөрү. Коопсуздук талаптары» стандарттарга ылайык келиши керек.

Ацетилен түтүгү ацетилен түтүгүн ацетилен заводуна же разрядга туташтыруу пункттарында, цехтин, имараттын же ацетилен керектелүүчү имараттын бир бөлүгүнүн кире беришинде, ацетилен керектелүүчү бөлүмдөрүндө блокировкалоочу түзүлүш менен жабдылууга тийиш. Керектөөчүнүн айрым участокторуна ацетилен түтүктөрү, ошондой эле жер астындагы ацетилен түтүктөрүнүн киришинде жана чыгышында. Ацетилен түтүгү ацетилен берилүүчү жана басымды өлчөө талап кылынган ар бир тармакта басымды өлчөөчү аспап менен жабдылышы керек. Басым өлчөөчү аспап жакшы көрүнгөн жерге орнотулушу керек.

589. Кычкылтек жана ацетилен түтүктөрүнүн, арматуралардын, коопсуздук аспап жана өлчөөчү аппараттардын абалын ишкана (бөлүм) боюнча буйрук (тескеме) менен дайындалган жооптуу адамдар көзөмөлдөшү керек.

590. Ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүн жана арматураларын техникалык тейлөө, кароо, профилактикалык жана авариялык оңдоо, ошондой эле аспаптын абалын көзөмөлдөө атайын даярдалган бригада тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш.

591. Кычкылтек түтүктөрүн жана арматураларын тейлөөдө майлуу колу жана шаймандары бар жана май менен булганган кийими бар адамдарды иштетүүгө тыюу салынат.

592. Түтүк өткөргүчтөрдөн жана май куюучу посттон кычкылтек жана ацетилен агып кеткендиги аныкталганда жана бузулган жерди тез арада жоюуга мүмкүн болбосо, бузулган участокту өчүрүп, бөлмөнү жакшылап желдетүү керек.

593. Тоңдурулган ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүн эритүү учурунда ушул Эрежелердин талаптарын сактоо керек.

594. Ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүн, газды демонтаждоочу станцияларды жана арматураларды текшерүүдө көчмө жарык булагы катары 12 В чырактарын жана жарылуудан корголгон лампаларды колдонуу керек.

595. Газ кескичтердин жана газ менен ширетүүчүлөрдүн иштеген учурунда ацетилен жана кычкылтек постунун шкафтары ачык болууга тийиш.

596. Түтүктөн ацетиленди посттук суюктуктун кулпусу аркылуу гана пайдаланууга жол берилет. Бир пост бир дарбазага тиркелиши мүмкүн. Газ жалынын кол менен иштетүүдө дарбазага бир гана оттук же кескичти бекитүүгө болот. 

597. Газ өткөргүчтөрүн жана арматураларын оңдоого, ошондой эле басым астында фланецтик кошулмалардын болтторун бекемдөөгө тыюу салынат. Ремонттун бардык түрлөрү басымды атмосфералык басымга чейин азайткандан кийин жана өтмөктөр азот менен тазалангандан кийин гана жүргүзүлүшү керек. 

598.  Ацетилен түтүктөрү 5 жылда бир жолу, кычкылтек түтүктөрү 3 жылда бир жолу гидравликалык бекемдик сыноосунан өтүшү керек. 

Гидравликалык сыноону пневматикалык менен алмаштырууга зарыл болгон сактык чаралары сакталган шартта жол берилет.

Басым астында кармоо убактысы 10 мүнөттөн кем эмес болушу керек.

599. Ацетилен орнотмолорунда (станцияларында) колдонулуучу төмөнкү жана орточо басымдагы ацетилен түтүктөрү негизги жабдуулар дуушар болгон сыноо басымына барабар басым менен сыналышы керек.                                                                                                              

Жогорку басымдагы ацетилен түтүктөрү [0,15 МПа (1,5 кгс/см2) жогору], алардын жайгашкан жерине карабастан, эсептик басымдын 1,1ине туура келген, бирок 30 МПа (300 кгс/см2) ашпаган басым менен сыналышы керек; ацетилендик орнотмонун курамына кирбеген орточо басымдагы ацетилен өткөргүчтөрү [0,02 МПа (0,2 кгс/см2) дан 0,15 МПа (1,5 кгс/см2) чейин], басымы эсептик басымдын 1,1ине туура келген; ацетилен заводдоруна кирбеген төмөнкү басымдагы ацетилен түтүктөрү [0,02 МПа (0,2 кгс/см2) чейин] - басымы 0,3 МПа (3 кгс/см2) барабар.

Кычкылтек түтүктөрү 1,25 жумушчу басымга барабар, бирок 0,2 МПа (2 кгс/см2) кем эмес басым менен сыналышы керек. 

600. Эгерде жарылуу, агып кетүү, тамчылоо жана тердөө белгилери, көрүнгөн калдык деформациялар аныкталбаса, түтүктөр гидравликалык сыноодон өттү деп эсептелет.

601. Ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүн тыгыздыкка сыноо жылына бир жолудан кем эмес жүргүзүлүшү керек.

Ацетилен түтүктөрүнүн тыгыздыгын сыноо азот же инерттүү газ менен жүргүзүлөт. Жаңыдан киргизилген ацетилен түтүктөрү үчүн азот кысылган аба менен алмаштырылышы мүмкүн. Кычкылтек түтүктөрүнүн тыгыздыгын сыноо мунай менен булганбаган азот же кысылган аба менен жүргүзүлөт.

Жыштык сыноолору эң жогорку жумушчу басымда жүргүзүлүшү керек.

Сыноодо өткөргүчтүн герметикалуулугу манометрдин көрсөткүчү менен жана көбүктүү эритме менен ширетилген, фланецтүү жана винттүү кошулмалар, ошондой эле арматура сальниктери менен нымдоо аркылуу текшерилет. Эгерде газдын ширетилген, фланецтүү жана бурамалуу кошулмалар аркылуу өтүүсү аныкталбаса жана температура теңдештирилгенден кийин басым 30 мүнөттөн кем эмес төмөндөбөсө, тыгыздыкты текшерүүнүн натыйжасы канааттандырарлык деп эсептелет.

602. Ар бир капиталдык жана орто оңдоодон кийин газ түтүгүнүн тиешелүү участогу милдеттүү түрдө гидравликалык сыноодон өткөрүлөт. Газ түтүктөрүнүн бөлүктөрүн алмаштыруу менен оңдоодо мындай участоктор азоттук тазалоодон жана тыгыздык сынагынан өтүшү керек.

Иштөө басымы астында газ түтүктөрүндөгү агып кетүүлөрдүн өлчөмү кварталына бир жолу аныкталышы керек.

603. Газ түтүктөрүнүн, арматуралардын, коопсуздук аспап жана өлчөө аспап абалын көзөмөлдөөгө жооптуу кызматкер тарабынан ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүнүн бекемдигине жана тыгыздыгына сыноолордун натыйжалары журналга (эркин формада) жазылууга тийиш.

§ 19. Газ жалын иштери

604. Газ жалын менен иштөөнү баштоонун алдында жумуш ордун текшерүү, ишке тоскоол болгон керексиз буюмдарды жана күйүүчү материалдарды алып салуу керек; ширетүүчү орнотмонун бардык бөлүктөрү жакшы абалда экендигин, газ берүүчү шлангдардын оттукка (резак) жана редукторлорго, ал эми редуктор баллонго туташтырылышынын бекемдигине  клапандагы суу (башкаруу түзүлүшүнө ылайык), затвор бардык байланыштарынын герметикалуулугу жана затвордун жең менен туташтырылышы, күйгүчтүн (резак), редуктордун жана жеңдин иштөөгө жарамдуулугу, инжектордо жетиштүү  соруунун  болушу  жабдууларды  оттукка (резак) кычкылтек жана күйүүчү газды туура берүү шарт.

605. Редукторлордун вентилин жай ачылып, ачуучу газ агымынын багытына карама-каршы тарапта болушу керек. Түздөн-түз алдында аны ачуу учурунда адамдар жана бош жаткан (бош) буюмдар болбошу керек.

606. Пропан-бутан вентилинин ачылышы менен аралашманын тутанышынын ортосундагы убакыт аралыгы эң аз болушу керек, андыктан адегенде отту алып келүү керек, андан кийин оттуктун вентилин ачуу керек.

607. Оттуктун (резак) үстүндөгү жабык вентиль менен блокту калтырбоо жана баллондо ачык калтырбоо керек, анткени шлангда газ конденсациясы болушу мүмкүн.

608. Баллондун вентили ачык турганда резьба байланыштарды бекемдөөгө тыюу салынат.

609. Жалын менен иштөө (продукцияны ширетүү, кесүү, жылытуу) аралыкта жүргүзүлүүгө тийиш: газ жалыны менен иштөө үчүн арналган баллондордун топторунан (экиден ашык) кеминде 10 м; 5 м - кычкылтек жана күйүүчү газдары бар өзүнчө баллондордон; 3 м - күйүүчү газдардын газ түтүктөрүнөн, ошондой эле металл шкафтарда жайгашкан газ ажыратуу постторунан жумушту кол менен аткарууда жана аларды механикалык түрдө аткарууда 1,5 м сакталыш керек.

Көрсөтүлгөн аралыктар жалын жана учкундар газ менен камсыздоо булактарына карама-каршы багытта багытталган газ-жалын иштерине тиешелүү. Жалынды жана учкунду газ булактарына багыттоодо металл экрандарды орнотуу менен аларды учкундан жана жалындын ысытуусунан коргоо чаралары көрүлүшү керек.

610. Ширетүүдө жана кесүүдө төмөнкүдөй негизги коопсуздук эрежелерин сактоо керек:

- кол күйгүчтү (резак) күйгүзүүдө алгач кычкылтек вентили бир аз ачылып, андан кийин ацетилен вентили ачылып, жеңди бир аз тазалагандан кийин газдардын аралашмасын тутандыруу керек, андан кийин жалынды жөнгө салууга болот.

- өчүрүү учурунда бул операциялар тескери тартипте аткарылат: адегенде ацетиленди берүү токтотулат, андан кийин кычкылтек.

- ширетүүчүгө күйгүчтү (резак) ал өчкөнгө чейин коё берүүгө болбойт;

- жумуш учурунда газ менен ширетүү жана металлдарды кесүү үчүн жеңдерди колтуктун астында, ийиндеринде кармоого же буттары менен чымчып коюуга тыюу салынат;

- күйгүзүүчү  (резак) бар жумушчуну жумуш ордунан сыртка жылдырууга, ошондой эле тепкичтерге жана башкаларга жол берилбейт; 

- жумушта тыныгууларда оттуктун (резак) жалыны өчүрүлүп, андагы вентиль бекем жабылышы керек;

- жумушта узак тыныгууларда (түшкү тамактануу ж. б.) кычкылтек жана ацетилен баллондорундагы же газ ажыратуу постторунда вентиль жабылып, редукторлордун басым бурагычтары пружинаны бошотконго чейин бурулууга тийиш;

- оттук (резак) ашыкча ысып кеткенде, иштөөнү токтотуу керек, ал эми оттукту өчүрүп, айлана-чөйрөнүн температурасына чейин муздатуу керек. Аны муздатуу үчүн ширетүүчүдө таза муздак суусу бар идиш болушу керек;

- катуу үн жана тескери таасирлердин пайда болушун болтурбоо үчүн ооздуктардын булганган чыгуу каналдары менен иштөөгө тыюу салынат;

- абанын агып чыгышын жана тескери жалын өчүүсүн пайда болушун болтурбоо үчүн басым толугу менен төмөндөп, оттуктун жалыны (резак) өчмөйүнчө генератордон ацетиленди керектөөгө тыюу салынат;

- тескери жалын болгон учурда оттуктун (резак), баллондордун жана суу затворунда вентилдерди дароо жабуу керек;

- жалын кайра соккондон кийин кайра тутанганга чейин жапкычтын абалын аны демонтаждоо жана текшерүүчү клапанды текшерүү, ал эми мембранасы жок жапкычта рефлекторду текшерүү керек;

- ар бир соккудан кийин инерттүү газ менен тазалап, күчүн текшерип же башкасы менен алмаштыруу керек.

611. Металлды оттук менен кычкылтекти туташтырбастан күйүүчү газды гана колдонуу менен жылытууга тыюу салынат.

612. Иш аяктагандан кийин же жумуш күнү аяктагандан кийин баллондорду кампага тапшыруу же атайын кулпуланган идишке салуу керек.

§ 20. Кальций карбидин сактоо

613. Кальций карбидинин барабандары кургак, нымдан корголгон, жакшы желдетилген, жабык, чатыры жарык, отко чыдамдуу, сырткы электр жарыгы бар кампаларда сакталышы керек.

Кальций карбиди кампасынын имаратында суу түтүктөрү, канализация, ошондой эле суу жана буу менен жылытуу болбошу керек.

Кампалардын чатырын колдонууга жарамдуу абалынан кийин атмосфералык жаан-чачындардын киришине жол бербөө үчүн системалуу байкоо жүрүшү керек.

Кальций карбидин сактоо үчүн кампаларды жер төлөлөргө жана суу каптаган төмөн жерлерге коюуга тыюу салынат.

614. Бир эле учурда 2000 кг кальций карбидин сактоого уруксат берилген кампалар өндүрүштүк жайлардан 10 м жана турак жайлардан 15 м жакын эмес жайгаштырылышы керек.

615. Кальций карбидин сактоочу кампалар кампа аянтынын ар бир 50 м2 үчүн порошок жана көмүр кычкыл газы бар өрт өчүргүчтөр, асбест барактары жана сыйымдуулугу 0,5 м3 кем эмес кургак кум салынган кутулар менен камсыз болушу керек; ар бир кутуда  кум, жыгач  күрөк болушу керек.

Өрттү суу менен өчүрүүгө тыюу салынат.

616. Кальций карбиди барабандары туурасынан да, тигинен да сакталышы мүмкүн.

Механикалаштырылган кампаларда кальций карбиди бар барабандарды вертикалдуу абалда үч яруска, ал эми механикалаштыруу жок болгон учурда горизонталдуу абалда үч ярустан ашык эмес жана вертикалдуу абалда эки ярустан ашык эмес сактоого жол берилет. Барабандардын ярустарынын ортосуна калыңдыгы 40-50 мм болгон тактайларды коюу керек.

Кальций карбиди бар үйүлгөн барабандардын ортосундагы өтмөктөрдүн туурасы 1,5 м кем эмес болушу керек.

617. Кальций карбидинин бош идиштери өндүрүш жайларынан тышкары атайын бөлүнгөн жайларда сакталышы керек. Кальций карбиди бар ачылган же бузулган барабандарды кампаларда сактоого тыюу салынат.

618. Барабандардын учунда же каптал бетинде «Нымдан жана оттон сактагыла. Кальций карбиди” өчпөс жазуусу болушу керек.

619. Кальций карбиди бар барабандар сакталган жана ачылган жерлерде тамеки тартууга, ачык отту колдонууга жана урганда учкун чыгара турган аспаптарды колдонууга тыюу салынат. Кальций карбиди менен ачык барабандар жез кескич жана балка болушу керек. Жабылган барабандарды атайын кесүүчү аспап менен ачуу керек. Барабандын капкагындагы кесилген жер металлды кесүү процессин жеңилдетүү жана учкун чыгып кетүү мүмкүнчүлүгүн жок кылуу үчүн калыңдыгы 3-5 мм май катмары менен алдын ала майланат.

Кокусунан төгүлгөн кальций карбиди кылдаттык менен чогултулушу керек. Кальций карбиди бар барабандарды ачуу, аны илип коюу, майда нерселерди жана чаңды тазалоо атайын бөлмөлөрдө жүргүзүлүшү керек.

620. Ачылган, бирок толук пайдаланылбаган кальций карбидинин барабандары суу өткөрбөй турган капкактар ​​менен корголушу керек, четтери ийилген, барабандын тегерегине ыңгайлашкан. Капкактын капталынын бийиктиги 50 мм кем эмес болушу керек.

Бир барабандан ашык ачык болбошу керек.

621. Чаңдын пайда болушуна жана топтолушуна жол бербөө үчүн кальций карбидин кылдат майдалап, илип коюу керек. Бул жумуштарда иштеген жумушчулар М маркасындагы противогаздар (же чаңга каршы респираторлор жана көз айнектер) жана кол каптар менен камсыз болушу керек.

§ 21. Термит патрону менен ширетүү

622. Термит патрондору ТУнун (техникалык шарттардын) «Зымдарды жана электр линияларын ширетүү үчүн термиттик патрондор. Техникалык шарттар" талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

623. Термит патрону жана ширеңкелер менен иштөөдө аларга күйүүчү материалдарга карата талаптар коюлушу керек.

624. Механикалык жана термикалык таасирлерге бир аз сезгич термит патрондору, ар бири 2-10 даанадан парафиндик кагаздын бир катмарына   оролуу   керек  жана  учтары ширетилген полиэтилен пленкасынан жасалган каптарга же полиэтилен пленкасынан каптарга салынбастан эки катмар парафиндик кагазга тизилет. Патрон бар кутуда патрон түрү көрсөтүлүшү керек.

Термит ширеңкелери механикалык жана жылуулук таасирлерине сезгич; аларды термит патронунан өзүнчө таңгактоо керек. Термит ширеңкелери   35 даана картон ящиктерге горизонталдуу катарга тизилиши керек, от алдыруучу баштары карама-каршы багытта. Мурда пергаментке оролгон ширеңкенин кутулары полиэтилен пакеттерге салынышы керек.

Патрон жана ширеңкенин баштыктары салынган пакеттер кутуларга салынып, парафиндик кагаз же полиэтилен пленкасы менен бөлүнүшү керек.

625. Термит патрону жана ширеңкелер бир кампада таңгакталган, бирок өзүнчө сакталышы мүмкүн. Термит ширеңкелери бар кутуларды асбест менен капталган металл шкафтарда сактоо сунушталат. Сактоочу жай жабык, отко чыдамдуу, вентиляцияланган жана 80%дан ашпаган салыштырмалуу нымдуулукта кургак болушу керек. Күйүүчү материалдарды ширеңке жана патрондор менен бир убакта сактоого тыюу салынат.

626. Термит патронун оригиналдуу таңгагында кузову жабылган автоунаада ташып жеткирүү зарыл. Автоунаада брезент, эки көмүр кычкыл газы бар өрт өчүргүч жана күрөк болушу керек.

Автоунаанын кузовунда күйүүчү жана майлоочу материалдар, ошондой эле башка жүк болбошу керек. Кабинага жүктүн коркунучтуулугун көрсөткөн кызыл желек унаанын сол тарабында илинет.

Термит патрондору жана ширеңкелери бар ящиктерди ташууда, жүктөөдө жана түшүрүүдө катуу титиреп, ыргытууга жол берилбеши керек.

627. Күйүүчү конструкциялардын жана материалдардын жанында (жыгач таянычтар, подмост ж.б.) ширетүү иштерин баштоонун алдында жумуш орду күйүүчү материалдардан тазаланышы керек. Күйүп жаткан термит ширеңкеси менен шашканын күйүүчү конструкциялары жана материалдары менен байланышын болтурбоо үчүн, алардын астына асбест, болот шейшеп ж.б. коюу керек.

Күйүп кеткен термит ширеңкелери жумуштун жанында илинген атайын болот кутуга же алдын ала даярдалган отко чыдамдуу жерге коюлушу керек.

628. Запастык термит патрону термит ширеңкелеринен өзүнчө жумушчу баштыкта ​​сакталышы керек.

Термит ширеңкелери баштапкы таңгагында болушу керек.

629. Нымдалган термит патронун колдонууга болбойт. Күйүп жаткан термит патронуна суу чачыраса, жарылуу жана күйүк пайда болушу мүмкүн.

630. Термит ширенкесин күйгүзүүдө жана патрондун термит текшергичтерин күйгүзүүдө күйгүзүлгөн текшергичтен 0,5 м кем эмес аралыкта болуу зарыл.

Күйүп жаткан термит текшергичтин үстүнөн ийилүүгө тыюу салынат.

631. Күйүп жаткан же муздаткыч термит патронун тийүүгө же кол менен оңдоого тыюу салынат.

632. Термиттик блок муздагандан кийин (кара түскө чейин), пайда болгон шлакты алысыраак тарапка, мурда даярдалган жерге түшүрүү керек. Бул ишти ушул Эрежелердин 455-пунктунун талаптарына жооп берген жарык фильтрлери бар калканчтарда же жабык көз айнектерде аткаруу зарыл.

633. Термит ширеңкелерин күйгүзүү жана термит шашкаларын өрттөөнү Д-2 же Д-3 жарык фильтрлери бар көз айнек менен кылуу зарыл.

§ 22. Керосин кескич менен иштөө

634. Керосин кескич менен иштөө ушул Эрежелердин жана «Эл чарба объектилеринде ширетүү жана башка ысык жумуштарда өрт коопсуздугунун эрежелеринин” талаптарына ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

635. Заводдо жасалган керосин кескичтерин гана колдонууга уруксат берилет. Бардык керосин кескичтер каттоодон өтүшү жана инвентарлык номери болушу керек.

636. Керосинди кесип алуу үчүн бензинге туруктуу резинадан жасалган жеңдер колдонулушу керек. Шлангдардын узундугу 30 мден ашпоого тийиш. Шлангдардын өз ара жана кесүүчү резак штуцери, керосин бактары, кычкылтек баллондору менен бекем ишенимдүү байланыштары болушу керек.

Керосин үчүн арналган шлангдын сырткы катмары сары, кычкылтек үчүн көк болушу керек.

637. Керосиндин багы герметикалуу болууга тийиш. Анын үстүндө манометр, ошондой эле резервуардагы басымдын 0,49 МПа (5 кгс/см2) ашуусуна жол бербеген коопсуздук клапаны болушу керек. Резервуарлар эксплуатацияга киргизүүдө жана мезгил-мезгили менен жылына бир жолудан кем эмес, ошондой эле бул жөнүндө атайын журналга жазуу менен оңдоодон кийин 1 МПа (10 кгс/см2) гидравликалык басым менен сыналышы керек. Гидравликалык басым менен сыноодон өтпөгөн, агып кеткен же насосу иштен чыккан резервуарларды иштетүүгө жол берилбейт. Резервуардын жана кескичтин байланыштарындагы агып кетүүлөрдү аныктоо үчүн самындуу эмульсия колдонот.

638. Резервуарга керосинди куюуга анын сыйымдуулугунун 3/4 бөлүгүнөн ашык эмес жана чүпүрөк же майда тор аркылуу чыпкалангандан кийин гана уруксат берилет. Иш учурунда резервуарга керосин кошууга тыюу салынат. Төгүлгөн керосин дароо тазаланууга тийиш.

Бензинди керосин кескичке отун катары колдонууга тыюу салынат.

639. Керосинди кесүү иштери жүргүзүлүп жаткан жерде керосинди берүү алмаштыруу талабынан ашпоого тийиш. Керосин сынбас, бекем жабылган идиште, иштеген жеринен 10 м кем эмес жерде сакталууга тийиш.

640. Керосин куюлган бак кычкылтек баллондорунан жана ачык оттун булактарынан 5 м жакын эмес жана кескичтин жумуш ордуна 3 метрден жакын эмес жайгаштырылышы керек. Бак иштетүү учурунда жалын жана учкун пайда болбоосу үчүн жайгаштырылышы керек.

641. Керосин кескич менен иш жүргүзүлө турган жер бөтөн нерселерден, таштандылардан жана күйүүчү материалдардан толук таза болушу керек. Анын үстүнө тамеки тартууга тыюу салынат.

642. Участокто өрт өчүрүүчү жабдуулар болушу керек: көмүр кычкыл газы өрт өчүргүчтөр, барак асбест жана кум. Тутануучу керосинди суу менен өчүрүүгө тыюу салынат.

643. Резервуар жана жер астындагы курулуштарда керосин кескич менен иштөөгө тыюу салынат.

644. Керосин кескичте ишти баштоонун алдында арматуралардын ишке жарамдуулугун, ниппелердеги жендин кошулмаларынын бекемдигин, бирикменин гайкаларындагы жана баштарындагы резьбанын ишке жарамдуулугун текшерүү керек.

645. Бузулган керосин күйгүчтү же керосин кескичти иштетүүгө тыюу салынат.

646. Кескичти күйгүзүүдө алгач кычкылтекти ысытуучу керосин күйгүзүлүп, жалын жагылуу керек; андан кийин бууланткычты ысыткандан кийин кычкылтекти кесүү ишке киргизилет. Кескичти өчүрүүдө адегенде керосин берүүчү клапан, андан кийин кычкылтек жабылышы керек. Өтө ысып кеткен (алча түсүнө чейин) бууланткычы бар кескич менен иштөөгө тыюу салынат. Иштөө учурунда керосин кескич бир калыпта көк жалын бериши керек, өзүнөн-өзү өчпөшү, керосинди ыргытпоо, катуу үн жана тескери жалын соккуларын берүүсү керек.

647. Иштетүү учурунда оттуктун же керосин кескичтин бузулушу аныкталса, ошондой эле тескери күйүп кетсе, резакты дароо өчүрүү керек: кычкылтек берүүчү клапан жабык, андан кийин баллондон же кычкылтектен кычкылтек берүү токтотулат, андан кийин резак жана бактагы керосин берүүчү вентиль жабылат.

648. Керосин жумушчунун кийимине чачыраса, керосин кескич менен иштөөгө тыюу салынат.

649. Кескичти кычкылтек жана керосин менен камсыз кылуучу шлангдарды кысууга, бурмалоого же буроого, ошондой эле керосин менен камсыз кылуу үчүн кычкылтек түтүктөрүн колдонууга тыюу салынат.

650. Бир эле учурда бир нече кескичтерди колдонууда жумушка катышкан бардык адамдар жалын жакын жерде иштегендерге тийбесин камсыз кылууга милдеттүү.

651. Күйүп жаткан же күйгүзүлгөн керосин кескичке каршы турууга, ошондой эле иш учурунда кескичти вертикалдуу (башын өйдө) илип коюуга тыюу салынат.

652. Кескич күйүп турганда аба соргучу резервуарга жакын келүүгө тыюу салынат. Бакты толтурууда кесүүчү кычкылтек жабык вентилдүү кескич атайын таянычта туруусу керек.

653. Керосин багындагы аба басымы кескичтеги кычкылтектин жумушчу басымынан ашып кеткенде кесүүгө тыюу салынат.

654. Жумушта тыныгуу учурунда күйүүчү май керосин вентиль же туткадагы кран менен өчүрүлүшү керек. Жумушту токтоткондон кийин кескичти жаткыруу же тескери илип коюу керек.

655. Жумушту токтоткондо кескичтин жалыны өчкөндөн кийин керосин багындагы абаны чыгаруу керек. Резервуардан аба толук чыкканга чейин, насостун капкагын (гайкасын) бурбоо керек.

656. Иш аяктагандан кийин жендеги керосин резервуарга төгүлүп, кысылган аба менен тазалап, кескичтерди тазалоо керек. Керосиндин калган бөлүгү күйүүчү-майлоочу майлардын кампаларына, ал эми керосин кескич жана жеңдер – шаймандар бөлмөсүнө берилүүгө тийиш.

§ 23. Паялдык жумуштар

657. Бардык паялдык лампалар катталган жана инвентарлык номери болушу керек.

658. Ар бир лампада заводдук гидравликалык сыноонун натыйжалары жана уруксат берилген иштөө басымы көрсөтүлгөн паспорт болушу керек. Лампалар алдын ала белгиленген басымга ылайыкталган пружиналдуу коопсуздук клапандары менен камсыз кылынат.

659. Ширетүү жумуштарын жүргүзүүдө жумуш орду күйүүчү материалдардан тазаланышы керек, ал эми 5 мден аз аралыкта жайгашкан күйүүчү конструкциялар металл экрандар менен өрттөн ишенимдүү корголушу же сугарылышы керек.

660. Лампага толтурулган күйүүчү май кирлерден жана суудан таза болушу керек.

661. Лампа менен иштөөнү баштоодон мурун текшерүү керек:

- лампа багынан оттукка күйүүчү майдын берилишин жөнгө салуучу клапан басым втулкасын бошотпостон толук иштетилүүсү. Эгерде жөнгө салуучу вентиль өчүрүлгөн болсо, лампаны күйгүзүүгө тыюу салынат;

- резервуардын герметикалуулугу (агып кетүү барбы), оттуктун резьбасы аркылуу газ агып кетишин ж.б.;

- туура толтуруу (күйүүчү майдын багына күйүүчү май куюу анын сыйымдуулугунун 3/4 бөлүгүнөн ашпашы керек);

- толтуруу тыгынынын бекемдиги.

662. Толтурулган май куюлган аппараттарга жакын күйгүзүүгө тыюу салынат.

663. Лампага күйүүчү май куюу же төгүү, лампаны демонтаждоо жана оңдоо, ачык оттун жанында очокту буратуу, тамеки тартууга тыюу салынат. Ысык лампага күйүүчү май куюуга тыюу салынат.

664. Иштин жүрүшүндө төмөнкүлөр зарыл:

- отту туура жөнгө салуу;

- лампаны кыйшайтуудан жана аны сүзүүдөн сактоо;

- соргучтарга, кол чатырларга же соргучтарга мүмкүн болушунча жакын жайгашуу.

665. Оттукту насос менен толтурулган май менен жылытууга тыюу салынат.

666. Эгерде бузулуулар аныкталса (бактын агып кетиши, оттуктун резьбасынан агып чыгышы, резервуардын деформациясы ж.б.) лампаны шаймандар бөлмөсүнө кайтаруу керек.

667. Лампанын резервуарынан абаны толтургуч аркылуу чыгарууга лампа өчүп, анын от жагы толук муздагандан кийин гана мүмкүн болот. Басым басылмайынча отту лампа резервуарынан чыгарбаш керек.

668. Керосин лампасынын отун катары бензинди же бензин менен керосиндин аралашмасын колдонууга тыюу салынат.

669. Күн сайын жумуш аяктагандан кийин лампаны шаймандар бөлмөсүнө кайтарып берүү керек. Жумуштун аягында лампаны кайтарып берүү тартиби жергиликтүү шарттарга жараша ар кандай болушу мүмкүн.

670. Күйүүчү конструкциялары же жасалгалары бар имараттарда тоңуп калган сууну, канализацияны жана буу-суу жылытуу түтүктөрүн жылытуу үчүн лампаны колдонууга тыюу салынат.

671. Лампалар айына бир жолудан кем эмес тыгыздыгы текшерилип турууга тийиш. Текшерүүнү ишкана (бөлүм) боюнча буйрук (тескеме) менен дайындалган мастер же башка атайын дайындалган адам жүргүзүшү керек. Текшерүүдө лампа корпусунун герметикалуулугуна, башкаруу вентилинин кесилишинин абалына, сальниктин, толтургуч тыгынына жана сальниктин таңгагына көңүл буруу керек. Тыгыздыгы поршень менен лампага аба сордуруу жана самындуу эмульсия менен майлоо, кандайдыр бир агып кетүүнү аныктоо үчүн же лампаны суу ваннасына салуу аркылуу текшерилет.

Лампаны текшерүүнүн натыйжалары журналга жана эркин формада жазылат.

672. Бузук лампаларды тейлөөгө жарактуулары менен бирге сактоого болбойт.

6-бөлүм. Согуу-пресстөө иштери

§ 24. Кол согуу

673. Согуучу жана престөөчү жабдуулар «Согуу-пресстөөчү жабдуулар. Коопсуздуктун жалпы талаптарына», пресстөө жана согуу жумуштарын жасоо “Согуу-пресстөө жумуштары. Коопсуздук талаптары» стандартка ылайык келүүгө тийиш.

Дайындалуучу бөлүктөрдү жылытуу үчүн электр мештеринин конструкциясы “Электротермикалык жабдуулар. Коопсуздук талаптары», «Электр орнотуу эрежелерине” ылайык келиши керек. Электр мештерин эксплуатациялоо Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин Энергетикалык көзөмөл кызматы тарабынан бекитилген «Керектөөчүлөрдүн электр орнотмолорун техникалык эксплуатациялоо эрежелерине» жана «Керектөөчүлөрдүн электр орнотмолорун эксплуатациялоонун коопсуздук эрежелерине» ылайык ишке ашырылууга тийиш.

Газ менен иштеген мештердин жабдуулары жана аларды иштетүү Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин Энергетикалык көзөмөл кызматы тарабынан бекитилген «Газ тармагындагы коопсуздук эрежелерине» ылайык келиши керек.

674. Согуу жана престөө иштерине 18 жаштан кем эмес тиешелүү сертификаты бар жана адистиги боюнча эмгекти коргоо нускамасы боюнча окуудан жана билимин текшерүүдөн өткөн адамдарга жол берилет.

675. Согуучу жана престөөчу жабдууларда иштегендер үчүн эмгекти коргоо боюнча кыскача нускама жумуш ордунда илиниши керек.

676. Согуу-пресстөө цехтеринин полдору ысытылган металлдын (клинкердик брусчатка ж. б.) таасирине туруктуу, бышык материалдан жасалып, тегиз, тайгаланбаган бети болууга тийиш. Болоттон (чоюндан) жасалган полдорго, аларды кылдаттык менен орнотууга жол берилет.

677. Согуу жана престөө иштеринде колдонулуучу кол шаймандары “кол жана балка менен иштөө үчүн согуу” ченемине жана талаптарына ылайык болушу керек.

678. Кычкач, илгич, пинцет катууланбай турган болоттон жасалышы керек.

679. Кол аспаптарды муздатуу үчүн жабдууларда (ысык согулган куйма) суу идиштери орнотулган болушу керек.

680. Электротермикалык орнотмодо дайындамаларды жүктөө жана түшүрүү үчүн колдонулуучу аспаптын кармагычтын узундугу боюнча изоляцияланган туткалары болушу керек.

681. Жумушчу абалында кычкачтардын кармагычтарынын ортосундагы боштук кеминде 35 мм болушу керек. Туткалардын жакындашуусун чектөө үчүн таянычтар каралышы керек.

682. Кол менен согуу үчүн куйма таянычка бекитилиши керек.

683. Куйма орнотууда анын жумушчу бети полдун деңгээлинен 600-800 мм чегинде болушу керек.

684. Горн менен куйма ортосундагы аралык 1,5 мден кем эмес, жанаша жайгашкан куйма ортосунда - 4 мден кем эмес, куймадан өтмөккө чейин - 2 мден кем эмес болушу керек.

685. Өткөөлдөрдүн капталынан иштөөдө башкаларды учкан кабырчыктардан жана металл бөлүкчөлөрүнөн коргой турган калканчтарды, ошондой эле жылытуучу түзүлүштөрдүн зыяндуу жылуулук таасиринен коргоочу калкандарды орнотуу зарыл.

686. Жумуш көз айнек менен аткарылышы керек. Ак жалтыраганга чейин ысытылган согууларды иштетүүдө жумушчулар жарык фильтрлери бар көз айнектерди же калкандарды колдонушу керек.

687. Нормадан төмөн күйгөн же муздатылган металлды согууга тыюу салынат.

Соккуга дуушар болгон аспаптарды колдонуудан мурун ысытуу керек, ал эми иштөө учурунда өтө ысып кеткен аспаптарды суу менен идиште муздатып, андан кийин кургатуу керек.

688. Куймадагы кабырчыктарды жана кесиктерди атайын шаймандар, щеткалар жана кыска шыпыргы менен алып салуу керек. Кабырчыкты атайын идишке жабуучу аба өткөргүч аркылуу чогултса, куймадан кетирүү үчүн аба үйлөгүчтү колдонууга жол берилет.

689. Кычкач так согуунун профилине ылайык тандалышы керек. Кычкачтардын жаактары сокмого тыкан туура келип, аны керектүү абалда бекем кармап турууга тийиш.

690. Согуудан мурун атайын шайман, металл щетка, кыргыч же балка менен жеңил соккулар менен даярдалган кырындыдан тазалоо керек. Даярдоочу тетик куймага тыгыз турушу керек.

691. Кыска жана оор жасалгаларды кол менен көтөрүү жана куймага которуу ажырашкан кычкачтары бар өзүн-өзү кысуучу кычкачтарды колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Бул операцияларды эки адам аткарышы керек: ага жумушчунун буйругу менен даярдалган материал куймага берилиши керек.

692. Сокку учурунда аспаптын кармагычтарын бет мандайдан эмес капталынан кычкачтарга, шайман туткаларына ж.б. урунууну болтурбоо менен кармоо керек.

1-11-тиркемелер

Форма милдеттүү

Тараны техникалык күбөлөндүрүү журналы

_______________________________________

(бөлүм, ишкана, бөлүктүн аталышы)

Сыноо стендинин техникалык кароо журналы

Абразив жана эльбор аспабын сыноо журналы

ЭЛЕКТР КУРАЛДАРЫН ЖАНА КОШУМЧА ЖАБДЫКТАРДЫ ЭСЕПКЕ АЛУУ, ТЕКШЕРУУ ЖАНА СЫНОО ЖУРНАЛЫ

Такелаж каражаттардын, механизмдерди жана ынгай жабдыктарды эсепке алуу журналы

Электр лебедкаларынын эскиргендеги шестерня тиштеринин жол берилген калыңдыгы

Эскертүү. Чыныгы өлчөмдөр эң эскирилген тиштин кагаздан алынган таасири менен өлчөнөт.

Блоктордун роликтеринин жол берилген эскириши

Болот аркандарынын жана чынжырларынын бекемдик ченеми

Таблица П8.1

Таблица П8.2

Аркан бекемдигинин запасынын эң аз жол берилген коэфициенти

Таблица П8.3

Ширетилген жана штампталган чынжырлар үчүн бекемдик запасынын коэфициенти

Салмоор бутактарында күчөтүүнү аныктоо

Салмоор аркандын бутактары же вертикалдан  а бурчка жантайылган чынжырлар аркылуу илгичке массасы m, кг жүк илинет (сүрөттү караңыз).

Белгилүү массасы m болгон аркандын ар бир бутагында пайда болгон күч S, кгс, формула менен аныкталат, kgf,

S = n x м/к

мында k - аркан бутактарынын саны;

n - а бурчка жараша коэффициент жана төмөнкүгө барабар:

а бурчу градус ........... 0 15 30 45

Коэффициент n ..... 1,00 1,03 1,15 1,42.

Болот аркандарын четке кагуу ченемдери

1. Иштеп жаткан болот аркандарды (трос) четке кагуу бир төшөлгөн кадамдын узундугу боюнча зым үзүлүүлөрдүн саны боюнча жүргүзүлөт.

Ошол эле диаметрдеги зымдардан жасалган аркандарды четке кагуу П10.1-таблицадагы маалыматтар боюнча жүргүзүлөт.  

2. Аркан жаткыруу кадамы төмөнкүдөй аныкталат. Ар кандай жиптин бетине (сүрөттү караңыз, мында I - кайчылаш аркан; II - бир жактуу аркан) белги коюлат (а чекити), андан аркандын борбордук огу боюнча ошончо аркан эсептелет, аркандын кесилишинде (мисалы, алты токууда алты) жана экинчи белги саноодон кийинки арканга коюлат (бул учурда жетинчи) (б чекити). Аркандын кадамы катары белгилердин ортосундагы аралык (а жана б чекиттери) алынат. Көп катарлуу тростордун (мисалы, бир органикалык өзөгү бар 18 х 19 = 342 конструкциядагы аркан) ички катмарында алты токуу, ал эми сыртында 12 токуу бар.

Төшөө кадамы сырткы катмардагы токуу саны менен аныкталат.

1-токуу кадамы

3. Бир органикалык өзөгү менен 6х19=114 конструкциясы ар кандай диаметрдеги зымдардан жасалган арканды четке кагуу П10.1-таблицанын биринчи тилкесинде келтирилген маалыматтар боюнча жүргүзүлөт, ал эми тыныгуулардын шарттуу саны четке кагуу коэффициенти катары кабыл алынат, б.а., тыныгууларды эсептөөдө ичке зымдагы үзүлүү 1, ал эми калыңда - 1,7 деп кабыл алынат. Мисалы, аркандын бир тепкичинин узундугунда 6га чейинки баштапкы коопсуздук коэффициенти менен жука жана жоон зымдардын алты үзүлүшү болсо, анда үзүлүүлөрдүн шарттуу саны 6 х 1 + 5 х 1,7 = 14,5, башкача айтканда, дагы 12 (П10.1 таблицасын карагыла) демек, аркан четке кагылат.

4. П10.1 таблицада көрсөтүлбөгөн арканды четке кагуу белгиси катары төшөөнүн бир кадамындагы зымдардын саны, аркан саны жана секциядагы зымдардын саны боюнча эң жакын аркан үчүн ушул таблицада жайгаштырылган маалыматтардын негизинде аныкталат. Мисалы, бир органикалык өзөгү менен 8 х 19 = 152 курулуш аркан үчүн, жакынкы аркан бир органикалык өзөгү менен 6x19 = 114 болуп саналат. Четке кагуу белгисин аныктоо үчүн 6 х 19 = 114 аркан үчүн бир жаткыруу кадамындагы үзүлүүлөрдүн санын 96:72 = 1,33 коэффициентине көбөйтүү керек, мында 96 жана 72 – аркандын сырткы катмарларындагы зымдардын саны, тиешелүүлүгүнө жараша бул структуралардын аркан токуулары.

Токуулардын сырткы катмарларындагы зымдардын саны тиешелүү мамлекеттик стандарттан алынат же аркан боюнча эсептөө менен аныкталат.

5. Адамдарды көтөрүүгө, ошондой эле эриген же кызарган металлды, жарылуучу, күйүүчү жана уулуу заттарды ташуу үчүн арналган жүк көтөрүүчү машиналардын аркандары бир төшөө кадамында П10.1-таблицада көрсөтүлгөндөн жарым эсе көп зым үзүлүү менен четке кагылат.

Таблица П10.1

Аркан четке кагылышы керек болгон бир аркан жатуучу кадамдын узундугундагы зым үзүлүүлөрдүн саны

 D - барабан диаметри, мм; d - аркандын диаметри, мм.

 о.с. - органикалык өзөк.

6. Эгерде аркандын беттик эскириши же зымдардын коррозиясы бар болсо, төшөө кадамындагы үзүлүүлөрдүн санын четке кагуу белгиси катары П10.2-таблицадагы маалыматтарга ылайык азайтуу керек.

Таблица П10.2.

Беттик эскирүүгө же коррозияга жараша арканды четке кагуу чендери

Эгерде эскирүү же коррозия зымдардын баштапкы диаметринин 40% же андан көп бөлүгүнө жетсе, арканды четке кагуу керек.

Диаметрдеги зымдардын эскириши же коррозиясы микрометр же жетиштүү тактыкты камсыз кылган башка аспап менен аныкталат. Бул үчүн, зымдын учу эң эскирилген жерде бүгүлөт. Зымдын диаметри андан кир жана дат алдын ала тазалангандан кийин ийилген учу ченелет.

7. Бир төшөлгөн кадамдын узундугу боюнча зым үзүлүүлөрдүн саны П10.1-таблицада көрсөтүлгөндөн аз болгондо, ошондой эле зымдарды үзбөстөн үстүнкү эскириши болгон учурда аркандын иштөөсүнө уруксат берилиши мүмкүн, эгерде:

- текшерүү журналына жыйынтыгын жазуу менен мезгилдүү текшерүүлөр учурунда анын абалын кылдаттык менен көзөмөлдөө;

- ушул ченемде көрсөтүлгөн эскирүү даражасына жеткенде арканды алмаштыруу.

8. Эгерде жүк эки арканга асылып турса, анда ар бир аркан өзүнчө четке кагылып, дагы бир эскирген арканды алмаштырууга жол берилет.

9. Арканда үзүлгөн токуу табылса, аны андан ары иштетүүгө тыюу салынат.

Сунушталган форма

Лес жана подмостторду кабыл алуу жана кароо журналы