Электр орнотмолорун иштетип пайдалануудагы

коопсуздук эрежелери

Иштеп жаткан электр орнотмолорунда иштеген адамдарга кооптуу өндүрүш факторлорунун таасирин болтурбоочу негизги уюштуруу жана техникалык иш-чаралар келтирилген.

Бул эрежелер менчигинин түрүнө карабастан электр орнотмолорун долбоорлоо, орнотуу, жөндөө жана иштетип пайдалануумененалектенген жеке жана юридикалык жактардын жетекчилерине, адистерине жана жумушчу ишкерсандарына арналган.

Эрежелер Кыргыз Республикасында 2003- жылдын 1- августунда кабыл алынган жана андан кийинки 2009-, 2014- жана 2016- жылдардагы өзгөртүлүп толукталган «Эмгекти коргоо жөнүндө» Мыйзамы № 167, ошондой эле башка орнотуу, жөндөө жана иштетип пайдалануу менен алектенген жумушчулардын коопсуздугун камсыздаган ченемдик актылардын жана стандарттардын негизинде түзүлгөн.

Эреже Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин алдындагы Энергетика жана экономика илим-изилдөө институту тарабынан иштелип чыккан.

Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин алдындагы Энергетика жана экономика илим-изилдөө институтунун окутулган Кеңеши (Протокол 5, 15.12.2021-ж.) жана Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин илимий-техникалык кеңеши (протокол 09-7/2, 25.08.2022-ж.) тарабынан жактырылды

22-жылдын 2023-мартындагы Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин буйругу менен бекитилип, ишке киргизилди № 01-13/70.

Эрежелерде кабыл алынган кыскартуулар жана терминдер

1-бөлүм. Жалпы талаптар

     1.Электр орнотмолорун пайдалануудагы ушул коопсуздук Эрежелери электр энергиясын иштеп чыгуучу, жеткизип берүүчү, бөлүштүрүүчү жана керектөөчү уюмдардын кызматкерлерине,менчигинин, уюштуруучулук-укуктук башкарууларынынтүрүнө карабастан, физикалык (жеке) адамдардын электр орнотмолорун иштетип пайдалануу жана техникалык тейлөө менен алектенген, аларда ыкчам которуштуруу, жана куруу, монтаждоо, ишке киргизүү, оңдоо иштерин, сыноо жана өлчөөлөрдү уюштуруп жана аткаруучужумушчуларына, ошондой эле мамлекеттик энергетикалык көзөмөл жүргүзүүчү адистерге жайылтылат.

     Бул эрежелер атайылаштырылган жана башка курулуш-монтаждоочу мекемелердин ишкерсандарын ушул Эрежелердин негизинде электр орнотмолорун иштетип пайдалануу учурунда аткарылчуиштерге киргизген учурларда да сакталышы керек.

2. Бул Эрежелер аларды бекиткен органдар тарабынан гана өзгөртүлүшү жана толукталышы мүмкүн.

3. Электр орнотмолору сыноодон өткөн, колдонууга даяр коргонуу каражаттары, ошондой эле колдонуудагы эрежелерге жана ченемдерге ылайык биринчи медициналык жардам көрсөтүү каражаттары менен жабдылышы керек.

4. Иште колдонулуучу механизмдер жана көтөрүүчү машиналар, компрессордук орнотмолор жана аба чогулткучтар, жасалгалар жана шаймандар эмгекти коргоо стандарттарынын талаптарына, техникалык көзөмөлдү жүзөгө ашыруучу мамлекеттик органдын эрежелерине, ошондой эле өндүрүүчүлөрдүн көрсөтмөлөрүнө ылайык иштетилип пайдаланышы зарыл.

Электр орнотмолорунда ушул Эрежелерге ылайыкколдонулуучу коргоо каражаттары мамлекеттик стандарттардын жана башка ченемдик актылардын талаптарына жооп бериши керек.

5. Иштеп жаткан электр орнотмолорунда курулуш-монтаждоо иштерин жүргүзүүдө КР СН-01:2018 “Курулуштагы эмгектин коопсуздугу” курулуш ченемдеринин талаптары сакталышы керек.

6. Бул Эрежелердин талаптары милдеттүүболуп саналат. Алардан четтөөлөргө жол берилбейт. Жумушчулар жана кызматчылар үчүн эмгекти коргоо нускамалары ушул Эрежелерге ылайык келтирилиши керек.

2-бөлүм.Ишкерсандарга болгон талаптар

7.Электр орнотмолорунда жумуштарды аткаруу үчүн кабыл алынган кызматкерлер аткарылган иштин мүнөзүнө ылайык келген кесиптик даярдыгы болушу керек. Кесиптик даярдыгы жок болгон учурда мындай кызматкерлер өз алдынча иштөөгө уруксат берилгенге чейин ишкерсандарды даярдоо боюнча адистештирилген окуу борборлорунда окутулушу керек.

8.Ишкерсандарды кесиптик даярдоо, анын ишке жарактуулук даражасын жогорулатуу, билимин текшерүү жана насааттамаөткөрүү ишкерсандын эмгегин коргоп жана коопсуз иштешин уюштуруу боюнча мамлекеттик ченемдик укуктук актылардын талаптарына ылайык жүргүзүлөт.

9.Өз алдынча иштөөгө уруксат берүү алдында электротехникалыкишкерсандар жабырлануучуну электр тогунун таасиринен бошотуунун ыкмаларына, авария болгон учурда биринчи жардам көрсөтүүгө үйрөтүлүшү керек.

10.Эмгек шарттары зыяндуу жана кооптуу жумуштарда иштеген жумушчулар жана инженер-техник кызматкерлер Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан белгиленген тартипте жана мөөнөттө медициналык текшерүүдөн өтүүгө милдеттүү (1-тиркеме).

11. Электр орнотмолорун тейлөөчү кызматкерлер ээлеген кызмат орундарынын же кесибинин чегинде ушул Эрежелерди билүүгө жана 2-тиркемеге ылайык электр коопсуздугу боюнча топко ээ болууга тийиш. Эрежелер боюнча билиминин текшерүүсүнөн өткөн кызматкерге белгиленген түрдөгү күбөлүк берилет, жана жумуш учурунда аны өз жанындаалып жүрүүсү керек.

12. Кошумча коопсуздук талаптары (атайын жумуштарга) коюлган жумушту аткарууга укугу бар кызматкерлер билимди текшерүүнүн күбөлүгүндөбул жөнүндө жазууга ээ болууга тийиш.

Мындай иштерге төмөнкүлөр кирет:

1)бийиктикке чыгыпиштөөлөр;

2) ток өткөрүүчү бөлүктөрдө чыңалуу астында иштөө: зымчыныларды тазалоо, жуу жана алмаштыруу, зымдарды оңдоо, зымчыныларды жана бириктирүүчү кыскычтарды ченегич таякча менен текшерүү, троссторду майлоо;

3) басым астында иштеген идиштерди тейлөө;

4)жабдууларды жогорку чыңалуу мененсыноо (мегаомметр менен иштөөнү кошпогондо).

Атайын иштердин тизмеси жергиликтүү шарттарды эске алуу менен ишкананын жетекчилигинин көрсөтүүсү менен толукталышы мүмкүн.

Ишкерсандарды элегаз өчүргүчтөрү менен иштөө үчүн атайылаштырылган окуу борборлорунда же аларды жасап чыгаруучу заводдун иш ордундакайра даярдоодон кийин уруксат берилет, ЭКБТынын жабдылышы жана жасалышынын өзгөчөлүктөрүн, анын иштешинде коопсуздук чараларын камсыздоо жана ал жабдуунун бузулган учурларындагы ишкерсандардын кылуучу аракеттерин өздөштүрүү үчүн. ЭКБТыны иштетип пайдалануу мезгилиндеги аларды коопсуз тейлөө боюнча иштетип пайдалануучу ишкерсандардын билим деңгээлин текшерүүнүн көлөмү аныкталышы керек, техникалык окуулардын жана насааттамалардын суроолоруна киргизүү менен.

13. 3-тиркемеде көрсөтүлгөн иштерге 18 жашка чыга элек адамдарды кабыл алууга тыюу салынат.

14.Такшалуудан же кайталап көнүгүүдөн өтүп жатканжумушчу Иш берүүчүнүн тескөөчү документи менен тажрыйбалуу кызматкерге бекитилиши керек. Өз алдынча иштөөгө уруксат берүү Иш берүүчүнүн тиешелүү тескөөчү документи менен таризделүүгө тийиш.

15. Ушул Эрежелерди бузган кызматкерлер колдонуудагы мыйзамдарга ылайык (тартиптик, кылмыштык жана башка Кыргыз Республикасынын2021- жылдын 28- октябрындагы № 128- “Укук бузуулар Кодекси” тарабынан каралган таасир көрсөтүүлөр менен)жоопкерчиликке тартылышат. Ишкананын жетекчилиги тарабынан бул кызматкерлерге электр коопсуздугу боюнча тобу ылдыйлатылышы мүмкүн.

16.Ар бир кызматкер, эгерде ал Эрежелердин бузулушунжоюуга чара көрө албаса, ал байкаган бардык бузуулар, ошондой эле электр орнотмолордуиштетип пайдалануу учурундагы, колдонулуучу аспаптардын жана коргоочу каражаттардын,механизмдердин, түзүлүштөрдүнадамдар үчүн коркунуч туудурган бузулуулары жөнүндө дароо жогору турган жетекчиликке билдирүүгө милдеттүү.

Ушул Эрежелердин талаптарына карама-каршы келген буйруктарды жана тапшырмаларды аткарууга тыюу салынат.

3-бөлүм. Ыкчам тейлөө жана иштерди аткаруу

§1.Ыкчам тейлөө

17.Ыкчам өчүрүп-күйгүзүүлөрдү Иш берүүчүнүн тескөөчү документи менен бекитилген электрорнотмодо же электрорнотмолорунун тобунда шууту түзмөктү, кызматтык жана иштетип пайдалануучулук насааттамаларды, жабдуулардын өзгөчөлүктөрун билген, окуудан, такшалуу жана кайталап көнүгүүдөн, бузулууларга каршы машыгуулардан, билим текшерүүсүнөн өткөныкчам же ыкчам-оңдоочу ишкерсан аткарышы керек. Иштаккагазжана (же) буйрутма боюнча ишке киргизүүнү жүргүзгөнэлектротехникалык ишкерсан үчүн ыкчам өчүрүп-күгүзүүнү (которууну) жүргүзүү укугуна уруксаттын болушу милдеттүү болуп саналат.

18. 1000 В жогору электр орнотмолорунда кезметчи же ыкчам-ондоочу ишкерсандар электр орнотмолорун тейлеген жумушчулар жана кезметтегиулук кызматкерлер IV топ, калгандары III топтон төмөнэмес болууга тийиш.

1000 В чейинки электр орнотмолорунда электр орнотмолорун жалгыз тейлеген кезметчи же ыкчам-ондоочу ишкерсандан турган жумушчулар III топтон төмөн эмес болууга тийиш.

Электр орнотмолорун ыкчам тейлөө түрү, сменадагы ыкчам тейлөөчү ишкерсандын саны Иш берүүчү тарабынан аныкталып, анын тескөөчү документи менен бекитилет.

19. Электр орнотмолорунда адамдарга, механизмдерге жана жүк көтөрүүчү машиналарга 1-таблицада көрсөтүлгөндөн жакын аралыкта чыңалүү астындагытосулбаган ток өткөрүүчү бөлүктөргө жакындоого тыюу салынат.

1-Таблица. Чыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөргө жол берилген аралыктар,м

Электр станцияларынын жана көмөкчордондордун электр орнотмолорунункароолорун (текшерүү)кезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсандардан III топтон кем эмес бир жумушчу же административдик-техникалык ишкерсандан же ишкананын жетекчилигинен V топтогу кызматкери тарабынан жүргүзүлүшү мүмкүн. Жалгыз кароолорду (текшерүүнү) жүргүзүү укугу ишкананын уюштуруучулук-тескөөчүлүк документтин (УТД)- ишкана боюнча буйрук тескеменин негизинде берилет.

Электр станцияларынын жана көмөкчордондордун электр орнотмолорун электрдик эмес ишкерсандар тарабынан кароолор (текшерүүлөр) жана экскурсиялар ишкананын жетекчилигинин уруксаты менен жалгыз кароого (текшерүүгө) укугу бар IV топтогу кызматкердин көзөмөлүнүн астында жүргүзүлүшү мүмкүн.

Аба чубалгысынын кароолору(текшерүүлөрү)Эрежелердин 392 - 395- орунбелгилеринин талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек.

20. Бул электр орнотмолорду тейлебеген жумушчулар аларга кезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсандардын же жалгыз кароого (текшерүүгө) укугу бар жумушчунун коштоосунда киргизилиши мүмкүн.

Коштоп жүрүүчү электр орнотмолоруна киргизилген адамдардын коопсуздугун көзөмөлдөөгө жана ток өткөрүүчү бөлүктөргө жакындоого тыюу салынаары жөнүндө эскертип турууга милдеттүү.

21. 1000В жогорку электр орнотмолорунда кароо (текшерүү) учурунда тосмолор менен жабдылбаган 1-таблицада көрсөтүлгөн аралыктан жакын аралыкта ток өткөрүүчү бөлүктөргө жакындабоонукамсыз кыла албаганкамераларга, имараттарга кирүүгө тыюу салынат. Тосмо эшиктерин ачууга, тосмолордон өтүүгө тыюу салынат.

1000 В чейинки электр орнотмолорунда кароо (текшерүү) учурунда калканчтардын, башкаруу пульттарынын жана башка түзүлүштөрдүн эшиктерин ачууга жол берилет.

Кароо (текшерүү) учурунда кандайдыр бир иштерди аткарууга тыюу салынат.

22. 6-35 кВ электр орнотмолорунда жерге чабышкан учурда, аныкталган бузулуу болгон жерге жабык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө 4 м ден жана ачык бөлүштүрүучү түзүлүштөржана аба чубалгыларында 8 мден жакын аралыкка ыкчам өчүрүп күйгүзүүгө жана чыңалууга кабылган адамдарды бошотуу үчүн гана жакындоого жол берилет. Бул учурда, электр коргоо каражаттарын колдонуу керек.

23. Кол менен жетектелүүчү 1000В жогорку чыңалуудагы ажыраткычтарды, бөлгүчтөрдү, өчүргүчтөрдү ток өткөрбөс кол каптарды колдонуу менен өчүрүп жана күйгүзүү зарыл.

24. Сактагычтарды чечүү жана орнотуу чыналууну өчүрүп жүргүзүү керек.

Чыңалуу астында, бирок жүктөмсүз, түзмөктө чыңалууну алып салууга мүмкүндүк берүүчү өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөр жок болгон кошулмаларда сактагычтарды алып салууга жана орнотууга жол берилет.

Чыңалуу жана жүктөм астында экинчиликтизмектердеги, жарыктандыруучу тармактардагы жана чыңалуу оодаргычтарынын сактагычтарын алмаштырууга жол берилет.

25.Чыналуу астындасактагычтарды алып салууда жана орнотууда төмөнкүлөрдуколдонуу керек:

1) 1000 В жогору электр орнотмолорунда –ток өткөрбөс кол каптарды жана көз айнектерди колдонуу менен калкамалоочу кычкачтарды (саптарды);

2) 1000 В чейинки электр орнотмолорунда - калкамалоочу кычкачтар же ток өткөргүс кол каптар жана көз айнектерди.

26. 1000 В чейинки калканчыктардынжана жыйнактардын кошмолорундагы бири-биринен жогору -вертикалдуу түрдө жайгашкан сактагычтар (фазалардын вертикалдуу жайгашуусу) жана өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөр жок болгон учурларда, сактагычтарды жүктөмдүн астында орнотууга жана чечүүгө жол берилет. Бул учурда көздү коргоонун ордуна бетти коргоо каражаттарын колдонуу сунушталат.

27. Электр орнотмолорунун, камералардын, калканчыктардынжана жыйнактардын эшиктери, иш жүргүзүлүп жаткан камералардан башкасы кулпуланышы керек.

28. 1000 В жогорку электр орнотмолорунун ачкычтары (ЖБТ, ЖЖБТ, АБТлардын бөлмөлөрү жана камералары), ошондой эле 1000 В жогорку электр орнотмолорунан тышкары жайгашкан 1000 В чейинки бөлүштүрүүчү калканчыктар жана жыйнактардын ачкычтары кезметчиишкерсанда катталуудаболуусукерек. Жергиликтүү кезметчи ишкерсандары жок электр орнотмолорунда ачкычтар административдик-техникалык ишкерсандын каттоосунда болушу мүмкүн.

Ачкычтаргакатар сан ыйгарылышы керек. Ачкычтардын бир тобукамдыктаболушу керек.

Ачкычтар кол коюлуп төмөндөгүдөй тартипте берилиши керек:

1)жеке кароого (текшерүүгө) укуктуу жумушчуларга - баардык бөлмөлөрдөн;

2) ыкчам-ондоочу ишкерсандан дайындалган ишке киргизүүчүгө, иш башкаруучуга, иш алып баруучуга, байкоочуга иш киргизүү учурунда - алар иштей турган бөлмөдөн.

29. Ачкычтар күн сайын кароонун (текшерүүнүн) же жумуштун аягында кайтарылып берилиши керек. Жергиликтүү кезметчиси жок электр орнотмолорунда иштегенде ачкычтар кароодон өткөндөн же жумуш толук аяктагандан кийинки жумуш күнүнөн кечиктирилбестен кайтарылышы керек.

Электр тармактар ишканаларынын бөлүштүрүүчү түзүлүштөрүндөыкчам өчүрүп-күйгүзүүгө укугу бар ишкерсанына, ошондой эле жеке кароо (текшерүү) укугуна ээ болгон кезметчи, ыкчам-оңдоочу жана административдик-техникалык ишкерсандарга ачкычтарды узак мөөнөткө берүүнүн зарылдыгы ишкананын башкы инженери тарабынан аныкталат.

Ачкычтарды берүү жана кайтарып берүулөрүэркин түрдөгү журналда же ыкчам журналда катталууга тийиш.

30. Кырсык болгон учурда жабырлануучуну электр тогунун таасиринен бошотуу үчүн алдын ала уруксатсыз эле чыңалуу алып салыш керек.

§ 2. Иштердин аткарылышы

31. Иштеп жаткан электр орнотмолорунда иштер иштаккагазбоюнча жүргүзүлүшү керек, анын формасы жана аны толтуруу боюнча нускамасы 4-тиркемеде келтирилген.

Ушул Эрежелерде каралган учурларда энергоишкананын башчысынын табыштамасы боюнча иштерди аткарууга жол берилет.

32. Ишти өз алдынча аткарууга, ошондой эле энергоишкананын башчысынын буйрутмасы же иштаккагазы менен аныкталган жумуш орундарын жана иш тапшырманын көлөмүн кеңейтүүгө тыюу салынат.

33. Башка иштаккагаз менен иштөө чөйрөсүндөгү электр орнотмолорунда кандайдыр бир болбосун ишти аткаруу бул иштаккагаз боюнча ишти алып баруучу (жумушту жетектөөчү) же иштаккагазды берген адам менен макулдашылышы керек.

Макулдашуу буйруктун четине “Макулдашылды” деп жазуу жана бекитүүчү адамдын колу менен жумуш ордун даярдоонун алдында таризделет.

34. 1000 В жогору болгон электр жабдууларын, чыналууну албастан чыналуусу 1000Вдан жогору электр орнотмолорунун ток өткөрүүчү бөлүктөрүндө, ошондой эле аба чубалгыларын чыңалуусуна карабастан капиталдык оңдоолордутехнологиялык карта же ИӨД (иш өндүрүшүнүн долбоору)боюнча жүргүзүлүүгө тийиш.

35. Электр чордондордун, көмөкчордондордун 1000 В чейинки электр орнотмолорунда жана абачубалгыларында чыңалуу астында иштөө учурларында төмөнкүлөрдү аткаруу зарыл:

1) кокустан тийип калуусу мүмкүн болгон жумуш орунуна жакын жайгашкан башка ток өткөрүүчү бөлүктөрүн тосмолоо;

2) ток өткөрбөсгөлөчтөрдү кийип же каптамалыктүпкүчкөже ток өткөрбөсрезина килемчесинде туруп иштөө;

3) капталмаланган туткалары бар аспапты колдонуу (бураткычтар үчүн, мындан тышкары темир өзөгүда капталмаланган болушу керек); мындай курал жок болсо, ток өткөрбөс кол каптарды колдонуу керек.

Кыска жеңдүү же жеңи түрүлгөн кийимдер менен иштөөгө, ошондой эле араа, кескич, темирметрлер ж.б. колдонууга тыюу салынат.

36. Эгерде түздөнүп турган учурда ток өткөрүүчү бөлүктөргө чейинки аралык 1-таблицада көрсөтүлгөндөн азыраак болсо, электр орнотмолорунда ийилген (бүктүшкөн) абалда иштөөгө тыюу салынат. Электр чордондорунун жана көмөкчордондорунун электр орнотмолорунда, тосмолорсуз ток өткөрүүчү бөлүктөрдүн жанында иштөө учурларында бул бөлүктөр арт жакта же эки капталында калгандай жайгашууга тыюу салынат.

37. Электрдик коргоо каражаттарын колдонбостон, чыңалуу астындагы жабдуулардын зымчыныларына тийүүгө тыюу салынат.

38. Аба чубалгыларында жана аба байланыш чубалгыларында электр менен байланышкан бөлүктөрдү(зымдар, тростор) туташтыруудан же үзүүдөн мурда бул бөлүктөрдүнчыналууларын теңдөө зарыл. Чыңалууларды теңдөө үчүн бул бөлүктөрдүөткөргүч зым менен туташтыруу же аларды (болжолдуу ажырым) ажырымдын эки тарабына тең жердеткичтер коюлупаларды бир жердеткичке(жерге туташтыруу түзүлүшүнө)туташтыруу жолу менен ишке ашырылат.

39. Электр коргоо каражаттары (капталмалоочусаптар жана кычкачтар, электр өлчөөчү саптар жана кычкачтар, чыңалуу көрсөткүчтөрү) менен иштөөдө адам ток өткөрүүчү тетиктерге бул каражаттардын капталмаланган бөлүгүнүн узундугу менен аныкталган аралыкка жакындай алат.

40. Ток өтүп турганзымдардын (тросстордун) астында жайгашкан ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдөгү (АБТ) жана аба чубалгыларындагы кесилиш аралыгындагы зымдарды (тросторду) жана аларга тиешелүү зымчыныларды жана арматураларды алмаштыруу учурларында, алмаштырылып жаткан зымдар аркылуу үсту жакта жайгашкан зымдарга чабыштырбоо үчүн өсүмдүк же синтетикалык булалардан жасалган аркандар ыргытылып кармалып туруулары керек. Аркандар эки жерден - кесилиштин эки тарабынан тартылып турушу керек, алардын учтарын якорлорго, түзүлүштөргө жана башкаларга бекитүү зарыл. Зымды (арканды) жай жана салмак менен көтөрүү керек.

41. Ток өтүп турган зымдардан, тростордон жогору жайгашкан зымдарда (тростоордо) жана ага байланыштуу зымчыныларда, арматуралардагы иштерди ишкананын жетекчилиги тарабынан бекитилген ИӨДдуннегизинде жүргүзүлүүгө тийиш. ИӨДдо зымдарды (тросторду) ылдый түшүрбөө жана илептикчыңалуудан коргоо чаралары каралууга тийиш. Зымдарды (тросторду) алмаштыруу жумуштарынаткарууда кайчылаш өткөн зымдардан чыңалууну алып салбастан алмаштырууга тыюу салынат.

42. Аба чубалгыларында чыңалуу классына карабастан жумушчуларга кесилиши кеминде 240 чарчы мм болгон зымдар жана кесилиши кеминде 70 кв. мм болгон тростор менен жүрүүгө,зымдар жана тростор жакшы техникалык абалда болгон шартта, б.а. титирөөлөрдөн, дат басуулардан жана башкалардан улам бузулбаган шартта уруксат берилет.Ажыратылган зымдар жана тростор менен жүргөнучурларда коопсуздук курларынын арканын аларга, ал эми атайын араба колдонулганда –арабага бекитүү керек.

Көпүрө түрундөгү крандынарабасынанмашина бөлмөлөрүнүн жана цехтердин төбөлөрүндө жайгашкан жарык берүүчү түзүлүштөрдү тейлөө иштаккагаз боюнча экиден кем эмес жумушчу актаруулары керек, алардын биринин коопсуздук тобу III кем эмес болушу керек жана тиешелүү иштерди аткарышы керек. Экинчи жумушчу иш актаруучуга жакын болуп, анын зарыл болгон коопсуздук чараларын сакташына көзөмөл жүргүзүүсү керек.

Убактылуу такталарды, тепкичтерди ж.б. көпүрө түрүндөгү крандынарабасына жайгаштырууга тыюу салынат. Жумушту түздөн-түз арабанын төшөмүнөнже төшөмгө орнотулган туруктуутакталарданжүргүзүү керек.

Көпүрө түрүндөгү крандынарабасына көтөрүлүүдөн мурун (асма) троллейлик зымдарынан чыңалууну алып салуу керек. Жумуш учурунда бийиктикте иштөөдөгү коопсуздук эрежелерин сактоо керек.

Крандын машинисти көпүрөнү же арабаны иш жургузөөрдүнбуйругу боюнча гана жылдырууга тийиш. Кранды жылдыруу учурунда жумушчулар крандын кабинасында же көпүрөнүн төшөмүндөжайгаштырылуулары керек. Жумушчулар крандын арабасында болгон учурда көпүрөнү жана арабаны жылдырууга тыюу салынат.

43. Ишкерсан электр орнотмосунан электр чыналуусу үзгүлтүккө учурагандан кийин, анын эскертүүсүз кайра берилип калышын эстен чыгарбашы керек.

44. Караңгыда иш бөлүктөрү, жумуш орундары, өтүүчү жолдор жана аларга жакын жолдор жарыктандырылышы керек. Жарыктандыруу иштеп жаткан адамдарга жарык берүүчү түзүлүштөрдүнкөзгө чагылышпай бирдей болуп туруусун камсыз кылуусукерек. Жарык жок жерлерде иш жүргүзүүгө тыюу салынат.

45. Күн күркүрөгөн учурда аба чубалгыларында, аба байланыш чубалгыларында, АБТ, ЖБТлардын чыгыштарында, аба чубалгылардынчубалгылык ажыраткычтарында, аба чубалгыларына кошулган кабелдик чубалгыларда, ошондой эле байланыш аба чубалгыларынын кириштеринде,байланыш түйүндөрүнүн бөлмөлөрүндө жана антенна-мунаралык курулуштардабардык жумуштар токтотулушу керек.

46. Электр чордондордун жана көмөкчордондордун энергетикалык жабдуулары иштеп турган бөлмөлөрдө (башкаруучулук, релелик, жана ушул сыяктуу башкакалканчыктардан тышкары), АБТ жана ЖБТ (ачык жана тышкы бөлүштүргүч түзүлүштөрүндө), кудуктарда, тоннелдерде жана траншеяларда, ошондой эле техникалык тейлөөдө жана аба чубалгыларынын капиталдык оңдоодо катышуучу баардык ишкерсандар коргоочу каскаларды колдонуулары керек.

47. Аба кыскычтарды (компрессордук), аба чогулткучтарды, аккумулятордук батареяларды жана дүрмөттөөчү түзүлүштөрдү тейлөөчү жумушчулар III коопсуздук тобуна ээ болууга тийиш.

48. Ишкананын же башка уюмдардын ишкерсандарынан бир гана кызматкер (ишсапар менен жиберилгенишкерсан катары) башкаруу калканчыгындажана БТдөорнотулган эсептегичтердин жана башка өлчөөчу приборлорунун көрсөткүчтөрүн кезметчининуруксаты менен жазууга болот. Жергиликтүү кезметчиишкерсан болгондо бул кызматкер II- коопсуздук тобуна , жергиликтүү кезметчи ишкерсан жокто Ш-топко ээ болушу керек.

49. Жер иштерин жүргүзүүдө Кыргыз Республикасынын КР СН 12-01:2018 санындагы «Курулуштагы эмгектин коопсуздугу» стандартынын «Жер иштери» боюнча 11-бөлүгүнүн талаптарын сактоо зарыл.

4-бөлүм. Уюштуруу иш чаралары

§ 3.Жалпы талаптар. Иштин коопсуз аткарылышы үчүнжооптуулар, алардын укуктары жана милдеттери

50. Ишти коопсуз жүргүзүү үчүн төмөнкү уюштуруу чаралары аткарылууга тийиш:

1) иштин коопсуз жүргүзүлүшү үчүн жооптуу адамдарды дайындоо;

2) жумушту иштаккагаз, буйрутма менен, же утурумдукиштетип пайдалануудагыаткарылуучу жумуштун курамы менен тариздөө;

3) жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берүү;

4)жумуш ордун даярдоо жана уруксат;

5) иштин аткарылышын көзөмөлдөө;

6) башка жумуш ордуна которуу; жумуштагы тыныгууларды каттоо жана аны токтотуу.

51. Иштин коопсуз жүргүзүлүшү үчүн төмөнкүлөр жооптуу болуп саналат:

1) иштаккагаз берүүчү, буйрутма чыгаруучу;

2) иш жетектөөчү;

3) жумуш ордун даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген адам; 4) жумуш ордун даярдаган адам;

5) ишке киргизүүчү;

6) иш жүргүзүүчү;

7) байкоочу;

8) ишкертоп мүчөсү.

52.Иштаккагаз, буйрутма берүүчү коопсуз иштөөнүн зарылдыгын, көлөмүн жана мүмкүнчүлүгүн аныктайт. Ал иштаккагазда (буйрутмада) көрсөтүлгөн коопсуздук чараларынын жетиштүүлүгү жана тууралыгы үчүн, бригаданын сапаттык жана сандык курамы, жана жумуштун коопсуз аткарылышы үчүн жооптуу адамдардын дайындалышы, иштаккагазда көрсөтүлгөн жумушчулардын топторунунаткарылуучу иштердин талаптарына ылайык келишине, ошондой эле жооптуу иш жетектөөчүгө (иш жүргүзүүчүгө, байкоочуга) максаттуу насааттаманын толуктугу жана сапаты үчүн жооп берет.

53.Иштаккагаз жана буйрутма берүү укугу ишкананын жана анын курамдык бөлүмдөрүнүн административдик-техникалык ишкерсандарынан V-топтогу кызматкерлерге берилет.

Кечиктирилгис жумуштарды аткарууда административдик-техникалык ишкерсандардын ичинен иштаккагаз жана буйрутма берүү укугу бар адамдар жок болгон учурда ал электр орнотмонун IV топтогу кезметчи ишкерсанынаиштаккагаз жана буйрутмаларды берүүгө жол берилет.

Бул учурларда кезметчи ишкерсанга иштаккагаз берүү укугу ишкананын жетекчилиги тарабынан жазуу жүзүндө таризделишикерек.

54.Иш жетектөөчүиштаккагазда көрсөтүлгөн бардык коопсуздук чараларынын аткарылышына жана алардын жетиштүүлүгүнө, ишкертопкоишке киргизүүчү жана иш жүргүзүүчү тарабынан берилген насааттаманынтолуктугуна жана сапатына, ошондой эле иштин коопсуздугун уюштуруу үчүн жооп берет.

1000 Втон жогорку чыңалуудагы электрорнотмолорунда ишжетектөөчүкатары V-топтогуадминистративдик-техникалык кызматкерлер дайындалышы керек, 1000 Вко чейинки электрорнотмолорунда IV- топтогуадминистративдик-техникалыккызматкерди дайындоого уруксат берилет. Иштин айрым учурларыиш жетектөөчүнүн үзгүлтүксүз көзөмөлү жана жетекчилиги астында аткарылууга тийиш болгон учурларда, бул тууралуу иштаккагаз берүүчү «Өзүнчө көрсөтмөлөр» сабында жазып коюшу керек.

55. Жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген адам жабдууларды өчүрүү, жерге туташтыруу боюнча иштерди аткаруу үчүн каралган иш-чаралардын жетиштүүлүгү жана аларды ишке ашыруунун мүмкүн болуусун, ошондой элеишке киргизилүүчүишкертоптордун иштеген жерлерин, убакыттарын шайкеш келтирүүгө жооп берет.

Жумуш ордун даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген адам жумуш ордун даярдаган кезметчилергеже ыкчам-оңдооишкерсандарынын курамындагы адамдарга, ошондой эле ишке киргизүүчүлөргөжабдуулардагы өчүрүү жана жерге туташтыруу боюнча мурда жасалган иштер жөнүндө маалымдоого милдеттүү.

Кызматтык насааттамаларга ылайык кезметчиишкерсандардынарасындагыIV - топтогукызматкерлер, ошондой эле ишкана боюнча көрсөтмөбоюнча ыйгарым укук берилген административдик-техникалык ишкерсандардын арасындагы кызматкерлер жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берүүгө укуктуу.

56. Жумуш ордун даярдоочу адам иштаккагазда көрсөтүлгөн жумуш ордун даярдоо боюнча иш-чаралардын, ошондой эле иш шарттары боюнча талап кылынган иш-чаралардын (кулпуларды, плакаттарды, тосмолорду ж.б. орнотуу) туура жана так аткарылышы үчүн жооп берет.

Иш орундарын даярдоого ушул электр орнотмосундагыкезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсандардын ичиндегиыкчам өчүрүп күйгүзүүгө уруксат берилген жумушчулар укуктуу.

57. Ишке киргизүүчү адамиштаккагазда көрсөтүлгөн коопсуздук чараларынын тууралыгы жана жетиштүүлүгү үчүн, көрүлгөн чаралар жумуштун мүнөзүнө жана жерине ылайык келишине, ишке туура киргизилишке, ошондой эле берилген насаатаманын толуктугу жана сапаты үчүн жооп берет.

Ишке киргизүүчүлөркезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсандардан дайындалышы керек, аба чубалгыларында Эреженин63-орунбелгисиндекөрсөтүлгөн шарттарды эске алуу менен ишке киргизүүлөрдөн тышкары. 1000 В жогору электр орнотмолорунда ишке киргизүүчү IV -топто, ал эми 1000 В чейинки электр орнотмолорунда III -топто болушу керек.

58. Иш жүргүзүүчү төмөнкүлөргө жооптуу:

1) даярдалган жумуш орду иштаккагаздын көрсөтмөлөрүнө ылайык келгендигине;

2) ишкертопмүчөлөрүнөберилген насааттаманынтак жана толуктугуна;

3)керек болгон коргоо каражаттардын, куралдардын, шаймандардын, жана аспаптардын барлыгына, жарактуулугуна жана туура пайдаланылышы үчүн;

4) жумуш ордундагы тосмолордун, белгилердин жана коопсуздук плакаттарынын, бекитүүчү түзүлүштөрдүн сакталышы үчүн;

5) иштин коопсуз аткарылышы жана ушул Эрежелердин сакталышы үчүн.

Иш жүргүзүүчү ишкертоптун мүчөлөрүн дайыма көзөмөлдөп, мас абалындагы ишкертоп мүчөлөрүн жумуштан четтетип турушу керек.

1000 В жогору электр орнотмолорундагы иштерди иштаккагаз менен аткаруучу иш жүргүзүүчү IV-топко, ал эми 1000 В чейинки электр орнотмолорунда III- топко ээ болууга тийиш, зыяндуу газдар пайда болушу мүмкүн болгон жер астындагы курулмалардагы жана чыңалуудагы жумуштарды кошпогондо, бул учурларда иш жүргүзүүчү IV- топко ээ болуусу керек.

Буйрутмабоюнча аткарылуучу иштердеиш жүргүзүүчүЭрежелердин 75-, 220- жана 436-орунбелгилерде көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, бардык электр орнотмолордо III- топко ээ болушу мүмкүн.

59. Электр орнотмолорунда өз алдынча иштөөгө уруксат берилбеген жумушчулардын ишкертопторуна жетекчилик кылуу үчүн байкоочу дайындалышы керек.

Байкоочу төмөнкүлөргө жооп берет:

1) даярдалган жумуш орду иштаккагаздынкөрсөтмөсүнө ылайык келгендиги үчүн;

2) жумуш ордунда орнотулган жерге туташтыргычтардын, тосмолордун, плакаттардын жана коопсуздук белгилеринин, иштеткилердин бекитүүчү түзүлүштөрүнун болушу жана сакталышы үчүн;

3) ишкертоптун мүчөлөрүнүн электр орнотмодогуэлектр тогуна урунуусуна байланыштуу коопсуздуктунсакталышына.

Жумуштун технологиясына байланыштуу коопсуздукту камсыздоогоишкертоптун курамына кирип жетектеген жана дайыма жумуш ордунда болууга тийиш болгон кызматкер жооптуу. Анын фамилиясы иштаккагаздын «Өзүнчө көрсөтмөлөр» сабында көрсөтүлөт.

Байкоочу болуп III-топтогу жумушчулар дайындалышы мүмкүн.

60.Ишкертоптун ар бир мүчөсү ушул Эрежелерди жумушкакиргизүү учурунда жана жумуш учурунда алынган насааттамалык көрсөтмөлөрдү, ошондой эле эмгекти коргоо боюнча жергиликтүүнасааттамалардынталаптарын аткарууга милдеттүү.

61. Ишкананын жетекчилигинин жазуу жүзүндөгү көрсөтмөсү менен анын кызматкерлерине укуктарды берүү таризделүүгө тийиш: иштаккагаз жана буйрутма берүүчу; иш жетектөөчү; иш жүргүзүүчү; ишке киргизүүчү (ыкчам-оңдоочу ишкерсандан), ошондой эле электр орнотмолорун жалгыз кароо укугу.

62. Иш жетектөөчүтөмөнкү жумуштарды аткарууда дайындалат:

1)АЧлардын коргоо чөлкөмүндөмеханизмдерди жана жүк көтөрүүчү машиналарды колдонуу учурунда;

2)ток өткөрүүчү бардык бөлүктөрдөн чыңалуу алынып салынган электр орнотмолорундагы,жөнөкөй жана түшүнүктүү түзмөктүү электр кошулмалары бар электр орнотмолорундагы, электр кыймылдаткычтарындагы жана алардын бөлүштүргүч түзүлүштөрүндөгү кошулмаларындагыжумуштарды кошпогондо, электр жабдууларын өчүрүү менен;

3)коммуникациялар жайгашкан жана унаалардын кыймылы күчөгөн чөлкөмдөрдөгү кабель чубалгыларында жана кабелдик байланыш чубалгыларында;

4)бардык түрдөгү түркүктөрдү орнотуу жана чечүү, аба чубалгыларынын бөлүктөрүн алмаштырууда;

5)аба чубалгыларынын башка аба чубалгылары жана унаажолдору менен кесилишкен жеринде, ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштүн (АБТ) зымдары кесилишкен аралыктарда;

6)жаңыдан курулган аба чубалгысынкошүү үчүн;

7) аба чубалгыларынын зымдарын жана тросторун кошуу схемаларын өзгөртүүдө;

8)көп чынжырлуу аба чубалгысынын өчүрүлгөн чынжырындабири-биринин үстүнө жайгаштырылган же чынжырлардын саны 2ден көп болгон бирже бардык башка чынжырлар чыналуу астында болгон учурларда;

9)бир убакта элеэки же андан көп ишкертоп иштеген учурда;

10)аба чубалгыларын фазалык оңдоо үчүн;

11)илептик чыңалуу бар жерде;

12)адамдыжерден каптамалоо (обочолотуу) менен ток өткөрүүчү бөлүктөрдөгү чыңалууну алып салбастан;

13)ДТБКжабдыктарына жана орнотмолоруна мунаралык өтмөктөрдү орнотууда, КБЧларды сыноо, ТТКЖжабдуулары менен иштөөдө, байланыш тыгыздоочторунун (конденсаторунун)жерге туташтыруучу бычагы кошулуп күйүзүлбөгөнкошулмаларчыпкаларында.

Иштаккагаз берүүчү,биринделген өтмөк тутумдуу экараланган жана экараланбаган айланып өткөн өтмөк тутуму жок 1000Втон жогорку чыңалуудагы БТлардагы, ошондой эле 1000 Вко чейинки баардык электр орнотмолорунда, АЧларда, КЧларда жана АКЧлардагы иштерди аткарган учурларда иш жетектөөчүнү дайыдабоого укуктуу.

Иш жетектөочүнү дайындоонун зарылчылыгыништаккагазберүүчү аныктайт, агажогоруда көрсөтүлгөндөрдөн тышкары башка жумуштарга да иш жетектөөчүнү дайындоого уруксат берилет.

63. Жооптуу адамдардын бири- биринин милдеттеринин айкалыштырып иштөө2-таблицада көрсөтүлгөн.

Аба чубалгысында иш жетектөөчү же оңдоочу ишкерсандардан дайындалган иш жүргүзүүчүишке киргизүүчүнүн милдетин айкалыштырып иштөөсүнө,жумуш ордун даярдоо үчүн өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдү иштетүүсүз, жумуш ордундачыңалуунун жоктугун текшерүү жана алып жүрмө жердеткичтерди орнотуу зарыл болгон учурлардагана жол берилет.

2-таблица. Жооптуу адамдардын бири-биринин милдеттерин айкалыштыруу

§4. Иштаккагаз же буйрутмаберүү

64. Иштаккагаз эки нускада, ал эми телефон, радио аркылуу берилгенде үч нускада жазылат. Акыркы учурда, иштаккагаз берүүчү бир нускада жазат, ал эми телефон же радиограмма түрүндө кабыл алган адам иштаккагаздынэки нускасын толтурат жана кайра текшерүүдөн кийин өзүнүн колтамгасы менен жазуунун тууралыгын ырастапиштаккагаз берүүчүнүн фамилиясын жана аты-жөнүнкөрсөтөт.

Иш жүргүзүүчү бир эле учурдаишке киргизүүчүкатары дайындалса, иштаккагаз аны берүү ыкмасына карабастан,эки нускада толтурулат, алардын бири иштаккагазберүүчүдөкалат.

Жергиликтүү шарттарга (тескемердик (диспетчердик) кеңсенин жайгашкан жерине) жараша иштаккагаздын бир нускасы жумуш ордун даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген кызматкерде (диспетчерде)калышы мүмкүн.

Иштаккагазды ЭЭМде толтурууга жол берилет. Бул учурда иштаккагазды кагазга басып чыгаргандан соң кол коюлат.

65. Бир иш жетектөөчүгө берилүүчүиштаккагаздардын саныништаккагаз берүүчү аныктайт.

Ишке киргизүүчүгө жана иш жүргүзүүчүгө (байкоочуга) кезеги менен ишке киргизүү жана иштөө үчүн бир эле учурда бир нече иштаккагаз жана жана буйрутмалар берилиши мүмкүн.

66. Иштаккагазды иш башталган күндөн тартып 15 календардык күндөн ашпаган мөөнөткө берүүгөуруксат берилет. Иштаккагаз бир жолу,узартылган күндөн тартып 15 календардык күндөн ашпаган мөөнөткө узартылышы мүмкүн. Жумуштагы тыныгуу учурунда иштаккагаз жарактуу бойдон кала берет.

67.Иштаккагазды ушул иштаккагазды берген же ушул электр орнотмосуна иштаккагаз берүүгө укугу бар башка кызматкер узарта алат.

Иштаккагаздынмөөнөтүн узартууга уруксат телефон, радио же чабарман аркылуу ишке киргизүүчүгө, иш жетектөөчүгө же иш жүргүзүүчүгө берилиши мүмкүн, бул учурда аларөзүнүн кол коюусуменен иштаккагазды узарткан кызматкердин фамилиясын жана аты жонүн көрсөтөт.

68. Иши толугу менен бүткөн иштаккагаздар 30 күн сакталышы керек, андан кийин аларды жок кылууга болот.

Эгерде иштаккагаз боюнча иштерди аткаруу учурунда, бузулуулар, иштебей токтоп калуулар же кырсыктар болсо, анда бул иштаккагаздар иликтөөнүн материалдары менен бирге мекеменин архивинде сакталууга тийиш.

69. Буйрутма бир жолку мүнөзгө ээ, анын колдонуу мөөнөтү аткаруучулардын иш күнүнүн узактыгы менен аныкталат.

70. Ишке буйрутма берүү ишкекиргизүүчүгө жана иш жүргүзүүчүгө же жумуш ордун даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берүүчү адамга берилет.

71. Жергиликтүү кезметчиишкерсандары жок электр орнотмолорунда, жумуш ордуна киргизүү талап кылынбаган учурларда, буйрутма түздөн-түз ишти аткаруучу адамга берилиши мүмкүн.

72. Буйрутма менен аткарылууга каралган иш иштаккагаз берген адамдын ыктыярыменен иштаккагазбоюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.

73. Иштаккагаз жана буйрутмалар боюнча иштерди эсепке алуу тартиби 5-тиркемеде келтирилген.

§ 5. Кыска мөөнөттүү жана кечиктирилгис жумуштар

74. Узактыгы 1 сааттан ашпаган кыска мөөнөттөаткарылуучу жумуштарды кезметчинин же ыкчам-оңдоочу ишкерсандын көзөмөлү астында оңдөөчу ишкерсандар тарабынан, ошондой эле кезметчиже ыкчам-оңдоочу ишкерсандын өздөрү тарабынан буйрутма менен аткарууга уруксат берилет. Бул иштерге төмөнкүлөр кирет:

1) кабелдерди, зымдарды, электр кыймылдаткычтын же башка жабдуулардын өтмөктөрүн ажыратып же туташтыруу; болүштүрүүчү түзүлүштөрдөгү релелик коргоо, автоматика, телемеханика жана байланыш түзүлүштөрүндө, анын ичинде жогорку жыштыктагы коргоо жана байланыш чыпкаларында иштөө;

2) 0,4 кВ аба чубалгыларын, ошондой эле баардык чыңалуудагы кабелдик чубалгыларды ажыратуу же туташтыруу, фазалаштыруу, кабелдик чубалгылардын чынжырынын бүтүндүгүн текшерүү, оодаргычтынбутактоочун (бариктемесин) которуштуруу, бириндеген зымчыныларды жана май өлчөгүч айнектерди сүртүү, майдын үлгүсүн алуу жана толуктап куюуу, майды тазалоочу жана кургатуучу орнотмолордукошуу жана ажыратуу, аба өчүргүчтөрүнүн манометрлерин алмаштыруу, ток өткөрүүчү бөлүктөрдүн ысышын жана титирөөсүн текшерүү, электр кычкачтары менен өлчөө, аба чубалгыларынын зымдарындагы жана өтмөктөрдөгү бөтөн нерселерди, кулаган дарактарды, бутактарды жана башкаларды алып таштоо;

3) ДТБК жана ЖАӨнунканалдары жана түзулүштөрүнүн, электр орнотмолордун иштешиндеги керектөөчүлөрдү электр менен камсыздоону үзгүлтүккө учуратууга коркунуч келтирүүчү бузууларга алып келе турган, же алып келгенжагдайларды жоюу боюнча кечиктирилгис иштерди жүргүзүү.

75.74-орунбелгиде көрсөтүлгөн иштерди аткарууда кызматкерлердин саны көзөмөл жүргүзүүчу жумушчуну кошкондо үч адамдан ашпоого тийиш.

1000 В жогору электр орнотмолорунда иштегенде кезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсандардын арасындагы жумушту аткаруучу же көзөмөл жүргүзүүчүадам IV- топко, 1000 В чейин электр орнотмолорунда - III -топко ээ болууга тийиш. Калган ишкертоптун мүчөлөрү III-топто болушу керек. Керектөөчүнү камсыз кылуучу кошулмалардагы иштергеакыркынын ишкерсаны тартылышы мүмкүн.

Жумуштун алдында жумуш ордун даярдоо боюнча аркан же ичке жип менен аны жана АБТнытосууну кошпогондо (бул учурда ал деле аткарылууга милдеттүү эмес),бардык техникалык иш чаралар аткарылууга тийиш.

74-орунбелгиде көрсөтүлгөн иштер 1 сааттан ашык убакытты же үчтөн ашык адамдын катышуусун талап кылган учурдаал иштер иштаккагаз толтурулупаткарылууга тийиш.

§ 6. Ишкертоптункурамы

76. Ишкертоптунсаны жана анын курамы, электр коопсуздук топторун эске алуу менен, ишти аткаруунун шарттарына, ошондой эле ишкертоптун мүчөлөрүн иш жүргүзүүчү (байкоочу) тарабынан көзөмөлдү камсыз кылуу мүмкүнчүлүгүнө жараша аныкталууга тийиш.

Иш жүргүзүүчүжетектеген ишкертоптун мүчөсү II -топко ээ болууга тийиш. Чыңалуу астында иштөө учурларындаишкертоптун мүчөсү III-топко ээ болушу керек, аба чубалгыларындагы жумуштарды кошпогондо (357-об.) ал учурдагы жумуштарды IV-топтогуишкертоптун мүчөсү аткарышы керек.

Ишкертопто анын ар бир III-топтогу мүчөсүнө1-топтогу бир жумушчу киргизүүгө жол берилет, бирок 1-топтогуишкертоптун мүчөлөрүнүн жалпы саны үчтөн ашпоого тийиш.

Ушул Эрежелерде каралган учурларда (128-132, 135, 498 жана 537- орунбелгилерде көрсөтүлгөн) буйрутма боюнча жалгыз иштөөгө жол берилет.

77.Кезметчи жогору турган кезметчинин уруксаты менен оңдоочуишкертоптун курамына иштаккагазгакиргизилбестен, бирок шууту журналына жазуу менен тартылышы мүмкүн.

78.Ишкертоптункурамын иштаккагаз берген кызматкерге, же ушул электр орнотмосунда мындай ишке иштаккагаз берүүгө укугу бар башка кызматкерге өзгөртүүгө жол берилет. Ишкертоптункурамын өзгөртүү жөнүндө көрсөтмө телефон, радио же чабарман аркылуу ишке киргизүүчүгө, иш жетектөөчүгө же иш жүргүзүүчүгө берилиши мүмкүн, ал иштаккагазга өзүнүн колтамгасын коюу менен көрсөтмө берген кызматкердин фамилиясын жана аты жөнүн жазат.

Ишкертоптун курамын өзгөртүүдө Эреженин 76-орунбелгисинин талаптары бузулбашы керек. Ишжүргүзүүчү ишкертопкокиргизилген жумушчуларга насааттама берүүгө милдеттүү.

79. Иш жетектөочүнү же иш жүргүзүүчүнү алмаштырган, ошондой эле ишкертоптункурамынжарымынан көбүнөзгөрткөн учурлардакайражаңы иштаккагаз берилиши керек.

§ 7. Жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксаттарды берүү

80. Жумуш орундарын даярдоо жана ишке киргизүүЖАӨорнотмолоруна ишке киргизүүнү кошпогондо, кезметчиден же буга ыйгарым укуктуу адамдан уруксат алгандан кийин гана жүргүзүлүшү мүмкүн.

81. Уруксат жумуш ордун даярдоочу жана ишкерсанды ишке киргизүүнү аткаруучу адамга жеке өзү, телефон, радио, чабарман аркылуу же арадагы көмөкчордондун кезметчиси аркылуу берилиши мүмкүн. Мындай уруксатты алдын ала берүүгө тыюу салынат.

82. Ишкертоптубир гана иштаккагаз менен ишке киргизүүгө уруксат берилет.

§ 8. Жумуш ордун даярдоо жана ишке киргизүү

83. Жумуш орундарын даярдоо боюнча иштаккагазда каралган чараларды өзгөртүүгө тыюу салынат.

Эгерде жумуш ордун даярдоо боюнча чаралардын жетиштүүлүгүнө жана тууралыгына жана ишти коопсуз аткаруу мүмкүнчүлүгүнө шек жаралса, анда бул даярдоо токтотулушу керек.

84. Иш жүргүзүүчү ишке киргизүүчүнүн милдеттерин айкалыштырып иштеген учурларда, ал III- топко ээ болгон ишкертоптун мүчөлөрүнүн бири менен жумуш ордун даярдоого милдеттүү.

85.Ишке киргизүүдөн мурда ишке киргизүүчү жумуш ордун даярдоо боюнча техникалык иш чаралардын аткарылгандыгына ынанууга тийиш. Шуутужурналындагы жазуулар боюнча, шууту түзмөгү боюнча же кезметчилердин, ыкчам-оңдоочуишкерсандардын жана керектөөчүлөрдүн ишкерсандарынын билдирүүлөрү боюнча жеке кароо жүргүзүү аркылуу ынанууга болот.

86. Ишке киргизүүгө чейин иш жетектөөчү жана иш жүргүзүүчү (байкоочу) ишке киргизүүнүн алдында ишке киргизүүчүдөн жумуш орундарын даярдоодо кандай чаралар көрүлгөндүгүн аныктап, бул даярдыкты жумуш ордунда жеке кароо менен текшерүүгө милдеттүү.

Жумуш ордунун даярдыгын иш жетектөөчүишке киргизээрдин алдында ишке киргизүүчү адам менен бирге же анын уруксаты менен өз алдынча, иш жүргүзүүчү–иш жетектөөчү же ишке киргизүүчү адам менен бирге текшерүүгө милдеттүү.

87. Иштаккагаз жана буйрутмалар боюнча ишке киргизүү түздөн-түз жумуш ордунда жүргүзүлүүгө тийиш.

Жумуш ордун даярдоо зарыл болбогон учурларда жумуш ордунда буйрутмабоюнча ишке киргизүү жүргүзүлүүгө тийиш эмес, ал эми аба чубалгыларында, аба байланыш чубалгыларында жана кабелдик чубалгыларда - талап кылынбайт.

88.Ишке киргизүү жумуш ордунун даярдыгын текшергенден кийин жүргүзүлөт. Бул учурда, ишке киргизүүчү төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) ишкертоптункурамын иштаккагазда же буйрутмадакелтирилген курамга ылайык келишин жеке күбөлүктөрү боюнча текшерет;

2) максаттуу нускама жүргүзүп: ишкертоптуиштаккагаздын, буйрутманын мазмуну менен тааныштыруу; жумуш орунунун чектерин көрсөтүү; жумуш ордуна эң жакын болгон жакындоого тыюу салынуучу оңдолуп жаткан жабдууларды жана ток өткөрүүчүбөлүктөрдү жана ага жакын кошулмаларды алардын чыңалуу астында болбогонуна карабастан көрсөтүү;

3) орнотулган жердетмелерди көрсөтүү же чыңалуунун жоктугун текшерүү менен ишкертопко чыңалуу жок экендигин, эгерде жердетмелер жумуш ордунан көрүнбөсө, ал эми 35 кВ жана андан төмөн электр орнотмолорунда (түзүлүштүк аткарылышы уруксат берген жерде) - колу менен ток өткөрүүчү бөлүктөргө кол тийгизүү аркылуу далилдейт.

89.Ишкертопко,ишке киргизүүучурунда, ишке киргизүүчүдөн тышкары иш жүргүзүүчү да насааттама берүүгө тийиш. Ал ишти коопсуз жүргүзүү боюнча чаралар жөнүндө, анын ичинде алардын технологиясы, аспаптарды, куралдарды, шаймандарды, механизмдерди жана жүк көтөрүүчү машиналарды колдонуу боюнча көрсөтмөлөрдү берет. Иш жетектөөчү, керек болгон учурда, насааттаманы толуктайт.

Насааттамасыз ишкертоптуишке киргизүүгө уруксат берилбейт.Иштаккагаз менен иштөө учурунда максаттуу насааттама «Алгачкы ишке киргизүүдөгү максаттуу насааттаманыкаттоо» таблицасында насааттамаөткөргөн жана насааттама алган кызматкерлердин колтамгалары менен таризделиши керек.

90.Максатту насааттама жүргүзүүнүжана ишке киргизүүнү4-таблицада күнү жана убактысын көрсөтүү менен ишке киргизүүчү жана иш жүргүзүүчүнүн (байкоочунун) колтамгаларын коюу менентаризделет.

Максаттуу насааттаманы күн сайын ишке киргизүү учурларында журналда каттоо талап кылынбайт.

91.Ишке киргизүү иштаккагаздын эки нускасында тең таризделет, анын бири иш жүргүзүүчүдө (байкоочуда), экинчиси - кезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсандан дайындалганишке киргизүүчүдө калат.

Ишжүргүзүүчүишке киргизүүчүнүн милдеттерин айкалыштыра иштеген учурда, ишке киргизүүиштаккагаздын бир нускасында таризделет.

Буйрутма менен ишке киргизүүшууту журналында жана иштаккагаз жана буйрутмалар менен аткарылчу иштерди каттоо журналында таризделет (6-тиркеме).

§ 9. Иш учурундагыкөзөмөл

92.Ишке киргизилгенден кийин ишкертоптун коопсуздук талаптарынын сакталышын көзөмөлдөө иш жүргүзүүчүгө (байкоочуга) жүктөлөт, ал өз ишин, мүмкүн болушунча, жумуш ордунун иш аткарылып жаткан жерининэң кооптуу бөлүгүндө ишкертоптун мүчөлөрүн көзөмөлдөй тургандай уюштурууга тийиш.

Байкоочуга байкоону кандайдыр бир ишти аткаруу менен айкалыштырууга тыюу салынат.

93. Эгерде жумуш ордун убактылуу таштап кетүү зарыл болсо, иш жүргүзүүчү (байкоочу), эгерде аны иш жетектөөчү, ишке киргизүүчү же иштаккагаз берүүгө укугу бар кызматкер алмаштыра албаса, ишкертопту иштеген жеринен чыгарууга милдеттүү (аны бөлүштүрүүчү орнотмолордончыгарып, кире бериш эшиктерин кулпулап жабуусу, адамдарды аба чубалгысынын түркүктөрүнөнтүшүрүүсү, ж.б. керек).

Иш жүргүзүүчүнү (байкоочуну) убактылуу алмаштыруу учурунда ал өзү жок болгон учурда аны алмаштырган кызматкерге иштаккагаздыөткөрүп берүүгө милдеттүү.

1000 В чейинки электр орнотмолорунда, буйрутмаменеништегенде, зарыл болгон учурда, иш жүргүзүүчүгө убактылуу иш ордунан чыгууга жол берилет. Мындай учурда, ишкертоптунIII–топтогу бир же бир нече мүчөлөрүнөжумуш ордунда калып ишти улантууга жол берилет.

94. Иш жүргүзүүчүнүн уруксаты менен ишкертоптун бир же бир нече мүчөсүнө жумуш ордун убактылуу таштап кетүүгө жол берилет. Мындай учурда аларды ишкертоптун курамынан чыгаруу талап кылынбайт. 1000 В жогору болгон электр орнотмолорунда жумуш ордунда калган ишкертоптун мүчөлөрүнүн саны иш жүрүзүүчүнүкошкондо экиден кем эмес болушу керек.

III-топтогуишкертоптун мүчөлөрүбөлүштүрүүчү орнотмолордонөз алдынча чыгып жана кайра жумуш ордуна келүүсү мүмкүн, I- жана II-топтогуишкертоптун мүчөлөрү — ишкертоптун III-топтогу мүчөсүнүн же электр орнотмолорун жеке өзүкароого укугу бар адамдын коштоосунда гана кирип-чыга алат. Бөлүштүрүүчү орнотмодон чыккандан кийин эшикти кулпулабай калтырууга тыюу салынат.

Кайтып келген ишкертоптун мүчөлөрү иш жүрүзүүчүнүн уруксаты менен гана ишке кирише алышат. Алар кайтып келгенге чейин иш жүргүзүүчү, электр орнотмосу жайгашкан жайды бекитүүгө мүмкүн болбосо, жумуш ордун таштап кетүүгө укугу жок.

95. Эгерде ушул Эрежелердин бузулушу аныкталса же жумушчулардын коопсуздугуна коркунуч келтирген башка жагдайлар аныкталса, ишкертоп жумуш ордунан чыгарылып, иш жүргүзүүчүдөништаккагазтартып алынууга тийиш. Табылган бузулуулар жоюлгандан кийин гана ишкертопбиринчилик ишке киргизүү талаптарын сактоо менен кайрадан ишке киргизилиши мүмкүн.

§ 10. Башка жумуш ордуна которуу

96. Электр чордондордун, көмөкчордондордун 1000 В жогору электр орнотмолорунда ишкертопту башка жумуш ордуна которуу ишке киргизүүчү тарабынан ишке ашырылат. Бул которуштуруу, эгерде иштаккагаз берүүчү иштаккагаздын "Өзүнчө көрсөтмөлөр" сабына жазуу менен муну аткарууга көрсөтмө берсе, иш жетектөөчү же иш жүргүзүүчү тарабынан да аткарылышы мүмкүн.

97. Бир аба чубалгынын, аба байланыш чубалгынын, кабелдик чубалгынын ар кандай жумуш орундарында жана электр чордондорунун, көмөкчордондордун 1000 В чейинкиэлектр орнотмолорунда башка жумуш ордуна которуу иш жүргүзүүчү тарабынан иштаккагазга каттоосуз жүргүзүлөт.

98. Башка жумуш ордуна которууиштаккагаздын 5-таблицасында катталат. Кезметтик же ыкчам-оңдоочуишкерсандан дайындалган ишке киргизүүчү тарабынан аткарылган которуу иштаккагаздын эки нускасында тең катталат.

99. Электр чордондордун жана көмөкчордондордун электр орнотмолорунда жабдууларды өчүрбөстөн жумуш аткарылганда, ишкертоп бир бөлүштүрүүчү орнотмодон экинчисине өткөндө гана иштаккагазга каттоо талап кылынат.

Баардык электр орнотмолорунда буйрутма боюнча иштегенде башка жумуш ордуна которууну каттоо талап кылынбайт.

§ 11.Жумуштагы тыныгууларды жана аны аяктоосункаттоо

100. Жумуш күнүнүн ичинде жумушта тыныгуу болгон учурда (түшкү тамакка, эмгек шартына ылайык) ишкертоп жумуш ордунан чыгарылып, бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн эшиктери бекитилүүгө тийиш.

Иштаккагаз иш жүргүзүүчүдө (байкоочуда) калат. Ишкертоптун мүчөлөрүнө тыныгуудан кийин иш жүргүзүүчү (байкоочу) жок жумуш ордуна кайтып келүүгө тыюу салынат. Мындай тыныгуудан кийин ишке киргизүүиш жүгүзүүчү тарабынан иштаккагазгакаттосуз элежүргүзүлөт.

101. Жумуш күнүнүн бүтүшүнө байланыштуу жумушта тыныгуу болгон учурда ишкертоп жумуш ордунан чыгарылууга тийиш.

Плакаттар, тосмолор, желекчелер, жердетмелер алынбайт. Иш жүргүзүүчү (байкоочу) иштаккагаздыишке киргизүүчүгө өткөрүп берүүгө, ал эми ал жок болгон учурда буга белгиленген жерде, мисалы, учурда күчундөгүиштаккагаздардынмукабасында калтырууга милдеттүү. Жергиликтүү кезметчи ишкерсандарсыз электр орнотмолорунда иш жүргүзүүчүгө (байкоочуга) жумуш күнү аяктагандан кийин иштаккагазды өзүндө калтырууга уруксат берилет.

Иштин аяктагандыгыниш жүргүзүүчү (байкоочу) иштаккагаздын өзүндөгү нускасында өз колун коюу менен тариздейт.

102. Даярдалган жумуш ордуна кийинки күндөрү кайра ишке киргизүүишке киргизүүчү же анын уруксаты менен иш жетектөөчү тарабынан жүргүзүлөт. Бул учурда жогорку шуутуишкерсандан ишке киргизүү үчүн уруксат талап кылынбайт.

Иш жүргүзүүчү (байкоочу) ишке киргизүүчүнүн уруксаты менен, эгерде ага бул жөнүндөиштаккагаздын «Өзүнчө көрсөтмөлөр» сабына жазуу менен тапшырылса, ишкертопту даярдалган жумуш ордуна ишке киргизе алат.

Кезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсандардан дайындалган ишке киргизүүчү тарабынан аткарылуучу ишке киргизүү иштаккагаздын эки нускасында тең;иш жетектөөчү же иш жүргүзүүчү(байкоочу) тарабынан ишке киргизүү–иш жүргүзүүчүдө(байкоочуда) болгон иштаккагаздыннускасындакатталат.

103. Эртеси ишти кайра баштагандаиш жүргүзүүчү(байкоочу) орнотулуп калган плакаттардын, тосмолордун, желекчелердин, ошондой эле сакталгандыгына жана бүтүндүгүнө, ошондой эле жердеткичтердин ишенимдүүлүгүнө толук ынангандан кийинишкертопту ишке киргизүүгө тийиш.

104.Иш жүргүзүүчү(байкоочу)жумуш толук аяктагандан кийин ишкертопту жумуш ордунан чыгарып, ишкертоп орноткон убактылуу тосмолорду, алып жүрмө плакаттарды, желектерди жана жердеткичтерди алып салып, электр орнотмосунун эшиктерин кулпу менен бекитип андан кийин иштаккагазда жумуштун толук бүткөндүгүн өзүнүнүн кол тамгасын коюу менен таариздейт. Иш жетектөөчү жумуш орундарын текшергенден кийин, иштин толук бүткөндүгүн иштаккагазда өзүнүн кол тамгасын коюу менен таариздейт.

105. Иш жүргүзүүчү(байкоочу) жумушту толук бүтүргөндүгү жана Эрежедеги 104-орунбелгинин талаптарын аткаргандыгы жөнүндө ишке киргизүүчүгө, ал эми ал жок болгон учурда жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген адамга билдирүүгө милдеттүү.

106. Иш жүргүзүүчү (байкоочу) иш толук аяктагандан кийин иштаккагаздыишке киргизүүчүгө тапшырышы керек, ал эми ал жок болгон учурда белгиленген жерге, мисалы, учурда колдонууда тургаништаккагаздардын мукабасына калтырылышы керек.

Эгерде жумуш толук аяктагандан кийин иштаккагазды өткөрүп берүү кыйынчылык туудура турган болсо, анда ишке киргизүүчүнүн же жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген адамдын уруксаты менен иш жүргүзүүчү (байкоочу) иштаккагазды өзүндө калтыра алат. Мындай учурда, ошондой эле иш жүргүзүүчүишке киргизүүчүнүн милдеттерин айкалыштырып иштегенде, иш жүргүзүүчү(байкоочу) кийинки жумуш күнүнөн кечиктирбестен иштаккагаздыкезметчиге же иштаккагаз берген кызматкерге, ал эми алыскы аймактарда – аймактын административдик-техникалык ишкерсанга өткөрүп берүүгө милдеттүү.

107. Ишке киргизүүчү, иштин толук аткарылышы боюнча жол-жоболоштурулган иштаккагазды алгандан кийин, жумуш орундарын карап чыгууга жана жумуш ордун даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген кызматкерге иштин толук бүткөрүлгөндүгү жана электр орнотмосун күйгүзүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө билдирүүгө милдеттүү.

§ 12. Иш толук бүткөндөнкийин электр орнотмосун күйгүзүү

108. Жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген кызматкерден же аны алмаштырган кызматкерден уруксат (көрсөтмө) алынгандан кийин гана электр орнотмосун кошууга болот.

Электр орнотмосун ишке киргизүүгө уруксат (көрсөтмө),бул электр орнотмого жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берилген баардык ишке киргизүүчүлөрдөн жана иш жүргүзүүчүлөрдөн жумуштардын толук аяктагандыгы жана 104-орунбелгинин талаптарын аткарылгандыгы жана электр орнотмосун күйгүзүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө билдирүү алгандан кийин гана берилиши мүмкүн.

109. Иш толук аяктагандан кийин электр орнотмосун күйгүзүүгө уруксат (көрсөтмө) алган кезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсан,күйгүзүүдөн мурда, кезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсан тарабынан жумуш орундарын даярдоодоорнотулган убактылуу тосмолорду, көтөрүп жүрмө плакаттарды жана жердеткичтердиалып салып, туруктуу тосмолорду калыбына келтирүүсү керек.

110. Ыкчам-оңдоочу ишкерсандан дайындалган ишке киргизүүчугө электр орнотмосундагыиштер аяктагандан кийин жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген кызматкердин же аны алмаштырган кызматкердинуруксатысыз(көрсөтмөсусүз) аны күйгүзүүгө укук берилиши мүмкүн.

Мындай кошууга укук берүү иштаккагаздын «Өзүнчө көрсөтмөлөр» сабында жазылууга жана ишке киргизүүчүгө жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берүү учурунда ырасталууга тийиш. Мындай ырастоо иштаккагазда жазылып каттону талап кылбайт.

Мындай кошууга укук ушул электр орнотмодоже анын бөлүгүндөиштөөгө уруксат башка ишкертопторгоберилбеген учурда гана берилиши мүмкүн.

111. Бузулууларболгон учурларда кезметчи ишкерсан же ишке киргизүүчү,оңдоого чыгарылган электр жабдууну же электр орнотмонужумуш толук аяктаганга чейин ишкертоп жок учурда иш жүргүзүүчү келгенге чейин же ал тарабынан иштаккагаз кайтарылып берилгенге чейин,жумуш орундарына адамдарды жайгаштырып,иш жүргүзүүчүну электр орнотмо күйүзүлгөндүгү жана ишти кайра баштоого тыюу салынгандыгы жөнүндө эскертүү берүү шарты менен күйгүзө алат.

5-бөлүм. Электр чордондордун, көмөкчордондордунэлектр орнотмолорунда жана кабелдик чубалгыларда жумуштарды аткаруудагы уюштуруу иш чаралары

§ 13. Иш жетектөөчүнү дайындоо

112. Электр чордондордун, көмөкчордондордун электр орнотмолорунда жана кабельдик чубалгыларында иш алып баруу учурларында иш жетектөөчүбул Эрежелердин 62- орунбелгисинде көрсөтүлгөн учурлардадайындалат.

 Иштаккагаз берүүчүгө жогоруда көрсөтүлгөндөн да башка жумуштарга иш жетектөөчү дайындоого уруксат берилет.

§ 14. Бир нече жумуш орундарында, кошулмаларда, көмөкчордондордо бириштаккагаз менен иштөө

113.Иштаккагазды114-, 115-, 117-, 118-, 120- орунбелгилердеги жагдайларды кошпогондо, бир кошулманынбир же бир нече жумуш орундарына берүүгө уруксат берилет.

114.Электр орнотмонун ток өткөрүүчү бардык бөлүктөрүнөн,анын ичинде аба жана кабелдик чубалгылардын чыгыштарынанчыңалуу алынган учурда,жана жанаша жайгашкан электр орнотмолордун кире бериштери кулпуланган (1000 В чейинки чыңалуудагы жыйнактаржана калканчыктарчыңалуу астындакалуусу мүмкүн) учурда, баардык кошулмаларда бир эле убакта иштөө үчүн бир иштаккагаз берүүгөжол берилет. Иш жетектөөчүнүбул учурда дайындоо талап кылынбайт.

115. Агрегаттарды (казандар, турбиналар, генераторлор) жана айрым технологиялык орнотмолорду(күл чыгаруучу тутумдар, тармак жылыткычтар, майдалоочу тутумдар ж.б.) оңдоого чыгарганда, бул агрегаттардын (орнотмолордун) баардык (же бир бөлүгүндөгү) электркыймылдаткычтарындаиштөөгө бир иштаккагаз берүүгө уруксат берилетжана бөлүштүрүүчү орнотмолордогу бул агрегаттардын (орнотмолордун) электр кыймылдаткычтарын азыктандырүүчу баардык (же бир бөлүгүнүн) кошулмаларында иштөө үчүн бир иштаккагаз берилиши мүмкүн.

Бир эле чыңалуудагы электр кыймылдаткычтарында жана бир бөлүштүрүучүорнотмонун кошулмаларында иштөө үчүн бир гана иштаккагаз берүүгө жол берилет.

116.Ичери орнотулуучу бөлүштүрүүчү үкөктөр менен жабдылган электр кыймылдаткычтарында жана алардын бөлүштүрүүчү орнотмодогу кошулмаларында бир иштаккагаз менен иштеген учурда, бир жумуш ордунан экинчи жумушка которууну жазып каттоо талап кылынбайт, ишкертопту ар кандай жумуш орундарына бөлүпжайгаштыруугауруксат берилет. Башка түзүлүштөжасалганбөлүштүрүүчү орнотмодогуэлектркыймылдаткычтарынын кошулмаларына ишке киргизүү жана иш алып барууда, бир жумуш ордунан экинчисине которууну каттоо менен жүргүзүлүүгө тийиш.

117. 6-110 кВ бөлүштүрүүчү орнотмолорунунжалгыздалган өтмөк тутумдарында жана каалаган сандагы бөлүктөр тобу(секция) менен болгон учурда, бөлүктөр тобун бүт оңдоого чыгарганда, өтмөктөрдөжана баардык (же бир бөлүгүндө) кошулмаларда иштөө үчүн бир иштаккагаз берүүгө жол берилет. Булбөлүктөр тобунун (секциянын)ичинде ишкертоптубашка-башкажумуш орундарына таратып иштетүүгө жол берилет.

118. Бир электр орнотмонун бир же бир нече кошулмаларынын ар кандай жумуш орундарында бир эле учурда же кезеги менен жумуштарды аткаруу үчүн бир иштаккагазтөмөнкү учурларда берилиши мүмкүн:

1) электр жана башкаруу кабелдерин төшөөдө жана кайра тартууда, электр жабдууларын сыноодо, коргоочу, өлчөөчү, бөгөт коюучу, автоматика, телемеханика, байланыш түзүлүштөрүн ж.б. текшерүүдө;

2) бир кошулманынөчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрүн оңдоодо, анын ичинде алардын иштеткилери башка бөлмөдө болгон учурда;

3) тоннелде, коллектордо, кудукта, траншеяда, чуңкурда өзүнчө кабелди оңдоодо;

4) кабелдерди оңдоодо (экиден ашык эмес), эки чуңкурда же бөлүштүрүүчү түзүлүштө жана жакынкы чуңкурда жайгашканда, жумуш орундарынын жайгашуусу иш жүргүзүүчүгөишкертопту көзөмөл кылууга мүмкүндүк бергенде.

Мындаишкертоптун мүчөлөрүн башка-башкажумуш орундарына бөлүштүрүп иштетүүгө жол берилет. Бир жумуш ордунан экинчисине которуунуиштаккагазда каттоо талап кылынбайт.

119.114-, 115-, 117-, 118- орунбелгилерге ылайык иштерди жүргүзүүдө бардык жумуш орундары ишке киргизүү башталганга чейин даярдалышы керек. Иштаккагазбоюнча иштер толук аяктаганга чейин кандайдыр бир кошулмаларды күйгүзүүгө даярдоону, анын ичинде электр кыймылдаткычтарын иштетип көрүүгө тыюу салынат.

Ишкертоп ар башкажумуш орундарына чачыратылган учурда ишкертоптун III-топтогу бир же бир нече мүчөлөрүнө иш жургузүүчүдөн бөлөкболууга уруксат берилет.

Иш жүргүзүүчүдөн өзүнчө жайгаштырыла турган ишкертоп мүчөлөрүниш жүргүзүүчү жумуш ордуна алып келип жана жумушту аткарууда сакталышы керек болгон коопсуздук чаралары боюнча насааттама беришикерек.

120. Бир нече көмөкчордондордо же бир көмөкчордондун бир нече кошулмаларында бир эле түрдөгү жумуштарды кезеги менен аткаруу үчүн бир иштаккагазберүүгө жол берилет. Мындай иштерге төмөнкүлөр кирет: зымчыныларды сүртүү; кыскычтарды бекемдөө; майдын үлгүсүн алуу жана толуктап куюу; оодаргычтын оромдорун которуп кошуу; релелик коргоо, автоматика түзүлуштөрүн, өлчөө аспаптарын текшерүү; тышкы булактан жогорулатылган чыңалуу менен сыноо; ченегич сап (таякча) менен зымчыныларды текшерүү; кабелдик чубалгынын бузулган жерин табуу. Мындай иштаккагаздынжарактуу мөөнөтү 1 сутка.

Ар бир көмөкчордонго жана ар бир кошулмага ишке киргизүү иштаккагаздын5-таблицасында катталып жазылат.

Көмөкчордондордунар бирин бул иштаккагазбоюнча андагы иштер толук аяктагандан кийин гана ишке киргизүүгө уруксат берилет.

121. Буйрутма бир нече электр орнотмолордо (кошулмаларда) кезеги менен иштөөгө берилиши мүмкүн.

§ 15. Бөлүштүрүү түзүлүштөрүнүнаба жана кабель чубалгы бөлүктөрундөгү иштер

122. Бөлүштүрүүчү түзүлүштүн аймагында жайгашкан аба чубалгысынын бөлүктөрүндөгү иштер аба чубалгысын тейлеген ишкерсандар тарабынан берилген иштаккагаз боюнча жүргүзүлүүгө тийиш. Жергиликтүү кезметчиишкерсаны бар электр орнотмолордун акыркы түркүгүндө иштөө учурунда кезметчи ишкертопко насааттама бериши керек да аны ушул түркүккө жетектеп алып барууга милдеттүү. Жергиликтүү кезметчиси жок электр орнотмолордоырааттууишкертоптуниш жүргүзүүчүсүнө бөлүштүрүүчү түзүлүштүн ачкычын алууга жана өз алдынча түркүккө барууга уруксат берилет.

Бөлүштүрүүчү түзүлүштүн капкалдарында жана жабык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн имараттарында иштеген учурларда ырааттуу ишкертопту иштаккагазда керектүү каттоолоруменен бөлүштүрүүчү түзүлүштү тейлеген кезметчи же ыкчам-оңдоочутоптон дайындалганишке киргизүүчү тарабынан ишке ашырылууга тийиш.

Иш жүргүзүүчүырааттуу ишкертоп менен өз алдынча, ал эми ишкертоптун айрым мүчөлөрү 94- орунбелгидекаралган тартипте чыга алышат.

123. Бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө жайгашкан кабелдик чубалгыларынынучтарындагыкошмокаптарында жана бекитүучү жасалмаларда, ошондой эле бөлүштүрүүчү түзүлүштүн аймагыжанакабелдик каналдары аркылуу өткөнкабелдик чубалгылардагы иштер кабелдик чубалгыларды тейлеген ишкерсан тарабынан берилген иштаккагаз боюнча аткарылууга тийиш. Кошмокаптардагы жана бекитүүчү жасалмалардагыжумуштаргаишке киргизүүбөлүштүрүүчү түзүлуштөрдү тейлеген ишкерсан тарабынан, ал эми бөлүштүрүүчү түзулүштүн (БТ) аймагында жана БТ кабелдик каналдарындагы КЧга, КЧыны тейлөөчү ишкерсан БТыны тейлөөчү кезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсандын эскертип коюулуусу менен ишке киргизилет.

Бөлүштүрүүчү түзүлүштөгүбекитүүчү жасалмаларда КЧлардытейлеген ишкерсандар бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдү тейлеген ишкерсан тарабынан берилген иштаккагаз менен ишсапарлык укукта иштөөгө уруксат берилет.

124. Бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдөжайгашкан байланыш түзүлүштөрүндөгүжумуштарДТБК ишкерсаны тарабынан берилген иштаккагаз боюнча жүргүзүлүүгө тийиш. Бул түзүлүштөрдөгу жумуштаргаишке киргизүү бөлүштүрүүчү түзүлүшту тейлеген ишкерсан тарабынан жүргүзүлөт.

Көрсөтүлгөн түзүлүштөрдөДТБК ишкерсаныбөлүштүрүүчү түзүлүштүтейлеген ишкерсан тарабынан берилген иштаккагаз боюнча иштөөгө уруксат берилет.

§ 16. Буйрутма (тескеме) боюнча иш аткаруу

125. Буйрутма (тескеме) боюнча, чыңалууну алып салууну жана убактылуу тосмолорду орнотууну талап кылбаган ток өткөрүүчү бөлүктөрдөгү жумуштар аткарылышы мүмкүн.

126. 1000 В жогорку электр орнотмолорунда төмөнкү жумуштарды буйрутма (тескеме)боюнча аткарууга жол берилет: кабели ажыратылган жана анын учтары кыска туташтырылып жана жерге туташтырылган электр кыймылдаткычтарында; өтмөктөрүжана кабелдери ажыратылган генератордо; арабалары оңдоочу абалга чыгарылган ички бөлүштүрүүчү түзүлүштүн бөлмөчөсүнүн пардалары кулпуланып жабылган бөлүштүрүүчүтүзүлүштөрдө.

127. 1000 В чейинки электр орнотмолорунда, бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн жыйнактоо өтмөктөрүндөгү, бөлүштүрүүчү калканчыктардагы жана жыйнактоо өтмөктөру аркылуу чыңалуу берилиши мүмкүн болгон кошулмалардагы жумуштарды кошпогондо, жумуштарды буйрутма (тескеме)боюнча аткарууга жол берилет.

128. Адамдардын электр тогуна урунуп калуу коркунучу жогору болбогон бөлмөлөрдө жайгашкан 1000 В чейинки электр орнотмолорунда иш жүргүзүүчү болууга укугу бар III-топтогу кызматкер жалгыз иштей алат.

129. Экинчиликтүзмөктөрдүн, өлчөөчүаспаптарын, релелик коргоо, автоматика, телемеханика жана байланыш түзүлүштөрүн орнотууда, оңдоодо жана иштетип пайдаланууда, анын ичинде жетектердеги (иштеткилердеги) жана өчүрүп-күйгүзүүчү аппараттардын жабдуулукүкөктөрүндөгүжумуштарды аткарууда, аларда ток бар-жогуна карабастан, төмөнкүлөргө жол берилет:

1) ишти буйрутма (тескеме)менен аткарууга, ал эми аларды иштаккагаз менен аткарууда иш жетектөөчүнү дайындабоого;

2) эгерде бул түзмөктөр (чынжырлар) жана түзүлуштөр, 1000 В жогорку чыңалуудагы ток өткөрүүчү бөлүктөрү жок бөлмөлөрдө, же толугу менен тосулган, же тосмо коюу талап кылынбаган бийиктикте жайгашса, IV-топтогу иш жүргүзүүчү жалгыз иштөөгө;

3) жогорудааталган түзүлүштөрдүиштетип пайдалануучу ишкертоптон IV-топтогуиш жүргүзүүчүгө, ишке киргизүүчүнүн милдеттерин айкалыштырууга. Мындайда ал жумуш ордун даярдоо үчүн зарыл болгон коопсуздук чараларын аныктайт. Мындай айкалыштыруу,1000 Втан жогорку чынжырларда жумуш ордун даярдоодо, өчүрүүнү, жерге туташтырууну жана убактылуу тосмолорду орнотууну талап кылбаган учурда жол берилет;

4) иш жүргүзүүчүгөжогоруда көрсөтүлгөн түзүлүштөрдү өчүрүү жана күйгүзүү, ошондой эле жумуш ордун даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берүүчү кызматкердин уруксаты мененөчүргүчтөрдүн өчүп-күйгүзгөндөгүкоргоо жана автоматтык түзүлүштөрдүништешинсынап көрүү.

130. Электр чордондордун жана көмөкчордондордун электр орнотмолорунда III-топтогу бир жумушчуга буйрутма (тескеме) боюнча төмөнкүлөрдү аткарууга уруксат берилет:

1) ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн (АБТ) аймагын жашылдандыруу, чөптөрдү чабуу, жолдорду жана өтмөктөрдү кардан тазалоо;

2) бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн камераларынын сыртында 2,5 мден ашпаган бийиктикте жайгашкан зымдуу радио жана телефон байланыш түзүлүштөрүн оңдоо жана тейлөө;

3) бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн камераларынын сыртындагы жабдуулардын каптамаларындагы жана тосмолорундагы жазууларды жаңылоо;

4) оодаргычтардын, генераторлордун жана башка жабдуулардын кургатылуусунабайкоо жүргүзүү;

5) майды тазалоо жана кургатуу учурундамай тазалоочу жана башка көмөкчү жабдууларды тейлөө;

6) электр кыймылдаткычтарында жана желдеткичтердин механикалык бөлүктөрүндө, жана оодаргычтардын, аба кыскычтардын май соргучтарында иштөө;

7) абаны тазалоочу чыпкаларды текшерүү жана алардагы сорбенттерди алмаштыруу.

131. II-топтогу бир жумушчу буйрутма боюнча,бөлүштүрүүчү түзүлүштүн сыртындагы 2,5 мден ашпаган бийиктикте жайгашкан чырактарды тазалап,лампаларын алмаштыра алат. Бөлүштүрүүчү түзүлүштүнкамераларынын сыртында 2,5 м ден ашпаган бийиктикте жайгашкан жарык берүүчү жабдууларды оңдоо жана тейлөө III- топтогу бир кызматкербуйрутма (тескеме)менен аткарышы мүмкүн.

132. 1000 В жогорку чыңалуудагы,ток өткөрүүчү бөлүктөрү тосулган электр орнотмолорунун бөлмөлөрүн, ошондой эле башкаруу калканчыктарынынжана релелик бөлмөлөрдү тазалоо II-топтогу бир кызматкербуйрутма (тескеме)менен жүргүзөалат. Ачык бөлүштүргүч түзүлүштөрүн (АБТ) III-топтогу кызматкербуйрутмаменен жеке тазалай алат.

Учурдагы эксплуатация тартибинде, чыңалуу алынган 1000 В чейинки электр орнотмолорунда бир смендин алкагында буйрутма менен төмөндөгу иштерди аткарууга жол берилет:

Калканчыктардан жана жыйнактардан сырткары орнотулган магниттик иштеткичтерди, иштетки баскычтарын, автоматтык өчүргүчтөрдү, кошоорлорду, реостаттарды, контакторлорду жана аларга окшогон өчүрүп-күйгүзүүчү жана иштетки аспаптарыноңдоо;

Обочолонгон электркабылдагычтарын (электр кыймылдаткычтар, үйлөмө жылыткычтар ж.б.), өзунчө жайгаштырылган магниттик чордондор жана башкаруу тутумдарын оңдоо;

Сактоочторду алмаштыруу;

Жарыктандыруу зымдарын оңдоо;

Бир эле жактан азыктандырылуучу электр орнотмолорундагы иштерди аткаруу.

Учурдагы эксплуатация тартибинде мындан тышкары 130- орунбелгинин 1-,2-,3- орунбелгичелериндеги жана 131- орунбелгиде көрсөтүлгөн жумуштар да аткарылышы мумкун.

§ 17. Аба чубалгыларында иштөөдөгү уюштуруу иш чаралары

           Иш жетектөөчүнү дайындоо

133. 1000 В жогорку аба чубалгыларында иштөөдө иш жетектөөчүтөмөндөгү учурларда дайындалынышы керек:

1) аба чубалгысынын коргоо аймагында жүк көтөрүүчү машиналарды жана механизмдерди колдонууда;

2) баардык түрдөгү түркүктөрдү орнотуу жана чечүүдө;

3) башка аба чубалгылары жана транспорт магистралдары менен кесилишкен жерде;

4) жаңы курулган аба чубалгыларын кошууда;

5) зымдардын жана тросстордунтуташтыруу тузмөктөрүн өзгөртүүдө;

6) чынжырлары бири-биринен өйдө жайгаштырылган же чынжырлардын саны экиден ашык, бир же баардык башка чынжырлары чыңалуу астында болгон көп чынжырлуу АЧынын өчүрүлгөн чынжырында;

7) фазалар боюнчаоңдоолордо;

8) илептикчыңалууда;

9) жерден адамды обочолонтуу менен ток өткөрүүчү бөлүктөрүндөгү чыналуу болгондо.

Иштаккагаз берүүчүгө жогоруда көрсөтүлгөдөрдөн тышкары башка жумуштарга да иш жетектөөчү дайындоого уруксат берилет.

Буйрутма боюнча иш жүргүзүү

134. Аба чубалгыларында, чыңалууну алып таштоо талап кылбаган ток өткөрүүчү бөлүктөрдө, анын ичинде: жер деңгээлинен адамдын бутуна чейин эсептегенде3 мге чейин көтөрүлүү менен; түркуктүнтүзүлүштүк бөлүктөрүн ажыратпастан; түркүктөрдүн түбүн0,5 м тереңдикке чейин казуу менен; аба чубалгысынын трассасын тазалоо үчүн, бак-дарактардын зымдарга кулашына жол бербөө боюнча чараларды көрүү талап кылынбаганда, бутактарды жана чырпыктарды бутоо адамдардын зымдарга кооптуу жакындашына байланышыжок жана бутактардын жана чырпыктардынзымдарга түшүү мүмкүнчүлүгү болбогон учурда буйрутма (тескеме)боюнча жумуштар аткарылышы мүмкүн.

135. II-топтогу бир кызматкерге аба чубалгысында буйрутма боюнча төмөнкүдөй иштерди аткарууга уруксат берилет:

1) өтүүгө оңой жерде жана жагымдуу аба ырайында аба чубалгыларын текшерүү;

2) түркүктөрдөгү туруктуу белгилерди калыбына келтирүү;

3) бурчтукту өлчөөчүаспаптар менен чендерди өлчөө;

4) түркүктөрдүн айланасын өрткө каршы тазалоо;

5) түркүктөрдөгү байламдардысырдоо.

6-бөлүм. Көп чынжырлуу аба чубалгыларда,аба чубалгыларынын кесилиштеринде, аба чубалгыларынын ар кандай бөлүктөрүндөиштаккагаз боюнча иштөө

136. Ар бир аба чубалгы үчүн жана көп чынжырлуунун ар бир чынжыры үчүн өзүнчө иштаккагазберилет. Бир нече аба чубалгыларына (чынжырларга) бир иштаккагаз төмөнкүдөй учурларда берүүгө жол берилет:

1) жумуш учурунда, бардык чынжырлардан чыңалуу алынып салынганда же көп чынжырлуу аба чубалгысынын бир да чынжырынан чыңалуу алынбаган учурдачыңалуу астында иштөөдө;

2) аба чубалгыларында,алардын кесилишкен жерлеринде иштөөдө;

3) 1000 В чейинки аба чубалгыларындакезеги менен иштөөдө, эгерде алар кошулгантрансформатордук пункт же толукталган трансформатордук пункттардан ажыратылган болсо;

4) өчүрүүну талап кылбаган бир нече аба чубалгыларынын ток өткөрбөгөн бөлүктөрүндө бир түрдүү жумуштардыаткрууда.

137. Иштаккагазда оңдолуп жатканчубалгыны кесип өткөн кайсы аба чубалгыларды ажыратып, жерге туташтыруу керектиги көрсөтүлүш керек (177-орунбелгиге ылайык жердеткичти орнотуу менен жана жумуш орундарына жакын). Ушундай эле көрсөтмөоңдолуп жаткан чубалгыга жакын өткөн аба чубалгыларына каратада, эгерде аларды өчүрүү эмгек шартында талап кылынса, иштаккагазгакиргизилиши керек. Мында оңдоодон өтүп жаткан же анын жанынан өткөн аба чубалгыларды жерге туташтыруу жумушка киргизилгенге чейин жүргүзүлүүгө тийиш. Иш аяктаганга чейин алардан жердеткичти алып салууга тыюу салынат.

138.Фаза боюнчаоңдоо иштерин жүргүзүүдө транспозициянын бир кадамдык бөлүгүндөэле иштөөгө иштаккагазберилиши мүмкүн.

139.Өчүрүлгөнаба чубалгыларында, чоңураак узундуктагы омоктук кермаралардазымдарды (троссторду)тагуу жана чечүү боюнча жумуштарды кошпогондо, ишкертопту узундугу 2 кмден ашпаган бөлүгүнөчачыратып иштетүүгө жол берилет. Мында бир ишкертоптун иштөочүжерининузундугуништаккагаз берүүчү аныктайт.

Ток өткөрүүчү бөлүктөрчыңалуу астындагыучурлардагы иштердиаткарууда ишкертопбир түркүктө (бир орто аралыкта) же эки жанаша түркуктө болушу керек.

140.Бир иштаккагаз менен аба чубалгыларынын ар башка бөлүгундө, түркүктөрүндө иш аткаруудаишкертопту бир жумуш орундан экинчи жумуш ордуна которууиштаккагаздын 5-таблицасында таризделбейт.

7-бөлүм. Техникалык иш чаралар

§ 18. Техникалык иш чаралар. Өчүрүүлөр

141. Жумуш ордун даярдоодо чыңалууну алып салууталап кылынган учурда белгиленген тартипте төмөнкү техникалык иш-чаралар аткарылышы керек:

1) керектүү өчүрүүлөр жүргүзүлүп жана өчүрүп-күйгүзүүчү жабдуулардын каталыктан же өзүнөн-өзү күйүп кетүүсүнө жол бербөө боюнча чаралар аткарылганда;

2) кол иштеткилердин жана өчүрүп-күйгүзүүчү жабдууларды аралыктан башкаруунун ачкычтарына тыюу салган плакаттарды илүү;

3) адамдарды электр тогуна чалдыгуудан коргоо үчүн, жерге туташтырылууга тийиш болгон ток өткөрүүчү бөлүктөрдөчыңалуу жок экендигинтекшерүү;

4) жердетмени орнотуу (жерге туташтыруучу бычактардын күйгүзүлгөндүгү, көчүрмө жердеткичтердин орнотулгандыгы);

5) зарыл болгон учурда жумуш орундары же чыңалуу астында калган бөлүктөрү тосулуп, тосмолордо коопсуздуктун плакаттары илинет. Жергиликтүү шарттарга жараша ток өткөрүүчү бөлүктөр жерге туташтыруунун алдында же андан кийин тосулат.

142. Чыңалууну алып таштоону талап кылган ток өткөрүүчү бөлүктөрдө иштөөдө төмөнкүлөрдү өчүрүп (ажыратып) салуу керек:

1) иш жүргүзүлө турган ток өткөрүүчү бөлүктөрдү;

2) адамдардын, механизмдердин жана жүк көтөрүүчү машиналардын 1-таблицада көрсөтүлгөндөн жакын аралыкка жакындоосу мүмкүн болгон тосулбаган ток өткөрүүчү бөлүктөрдү.

Өчүрүлгөн аба чубалгысында иштөөдө, бул аба чубалгынын бөлүктөрүбашка аба чубалгынын чыңалүү астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөрүнө1-таблицанын үчүнчү тилкесинде көрсөтүлгөн аралыктан азыраак аралыкка жакындоо мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылбаган учурда, акыркылар өчүрүлүшү керек. Оңдолуп жаткан аба чубалгысына кошо илинген аба байланыш чубалгысы да өчүрүлүшү керек.

143. 1000 В жогорку электр орнотмолорунун ар бир тарабында, ошол тараптардан өчүрүп-күйгүзүүчүаппараттар менен иш ордуна чыңалүү берилиши мүмкүн болгондо өтмөктөр жана зымдарды чечүү же ажыратуу, ажыраткычтарды өчүрүү, сактагычтарды чечүү, ошондой эле бөлгүчтөрдү, жуктөм өчүргүчтөрдү өчүрүү менен пайда болгон көрүнүктүү ажырым болушу керек, автоматтык күйгүзүү аппараттарынын өздөрүндө орнотулган серпилгичтер менен ишке ашыруучулардан башкасы.

Чыңалуу оодаргычтары жанаиштөөгө бөлүнгөн электр орнотмонун бөлүгүнө тиешелүү күчтукоодаргычтар тескери трансформация мүмкүнчүлүгүн болтурбоо үчүн 1000 В чейинки чыңалуу жагынан да ажыратылышы керек.

144. Жумуш ордун даярдоодо ажыраткычтарды (бөлгүчтөрдү) жана кол менен башкарылуучу жүктөм өчүргүчтөрүн ажыраткандан кийин алардын өчүрүлгөндүгүн жана сагакталып кошулуу жок экендигин көрүнөө карап текшерүү керек.

145. 1000 В жогору болгон электр орнотмолорунда өчүруп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдүн катаалыктан же өзүнөн-өзү күйүп кетүүсүнөн иш ордуна чыналуу берилип кетишине жол бербөө үчүн төмөнкү чараларды көрүү керек:

1) ажыраткычтарда, бөлгүчтөрдө, жүктөмөчүргүчтөрүндө кол иштеткилери механикалык кулпу менен өчкөнабалда бекитилүүсү;

2) кошоорсап менен башкарылган ажыраткычтарда туруктуутосмолор механикалык кулпу менен бекитилүүсү;

3)аралыктан башкарылуучу өчүрүп-күйгузүүчү түзүлүштөрдүн иштеткилеринде күчтүк жана башкаруу чынжырлары ажыратылган, ал эми шыкалма абалык иштеткилер үчүн мындан тышкары, кысылган аба берүүчү түтүктөгү кысылган аба чыгарылып,сарпбашкаргыч (клапан)жабылып жана механикалык кулпу мененбекитилүусү, мындай учурда чыгаруучу сарпбашкааргычтар ачык абалда калтырылуусу;

4) жүктөөчү жана серпилгичиштеткилер үчүн күйгүзүүчүжүк же күйгүзүүчүсерпилгичтер иштебеген абалгакелтирилүусү.

Дөңгөлөтүп чыгарылуучу арабалары бар толукталган бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптарын жаңылыш күйгүзүүнү болтурбоо боюнча чаралар 264-, 265-орунбелгилерге ылайык көрүлүүгө тийиш.

6-10 кВ электр орнотмолорунда бир уюлдуу ажыраткычтарды жаңылыш күйгүзүлүшүнө жол бербөө үчүн анын бычактарына атайын ток өткөзбөөчу капкактарды кийгизип коюуга жол берилет.

146. 1000 В чейинки электр орнотмолорунда иш жүргүзүлө турган ток өткөрүүчү бөлүктөрүнүн бардык тарабынанөчүрүп-күгүзүүчүаспаптарды кол иштеткилери менен чыңалуунуалып салуу керек, ал эми түзмөктө сактагычтар бар болсо, акыркылары алынып салынышы керек. Ал эмитүзмөктө сактагычтар жок болгон учурда өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптардын жаңылыш күйгүзүүсүн болтурбоо учүнүкөктүн туткаларын же эшиктерин бекитүү, баскычтарды жабуу, өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптынтийимдеринин ортосуна капталмалоочу кыстармаларды орнотуу жана башкалар сыяктуу чаралар менен камсыз кылынышы керек. Аралыктан башкарылуучу өчүрүп-күйгүзүүчү аспаптар менен чыналууну алууда күйгүзүүчү чөлмөкту өчүрүү керек.

Эгерде аспаптардынтүзүлушүнүн аткарылышы жана иштин мүнөзү менен шарт түзүлө турган болсо, жогоруда көрсөтүлгөн чаралар кабелди, зымдарды өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптан же иш жүргүзүлө турган жабдуулардан ажыратуу менен алмаштырылышы мүмкүн.

147.Жумуш ордун даярдоодо кабелдерди, зымдарды ажыратууну же өтмөктөрдөн бөлүү кезметчининкароосунун астында III-топтогу оңдоочу ишкерсандан же ыкчам-оңдоочуишкерсандан болгон кызматкер аткарышы мүмкүн. Жумуш орунуна эң жакын, тийүүгө мүмкүн болгон, ток өткөрүүчү бөлүктөрдөн чыңалууну алып салуу керек же аларды тосуу керек.

148. Текшерүү үчүн жеткиликсиз тийимдери бар 1000 В чейинкиөчүрүп-күйгүзүүчүаспаптардын ажыратылган абалы (дөңгөлөтүлүп чыгрылбаган автоматтык өчүргүчтөр, топтолмо өчүргүчтөр, жабык аткарылыштагы кошоорлор ж.б.) ушул өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптар менен күйүүчү алардын кыпчыгычтарында же чыгуучу өтмөктөрүндө, зымдарда чыңалуунун жоктугун текшерүү жолу менен аныкталат.

§ 19. Коопсуздук плакаттарын илүү, жумуш ордун тосмолоо

149. Ажыраткычтардын, бөлгүч жана жүктөмдүк өчүргүчтөрдүн иштеткилеринде, аралык башкаруунун ачкычтарында жана баскычтарында, 1000 В чейинки өчурүп-күйгүзүүчүаспаптарында (автоматтар,кошоорлор, өчүргүчтөр) аларды күйгүзгөндө жумуш ордунда чыңалуу берилиши мүмкүн болгондо “Күйгүзбө! Адамдар иштейт” деген плакаттар илиниши керек.

Автоматтык өчүргүчтөрү, кошоорлору жана өчүргүчтөрү жок 1000 В чейинки кошулмаларда плакаттар сактагычтары алынып салынган жерлерге илинет.

Кошоорсап менен башкарылуучу ажыраткычтарда плакаттар тосмолорунда илинет, ал эми бир уюлдуу ажыраткычтар үчүн - ар бир ажыраткычтын иштеткисине. Ички бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө плакаттар 264-, 265- орунбелгилерге ылайык илинет.

Ажыраткычтардын шыкалма аба иштеткилерине абанын келүүсүн тоскон жапматээктерде «Ачпагыла! Адамдар иштейт» плакаттары илинет.

150. Аба чубалгыларын же кабель чубалгыларын иштөөүчүн өчүрүүчү ажыраткычтардын иштеткилеринде иштеп жатканишкертоптордун санына карабастан бир эле «Күйгүзбө! Чубалгыда иштөө» плакаты илиниши керек.Бул плакат жумуш орундарын даярдоого буйрутма берген жана чубалгыда иштеген ишкертоптордун санын эсепке алып турган кызматкердин көрсөтмөсү боюнча илинет жана алынып салынат.

151.Чыналуу астында калган ток өткөрүүчү бөлүктөрдү убактылуу тосуу үчүн жыгачтан же башка капталмалоочу материалдардан жасалган калканчыктар, пардалар, экрандар ж.б.колдонулат.

Убактылуу тосмолорду чыңалууну алып салбастан орнотуу учурларында, алардан ток өткөрүүчү бөлүктөргө чейинки аралык эң аз дегенде 1-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес болушу керек. 6-10 кВ электр орнотмолорунда бул аралык зарыл болгон учурда 0,35 м чейин азайтылышы мүмкүн.

Убактылуу тосмолорго “Токто! Чыңалуу”деген жазуулар жазылышы, же коопсуздуктун тиешелүү плакаттары илиниши керек.

152. 6-20 кВ электр орнотмолорунда, ток өткөрүүчү бөлүктөрдү калканчыктар менен тосууга мүмкүн болбогон учурларда,өчүрүлгөн жана чыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөрдүн ортосуна (мисалы, өчүрүлгөн ажыраткычтын тиймелерининортосуна) калкамалоочу кыстармаларды колдонууга жол берилет. Бул калкамалоочу кыстармаларчыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөргө тийе алат.

Кыстармаларды IV- жана III-топтогу эки адам (алардын бири кезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсандан) ток өткөзбөөчү колкаптарды жана калкамасаптарды же кычкачтарды колдонуу менен орнотууга жана алып салууга тийиш.

153. Жумуш ордуна жанаша турган бөлмөчөлөрдүн, үкөктөрдүнжана тилкетакталардын (панельдердин)тосмолоруна“Токто! Чыңалуу" плакаттары илиниши керек.

154. АБТларда (ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө) жерден,пайдубалдарга жана айрым түзүлүштөргө орнотулган жабдууларда жүргүзүлүүчү жумуштарда, жумуш орду,тосулган мейкиндиктин ичине караган “Токто!Чыңалуу”плакаттары илинген өсүмдүк же синтетикалык буладан жасалган аркан, жип же шоона жиптери менен тосулушу керек (өтмөктү калтыруу менен).

Аркандарды илүүгө жумуш ордунун аймагына кирбеген, тосулган мейкиндиктин тышында калган шарттагы түзүлүштөрдү колдонууга уруксат берилет.

Чыңалууну,чубалгылык ажыраткычтарды кошпогондо,бүтүндөй АБТдан алып салганда, ажыраткычтар мейкиндиктин сыртына караган “Токто! Чыңалуу” плакаттуу аркандар менен тосулушу керек.Буйрутма боюнча АБТынын экинчилик чынжырларында иштегендежумуш ордун тосуу талап кылынбайт.

155. Аба чубалгылардан жана кабелдик чубалгылардан башка электр орнотмолорунда даярдалган жумуш орундарында «Бул жерде иштегиле» деген плакат илинет.

156. АБТынын түзүлүштүк бөлүктөрүндө, алар менен бирге иш ордуна жанаша турган чыңалуу астындагы бөлүктөргөөтүүгө мүмкүн болгон жерде ачык көрүнүп турган “Токто! Чыңалуу" плакаттары илинет. Бул плакаттарды ишке киргизүүчунүн жетекчилиги астында оңдоочуишкерсандын III-топтогу кызматкери орното алат.

Чыгууга уруксат берилген түзүлүштөр менен чектешкен түзүлүштөрдүн ылдый жагында “Чыгууга болбойт!” Өлтүрөт” деген плакат илиниши керек.

Жумушту аткаруу үчүн чыгууга уруксат берилген туруктуу тепкичтерде жана түзүлүштөрдө “Бул жакка чык!” деген плакат илинет.

157. Жумуш орундарын даярдоодо орнотулган плакаттарды жана тосмолорду жумуш аяктаганга чейин алып салууга же бир жерден башка жерге которууга тыюу салынат.

§ 20. Чыңалуу жок экенин текшерүү

158. Чыңалуунун жоктугун чыңалуу көрсөткүчү менен текшерүү керек, анын иштөө жөндөмдүүлүгүн колдонуудан мурда ушул максат үчүн арналган атайын түзүлүштөрдү колдонуу менен же алдын ала чыңалуу астында турган жана жакын жайгашкан ток өткөрүүчү бөлүктөргө жакындатуу менен текшерүү керек.

1000 В жогорку электр орнотмолорунда чыңалуу көрсөткүчүн ток өткөзбөөчү колкаптар менен колдонуу зарыл.

Заводдук аткарылыштагы толукталган бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө (анын ичинде элегаз менен толтурулгандар) чыңалуунун жоктугун текшеруу туруктуу орнотулган чыңалуу көрсөткүчтү колдонуу менен жүргүзүлөт.

35 кВ жана андан жогорку электр орнотмолордо чыңалуунун жоктугун текшерүү үчүн ток өткөрүүчү бөлүктөргө бир нече жолу тийүү мененкалкамасап колдонсо болот. Чыңалуунун жоктугунун белгиси катары учкундоонун жана чытыроонун жоктугу болуп саналат. 500 кВ дон жогорку аба чубалгыларында чыңалуу жоктугунун жетиштүү белгиси катары таажылануунунжоктугу болуп саналат.

159. Электр чордондордун жана көмөкчордондордун электр орнотмолорунда чыңалуунун жоктугун, 1000 В жогорку электр орнотмолорунда IV-топтогу, 1000 В чейинки электр орнотмолорунда III-топтогукезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсандан бир жумушчугатекшерүүгө уруксат берилет.

Аба чубалгыларында эки жумушчу чыңалуунун жоктугун текшерүүгө тийиш: 1000 В жогору аба чубалгыларында – IV- жана III- топтордогу, 1000 В чейин - III топторубарлар.

160.Чыңалуунун жоктугун, түзмөктүтурган ордунда тактап текшерүү мененачык бөлүштүрүүчү,тышкы бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө, жана тышка орнотулуучу жыйнакталган оодаргычтык түзүлүштөрдө (жыйнакталган оодаргычтык көмөкчордондордо), ошондой эле аба чубалгыларында туманда, жамгыр, кар жааганда,атайын чыңалуу көрсөткүчтөрү жок болгон учурларда,текшерүүгө жол берилет.

Түзмөктүтурган ордунда тактап текшерүүдөаба жана кабель чубалгыларынын кириштеринде чыңалуунун жоктугуншууту башкаруусунда турган кезметчи тарабынан ырасталат.

Аба чубалгыларындатүзмөктү турган ордунда тактап текшерүү чубалгылардын багытын жана тышкы белгилерин, ошондой эле чубалгылардын диспетчердик аталыштарына дал келүүгө тийиш болгон түркүктөрдөгү белгилерди текшерүүдөн турат.

161. 6-20 кВ аба чубалгыларында жыгачтан же темир-бетон түркүктөрдөн, ошондой эле телескоптук мунарадан аткарылган чыңалуунун жоктугун текшерүүдө сыйымдуулуктун ток агымынанымдарына негизделген көрсөткүчтүн керектүү сезгичтигин камсыз кылууга тийиш. Бул үчүн анын жумушчу бөлүгү жерге туташтырылышы керек.

162. Аба чубалгыларында ар кандай деңгээлдеги зымдарды илип жатканда көрсөткүч же кошоорсапменен чыңалуунун жоктугун текшерүү, жердеткичти орнотуу ылдыйкы зымдан баштап ылдыйдан өйдө карайжүргузүлөт. Зымдар туурасынан илингендетекшерүү эң жакынкы зымдан башталышы керек.

163.Ортому (нейтралы) жерге туташтырылган 1000 В чейинки электр орнотмолорунда эки уюлдук чыналуу көрсөткүчүнколдонгондо фазалардын ортосунда да, ар бир фаза менен жерге туташтырылган жабдуулардын тулкусунун же жерге туташтыруучу (нөлдөштүрүүчү) өткөргүчтүн ортосунда да чыңалуунун жоктугун текшерүү керек. Алдын ала текшерилген вольтметрди колдонууга жол берилет. "Контролдук" лампаларды колдонууга тыюу салынат.

164.Аспаптардынөчүрүлгөн абалы боюнча белги берүүчү түзүлүштөр, бөгөттөөчүтүзүлүштөр, туруктуу кошулган вольтметрлер ж. б. чыңалуунун жоктугун ырастоочу кошумча каражат болуп саналат жана алардын көрсөткүчтөрүнүн негизинде чыңалуунун жоктугу жөнүндө корутунду чыгарууга мүмкүн эмес.

§ 21. Жерге туташтыруу. Жалпы талаптар

165. Чыңалуунун жоктугун текшергенден кийин дароо ток өткөрүүчү бөлүктөрдү жерге туташтыруу керек.

166.Көчмө жердетмени адегенде жердетүүчүтүзүлүшкө кошуу керек, андан кийин чыңалуунун жоктугун текшергенден кийин, ток өткөрүүчү бөлүктөргө орнотулат.

Жердетмелерди орнотуу түзмөктөрү 6-тиркемеде келтирилген.

Көчмө жердетмени тескери тартипте чечүү керек: адегенде аны ток өткөрүүчү бөлүктөрдөн чечип, андан кийин жерге туташтыруучу түзүлүшүнөн ажыратуу керек.

167. 1000 В жогорку электр орнотмолорунда көчмө жердетмелердиорнотуужана чечуукапталмасап колдонуу менен ток өткөзбөөчү колкап кийилип жүргүзүлүшү керек. Көчмө жердетмелердин кыскычтарын ошол эле кошмосап менен же түздөн-түз кол менен ток өткөзбөөчү колкап кийип бекитүү керек.

168.248-орунбелгиде көрсөтүлгөндөн башка учурларда, жерге туташтыруу үчүн бул максатка арналбаган өткөргүчтөрдү колдонууга тыюу салынат.

§ 22. Электр чордондордун жана көмөкчордондордун электр орнотмолорунда жердетмелерди орнотуу

169. 1000 В жогорку электр орнотмолордоиштөө үчүн өчүрүлгөн бөлүктүн баардык фазаларынын (уюлдарынын) ток өткөргүч бөлүктөрү чыңалуу берилиши мүмкүн болгон баардык тараптан жердештирилиши керек,иш жүргүзүү үчүн бир эле жердетме орнотуу жетиштүү болгон өчүрүлгөн жыйнактоочу өтмөктөрдү кошпогондо(6-тиркеме).

Өчүрүлгөнчубалгылык ажыраткычта иштөө учурунда, жердеткич бычактарынын бар экендигине карабастан,ажыраткычты ар кандай кыймыл аракетке келтирип иштөөдө бузулбай турган, аба чубалгысынан түшүүчү зымдардакошумча жердетмеорнотулушу керек,.

170. Жерге туташтырылган ток өткөрүүчү бөлүктөрдү чыңалуу астындатурган бөлүктөн көрүнөө ажырым менен бөлүп коюу керек.

Орнотулган жердетмелер түздөн-түз иш жүргүзүлүп жаткан ток өткөрүүчү бөлүктөрдөн өчүрүлгөн өчүргүчтөр, ажыраткычтар, бөлгүчтөр же жүктөм өчүргүчтөрү, чечилип алынган сактагычтар, өтмөктөрже зымдарды чечип ажыратуу менен ток өткөрүүчү бөлүктөрдөн бөлүнүшү мүмкүн.

Түздөн-түз жумуш ордунда, ток өткөрүүчү бөлүктөргө,бул бөлүктөр илептик чыңалуу (потенциал) астында болупкалуусу мүмкүн болгон учурларда, кошумча жердетмелерорнотулушу керек.

171. Көчмө жердетмелерток өткөрүүчү бөлүктөрдүнсырлардан тазалан жерлерине туташтырылууга тийиш.

172. 1000 В чейинки электр орнотмолордун бөлүштүргүч түзүлүштөрүнүн жыйнактоочу өтмөктөрүндө, калканчыктарында, жыйнактарында иштеген учурлардаөтмөктөрдөгүчыңалуу алып салынышы керек жана өтмөктөр(капталмаланган зым менен жасалган өтмөктөрдүкошпогондо) жерге туташтырылышы керек.Бул бөлүштүргүч түзүлүштөрдүн, калканчыктардын, жыйнактардын жана аларга кошулган жабдуулардын кошулмаларын жерге туташтыруунун зарылчылыгын жана мүмкүнчүлүгүништаккагаз, буйрутма берүүчү аныктайт.

173.Жумуш ордун даярдоодо орнотулган жердетмени убактылуу алып салуугажол берилет, эгерде мындайды аткарылуучу иштин мүнөзү талап кылса (капталманын каршылыгын өлчөө ж.б.)Жердетмени убактылуу алып салууну жана кайра орнотуунукезметчи, ыкчам-оңдоочу ишкерсандар, же болбосоиштаккагаз берүүчүнүн көрсөтмөсү менен иш жүргүзүүчү аткарышат.

Жерге туташтырууну убактылуу алып салууга, ошондой эле бул кыймыл-аракеттерди (операцияларды) ишке ашыруу үчүн уруксат берүү,иш жүргүзүүчү тарабынан,иштаккагаздын "Өзүнчө көрсөтмөлөр" сабына киргизилет, кайсы жерде жана кандай максатта жердетме алып салынышы керектиги жөнүндө жазуу менен.

174.Түзүлүштөрү боюнча жерге туташтыруу коркунучтуу же мүмкүн эмес болгон электр орнотмолорунда (мисалы, айрым бөлүштүрүүчү кутуларда, айрым түрдөгүжыйнакталган бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө, фазалары вертикалдуу жайгашканжыйнактарда) жумуш ордун даярдоодо жердетме койбой эле, ажыраткычтардын бычактарына ток өткөрбөс капкактарды кийгизүүгө же өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдүн тийимдеринин ортосуна капталмалоочу кыстармаларды орнотууга жол берилет.

175. 1000 В чейинки электр орнотмолорунда жерге туташтыруу жана алып салуу боюнча иш аракеттердикезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсандан III-топтогу бир жумушчуга аткарууга уруксат берилет.

176. 1000 В жогорку электр орнотмолорунда:

1) көчмө жердетмениэки жумушчу орнотууга тийиш: бири IV- топтогу (кезметчиже ыкчам-оңдоочуишкерсандан), экинчиси III- топтогу; III-топтогу кызматкер оңдоочу ишкерсандан, ал эми керектөөчүлөрдүнкошулмаларын жерге туташтырууда - керектөөчүлөрдүнишкерсанынан болушу мүмкүн. Алыскы көмөкчордондордо административдик-техникалык ишкерсандын же тезгемердин уруксаты менен негизги түзмөктө жердетмени орнотууда керектөөчүлөрдүнишкерсанынан III- топтогу экинчи адамга иштөогө уруксат берилет;

2) жерге туташтыруучу бычактардыкезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсандан IV- тайпадагы бир жумушчу күйгүзө алат;

3) кезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсандан III-топтогу бир адам жерге туташтыруучу бычактарды ажыратажана көчмө жердетмени чече алат.

§ 23. Аба чубалгыларында жердетмениорнотуу

177.Өчүрүлгөнчубалгыда,1000 В жогорку аба чубалгылары баардык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө жана экара өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдө жерге туташтырылууга тийиш.

Уруксат берилген:

35 кВ жана андан жогорку чыңалуудагы аба чубалгылар тарамдары менен, ушул тарамдарга кошулган көмөкчордондордо, эгерде аба чубалгысы эки тараптан жердештирилсе, ал эми бул көмөкчордондордо өчүрулгөн чубалгылык ажыраткычтардан кийин жердеткичтер орнотулган болсо, жерге туташтыруужүргузүлбөйт (6-тиркеме, 6-сүрөт).

6-20 кВ аба чубалгылары бир бөлүштүрүүчү түзүлүштө же бир экара түзүлүшүндө же болбосо бөлүштүрүүчү түзүлүшкө же экара түзүлүшкө эң жакын түркүктө гана жерге туташтырылышы керек. Ушул чыңалуудагы башка бөлүштүрүүчү түзүлүштөрүндө жана аба чубалгысы өчүрүлгөнэкаратүзүлүштөрдө, жумуш орду менен ушул бөлүштүрүүчү түзүлуштүнже экара түзүлүштөрдүн ортосунда аба чубалгысында жерге туташтыруу орнотулган шартта, аны жерге туташтырбоого жол берилет. Аба чубалгыларында көрсөтүлгөн жердетмелер жерге туташтыруучу түзүлүштөрү бар түркүктөргө орнотулушу керек (6-тиркеме, 7-сүрөт).

1000 В чейинки аба чубалгыларында, жумуш ордунда гана жердетме орнотуу жетиштүү.

178. 177-орунбелгиде көрсөтүлгөн жердетмелерден тышкары, ар бир ишкертоптун жумуш ордунда баардык фазалардын зымдары, зарыл болгон учурда зым аркандары (тростору) жерге туташтырылууга тийиш.

179.Темирчыгырыктарга түрулүптурганже кармап туруучу кыскычтарда жаткан зымдар үчүн бул чыгырыктардын кутуларын же кычкачтардыжерге туташтыруу жетиштүү. Чыгырыктын капасчасы же кыскычы менен темир түркүктүнтүзүлүшүнүн ортосундагы, ошондой эле темир-бетон түркүктүнжердештирилген арматурасынын ортолорундагытабигый темиртийинди болгон учурда чыгырыкты же кыскычты кошумча жерге туташтырүү талап кылынбайт.

180. Зымдарды омоктук кермарада орнотууда, ошондой эле аба чубалгысынын курулганбөлүгүнүномок түркүгүндө илмектерди туташтыргандан кийин зымдарды (зым аркандарын) баштапкы омок түркүгүндө жана акыркы аралык түркүктөрдүн биринде жерге туташтыруу керек.

181. Чагылгандын дүрмөт кайтуусунан (разрядынан) жана башка ашыкча чыңалуулардан аба чубалгысынын даяр бөлүгүнөнчыңалуунун кийинки, курулуп жатканбөлүгүнөөтүшүн болтурбоо үчүн, орнотулган омоктук аралыктын акыркы омоктут түркүгүндөгү зымдарды (зым арканды) жерге туташтырууга тыюу салынат.

182. Ажыратылган зымдары бар аба чубалгыларында ар бир фазада бирден гана зымды жерге туташтырууга жол берилет; калкамаланганкергичтери бар учурда фазанын баардык зымдары жерге туташтырылышы керек.

183. Бир чынжырлуу аба чубалгыларында жумуш ордунда жерге туташтыруу иш жүргүзүлүп жаткан түркүктө же коңшусуна орнотулушу керек. Ишкертоп иштеген аба чубалгысынын бөлүгүнүн эки тарабында,жердетмелердин ортосундагы аралык 2 кмден ашпаган шартта, жерге туташтырууга жол берилет.

184. Түркүктөнкалкамаланган чагылгандан коргоочу зым аркандаже түркүктүнтүзүлүштөрүндө иштегенде, бул зым арканга1 мден аз аралыкка жакындоо талап кылынганда, зым аркан жерге туташтырылышы керек. Жерге туташтыруу зым арканкалкамаланган аралыкка карай же ушул аралыкка орнотулушу керек.

Эгерде бул зым аркандамуз эритүү каралганболсо, анда иш баштоонун алдында зым арканажыратылып жана ага чыңалуу бериле турган жактардан жерге туташтыруу керек.

185. Көчмө жердетмелерди: темир түркүктөрдө - алардын бөлүктөрүнө, жердетүүчү түшмөлөрү бар темир-бетондук жана жыгач түркүктөрдө - алардын бүтүндүгүн текшергенден кийин бул түшмөлөргө, туташтыруу керек. Жерге туташтыруучутүшмөлөрү жок темир-бетон түркүктөрүндө жерге туташтыруутууратартмаларга (траверстерге) жана түркүктүн башка темирбөлуктөрүнө туташтырылышы мүмкүн.

1000 В чейинкинейтралы (ортогу) жердештирилген электр тармактарында нөлдүк зымдын кайталанган жерге туташтыруулары болсо, бул зымга көчмө жердетмеорнотууга жол берилет.

Жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн же түзүлүштөрдүнкөчмө жердетмелер кошулуучу жерлерисылардан тазаланууга тийиш.

Жумуш ордунда көчмө жердетмелер вертикалдуу жерге 0,5 мден кем эмес тереңдикке кагып киргизилүүчү жердеткичке туташтырылышы мүмкүн.Туш келди үйүлгөн бош топурактарга жердеткичтерди орнотууга тыюу салынат.

186. 1000 В чейинки аба чубалгыларында, иш түркүктөн же калкамалоочу бөлүгу жок телескопиялык мунарадан аткарылганда, жердештирүү оңдоо жүргүзүлүп жаткан чубалгынын зымдарына да, ошондой эле бул түркүктөргө илинген бардык зымдарга да, анын ичинде радиоберүү жана телемеханика чубалгыларынын капталмаланганзымдарына да орнотулушу керек.

187. Оңдоого өткөзүп берүү үчүн өчүрүлгөн аба чубалгыларында көчмө жердетмелерди орнотуп, андан кийин алып салуу жана түркүктөрдөгү жерге туташтыруучу бычактарды күйгүзүү кезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсандардын жумушчулары тарабынан жүргүзүлүшү керек: бирөө IV-топтогу (1000 В жогорку аба чубалгыларында) же III- топтогу (1000 В чейин), экинчиси– III- топ менен.Экинчи адамкатары – III- топтогу оңдоочу ишкерсандан, же керектөөчүнү камсыздоочу чубалгыда- керектөөчүнүн ишкерсанынан пайдаланууга уруксат берилет.

III- топтогу кезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсандан бир жумушчуга жерге туташтыруучу бычактарды өчүрүүгө уруксат берилет.

Аба чубалгыларындагы жумуш ордуна көчмө жердетмени орнотууну иш жүргүзүүчү III- топтогу ишкертоп мүчөсү менен аткаруусу мүмкүн.Ал эми бул көчмө жердетмени алып салуу III- топтогу ишкертоптун эки мүчөсү иш жүргүзүүчүнүн буйрутмасы менен аткарылышы мүмкүн.

188. Аба чубалгысында чыңалуунун жоктугун текшерүүдө, жердетмениорнотуу жана чечүү учурларында жумушчылардын бири жерде болуп экинчисинекөзөмөл жүргүзүүсү керек.

8-бөлүм. АБТ жана аба чубалгыларында электр

талаасынын таасиринин алдындагы иштер

189.Ачык бөлүштүргүч түзүлүштөрүндө (АБТда) жана 330 кВ жана андан жогору аба чубалгыларында электр талаасынын таасири бар аймакта иштөөдө СН КР 12-01:2018 стандартынын жана Кыргыз Республикасынын «Өндүрүштөгу коркунучтуу объектилердин өнөр жай коопсуздугу жөнүндөгү» мыйзамынын, СанПиН 2.2.4.3359-16 Жумуш ордуларындагы физикалык тийиндилерине (факторлоруна) болгон санитардык-эпидемиологиялык талаптары стандартарынын жана Кыргыз Республикасынын «Электр коопсуздугу жөнүндө» Техникалык регламентинин (КРдин 2012ж. № 359- жана 2015- жылдагы № 15- токтомдорунун)талаптарына ылайык бул аймактарда адамдын иштөө убактысын чектөө зарыл.

190.Электр талаасынын күчү 5 кВ/м чейин болгон жерде, анда болууубактысы чектелбейт. 20дан 25 кВ/м жогору болгон чыңалууда ал жерде болуу убактысы 10 мүнөттөн ашпоого тийиш. Чыңалуу 25 кВ/м жогору болгон учурда коргоочу жабдууларды колдонуу керек. Бул учурда жумуштун узактыгы бир жумуш күнү менен чектелет.

Электр талаасындагы чыңалуу 5тен 20 кВ/мге чейин (чыңалуунун белгилүү бир деңгээли үчүн) электр талаасында болуунун жол берилген убактысы T,ч, T=50/E-2 формуласы менен эсептелет, мында E – көзөмөлгө алынуучу аймакка таасир этүүчү электр чыңалуулугу, кВ/м.

Чыналуусу 10 кВ/м болгон берилген формула боюнча эсептелген электр талаасында болуу убактысы 180 мин, ал эми чыңалуу 15 кВ/м болсо – 80 мин.

Бул орунбелгинин талаптары ишкерсандарга электрдик дүрмөт кайтуунун (разряддын) таасиринен чыгуу мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылган шартта жарактуу.

191. Электр талаасында болууга жол берилгенубактысы жумуш күнүнүн ичинде биротоло бир жолу, же иш убактысын бөлүп-бөлүп иштөө менен ишке ашырылышы мүмкүн. Калган жумуш убактысында коргоочу шаймандарды колдонуу керек, же 5 кВ/м ге чейинки чыңалуудагы электр талаасында болуу керек.

192. Электр талаасынын чыңалуусу, ошондой эле таасир этүүчү жана тосмолонуучуаймактарынын чек аралары өлчөөлөрдүн натыйжалары боюнча аныкталат. Бардык учурларда, бузулбаган электр талаасынын чыңалуусун адам жумуш аткаруу процессинде боло турган бүткүл аймак боюнча өлчөө керек.

Жабдууларга жана түзүлүштөргө көтөрүлүүсүз иштөөдө төмөндөгүдөй өлчөөлөр жүргүзүлүшү керек:

коргоо каражаттары жок болгон учурда - жер бетинен 1,8 м бийиктикте;

жамааттык коргонуу каражаттарын колдонуу учурунда - жер бетинен 0,5; 1,0 жана 1,8 мбийиктикте.

Түзүлүштөргө же жабдууларга көтөрүлүү менен жумуштарды аткарууда (коргоочу каражаттардын болушуна карабастан) өлчөөлөржумуш орду жайгашкан аянтчадажерден 0,5; 1,0 жана 1,8 м бийиктикте жана жабдуулардын жердештирилгенбөлүктөрүнөн0,5 м аралыктажүргүзүлүшү керек.

193. Көзөмөлгө алынган аймакта болуу убактысы чыңалуунун өлчөлгөн эң жогорку маанисине жараша белгиленет.

194. Коргоо каражаттары катары төмөнкүлөрдү колдонсо болот: турактуу, көчмө жана жылдырылуучутоскуч түзүлүштөрүн; машиналарга жана механизмдерге орнотулган чечилметоскуч түзүлүштөрү; тоскуч топтомдору. Электр талааларынын таасир берүүчүаймактарындагы коопсуздук чаралары жана ченемдери Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн 2012-жылдын 2 июнундагы № 359 токтому менен (жана 2015- жылдын 20- январындагы № 15- Токтомунун редакциясында)бекитилген “Электр коопсуздугу жөнүндө” Техникалык регламентине туура келиши керек

Машиналардын, механизмдердин, көчмө устаканалардын жана лабараториялардын жердештирилгенчанагында (кузовунда),кабиналарында, ошондой эле темир-бетон имараттарында,чатырлары темир-бетондон болгонтемир каркастуу (керегелүү), же жердештирилгентемир чатыры бар бышырылган кыш менен тургузулган имараттарда электр талаасы жок жана коргоо каражаттарын колдонуу талап кылынбайт.

195.Көтөрмө жана жылдырылматоскуч түзүлүштөр, алар орнотулган жерде жерге туташтыруучу түзүлүшкө же жерге туташтыруучу түзүлүшкө кошулуусу бартемир түзүлүштөргө кесилиши 10 мм2 дан кем эмес ийкемдүү жез өткөргүч зымы менен туташтырылып жердештирилишикерек.

Чечилметоскуч түзүлүштөр алар орнотулган машиналарга жана механизмдерге гальваникалык түрдө туташтырылууга тийиш.Машиналар жана механизмдер жердештирилген учурда чечилметоскуч түзүлүштөрдү кошумча жерге туташтыруу талап кылынбайт.

Жеке колдонулуучу толукталган тоскучтарды жердештирүү ток өткөрүүчү таманы бар атайын бут кийимдерди колдонуу менен ишке ашырылат.Капталмалоочу түпкүрлөрдө(сырдалган темир, зым чыны, жыгач төшөлмөлөру ж.б.) туруп иштөө учурунда, же корголбогон кол менен жердештирилгентүзүлүштөргө тийүү менен байланышкан(мээлейди же кол капты чечип) иштерди аткаруу учурларында коргоочу тоскуч кийимди атайын ийкемдүүкесилиши 10 мм2 болгон өткөргүч зым мененжерге туташтырылган түзүлушкө же жерге туташтыруучу түзүлүшкө туташтыруу менен кошумча жердештирилиши керек.

196. 1000 В чейин чыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөргө тийүү мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылбаган иштерде, ошондой эле жабдууларды сыноодо (жогорку чыңалуудагы сыноолорду түздөн-түз жүргүзгөн адамдар үчүн) жана электр менен ширетүү иштериндекоргоочу тоскуч толуктамаларды колдонууга тыюу салынат. Мындай учурларда жумушчуларды коргоо тоскуч түзүлүштөрүн колдонуу менен ишке ашырылууга тийиш.

197. Өчүрүлгөн ток өткөрүүчү бөлүктөрдүн аймактарында иштегенде, илептик чыңалууну алып салуу үчүн, аларды жерге туташтыруу керек. Ажыратылган, бирок жерге туташтырылбаган ток өткөрүүчү бөлүктөргө коргоо каражаттары жок тийүүгө тыюу салынат. Жерден обочолонушу мүмкүн болгон оңдоочу жабдыктар жана ыкташтырмаларда жерге туташтырылышы керек.

198. Электр талаасынын таасиринин аймагында турган аба шыкалма дөңгөлөктүү машиналар жана механизмдер жерге туташтырылууга тийиш. Аларды бул аймакта жылдырууда илептик чыңалууну алып салуу үчүн шассиге же чанагына (кузовко)туташтырылган жана жерге тийип турган темир чынжыр колдонулушу керек.

199. Электр талаасынын таасир этүүчү аймагында күйүүчү жана майлоочу материалдар менен машиналар жана механизмдерге май куюуга тыюу салынат.

200. Электр талаасынын таасир этүүчү аймагында жайгашканжабдууларга жана курулмаларга чыгуу учурунда электр талаасынын чыңалуусүна жана андагы иштөө убактысынын узактыгына карабастан коргоо каражаттары колдонулууга тийиш. Телескоптук мунара же гидравликалык көтөргүч менен көтөрүлүүдө алардын себеттери (бешиктери) тоскуч менен жабдылууга же тоскучтолуктамаларын колдонууга тийиш.

201. Адамдын корголуучу аймакта, ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн ичинде болгон учурларда, ошондой эле газ релесине жана күчтүкоодаргычтын май деңгээлининрелесине тепкич менен чыкканда электр талаасынын таасиринен коргоо каражаттарын колдонбоосумүмкүн.

202.Ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүкыдырып кароодо жана жумуш орундарына барууда ишкерсан ушул максатта иштелип чыккан жол каттамдары боюнча жүрүшү керек.

9-бөлүм. Мамычалык (түркүктүк) оодаргыч көмөкчордондор жана толукталганоодаргыч көмөкчордондор

203. 1000В жогорку чыңалуудагы электр чубалгысын ажыратпастан, мамычалуу жана түркүктүкоодаргыч көмөкчордондордун (мындан ары - ТОЧ) жана толукталган (комплектүү)оодаргыч көмөкчордондордун (мындан ары - КОЧ) жабдыктарында иштөөдө чыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөргө чейинки 1-таблицада көрсөтүлгөн аралыктарды сактоо менен ганааянтчада туруптекшерүүлөрдү жана оңдоолордү жүргүзүүгө жол берилет,аткарылышы мүмкүн. Эгерде бул аралыктар жол берилгенден аз болсо, анда жумуш 1000 В жогорку чыңалуудагы ток өткөрүүчү бөлүктөрдү өчүрүп жана жерге туташтыруу менен жүргүзүлөт.

204. Мамычалуу оодаргыч көмөкчордондорунда жана киоск турундөгү КОЧордочубалгыда чыңалуунун бар же жок экендигине карабастан, адегенде 1000В чейинки чыңалуудагы өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдү, андан кийин 1000 В жогорку чыңалуудагы чубалгылык ажыраткычты өчүргөндөн жана көмөкчордондун ток өткөрүүчү бөлүктөрүнө жердетме коюлгандан кийин ганаишкекиргизүү жүргүзүлөт. Эгерде 380/220Втогучубалгыга карама-каршы жактан чыңалуунунберилиши мүмкүн болсо, анда бул чыңалуудагы чубалгыларда карама-каршы жактан өчүрүлүшү керек, алардын катаалыктан же өзүнөн-өзү күйүп кетүүсүнө каршы чаралар көрүлүүгө тийиш, ал эми көмөкчордондо бул чубалгыларөчүрүп-күйгүзүүчү аспаптарга чейин жерге туташтырылууга тийиш.

205. Мамычалык оодаргыч көмөкчордондорунда, которуштуруучужерлерде жана тосмолору жок башка түзүлүштөрдө, ажыраткычтардын, жүктөмдүк өчүргүчтөрдүн иштеткилери (жетектери), 1000 В жогоркучыңалуудагы үкөктөр жана 1000 В чейинки чыңалуудагы калканчыктаркулпуланышы керек.

206. Тейлөө аянтчасындагы туруктуу тепкичтер ажыраткычтар менен кошо бөгөттөлүп, кулпуланышы керек.

10-бөлүм. Күчтүкоодаргычтар, май толтурулган

бутактагансагактуу жана алоо жалынын өчүрүүчү реакторлор

207. Күчтүкоодаргычтарды (мындан ары - оодаргычтар), май толтурулганбутактаган сагактуу жана алоожалынынөчүрүүчү реакторлорду (мындан ары - реакторлор) кароолор түздөн-түз жерден же ток өткөрүүчү бөлүктөргө чейинки 1-таблицада көрсөтүлгөн аралыктарды сактоо менен, кармагычтары бар турактуу тепкичтерден жүргүзүлүүгө тийиш..

Реакторлорду күйгүзүү жана өчүрүү ток өткөрбөгөн кол каптар жана өтүктөрдү колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

Реакторлор ишке киргизилгенде адегенде күчтүкоодаргычтар, андан кийин ажыраткыч аркылуу реактор иштетилет, ал эми реакторлор иштен чыгарылганда операциялар тескери тартипте аткарылат.

Электр тармагында жерге туташуу пайда болгон учурда реакторлорду иштетүүгө же өчүрүүгө тыюу салынат.

Толуктоочу (компенсациялоочу) токту тепкичтүү жөнгө салуусу менен болгон реактордогу бутактарды которуу ал өчүрүлүп, техникалык жана уюштуруу иш-чараларын аткаргандан кийин гана жүргүзүлүүгө тийиш.

Реактордун жерге туташуудагы сыйымдуулук тогун толуктоотартибинде иштеген учурда, ага ток өткөрбөс өтүк колдонбостон 8 мден жакын аралыкка жакындоого тыюу салынат.

208. Иштеп жаткан оодаргычтын (реактордун) газ релесинин сигналга иштелип кеткенден кийин газ релесин текшерүү жана газды алуу, жүктөлүш алынып салынгандан жана оодаргыч (реактор) өчүрүлгөндөн кийин жүргүзүлүүгө тийиш.

Иштеп жаткан күчтукоодаргычтарынынчелегининкапкагына чыгууга, ошондой эле чыңалуу астындагы жана бузулуунун ачык белгилери бар күчтүкоодаргычка жакындоого тыюу салынат.

209. Оодаргычтын (реактордун) иштиктүү бөлүгүн челегинен чыгарууга же коңгуроону көтөрүүгө байланыштуу иштер жергиликтүү шарттар үчүн атайын иштелип чыккан жумуштарды жүргүзүү долбоору (ЖЖД) боюнча жүргүзүлөт.

210. Оодаргычтын (реактордун) челегининичиндеги жумуштарды аткарууга,иштиктүү бөлүгүндөгү иштерди аткарууда жана кароодо, жыгылууну жана жаракат алууну болтурбоочу кыймылдын жолдорун жакшы билген атайын даярдалган жумушчулар жана адистер гана укуктуу. Иштегендердин жумушчу кийимдери таза жана кыймылга ыңгайлуу, темир бекиткичтери жок болушу керек, денени ысып кетүүдөн жана майдын булгануусунан коргоого тийиш. Оодаргычтын (реактордун) ичинде коргоочу каска жана кол капчаништөө керек. Бут кийим катарырезина өтүктөр колдонулушу керек.

211. Оодаргычтын ичине кирүүдөн мурда азот же башка газдар бактан толук чыгарылгандыгы, ошондой эле бактагы абанын кычкылтектүүлүгү 20% кем эмес жетиштүү желдетилгендигибоюнча толук ишеничболушу керек.

Иштииштаккагаз менен үч жумушчу тарабынан жүргүзүлөт, алардын экөө камсыздандыруучу болот. Алар текшерүүчү тешикте же ал жок болсо, алгач орнотулуучу тешиктин жанындаоодаргычтын ичинде иштеген жумушчунун коопсуздук курунунарканын кармап туруу менен жайгаштырылып жана аны менен туруктуу байланыш сактап туруулары керек. Оодаргычтын ичинде жумуш аткарып жаткан жумушчу түтүктүү противогаз менен камсыз болушу керек.

Бул иштерди аткарууда ишжүргүзүүчуIV- топко ээ болууга тийиш.

212. Ооодаргычтын ичинде иштеген учурда жарыктандыруу чыңалуусу 12 Втон ашпаган көчмө чырактар менен гана заводдук аткарылыштагы коргоочу тор менен же энергия топтогучтуу (аккумуляторлук)чырактар менен камсыз кылынышы керек. Мында көчмө лампанын бөлүштүрүүчүоодаргычыкүчтүк оодаргычтынчелегининсыртына орнотулушу керек.

213. Эгерде иш учурунда челеккекургатылган аба берилсе (шүүдүрүм температурасы -40оС жогору эмес болгон), анда иштегендердин ар бирининоодаргычтын ичиндегижалпы болуу убактысы суткасына 4 сааттан ашпоого тийиш.

214. Оодаргычтын майын кайра иштетип, аны кургатуу, тазалоо, газсыздандыруу боюнча иштер коргоочу кийимдерди жана бут кийимдерди колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

215.110 кВ жана андан жогорку чыңалуудагы оодаргычтардын оодаргыч майын төгүү жана куюу боюнча иш жүрушүндөоодаргычтардын алгачтарыаларда электростатикалык дүрмөттүн пайда болушуна жол бербөө үчүн жерге туташтырылууга тийиш.

11-бөлүм. Генераторлор

216. Талааны автоматтык түрдө өчүрүү (ТАӨ)түзмөгү ажыратылган,толкундоосузайланып турган генераторду чыңалуу астында деп эсептөө керек (окту айландыруучу түзүлүштөн айланган учурду кошпогондо).

217. Генераторду сыноодо анын түзмөгүнүн бөлүктөрүндө же сапсалгынын (блоктун)түзмөгүндө, аларды жерге туташтыргандан кийин, атайын кыска туташтыргычтарды орнотууга жана алып салууга генератордун айлануусунун иш жыштыгында, дүүлүктүрүү алынып салынган жана ТАӨ түзүлүшүнөн ажыратылган учурда жол берилет.

218. Токтотулган сапсалгы генератордун түзмөгүндөгү жумуштарды аткарууда, эгерде жогорулатуучуоодаргыч жогорку тараптан, ал эми өздүк керектөөлөрдүн оодаргычы - төмөнкү чыңалуу тараптагы бутактоодон жерге туташтырылса, анын чыгыштарын жерге туташтыруу талап кылынбайт.

219.ТАӨ түзүлүшү өчүрүлүпайланып тургандүүлүктүрулбөгөн генератордунстатордук чынжырында, калдык чыңалуунун маанисин өлчөөгө, фазалардын ырааттуулук тартибинөлчөөгө ж.б.у.с. иштерди жүргүзүүгө болот.

Бул жумуштарды атайын кызматтардын, лабораториялардын, жөнгө салуу уюмдарынын ишкерсандары кезметчи ишкерсандын көзөмөлү астында электрдик коргонуу каражаттарын колдонуу менен аткарылууга тийиш.

220. Генератордун огундагычыңалууну жана иштеп жаткан генератордун роторунун капталмасынын каршылыгын ченөө кезметчиишкерсандан жалгыз кызматкерге жеадистештирилген бөлүмдөрдүн ишкерсандарынан IV-жана III-топтогуэки кызматкерине буйрутма боюнча аткарууга уруксат берилет.

221. Ротордун тийим шакекчелерин кайроо жана жылмалоо, дүүлүктүргүчтунбутактоочун (коллекторун)жылмалоонуэлектрдик эмес кызматкербуйрутмабоюнча жангыз аткарышы мүмкүн. Иштеп жатканда коргоочу көз айнек тагынуу керек.

222. Иштеп жаткан генератордогу сүрткү аспаптарынкезметчиишкерсандан жангыз бир адам же бул үчүн дайындалган III-топтогу кызматкер тарабынан гана тейлөөгө жол берилет. Бул учурда, төмөнкү сактык чараларын колдонуу керек:

1) баш кийимчен жана атайын кийимин топчуланып иштөө, машинанын (бул жерде генератордун) айлануучу бөлүктөрүнө илинип калуудан этият болуу менен;

2) ток өткөрбөс колкаптарды колдонбостон, ток өткөрбөгөн галошторду же резинадан жасалган ток өткөрбөс килемчелерди колдонуу;

3) бир эле учурда төк өткөрүүчү бөлүктөрдүн эки уюлуна же ток өткөрүүчү жанажерге туташтырылган бөлүктөрүнө колменен тийбөө.

12-бөлүм. Генераторлордун суутектуу муздатуусунунгазмайлуу

тутуму, электролиздик орнотмолор

223. Генераторлордун газ-май тутумуништетип пайдаланууда жарылуучу газ аралашмасынын пайда болушун алдын алыш керек, төмөндөгүлөрдү жол бербөө менен:

1) генератордун кутусундагы суутектеги кычкылтектин курамын 1,2%дан ашырууну, ал эми калкыма жапкычта, үйлөтүп тазалоочу челекте жана май тазалоочу орнотмонун суутек бөлүп чыгаруучучелегинде2% ашырууну;

2) генератордун ток өткөргүчтөрүндө суутектин курамы 10%дан, ал эми подшипниктердин түпкүчтөрүндө (картеринде)2%тен ашырууну.

Май челегинде суутек жок болушу керек.

224. Генератордон суутекти же абаны инерттүү газ менен чыгаруу зарыл, аны чыгарып бүткөндөн кийинмашинанын чыгышында аныкталган эңазтоптомутөмөнкүдөй болууга тийиш:

1) көмүр кычкыл газы - аба чыгарылгандан кийин 85% жана суутек чыгарылганда 95%;

2) азот - 97% аба менен суутек чыгарылганда.

Абанын же суутектин генератордон инерттүү газ менен үйлөтүлүп чыгарылуусунун толуктугу газдын анализи менен ырасталышы керек.

225. Газ-май тутумунун аспаптарынын жана генераторлордун кутуларын ачуунун алдында суутек инерттүү газ менен, ал эми инерттүү газ аба менен үйлөтүлүп чыгарылышы керек. Маңдайкы калканчтарды, тешиктерди жана башкаларды ачууга көмүр кычкыл газынын жоктугун же (азотту чыгаруу учурунда) абада жетиштүү кычкылтектин (көлөмү боюнча 20% кем эмес) болушун анализ ырастагандан кийин гана жол берилет.

226. Токтотулган далмадал толуктагычтын (синхрондук компенсатордун) шакекчесинин боштугун (камерасын), анын кутусунан суутекти чыгарбастан ачуунун алдында,боштукка инерттүү газдыбергенге чейин, аны толуктагычтынкутусунан бөлүп турган жапкычтын тыгыз жабылышын текшерүү керек.

Боштукта ишти инерттүү газ менен үйлөтүп тазалагандан кийин (аны андан кийин аба менен үйлөтүп чыгаруусуз) жана анализ алгандан кийин баштоого жол берилет.

227. Газ-май тутумунун жабдууларын жана түтүк өткөргүчтөрүн оңдоого чыгаруу учурундажапматээктердин тыгызсыздыктарыаркылуу оңдолуучубөлүктөргө суутектин же инерттүү газдын кирип кетүү мүмкүнчүлүгүн болтурбоо үчүн түтүк өткөргүчтөрдү ажыратып же тыгындарды орнотуу керек.

228. Суутек камтыган газ-май тутумдарынынбөлүктөрүнөн 10 мден аз аралыкта ачык от менен иштөөлөр (электр ширетүү, газ менен ширетүү ж.б.у.с.) иштаккагаз менен жүргүзүлүүгө тийиш, анын үстүнө «Өзүнчө көрсөтмөлөр» сабындаиштин коопсуздугун камсыз кылуу үчүн (тосмолорду орнотуу, бөлмөдө суутектин жоктугун текшерүү ж.б.)кошумча чаралар жазылышы керек.

Генератордун кутусунда, түтүк өткөргүчтөрдө жана суутек менен толтурулган газ-май тутумдарынын аспаптарында түздөн-түз от менен иштөөгө тыюу салынат.

Генераторлордун, газ-майтутумдарынын түзүлүштөрүнүн жанында плакаттарды илип коюу керек: «Суутек. Өрт коркунучу бар!».

229. Токтотулган генератордун газ-май тутумдарындагы оңдоо иштерибуйрутмаменен жүргүзүлүшү мүмкүн.

230. Электролиздик орнотмонуиштетип пайдаланууда кычкылтек же аба менен суутектин жарылуучу аралашмасынын пайда болушуна жол берилбеши керек. Суутектин тазалыгы 98,5, кычкылтек 98% кем болбошу керек.

231. Эгерде басымды жөнгө салгычтардын кароо айнектериндеги суюктуктун деңгээли көрүнбөсө, электролизерлерди иштетпеш керек.

Суутек жана кычкылтек тутумдарынын ортосундагы максималдуу жол берилген басымдын төмөндөшү 1961,4 Па (200 мм суу мамычасынын) ашпоого тийиш.

232. Электролиз орнотмосунун аспаптары жана түтүк өткөргүчтөрү (чогулткучтардан-ресиверден башкасы) иштетилээрдин алдында азот менен үйлөтүлүп бошотулууга тийиш (ГОСТ 9293-74, II сорт). Бул аспаптарды көмүр кычкыл газы менен тазалоого тыюу салынат.

Электролиздик орнотмолордун чогулткучтарын азот же көмүр кычкыл газы менен үйлөтүп тазалоого болот (Мамлекеттер аралык ГОСТ 31958-2012, 31711-2012 жана ЕN-14397-2-2014 стандарттарына ылайык алынган- тамак-аш же техникалык сорттогу көмүр кычкыл газы менен). Эгерде ички текшерүү талап кылынса, бир чогулткучту же алардын тобун суутектен бошотуу үчүн көмүр экикычкыл газы же азот менен үйлөтүп тазалап, башка чогулткуч топторунан бекиткич түзүлүштөр жана кайырма кырлуу кошмонун (флянецтин) тышына чыгып турганкуйрукчалары бартемир тыгындар менен ажыратып, андан кийин таза аба менен үйлөтүп тазалоо керек.

Чогулткучтарды инерттүү газ, аба жана суутек менен тазалоо, алардынкошулмаларынынтоптомдору 3-таблицадагы көрсөткүчтөргө жеткенге чейин жүргүзүлүшү керек.

Чогулткучтардыүйлөтүп тазалоо үчүн 0,05% чейин көмүр кычкылын камтыган техникалык класстагы көмүр кычкыл газы колдонулса, аны тамак-аш көмүр кычкыл газынан өзүнчө сактоо керек.

3-таблица. Чогулткучтутазалоо тартиби

233. Электр орнотмосу 4 сааттан ашык өчүрүлгөндө анын аппараттарын жана түтүк өткөргүчтөрүн азот менен тазалоо милдеттүү түрдө жүргүзүлүшү керек. 1- ден 4 саатка чейин өчүрүлгөн учурда,тутум суутек же кычкылтектин9,807-19,614)х10³Па (0,1-0,2 кгс/см2 чектериндеги басымдынастында калтырууга болот. Орнотмо 1 сааттан аз убакытка өчүрүлгөндө аспапты газдын номиналдык басымында калтырууга жол берилет, мындайда суутек жана кычкылтектин басымдарынынжөнгө салгычтарындагы басымдардын айырмасынын көтөрүлүшүнунбелги бергичтеринөчүрүүгө болбойт.

Эгерде өчүрүү технологиялык тартиптин бузулушуна байланыштуу болсо же өчүрүлгөндөн кийин электролизерден электролиттерди сордуруу зарыл болсо, азот менен үйлөтүп тазалоо милдеттүү болуп саналат.

234. Электролиздик орнотмонун жабдуусун ачуу менен байланышкан ширетүү же оңдоо иштерин жүргүзүүдө үйлөтүп тазалоону суутекжабдуунун акыркы чегине чейин толук жок болгонго дейре жүргүзүлүүгө тийиш.

235. Электролиздикорнотмолор бөлмөсүндө ачык от менен иштөө,орнотмону өчүргөндөн, суутектин жоктугу боюнча абанын анализин алуудан жана үзгүлтүксүз желдетүүнү камсыз кылгандан кийин жүргүзүлүшү мүмкүн.

Оңдолуп жаткан орнотмонун аспаптарында ачык от менен иштерди жүргүзүү үчүн, эгерде ошол эле бөлмөдө башка иштеп турганорнотмо бар болсо, анда иштеп турганорнотмонун түтүк өткөргүчтөрүн оңдолуп жаткандан ажыратып, куйрукчалары бар тыгындарды орнотуу зарыл.От менен иштеген жер калканчыктар менен тосулушу керек.

Суутек толтурулган аспаптарда оңдоо иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

236. Тоңуп калган түтүк өткөргүчтөрдү жана жапматээктерди буу же ысык суу менен гана жылытып эритүүгө болот. Кошмолордон газдын чыгып кетишин атайын агып чыгуулардыиздегичтер же самын эритмеси менен аныктоого болот.Тоңду эритүү жана агып кетүүлөрдү аныктоо үчүн ачык отту колдонууга тыюу салынат.

237. Электролиздик орнотмолор бөлмөсүндө жана чогулткучтардын жанында тамеки чегүүгө, ачык от, электр жылытуу приборлорун жана көчмө чырактарды колдонууга тыюу салынат.

Аспаптарды кароодо жана оңдоодо ичтерин жарыктандыруу үчүн темир торлор менен тосулмаланган 12 Втон ашпаган чыңалуудагы жарылуудан корголгон түзүлүштөгү көчмө чырактарды колдонуу керек.

238.Электролиздик орнотмолор (ЭО) бөлмөсүнүн ичинде жана эшигинде ачык отту колдонууга тыюу салган коопсуздук белгилери илиниши керек; суутектинчогулткучтарындарда «Суутек. Өрт коркунучу бар!»деген жазуусу болушу керек.

239.ЭО бөлмөсүндө жеңил күйүүчү жардыргыч заттарды сактоого тыюу салынат.

240. Электролит менен иштөөдө коргоочу кийимдерди (кебезден жасалган костюм, резина өтүк, резиналашканалжапкыч, резина колкап) жана көз айнекти колдонуу керек. Суюк же каткан түрдөгүшакардын (щелочтун) териге, чачка жана өзгөчө көзгө тийүүсү катуу күйүккө алып келиши мүмкүн.

241. Тыгыздыкты өлчөө үчүн электролит үлгүсүн басым алынгандан кийин гана алуу керек.

242.Электролизерлерге, өзгөчө акыркы плиталарга коргоочу каражаттарсыз тийүүгө болбойт. Тартуучу болттордун капталмалоочу бойшакектерине (втулкага) жана жалгызполярдык плиталардын астындагы зымчыныларда шакардын болушуна жол берилбейт. Бул бөлүктөрдүнкапталмасы бузулса, өрт чыгууга жана кырсыкка алып келе турган алоопайда болушу мүмкүн.

Электролизерлердинжер таманында (полунда)ток өткөрбөгөн килемчелери болушу керек.

243. ЭО жабдуулары жана түтүк өткөргүчтөрү, чогулткучтар жана чогулткучтардан машина залына чейинки түтүк өкөргүчтөр бүткүл узундугу боюнча үзгүлтүксүз электр чынжырын түзүшү керек жана жерге туташтыруучу түзүлүштөр менен туташтырылууга тийиш. ЭО ичинде аспаптар жана түтүк өткөргүчтөр экиден кем эмес жерге жердетилиши керек.

244.Сактооч капкакчаларын текшерүү үчүн орнотмо өчүрүлүп, азот менен үйлөтүлүп тазаланышы керек. Орнотмо иштеп турганда капкакчаларды сыноого тыюу салынат.

245.Басым астында турган аспаптардын жана арматуралардын болттору менен гайкаларын тартууга тыюу салынат. Ийкемтүтүктөр жана кошмотүтүкчөлөрбекем бекитилиши керек.

246.ЭОну жаңы орнотулгандан, капиталдык оңдоодон же узакка токтогондон кийин кайра ишке киргизүү жооптуу инженердик-техникалык кызматкердин көзөмөлү астында жүргүзүлүшү керек.

Орнотмодо оңдоо иштери иштаккагаз мененаткарылышыкерек.

13-бөлүм. Электркыймылдаткычтары

247. Электр кыймылдаткычында же аны кыймылга келтирүүчу механизмдеток өткөрүүчү же айлануучу бөлүктөрүнө тийүү менен байланышкан иш учурларында,электр кыймылдаткычынан чыңалууну алып салуу керек.

Электр кыймылдаткычынын же аны кыймылга келтирүүчу механизмдинток өткөрүүчү же айлануучу бөлүктөрүнө тийүү менен байланышпаган жумуштар иштеп жаткан электр кыймылдаткычында аткарылышы мүмкүн.

248. Электр кыймылдаткычында иштегенде электр кыймылдаткычын бөлүштүрүүчү түзүлүшкө (жыйнактагычка) туташтыруучу кабель чубалгысынын каалаган бөлүгүнө жердетме орнотууга болот. Айлануучу бөлүктөргө тийүү менен байланышпаган механизмдеиштеген учурда жана кошуучу кошмокап ажыратылган учурда кабелдик чубалгыны жерге туташтыруу зарыл эмес.

Эгерде өчүрүлгөн электр кыймылдаткычында иш жүргүзүлбөсө же бир нече күн бою үзгүлтүккө учураса, анда андан ажыратылган кабелдик чубалгы электр кыймылдаткыч тарабынан жерге туташтырылууга тийиш. Кабельдин өзөктөрүнүн(жилаларынын) кесилиши көчмө жердетмени колдонууга мүмкүндүк бербеген учурларда, чыңалуулары 1000 В чейин болгон электр кыймылдаткычтарындакабельдикчубалгыныкабельдин өзөктөрүнүн кесилишинен кем болбогон жез өткөргүч зым менен жердештирүүгө же кабелдин өзөктөрүн өз ара бириктирип жана аларды капталмалапкоюуга жол берилет. Мындай жерге туташтыруу жана кабелдик өзөктөрдү өз ара туташтыруу көчмө жердетме орнотуу менен бирдейыкчам документтерде эске алынышы керек.

249. Соргучтардын, түтүн соргучтардын жана желдеткичтердин электр кыймылдаткычтарында жумушка киргизүү алдында, эгерде аларга кошулган механизмдерден электр кыймылдаткычтарын айландыруу мүмкүн болсо, алардын жапматээктерижана моржапкычтары (шиберлери)жабылып, кулпуланып, ошондой эле электр кыймылдаткычтардын роторлорунун кыймылына тоскоол берүүчү чаралар көрүлүүгө тийиш.

   250. Иш жүргүзүлүп жаткан электр кыймылдаткычтын жанына орнотулган бир түрдөгү же көлөмүнүнчоңдугубоюнча ага жакын электр кыймылдаткычтарында алар иштеп жатканына же камдыкта турганына карабастан «Токто! Чыңалуу» плакаттары илиниши керек.

251. Электр кыймылдаткычтарынын алар иштеп жатканда айлануучу бөлүктөрүнүн тоскучтарын алып салууга тыюу салынат.

252. Электр кыймылдаткычтарын кол менен башкаруучу жетектери бар иштетүүчү аспаптар аркылуу өчүрүп күйгүзүүлөрдү ток өткөрбөс кол каптарды колдонуу менен жүргүзүү керек.

253. Жапматээктердин, аткаруучу механизмдердин электр жетектерин (иштеткилерин) иштетип көрүү, алардынэлектр жетектерин жапкычтар (шиберлер), жапматээктер, жана башка түзүлүштөр менен кошкон учурда алар орнотулган технологиялык цехтин сменалык башчысынын уруксаты менен ишкертоп тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш.

Уруксат берилгендиги жөнүндө технологиялык цехтин шууту журналына, ал эми бул уруксатты алуу жөнүндө –иштетип көрүүнү жүргүзүүчү цехтин (бөлүмдүн) шууту журналына жазуу керек.

254.Жөнгө салуучу түзүлүштүн, жана жабуучу арматууралардын аткаруучу механизми менен кошулбаган электр жетектеринин электр түзмөктөрүн оңдоолорун жана жөнгө салууларынбуйрутма менен аткарууга уруксат берилет. Аларды иштетип көрүүгө уруксатты буйрутма берген кызматкер берет. Бул тууралуу жазууну буйрутманы каттоо учурунда жасаш керек.

255.Иш толук аяктаганга чейин электр кыймылдаткычын сыноо тартибинде иштетип көрүү үчүн күйгүзүү тартиби төмөнкүдөй:

1) иштаккагаз менен иш аткарылган учурда иш жүргүзүүчү 5-таблицада иштин бүтүшүн тариздейт жана иштаккагаздытапшырат;

2) буйрутма (тескеме)боюнча иштерди аткарууда иш токтотулуп, ишкертоп чыгарылууга тийиш.

Сыноо катары иштетип көргөндөн кийин 5-таблицада каттоо менен кайра экинчиирет ишке киргизүү жүргүзүлөт.

Буйрутма менен иш аткарган учурда буйрутма жаңыдан берилет.

14-бөлүм. Өчүрүп-күйгүзүүчү аспаптар жана толукталган

бөлүштүрүүчү түзүлүштөр

256. Алыстан башкарылуучу өчүрүп-күйгүзүүчү аспаптардагы жумуштарга ишке киргизүү алдында төмөнкүлөр аткарылышы керек:

1) жетектин (иштеткинин) көмөкчү(башкаруу, белги берүү, жылытуу ж.б.)жана күчтүк чынжырларын ажыратуу;

2) өчүргүчтөрдүн челектеринеже шыкалмаабалыкжетектерге (иштеткилерге) аба берүүчү түтүк өткөргүчтөрүндөгү жапматээктери жабылыпжана алардын ичиндеги аба атмосферага чыгарылат, мындай учурдачыгаруучу тыгындар (сарпбашкаргычтар- клапандар) ачык абалда калтыруу;

3) күйгүзүүчүжүктү же күйгүзүүчүсерпилгичтерди иштебей турган абалга келтирүү;

4) аралыктан башкаруу ачкычтарында “Кошпогула! Адамдар иштөөдө"жана жабык жапматээктерде"Ачпагыла! Адамдар иштөөдө” плакаттарыилиниши керек.

257.Өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптарды жөндөө жана ирээтке салуу учурунда сыноо катарыкүйгүзүү жана өчүрүү үчүн жетектин (иштеткинин) көмөкчү жана күчтүк чынжырларын убактылуу иштетүүгө, ошондой эле жетекке (иштеткиге) жана өчүргүчкө убактылуу аба берүүгө жол берилет. Бул учурда “Кошпогула! Адамдар иштөөдө"жана"Ачпагыла! Адамдар иштөөдө” плакаттарыалынып коюлушу керек.

Өчүрүп-күйгүзүүчүаспапты иштетип көрүү үчүн кезметчинин уруксаты мененжөндөө жана ирээтке келтирүү иштерин аткаруучу жумушчуаралыктан өчүрүп күйгүзүүшүмүмкүн. Жергиликтүү кезметчиишкерсандары жок электр орнотмолорунда мындай уруксат талап кылынбайт.

Сыноо катары иштетилип көрүлгөндөн кийинөчүрүп-күйгүзүүчү аспапта иштерди улантуу керек болгон учурда, кезметчи же иш жүргүзүүчү (аспапты алыстан күйгүзгөндөр жана өчүргөндөр) тарабынан, 256-орунбелгинин талаптары аткарылышы керек.

258. Жумушчу басым астындагы аба өчүргүчкө көтөрүлүүгө сыноо жана жөндөө (басаңдаткычтарды-демпферлерди тууралоодо, виброграммаларды алууда, өлчөөчүаспаптаргаөткөргүчтөрдү кошуу же аларды ажыратууда, аба чыккан жерлерди аныктоодо ж.б. учурларда)иштерин жүргүзүү учурунда гана жол берилет.

Бөлгүч жумушчу басым астында турганда, аба толтурулган бөлгүчү бар ажыратылган аба өчүргүчкө чыгууга тыюу салынат.

259. Аба өчүргүчтөрүнүн ным өткөзбөстүктөрүн (тыгыздыгын) заводдук насааттамаларга ылайык төмөндөтүлгөн басымда текшерүү керек.

260. Сыноо жана жөндөө үчүн аба өчүргүчкө чыгуудан мурун, төмөнкүлөрдү аткаруу керек:

1) башкаруу чынжырларын ажыратуу;

2) жергиликтүү башкаруу баскычын жана жүргүзүүчү сарпбашкаргычты бөгөттөө (мисалы, аба өткөрүүчү түтүктөрдү ажыратуу, үкөктөрдү бекитүү ж.б.) же өчүргүчтүн жанына насааттама алган ишкертопмүчөсүн коюу керек, ал иш жүргүзүүчүнүн көрсөтмөсү боюнча бир гана аныкталган кызматкерге (башкаруу чынжырларын күйгүзгөндөн кийин)өчүргүчтү өчүрүп-күйгүзүүгө уруксат берип тургандай болушу керек.

Басым астында турган аба өчүргүчтө адамдар болгон учурда башкаруучу жана бөлүштүрүүчү үкөктөрдө иштердин баары токтотулууга тийиш.

261.Аба өчүргүчтөрдү жөндөө жана сыноо үчүнөчүргүчтөрдү ачып жана жабуу учурундаанын жанында адамдардын болушуна тыюу салынат.

Сыноо жана жөндөө боюнча иш жүргүзүүчү(же ал тарабынан ыйгарым укук берилген ишкертоп мүчөсү) ишкертоп мүчөлөрү коопсуз аралыкка же баш калкалоочу жайга чыгарылгандан кийин гана өчүргүчтү иштетүүгө буйрук берүүгө тийиш.

262. Адамдардын аба чогулткуч ичинде болушуна байланыштуу ишке киргизүү учурларында төмөнкүлөрдү аткаруу зарыл:

1) аба өткөргүчтөрдүн (алар менен аба берилиши мүмкүн болгон) жапматээктерди жабуу, аларды кулпу менен бекитүү, жапматээктерге“Ачпагыла! Адамдар иштейт ” плакаттарын илүү;

2) аба чогулткучундагы басым астындагы абаны атмосферага чыгаруу, аба чыгаруучу сарпбашкаргычты(клапанды) ачык калтыруу менен;

3) аба берүүчү аба өткөргүчтү аба чогулткучунан ажыратып, ага тыгындарды орнотуу.

263.Өчүргүчтүнчелектериндегижана аба чогулткучтагыманометрлердин нөлдүк көрсөткүчү кысылган абанын жоктугунун ишенимдүү белгиси боло албайт. Кирип чыгуучу тешиктердин капкактарын чечүү учурундаболтторду жана гайкаларды тикеден-тик буроо алдында, чыгаруучу сарпбашкаргычтарды же жапматээктерди ачуу аркылуу кысылган абанын жоктугуна көз жеткендей болушу керек.

Чыгаруучу сарпбашкаргычтарды же жапматээктердикирип-чыгуучу тешиктин капкагын бекиткен баардык болт жана гайкаларынбурап бекиткенден кийин гана жабууга уруксат берилет.

264.ИБТ (ички бөлүштүрүүчү түзмөктөрдүн)бөлүкчөсүндө(отсекте) иштегенде жабдуунуарабасы мененсыртка чыгаруу керек; бөлүкчөнүн ичиндеги чыңалуу астында калган ток өткөрүүчү бөлуктөрдүн пардолорун кулпулап бекитип, “Токто! Чыңалуу" плакатын илүү керек, иштей турган бөлүкчөдө “Бул жерде иште” деген плакат илинши керек.

265.ИБТнын тышында аларга кошулган жабдууларда же андан чыккан аба жана кабельдик чубалгыларда иштеген учурда өчүргүч арабасы мененүкөктөн чыгарылууга тийиш; парданы же эшиктерди кулпулап бекитип, аларга “Күйгүзбө!” Адамдар иштеп жатат” же “Күйгүзбө! Чубалгыдаиштер жүргүзүлүүдө" плакаттары илинет.

Бул учурда, төмөндөгүлөргө жол берилет:

1) эгерде жерге туташтыруучу бычактар менен арабадагы өчүргүчтүн ортосунда бөгөттөгүчбар болсо, бул бычактарды күйгүзгөндөн кийин арабаны байкалуучу (контролдук) абалга коюуга;

2) ИБТнын үкөктөрүндө мындай бөгөттөөчү же жерге туташтыруучу бычактар ​​жок болгон учурда, арабаны көзөмөлдөөчү (контролдук)жана чыгарылган абалдардын ортолук аралыгындакулпулап бекитилген шартта коюу керек. Араба ортолук аралыкта, кошулманын жерге туташтырылганына карабастан,калтырылып коюлушу мүмкүн.

Чыгуучу аба чубалгыларындаиш алып барган учурлардаачык бөлүштүрүүчү түзүлүштүн (ИБТынын) үкөгүндө жердетме орнотулганда 177-орунбелгинин талаптарын эске алуу зарыл.

266.Качандыр, чыгуучу аба жана кабелдик чубалгыларда же аларга туташтырылган жабдууларда, анын ичинде электр кыймылдаткычтарына туташтырылган механизмдерде, ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөн тышкары жумуштаржүргүзүлбөсө же ИБТынын үкөгүндө жердештирүү аткарылса, арабаны өчүргүчү менен,башкаруучу жана коргоочу чынжырларында иштешин сынап көрүү жана иш алып баруу үчүнконтролдук (көзөмөлдөөчү) абалга коюуга уруксат берилет .

267. Вакуумдук өчүргүчтөр менен жабдылган ИБТлардажалын өчүрүүчү камераларды жогорку (амплитудалык) мааниси 20 кВ жогору болгон чыңалуу менен сыноолордү жүргүзүү,ишкерсандарды пайда болгон рентген нурларынан коргоо үчүн атайын калкан (экран) колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

15-бөлүм. Ток оодаргычтары, электроддук казандар,

электр чыпкалары

§ 24. Ток оодаргычтары

268. Ток оодаргычтардын экинчи оромуна кошулган (туташтырылган) чынжырларды ажыратууга тыюу салынат. Эгерде бул чынжырлардыажыратуу зарыл болсо, алар ажыратууга болжолдолгон орунга чейин (ток оодаргычынан эсептегенде) алдын ала сагак менен кошуп бириктирилишикерек. Сагакты орнотууда капталмаланган туткалары бар аспапты колдонуу керек.

269. Ток оодаргычтарында же алардын экинчи оромуна туташтырылган чынжырларда иштөөдө төмөндөгү сактык чараларын колдонуу керек:

1)аларга кошулуучу чынжырларды жасоо (монтаждоо) аяктаганга чейин экинчи оромдун кыскычтарыкыска туташылышы керек. Жасалып бүткөн (монтаждалган) чынжырларды ток оодаргычтарга туташтыргандан кийин кыска туташуу кыскычтардын жакынкы жыйындысына которулуп жана монтаждоо аяктагандан, жана жасалган чынжырлардын туура туташтырылгандыгы текшерилгенден кийин гана алынып салынышы керек;

2) баштапкы (биринчи) оромго токтун импульстарын берүүдөн мурда,кошулуунун карама-каршылыгынтекшерүү учурунда,аспаптар экинчи оромдун кыскычтарына туташтырылууга тийиш.

Орнотуу (монтаждоо) жана ширетүү иштерин жүргүзүү учурунда баштапкы (биринчи) оромдордун өтмөктөрүн ток өткөрүүчү катары колдонууга тыюу салынат.

§ 25. Электроддук казандар

270.Капталмаланган кутусу бар 1000 В чейинки электроддук казандын кабы кулпу менен бекитилиши керек. Казандагы чыңалууну алып салгандан кийин гана кабыначууга уруксат берилет.

271.Күйүп турган электрод казандарынын түтүк өткөргүчтөрүндө, түтүк өткөргүчтөрдүн коргоочу жердеткичин бузуучу иштерди жүргүзүүгө тыюу салынат.

272. Түтүк өткөргүчтөрдү ажыратууда биринчи кезекте электр ширетүү жолу менен ажыратылган бөлүктөрдүн ортосундаишенимдүү темир тийимин камсыз кылуу зарыл. Эгерде ажыратылуучу жерден айланып өтүүчү жол бар болсо, анда мындай тийим жасоо талап кылынбайт.

§ 26. Электр чыпкалары

273. Электр чыпкаларыништетип пайдаланууда төмөндөгүлөргө тыюу салынат:

1) адамдар электрчыпкаларындатурганда титиретүү механизмдерин иштетүү, иш жетектөөчүнүн атайын көрсөтмөсү боюнча иштаккагаздакөрсөтүлгөн учурларды кошпогондо;

2) бир эле учурда бункерлеринде жана бөлүкчөлөрүндө оңдоо иштерин жүргүзүүгө;

3) азыктандыруучу түзүлүштөрдүнбөгөттөгүчүбузук учурда, электр чыпкаларынын бөлүкчөлөрүнүн, обочолотуучу кутулардын ж.б. жабылма тешиктери жана оюктарынын бекиткичтери жок же бузук болгон учурларда электр чыпкаларга жана аларды азыктандыруучу кабелдерге чыналуу берүүгө;

274. Электр чыпкалардынкандайдыр болбосун бир бөлүкчөсүндө (электр талаасында), камдыкта турган өтмөгүндө, бөлүкчөнүн (электр талаасынын)азыктандыруучу кабелдеринин каалаганында жумуштарды жүргүзүү учурларындабаардык бөлүкчөлөрдүн (электр талааларынын) баардык азыктандыруучу түзүлүштөрү жана кабелдери ажыратылып, жерге туташтырылууга тийиш.

275. Электрчыпкаларынынбөлүкчөсүнө адамдарды ишке киргизүудөн мурун алар желдетилип, бункерлеринин күлү тазаланып коюлушу керек. Температура 33 ° C жогору эмес болушу керек.

276. Электр чыпканыөчүргөндөн кийин электр түзүлүштөрдү жерге туташтыруу менен андан жана азыктандыруучу кабелдерден туруктуу дүрмөттү алып салуу керек. Электр чыпканын жерге туташпаган бөлүктөрүнө тийүүгө тыюу салынат.

277. Электр чордондорундаэлектр чыпкаларын тейлөө боюнча,бул гүл тоскуч орнотмонун өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен, жергиликтүү насааттама түзүлүшү керек. Насаатама,цехтер аралык тейлөө аймактарынын бөлүштүрүлүшүнө жараша,электр чыпкаларында иштөөгө иштаккагазберүүнүн жанаишке киргизүүнүн тартибин жөнгө салууга тийиш. Насааттаманы түзүүдө ушул Эрежелердин жана «Электр чордондорунун жана жылуулук тармактарынын жылуулук-механикалык жабдууларын иштетип пайдалануудагы коопсуздук эрежелеринин» талаптары эске алынууга тийиш.

16-бөлүм. Топтогуч батареялары, туруктуу тыгыздоочтор

278.Топтогучтар бөлмөсү дайыма кулпуланып жабык турушу керек. Бул бөлмөлөрдүкарап текшерип туруучу жана аларда иштеген адамдарга ачкычтар жалпы негизде берилет.

279. Топтогучтар бөлмөсүндө тамеки тартууга, ага от менен кирүүгө, электр жылытуу шаймандарын пайдаланууга, учкун чыгара турган аспаптарды жана шаймандарды колдонууга тыюу салынат (288-орунбелгиде көрсөтүлгөндөрдөн тышкары).

Топтогучтар бөлмөсүнүн эшигинде: “Топтогучтар”, “Өрт коркунучу бар”, “Тамеки тартууга болбойт” деген жазуулар же ачык отту колдонууга жана тамеки тартууга тыюу салуу жөнүндө тиешелүү коопсуздук белгилери илиниши керек.

280.Сордуруп-чыгаруучу желдеткичтери бартоптогучтар бөлмөлөрүндө желдеткичтер дүрмөттөө башталганга чейин күйгүзүлуп жана газ чыгарылгадан кийин өчүрүлүшү керек, бирок дүрмөттөө (кубаттоо) аяктагандан кийин 1,5 сааттан эрте эмес.

281. Ар бир топтогучтарбөлмөсүндө төмөнкүлөр болушу керек:

1) электролиттерди жасоо жана аны идиштерге толуктап куюуу үчүн сыйымдуулугу 1,5-2 литр болгон чорголуу (же кумура) айнек же фарфордон жасалган туткалуу идиш (кружка) ;

2) кычкылдык батареялары үчүн аш содасынын жана щелочтуу батареялар үчүн бор кычкылдыгынын же уксус эссенциясынынбейтарапташтыруучу (нейтралдаштыруучу) эритмелери.

282. Электролит, тазаланган (дистиляцияланган) суу жана бейтарапташтыруучу (нейтралдаштыруучу) эритмелери бар баардык идиштерде тиешелүү жазуулар болууга тийиш (аталыштары көрсөтүлөт).

283. Кычкылдык, анын аталышы жазылган сырга менен жабдылган, тыгыздалган тыгыны бар,чоң айнек бөтөлкөлөрдө сакталышы керек. Батареяны иштетип пайдалануу үчүн керектүү өлчөмдөгү кычкылдыгы бар бөтөлкөлөр жана бош бөтөлкөлөр топтолгучтар бөлмөсүнүн жанындагы өзүнчө бөлмөдө сакталышы керек. Бөтөлкөлөрдү жертаманга себеттерге же жыгач жашиктерге салып коюу керек.

284. Кычкылдыктар, шакарлар жана коргошун менен атайын окутуп даярдалган адамдар иштеши керек.

285. Кычкылдыктар жана шакарлар бар айнек бөтөлкөлөрдү эки жумушчу көтөрүп жүрүүгө тийиш. Бөтөлкө себет менен бирге туткасы бар атайын жыгач жашикке же ортосунда тешикчеси жанажыгач тордомосу бар атайын зембилге салынышы, анын ичине бөтөлкө себет менен бирге бийиктикгинин 2/3 бөлүгүнө кирип турушу керек.

286. Электролитти даярдоодо кычкылдыкты акырындык менен (эритмени интенсивдүү ысытпоо үчүн) кружкадан ичке агым менен шорголотуп фарфор же башка ысыкка чыдамдуу идиштегитазаланган сууга куюу керек. Бул учурда электролитти такай таякча же айнек түтүк, же кычкылдыкка туруктуу пластмассадан жасалган аралаштыргыч менен аралаштырып туруу керек.

   Электролитти, кычкылдыкка суу куюп даярдоого тыюу салынат. Даяр электролитке суу кошууга мумкун.

287. Кычкылдык жана шакар (щелоч) менен иштөөдө костюм (кычкылдык үчүн кылчыкжүндүү кездемеден жана шакар (щелоч) үчүн кебезден жасалган), резина өтүк (шымдын астына) же гөлөч, резина алжапкыч, көз айнек жана резина колкап кийүү керек.

   Жегич (күйдүрмө)шакарлардын бөлүктөрүн, аларды алдын ала таарга ороп, атайын бөлүнгөн жерде майдалоо керек.

288. Топтогучтар бөлмөсүндө пластиналарды ширетип иштөөгө төмөнкү шарттарда жол берилет:

1)ширетүүнүдүрмөттөө аяктагандан кийин 2 сааттан эрте эмес убакытта жүргүзүүгө жол берилет.

Такай дүрмөттөө ыкмасы боюнча иштеген батареялар иш башталаарга чейин 2 саат калганда дүрмөт кайтуутартибине которулууга тийиш;

2) жумушту баштоонун алдында бөлмөнү 2 саат желдетүү керек;

3) ширетүү учурунда бөлмө үзгүлтүксүз желдетилип турушу керек;

4) ширетүүчү жер батареянын калган бөлүгүнөн отко чыдамдуу калканчтар менен тосулган болушу керек;

5) коргошун жана анын кошулмалары менен ууланууну болтурбоо үчүн атайын сактык чараларын көрүү жана батареяларды иштетип пайдалануу жана оңдоо боюнча насаатамаларга ылайык иштөө тартиби аныкталууга тийиш;

6) жумуш иштаккагаз боюнча аткарылышы керек.

289. Жумуштарды жүргүзүүдө тыгыздоочтор аларга же алардын ток өткөзүүчү бөлүктөрүнө тийгенге чейин, орнотмо, азыктандыруучу электр булагынан ажыратылгандан кийин,өтмөктө же бирин-экинтыгыздоочтордуничине орнотулган дүрмөткайтаруучу түзүлүштөрдүн бар экендигине карабастан,дүрмөттөрүн кайтаруу керек.

Тыгыздоочтордун, өз алдынча корголгон учурда(калдык чыңалууну нөлгө чейин төмөндөтүп),дүрмөттөрүн кайтаруу,чыгыгыштарын кыска жана тулкусуна (кутусуна) жерге туташтыруучу өткөргүч бекитилгентемир өзөктүү (кесилиши 25мм² кем эмес) капталмалоочусап менен кыска туташтыруу жолу менен дүрмөт кайтаруусуишке ашырылат.

Топтук жана бир гана жалпы корголгон учурларындаошол эле темир өзөктүн жардамы менен батареянын өтмөгүндө тийиштүү ток өткөрүүчү өтмөктөр кыска туташылат. Эгерде тыгыздооч кенотрондук аппарат менен жогорку чыналууда сынноодон өтсө, дүрмөт кайтаруу,дүрмөтү кайтарылып жаткантыгыздоочтун чыңалуусунун негизинде тандалган кандайдыр бир каршылык аркылуу жүргүзүлөт. Чоң сыйымдуулуктагы тыгыздоочтордун дүрмөтүн кайтаруу вольтметр аркылуу жүргүзүлүшү мүмкүн. Жогорку чыңалууда сыноолор жүргүзүлгөндөн кийинкандай гана болбосун номиналдуу чыңалууларда тыгыздоочтордун дүрмөт кайтарууларын кыска кошуу менен жүргүзүүгө болбойт.

290. Тыгыздоочтордунчыгыштары, эгерде алар электр түзмөктөрүнө туташтырылбай, бирок электр талаасынын (илептик чыңалуу) аймагында болсо, бири-бирине кыска кошулуп турушу керек.

291. Тармактан ажыратылган, жеке реактивдүү кубаттуулуктунордун толуктоого ээ болгон асинхрондук электр кыймылдаткычынын оромдорунункошуучу кыскычтарынатыгыздоочтордундүрмөттөрү кайтарылганга чейин тийүүгө тыюу салынат.

292. Үчхлордифенил (ҮХД) сиңирилген жана агуугаучурагантыгыздоочторду жылаңач кол менен тийүүгө болбойт. Эгерде ҮХД териге тийсе, терини самын менен жууп, көзгө кирсе, көздү бор кислотасынын алсыз эритмеси же экикөмүркычкылдуу натрий (гидрокарбонатынын) эритмеси (бир стакан сууга бир чай кашык аш содасы) менен чайкоо керек.

17-бөлүм. Кабель чубалгылары

§ 27. Жер жумуштары

293. Жер астындагы курулуштар жана коммуникациялар жайгашкан аймакта кабелдерди оңдоо же төшөө менен байланышкан жер жумуштары иш жетектөөчүнү дайындоо жана ишкананын же цехтин бул курулуштарды жана коммуникацияларды иштетип пайдалануусуна жооптуужетекчилеринин жазуу жүзүндөгү уруксаты менен жүргүзүлүүгө тийиш.Уруксат кагазга коммуникациялардын жайгашкан жерин жана тереңдигин көрсөтүүчү план тиркелүүгө тийиш.

294. Эгерде пландарда белгиленбеген кабелдер, түтүк өткөргүчтөр, жер астындагы курулуштар, ошондой эле ок-дарылар табылса, табылган курулуштардын менчик укугу такталганга жана ишти улантууга тиешелүү уюмдардан уруксат алынганга чейин жер иштери токтотулушу керек.

295. Кабелдердин трассаларынан 5 мден жакыныраак сокку уруучу машиналарды жана механизмдерди, ал эми жер казуучу машиналарды - кабелдикчубалгынын коргоочу аймагында колдонууга тыюу салынат.

296. Жер казуучу машиналарды КЧнын коргоо аймагында колдонууга бул чубалгыны иштетип пайдаланган ишкерсандар жүргүзүүчү жер казуу иштеринде гана жол берилет. Түзмө-түз эле кабелдин үстүнөн казуу жумуштарын жүргүзгөндө жер казуучу машиналарды жана шыкалма аба менен иштеген шаймандарды, ошондой эле ломду жана киркелердикабелге же коргоочу каптоого чейин кеминде 0,3 м топурак катмары калган тереңдикке чейин колдонууга уруксат берилет.Мындан ары казууну кол күрөк менен жүргүзүү керек.

297. Кышында күрөк менен казууну топурак жылытылгандан кийин гана баштоого болот. Мында жылуулук булагынын кабелдерге жакындашы 15 смден жакын болбошу керек.

298. Чуңкурларды, узундукууш чуңкурларды казуудагы жумуш ордулары“Курулуштагы эмгекти коргоо” (СН КР 12-01:2018)курулуш ченемдерининталаптарына ылайык тосулган болушу керек.Тосмодо эскертүүчү белгилер жана жазуулар, түнкүсүн болсо жарыктандыруучу белгилер болушу керек.

299. Жумшак (борпоң) же нымдуу жерде узундукууш чуңкурларды казууда, урап калуу коркунучу болгон учурда, алардын капталдары ишенимдүү бекемделиши керек.

Бош эшилме кыртыштарда иш капталдарды бекитбестен, бирок кыртыштын табигый эңкейиш бурчуна туура келген жантайыңкы кылыпказылышы мүмкүн.

300. Табигый нымдуу топурактарда, жер астындагы суулар жана ага жакын жер астындагы курулуштар жок болгон учурда вертикалдуу капталдары бар чуңкурларды жана узундукууш чуңкурларды бекитпей казууга: 1 мден ашпаган тереңдикке -төгүлүп төшөлгөн, кумдуу жана ири калдыктуу кыртыштарда; 1,25 м ашпаган тереңдикке- кумдуу чоподо; 1,5 м ашпаган тереңдикке– чопо топурактарында уруксат берилет.

Тыгыз, байланышы бириккен топурактарда вертикалдуу капталдары бар узундукууш чуңкурлардыротордук жана узундукууш чуңкурдук экскаваторлор менен 3 мден ашпаган тереңдикте бекиткичтерди орнотпостон казууга болот.Мындай учурларда узундукууш чуңкурларга адамдардын түшүшүнө жол берилбейт. Узундукууш чуңкурларда адамдардын жайгашуусу зарыл болгон жерлеринде бекиткичтер коюлуп же жантаймалар жасалышы керек.

Кыш мезгилинде кыртыштын (кургактан башкасы) тоңдун тереңдигине чейинбекиткичтери жок иштетүүгө жол берилет.

301.300-орунбелгиде көрсөтүлгөндөрдөн айырмаланган шарттарда, чуңкурлар жана узундукууш чуңкурлар жантаймалуубекиткичтери жок, жевертикалдуу капталдарынтолук бийиктигине чейин бекитүү менен иштелип чыгышы керек.

302. Тереңдиги 3 мге чейинки чуңкурларды жана узундукууш чуңкүрларды бекитүү дайымакатталуу мененжана үлгүдөгү долбоорлор боюнча жүргүзүлүшү керек.

§ 28. Кабелдерди жана кошмокаптардыилүү жана бекитүү

303. Ачык кошмокаптарузундукууш чуңкурлардын үстүнө туурасынан ташталган устундарга зым же зымаркан менен илинген тактайга бекитилип, кутулар менен жабылышы керек. Кутунун бир капталы алынма болушу керек жана мыктарды колдонбостон бекитилиши керек.

Казылган кабелдерди жаап турган кутуларга эскертүү плакаттары же коопсуздук белгилери илиниши керек.

304. Кабелдерди илүү үчүн жанындагы кабелдерди, түтүк өткөргүчтөрдү жана башкаларды колдонбоо керек. Кабелдерди алар жылбай тургандай кылып илүү керек.

§ 29. Кошмокаптарды ачуу, кабелдерди кесүү

305.Кошмокаптарды ачуудан же кабелди кесүүдөн мурда, оңдоло турган кабелде иш жүргүзүлө тургандыгына, бул кабель ажыратылгандыгына жана анда жумуш алып баруу үчүнкерек болгон техникалык иш-чаралар аткарылгандыгына ынануу керек.

306. Жумуш ордунда оңдолуучу кабельтөмөнкүдөйаныкталат:

1) тоннелге, коллекторго, каналга жана башка кабелдик курулмаларга же имараттардын дубалдарын бойлото кабелди тартууда –узатасынан карап салынгандыгын чиймелер жана түзмөктөр жана илинген сыргалары (биркалары) менен салыштырыптекшерүү;

2) кабелди жерге төшөөдө - төшөө чиймелери менен анын жайгашкан жерин текшерүү. Бул максатта,топ кабелдердин туурасынан, алдын ала баардык кабелдерди көрүүгө мүмкүндүк берүүчү көзөмөлдөөчү (контролдук) узундукууш чуңкур (шурф) казылып коюлушу керек.

307.Кабелдеги көрүнүктүүбузулушу жок болгонбаардык учурларда, рамкасы бар кабелиздөөч колдонулушу керек.

308. Кабелди кесүүдөн же туташтыруучу кошмокапты ачуудан мурун атайын аспаптын жардамы менен чыңалуу жок экенин текшерүү керек. Туннелдерде, коллекторлордо, кудуктарда жана башка кабелдик түзүлүштөрдө, эгерде ал алыстан башкарылса, аппаратты колдонууга жол берилет. Аппарат зооткаптаманыжана кабелдик кабыкчанытамырчатарамдарга чейин тешилишин же кесилишин, алардын ортосундагы кыска туташууну жана жерге туташтырууну камсыз кылууга тийиш.

309.Тешүүчү шайманды жердештирүү үчүн, топуракка кеминде 0,5 м тереңдикке чөмүлгөн жердеткичти же кабельдин зооткаптамынколдонсо болот.Жерге туташтыруучу өткөргүчтүзооткаптамга туташтыруукаамытчаларды колдонуу менен жүргузүлөт; каамытчанын астындагы зооткаптам тазаланып коюлушу керек. Зооткаптамдат баскан учурларда, жердештирүүчү зымды кабелдин темил кабыкчасына кошууга жол берилет.

310. Эгерде кабелдин бузулушунун натыйжасында ток өткөрүүчү бардык тамырчатарамдары ачылган болсо, анда чыңалуу жок экендигин түздөн-түз чыңалуу көрсөткүчү менен кабелди тешпестен текшерүүгө болот.

311. Ийнеси жана кесүүчү учу бар калкамасапты колдонгондо атайын тоскуч колдонуу керек.

Кабельди тешип жатканда ток өткөзбөөчү колкаптарды жана коргоочу көз айнектерди кийүү керек, мындайдаузундукууш чуңкурдун үстүндө капталмалангантегиздикте тешилүүчү кабелден мүмкүн болушунча алыс туруу керек.

Кабелди тешүүнү эки жумушчу аткарышы керек: ишке киргизүүчү жана иш жүргүзүүчү; алардын бири түздөн түз кабелди тешет, экинчиси байкоожүргүзөт.

312. Электр чородондорунун жана көмөкчордондордун ички кабелдик чубалгыларында, кабелдердин узундугу жана тартуусунун ыкмасычиймелерди, сыргаларды, кабел издөөчүаспаптардыколдонуу менен оңдолуучу кабелди так аныктоого мүмкүнчүлүк болгон учурда, иштаккагаз берүүчүнүн ыктыяры боюнча кабелди кесүүдөн же кошмокапты ачуудан мурун, тешпөөгө жол берилет.

313.Бириктирүүчү кошмокаптарды ачуу жана кабелди кесүү, алдын ала тешүү жүргүзүлбөгөн учурларда, жерге туташтырылган шаймандар менен, ток өткөзбөөчү колкаптарды жана коргоочу көз айнектерди кийип жана капталмалоочу тегиздиктин үстүндө туруп, аткарылышы керек.

Алдын ала тешилген кабелде, ошол эле иш аракеттер (операциялар) саналып өткөн кошумча коопсуздук чараларды аткарбастан жүргүзүлүшү мүмкүн.

§ 30. Кошмокаптарды толтуруу үчүн курамдар менен иштөө, газ күймөлөрүн колдонуу

314.Кошмокаптарды толтуруучукурамдар капкагы жана чоргосу бар атайын темир идиште жылытылат. Курамдары барачыла элек банкаларды жылытууга тыюу салынат.

315.Кошмокаптарды толтурууда ысытылган курамдар жана кандоочтор мене иштеген учурда таар кол каптар жана коргоочу көз айнектер колдонулушу керек.

Жеңди кол каптын үстүнөн билегине жеткизип байлоо керек же болбосо чыканакка жеткен кол каптардыпайдалануу керек. Ысык курамдары жана кандоочтору бар идиштерди колдон колго берүугө тыюу салынат. Берүү учурунда аларды жерге же бекем тегиздикке коюу керек.

316.Кошмокаптардыкуюп толтуруу үчүн эриген курамды алдын ала ысытылган темир таякча же кашык менен аралаштыруу керек. Ысытылган курамдарга нымдын киришине жол берилбейт.

Газ күймөлөрү же темир мештер (плиталар) менен ысытылып отургузулуучу кошмокаптарды жасоодо (монтаждоодо) төмөндөгүлөргө тыюу салынат:

- газ челегин иштөө ордунан 5 м жакын жайгаштырууга;

- кыш мезгилинде басымды жогорулатуу үчүн газ челегин жылытууга;

- сарпжөндөгүчту үйлөтүп тазалоо учурунда газдын агымы тарапта турууга (жайгашууга);

- газдын агып чыгуусун текшерүүну жана сарпжөндөгүчтүн тоңун эритүүнүот менен жүргүзүүгө;

- газ челегинин сарпжөндөгүчүнүн ачык абалында газ күймөнү жана плитаны кошуп ажыратууга.

317. Суук мезгилде кошмокаптарды ысык курамдар менен толтуруудан мурун жылытуу керек.

§ 31. Кабелдерди төшөп жайгаштыруу жана кайра жайгаштыруу,кошмокаптардыкоторуу

318.Кабели менен болгон барабанды тоголотуу учурундаиштеп жаткандардын кийимдерин анын чыгып турган бөлүктөрүнүн илип кетпөөсу үчүн чара көрүү зарыл.

Кабели менен болгон барабанды горизонталдуу түздүктө катуу жер же бышык төшөмдүн үстү менен токтотуучу жөндөгүчү бар болгон учурда гана жылдырууга болот.

Кабелдерди, бош барабанды, механизмдерди, жөндөгүчтөрдү жана шаймандарды топурактынурап түшүүчү призмасынын сыртына жана узундукууш чуңкурдүн четинен 1 м жакыныраак жерге коюу керек.

319. Кабелди кол менен төшөөдө жумушчулардын саны, ар бири үчүн, эркектерге 35 кг, аялдарга 15 кг салмактан ашпаган кабелдин бөлугүтуура келгендей кылуу керек. Жумуш, таар кол кап кийип жасалышы керек.

320. Кабелди төшөөдө бурулуунун ички бурчунда турууга, ошондой эле кабелдик трассанын бурулуштарында кабелди кол менен кармап турууга тыюу салынат. Мындайда бурчтукчыгырыктар орнотулушу керек.

Электр тогу менен кабелдерди жылытуу үчүн чыңалуусу 380 В жогору болгон оодаргычтарды колдонууга тыюу салынат.

321.Кабелдерди которууну жана кошмокаптарды көтөрүп жылдыруунукабель чубалгысын ажыраткандан кийин жасоо керек.

Зарыл болгон учурда төмөнкү шарттарды сактоо мененток өткөрүүчү кабелдердин ордун алмаштырууга жол берилет:

1) жылдырыла турган кабелдин температурасы 5°Сдан төмөн эмес болушу керек;

2) кабелдин жылдырылуучу бөлүгүндөгүкошмокаптар тактайларга каамытча менен катуу бекитилиши керек;

3) жумуштуаткаруу үчүн ток өткөзбөс кол каптар колдонулушу керек, анын үстүнөн механикалык бузулуулардан коргоо үчүн таар кол кап кийүү керек;

4) жумушту V-топтогу кызматкердин көзөмөлү астында кабель тартуу боюнча тажрыйбасы бар жумушчулар аткарышы керек.

§ 32. Жер астындагы курулуштардагы иштер

322. Газ коркунучуна кирбеген жер астындагы курулмаларды кароо жана алардагы тазалоо, кабелдерди сырдоо, курулуштук оңдоо иштерин ж.б. экиден кем эмес жумушчулар аткаруулары керек. Электр чордондорунда жана көмөкчордондордо, коллекторлорду жана тоннелдерди III-топтогу бир адам карап текшере алат.

323. Зыяндуу газдардын пайда болушу мүмкүн болгон жер астындагы курулуштардагы иштерди үчтөн кем эмес кызматкер иштаккагаз менен жүргүзүүлөрүкерек, алардын экөө коопсуздукту сактоочу болуп саналышат. Иш жүргүзүүчүIV-топко ээ болушу керек.

324. Ар бир цехте (райондо, бөлүмдө) газ коркунучу бар жер астындагы курулмалардын тизмеси болушу керек, ал боюнча тейлөөчү ишкерсан тааныштырылышы керек.

Баардык газ коркунучу бар жер астындагы курулуштар түзмөктөбелгилениши керек.

325. Жер астындагы курулушта иштөөгө чейин жана иштөө учурунда табигый же мажбурлоо түрүндөжелдетүү камсыз кылынууга тийиш.

Табигый желдетүү, аба агымын багыттоочу, алардын жанына атайын калканчтар орнотулган экиден кем эмес жапма тешиктерди ачуу менен түзүлөт.

Жер астындагы курулмада толук аба алмашууну мажбурлоо түрундө камсыз кылуу үчүн түбүнө 0,25 м жеткизбейылдый түшүрүлгөнжеңдераркылуу желдектичти же аба кыскычты 10-15 мүнөткө күйгүзүү менен камсыз кылынат.

Желдетүү үчүн кысылган газы бар баллондорун колдонууга тыюу салынат.

326.Жер астындагы курулмаларда газдын бар жогун текшербестеналарда иш баштоого тыюу салынат. Текшерүүнү аспаптарды колдонууга үйрөтүлгөн адамдар жүргүзүшү керек. Бул адамдардын тизмеси ишкана боюнча көрсөтмө менен бекитилет.

Газдардын жоктугун ачык от менен текшерүүгө тыюу салынат.

327. Соруп- ыгаруучу желдетме менен жабдылган коллекторлордо жана тоннелдерде ишти баштоодон мурун, алар жергиликтүү шарттарга аныкталган мөөнөткө ишке киргизилиши керек. Бул учурда газдын жоктугун текшерүүнүн кереги жок.

328. Коллекторлордо жана тоннелдерде иштегенде эки жапматешик же эки эшик ачык болушу керек, ошол учурдажумушчулар алардын ортосунда болгондой болуп. Ачык жапматешикте эскертүүчү белги коюлуп же тосмолор жасалып коюлушу керек.

329. Кудуктарды ачууда учкун чыгарбаган аспапты колдонуу керек, ошондой эле капкакты жапматешиктин оозуна уруп албаш керек.

Кудуктун ачык жапматешиктерине эскертүүчү белги же тосмо орнотулушу керек.

330. III-топтогу бир адамга кудукта калууга жана иштөөгө коопсуздук арканы бар коопсуздук курун колдонуу менен уруксат берилет. Коопсуздуккур арка жактанкайчылашкан ийинге илинүүчү курлар менен камсыз болушу керек, кесилишинде арканды бекемдөө үчүн шакекчеси болушу керек. Аркандын экинчи учун коопсуздукту сактоочу кызматкерлердин бири кармап турушу керек.

331.Кудуктарда иштөөдө аларда ширетүүчү шамдарды күйгүзүүгө, бутан- пропаны газ толтурулганжапмачелектерди орнотууга, кошмокаптардытолтуруу үчүн кошулмаларды жана кандоочту ысытууга тыюу салынат. Кошмокаптарды куюуп толтуруу үчүн кудукка эриген кандоочту жана ысытылган курамдардыатайын жабык идиште темир зым арканына карабин аркалууилинип түшүрүлүшү керек.

От менен байланышкан жумуштарды жүргүзгөн учурларда жалындын таралышын чектөөчү отко чыдамдуу материалдан жасалган калканчтар колдонулуп жана өрттүн чыгышына жол бербөө үчүн чаралар көрүлүшү керек.

332.Коллекторлордо, тоннелдерде, кабелдик жарым кабаттардажана кабелдер тартылган башка бөлмөлөрдө бутан пропанды пайдалануу менен иштөөдө, бөлмөдөгү баллондордун жалпы сыйымдуулугу 5 литрден ашпоого тийиш.

Иш аяктагандан кийин газ баллондору чыгарылып жана бөлмө желдетилиши керек.

333. Кабелдерди күйгүзүп тешүүдөкудукта болууга тыюу салынат, ал эми тоннелдерде жана коллекторлордо эки ачык кириштин ортосундагы бөлүктөрдө гана уруксат берилет. Кабелдерди күйгүзүп тешүүдөаларда иштөөгө тыюу салынат.

Күйгүзүп тешкенден кийин өрт чыкпоо үчүн кабелдерди текшерүү керек.

334. Туннелдерде жумушка жана текшерүүгө киргизүүнүн алдында алардагы өрттөн коргоочу түзүлүштөр автоматтык иш-аракеттен аралык башкарууга өткөрүлүп жана башкаруу ачкычында «Күйгүзбө! Адамдар иштеп жатат» деген плакат илиниши керек.

335. Кудуктарда, коллекторлордо жана тоннелдерде, ошондой эле ачык жапматешиктерде 5мден жакын жерде тамеки тартууга тыюу салынат.

336.Кудуктарда, коллекторлордо жана тоннелдерде узак убакыт иштегенде аларда иштөө убактысы жумуштун шарттарына жараша иштаккагаз берүүчү тарабынан аныкталат.

337.Газ пайда болгон учурдакудуктардагы, коллекторлордогу жана туннелдердеги жумуштар токтотулуп, газ менен булгануу булагы аныкталып жана жок кылынганга чейин жумушчуларды кооптуу аймактан чыгаруу керек.

Газдарды сүрүп чыгаруу үчүн мажбурлап желдетүүнү колдонуу керек.

Кудуктардагы, туннелдердеги жумуш орундарын жарыктандыруу үчүн 12 В чыңалуусундагы көчмө же энергия чогулткучтуу (аккумулятордук) жарылуудан корголгон чырактар пайдалануулары зарыл. Чырактардын 12Втук чыңалуудагы оодаргычтары кудуктун же туннелдин тышында жайгаштыруу керек

18-бөлүм. Аба электр чубалгылары

§ 33. Түркуктөрдөгү жумуштар

338. Аба чубалгыларынын түркүктөрүн жана зымдарын чечүүдө, ошондой эле түркүктүн жабдууларын (элементтерин) алмаштыруу боюнча иштер иш башкаруучунун катышуусунда технологиялык карта же ИӨД боюнча жүргүзүлүшү керек.

339. Түркүктүн жетишерлик туруктуулугуна жана бекемдигине ишеним болгондо гана түркүккө чыгууга жана анын үстүндө иштөөгө уруксат берилет. Бекемдиги күмөндүү болуп (жетишсиз тереңдетүү, топурактын көөп чыгышы жыгачтын чирип кетиши, бетондогу жаракалар ж.б.) түркүктү бекемдөөнүн зарылчылыгы болгонун жана ыкмаларынын түрүн тандоонуиш жүргүзүүчү жана иш жетектөөчү тарабынан жеринде аныкталат.

Чойдургучтарды колдонуу менен түркүктү бекемдөө иштерин түркүккө көтөрүлбөстөн, башкача айтканда, телескопиялык мунарадан же адамдарды көтөрүүчү башка механизмден, жанында орнотулган түркүктөн аткарылышы керек же бул үчүн атайын аларды илүү үчүн түркүккө чыкпай бекитүүчү түзүлүштөрдү колдонуу керек.

Түркүккө чыгууга аны бекемдегенден кийин гана уруксат берилет.

340. Зымдар жана кабелдер менен бир тараптуу тартылууга арналбаган жана мындай тартылууга убактылуу дуушар болгон түркүктөр, алардын кулап калбашы үчүн, алдын ала бекемделиши керек.

Алдын алатүркүктөрдү бекемдебестенортоңку түркүктөрдөгү зымдардын бүтүндүгүн бузууга жана байлагычтарын чечүүгө тыюу салынат.

341.Түркүктөргө чыгууга төмөндөгү ишкертоп мүчөлөрүнө уруксат берилет:

1) III- топ менен – түркүктун чокусуна чейинки иштердин бардык түрлөрү үчүн;

2) II - топ менен - аба чубалгысын өчүрүп, түркүктүн башына чейин аткарылган жумуштарда жана өчүрүлбөгөн аба чубалгысынын ток өтпөгөн бөлүктөрүндө иштөөдө жумушчунун башынан ушул аба чубалгысынын төмөнкү зымдарына чейин - 2 м аралыкта турган деңгээлден жогору эмес шартта. Тирөөчтөрдү сырдоо иштерин алып салган учурлардан башкасы (353-о.б.);

3) I-топ менен - жерден 3 м бийик эмес (жумушчунун бутуна чейин) жумуштун бардык түрлөрү үчүн.

Бийиктиктеги иштердин айрым түрлөрүн ушул Эрежелерде белгиленген электр коопсуздук топтору бар жумушчулар аткарууга тийиш.

342. Жыгач жана темир-бетон түркүктөргө көтөрүлүүдө коопсуздук курунунбекиткич арканын жыгач түркүктөргө айланта, ал эми темир-бетон түркүгүнө чыкканда түркүккө айланта желазга бекитип чыгуу керек.

Казыкчага орнотулчузымчынылары бар бурчтук түркүктөрдө бурчтун ички капталынан көтөрүлүүгө жана иштөөгө тыюу салынат.

Түркүктө коопсуздук курун колдонууменен жана эгер колдонулса эки тырмакка (лаз) тең таяныптуруп иштөө керек.

Түркүктө туруп иштегенде жакынкы ток өткөрүүчү зымдарды көздөн жоготуп албагыдай болуп жайгашыш керек.

343. Түркүктүн бөлүктөрүн алмаштырууда анын жылып же кулап кетүү мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу керек.

344.П- жана AП түрүндөгү түркүктөрдүн жалгыз жана кош жалгачтарыналмаштырууда эки түркүктүн тең түптөрүн казууга тыюу салынат. Алгач түркүктүн бир тирөөчүнүн жалгачын алмаштырып, кырчоосун бекитип, жерин таптап, андан кийин гана түркүктүн башка тирөөчүнүнжалгачын алмаштырууга өтүү керек. Кош жалгачтарды бирден алмаштыруу керек.

Жалгачты чыгарып же түшүрүүдө чуңкурда болууга тыюу салынат.

345.Четтөөлөрдү болтурбоо үчүн түркүктү жыгуу жана орнотуунун ыкмаларын,бекемдөөнүн зарылдыгын жана ыкмаларыниш жетектөөчү, ал эми ал дайындалбаса, иштаккагаз берген кызматкер аныктайт.

346.Илмектери бар чойдургучтарды колдонгон учурда, акыркылар коопсуздук кулпулары менен жабдылышы керек.

347. Капталмалоочузымчынылар илмегиндеиштөө учурунда бир чынжырлуу жана көп чынжырлуу (зымчынылардын эки же андан көп саптары менен) жана чойдурма көп чынжырлуу илмек менен жүрүүгө жол берилет.

Бир чынжырлуу капталмалоочу чойдурмаилмекте, атайын ыкташтырмаларды колдонуу менен же анын үстүнө жатып, дененин абалын бекитүү үчүн траверске буту менен карманып туруп иштөөгө жол берилет.

348.Капталмаланган кармоочуилмекте иштөө учурунда коопсуздук курунунарканы траверске бекитилиши керек. Аркандын узундугу жетишсиз болсо, курга бекитилген эки коопсуздук арканды колдонуу керек. Бир аркан траверске байланат, ал эми экинчисин, алдын ала траверске оролгонун, коопсуздукту сактоочу ишкертоп мүчөсү зарылчылыкка жараша кое берип турат.

349. Капталмалоочучойдурмаилмекте иштегенде коопсуздук курларынын арканын траверске же ушул максат үчүн арналган ыкташтырмага бекитилиши керек.

350. Көп чынжырлуу капталмалоочу чойдурма жана кармоочуилмектерде коопсуздук курунун арканыниш алып барылбаганзымчынылардын бир сабына бекитүүгө жол берилет. Бул арканды иш жүрүп жаткан сапка бекитүүгө тыюу салынат.

351.Капталмалоочу илмектин ажырап кетүүсүнө алып келе турган бузулуулар аныкталган учурда, жумуш токтотулушу керек.

352. Зымдарды, зым аркандарын траверстерге көтөрүүдө (же түшүрүүдө), ошондой эле аларды чоюу учурунда бул траверстерде же алардын астындагы түркүктөболууга тыюу салынат.

Көтөрүү түзмөгүн тандоодо жана көтөрүүчү сапсалгыларды (блокторду)жайгаштырууда түркүккө зыян келтире турган күчтөр пайда болбостугун эсепке алуу керек.

353. Түркүктү, анын үстүнө көтөрүлүү менен, сырдоону II-топтогуишкертоп мүчөлөрү аткара алышат.Түркүктү сырдоодо,сырдынзымчыныларга жана зымдарга түшпөшү үчүн чараларды көрүү керек (мисалы, түпкүчтөр колдонулат).

§ 34. Чыналуу астында иштөө

354.Чыңалуу астындагы аба чубалгыларында жумуштар эки жол менен жүргүзүлүшү мүмкүн:

1) «зым-адам-капталма-жер», иштеп жаткан адам зымдын чыңалуусунда жана жерден обочолонгондо;

2) «зым-капталма-адам-жер», иштеп жаткан адам зымдан обочолонгондо.

355. Зымдагычыңалуунун астында иштөөгө төмөнкү шарттарда жол берилет: адам жерден обочолонгондо, толуктоскуч кийимди колдонуу менен жана толук тоскучтун, жумуш аянтчасынын жана зымдын чыңалуулары (потенциалдарын) теңделгенде.

Чыңалууну теңдөө чыңалууну которуугаылайыкталган атайын сап менен жүргүзүлөт.

Жумушчу, зымга көтөрүлүүнүналдында,тоскуч комплектисин чыңалуу которуучусап мененмонтер кабинасына туташтырууга тийиш,эгерде ал колдонулса.

Бул жумуштарды жүргүзүүдө адамдан жерге туташтырылган тетиктерге жана жабдуулардын бөлүктөрүнө чейинки аралык 1-таблицада көрсөтүлгөндөн кем болбошу керек.

Чыңалуу астындагы зымдардагы иштердин даректүү түрлөрү иш жүргүзүүчү (технологиялык) карта боюнча атайын нускамаларга ылайык жүргүзүлүшү керек.

356. Зымдан адамды капталмалоо менен чыңалуу астында жүргузүлүүчү иштер, тиешелүү чыңалуу үчүн керектүү электрдик коргоо каражаттарын колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

357.Чыңалуу астындагы зымдардагы иштерди IV- топогуишкертоп мүчөлөрү(ток өткөрүүчү бөлүктөргө түздөн-түз тийүү менен)аткаруугаукуктуу, ал эми бригаданын калган мүчөлөрү III- топко ээ болууга тийиш.

358. Зымдагы чыңалуудан башка чыңалуусу бар зымчыныларга жана капталмаланганилмектердин арматураларына тийүүгө, ошондой эле ошол эле жумуш аянтчасында турбаган, зымдын чыңалуусу астында турган капталмалоочу түзүлүштүн аянтчасындагы жумуштарды аткарууда, жумушчуларга шаймандарды же ыкташтырмалардыберип же алууга тыюу салынат.

359. Изоляциялык илгичтер боюнча иштерди баштоонун алдында ченегич таякча менен асма изоляторлорунун диэлектрдик бекемдигин жана арматурадагы бардык төөнөгүчтөрдүн жана кулпулардын бар экендигин текшерүү керек.Бошотуучу кыскычтар болгондо, алар иш жүргүзүлүп жаткан тирөөчкө, ал эми трассанын рельефинде талап кылынса, чектеш тирөөчтөрүнө кынап салынышы керек.

360.Капталмалоочу илмектегикайра туташтыруу, жеке зымчыныларды, арматураларды,капталмалоочу түзүлүштөрдө же траверстерде жайгашкан монтерлор тарабынан, эгерде илмектегижарактуу зымчынылардын саны 70% кем эмес болсо, ал эми 500 кВ аба чубалгыларынын бир илмегинде бештен ашык эмес бузулган изоляторлор болсо,алмаштыруу боюнча жумуштардыжүргүзүүгө жол берилет

361. 220 кВ жана андан жогорку чыңалуудагы аба чубалгыларындагы капталмалоочуилмектерди которуп илүүнүтраверстен аткарган учурда, керектүү ыкташтырмалардытраверсадан чыгарып жана орнотууну ток өткөзбөөчү колкаптар жана тоскуч комплектте жүргүзүү керек.

35 кВ аба чубалгыларынынкапталмаланганилмегинде эки жарактуу зымчынынын биринчи зымчынысынын калпагына, ал эми 110 кВ жана андан жогорку аба чубалгыларында - биринчи жана экинчи зымчынылардынкалпактарына тийүүгө жол берилет. Зымчынылар траверстен баштап эсептелинет.

362.35-110 кВ аба чубалгыларында түтүкчөлүү дүрмөтсүздөндүргүчтөрдү чыңалуу астында орнотууга капталмалоочу илмектик габаритниктер (аралык белгилөөчүлөр) колдонулган шартта жол берилет, дүрмөтсүздөндүргүчтүн тышкы электродунун зымга белгиленгенден азыраак аралыкка жакындоо мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу менен.

Дүрмөтсүздөндүргүчтүн сырткы электродунун зымга жакындаткан учурда,же электродду,дүрмөтсүздөдүргүчтү чечкен учурда, алыстатуу учурларында газдардын атырылып чыгуусу мүмкүн болгон аймакта болууга тыюу салынат. Дүрмөтсүздөндүргүчтүн сырткы электродун жакындатуу же алыстатуукапталмалоочусаптын жардамы менен жүргүзүлөт.

363. Түркүктөнкапталмаланган чагылгандан коргоочу зымарканга1 мден аз аралыкка жакындап келүүгө тыюу салынат.

Зымаркандымуз эритүү түзмөгүндө колдонгон учурдазымаркангажакындоонун жол берилген аралыктары эрүү чыңалуусуна жараша аныкталышы керек.

364.Чыналуу астындагыаба чубалгыларында жана аба байланыш чубалгыларында туманда, жаан-чачында, кар жааганда, караңгыда, ошондой эле түркүктөрдө иштөөнү кыйындаткан шамалда иштөөгө тыюу салынат.

§ 35.Иштеп жаткан аба чубалгысы менен кесилишкен аралыктарда, илептик чыңалуу астындагы аба чубалгыларында, көп чынжырлуу аба чубалгысынын өчүрүлгөнбир чынжырындагы жумуштар, фазалар боюнчаоңдоолор

365. Зымдарды орноткондо жана алмаштырууда* аларды бир калыпта, жулкпай жай, тартуучу аркандар ток өткөрүүчү зымдарга чабышпагандай жана жакындап калбагандай жандырып тартуу керек. Чойдургу жана каршы чойдургу үчүн өсүмдүк же синтетикалык булалардан жасалган аркандар колдонулушу керек, алардын узундугунжетиштүү кыскалыктагана жана боштуксуз кылып чоюптартуу керек.

Иштөө учурунда колдонуучукөтөргүлөр жана болотзым аркандары жерге туташтырылышы керек.

366. Зымдарды орнотууда жана алмаштырууда ар бир чыгырыктын зымы жандырылып тартуу алдында жерге туташтырылышы керек. Зымды түздөн-түз барабандан туташтыруунун кереги жок.

Телескопиялык мунарадан (көтөргүчтөн) зымдарда иштөө учурунда,чыңалуунутеңдөө үчүн атайын сап колдонуу менен мунаранын жумушчу аянтчасы кесилиши кеминде 10 мм2 бар ийкемдүү жез өткөргүч аркылуузым менен туташтырылууга тийиш, мунаранын өзү болсо жерге туташтырылышы керек. Зым бул учурда жакынкы түркүктө же аралыкта жердештирилиши керек.

Телескопиялык мунаранын жумушчу аянтчасын зым менен туташтыргандан кийин мунаранын кабинасына кирүүгө жана чыгууга, ошондой эле мунаранын тулкусуна жерде туруп тийүүгө тыюу салынат.

Темир арканды чексиз аркан катары колдонууга тыюу салынат.

* Ушул жана кийинки орунбелгилеринин талаптары кабелдерге да тиешелүү.

367.Омоктук (анкердик) түркүктөгү илмектерди бул түркүккө жанаша жайгашкан омоктук кермарадаорнотуу иштери аяктагандан кийин гана туташтыруу керек.110 кВ жана андан жогорку аба чубалгыларынын омоктук түркүктөрүндө туташтыруунун алдында илмектер зымдарга же капталмалоочучойгуч илмектерге, бирок траверстен эсептегенде төртүнчү изолятордон жакын эмесбекитилиши керек, ал эми 35 кВ жана андан төмөн аба чубалгыларында - бир гана зымдарга.

368. Аба чубалгысынын зымдарында,чыңалуу астындагы башка аба чубалгысы менен кесилишкен аралыктарда жумуштарды аткарган учурда, иш жүргүзүлүп жаткан түркүктө жердетме орнотулушу керек. Эгерде зымдар бул аралыкта илинип же алмаштырылса, анда илинип да жана алмаштырылып да жаткан зымдар кесилиштин эки тарабында жерге туташтырылууга тийиш.

369. Аба чубалгысын тейлеген ишкерсан өчүрүлгөндөн кийин илептикчыңалуу астында кала турган чубалгылардын тизмеси менен тааныштырылышы керек.

370.Илептикчыңалуудагы аба чубалгыларында түркүктөн ылдый жерге жеткизе түшүрүлгөн зымга тийүү менен байланышкан жумуштарды электр коргоо каражаттарын (мээлейлерди, саптарды) колдонуу менен же чыңалууну теңдөө үчүн бул зымды өткөргүчменен туташтырылган темираянтчадан жүргүзүү керек. Жерден электр коргоо каражаттарын жана темир аянтчаны колдонбостон иштөөгө зым ар бир тие турган жерге жакын жердетилген шартта жол берилет.

371.Илептикчыңалуудагы аба чубалгыларынын зымдарын орнотууда колдонулуучу тартуучу болот аркандары адегенде тартуу механизмине бекитилип жана чыңалууларын теңдөө үчүн зым кошулган эле жердеткичке жердештирилиши керек. Ошондон кийин гана арканды зымга бекитүүгө уруксат берилет. Ошондой эле зымды жана тартуучу арканды алардын потенциалы теңдештирилгенден кийин гана ажыратууга болот.

372. Илептикчыңалуудагы аба чубалгыларында орнотуу иштерин жүргүзгөндө (көтөрүү, атып көрүү, чоюу, зымдарды чоюу чыгырыктарынан кыскычтарга которуп илүү) зым чоюу жүргүзүлүп жаткан омоктук түркүктө, чоюу жүргүзүлүп жаткан акыркы түркүктөжана ар бир зымкөтөрүлө турганаралык түркүктө жердештирилиши керек.

Аралык түркүктө иш аяктагандан кийин, бул түркүктөгү зымдан жердетмениалып салууга болот. Зымга тийүү менен байланышкан аралык түркүктө иштөө кайра башталган учурда зымды ошол эле түркүктө кайрадан жерге туташтыруу керек.

373.Илептикчыңалуу астындагы аба чубалгыларында зымдарды чоюу роликтеринен кармап туруучу кыскычтарга которуу зымдын жандыруусуна карама-каршы багытта жүргүзүлүүгө тийиш. Которууну баштоодон мурун, которулуу боло турган тараптагы омоктук түркүктөгү зымдарды жердештирилген абалда калтырып, которулуу башталган омоктук түркүктүн зымдарынан жердетмени алып салуу керек.

374. Илептик чыңалуу астындагы аба чубалгысында зымдарды орнотууда алардагы жердетмелерди,зымдардыкармап туруучу кыскычтарга которгондон кийин жана бул түркүктөгү иштер аяктагандан кийин гана алып салууга болот.

Зымдарды кыскычтарга которуу учурунда, которуу аяктаган жанындагы омоктук кермараныилептик чыңалуу астында деп эсептелиши керек. Андагы, зымдарга тийүү менен байланышкан иштерди,зымдарды жумуш ордунда жердештиргенден кийин гана жүргүзүүгө уруксат берилет.

375. Илептик чыңалуу астында калчу аба чубалгыларынынарасынан ишканалардагыиштеп турган аба чубалгылардын эң жогорку жумушчу тогунда, ажыратылып жана аяктарында (бөлүштүргүчтөрдө) жерге туташтырылган чубалгынын зымдарындаөлчөө жолу менен42 Втон жогоркуилептик чыңалуу астында калчуларынаныктоо керек.

Негизги электрдик коргоо каражаттарын колдонбостон зымга тийүү менен байланышкан бул аба чубалгыларындагы иштердин баардык түрлөрү технологиялык карта же ИӨД боюнча жүргүзүлүшү керек, аларда жумуш ордуларындаилептик чыңалууну 42 В жогору эмес кылып камсыздоочужердетмелердин ордулары көрсөтүлүшүкерек.

Эгерде ажыратылган аба чубалгысында (чынжырда) илептик чыңалууну 42 В го чейин төмөндөтүү мүмкүн болбосо, анда зымдарды жерге туташтыруу  бир гана түркүктө же эки жанаша тургандарда жердештирүү менеништөө керек. Мында бөлүштүрүүчү түзүлүштө аба чубалгысын (чынжырды) жердештирүүгө тыюу салынат.Ишкертопко жумушту жердетме орнотулган түркүктө жана алардын ортосундагы аралыкта гана жүргүзүүгө жол берилет.

 Эки же андан көп кермарада (бөлүктө) иштөө зарыл болсо, омоктук тирөөчтөрдөгү илмектерди ажыратуу менен АЧы(чынжыр) электрдик байланышы болбогон бөлүктөргө бөлүнүшү керек.Ар бир ушундай бөлүктүн жерге туташтырырлган жеринде бир гана ишкертоп иштей алат.

376. Бири-биринин үстүнө жайгаштырылган көп чынжырлуу аба чубалгысынын ажыратылган чынжырында иштөө, бул чынжыр чыңалуу астындагы чынжырлардын астында жайгашкан учурда гана мүмкүн. Өчүрүлгөн чынжырдын зымдарын алмаштырууга жана жөнгө салууга тыюу салынат.

377. Горизонталдуу жайгаштырылган көп чынжырлуу аба чубалгысынын бир ажыратылган чынжырында иштөөдө, түркүктүн чыналууда калган чынжыры тарабындагыкапталынакызыл желекчелер илиниши керек. Желекчелерди жерден 2-3 м бийиктикте иш жүргүзүүчү, ишкертоптун III-топко ээ болгон мүчөсү менен илишет.

Түркүккө чыналуу астындагы чынжыр тарабынан чыгууга жана траверсанын бул чынжырды кармап турган бөлүгүнө өтүүгө тыюу салынат. Эгерде тирөөчтүн тепкичболттору болсо, алар кайсы чынжырдын астында турганына карабастан, алар менен чыгууга уруксат берилет. Тепкич болттордун ток астында болуп калган чынжырдын капталында жайгашкан учурда, түркүккө, жердеги иш жүргүзүүчүже III-топтогуишкертоп мүчөсүнүн көзөмөлү астында чыгуу керек.

378. Калган чынжырлары ток астында болгон көп чынжырлуу аба чубалгысынын өчүрүлгөн чынжырынын зымдарында түркүктөрдөн иштөөдө, иш жүргүзүлүп жаткан ар бир түркүккө жердетме орнотулушу керек.

379. Аба чубалгыларын фазалык оңдоодо бөлүштүрүүчү түзүлүштөгү ажыратылган фазалык зымды жерге туташтырууга тыюу салынат. Зым жумуш ордунда гана жерге туташтырылышы керек. 35 кВ жана андан жогору аба чубалгыларында бир фазанын зымында же кезеги менен ар бир фазадагы зымдарда иштегенде жумуш ордунда иш аткарылып жаткан фазанын зымдарын гана жерге туташтырууга жол берилет.Бул учурда, калган, жердештирилбеген фазалардын зымдарына 1-таблицада көрсөтүлгөндөн жакын аралыкка жакындоого тыюу салынат.

380. Фазалык оңдоолордо, жерге туташтыруунун ишенимдүүлүгүн жогорулатуу үчүн ал коштолгон, эки өзүнчө параллелдүүкош жердетме орнотуу мененжеткирилет. Зымда, орнотулган жердетмеден 20 мден алыс эмес жерде иштөөгө уруксат берилет.

Бир эле учурда бир нече ишкертоп иштеп жаткан учурда, ажыратылган зымды электрдик байланыштары жок бөлүктөргө ажыратып иштөө керек. Ар бир ишкертопкоөзүнчө бөлүк берилипп, анда бирден кош жердетме орнотулат.

381. 110 кВ жана андан жогорку аба чубалгыларындагы фазалык оңдоодо алоолонгондүрмөт кайтаруунунтаркашын чектөө үчүн, жердетмени орнотуудан же алып салуудан мурда, зымды,алоолонгон жалын өчүрүүчү түзүлүшү бар сап менен алдын ала жерге туташтыруу керек. Саптын жердетүүчү зымы жердеткичке алдын ала туташтырылышы керек. Бул сапкөчмө жердетмеорнотулгандан (же алып салынгандан) кийин гана алынып салынышы мүмкүн.

382. Фазалары горизонталдуу жайгаштырылган аба чубалгыларында фазалык оңдоо иштерин жүргүзүүдө чыңалуу астындагы фазалык зымдарын кармап турган траверсанынбөлүгүнө өтүүгө тыюу салынат.

§ 36.Трассаны бактардан тазалоо

383. Бак-дарактарды кыюунун алдында иш орду тазаланышы керек. Кышында кулаган дарактан тез качуу үчүн, карга, анын түшүү сызыгына кыйгачтатып, кулаганга карама-каршы келген 5-6 м узундуктагы эки жол салып коюш керек. Чала кыйылган же арааланган бактарга чыгууга тыюу салынат.

384. Ишти жүргүзүүчү жумушту баштоонун алдында ишкертоптун баардык мүчөлөрүнө кыйылып жаткан дарактардын, аркандардын ж.б. аба чубалгынын зымдарына жакындатуу коркунучу тууралуу эскертүүсү керек.

385. Бак-дарактар ​​зымдарга кулап калбашы үчүн кыюунун алдында тартып туруучу аркан колдонуу керек.

386. Эгерде зымдарга бак кулап калса, аба чубалгысынан чыңалуу алынып салынганга чейин ага 8 мден кем эмес аралыкка жакындап келүүгө тыюу салынат.

387. Кыйылып жаткан дарактын кулай тургандыгы тууралуу кескичтер башка жумушчуларга эскертиши керек. Дарактын жыгылуучу жана карама-каршы жагында турууга тыюу салынат.

388. Бак-дарактарды бир жагынан жарым-жартылай таарып же балта менен чаап алуусуз, ошондой эле даракты толук кесип өтүп тааруугатыюу салынат. Жантайыңкы бактар эңкейиш жагына жыгылуусу керек.

389.Чала кыйылган жана чала таарылган бак-дарактарды жумуштагы тыныгуу учурунда же башка бактарга көчкөндө жыкпай калтырууга тыюу салынат.

390. Чириген жана куурап калган дарактарды кыюунун алдында алардын бекемдигин сынап, андан соң кесүү керек. Бул дарактарды балта менен кыюуга тыюу салынат.

391. Алдын ала араалоо менен дарактарды тобу мененжыгууга жана бир дарактын экинчи даракка кулашын пайдалануу менен жыгууга тыюу салынат. Биринчи кезекте чириген жана күйгөн бак-дарактарды жыгуу керек.

§ 37. Кыдыруу жана кароолор

392. Аба чубалгысын же аба менен өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштүкарап текшерүүдө ар кандай оңдоо жана кайра калыбына келтирүү иштерин жүргүзүүгө, ошондой эле түркүккө жана анын түзүлуштүкбөлүктөрүнө чыгууга тыюу салынат. Аба чубалгысынжогорудан кароо жүргүзгөндө түркүккө чыгууга уруксат берилет.

393.Өтүүгө татаал жерде (саз, суу тоскоолдуктары, тоолор, жыгылган токой үйүлмөлөрү ж.б.) жана аба ырайынын ыңгайсыз шарттарында (жамгыр, кар жааганда, катуу суукта ж.б.), ошондой эле караңгыда, аба чубалгысын карап текшерүүнү II- топко ээ болгон эки жумушчуаткарышы керек. Башка учурларда АЧнын кароолорун II-топтогу бир кызматкер жүргүзө алат.

Түнкүсүн аба чубалгысында кароолорду жүргүзгөндө зымдардын астында жүрүүгө тыюу салынат.

Бузулууну издөөдө аба чубалгыны кароочулардын жанындаэскертүү белгилери же плакаттар болушу керек.

394. 1000 В жогорку аба чубалгыларында жерде жаткан зымга 8 мден жакын аралыкка жакындап келүүгө тыюу салынат.Мындай зымдын жанында адамдарды жана жаныбарларды ага жакындатпаш үчүн кайтаруу уюштурулуп, мүмкүн болсо эскертүүчү белгилерди же плакаттардыорнотуу керек, окуя тууралуу электр тармактар ​​ишканасына билдирүү керек.

395. Темир-бетон түркүктөрү бар 6-35 кВ аба чубалгыларында зымчынын бузулушунун, зымдынтүркүккө тийип тургандыгынын натыйжаларынан ж.б.пайда болгон токтун агымынын белгилери болгон учурда чыңалүү астындагы түркүккө 8 мден аз аралыккажакындоого тыюу салынат (жердин кыртышынын нымдуулугунун бууланышы, түркүктө жана түркүктүн жерге кирген жеринде электр жалынынын алоосунун пайда болушу ж.б.).

§ 38. Аба чубалгыларынын жолдор менен кесилишкен жана жакындаган жерлериндегижумуштар

396. Аба чубалгыларынынунаалар жүрүүчүчоң жолдору (темир жолдор, кеме жүрүүчү дарыялар жана каналдар) менен кесилишкен жерлеринде иштөөдө транспорттун кыймылын убактылуу токтотуу же андагы кыймылдардын мөөнөтүндө аба чубалгысында иштөөнү токтотуу талап кылынса, иштаккагаз берген кызматкер унаа жолундагы кыймыл кызматынын өкүлүн жумуш ордуна чакыруусу керек.Бул өкүл унаалардын кыймылынын талап кылынган мөөнөткө токтоп турушун камсыз кылууга же чубалгылыкишкертопко келе жаткан унаа жөнүндө эскертүү берип турууга милдеттүү. Унааларды өткөзүү үчүн жол кыймылына тоскоол болгон зымдар коопсуз бийиктикке көтөрүлүшү керек.

397. Аба чубалгыларынын автомобиль жолдору жана айыл чарба жолдору менен кесилишкен же жакындаган бөлүктөрүндө иштеген учурлардаунаа айдоочуларга эскертүү берүү же токтоп туруулары үчүн иш жүргүзүүчүЖолдо жүрүү коопсуздугун камсыздоо боюнча башкы башкармалыктын (ЖЖККБББ) аймактык бөлүмдөрү менен макулдашуу мененаталган жолдорго белги берип туруучуларды коюуга милдеттүү. Керек болгон учурдаЖЖККБББнын өкүлүн чакыруу керек.

Белги берүүчүлөр АЧынын жолдор менен кесилишкен же жакындаган жеринен эки тарапка тең 100 м аралыкта туруулары зарыл жана алар жанына күндүз кызыл желектерди, түнкүсүн кызыл жарыктардыалуулары керек.

§ 39. 1000 В ко чейин жана андан жогорку чыңалуудагы ӨӨККЗ (СИП) зымдары бар аба чубалгыларында иштөө

398. 6 - 110 кВ СИП(өзүн-өзү көтөрүүчү капталмаланган зым- ӨӨККЗ) зымдарындагы иштер аба чубалгысын өчүрүү менен жүргүзүлүшү керек.

399. Жумушчулардан чыңалуу астындагы аба чубалгыларынын зымдарына жана зымдарга кошулган башка бөлүктөрүнө чейинки аралык, аба чубалгыларынын зымдарынан механизмдерге жана жүк көтөрүүчү машиналарга чейинки аралык 1-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес болушу керек.

ӨӨККЗ дан (СИПтен) бактарга чейинки аралык 2 мден кем эмес болушу керек.

400. Жыгылган бак-дарактарды зымдардан түшүрүү боюнча жумуштарды жүргүзүү үчүн, өзүн өзү көтөрүүчү капталмаланган зымдуу (ӨӨККЗ) аба чубалгысы (АЧ) ажыратылып, жерге туташтырылууга тийиш.

401. Өчүрүлбөгөн ӨӨККЗ менен болгон АЧда капталмасапты колдонуу менен асылмаларды жана бак-дарактардын бутактарын алып салуу боюнча иштерди жүргүзүүгө жол берилет. Коргоочу каражаттарды колдонбостон бул иштерди аткарган учурдачубалгыөчүрүлүп, жерге туташтырылышы керек.

§ 40. ӨӨККЗ менен болгон 0,38 кВ чыңалуусундагы аба чубалгыларында иштөө

402. Капталмаланган 0,38 кВ АЧларындагы иштер аба чубалгысын өчүрүү менен же өчүрүүсүз жүргүзүлүшү мүмкүн.

403. Жарылуу жана өрт коркунучу бар аймактарда (май куюучу колонкалардын (майчорго) , газ бөлүштүрүүчү чордондордун жанында) өткөн чубалгыларда, зым өрүлмөсүн толугу менен алмаштыруу, чубалгыда (бир же бир нече) зымды ажыратуу же туташтыруу,керек болгон учурлардакапталмаланган 0,38 кВ АЧгы иштер өчүрүү менен жүргүзүлөт.

404. Бардык чубалгыны өчүрбөстөн, бир гана иш жүргүзүлө турган зымды өчүрүү менен иштөөгө уруксат берилет. Зым, аны белгилерибоюнча аныктагандан, жана андагы чыңалуу жок экендигин текшергенден кийин, аны ток берүү мүмкүн болгонбаардык тараптан ажыратып жана жумуш ордунда жердештирилиши керек.

405. Чыңалууну алып салбастан капталмаланган 0,38 кВ АЧда (КАЧ), төмөнкү жумуштарды аткарууга жол берилет:

- түркүктөрдү жана алардын бөлүктөрүн, чубалгылык арматураларды алмаштыруу;

- зымдарды тартуу;

- бириктирүүчү, бутактоочу жана тартуучу (чоюучу) кыскычтарды алмаштыруу;

- электр кабылдагычтарга бутактоочторду кошуу же ажыратуу;

- өзүнчө фазалык зымдын бөлүгүн алмаштыруу же каптамасын калыбына келтирүү.

406. Капталмаланбаган нейтралдуу зымы бар ӨӨККЗда чыңалууну албастан иштерди аткарган учурларда капталмалоочу кыстармаларды жана капкактарды колдонуу менен нейтралдуу зымды жана металл арматураларды капталмалоо зарыл.

407. Капталмаланган 0,38 кВ аба чубалгысындатөмөнкү учурларда чыңалууну алып салбастан иштөөгө тыюу салынат:

- ишкерсандынкатасынан улам аба чубалгысын өчүрүү;

- иш технологиясын бузбай туруп жоюу мүмкүн болбогон аба чубалгыларындагы бузулууларды табуу;

- техникалык каражаттардын жана коргоо каражаттарынын жоктугу же бузулушу;

- №2 таблицада келтирилген атмосфералык шарттар;

- эмгектин коопсуздугуна коркунуч келтирген башка жагдайлар.

408. Капталмаланган0,38 кВ АЧлардагы чыңалууну алып салбастан иштей турган жумуштар иштаккагаз менен жүргүзүлүүгө тийиш.

409. Чыңалууну алып салбастан аткара турган жумуштарды экиден кем эмес адамдан турган ишкертоп аткарышы керек -IV-топтогуиш жүргүзүүчү-жана III-топтогуишкертоп мүчөсү.

Иш жургүзүүчүжана ишкертоп мүчөсү даярдоодон өтүүлөрү керек жана капталмаланган 0,38 кВ АЧсында чыңалууну алып салбастан иштөө укугуна ээ болушу керек, ошондой эле бийиктикке чыгып иштөөгө уруксаты болуш керек, бул тууралуу электр орнотмолорундагы иштердин ченемдерин жана эрежелерин билүүсүн текшерүү күбөлүгүндө«Атайын иштерди аткаруу укугуна күбөлүк» деген сапта белгилениши керек.

§ 41. Көчөлөрдөгү жарык тармактарын тейлөө

410. Буйрутма боюнча жарыктандыруу тармагын ажыратпастан төмөнкү учурларда иштөөгө уруксат берилет:

1) жердетүүчү тушмөлөрү жокжыгач түркүктөрүндө чырактары зымдардын ылдый жагында жайгашкан учурда,же жыгач тепкич коюп иштегенде;

2) капталмалоочу бөлүгү (мууну) бар телескоптук мунараны пайдаланганда.

Калган учурларда, түркүккө илинген бардык зымдарды ажыратып, жерге туташтыруу жана жумушту иштаккагаз менен жүргүзүү зарыл.

411. Газдык дүрмөткайтуу чырактарынын күйүүсүн жөндөп башкаруу аспаптарында иштөөдө аны чырактын жалпы түзмөгүнөн ажыратуудан мурун, адегенде тармактан зымдын азыктануусун ажыратуу керек жана туруктуутыгыздоочторду (дүрмөткайтаргыч каршылыктар бар экендигине карабастан) дүрмөткайтаруу зарыл.

§ 42. Түрдүү жумуштар

412.Жерден обочолонгон чагылгандан коргоочу зымарканга ылдый түшүүчү жердештирүүчу зымды кошуп же ажыратуу, зымарканды алдын ала жерге туташтыргандан кийин жүргүзүлөт.

413. Аба чубалгысында адамдарды кесилиши 240мм2 ден кем эмес зымдар боюнча жана кесилиши 70 мм2ден кем болбогон зым аркандарда жүрүүгө жол берилет.

Ажыратылган зымдар жана зымаркандарменен жылган учурларда коопсуздук курунун арканын аларга, ал эми атайын арабаны колдонгондо арабага бекитүү керек.

19-бөлүм. Сыноо жана өлчөөлөр

§ 43. Тышкы булактан жогорулатылган чыңалуу берүү менен сыноо

414.Сыноолорду жүргүзүү үчүнатайын даярдыктан өткөн жана ушул бөлүмдүн талаптарын билүү боюнча текшерүүдөн өткөн ишкерсан тарабынан жүргүзүлүшү мүмкүн. Иш жүгүзүүчүошондой эле тажрыйбалуу жумушчунун көзөмөлү астында бир айлык иштакшалуудан өтүшү керек.

415. Электр жабдууларын, анын ичинде электр орнотмолордун тышындагы (иштебеген электр орнотмолорунда, кампаларда, ишкананын аймагында, талаада ж.б.), көчмө сыноочу орнотмону колдонуу менен жүргүзүлүүчү сыноолор, иштаккагаз менен жүргузулүүгө тийиш. Сыноого ишке киргизүү иш жетектөөчү тарабынан жүргүзүлөт, ал эми ал дайындалбаса, анда иш жүргүзүүчү тарабынан жүргүзүлөт. Мындай учурда сыноо жүргүзүүгө иштаккагаз,сыноонун зарылдыгы жөнүндө чечим кабыл алган жана иштаккагаз берүүгө укуктуу кызматкер тарабынан берилет.

Орнотуу же оңдоо иш жүрүшүндөгү сыноолорду өткөрүү иштаккагазындагы "Тапшырылат" сабында көрсөтүлөт.

1000 В чейинки электр орнотмолорунда сыноолор буйрутма боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.

416. Сыноолор ишкертоп тарабынан жүргүзүлөт, анда иш жүргүзүүчүIV- топ, бригаданын мүчөсү - III -топ, кайтарууга коюлган кызматкер – II- топтон болушу керек.

417. Сыноону жүргүзүүчү ишкертоптун курамына даярдоо иштерине жана жабдууларды көзөмөлдөөгө тартылган оңдоочу ишкерсандын жумушчулары кириши мүмкүн.

Жабдууларды оңдоо же орнотуу жумуштарын аткаруучуишкертоптун курамына сыноолорду жүргүзүү үчүн жөндөп-ирээтөөчүмекемелердин же электр лабораториясынын ишкерсанынан жумушчулар киргизилиши мүмкүн.Мында сыноолорго жетекчиликти иш жүргүзүүчү же анын көрсөтмөсү боюнча лабораториянын же жөндөп-ирээтөөчү мекеменин ишкерсанынын ичинен IV-топтогу кызматкер жүргүзөт.

418.Ток өткөрүүчү бөлүктөрү туюк же тор тосмолор менен жабылган, эшиктери бөгөттөгүч менен жабдылгантуруктуу сыноо орнотмолорун пайдалануу менен 1000 Втон жогорку чыңалуудагы электр орнотмолорунун тышында,капталмалоочу материалдардын жана буюмдардын (коргоочу каражаттар, ар кандай капталмалык бөлүктөр ж.б.) көп көлөмдөгү сыноолорун жүргүзүүнү насааттамага ылайык III- топтогу кызматкер жалгыз аткарышы мүмкүн.

419. Сыноо үчүн жана аларга даярдык көрүү үчүн жүргүзүлүүчү иштерге берилген иштаккагаз боюнча ишке киргизүү,сыноодон өткөрүлүүчү жабдууларда иштеген башка ишкертоптор жумуш орундарынан чыгарылгандан жана алар иштаккагаздарынишке киргизүүчүгө өткөргөндөн кийин гана жүргүзүлүшү мүмкүн. Жергиликтүү кезметчи ишкерсандары жок электр орнотмолорунда, иш жүргүзүүчүгөишкертоп чыгарылгандан кийин иштаккагазды, жумуштагы тыныгууну тариздөө менен, өзүндө калтырууга уруксат берилет.

420. Сыналып жаткан жабдуу, сыноочу орнотмо жана аларды бири-бирине кошуучуөз ара зымдар, калканчтар, аркандар жана башкалар менен тосулуп, алардын сыртына каралган “Сыноо. Өмүргө коркунучтуу” деген плакаттар илиниши керек. Тосмолор сыноо жүргузгөнишкерсан тарабынан орнотулат.

421. Зарыл болгон учурда сыноо орнотмосуна, туташтыргыч зымдарга жана сыналуучу жабдууларга башка адамдардын жакындашына жол бербөө үчүн II-топтогуишкертопмүчөлөрүнөн күзөтчү коюу керек. Кайтаруу жүргузгөнишкертоп мүчөлөрү тосмонун сыртында болушу керек жана сыналып жаткан жабдууларды чыңалуу астында деп санашы керек.Бул кызматкерлер иш жүргүзүүчүнүн уруксаты менен гана күзөттөн кете алышат.

422. Кабелдик чубалгыны сыноодо анын карама-каршы учу кулпуланган боштукта (камерада), ИБТ бөлүмчөсүндө же бөлмөдө жайгашкан болсо, алардын эшиктерине, тосмолоруна“Сыноо. Өмүргө коркунучтуу" плакаты илинет. Эгерде эшиктер жана тосмолор бекитилбесе, жесыналуучу оңдолуп жаткан чубалгынын трассасы боюнча оңдоо үчүн кесилип ажыратылган кабелдик өзөктөрү бар болсо, эшиктердин алдына, тосмолорго жана кесилип ажыратылган кабелдерге плакаттарды илип коюудан тышкарыишкертоптун курамына кирген II-топтогужумушчудан, же кезметчиишкерсанданкүзөтчүкоюлат.

423. Сыноодон өтүүчү жабдууларды сыноочу түзүлүштөрдүн ар кайсы бөлмөлөрдө же бөлүштүрүүчү түзүлүштүн ар кайсы бөлүктөрүндө жайгаштырганда капталманын абалын көзөмөлдөгөн III-топтогуишкертоптун мүчөлөрүнүн иш жүргүзүүчүдөн өзүнчө болушуна жол берилет. Бул ишкертопмүчөлөрү тосмонун сыртында жайгашып, сыноолор жүргүзүлөөрдүналдындаиш жүргүзүүчүдөнкеректүү насаатарды алышы керек.

424. Сыноого тоскоол болгон жердетмени алып салуу жана кайра орнотуу, сыноонун жетектөөчүсүнүн көрсөтмөсү боюнча, сыноо орнотмосунун жогорку чыңалуудагычыгышын жерге туташтыргандан кийин гана мүмкүн болот.

425. Сыноо түзмөгүнчогултууда биринчи кезекте сыноо орнотмосунун коргоочу жана жумушчу жерге туташтыруулары аткарылышы керек жана зарыл болгон учурда сыналып жаткан жабдуунункутусунакоргоочу жердетме орнотулушу керек. Кутусу жерге туташтырылган көчмө орнотмонунбир гана жумушчу түзмөгүнүн жардамы мененсыноолорду жүргүзүүгө тыюу салынат. Көчмө сыноо орнотмосунункутусу кесилиши кеминде 10 мм2 болгон ийкемдүү жез зымдан жасалган өзүнчө жерге туташтыруучу өткөргүч менен жерге туташтырылууга тийиш. Сыноодон мурун кутунун жерге ишенимдүү бекемдикте туташтырылганын текшерүү керек.

Сыноо орнотмосун 380/220 В тармагына туташтыруудан мурун, анын жогорку чыңалуудагы чыгышыжерге туташтырылышы керек.

Жерге туташтыруу үчүн сыноо түзмөктөрүндө колдонулган жез зымдын кесилиши 4 мм2 кем эмес болушу керек.

426. Сыноочу орнотмону 380/220 В электр тармагына туташтыруу чынжырдын ажырымы ачык көрүнгөнөчүрүп-күйгүзүүчүаспап аркылуу же орнотмону башкаруучу жерде жайгашкан ачакошкуч (штепсель вилкасы) аркылуу жүргүзүлүшү керек.

Өчүрүп-күйгүзүүчүаспап кармап туруучу түзүлүш менен жабдылышы керек же түзүлүштүн кыймылдуу жана туруктуу тийимдеринин ортосунда капталмалоочукыстармакоюлушу керек.

Сыноочу электр орнотмонун 380/220 В тармагынан азыктандырылуу үчүн колдонулган зым же кабель бул тармакка коюлган сактагычтар же өчүргүчтөр менен корголушу керек.Көчмө сыноочу орнотмону тармакка бул тармактарды иштетип пайдаланганмекеменин өкүлдөрү туташтырууга тийиш.

427. Сыноочу орнотмолордо оператордун жумуш орду,орнотмонун 1000 Втон жогорку бөлүгүнөн бөлүнүп турушу керек. Орнотмонун 1000 В жогорку бөлүгүнүн эшиги бөгөттөгүчменен жабдылышы керек, ал эшик ачылган учурда сыналуучу түзмөктөн чыңалууну алып салууну жана эшик ачык болгон учурдачыңалуунун берилбөөсүн камсыз кылат. Оператордун жумуш ордунда чыңалуунун 1000 В чейин жана андан жогору болушу боюнчаөз-өзүнчө ажырым жарык белги уюштурулууга тийиш. Чыңалуу бар экенин эскертип туруу үчүн көчмө сыноочу орнотмолор, мындан тышкары,сыноочу орнотмонун чыгышындаавтоматтык түрдө күйүүчү тышкы жарыктандыруубелгиси менен жабдылышы керек.

428. Түзөтүлгөн ашыкча чыңалуудагы токту алуу үчүн, эреже катары, катуу жарым өткөргүчтөрү бар түзмөктөрдү колдонуу керек.

Кенотрондук сыноо орнотмолорун тейлөөчүишкерсандын рентген нурларынын зыяндуу таасиринен коргоо чараларын караган “Кенотрондук орнотмолорду тейлөөчү ишкерсан үчүн коопсуздук техникасынынүлгүдөгүнасааттамасы”на ылайык иштетип пайдалануу керек.

429. Сыноодон өтүп жаткан жабдуу менен сыноочуорнотмонун ортосундагы туташтыргыч зым адегенде анын жердештирилгенжогорку чыңалуу чыгышына туташтырылышы керек. Бул зым,чыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөргө 1-таблицанын үчүнчү тиктилкесинде көрсөтүлгөндөн кем эмес аралыкка жакындап( же чабышып) калбагандай бекитилиши керек.

Туташтыруучу зымды сыналуучу жабдуунун фазасына, уюлуна же кабелдик өзөккө туташтырууга жана ажыратууга сыноонун жетектөөчүсүнүн көрсөтмөсү боюнча аларды жерге туташтыргандан кийин гана уруксат берилет, ал жерге туташтыруучу бычактарды күйгүзүү же көчмө, анын ичинде капталмаланган кармоочу саптары бар атайын лабораториялыкжердетме орнотууаркылуу ишке ашырылышы мүмкүн.

430. Ар бир сыноо чыңалуусун берээрдин алдында иш жүргүзүүчүтөмөнкүлөргө милдеттүү:

1) түзмөктүн туура чогултулушун жана жумушчу жана коргоочу жерге туташтыруунун ишенимдүүлүгүн текшерүүгө;

2) ишкертоптун баардык мүчөлөрү жана күзөткө дайындалган жумушчулар аларга көрсөткөн жерлерде тургандыгын, бөтөн адамдардын чыгарылгандыгын жана жабдууларга сыноо чыңалуусун берүүгө мүмкүн болоорун текшерүүгө;

3) чыңалуунун берилишин ишкертопко «Чыңалуу берип жатам» деген сөздөр менен эскертип, жана эскертүүнүишкертоптун бардык мүчөлөрү уккандыгына ынангандан кийин, сыноочу орнотмонунчыгышынан жердетмени алып салып ага 380/220 Вчыңалуусунберет.

431. Орнотмонун чыгышынан жердетме алынып салынган учурдан тартып, сыноодон өтүп жаткан жабдууну жана туташтыргыч зымдарды кошкондо, бүтүндөй сыноо орнотмону чыңалуу астында деп эсептелинип, сыноо түзмөгүндө жана сыноодон өтүп жаткан жабдууда кандайдыр бир кайра туташтырууларды жүргүзүүгө тыюу салынат.

432. Сыноочу орнотмонун чыгышына чыңалуу берилген учурдан тартып ага кирүүгө жана чыгууга, сыноодон өтүп жаткан жабдууларда болууга, ошондой эле жерде туруп сыноочу орнотмонун кутусуна тийүүгө тыюу салынат.

433. Кабелдерди сыноону же өткөзө күйгүзүүнүжерге туташтыруучу түзүлүштөрү бар тараптан жүргүзүү керек. Жерге туташтыруучу түзүлүштөр жок болгон учурда бул иштерди жүргүзүүгө ишкананын жетекчисинин уруксаты менен өзгөчө учурларда гана жол берилет.

434. Сыноолор аяктагандан кийин иш жүргүзүүчү сыноочу орнотмонун чыңалуусун нөлгө чейин түшүрүп, аны 380/220 В тармагынан ажыратып, чыгышын жерге туташтырып жана бул тууралуу ишкертопко “Чыңалуу алынып салынды” деп айтылат. Ошондон кийин гана зымдарды кайра туташтырууга болот, же эгерде сыноо аяктаган болсо, аларды сыноочу орнотмодон ажыратып, тосмолорду алып салууга болот.

435.Жогорку сыйымдуулуктары бар жабдууларды (кабелдерди, генераторлорду) сыноодон өткөргөндөн кийин, анда калган калдык дүрмөттү алып салуу керек.

§ 44. Электр өлчөөчү кычкачтар жана өлчөөчү саптар менен иштөө

436. 1000 В жогору болгон электр орнотмолорунда электр өлчөөчү кычкач менен иштөөнү эки адам буйрутма менен аткарууга тийиш: бири IV-

топтогу, экинчиси III-топтогу. Көрсөткүчтөрдү саноо үчүн аспапка эңкейбөө керек. Ток өткөзбөөчү мээлейлер менен иштөө зарыл.

437. 1000 В чейинки электр орнотмолорунда III-топтогу бир адам ток өткөзбөгөн колкаптарды колдонбостон электр эсептегич кычкач менен иштей алат.

Аба чубалгысынын түркүгүндө туруп электр эсептегич кычкач менен иштөөгө тыюу салынат.

438. Өлчөөчүсаптарменен иштөө экиден кем эмес адам тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш: бири IV-топтогу, калгандары III-топтогуларлар.

Түзүлүшкө же телескопиялык мунарага чыгуу, ошондой эле андан түшүү сапты албастан жасалышы керек.

Сап менен иштөөдө ток өткозбөгөн колкап кийүү зарыл эмес.

§ 45. Чубалгылардын импульстук өлчөгүчтөруменен иштөө

439. Импульстук өлчөгүчтү ажыратылган жана жерге туташтырылган аба чубалгысына гана туташтырууга жол берилет. Туташуу төмөнкү тартипте

 аткарылышы керек:

1) адегенде туташтыруучу зымды импульстук өлчөгүчтүн жерге туташтырылган зымдарына (коргоочу түзүлүштөн келген), андан кийин капталмалоочу сапты колдонуп, аба чубалгысынын зымына туташтырылат. Аба чубалгысына туташтыргыч зымды туташтырган сап өлчөөлөр жүргүзулгөн убактысындачубалгынын зымында калуусу керек. Саптар менен иштөөдө ток өткөзбөгөн кол каптарды колдонуу керек;

2) аба чубалгынынимпульстук өлчөгүч кошулуп турган учундагы жердетмени алып салуу керек. Зарыл болгон учурда текшерилип жаткан аба чубалгысынын башка учтарындагы жердетмелерди да алып салууга жол берилет. Аба чубалгысынан жердетме алынып салынгандан кийин туташтыргыч зым, коргоочу түзүлүш жана анын зымдарычыңлуу астында деп эсептелет жана аларга тийүүгө тыюу салынат;

3) импульстук өлчөгүчтүн зымдарынан жердетмениалып салуу керек.

440. Импульстукөлчөгүчтүнзымдарын аба чубалгысына капталмалоочусаптардын жардамы менен туташтыруу IV-топтогукезметчи тарабынан же кезметчинин көзөмөлү астында лабораториянын ишкерсандары тарабынан аткарылууга тийиш.

Импульстук өлчөгүчтү,туруктуу орнотулганөчүрүп-күйгүзүучү аспап аркылуу, электр чубалгысына туташтырылган туруктуу зымдарга кошуу жана өлчөө кезметчи тарабынан жангыз же буйрутма менен IV- топтогу лабораториянын ишкерсаны жүргүзүшү мүмкүн.

441. Өлчөөлөр аяктагандан кийин аба чубалгысы кайрадан жерге туташтырылат, андан кийин гана капталмаланган саптар бириктирүүчү зымы менен адегенде аба чубалгысынан, андан кийин импульстук өлчөгүчтүн зымдарынан чечилет.

442.Жогорку чыңалуудагы импульстардын генератору жок импульстук өлчөгүчменен өлчөөлөрдү,аба чубалгыда иштеп жаткан жумушчу ишкертопторун аба чубалгысынан чыгарбастан жүргүзүүгө жол берилет.

§ 46. Мегаомметрлер жана электр өлчөөчү аспаптар менен иштөө

443. Мегаомметр менен капталмалоонун каршылыгын өлчөө өчүрүлгөнток өткөрүүчү бөлүктөрдө жүргүзүлөт, алардын дүрмөттөрү, аларды алдын ала жерге туташтырылып, алынгандан кийин. Мегаомметрди кошкондон кийин гана ток өткөрүүчү бөлүктөрдөн жердетмелерди алуу керек.

444. Мегаомметр менен ток өткөргүч бөлүктөрдүн капталмалоосунун каршылыгын өлчөөдө,туташтыргыч зымдарды аларга капталмаланган кармагычтардын (саптардын) жардамы менен туташтыруу керек. 1000 В жогорку электр орнотмолорунда мындан тышкары, ток өткөзбөгөн кол каптарды колдонуу зарыл.

445. Мегаомметр менен иштөөдө ал туташтырылган ток берүүчү бөлүктөргө тийүүгө тыюу салынат. Иш аяктагандан кийин кыска мөөнөттүү жерге туташтыруу жолу менен ток өткөрүүчү бөлүктөрдөгү калдык дүрмөттү алып салуу керек.

446. III-топко ээ болгон бир адам капталманын каршылыгын мегаомметр менен өлчөй алат.

Бул өлчөө иштин топтомуна кирген учурларда, аны иштаккагазда же буйрутмада көрсөтүү талап кылынбайт.

447. 1000 В чейинки чыңалуудагы электр чынжырларын үзүүнү талап кылган аспаптарды кошуу жана ажыратуу, бул чынжырлардан чыңалууну алып салгандан кийин аткарылууга тийиш. Электр чынжырларын үзүүнү талап кылбаган түзүлүштөрдү туташтыруу жана өчүрүү электрдик коргоо каражаттарын колдонуу менен чыңалуу астында жүргүзүлүшү мүмкүн.

448. 1000 В чейин чыңалуудагы түзүлүштөрдүнэлектрдик көрсөткүчтөрүн (мүнөздөгүчтөрүн) өлчөө талап кылынган учурда, көчмө аспаптынтемир кутусун жерге туташтыруу, жана капталмаланган туткасы бар атайын кармагычтардыже бириктирүүчү өткөргүчтөрдү колдонуу зарыл.

20-бөлүм.Чыңалуу алдындагы зымчыныларды жууп жана тазалоо

449. Электр орнотмолорунда зымчынылардынчынжырын, таяныч зымчыныларын жана жабдуунун фарфор капталмаларын жуушүчүн салыштырма өткөргүчтүгүАБТлар үчүн667 мкСм/см,АЧлар үчүн 1430 мкСм/смтөнашпаган суунун үзгүлтүксүз агымы менен электр өткөргүчтөрдөн чыңалууну алып салбастан жууса болот. Агымдын узундугу жок дегенде 4-таблицада көрсөтүлгөндөн кем болбошу керек.

450. Жууп жаткан учурда түтүк, телескоптук мунара жана суу челегижерге туташтырылуусу керек.

Телескопиялык мунарадан жууганда саптамалары бар түтүк,мунаранын себетине жана авточелектин алкагына кеминде 25 мм2 кесилиши бар ийкемдүү жез өткөргүч менен туташтырылууга тийиш.

Жерден жууганда ток өткөзбөгөн колкаптарды колдонуу зарыл, телескоптук мунарадан же авточелекте орнотулган атайын темираянтчадан жууганда колкапты колдонуу талап кылынбайт.

4-таблица.

Саптамаларменен жуула турган зымчынылардын ортосундагы суунун агымы боюнча эң аз жол берилген аралык

451. Жерде туруп жууп жаткан учурда жууш үчүн колдонуп жаткан машинага же механизмге тийүүгө, кабинадан же кузовдон чыгып, аларга кирүүгө тыюу салынат. Жуу учурунда колдонулуучу машиналарга жана механизмдерге адамдардын жакындашына жол бербөө үчүн чаралар көрүлүүгө тийиш.

Суу толтурулган түтүктөрдү жууганды токтоткондон кийин гана көтөрүп которууга болот.

452.ЖБТдагы зымчыныларды, ток өткөрүүчү бөлүктөрдөн чыңалууну албастан, капталмалоочу саптардагы атайын кылсүрткүлөр менен же кошмолору бар көңдөй капталмаланган саптуу чаң соргуч менен тазалоого болот.

Тазалоо жертамандан же туруктуу тактадан жүргүзүлүшү керек. Тазалоо учурундаток өткөзбөгөн кол каптарды колдонуу керек.

453. Ишти баштоонун алдында саптардынкапталмалоочу беттери чаңдан тазаланган болушу керек. Тазалоо учурунда таякчалардын ички көңдөйү чаңдан улам-улам тазаланып турушу керек.

21-бөлүм. Диспетчердик жана технологиялык башкаруу каражаттары (ДТБК)

§ 47. Жалпы талаптар

454. Кабелдик жана аба байланыш чубалгыларында; энергетикалык ишкананын бөлмөлөрүндөгү, байланыш радиотүйүнүндөгү, бөлүштүрүүчү кросс-модульдардагы (бөлүкчөлөрдө) жана аппараттык бөлмөлөрүндөгү жайгашкан ДТБК жабдууларында жан түзүлүштөрүндө; электр энергиясын ташып жеткизүучү аба чубалгыларындагы байланыш түзүлүштөрүндө, жогорку жыштыктагы байланыш, релелик коргоо жана телемеханика орнотмолорунда; өнөр-жай телевидение орнотмолорунда жана эсептөө түзүлүштөрүндө жумуштарды жүргүзүү учурунда ушул бөлүмдүн эрежелери сакталууга тийиш

455. Иш жетектөөчүЭреженин 62-орунбелгисине ылайык аткарылуучу иштерде дайындалышы керек, жана төмөнкү учурларда:

1) аба чубалгысынын коргооаймагында механизмдерди жана жүк көтөрүүчү машиналарды колдонуу учурунда;

2) чыңалуу астындагы АЧдын коргоо аймагындагы, ошондой эле башка аба чубалгыларынын, 1- класстагы радиоберүү чубалгыларынын тарамдары менен,темир жана автомобиль жолдору, кеме жүрүүчү дарыялар мененболгонкесилиштериндегибаардык түрдөгү түркүктөрдү чечүү, орнотуу жана зымдарды (зымаркандарды) алмаштырууда;

3) илептикчыңалуу аймагында жана калктуу конуштарда байланыш аба чубалгыларынын зымдарын алмаштыруу жана орнотуу;

4) мунаралык өтмөктөрдү орнотуу, омоктук жана бурчтук түркүктөрдү алмаштырууда;

5) KБЧ(кабельдик байланыш чубалгысы) сыноодо;

6) ТКЖ (тейлөөсүз күчөтүүчү жай) жабдууларында иштөөдө;

7) чыпкаларды ачпастан текшерип караган учурларды эсепке албагандагы, жерге туташтыргыч бычакты күйгүзбөй туташтыруу чыпкаларында иштөөдө.

Иштаккагаз берген кызматкерге жогоруда көрсөтүлгөндөн тышкары башка жумуштар үчүн даиш жетектөөчүнүдайындоого уруксат берилет.

456.ДТБК түзүлуштөрүндө, оңдоочу ишкерсандан дайындалганиш жетектөөчүгө же иш жүргүзүучүгө,ишке киргизүүчүнун милдеттерин айкалыштырууга жол берилет, эгерде жумуш ордун даярдоо үчүн өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдү иштетүү талап кылынбаса. Ошол эле учурда, ишке киргизүүчу адам сактагычтарды алып салууга жана ишкертопмүчөсү менен бирге көчмө жердетме орното алат.

457.ДТБК түзүлуштөрүндөбуйрутма боюнча ушул Эрежелердин 125-132,134-, 135-орунбелгилеринде көрсөтүлгөн иштер жана төмөнкүлөр аткарылышы мүмкүн:

1) 1-класстагы тарамдык радиоберүү чубалгылары жана электр берүү чубалгылары таасир этпеген өчүрүлгөн БАЧ (байланыш аба чубалгысы)жана КБЧ(кабелдик байланыш чубалгысы) боюнча иштер;

2) бөлүштүрүүчү түзүлүштө жайгашкан,тейлөөсүзкүчөтүүчү жайдан жана өтө жогорку жыштыктагы аппаратарынан тышкары түзүлүштөрдү оңдоо, орнотуу жана жөндөө,

жогорку жыштыктагы байланыш каналдарынын иштетүү бөлүктөрүн жана кошмолорун кошо алганда.

458.500кВ аба чубалгылары менен кабелдик же аба байланыш чубалгыларынын кесилишинде жана жакындоолорунда иштегенде "500кВ электр чубалгылары менен кесилишкен жана жакындаган бөлүктөрүндөишкерсандарды жана байланыш жана радио орнотмолорун коргоо боюнча убактылуу көрсөтмөлөрүнүн" талаптары аткарылууга тийиш.

§ 48. Байланыш кабель чубалгылары

459.КБЧынжогорулатылган чыңалуу менен сыноодо, сыноодон өтүп жаткан бөлүк чектелиши керек. Сыноодон өтпөгөн КБЧ бөлүктөрүндө сыноо чыңалуусунун пайда болушун болтурбоо үчүн алардын ортосундагы бардык кошуулардыажыратып салуу керек.

460.Капталманын электрдик туруктуулугун сыноодоКБЧынын ар башка учтарында турган жумушчулардын бири-бири менен байланышы бар болушу керек.

461. КБЧнын эң алыскы учунда жайгашкан телефон аппараты,сыноолор жүргүзүүлөрдөн мурда,телефондук байланыш түзүү үчүн бөлүнгөн жуп зымдын ар бир өзөгүнө кошулган бөлүштүрүүчү тыгыздоочтор(сыйымдуулугу0,1 мкФ жана жумушчу чыңалуусу 5-6 кВ болгон) аркылуу кошулушу керек. Телефон аппараты жана тыгыздоочтор чуңкурдун же кудуктун сыртында ток өткөзбөс резина килемчеси менен жабылган жыгач тактага жайгаштырылышы керек. Телефондук сүйлөшүүлөр кабелде сыноо чыңалуусу жок болгон учурда жана иш жетектөөчүнүн чакыруусу келгенде гана жүргүзүлүшү керек. Сыноо учурунда телефон аппаратына жана туташтыруучу зымдарга тийүүгө тыюу салынат.

462. Сыноолордун жүрүшүндө иш жетектөөчүнунтелефон аппараты өчүрүлгөн болушу керек, аны сыноолор аяктагандан кийин жана кабелден дүрмөт алынгандан кийин күйгүзүү керек.

463. Кабелге сыноо чыңалуусун берээрден мурун иш жетектөөчүишкертоп мүчөлөрүнө телефон аркылуусыноонун башталышы жөнүндө билдирүүгө милдеттүү.

464. Сыноолордун жүрүшүндө кесилген кабелдин учтарында жана тосулган бөлүктөрүндө кандайдыр бир которуштуруп өчүрүп-күйгүзүүлөргө, ошондой эле кабелге тийүүгө тыюу салынат.

465. КБЧда көчмө аспаптар менен өлчөөлөр экиден кем эмес адам тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш, алардын бирөө IV-, экинчиси III- топкоээ болушу керек.

466. Электр өткөргүч чубалгыларынын жана электрлештирилген темир жолдорунун өзгөрмө тогунун коркунучтуу таасилерине5дуушар боло турганКБЧындагы электрдик өлчөөлөр электрдик коргоо каражаттарын колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

467. Кабелдерди дат басуудан коргоочу түзүлүшкө жана коргоочу түзүлүштөрдү адашма токтун булагына туташтыруу, ошондой эле орнотмодон чыңалууну алып салбастан жүргүзүлүүчү катоддук орнотмодогу иштер ток өткөзбөгөн кол каптар менен аткарылууга тийиш.

Төгүп бошотуучу (дренаждык)орнотмодогу оңдоолорду, аны тийме тармагынан жана кабель тараптан ажыраткандан жана дренаждык кабелди электрлештирилген темир жолдун же трамвайдын тийме тармагы тараптан жерге туташтыргандан кийин, жүргүзүүгө уруксат берилет.

468. Кабелди туруктуу аба басымында кармоо үчүн, абаны кысып- белги берүүчү орнотмону (КББОну) иштетип пайдалануу «Басым астында иштеген идиштерди орнотуу жана коопсуз иштетип пайдалануу Эрежелерине» ылайык жүргүзүлөт.

469. КББОну тейлөөгө III- топтогу кызматкерлерге уруксат берилет.

470. КББОдо бардык иштер, орнотмо өчүрүлгөндөн жана чыңалуу алынып салынгандан кийин буйрутма менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

471. Кургатуу жана автоматикасапсалгыларынын (блогунда) алдыңкы, арткы жана капталындагы тилкетакталарды чечүүгө жана ишке киришүүгө КББОдон чыңалуу алынгандан кийин 15 мүнөттөн эрте эмес убакыттан кийин баштоого жол берилет.

Кургатуу жана автоматика сапсалгыларынын жанында иштегенде ток өткөзбөгөн резина килемчелерин колдонуу зарыл.

472.ТКЖнын (тейлөөсүз күчөтүүчү жайдын)аралыктан түруктуу жана өзгөрмө ток менен камсыздаруусуКБЧларында төмөнкүдөй иштерди жүргүзүүдө өчүрүлөт:

1) кабелди орнотууда, чыгарып чечүүдө, жана кайра төшөөдө;

2) бузулган телефон байланыштарын оңдоодо;

3) кабелдеги өлчөөлөрдө.

⁵«Коркунучтуу таасир» түшүнүгү «Электр чубалгыларынын коркунучтуу жана тоскоолдук кылуучу таасиринен зымдуу байланыш түзүлүштөрүн, темир жол белги берүүчү түзүлуштөрүнун жана телемеханикасын коргоо эрежелери» менен аныкталат.

473. ТКЖнын аралык электр менен жабдуусу кезметчининөтүнмөсү боюнча алынып салынат, аны ал кезметчиге же тейленме күчөтүүчү жайдынбашчысына берет. Өтүнмөдө кабелдин аталышы, иш жүрүүчү бөлүк жана иштин мүнөзү, иштин башталышы жана аяктоо убактысы, аралыктан электр менен жабдуунун түрү, иш жетектөөчүнун аты-жөнү көрсөтүлөт.

474.ТКЖнын дистанциялык электр менен жабдуусу, азыктандыруучу күчөтүүчүжайынан ыйгарым укуктуу адамдан уруксат алгандан кийин,кезметчи же тейленме күчөтүүчү жайдынбашчысы тарабынан алынат.

Дистанциялык электр менен жабдуунун чыңалуусу алынып салынганачкычтарда жана баскычтарда «Күйгүзбө! чубалгыда иштер»деген плакаттары илинет.

Электр энергиясын аралыктан берүү чынжырында жабдуулардын түзүлүштөрүнө жараша тиешелүү жааларды, сактагычтарды же башка бөлүктөрдү алып салуу менен ажыратуулар жасалууга тийиш. Муну жасоодо ток өткөзбөгөн кол каптарды колдонуу керек.

475. Аралыктан электр берүү кабелинен бир эле учурда телебашкаруу жана белги берүүчү түзүлүштөрдүн азыктандыруулары алынып салуусу керек жана алардын платаларына (электрондук түзмөктөрдүн ток өткөзүүчү чынжырынын диэлектрикте чогултулган тактасы) «Күйгүзбө! Линияда иштер» плакаттары илинет.

476.ТКЖда иштерди жүргүзүүгө уруксат алгандан кийин, иш жетектөөчү оңдолуучу кабелди аныктап, андагы чыңалуу жок экендигин текшерип, анындүрмөтүн кайтаруусу керек. Бул иштерди коргоочу көз айнек жана ток өткозбөгөн кол каптар менен аткарууга тийиш.

477. ТКЖынын кабелиндеги иштердин коопсуздугун камсыз кылуу үчүн аралыказыктандырууну кабыл алуучынжырларында кошумча ажыратуулар жасалышы керек. Өлчөмдөш (симметриялуу)кабелдин аралыктан азыктандыруучу чынжырындагы көрүнөө ажырымды камсыздоо, эки жуп ачакошкучтарды(вилкаларды) обочолонгон кутулардан (бокстардан) алып салуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.Коаксиалдык (негизги өзөгүнөн капталмаланган ток өткөрүүчү экраны- тосмосу бар) жуптардын аралыктан азыктандыруучу чынжырындагы көрүнөө ажырымды чыпкалоочу электрондук такта менен автотрансформатордук сапсалгынын (блоктун) ортосунда жайгашкан тиешелүү жаачаларды алып салуу менен, ал эми өлчөмдөш жуптарда – көмөкчү тиктактада (стойкада) жайгашкан обочолонгон кутудагы (бокстогу) жаачаларды алып салуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Алына турган жаачалар жана ачакошкучтаражыратылуучу түстө болушу керек.

478. ТКЖнын кабелиндеги жумуштарга ишкертопту ишке киргизүү477-орунбелгиде көрсөтүлгөн иш-чараларды ишке ашыргандан кийин иш жетектөөчүжүргүзөт.

Ишканадааралыктан азыктандыруусу бар түзүлүштөрдүн тизмеси болушу керек. Аларды тейлеген ишкерсандар бул тизме менен тааныштырылуусу керек.

§ 49. Тейлөөсүз күчөтүүчүжайлардын жабдуулары

479.ТКЖда бардык жумуштарды, иш жүргүзүүчүсүIV- топко, ал эми ишкертоп мүчөсү III-топко ээ болгонишкертоп аткаруулары керек.

480. Үзгүлтүксүз желдетүүсү жок ТКЖынынбөлмөчөлөрү жумуш баштоого чейин жана ишти алып баруу учурунда желдетилип турушу керек. Жумушту аткаруу учурунда бөлмөчө ачык болушу керек.

Желдетүүчу түзүлүш менен жабдылган ТКЖда иштегенде желдетүүчү каналдар ачык болушу керек.

481. Аралыктан азыктандыруучу жабдууларды сыноодон мурун, баардык ТКЖлардын жана аларды азыктандыруучу тейленүүчү күчөтүү жайларынын ортолорундателефон байланышы камсыз кылынышы керек.

482.Аппаратураданайрымэлектрондук такталарды, иш жетектөөчүнүн уруксаты менен,аралыктан азыктандыруунун чыңалуусун алып салгандан кийин гана чечүүгө жол берилет. Чыңалуу астындагы аппаратуураларды оңдоого тыюу салынат.

§ 50. Байланыш аба чубалгылары

483. Электрлештирилген темир жолдордун, трамвайлардын жана троллейбустардын тийинди тармагынын зымдарын кесип өтүүчү байланыш аба чубалгыларынын зымдарынын кесилиштерин орнотуу жана оңдоо,тийинди тармагынын аралыгынын (районунун) өкүлүнүн катышуусунда тийинди тармагын ажыратуу жана иш ордунда жерге туташтырууменен,иштелип чыккан ИӨДго ылайыкжүргүзүлүүгө тийиш.

484. Калктуу конуштардын көчөлөрүндө электр чубалгыларынын зымдарынын үстүнөн зымдарды сүйрөп өтүүдө жолдон өтүп бара жаткандарга жана унааларга эскертүү үчүн желекчелер менен белги берүүчүлөрдү коюу зарыл.

485. Электр чубалгыларынын астынан өткөн байланыш зымдарын тартууда жана жөнгө салууда ушул Эрежелердин 39-, 368-орунбелгилеринин талаптарыаткарылышы керек.

486. Ишти баштоонун алдында байланыш аба чубалгысынын зымдарында (зымдар менен жердин ортосунда) 42 В жогору чыңалуу жок экендигин текшерүү керек.

Аба чубалгысынын зымдарында 42 В жогору чыңалуу аныкталса, чыңалуунун келип чыгуу себеби такталмайынча жана аны 42 В чейин азайтмайынча ишти баштоого тыюу салынат.

487.Илептикчыңалуу астындагы байланыш аба чубалгыларында иштөөдө, илептик чыңалуу астындагы аба чубалгыларында иштөөгө тиешелүү ушул Эрежелердин §35талаптары аткарылууга тийиш.

488.Илептик чыңалуу астындагы байланыш аба чубалгыларынын зымдарын жерге туташтыруу көчмө жердетмелерди орнотуу үчүн пайдалануучу саптарды колдонуу менен чубап бошотулуучучыгырыктар аркылуу жүргүзүлөт.

489.Илептикчыңалуудагы байланыш аба чубалгысында иштегенде жандырылуучу жана илинүүчү зымдар экаранынбашталышында жана түздөн-түз жумуш ордунда жерге туташтырылууга тийиш. Жерде жаткан зым чубалгылык зымдарга жана кийинки бөлүктөрдө жайылып жаткан зымдарга тийбеши керек.

Саландоонутууралап жөндөө жанабөлүктөгу зымды мурунку бөлүктүн зымына туташтырардан мурун иштеп жаткан бөлүктөбекитүү керек. Айрымбөлүктөрдү туташтыруунун алдында, жумуш ордунда зымдарды туташтыручуу кошулманын эки тарабында жердетилиши керек.

§ 51.Радио жана радиорелеликчубалгылар

490. Транзисторлор жана микросхемаларды колдонуу менен жасалган радиоаппаратураларда буйрутма менеништөөгө уруксат берилет. Жумуш ордунда ток өткөзбөгөн резина килемчелери же капталмалангантүпкүчтөр орнотулушу керек.

491. III-топтогу бир кызматкерге,42 В чейинки чыңалуу менен иштей турган транзисторлор жана микросхемалар менен жасалган жабдуулардагы жумуштарды кошпогондо, кандайдыр бир оңдоо иштерин жүргүзүүгө укук берилбестен, радиоаппаратураларды тейлөөгө уруксат берилет.

492. 60 КГц - 300 ГГц диапазонундагы жыштыктагы ЭМТда (электромагниттик талаада) иштегендеСН КР 12-01:2018 стандартынын жана Кыргыз Республикасынын «Өндүрүштөгу коркунучтуу объектилердин өнөр жай коопсуздугу жөнүндөгү» мыйзамынын, СанПиН 2.2.4.3359-16 « Жумуш ордуларындагы физикалык тийиндилерине (факторлоруна) болгон санитардык-эпидемиологиялык талаптары» стандартарынын жана Кыргыз Республикасынын «Электр коопсуздугу жөнүндө» Техникалык регламентинин (КРдин 2012ж. № 359- жана 2015- жылдагы № 15- токтомдорунун) талаптары аткарылууга тийиш.

493. Жогорку жыштыктагы жабдууларды орнотууда жана жөндөөдө электр тогунан жана күчөгөн электромагниттик нурлануудан коргоочу каражаттарды колдонуу зарыл.

Колдонулуучу коргоочу көз айнек металлдашкан айнек менен капталган болушу керек (мисалы, ОРЗ-5 түрүндөгү).

494.Антена-тарамдык түзүлүштөрдү чечип жана чогултуу,бузулууларын жоюу, түзмөктөрүнө өзгөртүүлөрдү киргизүү алардан чыңалуу алып салгандан кийин жүргүзүлүшү керек.

Тыюу салынат:

1) электромагниттик нурлануунун бар экендигин колго же денин башка бөлүгүнө тийгизген жылуулук таасири боюнча аныктоо;

2) коргоо каражаттары жок, жол берилгенден жогору энергия агымынын тыгыздыгы бар радиациялык зонада болууга;

3) электромагниттик нурлануу булагынынтосмолонуусун бузууга;

4) ачык иштеп турган антенна-тарамдык түзүлүштүн алдында болууга.

495. Мунараларда жана мамылардагы тышкы антенна-фидердик түзүлүштөрдү орнотууга жана тейлөө иштерине IV- жана III-топтогужумушчулардан турганишкертоп тарабынан аткарылышы керек. Жумушка киришерден мурун жогорку жыштыктагы жабдууларды өчүрүү керек.

496. Антенналык мамылардынтүзүлүштөрүндө иштеген учурда төмөнкү талаптар аткарылышы керек:

1) аларга чыгуучу жумушчулардынжогору чыгуу иштерине уруксаттары болуш керек;

2) жумуштун алдында мамынынбелги берүүчү жарыгы жана антенналардын жылытуусу өчүрүлүшү керек жана “Күйгүзбө! Адамдар иштейт”плакаттары илинет;

3) мамылардагы электрдик жарык менен белги берүүчү чырактарын алмаштыруудаушул Эрежелердин 410-411-орунбелгилеринин талаптары сакталышы керек.

§ 52. АЛ жана чагылгандан коргоочу зым аркандары боюнча жогорку жыштыктагы байланыш

497. Бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө же 1000 В жогору аба чубалгыларында жайгашкан жогорку жыштыктагы түзүлүштөрдүн жабдууларын техникалык тейлөө, жөндөө жана оңдоо иштери экиден кем эмес адам тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш, алардын биринде IV-топ болушу керек.

498.Тилкетакталарды (сапсалгыларды) (панель-блоктор) ачуу менен,иштөөдө турган жабдууларда,ток өткөзбөөчү резина килемчесин колдонуу менен, III-топтогу бир жумушчуга иштөөгө жол берилет.

Ишти баштоонун алдында туташтырылуучу жогорку жыштыктагы чубалгыда чыңалуу жок экендигин текшерүү керек. 42 В жогорку чыңалууда иштөөгө тыюу салынат.

499. Иштетүүчүбөлүктөрдөн чыңалууну алып салгандан жана аба чубалгысын туташтыргандан кийин гана түзмөктөргө өзгөртүүлөрдү киргизүүгө, жогорку жыштык тарамынчечип ажыратууга жана чогултууга жана алардагы бузулууларды жоюуга мүмкүн. Кабель жана туташтыргыч чыпкасында иштеген учурдатыгыздоочтун (конденсатордун) төмөнкү табагындагы жерге туташуучу бычакты күйгүзүү жетиштүү.

500. Байланыш тыгыздоочторунун төмөнкү табагын жерге туташтырбастан, аба чубалгысына кошулган жогорку жыштыктагы орнотмонун коргоочу түзүлүштөрүнөн, жабдууларынан жана башка бөлүктөрүнөн жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдү ажыратууга тыюу салынат.

501.Байланыштыгыздоочтору менен туташтыргыч чыпканын ортосундагы чынжырдагы аспаптардыкошууга жана ажыратууга,байланыштыгыздоочунун төмөнкү табагын жерге туташтыруучу бычак менен жердештиргенде гана жол берилет. Өлчөөлөрдү жүргүзүү учурунда аспаптардыкөп ирет туташтырганда, байланыштыгыздоочунун төмөнкү табагын ар бир ирет жерге туташтырып туруу керек.

Узактыгы 1 сааттан ашпаган ченөөлөрдү IV- топтогу бир адам буйрутма боюнча кезметчинин же IV- топтогу ыкчам-оңдоо ишкерсанынынкызматкеринин көзөмөлү астында жүргүзүлүшү мүмкүн. Бул өлчөөлөр дүрмөтсүздөндүргүчтү ажыратпастан,байланыштыгыздоочунун астыңкы табагынын жерге туташтыруучу бычагы ажыратылган абалда, туташтыргыч чыпканын ичинде гана жүргүзүлөт. Бул учурда, аспаптар жерге туташтырылышы керек; өлчөөлөр электрдик коргоочу каражаттарды (ток өткөрбөгөн өтүктөр жана кол каптар, капталмаланган туткасы бар шаймандар) колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

§ 53. Ишкер топтор менен убактылуу жогорку жыштыктагы байланыш

502. Ташылма (көчмө) жогорку жыштыктагы байланыш туруктарын орнотуу жана чечүү экиден кем эмес адамдан турган ишкертоп тарабынан ишке ашырылууга тийиш, алардын бири IV-, экинчиси III-топко ээ болушу керек.

503. Антенна,110 кВко чейинкичыңалуудагы аба чубалгыларынын туркүктөрүндө,төмөнкү зымдардын деңгээлинен 3 мден кем эмес, 220 кВ аба чубалгыларынын зымдарынан 4 мден кем эмес ылдыйкы аралыкта орнотулушу керек. Антеннанын салаңдоосу аба чубалгысынын зымынын салаңдоосунан чоңураак болушу керек.

504. Антеннаны илүүнүн алдында антеннанын чыгырыгын камтыгантурукту(посту) түркүккө 1-1,5 м бийиктикте бекитип жана жердештирүү керек.

Турукка (постко) кирип турган антеннанын учу орнотмонун ичиндеиндуктивдик чыгырык (дроссель) аркылуу жана дроссель менен параллель туташтырылган жердештирилүүчү бычак аркылуу жерге туташтырылат. Дроссель менен параллель катары 1 кВтогудүрмөтүрсүздөндүргүч туташтырылышы керек. Антеннаны кылдаттык менен жулкпай тартуу керек.

505. Антеннаны көтөргөндө жана түшүргөндө трассадан алыс,экаранын ортосунда турган бир адам, антенна чыңалуу астындагы аба чубалгысынын зымдарына 503-орунбелгиде көрсөтүлгөндөн азыраак аралыкка жакындабастыгынкөзөмөлдөп турат. Антенна зымынын астында турууга тыюу салынат.

506. Түшүрөөр алдында антеннаны жерге туташтыргыч бычак же көчмө жердетме менен жерге туташтыруу керек.

§ 54. ДТБКанын жабдуулары туруучу жай

507. Электр чордондорунун, көмөкчордондордун электрорнотмолорундагыаппараттык бөлмөлөрдө жайгашкан түзүлүштөрдө иштөө, күйгүзүү жана өчүрүү, ошондой эле телефон байланышынын,радиоберүүлөрүнүн ж.б. жабдууларын оңдооIII- топтогу бир кызматкер жүргүзүшү мүмкүн.

508. Кабельдик жана аба байланыш чубалгыларынын алгачтык жана алгачтык-сыноочу мамыларынын, аралык азыктандыруу мамыларынын, чыңалууну автоматтык түрдө тууралап жөндөө столдорунун, ток бөлүштүрүүчү мамынын алдындагы жертамандаток өткөзбөөчү резина килемчелери же капталмалоочутүпкучтөрболушу керек.

509. Аралыктаназыктандыруу чыңалуусу берилип жаткан жабдуулардын кабында, чыңалуу бар экендигин эскертүүчү белгилер жазылып коюлушу керек.

510. Издөөчүлөрдүн жана релелердин тийимдерин (тийим талааларын) жууп салуу, алардан чыңалууну алып салгандан кийин жүргүзүлүүгө тийиш.

511.Жабдууларды тазалагандаачык темиралкактуу сүрткүлөрдү же темир учтуу түтүгү бар чаң соргучту колдонууга тыюу салынат.

512. Жабдуулардагы чырактарды алмаштыруу алардан чыңалууну алып салгандан кийин жүргүзүлүшү керек. 250 В чейин чыңалуудагы лампаларды коргоо каражаттарын колдонуу менен алмаштырууга жол берилет.

513. Алгач-сыноо мамысына кошулган байланыш чубалгысына же бөтөн(электр линиясынан, аралыктан азыктандыруучужабдуулардан)42 В жогорку чыңалуудагыбөлүштүрмөнүн (кросстун) коргоо тилкесине тийгенде, кезметчи ишкерсанкоргоочу каражаттарды колдонуу менен бул чубалгыны өчүрүшу керек.Бөтөн42 В жогорку чыңалуу бар экендиги боюнча объекттин кезметчисине, ал эми ал жок болгон учурда, жогору турган кезметчиге билдирүү керек. Дүрмөтсүздөндүргүчтөрдү же сактагычтарды бөтөн чыңалуу жок болгондо гана алмаштырууга уруксат берилет.

514. Электр чубалгыларынын жана электрлештирилген темир жолдорунуну өзгөрмө токторунун таасирине дуушар болгон байланыш чубалгыларынын жабдууларында иштөөдө чубалгылык коргоочу түзүлүштөрдү алмаштыруу ток өткөзбөгөн резина килемчесин колдонупток өткөзбөгөн колкаптарды (же капталмаланган кармагычтары бар кычкачтарды) жана коргоочу көз айнекти кийүү менен жүргүзүлүшү керек.

515. ШАТЧтын (шаар аралык телефон чордону)кошкучтарынын телефон операторлорунун жумуш орундары жана АТЧтын (автоматташтырылган телефон чордону)кабарлоочустолдору үндүк (акустикалык) соккуну чектөөчү каражаттар менен корголушу керек. Күн күркүрөгөн учурда телефонисттер микротелефон жыйнагынын (наушник, микрофон зымдары менен) ордуна микротелефон трубкаларын колдонуулары керек.

22-бөлүм. Жылуулук автоматика, жылуулук техникалык өлчөө

жана коргоотүзүлүштөрүнүн электрдик бөлүгү

516.ЖАӨ⁶(жылуулук автоматика өлчөгүчтөрү) түзүлуштөрүнүн жана автоматташтырылган башкаруу тутумунун техникалык каражаттарынын электрдик бөлүгүндө жумуштарды аткарууда бул бөлүмдүн эрежелери сакталууга тийиш.

517.Башкаруу столундагы (пульттагы), бөлуштүрүүчү калканчыктардагыжана ЖАӨ түзүлүштөрүнүн жыйнактарындагыөчүрүп-күйгүзүүчү аспаптар менен иш аракеттерди III-топтогукезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсан, ошондой эле оңдоочу ишкертоптун IV-топтогуиш жүргүзүүчүсү аткарышы мүмкүн, эгерде иштаккагаз же буйрутмаберген адам иштаккагаздын «Өзүнчө көрсөтмөлөр» сабына жазуу менен, ага,өчүрүп-күйгүзүүчү жабдууларды күйгүзүү жана өчүрүүгө көрсөтмө берсе, ал эми буйрутма боюнча иштерди аткарган учурда - буйрутманы каттоодо жазуу менен аткарылат.

518. Жылуулук жана электрдик жүктөмгө таасир этүүчү ЖАӨтүзүлүштөрүнүн электр жабдууларынчордондун сменасынын башчысынын же технологиялык бөлүмдүн башчысынын уруксатын (буйрутмасы) алынгандан кийин өчүрүлүшү керек.

519. Технологиялык жабдуулардын бөлүгүндөгүЖАӨтүзүлүштөрүнө ишке киргизүү алдындагыдаярдоону, ыкчам башкаруусунда турган технологиялык жабдуулар жайгашкан бөлүмдүнкезметчиишкерсаны жүргүзүшү керек.

520. Ишжүргүзүүчүнүнталабы боюнча, жөндөө же оңдоо иш жүрүштөрүндө жөнгө салгычтарды иштетип көрүү үчүн күйгүзүүнү, жабдуулар шууту башкаруусунда болгон,бөлүмдүнкезметчиишкерсаны жүргүзүшү керек.

521. Буйрутма боюнча, жабдуулардын түзмөгүн же иштөө тартибин өзгөртүүнү талап кылбаган ЖАӨтүзүлүштөрүн оңдоо, сыноо жана жөндөө боюнча иштерди жүргүзүүгө болот.

522. Толук оңдоолор учурунда,түзмөктүн айрым тетиктерин жана бөлүктөрүн же ЖАӨ түзүлүштөрүнүн түйүндөрүн сыноо жана иштетип көрүү,технологиялык бөлүмдүн сменалык башчысынын (кезметчисинин) уруксатыныннегизинде төмөнкү шарттарды сактоо менен жүргүзүлөт: оңдоо иштери милдеттүү түрдө токтотулат, адамдар иштетилип көрүлүүчү жабдуулардан чыгарылып, коргоочу жердетмелер, тосмолор жана плакаттар алынат.

Коңшу бөлүктөрдөгүишкертоптор, эгерде бул бөлүктөр ​​ажыратылып, иштетип көрүлүүчү жабдуулардан корголсо жана жумушчулардын коопсуздугу камсыз кылынса, ишин уланта алышат.

_________________

⁶ ЖАӨ аппараттарынын жылуулук механикалык бөлүгүн тейлөөдө коопсуздук чаралары «Электр станцияларынын жана жылуулук тармактарынын жылуулук-механикалык жабдууларын иштетип пайдалануунун коопсуздук эрежелеринде» белгиленген.

523. Иштетип көрүү учурунда электр жабдууларын кайра-кайра күйгүзүү жана өчүрүү менен байланышкан жумуштарды, иштаккагазда тыныгууларды каттабастан, бирок ар бир жолу зарыл болгон техникалык чараларды аткаруу менен жүргүзүүгө уруксат берилет.

Электр жабдууларын күйгүзүү жана өчүрүү технологиялык бөлүмдүн сменалык башчысынын (куезметчинин) уруксаты менен жүргүзүлүүгө тийиш.

524.ЖАӨтүзүлүштөрүндө, III-топтогу жалгыз кызматкер буйрутма менен төмөнкү жумуштарды аткарышы мүмкүн:

1) аспаптардынкаттоо бөлүгүн жөндөө;

2) манометрлерди (электр тийимдүүлөрүнөнтышкаркысы), дифференциалдык манометрлерди, термопарларды алмаштыруу;

3) сапсалгылык башкаруу калканчыктарындагы жылуулук техникасынын көзөмөлдөөчү түзүлүштөрүнүнбузулууларын жоюу;

4) башкаруунун автоматташтырылган тутумунун эсептөө техникасынын техникалык каражаттарынын жыйнактарын оңдоо;

5) автожөндөөчүлөрдүн электрондук сапсалгыларынынкөрсөткүчтөрүн тууралоо жана текшерүү;

6) кыскыч кутуларды тыгыздоо;

7) жазууларды аткаруу, стенддерди, датчиктерди, кыймылдаткычтарды, панелдерди ж.б. белгилөө;

8) калканчыктарды, тилкетакталарды кысылган аба менен үйлөө.

525. Ар кандай цехтерде (бөлүмдөрдө) турганЖАӨтүзүлүштөрүндөгү, иштеп жаткан жабдууларда жана жыйнактардажайгашкан, баардык иштер, иштей турган бөлүмдүн (цехтин) сменалык башчысынын (кезметчинин) уруксаты менен аткарылууга тийиш.

526.ЖАӨтүзүлүштөрүндөгү иштаккагаз боюнча аткарылуучу жумуштарда ишке киргизүүчү катары ЖАӨ бөлүмүнүн (цехтин) кезметбашчысы (кезметчиси) болот. Сменада кезметчи ишкерсан жок болгон учурда, ошондой эле аймактык алыскы объекттерде иштеген учурларда иштаккагаз боюнчаишке киргизүүчу катары ыкчам-оңдоочу ишкерсандын кызматкериболушу мүмкүн.

Буйрутма боюнча ишке киргизүүЖАӨ бөлүмүнүн (цехинин) (участкасынын) кезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсаны,же, буйрутмада көрсөтүлгөн жумуш орундары жайгашкан башка (бөлүмдөрдүн) цехтердин (участкалардын) кызматкерлери тарабынан жүргүзүлүшү мүмкүн.

527. Көчмө жердетмелердиорнотуу жана алып салуу ЖАӨ бөлүмүнүн (цехинин) (участогунун) кезметчи же ыкчам-оңдоочуишкерсаны тарабынан аткарылышы керек. Электр бөлүмдүн ишкерсаны тейлеген өчүрүп-күйгүзүүчүжабдуулары бар ЖАӨтүзүлүштөрүн өчүргөндө, электр бөлүмүнүн ишкерсаны, өчүрүлгөн өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдө жердетме орнотууга тийиш.

23-бөлүм.Релелик коргоо жана электр автоматикасынын түзүлүштөрү, өлчөө каржаттары жана электр эсептегичтери, экинчиликтүзмөктөр

528. Өлчөө каржаттарынын, релелик коргоо түзүлүштөрүнүн жана электр автоматикасынын чынжырларында аткарылуучу иштердин коопсуздугун камсыз кылуу үчүн өлчөөчү ток жана чыңалуу оодаргычтарынын экинчилик чынжырлары (оромдорунда) туруктуу жерге туташтыруулары болуш керек. Өлчөөчүоодаргычтардын электрдиккошулуусу болгон экинчилик оромдорунун тобу үчүн, релелик коргоонун татаал түзмөктөрүндө бир гана жерденжерге туташтырууга жол берилет.

529. Өлчөө каражаттарынын, релелик коргоо түзүлүштөрүнүн, электр автоматикасынын ток чынжырын үзүү зарыл болгон учурда, ток оодаргычынын экинчи оромунун чынжырын алдын ала бул үчүн атайын арналган кычкачтар же сыноо сапсалгыларын (блокторун) колдонуу менен кыска туташуу жүргүзүлөт.

Ток оодаргычтары менен орнотулган кыска туташуунун ортосундагы экинчилик чынжырда, чынжырдын ажырашына алып келүүчү иштерди жүргүзүүгө тыюу салынат.

530.Тышкы булактан чыңалуу берүү менен чыңалуу оодаргычынын экинчилик түзүлүштөрүндө жана чынжырларында иштөө учурунда,кайтарымоодарылуу мүмкүнчүлүгүн болтурбоо чаралары көрүлүшү керек.

531. Релелик коргоочу түзүлүштөрдүн, электр автоматикасынын, анын ичинде өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдү өчүрүп күйгүзүү менен текшерүү, иштетип көрүү мененсыноо ушул Эрежелердин 257-орунбелгисине ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

532.Релелик коргоо түзүлүштөрүн, электр автоматикасын жана башкаларды тейлөөчү ишкерсандын ичинен IV-топтогуиш жүргүзүүчүгө ишке киргизүүчүнүн милдеттерин айкалыштырууга уруксат берилет. Бул учурда ал жумуш ордун даярдоо үчүн зарыл болгон коопсуздук чараларын аныктайт. Мындай айкалыштырууга, эгерде жумуш ордун даярдоо 1000 В жогору чыңалуудагы электр орнотмосунун бөлүгүндө өчүрүүлөрдү, жерге туташтырууну, убактылуу тосмолорду орнотууну талап кылбаса жол берилет.

533. IV-топтогу иш жүргүзүүчүгө, ошондой эле III-топтогуишкертоп мүчөлөрүнө (ушул Эрежелердин 119-орунбелгисинде каралган шарттарда),ишкертоптун башка мүчөлөрүнөн ажырым, релелик коргоо, электр автоматикасынын ж.б.түзүлүштөрүндө жана экинчилик чынжырларында, эгерде бул чынжырлар жана түзүлүштөр1000 В жогору чыңалуудагы ток өткөрүүчү бөлүктөрү жок БТларда жана бөлмөлөрдө толугу менен тосулган же тосмону талап кылбаган бийиктикте жайгашкан болсо,иштөөгөуруксат берилет.

534. Энергия менен жабдуучу мекеменинишкерсаны иш сапарга жөнөтүлгөн ишкерсандын укугунда керектөөчүлөрдүн эсептегичаспаптары менен иштешет. Бул жумуштарды экиден кем эмес жумушчу курамындагы ишкертоп аткарат.

Бөлүштүрүүчү түзүлүштүн бөлмөлөрүндө электр эсептегичтердин көрсөткүчтөрүн керектөөчүнүн өкүлүнүн катышуусу менен III- топтогу электрэнергия жабдуучу мекеменин кызматкери тарабынан жазууга жол берилет.

535. Керектөөчүлөрдүн, чыңалуусу 1000 В чейин болгон электр орнотмолорунда,айкалыштыруу же келишим менен иштеген кызматкерлери бар болсо(балдар бакчалары, дүкөндөр, поликлиникалар, китепканалар ж.б.), жумуш ордун даярдоо жана ишке киргизүү электр энергия менен жабдуучу тиешелүү мекемелердиншууту ишкерсаны тарабынан, учурдагы иштетип пайдалануу тартибинде аткарылуучу иштердин бекитилген тизмеси боюнча, керектөөчүнүн өкүлүнүн катышуусунда III- жана IV- топтогу эки жумушчудантурган ишкертоп тарабынанжүргүзүлүшү мүмкүн.

536. Электр энергиясын эсептөөчү каражаттары менен иштөө чыңалууну алып салуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Өлчөө оодаргычтарына туташтырылган электр эсептегичтердин чынжырларында сыноо кутучалары бар болсо, бул кутучалардагы электр эсептегичтин түзмөгүнөн чыңалууну алып салуу керек.

537. Бир фазалуу электр эсептегичтер менен иштөө электр энергия менен жабдуучу мекемелердинIII-топтогу шууту ишкерсаны тарабынан, чыңалуунуалып салуу менен, учурдагы иштетип пайдалануу тартибинде аткарылуучу иштердин бекитилген тизмеси боюнча жалгыз жүргүзүшү мүмкүн. Жыгач үйлөрдө, кооптуулугу жогору болбогон бөлмөлөрдө, электр эсептегичке чейин өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүш жок болгон учурда, бул иш жүктөлүштү алып салуу менен чыңалууну алып салбастан жүргүзүлүшү мүмкүн.

538. Ушул Эрежелердин 534-,535-, 537- орунбелгилеринде көрсөтүлгөн иштерди аткарууда,электрэнергия менен жабдуучу мекеменин жетекчилигинин буйругу же тескемесименен кызматкерлерге аймактык бөлүк (район, квартал, аймак ж.б.) бекитилүүгө тийиш. Тапшырма кагаздарында (бланктарында)шууту ишкерсан электр орнотмолорунда иштин коопсуздугун камсыз кылуу боюнча техникалык иш-чаралардын аткарылышын белгилеши керек.

539. Энергия менен жабдуучу мекемелерде эсептөөчү каражаттары менен иштөө үчүн, ар бир иштин түрү боюнча насааттамалар же иш жүргүзүү (технологиялык) карталары түзүлүүгө тийиш.

24-бөлүм.Көчмө электр шаймандары жана чырактар, кол электр машиналары, бөлүүчүоодаргычтар

540. Көчмө электр шаймандары жана чырактар, кол электр машиналары, бөлүүчүоодаргычтар жана башка көмөкчү жабдуулар электр коопсуздугу боюнча мамлекеттик стандарттардын жана техникалык шарттардын талаптарына жооп бериши керек жана ушул Эрежелерге ылайык колдонулушу керек.

541. Кооптуулугу жогору *10 бөлмөлөрдө, I*9 класстагы көчмө электр шаймандары жана кол электр машиналары менен иштөөгө II-топтогу ишкерсанга уруксат берилиши керек.

Көмөкчү жабдууларды (оодаргычтарды, жыштык өзгөрткүчтөрдү, коргоочу өчүрүш түзүлүштөрүн ж.у.с.) электр тармагына кошуу жана аны тармактан ажыратуу ушул электр тармагын иштетип пайдалануучу III-топтогу электротехникалык ишкерсан тарабынан ишке ашырылууга тийиш.

542. Көчмө электр шаймандарынын жана кол электр машиналарынын классы 4-таблицада келтирилген талаптарга ылайык бөлмөлөрдүнтоптук даражасына жана электрдик коргоо каражаттарын кээ бир учурларда колдонуу менен иштөө шарттарына ылайык келүүгө тийиш.

Электр аспаптарынжана ар кандай класстагы кол электр машиналарын

колдонуу шарттары

   543. Кооптуу жана өзгөчө коркунучтуу жайларда көчмө электр чырактарынын чыңалуусу 25В ашпаган болушу керек.

   Өзгөчө жагымсыз шарттарда иштеген учурларда (өчүргүч кудуктарында, ЖБТнын бөлүктөрүндө,казандардын доолунда (барабанында), темиридиштеринде ж.б.)көчмө электр чырактарынын чыңалуусу 12В ашпаган болушу керек.

   544. Кол электр машиналары, көчмө электр шаймандары жана чырактар менен иштөөнүн алдында төмөнкүлөр аткарылышы керек:

   1) паспорту боюнча машина же аспаптын классын аныктоо;

   2) бөлүктөрүнүн толуктугун жана ишенимдүү бекитилишин текшерүү;

   3) сыртынан кароо менен кабелдин (шнурдун), анын коргоочу түтүгүнүн жана ачакошкучунун жакшы абалда экендигине, кутунун капталмалоочу бөлүктөрүнүн, сүртку (щетка) кармагычтардын туткасынын жана капкактарынын, коргоочу каптарынын бүтүндүгүн текшерүү;

   4) өчүргүчтүн так иштөөсүн текшерүү;

   5) коргоочу өчүрүш түзүлүштөрүнүнсыноолорун жүргүзүү (зарыл болгон учурда);

   6) электр аспаптын же машинанын курулай (холостой) иштөөсүн текшерүү;

   7) I- класстагы машинанын жерге туташтыруучу чынжырынын ишке жарамдуулугун текшерүү (машинанынкүтүсу - ачакошкучтун жерге туташтырылуучу тийиминин ортосундагы);

   8) текшерүүнүн (сыноонун) мөөнөтүн текшерүү.

   Мезгилдүү текшерүүлөрдөн (сыноодон) өтпөгөн, бузулган,аларга тиешелүү көмөкчү жабдуулары бар кол электр машиналарын, көчмө электр шаймандарын жана чырактарды пайдаланууга жол берилбейт.

   545.Электр шаймандарын, кол электр машиналарын, көчмө чырактарды колдонууда, мүмкүн болушунча, алардын зымдары жана кабелдери өйдөилинип турушу керек.

   Зымдарга жана кабелдерге ысык, нымдуу жана майлуу тегиздиктерге же буюмдарга түздөн-түз тийүүсүнө жол берилбейт.

   Электр аспаптын кабели кокусунан механикалык бузулуулардан жана ысык, нымдуу жана майлуу тегиздиктерге тийүүдөн корголушу керек.

   Кабелди тартууга, буроого жана ийүүгө, анын үстүнө жүк коюга, ошондой эле газ ширеткичинин кабелдери, зым аркандары, ийилме түтүктөрү менен кесилишинежол берилбейт.

Кандайдыр бир бузулуулар табылса, кол электр машиналары, көчмө электр шаймандары жана чырактар менен иштөө дароо токтотулушу керек.

546.Жумуш аткарууга берилип жана колдонулуп жаткан кол электр машиналары, көчмө электр аспаптары жана чырактары,көмөкчү жабдуулар мекемеде (структуралык бөлүмдө) эсепке алынууга, буюмга стандарттар, техникалык шарттар тарабынан электр жабдууларына жана электр приборлоруна коюлган сыноо ченемдери боюнча жана көлөмдөрдө белгиленген мөөнөттө жана көлөмдө текшерүүдөн жана сыноодон өтүп турууга тийиш. Текшерүүлөрдүн жыйынтыктары белгиленген үлгүдөгү журналга катталууга тийиш.

Кол электр машиналарын, көчмө электр шаймандарын жана чырактарын, көмөкчү жабдууларды оң абалда кармоо, мезгилдүү сыноолорду жана текшерүүлөрдү жүргүзүп туруу үчүн ишкананын жетекчисинин буйругу менен III-топтогу жооптуу кызматкер дайындалышы керек.

547.Чыңалуу жок боло калган учурда же иштөөсү үзгүлтүккө учураган учурда электр шаймандары жана кол электр машиналары электр тармагынан ажыратылууга тийиш.

548. Электр шаймандарын жана кол электр машиналарын колдонгон кызматкерлерге төмөнкүлөр тыюу салынат:

1) кол электр машиналарын жана электр шаймандарын кыска мөөнөткө болсо да башка кызматкерлерге берүүгө;

2) кол электр машиналарын жана электр шаймандарын чечип чачыратуу, ар кандай оңдоолорду жүргүзүү;

3) шаймандын жана машинанын толук токтогонуна чейин электр машинасынын, электр шайманынын зымынан кармап турууга, айлануучу тетиктерине тийүүгө жетаарындыларды жана сүрүндүлөрдү алып салууга;

4) шайманды тармактан ажыратпастан шаймандын жумушчу бөлүгүн патронгонго орнотууга жана андан чыгарууга, ошондой эле шаймандытууралоого;

5) жөлөнмө тепкичтерден иштөөгө;

6) казандардын доолдорунун, темир идиштердин ж.б. ичтерине көчмө оодаргычтарды жана жыштык өзгөрткүчтөрдү алып кирүүгө.

549. Бөлүүчүоодаргычты колдонууда төмөнкү талаптар сакталууга тийиш:

1) бөлүүчү оодаргычтан бир гана электр кабылдагычты азыктандырууга уруксат берилет;

2) бөлүүчү оодаргычтын экинчилик оромун жерге туташтырууга жол берилбейт;

3) оодаргычтын тулкусу (кутусу)азыктандыруучуэлектр тармагынын нейтралыныниш тартибине (режимине) жараша жерге туташтырылган же нөлдөштүрүлгөн болуш керек. Мында бөлүүчүоодаргычка кошулган электр кабылдагычтын тулкусун жерге туташтыруу талап кылынбайт.

25-бөлүм. Автомашиналарды, жүк көтөргүч автомашиналарды, механизмдерди жана тепкичтерди колдонуп иштеген жумуштар

550. Колдонууда турган электр орнотмолорунда жүк көтөрүүчү крандарды колдонуу менен иштөөдө, крандар⁷ менен жүктөрдү жылыштыруучу жумуштардын коопсуз аткарылышы үчүн жооптуу адам IV-топтон кем эмес инженердик-техникалык кызматкер болууга тийиш. Бул адамдын милдеттери иштаккагаз берүүчү же иш жетектөөчүгө жүктөлүшү мүмкүн.

Кээ бир учурларда Өнөр жай коопсуздугу боюнча техникалык көзөмөл кылган мамлекеттик түзүмдун өкүлүнүн макулдашуусуменен жүктөрдү кран менен коопсуз жылыштырууларды көзөмөлдөө иштаккагаздагы иш жүргүзүүчүгө жүктөлүшү мүмкүн. Мындай адамды дайындоо иштаккагаздын "Өзүнчө көрсөтмө" сабында жазылууга тийиш.

551. Энергетика ишканаларынын түзүмүндө (штатында) турган, жана иштеп жаткан электр орнотмолорунда иштеген айдоочу жана машинисттер II-топко ээболууга тийиш.

Бөтөн мекемелердин кран айдоочуларыколдонуудагы мыйзамдарга ылайык иштөөгө уруксат берилет.

_________________________

⁷ Крандар менен жүктөрдү жылыштыруу боюнча иштердин коопсуз аткарылышы үчүн жооптуу адамдарды дайындоонун тартиби жана алардын милдеттери «КУЖрын (көтөргүч унаа жабдуулары)иштетип пайдалануутууралуу» Кыргыз Республикасынын Техникалык регламентинде аныкталган.

552. Автоунаалардын, жүк көтөрүүчү машиналардын жана механизмдердин АБТлардын (ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөр)ичинде жана аба чубалгысынын коргоо аймагындажүрүүлөрүнө550-орунбелгиде көрсөтүлгөн адамдардын биринин,же административдик-техникалык ишкерсандан V-топтогу кызматкердин көзөмөлү астында жол берилет. АБТдаавтоунаалардын, жүк көтөрүүчү машиналардын жана механизмдердин кыймылыдарын, ошондой эле кезметчинин же ыкчам-оңдоочу ишкерсанданIV-топтогу ишке киргизүүчүнүн көзөмөлүнүн астында,жүргүзүүгө уруксат берилет.

553.АБТларда жана аба чубалгысынын астынан айдап өткөн учурда жүк көтөрүүчү машиналар менен механизмдердин көтөрүүчү жана узарып чыгуучу бөлүктөрү транспорттук абалда болууга тийиш. Жумуш ордунунчегиндежүк көтөрүүчү машиналарга түз жер мененжүксүз жана көтөрүүчү жана чыгуучу бөлүгүндө адамдардын жайгашуусусуз,жумушчу органы көтөрүлгөн боюнча жүрүүгө жол берилет, эгерде мындай кыймылга заводдук насааттамалар боюнча жол берилсе жана өчүрүлбөгөнөтмөктөрдүн жана аба чубалгысынын зымдарынын алдында айдоо талап кылынбаса.

АБТда кыймылдын ылдамдыгы жергиликтүү шарттарга жараша аныкталат, бирок 10 км/сааттан ашпоого тийиш.Аба чубалгысынын астынан автоунаалар, жүк көтөрүүчү машиналар жана механизмдер зымдардын эң аз салаңдаган жерлеринен (түркүктөрдүн жанынан) өтүшү керек.

500-220-110-35 кВ аба чубалгыларынын астында күйүүчү-майлоочу май ташыган автоунааларды (бензовоздорду) токтотууга жана турууга тыюу салынат.

554.Чыңалуу астындагы аба чубалгыларынын түздөн-түз зымдарынын астында октуукөтөрүүчү механизмдерди орнотууга жана иштетүүгө тыюу салынат.

Жүк көтөрүүчү машинаны (механизмди) таянычтарга орнотуу жана анын жумушчу бөлүгүн транспорттук абалдан жумушчу абалына келтирүү айдоочунун өзү тарабынан башкарылууга тийиш. Бул максаттар үчүн башка кызматкерлерди тартууга тыюу салынат.

555. Автоунаа каражаттарын, жүк көтөрүүчү машиналарды жана механизмдерди айдоодо, орнотууда жана иштетүүдө көтөрүүчү жана чыгуучубөлүктөрдөн, салмоорлордон, жүк кармоочу ыкташтырмалардан, жүктөрдөн чыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөргө чейинки аралык 1-таблицада көрсөтүлгөндөн кем болбоого тийиш.

556. Телескопиялык мунаралар жана гидравликалык көтөргүчтөр үчүн жумушка киришердин алдында жылып чыгуучу жана көтөрүүчү бөлүктөрү иштетилип текшерилиши керек, ал эми телескопиялык мунаралар үчүн мындан тышкары көтөрүүчү бөлүгү вертикалдуу орнотулуп, ушул абалда бекитилиши керек.

557. Зымчыныларды, зымдарды алмаштыруу же арматураларды оңдоо менен байланышкан бурчтук түркүктөрдө иштөөучурунда зымдардан түзүлгөн бурчтун ичине телескоптук мунараны (гидравликалык көтөргүчтү) орнотууга тыюу салынат.

558. АБТлардагы жана аба чубалгыларынын коргооаймагында баардык жумуштардын жүрүшүндө автоунаалар, жүк көтөрүүчү машиналар жана шыкалмаабалык дөңгөлөктүү механизмдер жерге туташтырылууга тийиш. Автоунаанынтулкусуна (жүк көтөрүүчү машинага, механизмге) тийүүгө жана алардын жумушчу бөлүктөрүн, көтөрүүчү түзүлүштөрүн жана таяныч бөлүктөрүн, жерге туташтыруугачейин,кандайдыр бир кыймылга келтирүүгө тыюу салынат.

Каз тамандуу жүк көтөрүүчүмашиналарды жана механизмдерди жерге туташтыруу талап кылынбайт.

559. Жүк көтөрүүчү машиналар жана механизмдер иштеп жаткан учурда, адамдардын көтөрүлүп жаткан жүктүн, телескопиялык мунаранын себетинин астында, ошондой эле тартылып жаткан зымдардан (зымаркандардан),таянычтардан, бекиткичтерден жана иштетүү механизмдеринетүздөн-түз жакын жерде (5 мден жакын) болууга тыюу салынат.

560. Телескоптук мунарадан (гидравликалык көтөргүчтөн) иштөөдө себеттеги(бешиктеги) ишкертоп мүчөсү менен айдоочунун ортосунда көз-көрүнөө байланыш болушу керек. Мындай байланыш жок болгон учурда ишкертоптун мүчөсү мунаранын жанында болуп, айдоочуга себетти(бешикти) көтөрүү же түшүрүү боюнча буйруктарды берип турушу керек.

Телескопиялык мунарадан (гидравликалык көтөргүчтөн) иштөө учурундасебеттин (бешиктин) таманында туруп, коопсуздук курунун арканы менен бекиниптуруу керек.

Себеттен (бешиктен) түркүккө же жабдууга жана кайра артка өтүүгө иш жүргүзүүчүнүн уруксаты менен гана жол берилет.

561. Крандын огуже жүк көтөрүүчү механизмдин себети (бешиги) чыңалуу астында турган ток өткөрүүчү бөлүктөрүнө тийген учурда айдоочу мүмкүн болушунча тезирээк тийимди үзүүгө жана механизмдин кыймылдуу бөлүгүн 1-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес аралыкка ток өткөргүчтөн алыстатууга чараларды көрүүгө милдеттүү.

Механизм чыналуу астында турганда, механизмден (машинадан) жерге түшүүгө же анын үстүнө чыгууга, ошондой эле жерде туруп ага тийүүгө тыюу салынат.

Айдоочу тегерек-четтеги жумушчуларга механизм чыңалуу астында экендигин эскертүүгө милдеттүү.

Чыңалуу астындагы автоунаада, жүк көтөрүүчү машинада же механизмде өрт чыккан учурда, айдоочу (машинист) буттарын бириктирип, унаага колу менен тийбей жерге секирип түшүшүкерек.Андан кийин машинадан 8 мден кем эмес аралыкка, бутунжерден көтөрбөй, бири-биринен айрыбай жылдырып, алыстоо керек.

562. 220 кВ жана андан төмөн бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө көчмө темир тепкичтерди колдонууга тыюу салынат.

563.220 кВ жана андан жогорку АБТларда көчмө темир тепкичтерди колдонууга төмөнкү шарттарда жол берилет:

1) тепкичти горизонталдуу абалында иш жүргүзүүчүнүн, кезметчинин же ыкчам-оңдоочүишкерсандан IV-топтогу кызматкердин үзгүлтүксүз көзөмөлү астында жылдыруу керек;

2) көчмө тепкичтен илептик чыңалууну алып салуу үчүн ага жерге тийип турган темир чынжырды туташтыруу керек.

26-бөлүм. Чогулматакталарга, көпүрөтакталарга, түзүлүштөргө (конструкцияларга)жана жабдууларга чыгуу менен байланышкан жумуштар

564. Жумуш учурунда коопсуздук курунун арканын конструкцияга, түркүккө ж.б. бекитүү мүмкүн болбогондо, алдын ала конструкцияга, түркүктүн бөлүгүнө ж.б. оролгон коопсуздоочуарканды (жипти) колдонуу керек. Бул ишти эки адам аткарышы керек, алардын ичинен бирөө коопсуздук аркандын бир учун кармап,керек болгон учурда акырындан бошотуп же тартып турушу керек.

565.Чогулматакталар "Аспаптар жана ыкташтырмалар менен иштөөдөгү коопсуздук эрежелерине" ылайык аткарылууга тийиш.

566.Эгерде чогулматакталардын, көпүрөтакталардын, бешиктердин төшөмдөрүжер бетинен 1,3 м ашкан бийиктиктеболсо, алартосмолор менен тосулуулары керек.

Төшөмдөрду жана тосмолорду орнотуу мүмкүн болбосо же максатка ылайыксыз болсо, ошондой эле жабдууларда иштөөдө ар бир жеке учурда коопсуздук чаралары технологиялык карта, ИӨД(иш өндүрүш долбоору) же башка документтер менен аныкталат.

567. Астында ток өткөрүүчү бөлүктөр жайгашкан конструкцияларда иштөөдө оңдоо ыкташтырмалары жана шаймандар кулап кетпес үчүн байланышы керек.

568. Электр жана газ менен ширетүүчүлөртемир чынжыры бар коопсуздук курун колдонууга тийиш.

Эгерде жумуш орду жана ага жакындоочу жерлер чыңалуу астындагы тосмолонбогонток өткөрүүчү бөлүктөрдүн үстүндө жайгашса, ал эми темир чынжырга чейинки аралык, эгерде ал ылдыйлаган абалда 1-таблицада көрсөтүлгөндөн азыраак болсо, жумуш бул бөлүктөрдү өчүрүү менен жүргүзүлүшү керек.

569. Бөлүктөр, тетиктер түзүлүштөргө (конструкцияларга), жабдууларга чексиз аркан, жип же боолор аркылуу берилиши керек.Төмөн жакта турган жумушчу арканды,термелипанын ток өткөрүүчү бөлүктөргө жакындап калбашынкамсыздап кармап турушукерек.

570.Капкалдарда (порталдарда), конструкцияларда, түркүктөрдө ж.б.у.с. иштеген ишкерсан кыймылды чектебеген кийим кийүүгө тийиш. Жеке куралдарбаштыктасакталуусу керек.

571. Машина бөлмөлөрүнүн жана отканалардын шыптарындагыкөпүрөкрандын арабасынан жарык берүүчү арматуралардагы жумуштарды кезметчиишкерсандан экиден кем эмес жумушчу же оңдоочу ишкерсан иштаккагаз менен жүргүзүүлөрү керек. Жумушчулардын бири иштеп жаткан адамга жакын болуп, анын зарыл болгон коопсуздук чараларын сакташын көзөмөлдөшү керек.

Арабага убактылуу көпүрөтакталарды, тепкичтерди ж.б. орнотууга тыюу салынат. Жумуш түздөн-түз арабанын жертаманынан же ага орнотулган туруктуукөпүрөтакталардан аткарылышы керек.

Арабага көтөрүлүүдөн мурун анын асма зымдарынан чыңалууну алып салуу керек. Иштеп жатканда коопсуздук курун колдонуу зарыл.

Кранчы иш жетектөөчүнүн буйругу боюнча гана көпүрөкранды же арабасын жылдыра алат. Көпүрөкранды жылдырган учурда жумушчулар кабинада же көпүрөнүн төшөмүндө болушу керек. Адамдар арабада турганда көпүрөнү жана арабаны жылдырууга тыюу салынат.

27-бөлүм. Ишсапардагыишкерсандардыништөөлөрү

572. Ишсапарга жөнөтүлгөн кызматкерлерге райондук энергетика башкармалыктарынын (бирикмелеринин), энергетика тутумунуништетип пайдалануучу, оңдоочу, жөндөөчү ишканаларынын (электр чордондору, электр жана жылуулук тармактары, оңдоочу заводдор, энергетикалык жөнгө салуу ишканалары), жабдуучу заводдордун, илимий-изилдөө институттарынын, оңдоо жана жөндөө ишканаларынын, башка тармактардын кызматтарынын жана бөлүмдөрүнун жана кардарлардын⁸, электр станцияларынын, электр же жылуулук тармактарынын ишканаларынын иштеп жаткан электр орнотмолорундагыжумуштарды аткарууга жиберилген жана алардын штаттарында болбогон ишкерсандарыкирет.

Ишсапардагыишкерсандарга учурда иштеп турган электр орнотмолорундагы иштерди аткаруу үчүн жиберилген КММлардын (курулуш-монтаждоо мекемелеринин)куруучу ишкерсандары кириши мүмкүн. Бул ишкерсандарды ишсапарлыкка алып баруу жөнүндөгү чечимди,КММнын жетекчилигин макулдугуменен электрорнотмону иштетип пайдалануучу ишкананын⁹ башкы кыбаачысы (инженери) кабыл алат.

573. Ишсапарлык ишкерсандарды электр орнотмолорундагыжумуштаргаишке киргизүү ушул Эрежелерге ылайык жүргүзүлөт. Иш сапарга келген жумушчулар, ушул Эрежелерди билүүсүн текшерүү жөнүндө белгиленген үлгүдөгү жана электр коопсуздугу боюнча топ ыйгарылган, иш сапарга жөнөтүүчү ишкана (мекеме) тарабынан берилген күбөнаамасы болушу керек.

_________________________

⁸Кийинки мазмундаишсапарга жөнөтүүчү ишкана деп аталат.

⁹Кийинки мазмунда иштетип пайдалануучу ишкана деп аталат.

574. Ишсапаргажөнөтүүчү ишкана,иш жетектөөчү, иш жүргүзүүчү, байкоочу жана ишкертоп мүчөлөрү болуп дайындалышы мүмкүн болгон жумушчуларды, ошондой эле узак мөөнөттө иштөөгө иштаккагаз берүү укугу бериле турган жумушчулардын тизмесин жазуу жүзүндө көрсөтүүгө тийиш.

575. Ишсапардагыишкерсандардынжумушчуларына, учурда иштеп турган электр орномолорунда, ишжетектөөчү, иш жүргүзүүчүжана ишкертоп мүчөлөрү болуп иштөө укугун берүү, иштетип пайдалануучу ишкананын жетекчилиги тарабынан иш сапарга жиберген ишкананын катына жазылганбүтүмү же жазуу түрундөгү көрсөтмөсү менен таризделет. Иштаккагаздарды жана буйрутмаларадыберүү укугу иштетип пайдалануучу ишкананын жетекчилиги тарабынан жазуу жүзүндө берилген көрсөтмө менен таризделет.

576. Иш сапарга жөнөтүлгөн ишкерсанишсапар ордуна келгенден кийин, алар иштей турган электр орнотмолорунун өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен электр коопсуздугу боюнча насааттамаданөтүшү керек. Бул электр орнотмолорунун түзмөктөрү боюнча иштаккагаз берүүчү, иш жетектөөчү жана иш жүргүзүүчүнүн милдеттери жүктөлгөн кызматкерлерге да насааттама берилет.

Насаатама, насаатберүүчүнүн жана насаат алып жаткан кызматкерлердин колтамгаларын коюу менен насааттамаларды каттоожурналына жазылып таризделет.

577. Иш сапарга жөнөтүлгөн ишкерсандарганасаат берүүнү, иштетип пайдалануучу ишкананынбашкаруучулук-техникалык ишкерсандарынан V-топтогу, же кезметчи же ыкчам-оңдоочу ишкерсанынан IV-топтогу кызматкери жүргүзүшү керек.

Насааттардынмазмуну иштин мүнөзүнө жана татаалдыгына, электр түзмөгүнө жана өзгөчөлүктөрүнө жараша насаат берүүчүтарабынан аныкталат.

578. Иш сапарга жөнөтүлгөн жумушчулардын аларга берилген электр коопсуздук топторуна жана берилген укуктарга ылайык келиши, ошондой эле ишкерсан тарабынан ушул Эрежелердин аткарылышы үчүн иш сапарга жөнөтүүчү ишкана жооп берет.

579. Иш сапарга келген ишкерсандарды электр орнотмолорунда иштетип жаткан ишкана, иштеп жаткан жумушчулардыэлектр тогунан жана илептик чыңалуудан жабыркашынан коргоону камсыз кылуу боюнча коопсуздук чараларын аткарууга жооптуу.

580.Электр орнотмолору, атайынадистештирилген оңдоо мекемелеринин бөлүмдөрү тарабынан үзгүлтүксүз тейленүүчү ишкана, бул мекемелердин макулдашуусу боюнча, бөлүмдөрдүн кызматкерлерине ыкчам-оңдоочуишкерсандардын укуктарын, аларды“Энергетика ишканаларында жана мекемелеринде кадрлар менен иштөөлөрдү уюштурууда колдонуучукөрсөтмөлөрүнө”ылайык окуудан өткөндөн кийин, бере алат.

28-бөлүм. Энергетика министирлигинин алдындагы энергетиканы көзөмолдөө кызматынын ишкерсандары тарабынан электр эсептегичтери мененаткарылуучу иштер

581.Иштеп турганэлектр орнотмолорундагы электр эсептегичтери менен жүргүзүлүүчү иштерди, энергетикалык көзөмөл кызматынынишкерсандары, ушул Эрежелерге ылайык,иш сапардагылар катары иштөөгө милдеттүү.

582. Ток оодаргычтарына кошулган электр эсептегичтердин чынжырларындагы жумуштарды IV- жана III-топтогу жумушчулардан турган ишкертоп аткарышы керек.Ишкертоптунмүчөлөрүнүн бири катары электр энергиясын керектөөчү ишкананын ишкерсанынан III-топтогу кызматкер тартылышы мүмкүн.

Электр эсептегичтердин чынжырларында, ток оодаргычынын экинчилик оромуна туташтырылган чынжырларды ажыратпастан иштөөгө мүмкүндүк берүүчү тийимдер (сапсалгылар - блоктор) бар болсо, бул иштерди электр эсептегичтин чынжырынан чыңалууну алып салбастан,буйрутмабоюнча аткаруугаболот. Көрсөтүлгөн тийимдер жок болгон учурда электр эсептегичтердин чынжырларындагы чыңалууну жана токту өчүрүү керек.

Буйрутма боюнча, электр орнотмонун ажыратылган кошулмаларынын электр эсептегичтеринин жана түз кошулган бир фазалуу электр эсептегичтердин түзмөктөрүндөгү иштерди жүргүзүүгө болот.

583. Бир бөлмөдө жайгашкан ар кандай туташуулардагы электр эсептегичтер менен иштөө бир иштаккагаз (буйрутма) боюнча аткарылышы мүмкүн. Бир жумуш ордунан экинчисине өтүүнү иштаккагазда каттоо талап кылынбайт.

584. Бир фазалуу түз кошулган электр эсептегичтер менен, адамдарга электр тогунан жабыркоо коркунучу жогору болбогон жайларда иштегенде, электр эсептегичтер менен жүргүзүлүүчү жумуштарчыңалууну алып салбастан, бирок жүктөмдү алып салуу менен жалгыз жүргүзүлүшү мүмкүн.

585. 1000 В чейинки тейлөөчү ишкерсандары жок керектөөчүлөрдүн электр орнотмолорундаиштаккагаз (буйрутма) боюнча электр эсептегичтери менен болгон жумуштарды каттоо (тариздөө), жумуш орундарын даярдоо жана ишке киргизүүэнергоишканаларынын персоналы тарабынан аткарылышымүмкүн.

29-бөлүм. КММ ишкерсандарын колдонуудагыэлектр орнотмолорунда

жана электр берүүчубалгыларынын коргоо аймагында ишке киргизүү

§ 55. Жалпы талаптар

586.Колдонуудагы электр орнотмолорунда жана электр берүү чубалгыларынын коопсуздук аймактарында курулуш-монтаждоо иштерин жүргүзүү үчүн КММ,иштетип пайдаланучу ишкананын жазуу жүзүндөгү уруксатын алышы керек.

587. Ишке уруксатта төмөнкүлөр көрсөтүлүүгө тийиш: колдонуудагы электр орнотмосунда иш жүргүзүлө турган бөлүгү (бөлүштүрүүчү түзүлүш, чубалгы, чынжыр, түркүктөр); иш жүргүзүүмөөнөтү (баштоо жана аяктоо); иштетип пайдалануучу ишкананын жооптуу кызматкери,ал иш аяктагандыгы жөнүндө маалымдай турган; коркунучтуу жана зыяндуу факторлордун бар экендиги(иштеп жаткан электр чубалгыларынын жанында жайгашкан, электр талаасы, илептик чыңалуу), эгерде алар бар болсо.

КММга атайын тосулган жумуш аймагы бөлүнгөн учурда, уруксаттын ордуна “Курулуштагы эмгек коопсуздугу” СН КР 12-01:2018 стандартына ылайык “Ишке киргизүү актысы”түзүлүшү керек.

588.Ишке киргизүү актысында төмөнкүлөр көрсөтүлүшү керек: жумушчу аймактагы тосмосунун түрү, бул аймакка жөө кирип (чыгуу) жана унаа менен кирип (чыгуу) жерлери, коркунучтуу жана зыяндуу факторлордун бар экендиги (жакын жерде иштеп жаткан электр орнотмолору, электр талаасы, илептик чыңалуу), эгерде бар болсо.

589. Жумушка киришердин алдында КММиштетип пайдалануучуишканага,иштаккагаз берүүгө укугу бар жумушчулардын, жооптуу жетекчилердин жана ишке жооптуу аткаруучулардын тизмесин, эксплуатациялоочу ишкананын өкүлү (ишке киргизүүчүсү) жеке өзү ишке киргизе тургандардын, тизмесин берүүгө тийиш. Тизмеде кызмат орду, фамилиясы, аты-жөнү жана электр коопсуздук тобу көрсөтүлүшү керек.

Иштетип пайдалануучу ишканага келгенден кийин КММнын ишкерсандары иштетип пайдалануучу ишкананын насаатама журналына каттоо жана кол коюу менен, электр орнотмонун иштей турган бөлүгүнүн өзгөчөлүктөрүн эске алып, коопсуздук техникасы боюнчанасааттама өтүшөт, ал эми иштаккагаз берүүчү кызматкерлер, жооптуу жетекчилер жана ишке жооптуу аткаруучулар- алардын түзмөктөрү боюнча дагы.

Иштеп турган электр орнотмолорундагы жана электр энергия берүүчү чубалгыларынын коргоо аймагындагыкурулуш-монтаждоо жумуштарын КММынын ишкерсандары “Курулуштагы эмгек коопсуздугу” СН КР 12-01:2018 стандартынын талаптарына ылайык иштаккагаз менен аткаруулары керек.

Жумуш ордуна жакын жайгашкан электр орнотмолордо жана электр чубалгыларынын коргоо айматкарындагы иштерди аткаруу үчүн өчүрүүлөрду жүргүзүү талап кылынса биринчи ирет ишке киргизүүнү, иштетип пайдалануучу ишкананын ишкерсаны бул Эрежелердин 88- жана 591- орунбелгилерине ылайык жүргүзөт. Курулуш-монтаждоо иштери аяктагандан жана КММдан жумуштардын толук бүткөндүгу, жумуш ордунан ишкертоп чыгарылгандыгы, алар тарабынан коюлган көчмө жердетмелер, тосмолор, коопсуздук плакат жана белгилери алынгандыгы жана жумуш орду тазалангандыгы жөнүндө жазуу түрундө кабар алгандан кийин, иштетип пайдалануучу ишкана ишке киргизүүчүнүн койгон жердетмелерин, тосмолорун, плакат жана белгилерин алып орнотмону ишке киргизет. Орнотмону, ал аймакта иштеген баардык ишкертоптордон иштер толук бүткөндугу жөнүндө кабар алгандан жана ал аймакта адамдар жоктугуна толук ынангандан кийин гана, ишке киргизүүгө урксат берилет.

КММ өздөрүнун ишкерсандарынын аларга берилген электркоопсуздугу боюнча тобунун ылайык келишине, ишти аткаруу шарттарын жана мөөнөтөрүнүн аткарылышына, ишкерсандарынын ишти аткаруу учурунда коопсуздук чараларын аткаруусуна жана ишке киргизүучунун насаатама берүүдөгү көрсөтмөлөрүнүн аткарылышына жооп берет.

§ 56. Электр берүү чубалгыларынын коргоо аймагында ишкекиргизүү

590. Кабель чубалгысынын коопсуздук аймагында иштерди жүргүзүүгө уруксат кагазында (ишке киргизүү актысында) кабелдик чубалгынын жайгашкан жери жана тереңдиги көрсөтүлүүгө тийиш.

591. Иштетип пайдалануучу ишкананын ишкерсандарынанишке киргизүүчү ар бир КММ(курулуш-монтаждоо мекемесинин) ишкертобунун ишке жооптуу аткаруучусун чыңалуу астындагы электр берүү чубалгысынын коопсуздук аймагында, ошондой эле иштеп турган аба чубалгысы менен кесилишкен аралыкта аткарылчу жумуштарга, ишке киргизет. Өчүрүлгөн электр чубалгысынын коопсуздук аймагындагы жумуштардын башка түрлөрүнө ишке киргизүүчүКММдин жооптуу жетекчисин ишке киргизүүгө уруксат берилет,ал болсо калган ишкерсанды ишке киргизет.

592. Аба чубалгысында жооптуу иш аткаруучуларды ишке киргизүү учурунда ишке киргизүүчү ар бир ишкертоптун иш бөлүгүнө бирденжердетме, ал эми жооптуу иш жетекчини ишке киргизгенде - ​​бир жердетмени эле иш ордуна мүмкүн болушунча жакын, орнотушу керек.

593. Аба чубалгысында КММдын иш бөлүгүндөжердетмени орнотуу жана алып салууну иштетип пайдалануучу ишкананын ишкерсанынан ишке киргизүүчү иштаккагаз менен аткарышы керек. Жердетмелерди алып салууга өзүнчө иштаккагаз берилиши мүмкүн, анда аларды орнотуу боюнча көрсөтмөлөр камтылбайт. Мында ишкертоптункурамына КММынишкерсанынан III-топтогу кызматкер тартылышымүмкүн.

594. Көп чынжырлуу аба чубалгысында жумуш ордун даярдоодо иштетип пайдалануучу ишкананын ишкерсанынан ишке киргизүүчү ушул Эрежелердин 377-орунбелгисине ылайык,жердетме орнотуп жаткан ошол эле түркүккө, желекчелерди орнотууга тийиш. Желекчелерди, жердетмени чечип жаткандаэле чогуу алып салуу керек.

595. Кабелдик чубалгылардын коргоо аймагындагы жер жумуштарын баштоонун алдында, кабелдик чубалгыны иштетип пайдалануучуишкерсандын көзөмөлү астында, кабелдердин жайгашкан жерин жана тереңдигин тактоо үчүн топурактын (тешиктин) текшерүүчүлүк (контролдук) ачылышы жүргүзүлүшү керек жана жер казуучу машиналардын иштөө аймагын аныктоочу убактылуу тосмо орнотулушу керек.

596. Кабелдик трассадан 5 мден аз аралыкта машиналарды жана сокку механизмдерин, ал эми жер казуучу машиналарды - кабель чубалгысынын коргоо аймагында колдонууга жол берилбейт. Кабелдик трассанын үстүндө 0,3 мден ашпаган тереңдикте уруучу балкаларды колдонуу менен топуракты жумшартууга жол берилет.

597. Кабелди тешүү зарыл болсо, анда ал иштетип пайдалануучу ишкананын ишкерсандарынан, ишке киргизүүчү тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш. Бригаданын мүчөсү катары IV-топтогуКММдын кызматкери тартылышы мүмкүн.

598. Эгерде жер казуу иштеринин жүрүшүндө иш жүргүзүү үчүн документтерде көрсөтүлбөгөн кабель табылса, ишти токтотуу жана анын коопсуздугун камсыз кылуу боюнча чараларды көрүү менен, бул тууралуу ишти аткарууга уруксат берген (ишке киргизүү актысын) ишканага билдирүү керек.

599. Авариялык учурларда кабелдик чубалгынын коргоо аймагында жер иштерин жүргүзүүгө,иштетип пайдалануучу ишкананын, иш ордун даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берүүгө укугу бар кезметчиишкерсаны уруксат бере алат. Бул учурда, жер иштетүү,иштетип пайдалануучу ишкананын өкүлүнүн көзөмөлү астында жүргүзүлөт.

600.Иштетип пайдалануучу ишкана,КММдынишкерсаны иштөө үчүн киргизилген аймакка, жумушчу чыңалуунун берилишинежол бербөө үчүн жооптуу.

§57.Электр чордондорунун жана көмөкчордондорунун бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдөгү жумуштарга ишке киргизүү.

601.КММ үчүн бөлүнгөн жумуш аймагы,КММ жумушчуларынын электр орнотмонун иштеп турган бөлүгүнө жаңылыш киришине жол бербөө үчүн такай же тор тосмоменен тосмолонушу керек.

602.Жумуштарды аткаруу үчүн бөлүнүп тосулган аймакка кызматкерлердин өтүү жолдору, КММдын машиналары менен механизмдеринин кирүү жолдору, эреже катары, электр орнотмолордун иштеп турган бөлүгүнүн аймагын же бөлмөлөрүн кесип өтпөшү керек.

603.Тосулган аймактагы жумуштарга, жумуштар аткарылуучу мекеменин ишкерсандары тарабынан,анын электр орнотмолорундагы жумуштарды аткаруу,КММдын жумушчуларына берилгенишке киргизүү актысыбоюнча жүргүзүлүшү керек. КММ ишкерсандарын ишке киргизүү, алардын өтүүсүн,машина жана механизмдеринин өтүшүн жумуш аймагынын киришине чейин жеткизүү менен,жеке кароолорду жүргүзүүгө укугу бар, иштетип пайдалануучу мекеменин ишкерсаны тарабынан жүргүзүлөт.

604.Жумушчу аянты курчалбаган же КММишкерсаны тосулган аймакка баруу жолу иштеп жаткан бөлүштүргүч түзүлүштүн аймагы же бөлмөлөрү аркылуу өткөн учурларда, бул аймактагы ишке киргизүүгө, анын ичинде күнүмдүк ишке киргизүүлөрү, иштаккагазга жазуу менениш аткарылып жаткан электр орнотмолору тиешелүү болгон мекеменинөкүлү тарабынан жүзөгө ашырылууга тийиш.

605.Эгерде КММ үчүн бөлүнгөн иш аянты тосулбаган болсо, андагы иштер электр орнотмолорунда иш жүргүзүлүп жаткан мекеменин өкүлүнүн (байкоочунун) туруктуу көзөмөлү астында аткарылууга тийиш, ал ага ушул мекеме тарабынан берилген иштаккагазга ылайык өз милдеттерин аткарат.

606.Байкоочу,КММдын жооптууиш аткаруучусу менен бирге ишке киргизүүдөгү орнотулган тосмолор жана эскертүү плакаттарынын сакталып турушуна жана жумушчулардын чыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөргө чейин жол берилген аралыктарды сактоосу үчүн жоопберет.

30- бөлүм. Элегаз жабдууларын иштетип пайдалануудагы коопсуздук техникасы

§ 58. Жалпы талаптар

607. Электр коопсуздугу жагынан элегаз жабдуулары Кыргыз Республикасынын “Электр коопсуздугу жөнүндө” Техникалык регламентинин, ошондой эле “Ашыкча басым астында иштеген жабдуулар колдонулган коркунучтуу өндүрүш курулуштарындагы өнөр жай коопсуздугунун эрежелери”нин, Кыргыз Республикасынын “Коркунучтуу өндүрүшук таасирлердин (факторлордун) өнөр жай коопсуздугу жөнүндө” Мыйзамынын талаптарына жооп бериши керек.Элегаз жандык мүчөсүнө тийгизген таасиринин коркунучу боюнча 4- класстагы аз коркунучтуу нерселерге кирет.Жумуш жүрүүчү аймактын абасындагы уруксат берилген элегаздын чектелген топтолушу коопсуздуктун талаптарына ылайык 5000 мг/м3 же көлөмдүн 0,08% нан ашпаш керек. Абадагы чаңдашуу 15мг/м3 ден ашпашы керек. Элегаздын бөлүнгөндө пайда болгон азыктар жана алардын ар биринин топтолушу 5- таблицада көрсөтүлөт.

Алты фторлуу SF₆ кукүрттүн (элегаздын)бөлүнүшүнүн газ өңдүү кыйыр өнүмдөрү жана алардын ар биринин топтолушу:

608. Элегаз жабдуусун иштетип пайдаланууда элегаз жабдуунун ичиндеги бузулуулардын, ички кыска туташуулардынжана бөлүнүүнүн кыйыр өнүмдөрүнун абага чыгып кетишинин, кесепетинен пайда болуучу адамдын жандык мүчөсүнө химиялык кошулмалардынтерс таасир берүүсүнө –көздөрдүн, теринин, мурундун, тамактын дүүлүгүп кычышуусуна, өпкөнүн, кызыл өнгөчтүн жана башка адамдын дем алуу түтүмдарынынсезгенип жана суу толуп кабылдануусунакаршы коопсуздук чараларын кабыл алуу зарыл. Суутектүү фтордун жетиштүү топтолгонэритмеси былжырлуу кыртыштардын күйүккө чалдыгуусуна алып келиши мүмкүн. Суутектүү фтор жандык мүчөнун ичине кирген учурда жүрөктүн бир калыпта сокпой калышына жана өлүмгө алып келиши мүмкүн.

Бөлмөдө таза элегаздын көлөмдүк топтолушу 1% болгон учурда ишкерсандын кыска мөөнөттө болуусуна жол берилет. Эгерде элегаз жабдуулары бар бөлмөдө кычкылтектин топтому төмөн (13% дан ылдый) болсо бул жумушчунун деминин кысылып тумчугушуна алып келиши мүмкүн. Эсин жоготуп, андан ары өлүмгөэч бир кандай тынчсыздануучу белгилери жок эле алынып келиниши мүмкүн.

609. 5- таблицага ылайык бөлүнүүнүн эң эле көп кездешүүчү кыйыр өнүмдөрү болуп SOF₂, SO₂, HF, SF₄, H₂S, SO₂F₂ лар болуп саналат, алардын абадагы топтолушунун деңгээли төмөндөгүлөрдөн ашпаш керек:

- төртфтордуу күкүрт SF₄– уулуу, өңү жок, жыттануучу газ, эң жогорку (максималдуу) уруксат берилген топтому 0,5 мг/м3 дан ашпаганда жөтөлду пайда кылат;

- 1% дан ашпаган топтом төмөндөгүлөр үчүн:

а) экикүкүрттүү экифтор -S₂F₂- өңү жок, жагымсыз жыттуу газ, суунун буусу менен кошулганда күкүрт бөлүнуп чыгып, туман (түтүн) пайда болот, электрдик дүрмөт кайтууда (учкундар чачырап) суутектин кошулмасындаH₂S жана H₂F₂(суутектүү фтор) пайда болот, алO₂менен байланышка түшүп SO₂ (күкүртүү суутек) пайда боло;

б) SO₃ (күкүрт ангидриди) жана SF₂ – булардын анча-мынча эле, билинээр-билинбес жыты бартоптомуменен бир топ дем алып калганда баш ооруну, ооруксунууга алып келет, ал эми көп көлөмдө дем алып калганда дем алуу жолдорунун дүулүгүсүн күчөтөт;

в) SOF₂ (тионилфторид) – өңү жок думуктуруучу жыттуу газ, бөлүнүунүн негизги туруктуу өнүмү. Бул ден соолукка чоң зыян алып келиши мүмкун;

г) S₂F₁₀ (экикүкүрттүн онфториди) – өтө уулуу, өңү жок газ, адамга тийгизген таасири фосгенден 20 эсе күчтүурөөк. S₂F₁₀ толугу менен 200^оС бөлүнуп жок болгондугуна байланычтуу күчтүү дүрмөт кайтаруудан кийин анын молекулалары сакталбайт. Төмөн энергетикалык дүрмөт кайтарууда газдын температуурасы S₂F₁₀ анын бөлүнбөй сакталып турушуна ыңгайлуу.Төмөн энергетикалык дүрмөт кайтаруу катары аз-аздадап дүрмөт кайтаруу, таажылануу же учкундоолор эсептелинет. S₂F₁₀ газы аз-аздадап дүрмөт кайтарууда, таажыланууда же учкундоолордо болот, ал эми жалындап алоолонгондо аныкталбайт. Бөлүнүүнүн эн уулуу азыктары, башкача айтканда SOF₂, SOF₄ жана SF₆ аз ууландыруучу заттарга айланышат: HF, SO2 жана

SO₂F₂га. Булардын баардыгы жыты менен эле эң аз топтолушта билиниши мумкүн (SOF4ден башкасы, бул болсоөзгөчө жыты бар SO₂F₂ менен дайым коштолуп жүрөт).

Элегаздын бөлүнүү азыктарынын топтолушунун деңгээлдери жогоруда көрсөтүлгөндөрдөн ашык болгондо адамдын ден соолугуна коркунучтуу.

610. Элегаздын жана андан бөлүнүүчү заттарынын жумуш аткарылчу аймактагы чегерилип уруксат берилген топтомдору салмактык өлчөм менен алганда 6- таблицада көрсөтүлгөн ченемде болуш керек:

611. Ондүрүүчү толукталган элегаздуу бөлуштурүүчу тузулуштүн(ТЭБТ) бөлүктөрүндө жана башкаруу аспаптарында пайдаланылуучугаздын (газдын кошулмаларынын) түрун, талап болгон сапатын, көлөмүн, тыгыздыгын көрсөтүүгө, жана газды жаңыртып турууга, ошондой эле мамлекет аралык стандарттарга туура келген  сапаттагы керектүү көлөмүн сактап туруугатийиштүү көрсөтмөлөрдү берүүгө милдетүү.

Элегаз менен толушу мүмкүн болгон бөлмөлөрдүн эшиктеринде сөзсүз түрдө “Этият бол, элегаз” плакаты жана ачык отту пайдаланууга жана тамеки тартууга тыюу салган коопсуздук белгилери илиниши керек. Мындай бөлмөлөргө башка адамдардын кирүүсү,жабдууларда жангыз кароолорду жүргүзүүгө укугу бар IY- топтогу жооптуу кызматкердин коштоосу менен жүргүзүлөт.

613. ТЭБТ лар менен жабдылган жабык көмөкчордондордун бөлмөлөру,бөлмөнүн төмөнкү деңгээлинен жана кабелдик каналдардан абаны соруп кете турган - көмөкчордондун нолдук белгисинен төмөн жакта жайгаштырылган табигый аба алмашууну камсыз кыла турган соруп–чыгаруучу желдетмелер жанаэлегазды аныктоочу билдиргичтер (датчиктер)менен жабдылышы керек. Бул бөлмөлөрдө“Электр орнотмолорун орнотуу эрежелерине” туура келген кеңендиктеги (тууралыкта) өтмөктөр жана атайын жогорку чыңалуудагы сыноолорду жүргүзүүчү аянтчалары бар болушу керек. Тамдын беттери, жер таманы жана төбөсу чаң токтобогондой болуп корголушу керек. Зал элегаздын бөлүнүүсүнөн чыккан оор заттардын топтолушуна жол бербөө үчүн имараттын “нөл” белгисинен төмон жайгашпоосу керек. Нымдуулуктан сууланууга жол бербөө үчүн ТЭБТ бөлмөсүнүн температурасын +5оС дан +40о С чейин кармап туруу зарыл.

614. Элегаз жабдууларынаишке киргизүү алдында бөлмөлөр желдетилүүсү керек.

БТны желдетүү,бөлүштүрүүчү түзүлүштүн жумуш алып баруучу аймагында абанын чандашы, элегаздын топтолушу, уруксат берилгенден ашыкча болбогондугун камсыз кылуусу керек. ТЭБТнын бөлмөсүндөгу (КТП, КТПБлардан тышкары) аба алмашуу үч ирээт толук алмашуучу желдетүү менен камсыз болушу керек. Авариялык желдетүү сегиз ирээттүү болушу керек. Тыштан аба соруучу желдетмелер, абадан бөлмөгө чан киргизбөөну камсыз кылгандай чыпкалар менен жабдылышы керек.

615. Элегаз толтурулган челектерди (балондорду) сактоо тармактагы улуттук стандарттардын талаптарына жооп бергидей болушу керек. Челектерди ТЭБТ бөлмөлөрүнөн өзүнчө салкын, кургак, жакшы желдетиле турган, өрттөнө же жарыла турган материалдардан алыс бөлмөлөрдө сактоо керек жана кун нурунун түз тийүүсүнөн жана температуранын тасиринен корголушу керек.Челектер түз жана таза тегиздикте,сарпжапкычтары өйдө каратылып тигинен туругузулуп жыгылуудан корголгон абалда жайгаштырылышы керек. Челектин сарпжапкычы капкак менен жабылышы керек.

Челектер элегаздын курамы көрсөтүлгөн так белгилери болушу керек. Товардык (чекене сатууларга арналган) элегаз толтурулган челектерпайдаланууда болгон элегазы бар челектерден өзунчө бөлүнүп коюулушу керек.

616. Элегаз жабдууларын кароо учурунда ишкерсан бөтөнтабыштардын, жыттардын жоктугун, ТЭБТ бөлмөсүнүн жана тышкы капталдарындагы температурасынын иштетип пайдалануудагы талаптарга туура келээрин текшерүүгө милдеттүү. ТЭБТнын капталдарынын бөлүктөрүнө тийүүгө мүмкүн болгонтемпературанын көтөрүлүшу жабдуунутейлөөнүн демейдеги шарттарында +50о С, тийүүгө жеткиликсиз бөлүктөрүндө +80о С, ал эми бир топ материалдык чыгымдарга дуушар болуу менен байланышкан учурларда, капталдын бөлүктөрүнүн ысыгандыгын+70о Сдейре жеткизүүгө жол берилет.

617. Элегаз жабдуусунун кадимкидей иш тартибинде иштешин бузулуусу пайда болгон учурда элегаздын агып чыгуусу менен коштолгон, кароо жүргүзүп жаткан кезметчи ишкерсан ошол замат кезметчи журналга жана бузулуулар журналына каттоо менен өзүнүн түздөн-түз башчысына же анын орун басарына кабар берүүсү керек, бөлмөнүн эшигине “Абайла! Элегаз” деген плакат илип. Кароолорду жүргүзүү учурунда элегаз жабдууларынын бузулууларынжоюу үчүн кандайдыр-бир иштерди аткарууга тыюу салынат.

Элегаздын агып чыгуусун токтотууга мумкун болбогон учурда жабдууну өчүруп коюу керек.

618. ТЭБТнын бөлмөсүндөгү элегаздын топтолушун өлчөө,кабельдик арыкчалардын жертаманынын, бөлмөнүн нолдук белгисинин деңгээлинен 10-15 см бийиктикте,белгини кезметчи ишкерсандын иш ордуна чыгаруу менен,газталдоочу өлчөгүчтөрдүн жардамыаркылуужүргүзулөт.

§ 59. Элегаз жабдуусун коопсуз иштетип пайдаланууну камсыз кылуу

619. Элегаз жабдуусунун коопсуз иштетип пайдалануу төмөндөгүлөр менен камсыз болот:

- аны орнотууда тийиштүү Курулуш ченемдерин жана эрежелерин (ЧНжЭ), бул Эрежелерди, Өрт коопсуздугунун эрежелерин жана башка ТЭБТларды орнотуу боюнча жасап чыгаруучу заводдордун ченемдик-техникалык документтеринин жана көрсөтмөлөрүнүн талаптарынаткаруу менен;

- жабдуунун кээ бир түйүндөрүндө,элегаз жабдууларынын сыноо ченемдеринин талаптары боюнча, иштетип-жөндөөчү сыноолорду жүргүзүү, баардык текшерүү жана башкаруу тутумдарын, коргоочу, бөгөттөөчү, белги берүүчү түзулуштөрүнжабдууда жыйнакталган алдын-ала иштетип көрүүлөр мененырастоо;

- ишкерсандардын коопсуздук ыкмалары (техникасы) боюнча билимдери текшерилген, шууту жана башка ишкерсандарга иш алып баруудагы коркунуч бардыгы жана аны аткаруудагы коопсуздуктун талаптары боюнча насааттама берилген ишкерсандардын толукталышын жана билимин камсыз кылуу, иштетип пайдалануу үчүн насааттамалар, эмгекти коргоо боюнча насааттамалар, шууту түзмөктөрү, техникалык иш кагаздары (документтери) менен камсыз кылуу;

- сыналган коргоо каражаттары, аспаптар, материалдар менен толукталып камсыздалышы, байланыш, белги берүү, өрт өчүрүүчү, желдетүүчү каражаттар менен камсыздоо;

- энергетикалык жана санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл кызматтарынан уруксат алуу.

620. Элегаз жабдууларынын ашыкча басым астындагы аба чыгаруучу жана сактоочу түзулуштөрүнүңтаасири тийүүчү аймакта тейлөөчү ишкерсандардын жайгашуусуна тыюу салынат.Коргоо чел кабыкчасы (мембрана) бар аба чыгаргыч,жумушчулардын жайгашуусу аз ыктымал болгон тарапка (аймакка) каратылышы керек.

621. Электр тармактар ишканасында элегаз жабдууларын коопсуз иштетип пайдалануусун камсыз кылуу үчүн төмөндөгү талаптар аткарылышы керек:

- элегаз жабдууларына ишкерсандардын кирүүлөрүн кыскартуу;

- жабдууну иштетип пайдаланууда аралыктан башкарууну колдонуу жана тийиштүү бөгөттөөчү түтүмдардын иштешин камсыз кылуу;

- жабдууну ишкерсандардын колдонуусунун учурундагы ылайыксызөчүрүп-күйгүзүүнүн коркунучтарын төмөндөтүүчүлөрдү (мисалы тез аракетке келүүчү жердеткичтер, аралыктан башкарыла турган аткаруучу түзүлуштөр (механизмдер)) ар бир жасап чыгаруучунун ТЭБТыны толукташына жана жасалышынын өзгөчөлүгүнө карататандоо керек;

- жабдууну көрүнүктүү так белгилөө керек озүнчө түзүлүштөрдү жана газ бөлүктөрүн көз-көрүнөө аныктоого. Белгилөө абдан жөнөкөй аткарылышы керек.

622. Элегаз жабдуулары менен иштөөгө кесиптик билими бар адамдарга уруксат берилет, а мындай электр онотмолорду башкарууга – кесиби боюнча тажрыйбасы бар жана электр коопсуздугу боюнча тийиштүү топко ээ болуусу керек.

623. Ишке жаңы кабыл алынган же ишинде 6 айдан ашык тыныгуу болгон жумушчулар өз алдынча иштөөгө киргизүүнүн алдындаокутуудан (такшалуудан-стажировкадан) жана билимин текшерүудөн, ишкоштоодон (шууту жана шууту (ыкчам)-оңдоочуишкерсандар үчүн) тармактагы күчүндө болгон талаптардын көлөмундө өтүшү керек. Элегаз жабдууларын иштетип пайдалануу менен байланышкан иштерди жүргүзүүгө уруксаты бар адамдардын бул жумуштарды аткарууга медициналык чектөөлөрү болбош керек.

§ 60. Элегаз менен иштөөдөгү коопсуздук техникасы

624. Элегаз менен иштегендеги коркунуч, элегаз абадан оор болгондуктан, жабдуулардан агып чыккан учурдаабаны түртүп чыгаруу мененкандай гана болбосун терендөөлөргөтолуп калатда дем алууга жараксыз шарт (атмосфера) түзөт.

Элегаз жабдуусу бузулуунун же ишкерсандын иш аткаруу учурундагы катаа кыймыл аракеттеринин натыйжасында жылчыктангандан кийин,элегаздын газ түрундөгү бөлүнүп чыккан заттарынын бар экендигин далилдеген абада жагымсыз жыт пайда болушун аныктаганда (суутектүү күкүрт сымал), ошол замат бөлмөдөн чыгып кетүү керек.

625. Элегаздын мүмкун болгон коркунучтуу топтолуусукүтулгөн бөлмөлөргө коргоо каражаттарысыз кирүүгө тыюу салынат:

- бөлүштүрүүчү элегаз түзүлүштөрү;

- залдын (бөлмөнүн) деңгээлинен төмөн жайгашкан элегаз жабдуулары орнотулган бөлмөлөрдө жана аны менен байланышкан коридорлордо, түзүлүштөрдө;

- кабелдик арыкчаларда жана түтук өткөргүчтөрдүнбутактоочторунда (коллекторлордо).

626. Өчүрүп-күйгүзүүчү элегаз аспаптарынын кадимкидей абалда иштеши газ түрүндөгү күкүрттүн төмөнкү фториддеринин жана чаң катары бөлүнүп чыккан катуу заттардын пайда болушуна алып келет.

ТЭБТынын бөлуктөрундө аткарылуучу өчүрүп-күйгүзүүлөрдө жабдуунун ичинде адамдын ден соолугуна зыян келтирүүчу газ түрундөгү жана катуу заттар пайда болот.

Энергообъектининин ишкерсандары элегаз жана анын бөлүнүүсүнүн заттары менен катышуусу жабдууну толтурууда, техникалык тейлөөдө, оңдоодо, аны чечип жараксыздандырууда, ошондой эле бузулуунун кеспетинен жылчыксызданган учурларда болот.

627. Элегаздын жана анын бөлүнүү заттарынын жабдуудан атылып чыккан учурунда соруп чыгаруучу желдетүү автоматтык түрдө күйгүзүлүшү керек. Желдетүү, аба чөйрөсүндөгү өлчөөлөрдүн натыйжаларында, кычкылтектин көлөмдүк мааниси17% төмөн болбогон учурга чейин жүргузулүшү керек, ошондой эле зыяндуу нерселердин бөлмөдөгү топтолушу 7- таблицада көрсөтүлүп уруксат берилген ченемдерден ашпашы керек:

7-таблица

Иш аймагында заттардын эң жогорку жол берилген топтолушу

628. Өндүрүштүк бөлмөну желдеткенден кийин электр орнотмонун тегерек жайын элегаздын бөлүнүү заттарынан тазалоо жеке коргоо каражаттарын колдонуу менен жүргүзулөт (коргоочу костюм, колкап, көз айнек жана респиратор).

629. Элегаздын бөлүнүү заттары менен абасы булганган элегаз жабдуусу жайгашкан бөлмөдөгү бузулууларды калыбына келтирүү жумуштарынаткаруу учурунда капталмалоочу противогазды колдонуу керек.

§ 61. Элегаз жана анын бөлүнүсүнөн чыккан заттар менен булганган бөлмөлөрдө иштөөдөгү коопсуздук чаралары

630. Жабык бөлмөдө, аспапта же кабелдик арыкчаларда (коллекторлордо) иштээрдин алдында соруп-чыгаруучу желдеткичтерди иштетип жана жумуш аймагын аспап менен текшерүү керек аба чөйрөсүнун адамдын дем алуусуна жарактуу экендигине ишенгендей болуп. Аба чөрөсүнүн дем алууга жарактуулугун аныктоо ыкмалары коопсуздук техникасынын жергиликтуу насааттамалары менен аныкталат. Элегаз менен толтурулган бөлмөлөрдөгу жумуштар ишкерсандардын сактоочупротивогаздарды колдонуусу менен жүргузулөт.

631. Элегаз жабдууларын тейлеген ишкерсандар тьыгыздалган элегаздын тез атырылып чыккан учурундаанын күтүүсүз кеңейүүсү айланадагы абанын температурасын төмөндөтөт. Мындайда газдын температуурасы 0о С төмөн түшүшү мүмкүн. Күтүүсүздөн газдын агымына туш келген ишкерсан, мисалы жабдууну газ менен толтуруу учурунда, коргоочу кийимдери жана көздү коргоочу каражаттары жок болгон учурда денесинин бөлүктөрүндөолуттуу үшүккө чалдыктыруу коркунучунтуудурушу мүмкүн.

632. Элегаз менен толтурулган жабдууда алдын-алуучу пландык жумуштарды (көлөмдү толтуруу, анализге үлгү алуу ж.б.) аткаруу учурунда желдетүү такай күйгүзүлүп иштеп туруусу керек.

633. Элегаз жыйналып топтолуусу мүмкүн болгон бөлмөгө жангыз кирүүгө тыюу салынат. Булганган аймакта жайгашкан жабдуудакечиктирилбес ыкчам тейлөө же оңдоо иштерин жүргүзүү керек болгон учурда ишкерсан коргоо каражаттарын –сактоочу противогаз, коргоочу костюм, коргоочу бут кийим жана колкап колдонууга милдеттүү.

634. Элегаз жабдуусу бар бөлмөдө тамеки тартууга, жылыткыч шаймандарын, ачык отту (газ күйгүчүн, ширетүү чырактарын ж.б., пайдаланууга тыюу салынат.

635. Элегаздын бөлүнүүсүнүн катуу заттарынын атырылып чыгууларынын кесепеттерин жоюуда абага чаңдап көтөрүлүүлөрдөн качуу керек.

Элегаздын бөлүнүүсүнүн катуу заттарынын атырылып чыгууларынын кесепеттерин жоюу иштерин аткаруу катары бөлмөнүн баардык ачык жерлерин чаңдан кургак (чаң соргуч менен) же нымдуулап тазалап чыгуу керек. Жабдуулардын тышкы беттерин, тамдын беттерин, жер тамандарды сүртүүнү Na2CO3 (натрий карбонаты- кальцийлен соданын)нын эритмесине (5-7 кг соданын 50-60 литр сууга эриткен) нымдалган чүпүрөк мененжүргузүзүу керек. Бул жумуштар энергообъектинин смендеги курамы аткарат. Ишкертоптун курамы бул иштерди аткаруу учурунда чаң өткөзбөөчү комбинезон (коргоочу костюм) кийип, дем алуу органдары чаңга каршы чыпкасы бар респиратор же коргочу противогаз менен, а көздөрү коргоочу көз айнектер менен корголушу керек. Нымдуу тазалап-жыйноодо кошумча резина колкап жана өтүктөр колдонулат. Элегаз жабдуулары жайгашкан бөлмөлөрдө тазалап-жыйноо иштери буйрутма менен Эреженин §16-на ылайык аткарууга уруксат берилет.

636. Иштер бүтүп жеке коргонуу каражаттарын чечкенден кийин жумушчу колдорун, моюнун, бетин, манжаларын жана дененин башка жерлерин самын менен суунун көп көлөмү менен жуушу керек.

Бөлмөнү тазалоодо пайдаланылган жеке коргоо каражаттары жумуш аяктагандан кийин кир жуучу машкаларда жуулат же тармакта кабыл алынган шартта жок кылынат.

637. Атайын кийимдер, бут кийим жана башка кездемеден тигилген элегаздын бөлүнүүдөн пайда болгон заттардынтаасирине кабылдануучу буюмдар нейтралдаштыруучу эритме менен тазаланууга тийиш. Эритменин курамы: ар бир 50 литр сууга 5 кг Na2CO3 натрий карбонатыже 2,5 кг натрий гидроксиди (NaOH) же калий гидроксиди КОН болуш керек. Нейтралдаштыруу бир сааттан кем убакытта жүргүзүлүүсү керек, бул учурда эритмени маал-маалы менен аралаштырып туруу керек, эритме буюмдардын булганган жерлерине жеткендей кылып. Нейтралдаштыруудан кийин кийимдин буюдарын таза агым сууга чайкап жана кадимки кир жууй турган эритмелерде жууш керек.

638. Нейтралдаштыруучу эритмени кир сууларды куюучу түтүктөргө куюп идишти катуу агымдагы суу менен жууп салуу керек. Коргоочу кийимдерди сактоочу бөлмөлөр желдетмелер менен жабдылышы керек, муздак суу келип кетүүчү чорголуу түтүк өткөргүчтөрү жана пайдаланылган жеке коргоочу (костюм, колкап, өтүк ж.б.) каржаттарды сактоочу контейнерлер менен жабдылышы керек. Коргоочу кийимдерди сактоочу бөлмөлөрдө тамактанууга, суу ичүүгө жана тамеки тартууга, ошондой эле демейдеги күнүмдүк кийүүчү жөн кийимдерди сактоого тыюу салынат. Бул бөлмөдө фториддер менен булганган материалдарды сактоого тыюу салынат.

639. Нейтралдаштырууга мындан башка дагы төмөндөгүлөр дуушар болууга тийиш:

- элегаздын бөлүнүү заттары менен байланышта болгон жок кылынуучу заттар. Бул материалдар 5-7 кг натрий карбонатынын (кир жуучу суу) болжол менен 50л,же КОНтын жана NaOH тын (10-12л сууга 0,5 кг КОН же NaOH)сууга кошулган эритмелеринде нейтралдаштырылат. Нейтралдаштыруу убактысы 24 саат.

Андан кийин материалдар эки кат болгон пластик мешокторуна салынып жана жергиликтуу насааттамалар менен белгиленген шарттарда жок кылынат.

Пайдаланылган нейтралдаштыруучу эритмени кир сууларды агызуучутүтүк менен агызып салуу керек. Элегаздын бөлүнүүсүнөн пайда болгон катуу заттарды чогулткан чаң соргучтун кагаз чыпакаларын нейтралдаштыруу үчүн 24 саатка нейтралдаштыруучу эритмеге чөмүлдүрүлүп салынат. Чыпка андан ары пайдаланууга жарабайт жана калдыктар чогулткучуна ыргытылат.

Элегаз жабдуусунун тетиктери жана түйүндөрү , элегазды анын бөлүнүүчү заттары менен сордуруп ташуучу ийкемдүү кошмо түтүктөр жана арматууралар: чаң соргучтун саптары жана кездемелүү чаң чогулткучу; механикалык чыпкалар, кылсүрткүлөр, чүпүрөктөр. Нейтралдаштыруу убактысы 24 саат. Суртүлүп-тазаланган түйүндөр жана тетиктер, саптар жана бекитүүчү арматууралар, механикалык чыпкалар, шаймандар ж.б.суу менен жуулуп, кургатылат жана иште кайта андан ары пайдаланылышы мүмкүн. Шаймандар, аспаптар, ыкташтырмалар, монтаждоочу үстөлдөр, жеке коргонуучу каражаттар (көз айнектер, колкаптар, алжапкычтар) суу менен жуулуп жана ошондой эле андан ары иштегенде пайдалануулары мүмкүн. Элегаздын бөлүнүү заттарынын эркин атып чыгуусу мүмкүн эмес, анткени бөлүнүү заттары уулуу, ошондуктан желдетүүтутумунун чыгышында атайын бөлүнүүнун газ түрундөгу жана катуу заттарын сиңирүүчү чыпкалар орнотулушу зарыл.

640. Бөлүнүү заттары менен кыска мөөнөттөгү убакыткабайланышкан учурларда жумушчу теринин ачык жерлерин ошол замат кечиктирилбестен чоң көлөмдөгү суу менен самындап жуушу керек.

641. Элегаз топтолгон бөлмөдөгү жумушчу тумчугуунун айынан эсин жоготкон учурда, жабырлануучуга кислород жаздыкчасын берип, андан кийин аны кечиктирлбестен таза абага алып чыгуу керек,кечиктирилбестен тез жардам машинасын чакырып жана жабылануучунун ахвалын көзөмөлдөөнү улантуу керек. Жашоо функцияларын калыбына келтирүү үчүн жасалма дем алдыруу жүргүзүүгө кескин түрдө тыюу салынат.

642. Элегаздын бөлүнүүсүнун катуузаттарынын териге тийген учурларында теринин катуу дүүлүгүшүнө же күйүп калышына алып келет. Мындай учурда аларды жабыркаган жерден тез алып салуу керек. Бул үчүн жабыркаган жерди агым суу менен көпкө жууш керек (20 минутадан кем эмес), аммиактын аз кошулмасын же аш содасынны эритмесин колдонуу менен. Теринин ачык куйгон жерлерин тазалоодоөсүмдүк жана жандыктардын майларын колдонууга тыюу салынат. Күйгөн жерди таза салфетка менен жаап анын үстүнө муздактык коюу керек (20-30 мүнөткө).

643. Элегаздын катуу заттары көзго кирген мезгилде аларды көпкө суу менен чейин жууп, андан кийин бор кычкылдыгынын 3%дык эритмеси менен жууш керек.Муздак суунун агымы мурундан сыртты көздөй багытталып аккандай болушу керек.

Элегаздын бөлүнүү заттары менен ууланган учурда (ашказанга кирип калган учурда) ашказанды көп көлөмдөгу суу менен жууп тазалоо керек.

644. Элегаз жабдуусу бар ар бир бөлмөдө биринчи жардам көрсөтүү үчүн Кыргыз Республикасынын саламаттык сакто министирлиги менен макулдашылган “Жабырлануучуга биринчи жардам көрсөтүү боюнча тармактар аралык насааттаманын” талаптары боюнча толукталган аптечка болушу керек.

Кандай гана кырсык  кокустугу болбосун жабырлануучуга медициналык жардамды чакырылган тез жардамдын медицина кызматкерлери жургузушун эске алуу керек.

§ 62. Элегаз жабдууларын таштанды катары жок кылуудагы коопсуздук техникасы

645. ТЭБТ жабдууларынын бөлүктөрүн таштанды катары жок кылуу,жасап чыгаруучу заводдун көрсөтмөлөрүнүн негизинде жүргүзүлөт.Электр бөлмөлөрүндөгү элегаз жабдууларын чечип чыгаруу иштеринжүргүзүп баштоо алдында желдетүүнү кошуп иштетип жана дем алууга туура келген чөйрө бар экендиги ишенимдүү болуу керек. Элегаз толуп турган электр бөлмөсүндө иш алып баруучу ишкерсан капталмалоочу противогазды пайдаланууга милдеттүү.

646. Ачуу алдында элегаз жабдуусу элегаздын жана/же элегаздын бөлүнүүдөгү газ сымал заттарынын калдыктарынан газды сордуруп алуу жана андан кийинки вакуумдоо (элегаздын бөлүнүү заттары менен булганган учурда жегич натр же натрий карбонатынын шакарлуу -0,1кг 10-12л сууга кошулган эритмеси менен барботаждоо менен) аркылуу бошотулушу керек. Вакуумдоодон кийин элегаз жабдуусу азот же аба менен толтурулат.

647. Жабдуудан элегазды чыгаруу боюнча иштерди аткарууда анын бөлмөнүн иш аймагына же атмосферага атып чыгуусун болтурбоо үчүн чараларды көрүү керек. Элегазды чыгаруу, атайын элегаз менен иштөө үчүнжасалган газды чыгарып алуучу жана бөлүнүүнүн газ өңдүү жана катуу заттарын чыгаруу учурундагы тазалоочу каражаттар менен жабдылган,жабдуунун жардамы менен жүргүзүлөт.Анын элегазды басым астында сактоого мумкүнчүлүгү болуш керек.

648. Элегазды чыгаруу иштерин аткаруучу ишкерсан, элегаз жабдуусун тейлөөчү энергокурамдын ишкерсанындай эле жеке коргоо каражаттары менен камсыз болуулары зарыл. Элегаз жабдуусун жасап чыгаруучу жана аны иштетип пайдалануучу мекемелердин коопсуздук техникасы боюнча насааттамалары төмөндөгүар бир көрсөтүлгөн учурларда газды чыгарып алууну эсепке алганталаптарды өзүнө камтуусу керек:

а) жылчыксыз жабылган түзүмдөрдө газдын басымы чоңоет;

б) тейлөө, оңдоо же кеңейтүү үчүн газды кабынан (жабык ийдиштен) которуштуруу керек болгондо;

в) жабдуудан газды, анын жашоо (иштөө) мезгилинин бүтүшүнүн негизинде, чыгаруу керектиги;

г) өлчөөчү аспаптын убактылуу байланыштары менен газдын үлгүсүн алуу же анын басымын өлчөөлөрдү аткаруу керектиги.

649. Элегазды жабдуудан чыгарууну жүргүзүп жаткан ишкерсан элегаздын бөлүнүүсүнөн пайда болгон заттардын зыяндуу жана коркунучтуу таасирлери менен тааныштырылуусу жана коопсуздуктун талаптарын бузуунун натыйжасында өзүнүн ден соолугуна коркунуч келтирээрин сезиши керек.

650. Элегаз жабдуусунун газдык бөлүкчөсүндө орнотулган манометрлердин жана/же элегаздын (элегаз аралашмасынын) тыгыздыгын көрсөтүп белги берүүчү аспаптардын нөлдүк көрсөткүчтөрү ийдиштеги басымдын жоктугу боюнча толук анык белги катары боло албайт.

31- бөлүм. Оптикалык булалуу кабелдер менен иштөөдөгү коопсуздук техникасы.

§ 63. Жалпы жоболор

651. Аба жана кабелдик субалгылардын коргоо аймагында же кесилиштеринде, ошондой эле ЭЧ жа КЧ дордун АБТларынын аймактарында оптикалык булалуу кабелдер (мындан ары ОБК) менен машина жана механизмдерди (кабель төшөгүчтөрдү барабаны менен, ЖКМдарды ж.б.)пайдаланып иштеген учурларда ушул Эрежелердин 1- таблицасындагы аралыктарды сактоо менен иштөө зарыл.

652. ОБКаларды ЭЧ жана КЧлардын АБТ аймактарында жайгаштырууда ИӨДдо баардык газ, суу өтмөтүтүктөрүнүн, күчтүк электр чубалгыларынын коркунучтуу кесилиштери жана жакындоолору көрсөтүүлөрү зарыл. Бул учурларда жумуштар иш жетектөөчүнүн дайындалышы менен жүргузүлөт. Эгерде жумуштар башка тармактардын КММдары тарабынан жүргүзүлө турган болсо, аларды ишке киргизүү жана жумуштарды алып баруу ушул Эрежелердин 29- бөлүмүнүн талаптарын сактоо менен жүргүзүлүүгө тийиш.

653. ОБКаларды узундукууш чуңкурларга төшөө учурунда баардык жумушчулар кабельдин бир тарабында жайгашуулары керек. Кабельди чыгырыктанкатуу чоюусуз жана жулкуусуз жана узундукууш чуңкурдун четине болушунча жакыныраак кылып жандыруу керек. Жандыруучу чыгырыктын токтотуучу (тормоздук) механизми болушу керек, жандандыруу учурунда кабелдин учу чыгырыктын каптал бетине чыгарылышы керек, өзүнөн –өзү жанып кетпес үчүн. Кабелди төшөө иштеп чыккан заводдун насааттамаларынын негизинде геометриялык жана механикалык ченемдерди сактоо менен тийиштүү шакекчелерди калтыруу менен ошондой элеийилбөөлөр жана “кой моюндарсыз” жүргүзүлүшу керек. Кошмокаптарды чуңкурга ыргытууга тыюу салынат.

654. Жумуш учурунда жеке коргоо каражаттарын – колкаптарды, мээлейлерди, көз айнекткрди колдонуп, ал эми титиретип иштеген аспаптарды колдонгон учурларда, титирөөлөрдүөчүрүүчү колкаптарды жана катуу үндөн коргоочу кулаккаптарды колдонуп иштөө керек.

655. Электр менен жабдуучу тармактарга кошулган өлчөөчү жана монтаждык жабдуулар милдеттүү түрдө кесилиши 10 мм2 ден кем болбогон көп кылдуу жумшак жез зымдар менен жердештирилиши керек.

656. Жумушчулар жумуш учурунда кабел төшөгүчтө жайгашуусу зарыл болгондо, кабелтөшөгүч атайын аянтча жана отургуч менен жабдылышы керек. Кабельтөшөгүч толук токтомойунча жана чыгырыктын токтоткучу бекитилмейинче төшөгуч жана жандыруу механизмдерин текшерүүгө тыюу салынат, аны текшерүү иш жетектөөчүнүн же иш жүргүзүүчүнүн көзомөлунүн астында жүргүзүлөт.

657. Булалуу светодиоддун учун же оптикалык берүүчү аспаптын кошулмасынын тешигин кароого тыюу салынат. Светодиод аркылуу берүүчу лазердик нур, көрүү диапазонундагы толкундардан тышкары болгон үчүн көздүн түпкү тор кабыгына айыктырылбас зыян алып келиши мүмкун.

658. Орнотуу же оңдоо учурларында оптикалык булалуу кабельдердин кесиндилеринин кийимге, же териге түшүшүнө жол бербөө керек. Аларды тыгыз жабылуучу кутучаларга же жабышкак ленталарга жыйноо керек. Мындай учурларда жумуштарды коргоочу коз айнек, колкап же мээлей жана клеенка түрүндөгү алжапкыч пайдалануу менен иштөө керек.

659. ОБКалар менен иштөө учурунда тамактанууга тыюу салынат, жумуш бүткөндөн кийин милдеттүү түрдө колду самын менен жууш керек. Жумуш ордун калыңыраак резина кол капты пайдаланып нымдуу чүпүрөк менен сүртүү керек, андан кийин аны сыгып коюу керек.

660. ОБКанын коргоочу кабын спирт же эритүүчү заттар менен тазалаган учурда өрт коопсуздугун сактоо зарыл, жана ал эритмелердин уулуу болгодугуна байланычтуу териге жана дем алуу органдарына таасирин тийгизүүлөрдөн сактоо зарыл, ууланууну же аллергиялык реакцияларды пайда болтурбоо үчүн.

661. Жумушта ширетүү аспаптарын колдонгон учурларда, алар адамдын өмүрүнө коркунучтуу жогорку чыңалуудагы электр жалындоосун пайда кылат, ал эми электроддорунун ортосундагы жалындап дүрмөткайтуу күйүүчү газдардын жана тезжалындоочу суюктуктардын бууларынынкүйүп өртөнүшүнө алып келет.

662. ОБКалар менен иштөө учурунда тамеки тартууга тыюу салынат, анткени бул ширетүүнүн сапатын жана коннектордун (кошулманын) жасалышынын сапатын төмөндөтөт.

«Эмгектеги зыяндуу жана жагымсыз шарттарга кабыл болуучужумушчуларга милдеттүү түрдө ишке кирүү алдында жана мезгил-мезгили менен медициналык кароолорду жүргүзүү жөнүндө»

Кооптуу, зыяндуу заттардын жана жагымсыз өндүрүштүк таасирлердин тизмеси, алар менен иштей турган учурда милдеттүү түрдө жумушка киргенде алдын ала медициналык текшерүүлөр жана кесиптик оорулардын10 алдын алуу үчүн мезгил-мезгили менен талап кылынган медициналык текшерүүлөр:

¹⁰Экинчи графада көрсөтүлбөгөн жумуштарда иштеген, бирок кооптуу жана зыяндуу заттардын жана жагымсыз өндүрүштүк таасирлердин, ошондой эле өндүрүштө биринчи жолу колдонулган заттардын таасири астында иштеген кызматкерлерди кароодон өткөрүү зарылчылыгы жөнүндө маселени мамлекеттик орган чечет- санитардык көзөмөл. Уулуу заттарды өндүрүү жана пайдалануу менен байланышкан, иштеп жаткан ишканалардагы туруктуу оңдоо-курулуш иштерин жүргүзгөн бардык жумушчулар, бул заттар менен иштөө үчүн каралган мөөнөттө кароолордон өтүүгө тийиш.

¹¹Колдонуу катары- заттарды өнөр жайлык колдонууну жана жүктөп-түшүрүүжумуштары катары билдирилет.

¹²24 айдан кийин рентгендик текшерүүалдын ала медициналык кароодон өткөндөн кийин.

______________________________

¹³Дерматовенерологдун кароосу 12 айда 1 жолу.

¹⁴Биринчи рентгендик текшерүү жумушка кабыл алынгандан кийин алдын ала медициналык кароодон өткөндөн кийин 3 жылдан кийин жүргүзүлөт.

¹⁵Биринчи рентгендик текшерүү жумушка кабыл алынгандан кийин алдын ала медициналык кароодон өткөндөн кийин 3 жылдан кийин жүргүзүлөт.

¹⁶Мүмкүн болгон таасирге байланыштуу авариялык-калыбына келтирүү иштерине тартылган персонал №141-76 Радиациялык коопсуздук стандарттарынын 4.14-пунктуна ылайык алдын ала медициналык текшерүүдөн жана кийинки мезгилдүү текшерүүдөн өтүшөт.

¹⁷Отоларингологдун биринчи текшерүүсү 6 айдан кийин жүргүзүлөт. Алдын ала медициналык кароодон өткөндөн кийин.

¹⁸ Жогорулатылган температура катары уруксат берилген жогорку мааниден ашкан температураны билдирет

¹⁹Күчөтүлгөн нурланууга 1257 Дж/(м2 саат) [300 ккал/(м2 саат)] болгон нурлануулар кирет.

^20Төмөндөтүлгөн температура- уруксат берилген маанилерден төмөнкү температураларды билдирет.

________________

¹1 Н=0,1 кгс

Оорулардын, кырсыктардын алдын алуу жана эмгек коопсуздугун камсыз кылуу максатында жумушка кабыл алууда алдын ала аткарылышы жана жумушчуларды мезгил-мезгили менен медициналык кароодон өткөрүү талап кылынган иштердин тизмеси *²²

___________________________

²²Жумушчуларды жана кызматчыларды алдын-ала жана мезгил-мезгили менен медициналык кароодон өткөрүү, темир жол кыймылдуу курамдарын жана аба менен ташуу каражаттарынын кыймылын тейлөөнүн өзу менен байланышкан жумуштагы адамдар,өндүруштөрдүн жана кесиптердин тизмелери боюнча жүргүзүлөт.

Электр (электротехнологиялык) ишкерсандын электр коопсуздугу боюнча топтор жана аларды ыйгаруу шарттары

   Электр коопсуздугу боюнча 5 топ бекитилген. Ар бир топко иш тажрыйбасын эске алуу менен квалификациялык (жумушка жарактуулук даражасы боюнча) талаптар коюлат.

I-топ.Электрдик эмес кызматкерлерге тиешелүү. Өндүрүштүк ишкерсанды I- топко кошууну талап кылган кесиптердин, жумуштардын тизмеси мекеменин жетекчиси тарабынан аныкталат. I- топту ыйгаруунасааттама өткөрүү жолу менен жүргүзүлөт, ал эреже катары, оозеки сурамжылоо түрүндө билимин текшерүү жана (зарыл болгон учурда) коопсуз иштөө ыкмаларын же электр тогуна урунган учурда биринчи жардам көрсөтүү боюнча алган көндүмдөрүн текшерүү менен аякташы керек.Өндүрүштүк ишмердүүлүгүнө байланыштуу электр коопсуздугунун талаптарын өздөштүргөн ишкерсанга электр коопсуздугу боюнча I- топыйгарылыпЭлектрдик эмес ишкерсанга электр коопсуздугу боюнчаI – топту ыйгаруу журналында катталат, ага төмөнкүлөр киргизилет: кызматкердин фамилиясы, аты жана атасынын аты; бөлүмдүн аталышы; кызмат орду (кесип); мурунку ыйгарууубактысы; ыйгарууубактысы; текшерилген адамдын колу; текшерүүчүнүн колу.

I -топту ыйгаруу мекеменин жетекчисинин буйругу менен дайындалган эмгекти коргоо жана коопсуздук техникасынын суроо-талаптарын билген IV-дөн жогорку топко ээ болгон административдик-техникалыкишкерсан  тарабынан жүргүзүлөт.

II-V-топтор электрдик- (электротехнологиялык) ишкерсандаргатаркалат. Тиешелүү топтордогу электротехникалык ишкерсандарга төмөнкүдөй талаптар коюлат:

II-топ.

1. Жалпы электрорнотмо жана анын жабдуулары боюнча башталгыч билим.

2. Электр тогунун коркунучу, ток өткөрүүчү бөлүктөргө жакындоонун коркунучу жөнүндө так түшүнүк.

3. Электр орнотмолорунда иштөөдөгү негизги коопсуздук чараларын билүү.

4. Жабыркагандарга биринчи жардам көрсөтүү боюнча практикалык көндүмдөр.

III-топ.

1. Жалпы электротехника боюнча башталгыч билимдер.

2. Электр орнотмосун жана аны тейлөө тартибин билүү.

3. Коопсуздуктун жалпы эрежелерин, анын ичинде ишке киргизүү эрежелерин жана аткарылуучу ишке байланыштуу атайын талаптарды билүү.

4. Иштин коопсуз жүрүшүн камсыз кылуу жана электр орнотмосунда иштегендерге көзөмөл жүргүзүү.

5. Жабырлануучуну электр тогунун таасиринен бошотуунун эрежелерин билүү, жабырлануучуга биринчи медициналык жардам көрсөтүү жана аны иш жүзүндө көрсөтө билүү.

6. III-топ кызматкерлерге 18 жашка толгондо гана ыйгарылышы мүмкүн.

IV-топ.

1. Кесиптик-техникалык окуу жайынын деңгээлинде электротехника боюнча билим.

2. Электр орнотмолорунда иштөөдөгү коркунучтарды толук түшүнүү.

3. Кызматтык насааттамада каралган көлөмдө жумушту коопсуз жүргүзүү эрежелерин, электрорнотмолорунун орнотуу, электр орнотмолорун техникалык иштетип пайдалануу жана өрт коопсуздугунун эрежелерин билүү.

4. Тейлөөчү бөлүмдүн электр орнотмолорунун жана жабдууларынын тузмөктөрүн билүү, иштин коопсуздугун камсыз кылуучу техникалык чараларды билүү.

5. Насааттама өткөрүүнү, иштинкоопсуз аткарылуусун уюштурууну, ишкертоптун мүчөлөрүнө көзөмөл жүргүзүүнү билүү.

6. Жабырлануучуну электр тогунун таасиринен бошотуу эрежелерин билүү, жабырлануучуга биринчи медициналык жардам көрсөтүү жана аны иш жүзүндө көрсөтө билүү.

7. Кызматкерлерди коопсуздук эрежелерине, биринчи жардам көрсөтүү ыкмаларына үйрөтө билүү.

V - топ.

1. Электр орнотмосунун түзмөктөрүн, өндүрүштөгү технологиялык иш жүруштүн жабдууларынын түзүлүштөрүн билүү.

2. Коопсуздук техникасынын, коргоо каражаттарын колдонуу жана сынооэрежелерин билүү, тигил же бул талапты коюуга эмне себеп болгонун так түшүнүү.

3. Иштеп жаткан кызматтын талаптарынын чегинде,иштетип пайдалануунун техникасынын, электр орнотмолорун орнтуужана өрт коопсуздугунун эрежелерин билүү (кызматтык насааттаманын талаптарына ылайык).

4. Кандай гана чыңалуудагы электр орнотмолорунда болбосуништин коопсуз аткарылышын уюштуруу жана ишке тикеден-тик жетекчилик кылуу.

5. Жумушчуларга насааттама берүүдө коопсуздук чараларына талаптарды так аныктоо жана айта билүү.

6. Ишкерсанды коопсуздук эрежелерине, биринчи жардам көрсөтүүнүныкмаларынаиш жүзүндө үйрөтө билүү.

18 жаштан төмөн курактагы адамдардын эмгегин пайдаланууга тыюу салынган, эмгек шарттары оор жана зыяндуу иштердин жана кесиптердин тизмеси*²³

18 жашка чыга элек адамдарга эмгек шарты оор жана зыяндуу төмөнкү жумуштарга тартылууга тыюу салынат:

- электр жабдууларын, ошондой эле ЖЭЧтердин казан-турбиналык, чаң даярдоо цехтеринин жана отун менен камсыздоочу жана ЖАӨтүзулүштөрүн, ошондой эле СЭЧтердин машиналар цехтерин оңдоого;

- кезметчи катары электрэпкер жана электрустаздар, релелик кызматынын электрэпкери, тийиндилик тармагынын электрэпкери, чубалгылык курулмалардын электрэпкери, чордондук радиоаппаратуралардын электрэпкери жана радиооператор;

- чыңалуу астындагы ток өткөрүүчү бөлүктөрдө;

- кабелдик иштерге (коргошундан кошмокаптарды жана буюмдарды даярдоо, кабелден коргошун кабын алуу, коргошун кабы баркабелдерди төшөө, тартуу жана кайра ороо, ысык кошулмалар менен иштөө, полиэтилен жана ПХВ каптуу кабелдерди оңдоо жана ширетүү);

- коргошун жана коргошун камтыган эритмелерди колдонуу менен ширетүү;

- коргошун батареяларын дүрмөттөө жана оңдоо; жогорулатылган чыңалуу менен электр жабдууларын сыноо;

- чыңалуусу 1000 В жогору болгон электр кыймылдаткычтарын жана аба кыскычтүзүлуштөрдү тейлөө; колдонулган майлардытазалап калыбына келтирүү;

- түркүктөрдү орнотуу жана жыгууда, бак дарактарды кыюуда, ошондой эле аба чубалгысынын трассасын тазалоодогу бутактарды кесүүдө;

- жогору чыгуу менен байланышкан иштер;

- транспорт каражаттарын айдоо; жүк көтөрүүчү машина жана механизмдердин тейлөөчүсү катары-айдоочусу, машинисти, трактористи, жукилип, байлап ажыраткычтар;

- газ-электр ширетүү жана жогорку ысыктыкта эритип ширетүүлөр;

-шыкалма аба аспабын жана курулуш-монтаждык тапанчаны колдонуу менен;

- нитро боёкторду, нитро эмальдарды колдонуудааба басымы менен чачып сырдоо, ошондой эле асфальттык лактар ​​менен иштөө;

-жыгачты антисептиктер жана оттон сактагычтар менен сиңирүү үчүнчылоо иштери;

-жер казуу жана жер астындагы курулуштардагы иштер;

- жарылуучу заттарды ташуу, пайдалануу жана сактоо;

- өспүрүмдөр үчүн белгиленген нормадан ашыкча салмакты көтөрүү жана колдонуу менен байланышкан;

- тейлөөсүз күчөтүүчү байланыш түйүндөрүндөгү жабдууларды оңдоо жана алдын ала тейлөөлөр боюнча.

_________________

²³“18 жашка чейинки курактагы адамдарды ишке тартууга тыюу салынган өндүрүштөрдүн, кесиптердин жана эмгек шарттары оор жана зыяндуу жумуштардын тизмесин колдонууга киргизүү жөнүндө" Тизме

Кесиптик-техникалык окуу жайлардын, техникумдардын жана жалпы билим берүүчү мектептердин жогорку класстарынын 18 жашка чейинки окуучуларына өндүрүштүк практикадан (өндүрүштүк окуудан) өтүп жаткан учурда, жогоруда аталган иштерди, күнүнө 4 сааттан ашпаган мөөнөттө,көрсөтүлгөн практикага (өндүрүштүк окууга) жетекчилик кылууга дайындалган өндүрүштүк окуу мастери жана ишканалардын (уюмдардын) кызматкерлеринин көзөмөлүндө аткарууга уруксат берилет.

Орто кесиптик окуу жайларын жана орто атайын окуу жайларын бүтүргөндөр, окуу мөөнөтү 3 жылдан кем эмес жана 18 жашка толбогондор жогоруда көрсөтүлгөн жумуштарга тажрыйбалуу жумушчу-насаатчылардын, жетекчилиги астында,эмгекти коргоо боюнча колдонулуп жаткан эрежелерди жана ченемдерди катуу сактоо шарты менен,алынышы мүмкүн

Иштаккагаздынүлгүсү жана аны толтуруу боюнча көрсөтмө

Иштаккагаздыналдынкы бети

Иштаккагаздын арткы бети

Иштаккагазтолтуруу боюнча көрсөтмө

1. Иштаккагазда жазуулар түшүнүктүү болушу керек. Карандаш менен толтурууга жана мазмунун оңдоого тыюу салынат.

2. Иштаккагаздын катарсандоотүзүму ишкананын жетекчилиги тарабынан белгиленет.

3. Убакыттарды көрсөтүүдө күн, ай жана жылды көрсөткөн акыркы эки сан жазылат, мисалы: 02.11.22, 24.04.23.

4. Иштаккагазда көрсөтүлгөн адамдардын фамилияларынан тышкары, алардын инициалдары (адамдын атынын, атасынын атынын биринчи тамгалары) жана электр коопсуздугу боюнча тобу жазылат.

5. Иштаккагазда электр орнотмолордун, туташтыруулардын, жабдуулардын диспетчердик аталыштары (белгилери) көрсөтүлөт.

6. Таблицаларда же иштаккагаздын жазууларына саптар жетишпеген учурда, жазууларды улантууга иштаккагаз берген адам кол коюп ошол эле сан менен ага кошумча иштаккагаздын бланкасын тиркегенге жол берилет. Бул учурда, таблицалардын акыркы саптарында же негизги бланктын саптарынын аягында “кошумча бланкты кара» деп жазыш керек.

Иштаккагаздынбашкы бети

7. "Бөлүм" деген сапта электр орнотмолорунда жумуштар аткарыла турган ишкананын түзүмдүк бөлүмү (цех, кызмат, район, бөлүм) көрсөтүлөт.

8. Иш жетектөөчү дайындалбастан иш аткарыла турган учурда "Иш жетектөөчүгө" деген сапта "Дайындалган эмес" деп белгиленет.

9. "Ишке киргизүүчү" сабында ыкчам-оңдоочуишкерсандан дайындалган ишке киргизүүчүнүн же ишке киргизүүчүнүн милдеттерин айкалыштырган оңдоочу ишкерсандандайындалган иш жүргүзүүчүнүнфамилиясы көрсөтүлөт.

Ишке киргизүүчү катары кезметчи дайындалган электр орнотмосу үчүн фамилиясын көрсөтпөстөн «кезметчиге» деп сапка жазылат.

10. «Бригаданын мүчөлөрү менен» деген саптарда бригаданын мүчөлөрү көрсөтүлөт.

Автомобилдерди, механизмдерди жана өзү жүрүүчү крандарды колдонуу менен жумуштар аткарылган учурда ишкертоптун мүчөлөрүнүн кимиси айдоочу, крандын айдоочусу, жүк илип-ажыраткыч экени, ошондой эле ал иштеген механизмдин же көчмө крандын тиби көрсөтүлөт (мисалы, Бекназаров И.Б., II- топ, ТК-26 телемунарарынын айдоочусу; Капаров Б.Б., II-топ, КС-2561 кранынын айдоочусу; Саидов Н. П., II-топ,жүк илип-ажыраткыч). Фамилиялар атооч жөндөмөсүндө жазылышы мүмкүн.

11. "Тапшырылат" деген саптарда:

-электр чордондорунун, көмөкчордондордун электр орнотмолору жана кабелдик чубалгыларүчүн иштеш керек болгон электр орнотмонунжана анын кошулмаларынын аталыштары, иштин мазмуну көрсөтүлөт, мисалы: «Кировка» көмөкчордону, 110 кВ АБТсы, өтмөктуташтыруучу өчүргүч, алгачтарды алмаштыруу. 114-орунбелгиге ылайык аткарылган иштер үчүн электр орнотмонун аталышын жана иштин мазмунун гана көрсөтүүгө жол берилет;

- аба чубалгылары үчүн чубалгынын аталышы жана иш жүргүзүлө турган бөлүктүн чектери көрсөтүлөт (кайсы же кайсынысынын ортосунда иш жүргүзүлө турган түркүктөрдүн катарсаны аларды кошкондо, алардын ичинен айрым аралыктар, мисалы: аяккы түркүк менен АБТнынкапкалынын ортосундагы аралык ж.б.), ошондой эле иштин мазмуну, мисалы: 500 кВ Уч-Коргон аба чубалгысы, № 120-150 түркүктөрдө, зым тартуу. Көп чынжырлуу аба чубалгысы үчүн чынжырдын аталышы да көрсөтүлөт, ал эми фазалык оңдоо үчүн -фазанын түркүктө жайгашуусу дакөрсөтүлөт.

12. «Жумушту баштасын» жана «Жумушту бүтсүн» деген саптарда бул иштаккагаз боюнча иштин башталышынын жана аяктоосунун күнү жана убактысы көрсөтүлөт.

13. Электр чордондордун, көмөкчордондордун электр орнотмолорунда жана кабелдик чубалгыларда иштегенде 1-таблицада көрсөтүлүү керек:

- 1-тиктилкеде–өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптар менен иш-аракеттерди жүргүзүү жана жердетме орнотуу зарыл болгон электр түзүлүштөрдүн аталыштары;

- 2-тиктилкеде–иш-аракеттер жүргүзүлчү өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптардын, кошмолордун, жабдуулардын аталыштары (белгилери) жана жердетме орнотулушу керек болгон жерлер.

Экинчиликчынжырларда, релелик коргоо, автоматика, телемеханика, байланыштүзүлүштөрүндөгүиштеши керек болгонөчүрүүлөр 1-таблицада көрсөтүү талап кылынбайт.

Бөлүштүрүүчү түзүлүштө бул чубалгыларды тейлебеген ишкерсантарабынан өчүрүлүүчү жан жердештирилүүчү КЧ жана АЧлар үчүн(мисалы, электр чордондордун жана көмөкчордондордун кезметчиишкерсаны) 1-таблица төмөнкүдөй толтурулат:

- 1-тиктилкеде-чубалгы өчүрүлө турган электр чордондун же көмөкчордондун аталышы көрсөтүлөт;

- 2- тиктилкеде электр чордондун же көмөкчордондун аталышына туура келген сапта чубалгынын аталышы (белгиси) көрсөтүлөт.

 14. Аба чубалгыларында иштегенде 1-таблицада көрсөтүлөт:

- 1- тиктилкеде - иштаккагаздын "Тапшырылат" сабында жазылган чубалгылардын, чынжырлардын, зымдардын аталыштары, ошондой эле оңдолуп жатканаба чубалгысындагы же чынжырлардагы (мисалы, оңдолуп жаткан чубалгы менен кесилишкен же жакын өткөн АЧ, көп чынжырлуу АЧ башка чынжырлары ж.у.с.) жумуштарды аткарууга байланыштуу өчүрүлүүчү жана жерге туташуучу башка АЧлардын же чынжырлардын аталыштарыжазылат;

- 2- тиктилкедеыкчам-оңдоочуишкерсандан дайындалган ишке киргизүүчү тарабынанөчүрүлгөн жана жерге туташтырылган аба чубалгылары үчүн, - бөлүштүрүүчү түзүлүштөгү жана аба чубалгысынын өзүндөгү иш-аракеттер жүргүзүлүүчү өчүрүп-күйгүзүүчү түзүлүштөрдүн аталыштары,жана жердетме орнотулуучу түркүктөрдүн катарсандары;ушул эле тиктилкеде иш жүргүзүүчү, Эреженин 178-, 182-184- жана 186-орунбелгилерине ылайык зымдарга жана зым аркандарга жердетме орното турган түркүктөрдүн же кермаралардын катарсандары көрсөтүлүүгө тийиш.

Эгерде иштаккагазберип жатканда жердетме коюучу жерлерди аныктоо мүмкүн болбосо, же иш жердетмелерди которуштуруу менен жүргүзүлө турган болсо, тиктилкеде "Жумуш орундарында жерге туташтырылсын" деп көрсөтүлөт.

2- тиктилкеде, ошондой эле, оңдолуучу чубалгы менен кесилишкен же анын жанынан жакын өтүүчү аба чубалгыларында иш жүргүзүүчү орнотууга тийииш болгон жердетмелердин ордулары көрсөтүлүшү керек. Эгерде бул аба чубалгылары башка ишкана (кызмат) тарабынан иштетилип пайдаланылса, иштаккагаздын "Өзүнчө көрсөтмөлөр" сабында ушул ишкананын (кызматтын) ишкерсандары тарабынан орнотулган жердетмелерди текшерүү зарылчылыгы көрсөтүлүшү керек.

15. 1-таблицагатүздөн-түз жумуш ордун даярдоо үчүн зарыл болгон өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптар менен жасалуучу иш-аракеттер жазылат..) Жумуш ордун даярдоо жүрушундөгү түзмөктөрдү алмаштыруу менен байланышкан (мисалы, кошмолордубир өтмөк тутумунан башкага которуу, тармактын бөлүгүнүн азыктандыруусун бир булактан экинчи азыктандыруу булагына которуу ж.б.у.с) өчүрүүлөр таблицада жазылбайт.

16. Ыкчам-оңдоочуишкерсандандайындалган ишке киргизүүчүгөиштаккагазберилип жатканда мурдатан даярдалган жумуш ордуларынаишке киргизүү тапшырылган учурларда, 1-таблицанын 2-тиктилкесиндеиштаккагаз берүүчү жумуш орундарын даярдоо үчүн зарыл болгон өчүрүүлөр жана жерге туташтырууларды жазат жана бул иш аракеттердин кайсынысы аткарылганын көрсөтөт.

Жумуш ордун даярдоону талап кылбаган иштер үчүн, 1-таблицанын тиктилкелеринде "Талап кылынбайт" жазуусу киргизилет.

17. «Өзүнчө көрсөтмөлөр» саптарында:

- иштеп жаткандардын коопсуздугун камсыздоо боюнча кошумча чаралар (тосмолорду орнотуу, бөлмөдөгү абада суутектин жоктугун текшерүү, өрт коопсуздугунун чаралары ж.б.);

- иш жетектөөчүнүн үзгүлтүксүз көзөмөлү астында жүргүзүлүүгө тийиш болгон иштин жүрүш баскычтары же жеке иш-аракеттер, алар (54-орунбелги);

- иштаккагазда байкоочу дайындалган учурда–ишкертоптужетектеген жооптуу кызматкер (59- орунбелги);

- иш жетектөөчүгө же иш жүргүзүүчүгө(байкоочуга) башка жумуш ордуна которууга жана кайра ишке киргизүүгө уруксат (96, 102-орунбелгилер);

- кезметчинин уруксатысыз же көрсөтмөсү жок электр орнотмосун же анын бир бөлүгүн (өзүнчө өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптарды) күйгүзүүгө уруксат берүү (110-орунбелги);

- жердетмелерди убактылуу алып салууга уруксат (173-орунбелги); өчүрүп-күйгүзүүчүаспаптарды иштетүү үчүн иш жүргүзүүчүгөуруксат (517-орунбелги);

- жүктөрдү крандар менен жылдыруу боюнча иштердин коопсуз аткарылышы үчүн жооптуу адамды дайындоо (550-орунбелги);

- башка ишканалардын аба чубалгыларынын жердештирилгендигин текшерүү зарылчылыгы боюнча көрсөтмө (ушул тиркеменин 14-орунбелгиси).

Иштаккагаз берүүчүгө өз каалоосу боюнча бул саптарга аткарылуучу ишке тиешелүү башка жазууларды киргизүүгө жол берилет.

18. "Иштаккагазберилди" жана "Иштаккагазузартылды" деген саптарда иштаккагаз берүүчү ага кол коюлган күнүн жана убактысын көрсөтөт.

Иштаккагазберген жана узарткан адамдар кол тамгасынан тышкары фамилиясын көрсөтүүгө тийиш.

19. 2-таблицанын 1- тиктилкесинде иштаккагаз берген кызматкермаксаттуу насаат бергенден кийин өзүнүн бүлөатын, кызматын, техникалык коопсуздук тобун жазып кол тамгасын коет. Таблицанын 2- тиктилкесинде иштаккагаз берүүчүдөнмаксаттуу насаат алганиш жетектөөчүнүн, иш жүргүзүүчүнүн (байкоочунун) бүлөаттары, кызматтары, техникалык коопсуздук боюнча топтору жазылып кол тамгалары коюлушу керек. Эгерде иштаккагаз берүүчүиш жетектөөчүнүн милдетин айкалыштырып иштесе, анда 2-тиктилкеде иш жүргүзүүчүнүн (байкоочунун) эле кол тамгасы коюлганы жетиштүү. Иштаккагаз берүүчүгө максаттуу насаатты телефон аркылуу беришине уруксат берилет, мындайда таблицанын 1 тиктилкесинде анын бүлөатын, кызматын жазуу менен иш жетектөөчү (иш жүргүзүүчу- иш жетектөөчү дайындалбаган учурда) өзүнүн кол тамгасын коет.

20. 3-таблица жумуш ордун даярдоого жана алгачкы ишке киргизүүгө уруксат алганда толтурулат.

1-тиктилкеде жумуш орундарын даярдаган жана ишке киргизүүчү адамдар жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат берген адамдардын кызматын жана бүлөатын көрсөтүшөт. Уруксатар жекеме-жеке берилгенде 1-тиктилкеге уруксат берүүчү адамдар кызмат ордун көрсөтүү менен кол коюшу керек. 2-тиктилкеде уруксат берилген күнү жана убактысы көрсөтүлөт. 3-тиктилкеде жумуш орундарын даярдоого жана ишке киргизүүгө уруксат алган адамдар кол коюшат. Жумуш ордун бир нече адам же ар кандай цехтердин кызматкерлери даярдашса 3-тиктилкеде жумуш ордун даярдагандардын бардыгынын колу коюлат.

Эгерде жумуш ордун даярдоого жана ишке киргизүүгө бир эле учурда уруксат суралбаса, анда 3-таблицада эки сапты толтуруу керек: бири- жумуш ордун даярдоого уруксат үчүн, экинчиси –ишке киргизүү үчүн уруксат.

Иштаккагаздын арткы бети

21. Электр чордондордун, көмөкчордондордун жана кабелдик чубалгылардын электр орнотмолорунда иштегенде «Жумуш орундары даяр. Чыңалуу астында калды» сабында,ишке киргизүүчү оңдоодон өтуп жаткан жана кошуна кошулмалардын (же кошуна кошулмалардын жабдууларынын) чыңалуу астында калган жумуш ордуна эң жакынкы ток өткөрүүчү бөлүктөрүн көрсөтөт.

Аба чубалгыларында иштегенде бул саптарга, “Өзүнчө көрсөтмөлөр” саптарында иштаккагаз берүүчү тарабынан көрсөтүлгөн ток өткөрүүчү бөлүктөр, ал эми зарыл болгон учурда башка ток өткөрүүчү бөлүктөр да жазылат.

Ишке киргизүүчү жана иш жетектөөчү (иш жүргүзүүчү, эгер иш жетектөөчү дайындалбаса же байкоочу) “Жумуш орундары даяр. Чыналуу алдында калды” саптарында алгачкы уруксат берүүдө гана кол коюшат.

22. 4- таблицада ишке киргизүүчүнүн биринчи ишке киргизүүдөгү иш жетектөөчүгө, иш жүргүзүүчүгө (байкоочуга) берген максаттуу насааттары жүргүзүлгөндүгун тариздеп бүлөаттарын, кызматтарын жана КТ боюнча тобун жазып кол тамгасын коюу менен тастыкташат. Эгерде иш жетектөөчү дайындалбаса насаат иш жүргүзүүчүгө (байкоочуга) эле жүргүзүлөт жана таризделет.

23. 5-таблицада жумушка күн сайын ишке киргизүү жана аны бүтүрүү, анын ичинде башка жумуш ордуна которуудагыишке киргизүү таризделип жазылат.

Эгерде иш жүргүзүүчүишке киргизүүчүнүн милдеттерин айкалыштырса, ошондой эле эгерде иш жүргүзүүчүгө ишкертопту кайта экинчи жолу ишке киргизүүгө уруксат берилсе, ал ишке киргизип жатканда 3- жана 4-тиктилкелерге кол коет.

Иш жетектөөчүгөишкертопту кайра ишке киргизүүгө уруксат берилсе,ал 3-тиктилкеге кол коет.

Жумуш күнүнүн бүтүшү менен байланышкан иштердин бүтүшүн иш жүргүзүүчү (байкоочу) 5- жана 6-тиктилкелерде тариздейт.

24. 6- таблицада иш жетектөөчүнүн иш жүргүзүүчү менен ишкертоптун мүчөлөрүнө берген жана иш жүргүзүүчүнүн (байкоочунун) ишкертоптун мүчөлөрүнө коопсуздук техникасын, иштин технологиясын сактоо боюнча беришкен максаттуу насааттарын тариздеп бүлөөаттарын, кызматтарын жана КТ боюнча топторун көрсөтүп колтамгалары менен бекитишет. Ишкертоптун курамына жаны ишкертоп мүчөсү киргизилсе, ага максаттуу насааты иш жүргүзүүчү (байкоочу) бериши керек.Насаат албаган адамды ишке киргизүүгө тыюу салынат.

25. 7-таблицада автомашинанын же механизмдин айдоочусун жана крандын машинистинишкертоптун курамына киргизүүдө же андан чыгарууда ага бекитилген машинанын, механизмдин же өзүжүрмө крандын түрү да көрсөтүлөт.4-тиктилкедеишкертоптункурамын өзгөртүүгө уруксат берген кызматкер кол коет.

Телефон, радио аркылуу уруксат берилгенде,иш жүргүзүүчү4-тиктилкедеошол жумушчунун фамилиясын көрсөтөт.

26. Иш толук аяктагандан кийин иш жүргүзүүчү (байкоочу) жана иш жетектөөчү бул үчүн арналган иштаккагаздын саптарына аткарылган күнүн жана убактысын көрсөтүү менен кол коюшат. Эгерде иш жетектөөчү дайындалбаса, анда "Иш жетектөөчү" деген сапка кол коюлбайт.

Эгерде иштаккагазда жумуштун толук бүтүүсү таризделип жаткан учурда кезметчи же ыкчам-оңдоо ишкерсанынан дайындалган ишке киргизүүчү жок болсо же иш жүргүзүүчү ишке киргизүүчүнүн милдетин айкалыштырган болсо, иш жүргүзүүчү же байкоочу бул тариздөөнү иштаккагаздын өзүндөгү эле нускасында, ал иштин толук аяктагандыгы жөнүндө кабарланган жумушчунун кызматын жана фамилиясын, ошондой эле билдирүүнүн күнүн жана убактысын көрсөтүү менен жүргүзөт.

Эгерде иштаккагазда жумушту толук бүтүргөндүгүнкаттаган учурда кезметчиже ыкчам-оңдоочу ишкерсандан дайындалган ишке киргизүүчүбар болсо, иш жүргүзүүчү же байкоочу бул каттоону иштаккагаздын эки нускасында тең жүргүзөт.

Эгерде ишкертоп жердетмелерди орнотпосо, анда билдирүүнүн мазмунунан “ишкертоп тарабынан орнотулган жердетмелералынып салынды” деген сөздөр өчүрүлөт.

Буйрутмалар жана иштаккагаздар боюнча жумуштардыкаттоонун тартиби

Жергиликтүү кезметчиишкерсаныбар электр орнотмолорунда (үйдөн туруп кезмет өтөөдөн тышкары) буйрутма жана иштаккагаздарбоюнча жүргүзүлгөн жумуштардын эсебин жүргүзүүгө арналган төмөндө сунушталган үлгүдөгүбуйрутмалар жана иштаккагаздарды каттоо журналына жазылууга тийиш.

Журналдын тиешелүү тиктилкелеринде, иштаккагаз менен иштелчүжумуштарга биринчи жолу ишке киргизүү жана анын толук бүтүшү, буйрутмалар боюнча ишке киргизүү жана анын бүтүшү, шуутуишкерсандынөзү тарабынан берилген же анын көзөмөлдөөсү астындагы буйрутма боюнча иштерди кошпогондо, мындайларды каттоошууту журналында гана жүргүзүлөт. Мындан тышкары, иштаккагаз боюнча иштөөгө биринчи жана күнүмдүк ишке киргизүүлөршууту журналына жазуу менен таризделет, мында иштаккагаздынкатарсаны жана жумуш орду гана көрсөтүлөт.

Иштаккагаздар жана буйрутмалар боюнча жумуштардыкаттоо журналын электрчордондордун, электр тарамктар ишканаларынын, райондук тарматардын диспетчердик кызматтарынынкезметчи ишкерсандары жүргүзөт. Райондук электр тармактарынын бөлүмдөрүндө, жогорку чыңалуудагы көмокчордондор, АЧлар жана алардын жардамчы кызматтарында журналды ошол бөлүмдүн устаты же башчылары жүргүзүшөт.Журналдын барактарына катарсандар коюлуп, боолонуп байланып жана мөөр басылган болушу керек. Акыркы жазуудан кийин анын сактоо мөөнөтү 6 ай.

Жергиликтүү кезметчиси жок жана үйдөн туруп кезмет өтөгөн электр орнотмолордо иштаккагазжана буйрутмаларбоюнча иштерди каттоо журналы жүргүзүлбөйт, иштаккагазжана буйрутма боюнча жумуштаргаишке киргизүүшууту журналында каттоого алынууга тийиш.

Иштаккагаз жана буйрутмабоюнча иштерди каттоо журналы

Журналдын кийинки баракчаларын толтуруу

Эскертүү. Журналдын баракчаларына катарсандары коюлуп, чыгарып алуулардан жана кошуп тиркелүүлөрдөн корголушу керек.

Кийинки барактар

Кийинки барактар

Кийинки барактар

Мазмуну