Аквакультураны уюштурууга жана башкарууга карата ветеринардык-санитардык стандарттар жана талаптар

1.    Жалпы жоболор

1. Ушул ветеринардык-санитардык ченемдер жана талаптар көлмөлүк, бассейндик, жайыт жана садоктук аквакультураны уюштурууда жана башкарууда ветеринардык-санитардык коопсуздук боюнча чараларды (мындан ары - Стандарттар жана талаптар) аныктайт.

2. Ветеринардык-санитардык ченемдер жана талаптар, менчиктин түрүнө карабастан бардык балык чарбалары үчүн, ошондой эле мамлекеттик ветеринардык кызмат тутумуна кирген органдар (мекемелер) үчүн милдеттүү. Балык өстүрүүчү жана өндүрүүчү чарбаларды түзүү, куруу жана реконструкциялоо ветеринария боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы менен макулдашуу менен жүргүзүлөт.

3. Ушул ченемдердин жана талаптардын сакталышын контролдоо ветеринария боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жүктөлөт.

4. Бул ченемдер жана талаптар төмөнкү түшүнүктөрдү камтыйт:

- аргуллез — жаброхвост тукумундагы мите сымалдарды козгогон балыктардын инвазиялык оорусу (Branchiura);

- дезинвазия - жаныбарлардын гельминтикалык ооруларын козгоочу мите курттардын жумурткаларын жана личинкаларын тышкы чөйрөдө жок кылууга багытталган иш-чаралардын комплекси;

- дезинфекция - тышкы чөйрөдөгү жугуштуу оорулардын козгогучтарын жок кылууга жана инфекциялык агенттердин таралышын токтотууга багытталган иш-чаралардын комплекси;

- ихтиопатологиялык изилдөө - жугуштуу, инвазиялык, жугуштуу эмес ооруларды жана балыктардан уулануусун аныктоого багытталган изилдөө;

- инвазиялык оорулар - жаныбарлардан чыккан мите курттар (протозой организмдер, мите курттар, муунак буттуу жана моллюскалар сыяктуу мите рак кабыктары) шарттаган оорулар;

- жугуштуу оору - өсүмдүктөрдүн мителери (бактериялар, мите козу карындар, вирустар, риккетсиялар жана бир клеткалуу балырлар) пайда кылган оорулар;

- ихтиофтириоз («ак чекит», «манка») — Ichthyophthirius multifiliis кирпиктүү инфузориядан келип чыккан балык оорусу. Айрыкча жабык жайларда бир балыктан экинчи балыкка тез тарайт;

- карантиндик жана изоляциялык көлмө - обочолонтуу максатында, башка уюмдардан алынып келинген балыктарды сактоо үчүн колдонулган көлмө;

- энелик көлмө - энелик үйүрдү жана ремонттук төлдү багуу үчүн пайдаланылат;

- жайкы көлмө - көлмөлөрдүн кыртышынын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу жана алардын балык өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, ошондой эле инвазиялык жана жугуштуу оорулардын козгогучтарын жок кылуу үчүн балык чарбасынын суу сактагычтарында мезгил-мезгили менен жүргүзүлүп туруучу балык өстүрүү-мелиоративдик жана ветеринардык-санитардык иш-чаралардын комплекси;

- азыктандыруучу көлмө - балыктар товардык абалга жетүү үчүн өнүгүүнүн (азыктандыруунун) акыркы стадиясынан өткөн ири суу объекттери;

- толук системалуу чарба - бул личинкалардан баштап, соода көлөмүндөгү балыктар менен аяктаган балык өстүрүү менен алектенген балык чарбасы;

- балыктарды өстүрүүдө мелиоративдик иш-чаралары - бул суу объектилеринин абалын жана балык запастарын табигый жол менен көбөйтүү шарттарын жакшыртууга багытталган иштердин жыйындысы;

- балык өстүрүүчү питомник - балыктардын үрөнү гана өстүрүлүүчү, толук эмес тутумдуу көлмө чарбасы;

- садоктук балык чарбасы - товардык балык продуктуларын садоктордо өстүрүүгө адистешкен чарба;

- садок - балыктарды багуу жана өстүрүү үчүн шайман;

- сеголетки - "ушул жайда" деген сөздөрдөн - толук калыптанган балык. Жайдын экинчи жарымындагы балыктар деп эсептелет.

2. Көлмөлөрдө жылуулукту сүйүүчү балык түрлөрүн өстүрүү боюнча жалпы ветеринардык-санитардык ченемдер жана талаптар

5. Балык чарбада нагульный көлмөлөрдү түзүүдө жана курууда, ушул ченемдер менен талаптардын 5- пункттун жана 8-пунктунан баштап андан кийинки бардык талаптарды аткаруу керек:

5.1. Товардык балыктарды өндүрүү жана өстүрүү үчүн суунун туздуу жана газдуу курамына туура келген жана өстүрүлгөн балык түрлөрү сезгич болгон инфекциялык жана инвазиялык оорулардан алыс болгон суу сактагычтарды жана суу булактарын гана пайдаланууга жол берилет.

5.2. Баткак жерлеринде балык көлмөлөрүн курууда, долбоордо иш-чараларды караштыруу зарыл, жайкы бакма жана питомник көлмөлөрүнүн дренажын толугу менен кургатуу чаралары каралышы керек, алардын калыңдыгы 1-2 - метрден кем эмес чопо жана саздактын начар өткөрүүчү катмары болушу керек.

5.3. Чарбанын бардык көлмөлөрүндө баалуулугу аз балыктарынын жана башка суу организмдеринин - балык ооруларын алып жүрүүчүлөрдүн киришине тоскоол болгон өз алдынча суу менен камсыздоо жана гидротехникалык курулуштар болушу керек.

5.4.Негизги көлмөгө сууну тез жана толук агызып, жугуштуу жана инвазивдик балык оорулары пайда болгон учурда анда рекреациялык иш-чараларды жүргүзүүгө мүмкүндүк берген агызуучу шайман менен жабдылышы керек.

6. Толук системалуу балык чарбаларын түзүүдө жана курууда бул стандарттардын жана талаптардын талаптарын аткаруу милдеттүү:

6.1.Толук системалуу чарбада балык питомниктери балыктардын жугуштуу жана инвазивдик оорулары менен булганган суунун киришине жол бербөө үчүн, аларды азыктандыруучу көлмөлөрдүн үстүндө жайгаштыруу керек.

6.2. Ар бир толук тутумдуу балык чарбасында жана балык өстүрүү питомникте, кеминде экиден карантиндик жана изоляциялык көлмөлөр болушу керек, чарбага кирген балыктар менен балыктардын запасын карантиндик шартта кармоону камсыз кылуу, ошондой эле оорулуу жана шектүү балыктарды бөлүп алуу. Мындан тышкары, бир нече чакан садок көлмөлөрдү балыктардын ашыкча таасири үчүн жабдуу зарыл (өндүрүүчүлөр урук чыгарганга чейин; башка чарбаларга жөнөтүү үчүн даярдалган балыктар; дегельминтизация үчүн ж.б.).

6.3. Ар бир толук тутумдуу балык чарбасында, балык өстүрүүчү

питомникте суунун сапатын көзөмөлдөөчү кичи-лаборатория, ошондой эле бассейндерди же балыктарды медициналык-профилактикалык дарылоо үчүн ванналарды түзүү каралган.

6.4. Толук системадагы балык чарбаларын жана балык өстүрүүчү ишканаларды түзүүгө, долбоорлоого, курууга жана кайра жабдууга ветеринария, айлана чөйрөнү коргоо, балык чарбасы жаатындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар менен макулдашуу боюнча гана жол берилет.

6.5. Суунун күзгү түшүүсү жана балыктар кармалгандан кийин, тоют жаткан жердин саздак жана кургатылбаган жерлери, питомниктердеги көлмөлөрдү жыл сайын акиташ же агартуучу зат менен дезинфекциялоо жана дезинвазиялоо керек.

6.6. Өстүрүүчү көлмөлөрдүн түбүндөгү куурап калган бийик жерлери жазгы айдоо же культивациялоо болушу керек.

6.7. Балык өстүрүүчү заводдорду түзүүдө жана курууда бул нормалардын жана талаптардын 5-6-пункттарын аткаруу милдеттүү түрдө жүргүзүлөт.

7. Балык өстүрүү заводун куруу архитектура, ветеринардык көзөмөл, айлана чөйрөнү коргоо жана балык чарбасы жаатындагы мамлекеттик ыйгарым укуктуу органдар менен макулдашылган долбоорлор боюнча жүргүзүлөт.

7.1. Өндүрүш объекттери, дубалдардын үстү, тосмолор, инкубациялоо, балык иштетүү жана тоют цехтериндеги полдор нымдуу тазалоону жана дезинфекциялоону жеңилдеткен материалдардан жасалышы шарт.

7.2. Балык чарбасында сууну бардык балык кармоочу бактарынан жана көмөкчү жайлардан (тоют ашканасы, тирүү тоют цехи, жумушчу бөлмөсү, лаборатория, инкубатор ж.б.) суунун чыгаруу көлөмүнөн төмөн болушу керек.

7.3. Балык чарбаларын суу менен камсыздоо булагы катары булактар, артезиан кудуктары, дренаждык тутумдар, айрым учурларда ихтиофаунасы азайган тоо дарыялары жана башка жаратылыш суу сактагычтары ылайыктуу. Бардык өстүрүүчү көлмөлөргө, бассейндерге жана башка курулуштарга суу жеткирүү көзкарандысыз болушу керек.

7.4. Суунун токтотулган заттардан, мителерден, омурткасыздардан жана жапайы балыктардан эркин жашоо стадияларын чыпкалоо жана тазалоо үчүн тийиштүү гидротехникалык курулмаларды жана шаймандарды (тундурмаларды, чыпкаларды ж.б.) орнотуу керек.

7.5. Башка балык чарбаларынан алынып келинген балык өндүрүүчүлөр балык оорулары жок суу объектилеринде кармалууга тийиш.

7.6. Өндүрүүчүлөрдү, оорусуз бакубат көлмөлөрдө кармоо зарыл. Жаралары, шишиктери, көздөрү томпойгон, денесинин адаттан тышкары

күңүрт түстөрү өзгөргөн, сүзгүч канаттары, масштабы, омуртканын кыйшайышы, жаактын деформациясы, денедеги папилломалар жана желатиндик бляшкалар, ошондой эле башка оорулардын белгилери жок кылынышы керек.

7.7. Башка чарбалардан алынып келинген өндүрүүчүлөрдү, карантиндик көлмөлөрдө 30 күндөн кем эмес 12°C температурада кармалышы керек.

7.8.Эгерде балыктарда инвазиялык оорулардын козгогучтары табылса, анда учурдагы нускамага ылайык, дарылоо жана профилактикалык иш-чараларды жүргүзүү зарыл: формалин, малахит жашыл, жаркыраган жашыл, күлгүн "К", аш тузу, деңиз суусу. Дарылоонун баштаганда жана бүткөндө, балыктарга мителердин жугушун көзөмөлдөө.

7.9. Балык чарбаларындагы суунун сапатына мониторинг жүргүзүү, мезгил-мезгили менен гидрохимиялык изилдөөлөрдү жүргүзүү жана суунун зарыл газ-туз режимин сактоо боюнча чараларды көрүү.

7.10. Балык жана сууда сүзүүчү канаттууларды өстүрүүчү комбинацияланган чарбаларды кошпогондо, суу объектилеринде сууда сүзүүчү канаттуулардын көп топтолушуна жол берилбесин. Сууда сүзүүчү канаттуулардын башкы питомникте жана эне көлмөсүнө сейилдөөгө тыюу салынат.

7.11. Суу объектилеринин жээк зонасынын талаптагыдай санитардык абалын камсыз кылуу, балыктарды ветеринардык-санитардык тазалоочу жайларды, балык өстүрүүчү жабдууларды сактоочу жайларды, сүзүүчү каражаттарды, жабдууларды жана байламдарды мезгил-мезгили менен профилактикалык дезинфекциялоону жүргүзүү.

7.12. Суу объектилеринде балык өлүктөрү пайда болгондо дароо аларды чогултуу жана жок кылуу, ошондой эле алардын өлүмүнүн себептерин аныктоо боюнча чараларды көрүү.

7.13. Жазында, кыштоочу көлмөлөрдөн балыктар кармалгандан кийин жана күзүндө балыктар кармалгандан кийин, балык өстүрүүчү бардык шаймандар, балык уулоочу шаймандар, жумушчулардын атайын кийимдери профилактикалык дезинфекциядан өтүшү керек.

7.14. Балык чарбасынын суу сактагычтарына саркынды суулар, агынды суулар жана кант, мунайды кайра иштетүүчү, целлюлоза-кагаз жана башка ишканалардын агынды суулары менен булгабоо, эгерде бул суулар мурда тазаланып зыянсыз болбогон болсо.

7.15. Балык өстүрүү үчүн колдонулган көлмөлөрдө жана башка суу сактагычтарда авто унааларды жана башка нерселерди жууганга жол бербөө, ошондой эле зыгырдын, кендирдин жана башка чийки заттардын бөлүктөрүнө жол бербөө, көлмөлөрдү азыктандыруу үчүн кыктын нейтралдаштырылбаган биотермикалык заттарды колдонуусу (малдын жугуштуу оорулары менен, чарбалардын кыктары менен көлмөлөрдү уруктандырууга тыюу салынат).

8. Балыкты, уруктандырылган икрасын жана омурткасыз жаныбарларды көбөйтүү, өстүрүү жана климатташтыруу максатында ташуу ветеринардык күбөлүк менен гана жүргүзүлүүгө тийиш.

9. Ветеринардык күбөлүктө (белгиленген формадагы) төмөнкүлөр көрсөтүлүүгө тийиш: "Балык (уруктандырылган икра, рак, башка суу организмдери) чарбадан жана суу сактагычтан чыгарылат, балыктын жугуштуу жана инвазиялык оорулары үчүн коопсуз жана профилактикалык дарылоодон өткөрүлөт, контейнер дезинфекцияланат". Балыкты ташуу жана коеберүү, жаракаттарга жол бербөө үчүн сактык чараларын сактоо менен жүргүзүлүүгө тийиш.

10. Акклиматизация жана көбөйтүү үчүн башка суу объекттерине ташууга арналган балыктар инфекциялык оорулардан таза экендигине карабастан, митеге каршы ванналарда дарыланууга тийиш. Жайдык балыктардын чабактары, өндүрүүчү жана оңдоочу балыктар да кышка чейин паразитке каршы ванналарда профилактикалык максатта дарыланышы керек; өндүрүүчүлөр – урук чачуу жана жылдоо үчүн отургузуудан 2-3 күн мурун; жылдык балыктарды - сейилдөөчү көлмөлөргө отургузуу алдында.

11. Чарбага кирген өндүрүүчү жана ремонттук чабактар суунун температурасы 12°С ден кем эмес 30 күн бою карантиндик же изоляциялык көлмөлөрдө милдеттүү түрдө карантинге алынууга тийиш. Эгерде карантиндик көлмөлөрдөгү суунун температурасы 12°С ден төмөн болсо, анда карантин мөөнөтү 30 күн катары суунун суткалык орточо температурасы 12°С ден төмөн болбогудай убакытка узартылышы керек. Карантиндик көлмөлөрдөгү суунун температурасы чарбада сакталган атайын журналга жазылышы керек.

12. Өндүрүүчүлөрдү башка топтогу балыктар менен бирге кармоого тыюу салынат.

13. Ар бир балык чарба резервуарга же көлмөлөрдүн тобуна өзүнчө

жабдуулар, балык уулоочу каражаттар, сүзүүчү кемелер жана башка балык өстүрүүчү жабдуулар бекитилүүгө тийиш.

14. Балык көлмөлөрүнүн бардык категориялары максаттуу түрдө гана колдонулушу керек.

15. Балык чарбасынын бардык суу сактагычтары үчүн балык ооруларынын алдын алуу жана жоюу боюнча өз убагында чараларды көрүү үчүн дайыма ветеринардык көзөмөлдү орнотуу зарыл.

16. Жыл сайын, суу объектилеринин эпизоотиялык абалына карабастан, балыктарды 3-4 жолу ветеринардык экспертизадан жана ихтиопатологиялык изилдөөлөрдөн өтүшү керек (жаз жана күз мезгилдери пландалган, ошондой эле контролдук улоо менен). Аяктагандан кийин, кеминде үч кишиден турган адистер тобу тарабынан балык чарбасынын эпизоотологиялык экспертизасынын актысын түзүү зарыл. Актыга сурамжылоонун убактысы, кызматы, иштеген жери, инспекторлордун атыжөнү, чарбанын өзгөчөлүктөрү, биринчи симптомдорунун пайда болуу убактысы ж.б.

3. Көлмөлөрдү дезинфекциялоо жана дезинвазиялоо тартиби

17. Балык оорусу пайда болгон учурда балык чарбаларынын жетекчилери келишимдин негизинде ветеринария боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын ыйгарым укуктуу аймактык бөлүмү тарабынан бул тууралуу жеке ветеринарга билдирүүгө милдеттүү жана ал келгенге чейин, балыкты кармап, оору пайда болгон суу сактагычтан алып чыгууга уруксат бербөө.

18. Райондук ветеринария жергиликтүү мамлекеттик администрация же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы менен бирдикте диагноз коюу боюнча чараларды көрүүгө жана оорунун жайылышын же токтотулушун алдын алуу боюнча чараларды иштеп чыгууга тийиш.

19. Балык чарбасында балыктын жугуштуу же инвазиялык оорулары аныкталганда, белгиленген ылаңга жараша фермага же суу объектисине

карантин же чектөө киргизилиши керек. Ошол эле учурда учурдагы көрсөтмөгө ылайык дарылоо иш -чараларын жүргүзүү зарыл.

20. Балык көлмөлөрү, балык уулоочу шаймандар, тирүү балык контейнерлери, балык кору, ошондой эле балык өстүрүү жана ветеринардык -санитардык чараларга катышкан адамдардын комбинезон жана бут кийимдери мезгил -мезгили менен тазаланууга жана дезинфекцияланууга (дезинвазиялоого) тийиш.

21. Көлмөлөрдүн, балык чогултуучу жана дренаждык арыктардын, суу берүүчү жана дренаждык каналдардын, көлмөлөрдүн кургатылбаган жана саздуу жерлеринин, ошондой эле көлмөлөрдүн түбү аркылуу өтүүчү агымдардын жана булактардын төшөктөрү, күйгүзүлбөгөн акиташ менен 1 гектар жерге 25 центнер, же 3-5 центнер агартуучу зат менен суунун температурасы 10°С ден кем болбогон аянтты дезинфекцияланат жана дезинвазияланат. Дезинфекциялоочу касиеттерин сактап калуу үчүн бул каражаттарды жабык жана кургак бөлмөлөрдө сактоо керек.

22. Суу курулмалары (кечилдер, шандорлор, калканчтар, дамбанын боорлору ж. Б.) 10% күйүүчү акиташ же агартуучу зат, каражат менен дезинфекцияланууга тийиш.

23. Урук чачуучу көлмөлөр уруктандыруудан жана өстүрүүчү көлмөлөрүнө чабактарды которгондон кийин, урук чачуучу көлмөлөрдү жана гидротехникалык курулуштарды тазалоо жана дезинфекциялоо. Балыктын жугуштуу жана инвазиялык оорулары үчүн жагымсыз болгон чарбаларда тазалоодон кийин көлмөлөрдү 25-30 күн мурун дезинфекциялап, андан кийин бош хлорду кетирүү жана суутек иондорунун концентрациясын азайтуу үчүн кылдат жууп салуу керек (эгер рН 8,5 ден жогору болсо).

24. Өстүрүүчү көлмөлөр жылдык чабактарын кармагандан кийин тазаланууга жана дезинфекцияланууга тийиш. 26-пунктта көрсөтүлгөндөй, кургатылбаган жана саздак жерлерди акиташ же агартуучу зат каражаттар менен дезинфекциялоо. Балыктын жугуштуу жана инвазиялык оорулары бар чарбаларда, көлмөлөргө суу толтуруудан 25-30 күн мурда жазында дезинфекцияны кайталоо.

25. Сейилдөөчү көлмөлөрдү күз жана жаз мезгилдеринде тазалоо жана дезинфекциялоо. Суусу жок жерлерди күйгүзүүчү акиташ же агартуучу зат менен тазалоо.

26. Жайкы урук чачуучу көлмөлөрдү күзүндө өндүрүүчү жана

ремонттук балыктарды кыштоочу көлмөлөргө көчүрүлүп, суу агызылгандан кийин тазалоо керек.

27. Карантиндик көлмөлөрдө балык жок болсо, суусуз, бирок толук техникалык тейлөөгө жана каалаган убакта балыкты жайгаштырууга даяр абалда кармалышы керек. Жыл сайын карантиндик көлмөлөргө ветеринардык -санитардык дарылоону жүргүзүү.

28. Кыштоочу көлмөлөр жазында, сууну агызып, балык кармагандан кийин дезинфекцияланууга тийиш. Балыктын контагиоздук жугуштуу оорулары боюнча жагымсыз болгон чарбаларда, кыштоочу көлмөлөрдү күзүндө сууга толтуруудан мурун экинчи дезинфекциядан өткөрүү керек. Дезинфекциядан кийин көлмөлөрдү чайкоо сунушталат. Эгерде көлмөлөрдү толтургандан кийин суунун курамында 0,1-0,2 мг/л ден ашык бош хлор бар болсо, рН 8,5тен жогору болсо, ал жаңыга алмаштырылат.

4. Бассейндерде жана көлмөлөрдө балыктын суукту сүйүүчү түрлөрүн өстүрүүнүн жалпы ветеринардык-санитардык эрежелери

29. Форель балык чарбаларын суу менен камсыздоо булагы катары булактар, артезиан кудуктары, тоолуу дарыялар эң ылайыктуу. Көлмөлөргө, бассейндерге, бардык өстүрүүчү көлмөлөр жана башка курулуштарга суу берүү көз карандысыз болушу керек. Сууну асма заттардан, паразиттердин, омурткасыздардын жана жапайы балыктардын эркин жашоо этаптарынан чыпкалоо жана тазалоо үчүн тиешелүү гидротехникалык түзүлүштөрдү (чөкмө бактар, чыпкалар ж.б.) орнотуу зарыл. Кубулжума форелиндеги жугуштуу оорулардын негизги козгогучтары вирустар, бактериялар жана козу карындар. Ошондой эле ар кандай мителердин 90дон ашык түрү бар: протозоалар, моногендер, трематоддор, цестоддор ж.б. инвазивдүү ооруларды пайда кылат.

30. Жилингирдин, өзгөчө вирустук оорулардын массалык түрдө жугуусуна жол бербөө үчүн, икраны, балыктын чабактарын жана чоң балыкты сертификатталган сатуучулардан сатып алуу керек.

31. Импорттолгон балыктын чабактары жана чоң балыктары карантинде кармалышы керек, ал эми икралары өзүнчө инкубацияланышы керек.

32. Көлмөлөрдөн, бассейндерден, цехтерден сууну тазалоо жана карантинге алуу үчүн башка балык объекттерин байланышы жок өзүнчө бөлүнгөн тундургучтарга жүргүзүлүшү керек. Ар бир суу объектиси үчүн

өзүнчө балык запасы, жабдуулар, балык уулоочу шаймандар жана башкалар болушу керек, алар тиешелүү белгилер менен камсыздалат. Карантиндеги көлмөлөрдүн жана бассейндердин аймагында иттерди (кызматтык иттерден башка), мышыктарды жана башка үй жаныбарларын кармоого тыюу салынат.

33. Импорттолгон ремонттук же энелик балыктар 30 күндөн кем эмес мөөнөткө атайын көлмөлөрдө жана бассейндерде карантинге алынат.

34. Балык инкубациялык цехтеринде (жана бассейндеринде), толук системалуу чарбаларда, икралалды сапролегнозун алдын алуу үчүн, кирген сууну ультракызгыл нурлар менен дезинфекциялоо керек. Ошондой эле икра (жана балык) иштетүүдө кызгылт көк "К", ачык жашыл же башка боекторду колдонуңуз.

35. Хилодонеллездин, остеоздун, ихтиофтириоздун алдын алуу үчүн балыкты натрий хлоридинин (3% эритмесинин ванналары) эритмеси менен 5 мүнөттөн кем эмес он күндө бир жолу дарылоо зарыл. Трематоддордун (дипломостомоз ж.б.) Алдын алуу үчүн, трематодалардын аралык хосттору - моллюскалар менен күрөшүү. Топурак көлмөлөрдө көлмөнүн керебети кургатылып, айдалып, кум жана шагыл чыпкалары аркылуу суу менен толтурулушу керек; бардык өсүмдүктөрдү чабуу жана акыркы ээлеринин - чардактардын топтолушуна жол бербөө.

36. Көлмөлөрдү дезинзинвазиялоо үчүн жыл сайын хлордун (же күйбөгөн акиташтын) акиташын колдонуу - 5 ц / га (20 ц / га). Бассейн же аралаш балык өстүрүү үчүн 2% натрий хлоридинин эритмеси менен 20-30 мүнөт дарылаңыз. Отургузулган материал антипаразиттик ванналарда иштетилет жана өлчөм топтору боюнча сорттолот. Көлмөдө аргулез пайда болгондо 100 кг / га күйүксүз акиташ кошуп, агымын көбөйтүңүз. Бассейндерде 1: 1 000 000 калий перманганатынын эритмесин 20-30 мүнөткө сүйкөп коюңуз. Өлгөн личинкаларды жана чабактарды жана азыктандыруу калдыктарды системалуу түрдө жок кылуу. Жилингирдин асыл тукум тобун өстүрүүдө бассейндерди, көлмөлөрдү, торлорду багып өстүрүүдө кылдат тазаланып, жуулуп жана дезинфекцияланышы керек.

37. Алдын алуу жана дарылоо иш -чараларын жүргүзүүдө, дары -дармекти көлмөгө же бассейнге суу менен жеткирүү (тамчылатуучу ыкма) же сууну берүүнү токтотуу аркылуу аэрация (ванна) менен бассейнде эритменин белгилүү бир концентрациясын түзүү эң максатка ылайыктуу ыкма. Тамчылатуучу ыкмасы сапролегниоздун алдын алуу үчүн колдонулат.

38. Балыктын жапайы түрлөрүнүн киришине жол бербөө. Суунун сапатын дайыма көзөмөлдөп туруу (биринчи кезекте температура, кычкылтектин мазмуну жана рН), анткени жилингир өстүрүүдө бул көрсөткүчтөр өтө маанилүү. Бассейндерде жана садоктордо интенсивдүү өстүрүү менен, байпактын тыгыздыгын эсептеп жатканда, температураны жана кычкылтектин шарттарын катуу көзөмөлдөңүз.

5. Суукту сүйүүчү балыктардын түрлөрүн садоктордо багуунун жалпы ветеринардык-санитардык эрежелери

39. Форельди садокто коммерциялык түрдө өстүрүү менен алдын алуу чараларынын ролу жогорулайт, анткени бул шарттарда дарылоо чараларын колдонуу өтө кыйын.

40. Коеберилүүчү чабактарды инвазиялык жана жугуштуу оорулардан таза болгон чарбадан алынып келиниши керек. Форель ташууга ветеринардык күбөлүк менен гана уруксат берилет. Ташуу жана которуу балыктарга зыян келтирбөө үчүн сактык чараларын сактоо менен жүргүзүлүүгө тийиш.

41. Форельди садокто өстүрүүдө көбүнчө дипломостомотоз, ихтиофтиреоз, аргулиаз жана кээ бир жугуштуу оорулар тарайт, алардын таралышына балыктын тыгыз жайгашкандыгы жардам берет. Эгерде оорулар пайда болсо, анда тыгыздыгын суюлтуу жана жилингирди бош садокторго отургузуу зарыл.

42. Ихтиофтиреоздо дарылоо-профилактикалык ванналар үчүн малахит жашыл 0,5 г / м3-3-4 саат концентрациясында колдонулат, ар бир күн аралыгы менен үч жолку дарылоо курсу, же 1,0-1,5 г / м3 3 саат бою бир жолу формалин менен дарылоо 1: 800 - 1: 1000 - 10 мин., бир жолу.

43. Аргулез пайда болгондо терапиялык ванналар калий перманганатынын эритмесинен жүргүзүлөт - 0,001%, экспозиция 30 мүнөт. "Аба ваннасы" деп аталган каражаттарды колдонуу абдан эффективдүү. Бул төмөнкүчө жүргүзүлөт: аз санда жабыркаган балыкты тор менен кармап 10-15 сек абада кургатуу керек ошол учурда аргулустар балыкты таштап кетишет. Рактарды өзүнчө идишке чогултуп, жок кылуу керек. Паразиттен ушинтип бошотулган жилингирди запастык садоко которулушу керек. Ошондой эле алар хлорофос эритмесинен алынган дары ванналарын жана 1 литр сууга 100 мг эсептөөнү колдонушат.

44. Бранхиомикоздо 3-күнү балыктын салмагынын 60 мг / кг өлчөмүндө тоютка кошуп, грицин колдонулат.

45. Ар бир садокко өзүнчө жабдуулар, балык уулоочу шаймандар берилиши керек. Пландалган иш-чаралар аткарылгандан кийин жабдуулар, балык уулоочу шаймандар жана комбинезон профилактикалык дезинфекциядан өтөт.

     46. Балык садоктору, иштөө учурунда, ошондой эле алардын үстүн булгануудан механикалык тазалоо учурунда бузулууга же деформацияга туруктуу түзүлүшкө ээ болууга жана балыктарга жана башка суу жаныбарларына зыянсыз коррозияга туруктуу материалдардан жасалуусу зарыл.

     47. Садоктордун конструкциясы, балыктарды садоктордо кармоо мезгилинде алардан балыктын өлүктөрүн алуу мүмкүнчүлүгүн караштырууга тийиш. Балыктын жана башка суу жаныбарларынын өлүктөрүн садоктордун түбүнөн чыгаруу жылына кеминде бир жолу жүргүзүлүүгө тийиш.

6. Жайыт аквакультурасынын жалпы ветеринардык жана санитардык эрежелери

48. Суу объектилеринин жээк зонасы тийиштүү абалда кармалышы керек, жабдууларды жана токтоочу жайларды профилактикалык дезинфекциялоо, ошондой эле балыктарды, жабдууларды, сактоочу жайларды ветеринардык -санитардык оброботка жүргүзүлүүшү тийиш.

49. Суу объектисине коеберүү иш-чараларын жүргүзүүдө жана суу объектисинин жээк зонасында балыктарды жана башка суу жаныбарларын сорттоо жана трансплантациялоодо, контейнерлерди, жабдууларды, ошондой эле атайын кийимди жана бут кийимди аэрозолдору менен дезинфекциялоо боюнча иштерди уюштуруу. Дезинфекция жээктен 100 метрден жакын эмес аралыкта жүргүзүлүүгө тийиш (суу объектисинин чеги).

50. Жайыт аквакультурасын жүргүзүүдө, чабактарды коеберүү актысы, аквакультура объектилеринин суу объектисине чыгарылгандыгын ырастоо жана аквакультура объектилерин суу объектисинен алуу үчүн негиз болуп саналат. Чабактарды коеберүү актысына, балык чарбасынын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, ветеринария жана балык чарбасы чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган ж.б. кол койюга тийиш.

7. Балык уулоочу каражаттарды, жабдууларды, комбинезонду, контейнерлерди дезинфекциялоо жана дезинвазиялоо тартиби

51. Көлмөлөрдү акиташ жана агартуучу заттар менен иштетүүчү жумушчулар көз айнек, беткап жана коргоочу кийим менен камсыз болушу керек.

52. Неводтор, бредендер, торлор, сачоктор жана башка балык уулоочу каражаттар ылайдан жана балыктын былжырларынан кылдат жуулуп, чөптөн жана башка булгоочу заттардан тазаланат жана кургатылат. Андан кийин алар дезинфекцияланат: пахта, зыгыр жана нейлон 2% формальдегид эритмесинде же жез сульфатынын 0,5% эритмесинде жуулат, андан кийин таза суу менен жакшылап жууйт; кайнатууга болот.

53. Жыгач балык өстүрүүчү жабдуулар (сорттоочу столдор, ванналар, балык замбилдери, тордун туткалары, илгичтер ж.б.) механикалык тазалоого жана таза сууга жууга дуушар кылынат, андан кийин 10-20% агарткычтын эритмеси менен иштетилет, андан кийин хлор жыты кеткенге чейин ысык суу менен жууш керек. Темир илгичтер менен илгичтер жалында күйгүзөт. Челектер булгануудан тазаланып, сода күлүнүн 3% ысык эритмеси же 10% акиташ эритмеси же агарткыч заттар менен жакшылап жуулат, андан кийин акиташ жана хлор жыты кеткенге чейин суу менен чайкалат.

54. Тирүү балык машиналары жана алардын жабдуулары (тирүү балык бактары, цистерналар, муз чөнтөктөрү, башка жабдуулар) жүктөө алдында булгануудан тазаланышы, суу менен чайкалышы керек, андан кийин акиташтын жаңы даярдалган 10-20% сүтү менен кылдат иштетилет. Бир сааттан кийин цистерналар жана жабдуулар акиташ жок болгончо таза суу менен чайкалат.

55. Тирүү балыктын бочкалары адегенде таза суу менен, андан кийин 3% суутулган агартуучу зат же акиташтын эритмеси менен жакшылап жуулат, андан кийин акиташ менен хлордун жыты толугу менен жок болгонго чейин кайнак суу менен жакшылап жуушат. Брезент чандары адегенде суу менен жакшылап жуулат, андан кийин бир саат кайнатылат же акиташтын 2,5% эритмесинде 12 саат сакталат, андан кийин акиташ толугу менен тазалангыча жуулат.

56. Атайын кийимдер кирден тазаланат жана 2% формальдегид

эритмесине 2 саатка чөмүлөт же жуучу каражаттарды (самын, кир жуугуч порошок, сода) кошуп сууга 30 мүнөт кайнатышат, андан кийин жуушат. Булгаарыдан жасалган бут кийимдер чайыр менен, ал эми резина бут кийимдер 2% формальдегид эритмеси же 10% күйүүчү акиташ эритмеси менен жуулат.

57. Балыктын жугуштуу жана инвазиялык оору илдеттери үчүн жагымсыз болгон суу сактагычтарда иштегенден кийин, тейлөө персоналы колдорун самын жана суу менен жакшылап жууп, андан кийин дезинфекциялоочу эритме же спирт менен сүртүшү керек.

58. Балыкты дезинфекциялоонун, дезинвазиялоонун, дарылоонун жана профилактиканын бардык түрлөрү жана башка ветеринардык -санитардык чаралар акт менен таризделет.

59. Бардык балык чарбаларда бирдиктүү талаптарга ылайык, ихтиопатологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүү, суунун гидрохимиялык изилдөөлөрү жана эпизоотикалык абалы боюнча документтерди (көлмөнүн ветеринардык-санитардык паспорту же балык чарбачылык көлмөнүн паспорту же мал чарба объектисинин номери), ветеринария боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмүнүн мөөрү менен бекитилген жана балык чарбасынын абалы жөнүндө жеке ветеринардык адистин эпизоотиялык абалын текшерүү журналы жүргүзүлүүсү шарт.

2-Тиркеме

Көлмө жана бассейндик балык чарбалары үчүн ветеринардык-санитардык ченемдерди пландоого жана буфердик зонанын талаптары

1. Жалпы жоболор

Ушул ветеринардык ченемдер жана талаптар көлмөлөрдүн жана бассейндердин балык өстүрүү чарбаларынын ортосундагы буфердик зоналарды пландаштырууга жана өнөр жай ишканаларды, мал чарба комплекстерин, мал көмүлгөн жайларды, калктуу конуштарды, айыл чарба жерлерин ж.б. түзүүдө талаптарды белгилейт

Ушул ветеринардык ченемдер жана талаптар көлмөлөрдө жана бассейндерде балык чарбасын жүргүзгөн, балык чарбалардын менчигинин түрүнө карабастан, ошондой эле мамлекеттик ветеринардык көзөмөлдү/контролду жүзөгө ашыруучу кызмат адамдарына арналган.

 Ушул ченемдердин жана талаптардын сакталышын көзөмөлдөө ветеринардык ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жүктөлгөн.

Балык чарбаларында ветеринардык-санитардык иш-чараларды жүргүзүүдө ар кандай типтеги чарбалардын жана аквакультура объектилеринин өзгөчөлүктөрү (балык чарбасында өстүрүлгөн балык түрлөрү) эске алынат.

2. Көлмөлөрдө жана бассейндерде балык өстүрүүдө чарбалардын жайгашуусу жана буфердик зоналар боюнча стандарттар жана талаптар

Балык чарбаларын жүргүзүүдө суу агымын, коргоочу дамбаларды тосуу менен курууга тыюу салынат, чарбаны курууда гидрографияны, токой плантацияларына, жайыттарга зыян келтирбестен, кыртыштын деградацияланышына жана суу ресурстарынын булганышына жол бербестен, суунун нугун буруу менен гана жол берилет (буга чейин курулган канал, көлмөлөрдү эске албаганда).

Балык чарбалары аборигендик балыктардын, ошондой эле башка суу организмдеринин жана жаныбарлардын бардык түрлөрүнүн, ошондой эле аквакультура объектилеринин балык чарбаларына (көлмөлөргө, бассейндерге) кирип кетишин алдын алуу боюнча чараларды көрүшү керек.

Өнөр жай ишканаларынан, мал чарба комплекстеринен, мал көрүстөндөрүнөн, калктуу конуштардан, айыл чарба багытындагы жерлерден жана башка балык чарбаларынан балык өстүрүүчү чарбалардын бөлүнүүчү тилкеси сөзсүз түрдө 100 метр аралыктагы буфердик зонасы болуусу шарт.

Карп балыгынын көлмөлөрүнүн чарбаларында урук берүүчү, кыштатуучу, азыктандыруучу жана башка көлмөлөрдү буфердик зонадан 250 метрден жакын курууга жол берилбейт. Буфердик зонанын өзү суу булагынан (суу алуучу) булгоочу өнөр жай ишканаларынан, мал чарба комплекстеринен, мал көмүлгөн жайлардан, калктуу конуштардан, айыл чарба жерлеринен жана башка балык чарбаларынан 250 м аралыкта чыгарылышы керек.

Форель өстүрүүчү көлмөлөрдө жана бассейндик балык өстүрүүчү чарбаларда бардык категориядагы көлмөлөрдү жана бассейндерди буфердик зонадан 450 метрден жакын аралыкта курууга жол берилбейт. Буфердик зонанын өзү суу булагынан (суу алуучу) булгоочу өнөр жай ишканаларынан, мал чарба комплекстеринен, мал көмүлгөн жайлардан, калктуу конуштардан, айыл чарба жерлеринен жана башка балык чарбаларынан 450 м аралыкта чыгарылышы керек.

Балык чарбасында булактардан жана тоо дарыяларынан жайкы көлмөлөргө булганган сууну илинген бөлүкчөлөрдүн массасынан тазалоого (чөгүүгө) же кирип жаткан муздак сууну жылытууга кызмат кылган балык көлмөлөрүнө жана бассейндерге суу алып кетүү үчүн кургатуучу шайман менен жабдылган баш көлмө түзүү сунушталат.

     11. Ар бир балык чарбасында сууну тазалоо үчүн чарбанын чыга беришинде жер отстойниги болушу керек. Балык чарбадан сууну агызуу тундургучтун суу агымы боюнча төмөн жайгашкан суу топтоо системасы боюнча ишке ашырылууга тийиш. Ар бир балык чарбасы, чарбадан балыктардын түрлөрүнүн табигый жашоо чөйрөсүнө качып кетпеши үчүн, чыгууда тосмолорду орнотууга милдеттүү.

3-Тиркеме

Товардык балыкты жана балык чабактарын өстүрүү боюнча жаңы балык чарбаларын долбоорлоого жана иштеп жаткан чарбаларды реконструкциялоодо балык өстүрүү жана биологиялык стандарттар жана талаптары

1. Жалпы жоболор

1. Ушул Балык өстүрүүчү жана биологиялык стандарттар жана талаптар (мындан ары - Ченемдер) көлмөлөрдө, бассейндерде, садоктордо лосось балыгынын жана товардык карп балыктарын жана балык чабактарын өстүрүү үчүн жаңы толук системалуу балык чарбаларын долбоорлоодо (уюштуруу) жана иштеп жаткан чарбаларды реконструкциялоо жана лосось жана карп балыгынын товардык өндүрүү үчүн балык заводдорунун, балык инкубаторлорунун, бассейн жана садок балык чарбаларынын тартибин аныктайт.

2. Балык өстүрүү-биологиялык ченемдер жана талаптар менчигинин түрүнө карабастан бардык балык суу чарбалары тарабынан аткаруу үчүн милдеттүү болуп саналат.

3. Бул ченемдер төмөнкү түшүнүктөрдү камтыйт:

- өстүрүүчү көлмө – жайкы чабактарды өстүрүү үчүн кызмат кылат;

- башкы көлмө - кийин өндүрүштүк көлмөлөрдүн системасына берүү менен токтотулган бөлүкчөлөрдөн сууну топтоо же чөгүү үчүн арналган, андыктан андагы суу горизонту бардык өндүрүштүк көлмөлөрдөн жогору болушу керек;

- кыштоочу көлмө – жайкы чабактарды жана өндүрүүчүлөрдү кышкы кармоо үчүн кызмат кылат. Ал өстүрүүчү көлмөлөрдөн кийин суу менен камсыздоо булагына жакын жайгашат, калган көлмөлөрдөн көз карандысыз суу менен камсыздандырылып, терең болот;

- изоляциялоочу көлмө - шектүү же оорулуу балыктарды изоляциялоо үчүн кызмат кылат. Жайгаштырылышы жана жайгашуусу боюнча алар карантиндикиндей эле талаптарга жооп бериши керек, бирок алардан айырмаланып - изоляциялоочу көлмөнүн аянтынын 60% кыштоо үчүн кеминде 1,5 м тереңдикке ээ болушу керек;

- карантиндик көлмө – башка уюмдардан ташылып келген балыктарды кармоо үчүн кызмат кылат, өзүнчө бөлүнгөн суу менен камсыздоо жана суу агызууга милдеттүү;

- чабактык көлмө –чабактарды өстүрүү үчүн кызмат кылат;

- энелик көлмө – энелик үйүрдү жана ремонттук төлдү багуу үчүн пайдаланылат;

-жайкы көлмөлөр - көлмөлөрдүн кыртышынын асылдуулугун жогорулатуу жана балыктын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн балык чарба көлмөлөрүндө мезгил-мезгили менен жүргүзүлүүчү балык өстүрүү-мелиорация жана ветеринардык-санитардык иш-чаралардын комплекси, ошондой эле балыктын жана башка суу организмдеринин инвазивдүү жана жугуштуу ооруларынын козгогучтарын жок кылуу;

- сейилдөөчү көлмө - балыктын сатылуучу абалына жетүү үчүн өнүгүүнүн акыркы стадиясынан өткөн чоң суу объекттери;

- отстойник - чарбаны камсыздоо линиясында сууну алуу менен балык чарбасынын көлмөлөрүнүн ортосунда жайгашкан, чөкмөлөрдү чөкмөгө жана сууну жылытууга арналган көлмө;

- сел жүрүүчү жол - баш көлмөнүн ашыкча толушуна жол бербөө максатында ашыкча ташкын сууну агызуу үчүн кызмат кылат;

- толук системалуу чарба – бул толук технологиялык цикли менен алектенген балык өндүрүүдөн баштап личинка жана товардык балык өстүрүүчү балык чарба;

- балык өстүрүү-мелиорация иш-чаралары-бул көлмөлөрдүн абалын жана балык запастарын табигый көбөйтүү шарттарын жакшыртууга багытталган иштердин комплекси;

- балык питомниги - технологиялык цикли толук эмес, балыктын чабактары гана өстүрүлгөн балык чарбасы;

- садоктук балык чарбасы - садоктордо товардык балык продукцияларын өстүрүүгө адистешкен чарба;

- садок - балыкты багуу жана өстүрүү үчүн түзүлүш;

- жайкы чабак - "бул жайында" деген сөздөрдөн - толук калыптанган балык. Жайдын экинчи жарымындагы жашы жете элек балыктар болуп эсептелет;

- товардык балык чарба – бул балык питомниктеринен же башка чарбадан алынган балыктын чабактарын колдонуу менен технологиялык цикли толук эмес чарбалар, акыркы продукциясы товардык балык болуп эсептелинет.

2.    Толук системалуу балык чарбаларына балык өстүрүү-биологиялык ченемдер жана талаптар

4. Балык өстүрүү-биологиялык ченемдер жана көлмөлөрдө (көлмө чарбасында), бассейндерде (бассейн фермасында) жана садоктордо (капас фермасында) балыктын запастарын жана товардык балыктарды өстүрүү үчүн толук системалуу балык чарбаларын уюштурууга (долбоорлоого) талаптар:

4.1. Толук системалуу балык чарбаларын түзүүгө, долбоорлоого, курууга жана кайра жабдууга ветеринария жана балык чарбасы боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча гана жол берилет.

4.2. Толук системалуу балык фермасы жабык ферма принцибинде иштеши керек.

4.3. Мындай чарбаларда суу менен камсыз кылуу булагы катары булактар, артезиан кудуктары, дренаждык системалар, айрым учурларда тоо дарыялары жана ихтиофаунасы түгөнгөн башка табигый суу сактагычтар эң ылайыктуу. Бардык питомниктердеги көлмөлөргө, бассейндерге жана башка курулуштарга суу берүү көз карандысыз болушу керек.

4.4. Балык чарбасынан чыгууда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2016-жылдын 14-мартындагы №128 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын жер үстүндөгү сууларын коргоо эрежелерине ылайык суунун сапаты белгиленген МПКдан ашпашы керек (2-тиркеме, 4-таблица).

Өзгөчө корголуучу аймактарда балык чарбаларын долбоорлоого жана курууга тыюу салынат. Ветеринардык-санитардык ченемдерди жана талаптарды эске алуу менен, суунун агымына жана коргоочу дамбаларга тоскоолдук кылбастан, жергиликтүү гидрологияга зыян келтирбестен, кыртыштын эрозиясынан же шорлонгонуна жол бербестен, толук көлөмдөгү балык чарбаларын долбоорлоо жана куруу зарыл, буфердик зоналарды сактоо (буфердик зонанын өзү узундугу жана туурасы 100 м). Карп көлмөсүнүн фермаларында буфердик аймагынан 250 м жакыныраак жерде урук таштоочу, балык багуучу, кыштоочу, азыктандыруучу жана башка көлмөлөрдү курууга жол берилбейт. Буфердик зонанын өзү суу булагын булгап жаткан (суу алуучу) өнөр жай ишканаларынан, мал чарба комплекстеринен, мал көмүлгөн жерлерден, калктуу конуштардан, айыл чарба жерлеринен жана башка балык чарбаларынан 250 м алыстатылышы керек. Балык фермасы жогоруда саналган башка объектилерден 500 м.

Толук системалуу чарбанын аймагы майда торчо же бекем тосмо менен курчалышы керек.

4.5. Долбоорлоодон мурун суу менен камсыздоо булактарынын жайгашуусун, алардын сыйымдуулугун, суунун сапатын (анын туздуулугун, температурасын, токтотулган заттардын болушун ж.б.) изилдөө керек. Жер астындагы суулардын тереңдигине кыртыштын бетинен 1 м.ден кем эмес жол берилет, алардын сапатын, саз басышынын мүмкүнчүлүгүн изилдөө зарыл.

4.6. Толук системалуу балык чарбасынын технологиялык схемасы балык өстүрүү процессинин төмөнкү түрлөрүн камтууга тийиш:

- өндүрүүчүлөрдү кармоо жана ташуу;

- өндүрүүчүлөрдү жана асылдандыруу балыктарды алмаштыруу;

- өндүрүүчүлөрдү кармоо;

- икра алуу;

- жумуртканы инкубациялоо;

- личинкаларды кармоо жана багуу;

- жашы жете элек чабактарды ар кандай шартта багуу жана жашы жете элек чабактарды кыштоо;

- товардык балык өстүрүү;

- асыл тукум өндүрүүчүлөр менен селекциялык жана асыл тукум иштерин жүргүзүү.

4.7. Өздөрүнүн тукуму жок болгондо, өндүрүүчүлөр балык илдеттери жок суу сактагычтарда кармалышы керек. Жарасы, язвасы, шишиги, көзү томпойгон, денесинин адаттан тышкаркы түсү, сүзүлгөн канаттары, кабырчыктар, омуртканын кыйшыгы, жаактын деформациясы, папилломалар жана желатиндүү бляшкалар, ошондой эле оорунун башка белгилери бар чабактар жок кылынышы керек. Башка чарбалардан алынып келинген продукция 30 күн карантиндик көлмөлөрдө 12 ° Сден кем эмес температурада кармалышы керек.

4.8. Толук системалуу чарбанын болжолдуу курамы (сандык курамы чарбанын болжолдуу кубаттуулугунан көз каранды):

- лаборатория, инкубация аппараты, жумуртканы инкубациялоо үчүн лотоктор, эркин эмбриондорду кармоо жана личинкаларды өстүрүү үчүн инкубация жана личинка цехи;

- баш көлмө же чөгүүчү бак (эгерде бул дарыянын суу булагы бар чарба болсо), суу каптоо үчүн гидротехникалык курулмалар, айрыкча форель фермаларын пландаштырууда;

- жашы жете элек чабактардын көлмөлөрү, бассейндери жана торчолорунун өлчөмдөрү, жашы жете элек чабактар үчүн;

- питомниктердин көлмөлөрү, бассейндери жана кичинекей чабактарды өстүрүү үчүн клеткалар;

- кышкы көлмөлөр, бассейндер жана жашы жете элек балыктарды жана чоң балыктарды кыштатуу үчүн клеткалар;

- товардык балык өстүрүү үчүн көлмөлөрдү, бассейндерди жана клеткаларда багуу;

- карантиндик жана изоляциялык көлмөлөр, бассейндер;

- тамак ашкана;

- муздаткычы бар тоют кампасы (10 күндүк запастарды сактоого негизделген көлөмү бар муздаткыч);

- насостук станциялары, тазалоочу курулмалары бар суу алуучу түзүлүш;

- суу менен камсыздоо жана дренаждык системалар;

- көмөкчү өндүрүш объекттери: административдик имарат, сактоочу жайлар, гараж, авариялык дизель электр станциясы, автономдуу сигнализация системасы ж.

- аймакты тосуу.

5. Балык өстүрүү-биологиялык стандарттар жана көлмөлөрдө (көлмө чарбасында), бассейндерде (бассейн фермасында) жана клеткаларда (капас фермасында) балыктын уруктарын жана лосось түрлөрүнүн товардык балыктарын өстүрүү үчүн толук системалуу балык чарбаларын уюштурууга (долбоорлоого) талаптар:

5.1. Жаңы форель фермасын пландаштырууда биринчи кезекте суунун сарпталышын эске алуу керек, ошол эле учурда эсептөө орточо же максималдуу эмес, жагымсыз шарттарда суунун минималдуу өлчөмү боюнча жүргүзүлүүгө тийиш. Анын негизинде ишкананын кубаттуулугу аныкталат.

5.2. Балык фермасы биринчи категорияга ылайык электр энергиясы менен камсыз болушу керек жана өзүнүн авариялык дизелдик электростанциясы, ошондой эле суу берүүнүн үзгүлтүккө учурашы жөнүндө сигнал берген автономдуу сигнализациясы болушу керек.

5.3. Форель өстүрүүчү көлмөсүндө жана бассейндик балык чарбаларында буфердик зонадан 450 м жакыныраак көлмөлөрдү жана бассейндерди курууга жол берилбейт. Буфердик зонанын өзү өнөр жай ишканаларынан, мал чарба комплекстеринен, мал көрүстөндөрүнөн, калктуу конуштардан, айыл чарба жерлеринен жана башка балык чарбаларынан 450 метр аралыкка чыгарылышы керек. суу булагын булгаган объектилер (суу алуу), форель фермалары жайгашкан балык фермасынын башка жогоруда аталган объектилерден алыстыгы 1000 м.болушу шарт.

5.4. Лосось балык чарбаларын пландаштырууда маанилүү учурду эске алуу зарыл-бул суунун сапаты (1-тиркеме, 1-4-таблицалар, 2 -тиркеме).

Булак сууларынын артыкчылыгы анын тазалыгы, температура шарттарынын бир түрдүүлүгү. Кыргызстандын шартында суунун температурасы жайында 20 С дан жогору эмес, кышында регионго карабай 4 С тен төмөн эмес. Бирок көбүнчө кычкылтек начар жана ага байланышкан газдарды камтышы мүмкүн.

Тоо дарыясынын суусунун артыкчылыгы, кычкылтекке бай, бирок кышында тоңот, жайында суу ташып жүрөт.

5.5. Көлмөлөр толугу менен кургатуу үчүн иштелип чыгышы керек. Суу каптаганда, суу түтүктөрү (тармагы, берүүчү же тегирмен каналдары) жана агындысы бар дамбалар, бөлүштүрүүчү баш же суу менен камсыздоо жөнгө салынган арыктар талап кылынат. Баш көлмө сууну тез жана толук төгүүгө мүмкүндүк берүүчү дренаждык түзүлүш менен жабдылууга тийиш.

5.6. Толук системалуу экономиканы долбоорлоодо балыктын жапайы түрлөрүнүн балык түрлөрүнүн табигый чөйрөсүнө кирүүсүнө, ошондой эле айланадагы суу экосистемасынын булганышына жол бербөө керек.

5.7. Белгилей кетүүчү жагдай, бассейндерде же көлмөлөрдө тоют калдыктарынын же калдыктардын ашыкча концентрациясы айлана -чөйрөнү балык үчүн уулуу кылышы мүмкүн. Балыктын суудагы ар кандай уулуу заттардан өлүшүн алдын алуу үчүн, ошондой эле оорулардын алдын алуу үчүн сууну тазалоо системасын колдонуу зарыл (механикалык чыпкалоо катуу заттарды, органикалык коллоиддерди, детритти тазалоо үчүн колдонулат: булар тор чыпкалар) , кум жана шагыл чыпкалары). Синтетикалык материалдардан жасалган даяр балык бассейндери механикалык чыпкалар менен жабдылган. Сууну тазалоодо биологиялык чыпкалар, тамчылатуучу чыпкалар, озондоо системасы, бактерициддик лампалар, ультракызгылт лампалар ж.б. колдонулат

5.8. Балык инкубаторлору башка категориядагы көлмөлөрдөн, бассейндерден, суу чарба объекттеринин инфекциялык жана инвазиялык ооруларынын патогендери менен булганган суунун киришине жол бербөө үчүн, суу менен камсыздоо булагынын азыктандыруучу толук системалуу экономикасынын жогорку бөлүгүндө жайгашуусу керек. . Санитардык жана ветеринардык талаптарга жооп бербеген оорулуу балыктарды жана башка аквакультура объектилерин пайдалануу жана жок кылуу Кыргыз Республикасынын ветеринария жаатындагы мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт.

Толук системалуу чарбаларда аквакультура объектилеринин карантини жүргүзүлөт:

-бассейндерде;

-көлмөлөрдө;

- суу сактагычтын төмөн жагында жайгашкан клеткаларда;

-балык чарбасынын чегинде Аквакультура ишканасынын өндүрүштүк клеткаларынан мүмкүн болушунча алыс жайгашкан клеткаларда (көлдө).

5.9. Өзүнүн асыл тукуму жок болгондо жана селекционерлерди табигый чөйрөдөн кармап алганда, биологиялык ар түрдүүлүктүн сакталышын сактоо зарыл, эч кандай учурда жапайы фаунанын жасалма түрдө өстүрүлгөн породалар, гибриддер, кресттер менен аралашуусуна жол берилбеши керек. Өндүрүүчүлөрдү кармоо дарыялардагы чуңкурлар сыяктуу тосмолордун жардамы менен же балык уулоочу шаймандын жардамы менен жүргүзүлүүгө тийиш. Андан ары, өндүрүүчүлөр дарыя клеткаларында же бассейндерде өзүнчө кармалышат (бассейндеги суу бир дарыядан болушу керек). Кармоо пункттарында кадрлар үчүн атайын бөлмөлөрдү камсыздоо жана өндүрүшчүлөр менен иштөө зарыл.

5.10. Эгерде сизде өзүңүздүн асыл тукум менен уруктандыруучу балыгы бар болсо, анда өндүрүүчүлөрдү жана оңдоолорду өзүнчө кармоо үчүн асыл тукум жана оңдоочу көлмөлөрдүн жана бассейндердин саны жетиштүү болушу керек.

5.11. Тукум, алмаштыруу жана ондоо балыктарынын көлмөлөрү менен бассейндери үчүн суу берүү көз карандысыз болушу керек. Тамактандыруучу жана питомниктик көлмөлөргө жана бассейндерге суу берүүнү сууну кайталап же кайра иштетүү менен (2-4 эсеге чейин) жүргүзүүгө болот.

5.12. Ар бир көлмөдөн / бассейнден же каскаддан суу чыгаруу көз каранды эмес.

5.13. Инкубациялык цех.

Форель багууда көбүнчө горизонталдык түзүлүштөрдөн Аткинс, Шустер, Уильямсон, жана чоң көлөмдөр үчүн вертикалдуу түзүлүштөр колдонулат-бул Фостер-Робертсон инкубатору жана «Стеллажи» (АКШ), «Энванг» (Швеция), «Риттаи» (Япония) ж.б.

Инкубаторду тандоодо суунун сапатын жана санын, балык өстүрүүчүнүн жөндөмүн жана тажрыйбасын эске алуу зарыл.

Цех төмөнкү жабдууларга ээ болууга тийиш:

- балык өстүрүүчү жумушчу стол;

- дренаждык жана суу менен камсыздоо системалары;

- инкубаторлор;

- бойго жеткен эркектерди багуу үчүн бассейн;

- эркектерди чыңалгандан кийин кармоо үчүн бассейн;

- анестетиктер менен бассейн;

- таза суусу бар бассейн;

- жетилген ургаачыларды багуу үчүн бассейн;

- ургаачыларды чыңалгандан кийин багуу үчүн бассейн;

- икра шишиги үчүн столдор;

- ультрафиолет бактерициддүү сууну тазалоо үчүн жабдуулар;

- лаборатория үчүн жайлар.

Жумуртканы караңгыда инкубациялоо керек. Инкубация процессинде суу менен камсыздоо системасын көзөмөлдөп, кычкылтектин көлөмүн жумасына бир жолу аныктап, суунун температурасын күн сайын эртең менен жана кечинде өлчөп, өлгөн жумурткаларды алып чыгуу керек. Кубулжума форель жумурткаларын инкубациялоо үчүн оптималдуу температура 6-10 0С. Кубулжума форель жумурткасынын инкубация убактысы суунун температурасына жараша болот. Жумуртканы инкубация аппаратынан бир нече күн мурда личинкалык бактарга орнотулган рамаларга өткөрүп берүү сунушталат. Чыкканга чейинки жумурткалар механикалык таасирлерге сезгич болуп калгандыктан, түйүлдүктөн кийин эркин түйүлдүктөр көлмөнүн түбүнө түшөт, өлгөн жумурткалар рамкаларда калат.

5.14. Личинкаларды өстүрүү. Чыгарылган эркин түйүлдүктөр 2.1x0.4x0.2 же 2.3x0.4x0.2m өлчөмүндөгү стекловолокно бассейндерде сакталат, дренаждын алдына кыйшык орнотулган (бассейндердин саны балык чарбасынын мүмкүнчүлүгүнө жараша болот). Бассейндин капталдары төмөн болушу керек. Суунун тыгыздыгы, 5 см суу деңгээлинде 10 миң даана/ м2. Киришиндеги кычкылтек 9-10 мг/л, чыкканда 7 мг/л кем эмес, суунун температурасы 12-14 С., суунун чыгымы миң личинкага 0,02 л/сек. Температураны жана гидрохимиялык режимди дайыма көзөмөлдөп туруу зарыл. Сарысы 50%сиңгенде личинкалар кошумча тамактанууга муктаж болуп, жарыкка жана тамак -ашка көнө башташат. 0,4 - 0,6 мм өлчөмүндөгү атайын башталгычтар менен азыктандырыңыз. Бассейндерди күнүнө 2 жолу булгануудан тазалоо керек. Личинкаларды багуу мөөнөтү 15-20 күн (250-300 градус-күн), бул убакыт аралыгында алар 0,3-0,4 г массага жетет.

5.15. Чабактарды өстүрүү. Форель балыгынын чабак мезгилинде, анын салмагы 0,3 гдан 1 г чейин көтөрүлгөндө, сарысы толугу менен сиңет, чабак аралашмадан тышкы (экзогендик) тамактанууга толугу менен өтөт. Суунун деңгээли 0,4 м болгон стекловолоктуу жана төрт бурчтуу бассейндерде өстүрүлөт. Оптималдуу суунун температурасы 14-16 °С, кычкылтеги 7 мг/лден жогору, сууну керектөө 3-5 л/1 миң чабакка. Чабактарды пластикалык бактарда өстүрүү сунушталат.

5.16. Жайкы чабактарды өстүрүү. Бул мезгилден баштап форель өстүрүү көлмөлөрүнө, тик бурчтуу же чарчы бассейндерге жана клеткаларга көчүрүлөт.

5.1. Товардык балыктарды өстүрүү

Урук алуучу балыктардын көлмөлөрүн долбоорлоонун ченемдери жана талаптары

5.2. Балыктын чабактарын жана товардык балыкты ташуу

5.3. Өндүрүштү интенсификациялоо. Кубулжума форелинин кычкылтек керектөөсү суунун температурасына түз пропорционалдуу жана балыктын салмагына тескери пропорционалдуу. Кычкылтектин көлөмүнүн төмөндөшү же анын ашыкча каныкуусу эмбриондордун өнүгүүсүн жана өсүшүн басаңдатып, түйүлдүктүн көлөмүн азайтууга же инкубацияны кечиктирүүгө алып келет, кычкылтектин курамы 7,5 мг / л кем болбошу керек. Суудагы кычкылтек 10-11 мг / л (кире бериште) 7ден (чыгууда) болушу керек. 200 С температурада О2 мазмуну 9 мг / л болушу керек. Форель өстүрүүнүн интенсивдүү жана супер интенсивдүү ыкмалары жабдуулардын пайдалуу жүгүн көбөйтүү жана алардын иштебей калышын кыскартуу үчүн жылына 2-3 жолу жумуртка менен жүктөөнү талап кылат.

Форель үчүн эң жакшы суу - курамында кальций аз болгон суу, темир ферробактериялардын өнүгүшүнө өбөлгө түзөт. Сыяктуу органикалык заттарга бай суудан оолак болуу керек алар өтө кычкыл, кычкылтек аз жана метан менен суутекти, ошондой эле гранит топурактарында сууну өндүрүшөт, анда кальцийдин жоктугунан жакшы жашоо менен өсүү темпи төмөндөйт.

6. Толук системалуу чарбалардагы карантин

6.1. Ар бир толук системалуу балык чарбасында кеминде эки карантиндик көлмө болушу керек. Аквакультура объекттерин карантинге алууда:

-бассейндерде;

-көлмөлөрдө;

- суу сактагычтын төмөн жагында жайгашкан садоктордо;

-балык чарбасынын чегинде Аквакультура ишканасынын өндүрүштүк клеткаларынан мүмкүн болушунча эң алыс аралыкта жайгашкан клеткаларда (көлдө) жана параллелдүү түрдө агымдын жана агымдын багытына карата.

Көлмөлөрдө жана бассейндерде көз карандысыз суу түтүктөрү болууга тийиш жана карантин шартында фермага кирүүчү балыктар менен балыктарды кармап турууга, ошондой эле оорулуу жана шектүү балыктарды бөлүп алууга арналган.

6.2. Балык оорусу пайда болгон учурда балык чарбаларынын жетекчилери жеке практика менен алектенген ветеринарга (же ветеринариянын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын аймактык бөлүмүнө) билдирүүгө жана ал келгенге чейин оору пайда болгон суу сактагычтан балык кармоого жана алып салууга жол бербөөгө милдеттүү.

7. Толук системалуу балык чарбаларында балык уулоочу каражаттарды, жабдууларды, комбинезондорду, транспорттук контейнерлерди дезинфекциялоо жана дезинвациялоо тартиби

7.1. Көлмөлөрдү тазалоочу жана агартууда күйгүзүлгөн акиташ жана хлор менен тазалоо менен алектенген жумушчулар көз айнек, беткап жана коргоочу кийим менен камсыз болушу керек.

7.2. Невод, бредень, торлор, сачоктор жана башка балык уулоо каражаттары баткактан жана балыктын былжырынан кылдат жуулат, чөптөн жана башка булгоочу заттардан тазаланат жана кургатылат. Андан кийин алар дезинфекцияланат: пахта, зыгыр жана нейлон 2% формальдегид эритмесинде же 0,5% жез сульфатынын эритмесинде сакталат, андан кийин таза суу менен жакшылап жуулат, нейлонду кайнатууга да болот.

7.3. Жыгачтан жасалган балык өстүрүүчү жабдуулар (сорттоочу столдор, ванналар, балык замбилдери, сачок туткалары, илгичтер ж. б.) Механикалык тазалоого жана таза сууга жуушат, андан кийин 10-20% агартуучу эритме менен тазаланышат, андан кийин ысык суу менен хлорду кетиргенге чейин жуушат. Темир багралар менен илгичтер отко күйгүзүлөт. Челектер булгануудан тазаланып, сода күлүнүн 3% ысык эритмеси же 10% акиташ эритмеси же агарткыч менен жакшылап жуулат, андан кийин акиташ жана хлор жыты кеткенге чейин суу менен чайкалат.

7.4. Тирүү балык машиналары жана алардын жабдуулары (тирүү балык бактары, цистерналар, муз чөнтөктөрү, башка жабдуулар) жүктөө алдында булгануудан тазаланышы, суу менен чайкалышы керек, андан кийин жаңы даярдалган 10-20% акиташ сүтү менен жакшылап иштетилиши керек. Бир сааттан кийин цистерналар жана жабдуулар акиташ алынгыча таза суу менен чайкалат.

7.5. Тирүү балыктын бочкалары адегенде таза суу менен, андан кийин 3% суутулган агартуучу же акиташтын эритмеси менен жакшылап жуулат, андан кийин акиташ менен хлордун жыты толугу менен жок кылынгыча кайнак суу менен жакшылап жуулат. Брезент идиштери адегенде суу менен жакшылап жуулат, андан кийин бир саат кайнатылат же акиташтын 2,5% эритмесинде 12 саат сакталат, андан кийин акиташ толугу менен алынганга чейин жуулат.

7.6. Комбинизон кирден тазаланат жана 2% формальдегид эритмесине 2 саатка чөмүлөт же жуугуч каражаттарды (самын, кир жуугуч порошок, сода) кошуп сууга 30 мүнөт кайнатат, андан кийин жууйт. Булгаарыдан жасалган бут кийимдер чайыр менен, ал эми резина бут кийимдер 2% формальдегид эритмеси же 10% күйүк аки эритмеси менен жуулат. Балыктын жугуштуу жана инвазиялык илдеттери үчүн жагымсыз болгон суу сактагычтарда иштегенден кийин, тейлөөчү персонал колдорун самын жана суу менен жакшылап жууп, анан дезинфекциялоочу эритме же спирт менен сүртүшү керек.

3. Балык питомниктеринин жана балык өстүрүүчү заводторду долбоорлоодо балык өстүрүү-биологиялык стандарттары

8. Балык чабактарын өстүрүүдө балык питомниктеринин жана балык өстүрүүчү заводторду долбоорлоодо балык өстүрүү-биологиялык стандарттары (II-бөлүктүн 5 жана 6 бөлүмү):

8.1. Балык питомниктери балыктын уруктук материалын: личинкалар, чабак, жайкы чабактар, жылдык чабактар, ошондой эле тукум улоо үчүн эки жана үч жылдык чабактарды өстүрүү жана сатуу менен алектенет.

8.2. Балык өстүрүүчү завод табигый суу сактагычтардын балык запастарын баалуу балык түрлөрү менен толуктоо үчүн кызмат кылат.

8.3. Балык питомниги жана балык заводу жабык экономика принцибинде иштеши керек, территориясы майда торчо же бекем тосмо менен курчалышы керек.

8.4. Тейлөө персоналынын кириши санитардык текшерүүдөн, транспорттун дезинфекциялык тосмо аркылуу кириши керек.

8.5. Балык инкубациясын/балык заводун түзүүгө, долбоорлоого, курууга жана кайра жабдууга ветеринария жана балык чарбасы боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча гана жол берилет.

8.6. Долбоорлоонун алдында суу менен камсыздоо булактарынын жайгашуусун, алардын сыйымдуулугун, суунун сапатын (анын минералдашуусун, температурасын, токтотулган заттардын болушун, жер астындагы суулардын тереңдигине кыртыштын бетинен 1 мден кем эмес жол берилет) изилдөө керек; суу каптоо мүмкүнчүлүгү; урук ташыгандардын узак, стресстүү ташылып кетүүсүн болтурбоо үчүн жапайы урук таштоочу жерден алысыраак (25-30 кмден ашык эмес); инфраструктурадан алыстыгы (мисалы, жакынкы калктуу конуштар, жолдор; темир жол станциялары же аэропорттор); материалдарды жана балыкты ташуу үчүн кирүүчү жолдор. Инкубатордук / балык заводун долбоорлоодо, тобокелдиктерди башкарууну камсыздоо үчүн, анын ичинде балык өстүрүү иштерин көзөмөлдөөнү, ошондой эле санитардык -гигиеналык шарттарды камсыз кылуу үчүн айрым цехтерди катуу изоляциялоо мүмкүнчүлүгүн кароо сунушталат. Иштеп жаткан заводдорду модернизациялоого цехтердин ортосунда бөлүктөрдү түзүү аркылуу да жетишүүгө болот. Мында цехтердин автономдуу пайдаланылышын күчөтүү үчүн ишканада продукциянын кыймылына көзөмөлдү уюштуруу максатка ылайыктуу.

8.7. Балык чарбаларын жана балык инкубаторлорун суу менен камсыздоо булагы катары булактар, артезиан кудуктары, дренаждык системалар, кээ бир учурларда тоо дарыялары жана ихтиофаунасы түгөнгөн башка табигый суу сактагычтар эң ылайыктуу. Биринчиден, инкубатордук цехти / балык заводун долбоорлоодо суунун сарпталышын эске алуу керек, ошол эле учурда эсептөө орточо же максималдуу эмес, жагымсыз шарттарда суунун минималдуу өлчөмү үчүн жүргүзүлүүгө тийиш. Анын негизинде ишкананын кубаттуулугу аныкталат.

8.8. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2016 -жылдын 14 -мартындагы №128 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын жер үстүндөгү сууларын коргоо эрежелерине ылайык инкубатордук жана балык заводунан чыгууда суунун сапаты белгиленген МПКдан ашпашы керек (2-тиркеме, 4-таблица).

8.9. Ветеринардык -санитардык нормаларды жана талаптарды эске алуу менен, буфердик зоналарды сактоо менен, суунун агымына жана коргоочу дамбаларга тоскоолдук кылбастан, жергиликтүү гидрологияга зыян келтирбестен, ветеринардык -санитардык ченемдерди жана талаптарды эске алуу менен инкубатордук / балык заводун долбоорлоо жана куруу керек (кара: толук системалуу чарбалар үчүн ченемдер).

8.10. Лосось балыктарынын инкубаторлору чабактар кое бериле турган жерлерге жакын жерде долбоорлонушу керек.

8.11. Өндүрүүчүлөрдү кармоо балык илдеттери жок суу сактагычтарда жүргүзүлүүгө тийиш. Жарасы, шишиги, көзү томпойгон, денесинин адаттан тышкаркы түсү, сүзүлгөн канаттары, кабырчыктар, омуртканын кыйшыгы, жаактын деформациясы, папилломалар жана желатиндүү бляшкалар, ошондой эле оорунун башка белгилери бар чабактар жок кылынышы керек. Башка чарбалардан алынып келинген өндүрүшчүлөр карантиндик көлмөлөрдө 12 ° Сден кем эмес температурада кармалышы керек.

8.12. Өндүрүүчүлөрдү кармоо дарыялардагы тосмолордун жардамы менен, мисалы, чуңкурларда же балык уулоочу каражаттарды чыңоодо жүргүзүлөт. Андан кийин өндүрүүчүлөр дарыя клеткаларында же бассейндерде өзүнчө кармалышат (бассейндеги суу бир дарыядан болушу керек). Кармоо пункттарында кызматкерлер үчүн атайын бөлмөлөрдү камсыздоо жана өндүрүшчүлөр менен иштөө зарыл.

8.13. Табигый чөйрөгө балык чабактарын кое берүүдө биологиялык ар түрдүүлүктүн сакталышын сактоо зарыл, эч кандай жапайы фаунаны жасалма түрдө өстүрүлгөн породалар, гибриддер, кресттер менен аралаштырууга жол берилбеши керек.

8.14. Балык заводунун технологиялык схемасы балык өстүрүү процессинин төмөнкү түрлөрүн камтыйт:

- өндүрүүчүлөрдү кармоо жана заводго ташуу;

- өндүрүүчүлөрдү кармоо;

- икра алуу;

- жумуртканы инкубациялоо;

- личинкаларды багуу;

- Жаш курактагы чабактарды өстүрүү жана табигый жашоо чөйрөсүнө кое берүү.

8.15. Балык инкубаторунун технологиялык схемасы балык өстүрүү процессинин төмөнкү түрлөрүн камтыйт:

- өндүрүүчүлөрдү асылдандыруу жана алмаштыруу;

- икра алуу;

- жумуртканы инкубациялоо;

- личинкаларды багуу;

- ар кандай шартта жаш чабактарды багуу жана жашы жете элек чабактарды кыштоо;

- асыл тукум иштери үчүн эки жана үч жашар балыктарды өстүрүү;

- асыл тукум селекциялык жана асыл тукум иштерин жүргүзүү

8.16. Инкубатордук/балык заводунун болжолдуу курамы (караңыз: 5.13-5.18-пункттар):

- лаборатория, инкубация аппараттары, жумуртканы инкубациялоо үчүн лотоктор, эркин эмбриондорду кармоо жана личинкаларды өстүрүү үчүн инкубация жана личинка цехи;

- башкы көлмө токтотулуучу жай (эгерде чарбанын булагы дарыя суусу болсо), суу каптоо үчүн гидротехникалык курулуштар, айрыкча форель фермаларын пландаштырууда;

- жашы жете элек чабактардын көлмөлөрү, бассейндери жана торчолорунун өлчөмдөрү, жашы жете элек чабактар үчүн;

- питомниктердин көлмөлөрү, бассейндери жана чабактарды өстүрүү үчүн капастары;

- көлмөлөр, бассейндер, клеткалар, кыштоочу көлмөлөр, бассейндер жана чабактар кыштоо үчүн бассейндер жана торлор (балык багуу үчүн);

- карантин жана изоляциялоочу көлмөлөр, бассейндер жана клеткалар;

- тамак ашкана;

- муздаткычы бар тоют кампасы (10 күндүк запастарды сактоого негизделген көлөмдүү муздаткыч);

- насостук станциялары, тазалоочу курулмалары бар суу алуу структурасы;

- суу менен камсыздоо жана дренаждык системалар;

- көмөкчү өндүрүш объекттери: административдик имарат, сактоочу жайлар, гараж, авариялык дизель электр станциясы, автономдуу сигнализация системасы ж.б.

 - аймакты тосуу.

8.17. Балык питомниктеринде асыл тукум өндүрүүчүлөрдүн багылышы боюнча талаптар. Балык питомниктериндеги балыктын тукуму акыркы үч жылдын ичинде карантиндик оорулар катталбаган шартта, жугуштуу оорулардан таза дени сак балыктардан заводдук ыкма менен алынган өспүрүмдөрдөн түзүлөт. Чет өлкөдөн алынып келинген балыктар ветеринардык-санитардык талаптарга ылайык багылат. Балыктын ар бир тобу (балык, алмаштыруу запасы, жашы жете электер ж. Б.) Балыктын жашына ылайык келген өзүнчө көлмөлөрдө, бассейндерде жана торлордо, чоңойгон ургаачылары чоңдордун эркектеринен бөлөк кармалышат (мындай мазмун картайган курактагы алмаштыруучу топтор үчүн милдеттүү болуп саналат). Балык инкубаторлору икрага жана отургузуучу материалга болгон муктаждыкты канааттандыра турган көлөмдө өндүрүшчүлөрдүн өз үйүрүнө ээ болушу керек.

4. Товардык балык өндүрүүчү чарбаларга балык өстүрүү-биологиялык ченемдер жана талаптар (көлмөлөр жана бассейндер)

Товардык балык өндүрүшү азыктануучу көлмөлөрдө, же бассейндерде жүргүзүлөт - бул балыктар сатык абалына жетүү үчүн өнүгүүнүн (азыктандыруунун) акыркы стадиясынан өткөн аянты боюнча эң чоң суу сактагычтар. Балык бул жерге кыштагандан кийин бир жашында келет. Экинчи жай мезгилинде багылып, күзүндө кармалгандан кийин соода тармагына кирет.

Товардык балык өндүрүүчү көлмөнү, бассейндик экономиканы пландаштырууда биринчи кезекте сууну керектөөнү эске алуу керек, мында орточо же максималдуу эмес, жагымсыз шарттарда суунун минималдуу өлчөмү боюнча эсептөө жүргүзүлүүгө тийиш. Анын негизинде ишкананын кубаттуулугу аныкталат.

Товардык балык өндүрүүчү чарбаны долбоорлоодо балыктын жапайы түрлөрүнүн аквакультуралык балыктардын табигый жашоо чөйрөсүнө кирүүсүнө, ошондой эле курчап турган суу экосистемасынын булганышына жол берүүгө тыюу салынат (кара: Толук системалуу чарбаларды долбоорлоо стандарттары).

Суу алмашуунун интенсивдүүлүгү сууну керектөө менен байланыштуу. Сууну керектөө төмөнкү формула боюнча эсептелет:     

Q = nv/3600

     Q – сууну керектөө, л/с;

     N – бассейнде сууну которуу 1 жолу саатына;

     V – көлөмү кубаттуулугу м3

13. Белгилүү бир суу керектөөдө өстүрүлгөн балыктын массасын эсептөө:

G = Q * О2/ Z,

•    G – балык массасы

•    Q – сууну керектөө л/сек.

•    О2 – жеткиликтүү кычкылтек мазмуну мг/л

•    Z- кычкылтек керектөө мг О2/кг балык/сек.

5. Балык-өстүрүү биологиялык ченемдери жана садоктук балык чарбаларына болгон талаптар.

14. Мамлекеттик экологиялык экспертизанын оң корутундусу жана биологиялык негиздемеси болгондо, балык жана башка суу биологиялык ресурстарын өстүрүү максатында садок жана башка жасалма түзүлүштөрдү жана объекттерди Кыргыз Республикасынын балык чарбалык көлмөлөрүнө жайгаштырууга болжолдонгон биологиялык аныктамасын жана методологиясы илимий уюмдар тарабынан иштелип чыгып, балык чарбалык ишмердүүлүктү жүзөгө ашыруу үчүн суу сактагычтын же балык уулоо аянтынын пайдалануучусуна белгиленген тартипте тапшырылгандан кийин, жол берилет.

Садокторду жана башка жасалма түзүлүштөрдү жана объекттерди балыктар урук чачуучу, кыштоочу чуңкурлары бар жерлерге жана балыктын урук таштоо миграциясынын жолдоруна жайгаштырууга тыюу салынат.

Балыктын эндемикалык жана өзгөчө баалуу түрлөрүнүн запастарын сактоо жана көбөйтүү үчүн маанилүү болгон балык чарбалык суу объектилериндеги суу объектилерине балыктардын клеткадан чыгып кетүү учурларын четтетүү үчүн, белгиленген техникалык талаптарга жана шарттарга жооп берүүчү, эгерде аларда өндүрүүчүнүн техникалык документтери бар болсо гана заводдо чыгарылган клеткаларды гана орнотууга жана иштетүүгө уруксат берилет.

Суунун биологиялык ресурстарынын жана алардын жашоо чөйрөсүнүн абалынын бузулушунун натыйжасында балык чарбасына келтирилген зыян чарбалык жана башка иштин натыйжасында түздөн -түз жүзөгө ашырган юридикалык жана жеке жактардын же мындай иш -чараларды ишке ашырууга буйрук берген жактардын эсебинен компенсацияланууга тийиш.

15. Садоктук түзүлүштөрү үчүн жерди тандоодо кире бериштин ыңгайлуулугун, көмөкчү жана кошумча жайларды, техникалык жабдууларды жайгаштыруу жана балык өстүрүү иштерин жүргүзүү үчүн аянтчанын болушун эске алуу керек (кара: Стандарттар толук системалуу чарбаларды долбоорлоо).

16. Садоктук чарбаны жайгаштыруу пландаштырылган суу сактагычтын анын физикалык-химиялык жана биологиялык касиеттерине ылайык, өстүрүлүп жаткан балыктын физиологиялык муктаждыктарын оптималдуу түрдө канааттандырышы керек. Суу сактагычтын өнөр жай жана тиричилик ишканаларынын уулуу заттары менен, айыл чарбасында жана токой чарбасында колдонулуучу гербициддер жана башка пестициддер менен булганышы болбошу керек.

17. Садоктук чарбаларды долбоорлоодо төмөнкүлөрдү эске алуу керек:

- тереңдиктердин таралуу мүнөзү, суу астындагы булактардын болушу, суу сактагычтын агымы, суунун деңгээлинин өзгөрүшү, тоңуп калышы, муз катмарынын калыңдыгы;

-ар кандай горизонттогу ылдамдыгы (0-3-5-8-10 м), түпкү агымдын болушу;

-тереңдиктеги температура жана газ шарттары: 0-3-5-8-10 м;

- суу сактагычтын ашыкча өсүшү, гүлдөө мүнөзү;

- балыктын түрдүк курамы, алардын ооруусу;

- басымдуу шамал, алардын күчү, толкун кубулуштары;

- топурактын өзгөчөлүктөрү;

- суу топтоочу жайдын мүнөздөмөсү, булганышынын даражасы;

- суу сактагычка агып жаткан дарыялардын жана дарыялардын мүнөздөмөсү.

18. Капастардын орду үстөмдүк кылган шамалдан корголушу керек, бирок ошол эле учурда ачарчылык коркунучун жаратуучу деңгээлде эмес. Капастардын жайгашкан жериндеги суунун тереңдиги жана агымы кычкылтектин көп болушун жана тоют калдыктары менен экскременттердин кетишин камсыз кылышы керек. Суу өсүмдүктөрү өскөн жерлерден алыс болуусу сунушталат. Мүмкүн болушунча клетка структураларында жагымсыз факторлорду жок кылуу керек, фитопланктондун гүлдөшү жана ажырашынан улам кычкылтектин азайышы, клеткалардын өсүшү жана суу алмашуунун бузулушу, суунун температурасынын кыска мөөнөттүү жогорулашы жана башка факторлор, аэрацияны колдонуу менен жоюлат.

19. Кубулжума форель торлорун 12 м тереңдикке орнотуу зарыл, тордун түбүнөн участоктун тереңдигине чейинки аралык 3 м кем эмес, жээкке чейинки аралык 15м. кем болбошу керек. Жогорку агымдын ылдамдыгы 0,5м/с болгон учурда булчуң энергиясынын керектөөсү жогорулап, ага байланыштуу форель балыгына тоюттун чыгымы да жогорулайт.

20. Садокторду суу сактагычтын жээктеринен (жээктен 15 м жакын эмес) жана суу астындагы, үстүндөгү өсүмдүктөрдүн алыс орнотуу сунушталат, мында паразиттердин бир катар эркин жашоо ээлери жана жумуртка кармагычтары жайгашкан. Садоктор суу сактагычтын түбүнөн бир нече метр бийиктиктеги зонанын артына орнотулганда форелге мите курттардын (арглюзалар, ихтиофтириялар, дипломостомалар ж.б.) тарабынан көп зыяны жок.

21. Садок комплекстери, суу менен азыктанган балыктарда массалык мите инфекциясы бар суу объекттерине жайгаштырылбашы керек. Суу сактагычты тандоодо ихтиопатологиялык көзөмөл талап кылынат. Капастардын санитардык абалын көзөмөлдөө, алардын катуу сүрүлүшүнө жана булгануусуна жол бербөө керек.

22. Кубулжума форели үчүн суунун температурасы 20 ° Сден ашпоого тийиш (суунун температурасы 20-25 ° С ичинде көпкө сакталып турган суу сактагычтар форельди тордо өстүрүү үчүн жараксыз).

23. Эртең менен эриген кычкылтектин курамы 6 мг / л жогору болушу керек. Кычкылтек концентрациясы төмөн болгондо, тоют алуу азаят жана өсүү темпи төмөндөйт. Форель кычкылтегине болгон муктаждык жана кычкылтектин балансы суунун температурасы менен тыгыз байланыштуу.

24. Орточо РНтын активдүү реакциясы 8ден кем болбошу керек. Көп суу гүлдөгөн суу сактагычтардан оолак болуу керек, бул кычкылтектин курамынын төмөндөшүнө алып келет жана чөйрөнүн рН 9 же андан көпкө чейин жогорулайт. Мунун кесепети балыктын жашоо активдүүлүгүнүн башка бузулуулары менен бирге, сөөктөрдүн күйүп кетишине алып келет. Форель өзгөчө щелочтуу шарттарга сезгич.

25. Форель балыгын салуу тыгыздыгы суу чөйрөсүнүн абалына жана балыктын жашына жана түрүнө жараша болот. Орточо алганда, салмагы 5-10 г чейинки жаш чабактардын торлордагы тыгыздыгы 500–250 даана/м3. Салмагы 40-60 г болгон бир жылдыктар үчүн 100 даана/м3 ашпоого тийиш. Ал эми 300-350 г салмактагы эки жаштагылар үчүн бул көрсөткүч 30-50 даана/м3 чегинде болот. Балыктын багуунун тыгыздыгы багуунун акыркы стадиясында кармалуучу учурда сатылуучу балыктын массасы 15 кг / м3 ашпагандай болушу керек.

26. Жугуштуу оорулардын таралуу коркунучун туура алдын алуу жана минималдаштыруу үчүн садоктук чарбалар жана алардын балык өстүрүүчү тилкелери төмөнкүлөй жайгашуусу шарт:

- суу сактагычтын, булуңдун айрым бөлүктөрүндө, анын ичинде суу сактагычтын, же суу сактагычтын акваториясынын башка бөлүктөрүндөгү адистештирилген балык өстүрүү ишканалары жана толук системалуу балык чарбаларынын балык өстүрүү заводдору - жакынкы жердеги садок балык чарбасынан 3000 метрден кем эмес аралыкта;

- балык багуучу чарбалар - бир суу сактагычта жайгашкан эки чарбанын ортосунда 2500 метрден кем эмес аралыкта, анын ичинде булуң, суу же акваториянын башка бөлүктөрүндө;

- ар кандай менчик ээлерине таандык жээктеги балык чарбасы менен жээктеги садок фермасынын ортосунда - 3000 метрден кем эмес аралыкта;

- бир менчик ээсине таандык жээктеги балык чарбасы менен жээктеги садок фермасынын ортосунда - 1000 метрден кем эмес аралыкта.

Көрсөтүлгөн аралыктар, балык чарбаларынын бир бирине тиешелүү болгон аралыктар болуп эсептелет.

6. Жалпы сунуштар

Жагымдуу ветеринардык -санитардык шарттарды түзүү максатында Балык чарба ишканалары төмөнкүлөргө милдеттүү:

- ар кандай саркынды суулар менен булганбаган же мурда тазаланган жана нейтралдаштырылган суу объекттерин колдонууга;

- кыкты биотермиялык жол менен нейтралдаштырылбаган көлмөлөрдү уруктандыруу үчүн колдонбоо, ошондой эле анын жугуштуу, анын ичинде жаныбарлардын өзгөчө коркунучтуу ылаңдары үчүн жагымсыз болгон чарбаларынан импорттоону болтурбоо;

- балыктардын, моллюскалардын жана башка организмдердин башка суу булактарынан киришине жол бербөө үчүн, алар аквакультура объектилеринин ар кандай ооруларынын патогендеринин алып жүрүүчүлөрү же ортомчу ээлери болушу мүмкүн;

- суунун сапатына мониторинг жүргүзүү, бекитилген балык өстүрүү технологиясы стандарттарга ылайык гидрохимиялык изилдөөлөрдүн жүрүшү;

- ар бир суу сактагыч, капас, бассейн үчүн бекитилген балык өстүрүү жана технологиялык стандарттарга ылайык бирдиктүү аянтка аквакультура объектилерин отургузуу тыгыздыгын камсыз кылуу;

- тиешелүү стандарттар менен бекитилген чарбада өсүүчү аквакультура объектилеринин биотехнологиясынын сакталышын камсыз кылуу;

- ар бир суу объектиси үчүн, көлмөлөрдүн, клеткалардын, бассейндердин тобуна белгиленген өзүнчө балык корун тиркөө;

- суу объектилеринин жээк зонасынын, стационарлардын, өндүрүштүк жана көмөкчү жайлардын, балык өстүрүүчү жайлардын тийиштүү санитардык абалын камсыз кылуу;

- ар бир өндүрүштүк цикл аяктагандан кийин балык өстүрүү инфраструктурасынын объекттерин тазалоону, жууп тазалоону жана дезинфекциялоону жана аквакультура объектилеринен жабдууларды чыгарууну жүргүзсүн. Инкубаторлор жана инкубация жабдуулары, ванналар жана бассейндер, суу берүү линиялары жана технологиялык жабдуулар, клеткалар жана башка калкып жүрүүчү конструкциялар, торлор тазалоого, жууп жана дезинфекциялоого дуушар болушат. Иш-чаралардын узактыгы жабдуулар аквакультура объектилеринен чыгарылган күндөн тартып 1 айдан ашпоого тийиш;

- нерестовые, летне-маточные, карантинные, выростные и нагульные пруды необходимо осушать на зиму для промораживания дна;

- күзгү убактагы сууларды кое бүүдөн жана суу чарба объектилери кармалгандан кийин, саздак жана кургатылбай жаткан жерлерди, питомниктердин көлмөлөрүн жыл сайын акиташ же агартуучу менен дезинвациялоо жана дезинфекциялоо керек;

- кыштоочу жана урук чачуучу көлмөлөр жай мезгилинде кургатылышы керек, көлмөлөрдүн ашыкча өсүшүнө жол бербөө үчүн, жай мезгилинде эки же үч жолу өсүмдүктөрдү чабуу жана культивациялоо керек;

- багуу жана багуу көлмөлөрү, алардын эпизоотиялык абалына карабастан, балык өстүрүү боюнча 5 жылда бир жолудан кем эмес профилактикалык учууга коюлушу керек, ветч-сулу аралашмасы, жүгөрү, күн карама, люпин жана башка айыл чарба өсүмдүктөрү үчүн колдонуу;

- дренаждык эмес көлмөлөр жана балык өстүрүү үчүн пайдаланылуучу башка чакан резервуарлар жер үстүндөгү катуу жана өтө жумшак өсүмдүктөрдөн, ошондой эле дүмүрлөрдөн жана бадалдардан кылдат тазаланышы керек. Булактарды жана каналдарды тазалоо, ошондой эле отоо жана жырткыч балыктарды кармоо;

- булгануу процессинде аквакультура объектилерин өстүрүү процессинде, клеткалардын торун булгануудан тазалоо;

- суу объектилерине балык жеген канаттуулардын көп топтолушуна жана уя салуусуна жол бербөө;

- садок аквакультура ишканаларында, өстүрүлгөн балык менен балык жеген канаттуулардын байланышын болтурбоо үчүн, торлор капастын тирөөч структурасынын жогорку чети тор менен жабылышы керек;

- балыкты сактоо үчүн бардык категориядагы көлмөлөрдөгү жана балык чарбасына кирүүчү жана чыккан суунун температурасын, кычкылтекти жана рН мониторингин жүргүзүүнүн күндөлүк журналын жүргүзүү;

- жогорку квалификациялуу жумушчуларды балык отургузуу материалын өндүрүүгө тартуу, алар уруктануудан жыл өскөнгө чейин, анын ичинде кыштоо процессин бүтүндөй цикл үчүн жооп берет,;

- балык чарбасынан чыгууда суу алгычтар (таштанды көлмөлөр) же бардык көлмөлөрдөгү суу агызылган биокөлмөлөр болушу керек. Бул көлмөлөрдү сууну нитраттардан, нитриттерден жана башка салыштырмалуу инерттүү кошулмалардан гана эмес, ошондой эле фенол сыяктуу физиологиялык активдүү заттардан тазалоого кызмат кыла турган кадимки камыш, тар жалбырактуу өсүмдүк, көлдүү камыш жана башка макрофиттер менен отургузуу сунушталат. Мындай биокөлмөлөрдү буфердик зоналарда түзүү сунушталат.

1-Тиркеме

Сууну минералдаштыруу:

- минералдашуусу төмөн суулар - 200 мг / мл чейин;

- орто минералдашкан суулар - 200дөн 500 мг / мл чейин;

- минералдашуусу жогорулаган суулар - 500дөн 1000 мг / мл чейин;

- минералдашуусу жогору болгон суу - 1000 мг / млден жогору.

Форель фермалары үчүн суунун көрсөткүчтөрү

Форель жумурткасын инкубациялоо үчүн суунун көрсөткүчтөрү

Суунун булганышынын химиялык классификациясы