Т. КУЛАТОВ АТЫНДАГЫ АЙЫЛДЫК КЕӉЕШИ

ТОКТОМ

Депутаттардын Т.Кулатов атындагы айылдык Кеңешинин V чакырылышынын кезектеги 5-сессиясы

2013-жылдын 2-апрели № 5-1

Т.Кулатов айылдык округунун социалдык-экономикалык өнүгүү  программасынын 2013-2017-жылдарга карата стратегиялык планын бекитүү  жөнүндө

     Т.Кулатов айылдык округунун жетекчисинин орун басары Д.Көчкөновдун билдирүүсүнүн негизинде түзүлгөн 2013-2017-жылдарга карата социалдык-экономикалык өнүгүү программасынын долбоорун угуп жана талкуулап Т.Кулатов айылдык округунун депутаттардын айылдык Кеңеши

Т О К Т О М     К Ы Л А Т:

1. Т.Кулатов айылдык округунун 2013-2017-жылдарга карата түзүлгөн стратегиялык иш-чара, социалдык-экономикалык өнүгүү  программасы бекитилсин.

2. Ушул токтомду көзөмөлдөө жагы айылдык округунун башчысына тапшырысын.

Ош облусу                      Ноокат району           Т. Кулатов жергиликтуу өз алдынча             башкаруу органы

Кулатов айылдык окрутунун 2013-2017-жылдарга

социалдык-экономикалык  өнүгүүсүнүн   стратегиясы

Мазмуну,

I. Айылдык  Округунун  Башчысыныи  Кайрылуусу         

2. Кириш сөз-өнүгүүнүн стратегиясы боюнча негизги маалымат.

3. Жергиликтүү өз алдынча башкаруунун азыркы күндөгү  социалдык-экономикалык абалы.

4. Инвестиция тартып келүү жана эл аралык байланышты өнүктүрүү.

5. Энергетика.

6. Swot-анализ

7. Мониторинг

8.Корутунду

Айылдык Округунун Башчысынын Кайрылуусу.

Жергиликтүү коомчулук иштеп чыгарган экономикалык өнүгүү стратегиялык планын сунуштоо мен үчүн чоң сыймык. Стратегия биздин өнүгүү ниетибизди жана ал ниетке кантип жетүү боюнча маалыматты камтыйт. Андан тышкары, стратегияда жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын миссиясы, башкача айтканда ниеттеги максаттарга жетүүдүгү жергиликтүү бийликтин кылган иш аракеттери аныкталган.

Бул процесске салым кылган баардык жергиликтүү коомчулуктун өкүлдөрүнө ыраазычылыгымды билдирем. Жалпы ишти аткарууда биз аларга таяндык, андыктан стратегияны жергиликтүү коомчулуктун стратегиясы деп атасак жаңылышпайбыз. Коомчулуктун мүчөлөрү бул процесске ар кандай жолдор менен катышышты. Кээ бирөөсү стратегиялык пландаштыруу комитетине кошулуп, көптөгөн семинарларга катышты. Көпчүлүк эл өздөрүнүн ойлорун кыскача сурамжылоо аркылуу да билдиришти. Сурамжылоого ылайык, эл негизги өнүгүү багыт катары төмөнкүлөрдү белгиледи: айыл чарба жана жеке ишкерчиликти өнүктүрүү. Мындан сырткары, үй бүлөөдөгү эң негизги приоритет болуп жумуш жана киреше аныкталды. Жеке ишкер адамдар өз ойлорун бизнес сурак аркылуу билдиришти. Бул сурамжылоо жергиликтүү -экономиканы өнүктүрүү үчүн кандай шарттарды түзүү керек деген маалымат берди. Стратегияны түзүүдө негизги багыт жалпы өкмөтүбүздүн, анын жетекчилигинин алган багыттарына шайкеш б.а. мамлекеттик саясатка ынгайлашканыбызды да белгилөө керек

Процесс абдан ылдам болду. Мен ишенем, бул процесске катышкан ар бир адам канаттанды. Биз коомчулугубузду жакшыраак түшүндүк жана жашоочулардын жашоосун кантип жакшыртууну билил калдык.

Бул стратегия коомчулуктагы баардык маселелерли чечпейт, анткени бул жалпы план эмес. Стратегия экономикалык өнүгүүнүн эң натыйжалуу жолдорун гана аныктады, мындай ыкма коомчулук, белгилеген негизги приоритетке (жумуш орду жана үй бүлөлүк киреше) түзден түз салымын кошот. Бул биз башка маселелерди чечпейбиз дегенди түшүндүрбөйт. Стратегияга таянып биз күчүбүздү биринчи кезекте эң орчундуу маселелерди чечкенге гана жумшайбыз.

Стратегияны иштеп чыгаруу бул абдан маанилүү бирок акыркы кадам эмес. Алдыда дагы көп кыла турган иштер бар. Азыркы тапта стратегияны ишке ашыруу системасын иштеп чыгаруу учурундабыз, ал система стратегияны мониторлойт, баалайт жана керек болсо стратегияны жаңылатып турат.

Экономикалык өнүгүү жергиликтүү коомчулуктун мүчөлөрүнүн демилгесинен көз каранды болгондуктан, мен жеке ишканаларды ача турган же ишмердүүлүктү кеңейте турган адамдарды колдойм. Биз мындай адамдарга жакшы шарт түзмөкчүбүз. Мен биздин жерге инвестиция тартып келе турган тышкы инвесторлорго дагы чакыруу жиберем. Биздин^жер сальштырмалуу кичинекей, бирок потенциалы абдан чоң.

Урматоо менен;

1.    Кириш сөз-Статегиялык план боюнча негизги маалымат

Т.Кулатов айылдык округунун социалдык-экономикалык абалын жакшыртуу үчүн, Жергиликтүү ез алдынча башкарууга жергиликтүү элдердин өкүлдөрүн, коомдоштуктарды, жамааттарды жана аялдар менен эркектердин бирдиктүү иш аракеттерин эске алуу менен катыштыруу зарыл.

Өнүгүүнүн социалдык-экономикалык стратегиялык планын түзүү, анын миссиясы жана келечекти көрө билүүсүн аныктоо, жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органына өнүгүүнүн максаттарын жана милдеттерин ишке ашырууга көмөктөшөт.

Жергиликтүү коомдоштуктарды өнүктүрүүнүн максаты жашоонун сапатын жакшыртуу болуп эсептелет. Ал эми жашоонун сапатын жакшыртуу, демек кирешенин көлөмүн жогорулатуу ал гана эмес коомдоштуктарды башкарууга тартуу, терең билим алуу, саламаттыкты сактоо, жеке эркиндикти кеңейтүү, жакырчылыктан чыгуу, бири бирине жардам көрсөтүү жана башкалар

Гендердик программаны колдонуу менен жергиликтүү өзүн өзү башкаруунун негизги милдети бул граждандардын укуктарын жана эркиндигин сактоону турмушка ашыруу үчүн жагымдуу шарттарды камсыз кылуу жана калкка сапаттуу кызмат көрсөтүү болуп эсептелет.

Жалпы мамлекеттик деңгээлде борборлоштурулган каражаттарды жана донор уюмдардын каражаттарын тартуу менен чечиле турган объективдүү маселелер турат. Азыркы күндөрдө Кыргыз Республикасынын экономикасы оор .мезгилде башынан өткөрүп жатат. Бул кризистен чыгуу үчүн Т.Кулатов - жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органына социалдык-экономикалык программалардын өнүгүүсүнүн эффективдүү стратегиялык планын иштеп чыгуу негизги милдет болуп эсептелет. Бул өнүгүүнүн социалдык-экономикалык программасы - жергиликтүү жамааттардын экономикалык, ошондой эле социалдык маданий механизмдердин этаптуу өнүгүүсүнө түрткү болуп саналат жана төмөнкү багыттарды иштеп чыккан:

- Айыл жашоочуларынын жашоосуна таасир эткен себептерди аныктоо.

- Аял жана эркектердин тең катышуусу аркылуу ишке ашкан маселелерди изилдеп тактоо.

Айыл жашоочуларынын негизги керектөөлөрүн изилдеп үйрөнүү. Бул енугуунун стратегиялык планы айыл айылдарда талкууланып, айылдык кенештин сессиясында депутаттар тарабынан каральш, андан кийин жалпы коомдук угууга коюлган.

Стратегиялык пландын негизги максаттары жана тапшырмалары.

Башкаруу - бул белгилүү максатка жетүүнү көздөгөн пландаштыруу, уюштуруу, ыңгайлашуу жана көзөмөлдөө процесси болуп саналат.

Пландаштыруу башкаруунун негизги функцияларынын бири жана максатка жетүүнүн милдеттерин этап-этап менен аткаруу, турмушка ашыруунун механизми

Эффективдүү пландоосуз жакшы башкаруу мүмкүн эмес, а демек максатка жетүүнүн сапаты да эффективдүү болбойт. «Башкаруу» түшүнүгү жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органында анын максатын гана аныктабастан, Мыйзамдын негизиндеги анын формасын да кошо камтыйт.

Жергиликтүү өз алдынча башкаруудагы «Башкаруу» өзүн өзү башкаруу органынын ишмердүүлүгү коомдук кызыкчылыкты ишке ашыруунун мыйзам чегиндеги формаларынын негизинде аймактык (муниципалдык) чарба жүргүзүү болуп эсептелет.

Өз алдынча башкаруу органындагы Башкаруу ишмердиги чарба жүргүзүп жаткан ошол аймактагы менчиктин ар түрдүү формасындагы субъектилери менен гана жалпы биргелешип аракеттенүү эмес ошол аймактагы бардык ишкана мекемелердин, аймактык-коомдук ез алдынча башкаруу органдары, менен тыгыз жана терең чарбалык мамилелерди жөнгө салуучу   группалар «Кыргыз   Республикасынын 2013-жылга чейинки өнүгүүнүн Комплекстүү Негиздеринин» чегинде Т.Кулатов өз алдынча башкаруу органынын 2017-жылга чейинки «Стратегиялык өнүгүүнүн программасынын» негизги максаттарын иштеп чыкты.

Жогорудагылардан улам «Стратегиялык өнүгүүнүн программасынын» негизги приоритеттери:

- Жакырчылыкты басандатуу жана 16 % чейин кыскартуу.

- Калктын кирешесин реалдуу жогорулатуу.

- Социалдык өнүгүү (билим алуунун жана сапаттуу медициналык тейлөөнүн деңгээлин жогорулатуу).

- Маданий өсүү.

- Аял-эркектин бардык иштерде бирдей катышуусун камсыз кылуу.

- Өнөр жай өндүрүшүн өнүктүрүү, кичи жана орто бизнести өнүктүрүү, кайра иштетүүчү ишканаларды көбөйтүү менен экономикалык өсүүнү камсыз кылуу.

- Демократиялык башкарууну өнүктүрүү (жамааттарды башкарууга тартуу, өз алдынча башкаруунун негиздерин бышыктоо).

Жогорудагы иш чараларды аткаруу менен жергиликтүү бюджетти көтөрүү Жергиликтүү аймакты социалдык-экономикалык жактан өнүктүрүп, айыл жашоочуларынын жашоо деңгээлин жогорулатуу, айыл жеринде жакырчылыктын денгээлин чексиз минимумга жеткирип, жумушсуздукту жоюу аркылуу алардын ар тараптуу өсүп өнүгүүсүн камсыз кылуу, жаштарга сапаттуу билим берүү, сергек жашоо образын түзүү, калктын керектөөлөрүнө болгон муктаждыктарына жагымдуу шарттарды түзүп берүү - бул жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын негизги максаты болуп эсептелет. Бул нерселерге жетишүү албетте оңой-олтоң иш эмес жана көп убакытты талап кылуучу бир нече механизмдерди басып өтүүгө туура келет, ошондой эле жергиликтүү аймакта орун алган калктуу пунктардагы түзүлгөн коомдоштуктар менен айыл чарба субъектилеринин биргелешкен күч аракеттеринин натыйжасы аркылуу ишке аша турган татаал процесстерди камтыган, аларды чечүүнү талап кылган түйшүктүү проблемалардын жыйындысы болуп эсептелет.

Ошентсе да Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы болгон Айыл өкмөтү Айылдык кеңештин депутаттары менен биргеликте башкаруунун күчтүү механизмин камсыз кылып, ал аркылуу айыл жашоочуларынын социалдык-экономикалык жактан өнүгүүсүнө толук шарт түзүп берүүгө жетишүүсү зарыл жана ушул жол аркылуу айыл жерин көтөрүүнүн б.а. стратегиялык пландын максаттарына жетишүүнүн милдеттерин ачык жана даана аныктап. механизмдерин иштеп чыгуусу бүгүнкү күндүн кечиктирилгис иш-чарасы. Стратегиялык планын негизги тапшырмалары.

Т.Кулатов айылдык Округунун 2017-жылга чейинки  өнүгүүсүнүн негизги милдеттери болуп төмөнкүлөр эсептелет.

- Округдун ар бир айылы менен тыгыз байланышта болуп, маалымат алмашууну камсыз кылуу;

- Жергиликтүү жамааттык уюмдар, инвестициялык бирикмелер, өз ара жардамдашуу топтору менен биргеликте өнүгүүнүн планын иштеп чыгуу;

- Башкаруунун күчтүү институтун камсыз кылуу;

- Ички жана сырткы донорлор менен байланыш түзүп, алар аркылуу айылдык кеңештин аймагына ар кандай тармактарды өнүктүрүүгө багытталган инвестацияларды тартып келүү;

- Сапаттуу билим алууну камсыз кылуу;

- Саламаттыкты сактоо тармагын өнүктүрүү аркылуу айыл жашоочуларынын ден соолугун камсыз кылуу, сапаттуу медициналык кызмат көрсөтүүгө жетишүү;

- Айылдык бюджеттин киреше бөлүгүн өз учурунда аткаруу аркылуу бюджеттик мекемелерге чегерилүүчү финансы каражаттарын туура пайдаланып, бюджеттик мекемелерди сапаттуу тейлөөнү камсыздоо;

 - Айыл калкына кызмат көрсөтүүнүн денгээлин жогорулатып, аларды транспорт, байланыш кызматынан сапаттуу пайдаланууга жетишүү;

- Кайра иштетүүчү кичи жана орто бизнес ишканаларынын санын көбөйтүү аркылуу алардын кирешесин жогорулатууга жетишүү, калкты сапаттуу продукция менен камсыз кылууга жетишүү;

жана башка ушул сыяктуу милдеттерди ишке ашыруу болуп эсептелет.

Стратегиялык планды түзүү үчүн уюштурулган жумушчу топтун

курамы

2. Жергиликтүү өз алдынча башкаруунун азыркы күндөгү социалдык-экономикалык абалы.

2.1.Азыркы күндөгү айылдык округдун абалы

Т.Кулатов айыл өкмөтү - адам укугун сактаган жана ал үчүн жагымдуу жашоо чөйрөсүн камсыздаган билимдүү, маданияттуу, ден соолуктуу, активдүү атуулдардын мекени.

Т.Кулатов айыл өкмөтү жаңы технологиялардын негизинде айыл чарбасы, жеке ишкердүүлүккө ынгайлуу шарт түзүлгөн жана сапаттуу тейлөө кызматтарын көрсөткөн айма Адам укугун сактаган атуулдардын мекени Айылдык Округда көп социалдык инфраструктура объектилери бар. Мындан ары да алардын техникалык абалы канаттандыраарлык деңгээлде сакталат жана саны көбөйөт. Айылдык Округда күчтүү билим, маданият жана саламаттыкты сактоо институттары күчтүү, профессионалдуу ишкерлерди тартып турат. Ал профессионалдар ар кандай колдоолорду алып мектептерде, бейтапканаларда жана маданият үйлөрүндө иштегенге чоң кызыгы бар. Гигиеналык жана санитардык абал канаттандырарлык. Натыйжада, коомчулук билимдүү, ден соолуктуу, маданиятуу адамдарды өстүрөт. Адамдар ар кандай тармактарда эмгектенишет, ишмердүүлүктөн баштап маданият жана спорт тармактарына чейин. Буга, жергиликтүү өкмөттүк эмес уюмдардын иш аракеттери да кирет. Айылдык округ келечектеги профессионалдуу жаңы муундардын мекени. Потенциалдык көрсөткүчтөр:

ар түрдүү тармактагы билимдүү адамдардын пайызы, социалдык инфраструктура объектилеринин саны, маданий иш-аракеттердин саны, адамдардын денсоолук абалы, атуулдардын ар кандай алып барган иштеринин саны, жакырчылыктын деңгээли.   

Атуулдардын укугу сакталат.

Айылдык округу атуулдардын укугун сакташ үчүн баардык иш аракеттерди кылат. Ар бир атуул мыйзам чегинде өз каалаган динге ишене алат, улуттук же жергиликтүү саясатты сынга алса ал үчүн куугунтукка алынбайт. Ар бир атуул жергиликтүү жана улуттук мыйзам менен бекитилген социалдык жардамды өз маалында толугу менен алып турат. Эгер атуулдун укугу бузулса, анда жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ал кишиге өз укугун коргогонго жардам кылат.

Потенциалдуу көрсөткүчтөр:

укугу бузулган адамдардын саны, мүмкүн болсо (эгерде ресустар жетиштүү болсо) элдердин жалпы оюн билүү (фокус группаларды уюштуруу). Жеке ишкердүүлүккө ынгайлуу шарт түзүлгөн.

Жеке ишкерлерге жакшы шарттар түзүлгөн. Ишкерлер жумуш орундарын ачат, ал өз учурунда жергиликтүү коомчулукка киреше тапканга мүмкүнчүлүк берет, ишкерлер жергиликтүү бюджетти көбөйткөнгө жана жакырчылыкты кыскартканга өз салымын кошушат. Ишкерлерге жакшы шарт катары аларга эффективдүү административдик кызмат көрсөтүү (каттоо, патент) жана өнүгүү борбору аркылуу кеңеш кызматы саналат. Потенциалдуу көрсөткүчтөр жеке ишкерлердин шарттар боюнча ой пикири. Сапаттуу тейлөө кызматтарын көрсөткөн

Т. Кулатов айылдык округунун тейлөө кызматтардын сапаты жогору. Мисалы, коммуналдык кызматтар: таза суу, таштанды чогултуу жана административдик кызматтар. Мындан тышкары, дыйкандар жана ишкерлерге көрсөтүлүүчү башка кызматтар да бар: ветеринардык кызматтар, кеңеш берүү кызматтары жана агробиохим техсервис кызматтары. Коммуналдык жана бизнести колдоо кызматтарынан тышкары да, күнүмдүк жашоого керектүү кызматтар бар: ашканалар, чачтарач, автоунаа оңдоочу жай, маалымат борбору ж.б. сапаттуу кызматтар дыйкандарга жана ишкердүүлүккө жакшы шарт түзүп башка региондордогу жеке ишкерлер менен таймашканга мүмкүнчүлүк берет. Потенциалдуу көрсөткүчтө, кызматтардын саны жана түрү, элдин ою (фокус групп ал ар аркылуу).

Т. Кулатов айылдык округунун 5 айылдагы элдердин мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү жана убаракерчиликти жоюу максатында, айыл башчылардын укугун көбөйтүү боюнча иштер жүргүзүлүп жатат.

Айьл өкмөтүнүн карамагындагы кайра бөлүштүрүү фондунун жери элдердин мүмкүнчүлүгүнө карап берилген.

Бүгүнкү кунде бир информациялык борбор түзүлүп элге кызмат кылууда. Ал эми экинчи информацияльк борбор келечекте  курулмакчы.

Т. Кулатов айылдык округу Ноокат районунун боборунан 45 км аралыкта чыгыш-түштүгүндө жайгашкан. Ош облусунун борборунан 90 км аралыкта. Түндүк-батыш тарапта Баткен облусунун Кызыл-Кыя шаарьша чектешет. Ал эми чыгыш тарабынан Көк-Жар, түндүктөн Төөлөс, батыштан Ынтымак айыл округдары менен чектешет.

Т. Кулатов айылдык округу дениз деңгээлинен 750-1700 метр бийиктикте жайгашкан. Климаты кескин кантиненталдуу. Жайы ысык, кышы өзгөчө суук.

Территориясынын жалпы аянты 29154,0 ч/км. Жеринин рельефи аралаш. Айыл өкмөтүнүн маданиятынын, социалдык абалынын жана экономикасынын өнүгүшүнө жер шартынын географиялык абалы ынгайлашкан.

Т. Кулатов жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын курамына «Кожарык», «Кошдобо»,- «Акчал», «Кызыл-Булак», «Баглан» айьшдары кирип, жалпы калкынын саны 18240 адам жашайт. Анын ичинен кожолук саны - 3361, эркектер - 7817, аялдар - 7989. Т. Кулатов айылдык округунда улуттук курамы боюнча негизинен кыргыздар жашайт.        

Бүгүнкү күндө айыл өкмөтүнүн аймагында 10 билим берүүчү мектеп, 2 балдар бакчасы, борборлоштурулган оорукана, 5 ФАП, 1 маданият үйү, 1 клуб, спорт  комплекси, 2 китепкана, тегирмендер жана кайра иштетүү боюнча чакан цехтер элге кызмат кылууда.

КРнын Президентинин 1996-жылдын 20-мартындагы «Жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жоопкерчилигин жогорулатуу жөнүндөгү чаралары» жөнүндөгү указынын негизинде жана Кыргыз Өкмөтүнүн 1996-жыл 24-апрелиндеги «КРнын аймагындагы Жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруучу-тескөөчү органдарын - айыл өкмөтүн (сельская управа) түзүү» жөнүндөгү №187 токтомун ишке ашыруу максатында 1996-жылы июнь айында Т.Кулатов айылдык Кеңешинин базасында, Т. Кулатов айыл өкмөтү түзүлгөн. Элдин социалдык - экономикалык активдүүлүгүн жогорулатуу.

Элдин социалдык - экономикалык активдүүлүгүн жогорулатуу максатында айылдык кеңештин аймагында «Жергиликтүү саясий жана административдик башкаруу» программасынын колдоосу аркылуу бир катар иштерди аткарууга жетишилди. Атап айтканда, жергиликтүү башкаруунун баштапкы институту түзүлдү. Алар айылдык жамааттык уюмдар (12), өз ара жардамдашуу топтору (48), Айылдык Инвестициялар Бирикмелер (11) жана алардын базасындагы чакан проект группалары (МПГ 14).

Түзүлгөн бул баштапкы институттар айылдык кеңештин бардык айылдарында айыл тургундарынын мүдөөсүн ишке ашыруу, айылдардын социалдык-экономикалык жактан өнүгүүсүн камсыз кылууга жетиштүү. Айыл өкмөтүнүн өнүгүүсүнүн пландоосуна катышуу жана жалпы социалдык - экономикалык мобилизациясын камсыз кылуу сыяктуу механиздерин турмушка ашырууда жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органы менен жанаша туруп иш алып барууну көздөйт.

Т. Кулатов айылдык  округунда өз алдынча башкаруу органынын аймагында жаратылыш кен байлыктарына бай. Ошондон улам айыл өкмөттүн экономикалык жактан тез арада, кыска мөөнөттө өнүгүп кетүүсүнүн мүмкүнчүлүктөрү жогору. Ушундай жагдайда элди кыйын экономикадан алып чыгуу максатында жергиликтүү жамааттардын, коомдоштуктардын жалпы элдин билим денгээлин жогорулатуу, патенциалын көтөрүү бирден бир кечиктирилгис милдет болуп эсептелинет. Айылдык кеңештин аймагында Эл аралык Уюмдар тарбынан 2011-жылга чейин 40 дан ашуун тренинг-семинарлар өткөрүлдү. Бул семинарларга, угууларга айыл өкмөттүн Башкаруу аппаратынын кызматкерлери, жергиликтүү жамааттардын өкүлдөрү, лидерлери, катчылары, мүчөлөрү үзгүлтүксүз катышып келишти.

Ушул семинар - угуулардын алган жаңы билим тажрыйбалар Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органын, айылдык кеңештин аймагындагы айылдардын социалдык экономикалык жактан өнүгүүсүнө курал катары пайдаланылат.

Т. Кулатов айылдык округунда Жергиликтүү ез алдынча башкаруусунун финансы-экономикалык базасынын негизин жергиликтүү бюджет түзөт. Жергиликтүү бюджет ар түрдүү салыктардын эсебинен жана кайра бөлүштүрүү жер фондусун ижарага берүүдөн жыйналуусу ижара акысынан түзүлөт. Жергиликтүү бюджеттин басымдуу дефицитин толтуруу булагы болуп Республикалык Бюджеттен бөлүнүүчү категориалык грант эсептелинет жана жалпы жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгүнүн 51 пайызын түзөт. Же болбосо 2013-жылга жергиликтүү бюджет 68 млн 490,0 сомду түзгөн болсо. Анын ичинен 33 млн. 705,0 сомун республикалык бюджеттен каржылануучу грант каражаты түзөт.

Коммуналдык (муниципалдык) менчик.

Жергиликтүү ез алдынча башкаруунун өзөгүн жаратылыш ресурстары жана жергиликтүү бюджет менен катар жергиликтүү муниципиалдык (Коммуналдык) менчик түзөт. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жана Жогорку Кеңеши тарабынан жергиликтүү муниципалдык менчикке ээлик кылуу жана пайдалануу жөнүндө бир катар нормативдик-укуктук базалар жана тийиштүү мыйзамдар иштелип чыккан.

Т. Кулатов айылдык округунда жергиликтүү ез алдынча башкаруусунун органына айылдык кеңештин аймагында жайланышып орун алган бир нече муниципиалдык менчик объектилер кирет.

Муниципалдык менчиктин тизмеси

Бул объектилерден сырткары муниципалдык менчикке тиешелүү болгон акыркы 3 жылды жамааттык уюмдар, өз ара жардамдашуу топтору, Айылдык Инвестициялык бирикмелер жана айыл өкмөтү тарабынан жазылган проектилердин негизинде донор уюмдардан   тартылып келинген (МерсиКО, МКМ, АБР, АРИС, ЮНИСЕФ, ЮСАИД, ПРООН) инвестициялардын жардамы менен курулган социалдык объектилер кирет. Социалдык инфраструктураны өнүктүрүү. Т.Кулатов айылдык кеңешинде 2017-жылга чейин мезгилде айылдагы социалдык проблемаларды чечүүнүн атайын программасы иштелип чыгып, айылдык кеңешке кабыл алынган.

Бул программаны турмушка ашырууда ПРООН тарабынан уюштурулган «жамааттык уюмдар» жана «өз ара жардамдашуу группалары», АРИС программасынын айылдардагы «инвестициалык комитеттер» жана фокус группалары айылдык кеңеш менен биргелешип салымдарын кошууда.

Айыл өкмөтүнүн 2017-жылга чейинки өнүгүүсүнүн стратегияльж планына ылайык аймактагы айылдардын калкынын талаптарын орундатуу максатында ар бир айылдарга кошумча социалдык объектилерди куруу зарылдыгы эске алынган. Атап айтканда

Т.Кулатов айылдык округунун Инвестициялык долбоорлору 2013-2017-жылдар

үчүн божомолу

Т. Кулатов айылдык кеңешинде 21 депутат анын ичниде 16 эркек, 5 аял айылдын өкүлү болуп кызмат кылууда алар

төмөнкүлөр:

Т.Кулатов айыл өкмөтү боюнча айылдардагы калктын санынын маальматы

2.2. Өнөр жайы, кичи, орто бизнес жана акылуу кызмат көрсөтүү.

Т.Кулатов өз алдынча башкаруу органынын жергиликтүү жамааттары ар кандай капиталдарды, инвестицияларды тартуунун үстүндө аракеттенишүүдө. Кичи жана орто бизнести өнүктүрүүнүн көп жылдык планын иштеп чыгуу зарыл.

Айылдык кеңештин аймагында ушул мезгилде 14 тегирмен, 4 майжубаз, 4 токарный цех, 2 автозаправка, 2 нан бышыруучу цех, 4 тигүү цехи, 3 мебель-жыгач цехи, 1 бышык кыш чыгаруучу цех, ошондой эле 29 соода түйүндөрү элге кызмат кылууда.

Келечекте айылдык округдун аймагында пахта атыруучу цех, жашылча жемиштерди кайра иштетүүчү цехтерди жана кирпич чыгаруучу цехтерди куруу зарыл. Аталган цехтердин айылдык - кеңешинин аймагында жоктугу дыйкандарды жана айыл чарба продукцияларды өндүрүүчүлөрдү көптөгөн чыгымдарга туш кылып ири суммадагы кирешелердин кол жууп калуусуна алып келүүдө. Айылдык кеңеши жана айыл өкмөт жетекчилиги кайра иштетүүчү кичи жана орто өнөр жай ишканаларды, цехтерди куруу негизги орундагы маселе экендигин баса белгилейт жана бул багытта чет элдик ошондой-эле жергиликтүү инвесторлорду тартуу максаттуу деп эсептейт.

Айыл чарба продукциясынын өндүрүү механизми

2012-жылдын өтө оор келип, жаан-чачындуу саясий абалы туруксуз болгондугуна карабастан Т.Кулатов айылдык округунун эли чымырканып иштөө менен айыл-чарбасында төмөндөгүдөй ийгиликтерге жетиштик. Атап айтсак кылкандуу дан эгиндеринин түшүмдүүлүгү жана дүң жыйымы төмөнкүдөй болду:

Баардык кылкандуу дан 1209 га,

Дүң жыйым 3205 т.

Орточо түшүмдүүлүк 26,5 ц/га

Анын ичинен буудай 1090 га

Дүң жыйым 2432 т

Түшүмдүүлүк 22,3 цүга

Суулуу буудай 510 га

Дүң жыйым 1683 т

Түшүмдүүлүк 33 ц/га

Кайрак буудай 510 га

Дүң жыйым 665 т

Түшүмдүүлүк 13,0 ц/га

Баардык жүгүрү дан 120 га

Түшүмдүүлүк 64 ц/га

Баардык тамеки 30 га

Дүң жыйым 6 т

Түшүмдүүлүк 20 ц/га

Айылдык округу боюнча быйылкы жылдын өтө жаанчыл келип, аба-ырайы нымдуу болгонунун эсебинен чөп-чар талаада эгиндин шактарында жакшы өсүп кесек тоют даярдоонун планы ашыгы менен аткарылды. 4 миң т кесек тоют анын ичинен

• 2473 тоннасы чөп, калганы саман жана жүгөрү паясы. Май өсүмдүгү 68 га себилип, дүң түшүм 62,7 т жыйналып түшүмдүүлүк 9,2 ц/га түздү. Картошка жана жашылчаларды өндүрүү боюнча план 187,7 га картошка отургузулуп, дүң жыйым 3290 т түздү. Түшүмдүүлүк 175,2 ц/га жашылчадан 140 га отургузулуп, 2800 т түшүм жыйналып алынды. Түшүмдүүлүк 200 ц/га болду.

2012-жылдын түшүмүнө кылкандуу дан эгиндеринен жалпысынан 1020 га себилип, суулууга 510 га, кайракка 510 га аткаруу 100 % болду. 687 га тондурмага калтырылды.

2012-жыл айыл чарба жылында айыл өкмөтүнүн аймагындагы дыйкан, фермер, чарбалык субъектилер үчүн айыл чарба продукцияларын өндүрүү, индикативтик пландарды аткарууда, айыл чарба эгиндеринен жогорку түшүм өндүрүү агротехникалык эрежелерди жана агротехникалык, минералдык жер семирткичтерди туура пайдалануу менен жогорку сапаттуу түшүм алууга жетишти.

Мал чарба продукцияларын өндүрүү тонна эсебинде.

Аты                   план.                аткарылганы.                       %

Эт                      1134                 1123                                 99

Сүт                      2745                 2685                              98

Жумуртка /д       385                   465                                 120

Жүн                     29                      29                                  100

Мал чарбасы боюнча 2011- жылга салыштырганда өсүү темпи айыл өкмөтү

боюнча төмөнкүдөй:

2013-айыл чарба жылына темондегудей божомол план

Айыл чарбасында негизги проблемалар.

Айыл чарбасында жерди рационалдуу пайдалануу үчүн интенсивдуу методдун негизинде төмөнкүдөй иш чараларды аткаруу керек.      

- жердин аз аянтынан көп түшүм алуу;

- сапаттуу үрөн менен камсыздандыруу (жогорку түшүм берүүчү сорттор): -техсервистерди уюштуруу;

- көп жылдык беде, эспарцеттердин аянттарын көбөйтүү:

- чет элдик инвесторлорду тартуу;

- айыл чарба кооперативдерди уюштуруу:

- жер-жерлерде окуу семинар кеңешчелерди өткөрүү:

- пар айдоо, которулуштуруп айдоонун жолун дыйкандарга түшүндүрүү:

- дыйкандарды колдоо үчүн жеңилдетилген товардык кредиттерди берүү;

- айыл чарба жерлерин өз убагында суу менен камсыздоо;

Айыл чарбасын өнүктүрүүнүн негизги проблемаларды жетишерлик деңгээлде аткарылсын, Т.Кулатов айыл округунун 2013-2017-жылдардагы экономикалык жактан өсүп өнүгүүсүнө шарт түзүлөт.

Жогорку сапаттагы үрөөндөрдөн өкмөтүбүздүн дыйкандары экономикалык өнүгүүнүн 2013-2017-жылдардагы жолунда бара жатканы корунуп турат. Округубузда 2013-2017-жылдардын  ичинде дан үрөөнчүлүк кооперативдерди түзүп, дыйкандар үчүн кызмат кылуу пландаштырылып жатат.

Үрөөнчүлүк чарбалар сапаттуу үрөөндөрдү өндүрүп тиешелүү айыл чарба кооперативтерге, дыйкан чарбаларга берип тууруну колго алыш керек. Жумуш орундарын түзүү башка маселе Т.Кулатов айыл округунда чечилбей келе жаткан койгойтуу орчундуу маселесин чечүүгө убакыт жетти. Аларды чечүү менен дыйкан, фермер чарбаларыбызга жол ачкан болобуз. Анын натыйжасында, райондун жана облустун дыйкан, фермерлерин, кооперативтерин мол түшүм берүүчү сапаттуу үрөөндөр менен кылабыз жана казынабызга кирешелерди түшүрөбүз деген үмүттөрүбүз бар.

Мал чарбачылык:

Т.Кулатов айылдык округунун мал чарбачылыгынын экономикалык өнүгүшүн жогорулатуу негизги милдеттерге кирет. Мал чарбачылыкты өстүрүү үчүн мал жайыттарын натыйжалуу падалануу, тойут базасын жетишерлик бар экендиги өтө маанилүү. Айылдык округда малдардын пародалары өстүрүлөт жана багылат. Малдардын асыл тукумдуулугун арттырууда жасалма жол менен уруктандырууга жетишүү негизги милдеттердин бири болуп саналат.

Мал чарбачылыгынын бүгүнкү күндөгү абалы жана проблемалары:

Айылдык округунун 2011-2012 - жылдар аралыгында өндүрүлгөн мал чарба

продукцияларынын динамикасы:

Мал чарбачылыкты өнүктүрүү, анын продуктулуугун көтөрүүнүн негизи асыл тукумдуулукту өстүрүү экендиги белгилүү. Малдарды асыл тукумдаштыруу продуктуулугун жогорулатууга айылдык округу кийинки 5-10 жылдын ичинде көңүл буруп келет. Бирок акча каражаты жетишсиздик болгондуктан көздөгөн максаттар ишке ашырылбай келүүдө. 2013-2017-жылдардын ичинде айыл округдун аймагында зооветеринариялык сервистерди уюштурууга өтө көңүл бурулмакчы. Малдын асыл тукумдуулугун өстүрүү, продуктулугун жогорулатуу максатында жасалма жол менен уруктандыруу малдын ар кандай ооруларына күрөшүү жайыттарды туура, натыйжалуу пайдалануу, тоют базасын чыңдоо эң башкы бирден-бир булак болуп эсептелет:

Айылдык округда майда мүйүзүү малдарды өнүктүрүү 2013-2017-жылдарга өтө чоң кеңүл бурулмакчы. Жайыттарыбыз кой-эчкилерди багып өстүрүүгө ынгайлуу шарттары бар. Жергиликтүү кой-эчкилер менен башка пародагыларды аргындаштыруу жөнүндө максаттуу иштерди алып барууга мүмкүнчүлүк түзүү пландаштырылып жатат. Жалпы мал чарбасында өндүрүлүп алына турган продукциялардын божомолу жогорку таблицаларда көрүнүп турат. Айылдык округу 2013-2017-жылдар ичинде ири-мүйүздүү жана майда мүйүздүү малдарды жылкы, топоз, коён, тоок, аарчылык чарбачылыктарын кооперативтик медот менен жана дыйкан, фермер чарбаларды өнүктүрүп өстүрүүнү колго алат.

Мал чарбачылыкты өнүктүрүүнүн мамлекеттик программасын аткаруунун механизми:

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жааматтар, райондук агрардык өнүктүрүү башкармалыгы, ветеринардык башкармалык, коомдук бирикмелер, ассоциялар, мамлекеттик эмес уюмдар менен тыгыз иш алып барып, мал чарбачылыкты өнүктүрүүдө келип чыккан проблемалар жөнүндө жогорку органдар менен биргеликте аларды жоюу боюнча иш чараларды иштеп чыгып турмушка ашыруу керек.

Мал чарбачылыкты өнүктүрүүнүн мамлекеттик программасын аткарылгандан кийинки кутулуучу жыйынтык:

Айыл округунда мал чарбачылыкты өнүктүрүү иштери толугу менен аткарылган учурда айылдын эли мал чарба продукциялары менен камсыз болуп импорттук товарлар менен келиши төмөндөп экспортко чыгуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болобуз. Асыл тукум балдарынын баасы жогору болуп баш саны көбөёт, ветеринардык жактан тейлөө жакшы жолго коюлат. Айыл округунда ар бир тукум селекция иштери жогорку  деңгээлде уюштуруу менен асыл тукум малдарын венетикалык жогорулайт.

Инвестиция жана ишмердүүлүк

Т.Кулатов айылдык округунда 2012-жыл ичинде жалпы социалдык -экономикалык тармактарында 16 долбоор даярдалып айылдык округу 0,4 млн сомдук каржылоосу астында донор уюмдардан 67,7 млн сом алуу менен айылдык округунда 68,6 млн сомдук жумуш аткарууга жетишилди.

2012-жылы көп жылдан бери бүтпөй жаткан Бекиев орто мектебинин жаңы имараты бүткөрүлүп ишке киргизилди проектинин наркы 39,0 млн сом.

Кожо-Арык айылында жеке ишкер Анарбаев Мамаджандын өзүнүн демөөрчүлүгү менен Спорт комплекстик жаңы имаратынын негизги бөлүгү бүткөрүлдү, проекттик наркы 20,0 млн сом.

Баглан орто мектебинин чатыры толугу менен оңдолуп түзөлүп бүткөрүлдү,

жалпы суммасы 2,5 млн сом

Айбашов атындагы орто мектебинин ашканасы курулуп бүткөрүлдү, жалпы суммасы 1 млн сом.           

Надиров   атындагы   орто   мектебинин. жаңы   имаратынын   курулушу башталды, 2013-жылы жаңы окуу жылына ишке берилмекчи

Т.  Кулатов  айылдык  округунда 2013-2017-жылдар  үчүн  божомолдоо көрсөтүлгөндөй   (таб.1   тиркемени  кара)  124,8   млн   инвестицияга  тартуу божомолдонууда

Алардын ичинен негизгилери:

- Көк - Жар - Кулатов - Кызыл - Кыя каттамындагы борбордук жол 30 млн сомдук

- Надиров орто мектебинин жаңы имараты 52,0 млн сомдук    

- Кош-Добо айылына бала-бакча 100 орундук - 22,0 млн сомдук жана башка объектилер.

Энергетика.

Т. Кулатов айыл округунда эн орчундуу маселелердин бири айыл калкынын электр энергиясынан пайдалануусу күндөн-күнгө төмөндөп барууда.

Мурдагы тартылган электр зымдары эскирип күчүн жоготту. Жаңы салынган турак-жай конуштарга электр линиясын тартып берүү көйгөйлүү, орчундуу маселе болуп барууда.

Мүмкүнчүлүктөр болсо дарыя, суу, шамал менен күндүн таасиринен электр энергиясын пайда кылуучу мини стандияларды курууну дагы ойлонушуп издөөбуз керек.                

Жаңы конуштарда жашаган жарандарды 2013-2017-жылдардын ичинде электр энергиясы менен камсыз кылышыбыз зарыл. Жалпы айыл өкмөтүнүн калктуу пункттарын электр энергиясы үчүн өз убагында төлөөсүн камсыздоо багытында терең түшүндүрүү иштерин жүргүзүү зарыл.

6. Мониторинг

Өнүгүүнүн   статегиялык   планынын   аткарылышына   көзөмөл   (мониторинг) жүргүзүү коомчулук, айылдык кеңештин депутаттары, ОЭУ(өкмөттүк эмес уюмдар), көз карандысыз эксперттер жана инвестициялык проектилерди каржылаган донор, уюмдар аркылуу ишке ашырылат. Донор уюмдар проектилердин аткарылышына баа берүүгө жана көзөмөл жүргүзүүгө укуктуу. Ал үчүн проектилерди турмушка ашыруу максатында  жүргүзүлгөн    бардык    операциялардын    баштапкы    финансылык документтери, отчеттору донор уюмдарга көрсөтүлөт.

Т.Кулатов өз алдынча башкаруу органынын башчысы ар кандай проектилерди турмушка ашыруу учурунда, аларга карата жасалган көз көрүнөо каталарды, сын пикирлерди эске алып, аларды түзөтүү максатында проектилерге ар кандай өзгөртүүлөрдү жана түзөтүүлөрдү киргизет. Проектилер аяктаган соң (ишке киргизилгенден- кийин) алар жөнүндө толук отчетту жана баалону -көз карандысыз эксперттердин жана донор уюмдардын кароосуна тапшырат.

Окуутуларга (семинар, тренинг) мониторинг жүргүзүү ошол учурдун өзүндө анкета толтуруу аркылуу жүргүзүлөт.

КОРУТУНДУ.

Кулатов айыл өкмөтүнүн социалдык экономикалык өнүгүүсүнүн негизги багыттары   боюнча   иштелип   чыккан   комплекстүү   жумуштарды   аткаруу экономиканын өсүшүнө жол ачат. Айыл өкмөттө өнөр жай тармагын, айыл чарба өсүш болбошу көзгө көрүнүп турат. 2013-2017-жылдар ичинеги экономикалык өсүшү   үчүн   жогорудагы   бүт   тармактар   боюнча   жазылган   болжолдуу программалар далил боло алат. Мал чарбачылык, талаачылык, өнөр жайын өнүктүрүү бул негизги багыт. Айыл чарба продукцияларды кайра иштетүү жолу менен алек болуш үчүн кичи иш каналарды ачууга киришишибиз керек. Аларды өндүрүп өз элибизге болушунча арзандатылган бааларда сатып турсак бул дагы экономиканын алга жылышына мүмкүнчүлүк берет. Жеке ишкердикти күчөтүп, соода түйүндөрүн көбөйтүү товарлардын сапатын жогорлатуу, чекене товар жүргүзүүнүн көлөмүнүн өсүшүнө жана элге акылай кызмат көрсөтүүгө болот. Чет өлкөлүк инвестицияларды тартуу экономикалык тармакка он багыт берет. Маданият, саламаттык сактоо жана билим берүү обьектилерин турак жайлардын ишке киргизилиши социалдык инфраструктураны жакшыртат.

2013-2017- жылдын болжолдуу экономикасын өнүктүрүүдө иштеп чыккан программалардын оң таасири тийип, айыл өкмөтүбүздүн жалпы калкы жакшы  жашоого умтулуп, экономикабыз алга жылып келечектеги ой максаттарга жетебиз деген тилектерибиз бар.

Т.Кулатов айылдык округунун башчысынын милдетин аткаруучу: Н. Мадимаров

Аткаруучулар:

Финансы экономикалык бөлүмүнүн башчысы:  А. Каримов.

Жетектөөчү адис: Н. Сайпидинов.

Жер адиси: Г. Абдуллаев

«БЕКИТЕМИН»

Т.Кулатов айыл округунун башчысынын милдетин аткаруучу:           Н.Мадимаров.

Т.Кулатов айылдык округунун 2013-2017-жылдарга карата социалдык-экономикалы өнүгүүсүнүн иш-чаралардын планы

Стратегиялык иш-планды түзүү комиссиясынын мүчөлөрүнүн макулдугу менен.

Иш-чараны иштеп чыккан айыл округунун башчысынын орун басары   Д. Көчкөнов