КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ

__________________________________________________________________________________

Курулуштагы ченемдик документтер тутуму

БЕТОН ЖАНА ТЕМИР-БЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАРЫ.

НЕГИЗГИ ЖОБОЛОР

Бетонные и железобетонные конструкции.

Основные положения

Concrete and reinforced concrete structures.

General provisions

КР КЧ 52-02:2022

жаңыртылган редакциясы

Киргизүү датасы – 2024.07.26

1       Колдонуу чөйрөсү

1.1 Ушул курулуш ченемдери Кыргыз Республикасынын климаттык шарттарында (50°С жогору эмес жана минус 70°Сден төмөн эмес температуранын системалуу таасири менен) ар кандай багыттагы имараттардын жана курулмалардын бетон жана темир-бетон конструкцияларын долбоорлоого карата колдонулат, агрессивдүү эмес даражадагы таасири бар чөйрөдө.

1.2 Ушул курулуш ченемдери оор, майда бүртүкчөлүү, жеңил, ячейкалуу жана алдын ала чыңалуудагы бетондон жасалган бетон жана темир-бетон конструкцияларын долбоорлоого карата талаптарды белгилейт.

1.3 Ушул курулуш ченемдеринин талаптары темир-бетон конструкцияларын, фибробетон конструкцияларын, курама монолиттүү конструкцияларды, гидротехникалык курулмалардын бетон жана темир-бетон конструкцияларын, көпүрөлөрдү, жол жабдыктарын жана аэродромдорду жана башка атайын конструкцияларды долбоорлоодо колдонулбайт. ошондой эле орточо тыгыздыгы 500дөн аз жана 2500 кг/м³ бетондон жасалган конструкциялар, бетон полимерлери жана полимер бетондору, акиташ, шлак жана аралаш бириктиргичтери бар бетондор (аларды ячейкалуу бетондо колдонуудан тышкары), гипс жана атайын бириктиргичтер, атайын жана органикалык толтургучтары бар бетондор, чоң тешиктүү конструкциядагы бетон. Жогоруда саналып өткөн курулуштарды долбоорлоо тиешелүү ченемдик документтерге ылайык жүзөгө ашырылат.

2 Ченемдик шилтемелер

Ушул курулуш ченемдеринде төмөнкү ченемдик документтерге шилтемелер колдонулду:

КР КЧ 12-02:2018 Курулуш өндүрүшүн уюштуруу;

КР КЧ 20-02:2024 Жер титирөөгө туруктуу курулуш. Долбоорлоо ченемдери;

КР КЧ 21-01:2018 Имараттар менен курулмалардын өрт коопсуздугу;

КР КЧ 53-01:2022 Болот конструкциялары. Долбоорлоо ченемдери;

КР КЧжЭ 23-01:2009 Курулуш жылытуу техникасы (Имараттарды жылуулуктан коргоо);

КР КЧжЭ 23-02-00 Курулуш климатологиясы;

КР КЧжЭ 52-01:2009 Көтөрүүчү жана тосмо конструкциялар;

КЧжЭ 2.01.07-85 Жүктөмдөр жана таасирлер;

КЧжЭ 2.02.01-83* Имараттардын жана курулмалардын негиздери;

КЧжЭ 2.03.11-85 Курулуш конструкцияларын коррозиядан коргоо;

КЧжЭ 3.09.01-85 Курама темир-бетон конструкцияларын жана буюмдарын өндүрүү;

МАСТ 380-2005 Кадимки сапаттагы көмүртек болот. Маркалар;

МАСТ 535-2005 Кадимки сапаттагы көмүртектүү болоттон жасалган узун прокат жана формалуу прокат. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 1050-2013 Конструкциялуу жогорку сапаттагы жана атайын болоттон жасалган металл буюмдары. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 2590-2006 Тегерек болоттон жасалган ысык прокат. Сортамент;

МАСТ 6727-80 Темир-бетон конструкцияларын бекемдөө үчүн муздак тартылуучу аз көмүртектүү болот зым. Техникалык шарттар;

МАСТ 7473-2010 Бетон аралашмалары. Техникалык шарттар;

МАСТ 7566-2018 Металл буюмдары. Кабыл алуу эрежелери, маркировкалоо, таңгактоо, ташуу жана сактоо;

МАСТ 8267-93 Курулуш иштери үчүн нык тоо тектерден алынган майдаланган таш жана шагыл. Техникалык шарттар;

МАСТ 8731-74 Ысык деформацияланган үзгүлтүксүз болот түтүктөр. Техникалык талаптар;

МАСТ 8732-78 Ысык деформацияланган үзгүлтүксүз болот түтүктөр. Сортамент;

МАСТ 8736-2014 Курулуш иштери үчүн кум. Техникалык шарттар;

МАСТ 8829-2018 Курама темир-бетон жана бетон курулуш буюмдары. Сыноо ыкмаларын жүктөө. Бекемдигин, катуулугун жана жаракалар туруктуулугун баалоо эрежелери;

МАСТ 10060-2012 Бетондор. Суукка туруктуулукту аныктоо ыкмалары;

МАСТ 10180-2012 Бетондор. Контролдук үлгүлөрдү колдонуу менен бекемдикти аныктоо ыкмалары;

МАСТ 10181-2014 Бетон аралашмалары. Сыноо ыкмалары;

МАСТ 12730.0-2020 Бетондор. Тыгыздыгын, нымдуулугун, сууну сиңирүү, көзөнөктүүлүк жана сууга туруктуулукту аныктоо ыкмаларына жалпы талаптар;

МАСТ 12730.1-2020 Бетондор. Тыгыздыгын аныктоо ыкмасы;

МАСТ 12730.5-2018 Бетондор. Сууга туруктуулукту аныктоо ыкмалары;

МАСТ 13015-2012 Курулуш үчүн темир-бетон жана бетон буюмдары. Жалпы техникалык талаптар. Кабыл алуу, маркалоо, ташуу жана сактоо эрежелери;

МАСТ 14098-2014 Арматуранын ширетилген байланыштары жана темир-бетон конструкцияларынын салынган буюмдары. Түрлөрү, түзүлүшү жана өлчөмдөрү;

МАСТ 17624-2021 Бетондор. Тыгыздыкты аныктоо үчүн ультраүн ыкмасы;

МАСТ 18105-2018 Бетондор. Тыгыздыкка мониторинг жүргүзүү жана баалоо эрежелери;

МАСТ 22690-2015 Бетондор. Бузулбас сыноонун механикалык ыкмалары менен бекемдикти аныктоо;

МАСТ 23732-2011 Бетондор жана эритмелер үчүн суу. Техникалык шарттар;

МАСТ 23858-2019 Темир-бетон конструкциялары үчүн ширетилген туташ жана тротуарлар. Ультраүн ыкмалары менен сапатын көзөмөлдөө. Кабыл алуу эрежелери;

МАСТ 24211-2008 Бетондор жана эритмелер үчүн кошумчалар. Жалпы техникалык талаптар;

МАСТ 24705-2004 Метрикалык жип. Негизги өлчөмдөрү;

МАСТ 25781-2018 Темир-бетон буюмдарын өндүрүү үчүн болот формалар. Техникалык шарттар;

МАСТ 26633–2015 Оор жана майда бүртүкчөлүү бетондор. Техникалык шарттар;

МАСТ 27005–2014 Жеңил жана ячейкалуу бетондор. Орто тыгыздыкты көзөмөлдөө эрежелери;

МАСТ 27006–2019 Бетондор. Композицияларды тандоо эрежелери;

МАСТ 27751–2014 Курулуш конструкцияларынын жана пайдубалдарынын ишенимдүүлүгү. Негизги жоболор;

МАСТ 28570–2019 Бетондор. Конструкциялардан алынган үлгүлөрдү колдонуу менен бекемдикти аныктоо ыкмалары;

МАСТ 31108–2020 Жалпы курулуш цементтери. Техникалык шарттар;

МАСТ 33530–2015 Жиптүү байланыштарды ченемдик бекемдөө үчүн монтаждоо куралы. Момент ачкычтары. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 34028–2016 Темир-бетон конструкциялары үчүн арматура. Техникалык шарттар;

МАСТ 34329–2017 Калыбы (опалубка). Жалпы техникалык шарттар.

Э с к е р т ү ү – Бул курулуш ченемдердин колдонууда маалымдама документтердин тууралыгын текшерүү сунушталат. Эгерде күнү көрсөтүлбөгөн шилтеме берилген документ алмаштырылса, ошол версияга киргизилген өзгөртүүлөрдү эске алуу менен ошол документтин учурдагы версиясын колдонуу сунушталат. Эгерде күнү көрсөтүлгөн маалымдама документ алмаштырылса, жогоруда көрсөтүлгөн документтин бекитилген (кабыл алынган) жылы менен версиясын колдонуу сунушталат.

3 Терминдер жана аныктамалар

Бул курулуш ченемдеринде тиешелүү аныктамалар менен төмөнкү терминдер колдонулат:

3.1 арматураны анкерлөө: Арматуранын ага таасир этүүчү күчтөрдү кабыл алуусун камсыз кылуу, аны белгилүү бир узундукка долбоордук кесилиштен тышкары киргизүү же учтарына атайын анкерлерди орнотуу аркылуу.

3.2 конструктивдик арматура:          Конструктивдик талаптардан улам эсептөөсүз орнотулуучу арматура.

3.3 алдын ала чыңалган арматура: Пайдалануу стадиясында г.аракет этүүчү сырткы жүктөмдөрдүн таасирине чейин конструкцияларды даярдоо жараянында (алдын ала) чыңалтылуучу арматура.

3.4 жумушчу арматуралар: Эсептөө боюнча орнотулган арматура.

3.5 бетондун сактоочу катмары: Элементтин кырынан арматура өзөгүнүн эң жакынкы бетине чейинки бетон катмарынын калыңдыгы.

3.6 бетон конструкциялары: Арматурасы жок же конструкциялык себептер боюнча орнотулган арматурасы бар бетондон жасалган жана эсептөөдө эске алынбаган конструкциялар; бетон конструкцияларындагы бардык таасирлерден келип чыккан долбоордук күчтөр бетонго сиңиши керек.

3.7 темир-бетон конструкциялары: Иш жана конструкциялык арматурасы бар бетондон жасалган конструкциялар (темир-бетон конструкциялары); темир-бетон конструкцияларындагы бардык таасирлерден долбоордук күчтөр бетон жана иш арматура менен сиңирилүүгө тийиш.

3.8 темир-бетондун арматура коэффициенти; μ: Арматуранын кесилиш аянтынын бетондун иш кесилиш аянтына катышы, %.

3.9 бетондун сууга туруктуулугу үчүн W: Стандарттык сыноо шарттарында суу бетон үлгүсүнөн өтпөгөн максималдуу суунун басымы менен мүнөздөлүүчү бетон өткөрүмдүүлүктүн көрсөткүчү;

3.10 суукка туруктуулук үчүн бетондун маркасы; F: Стандартташтырылган чектерде баштапкы физикалык жана механикалык касиеттерин сактаган стандарттуу негизги методдор менен сыналган бетон үлгүлөрүнүн тоңуу жана эрүү циклдарынын минималдуу саны.

3.11 өзүн-өзү чыңдоочу бетон классы; Sp: Бетондогу алдын ала чыңалуу мааниси, МПа, анын узунунан арматура коэффициенти μ = 0,01 менен кеңейүүсүнүн натыйжасында түзүлгөн.

3.12 орточо тыгыздыктагы бетондун маркасы; D: Жылуулук изоляциясы боюнча талаптар коюлган бетондун тыгыздыгы, кг/м³.

3.13 массивдүү түзүлүш: Кургатууга ачык бетинин аянтынын, м², анын көлөмүнө, м³ катышы 2ге барабар же андан аз болгон түзүлүш.

3.14 бетондун үшүккө туруктуулугу: Бир нече жолу алмашып турган тоңуу жана эрүү учурунда бетондун физикалык жана механикалык касиеттерин сактоо жөндөмдүүлүгү үшүккө туруктуулуктун F даражасы менен жөнгө салынат.

3.15 арматуранын механикалык байланышы: Кысуу жана чыңалуу күчтөрүн өзүнө сиңирип алуучу муфта жана эки арматурадан турган байланыш.

3.16 нормалдуу кесилиш: Элементтин узунунан огуна перпендикуляр тегиздик менен кесилиши.

3.17 жантайма кесилиш: Элементтин узунунан огуна жантайган жана элементтин огу аркылуу өткөн вертикалдык тегиздикке перпендикуляр болгон тегиздик менен кесилиши.

3.18 бетон тыгыздыгы: Бетондун мүнөздөмөлөрү, анын массасынын көлөмүнө катышына барабар, орточо тыгыздыктын D даражасы менен жөнгө салынат.

3.19 эң чоң күч: Материалдык мүнөздөмөлөрдүн кабыл алынган баалуулуктарында элемент же анын кесилиши тарабынан сиңирилиши мүмкүн болгон эң чоң күч.

3.20   бетондун өткөргүчтүгү: Басым градиенти болгондо газдардын же суюктуктардын өзүнөн өтүшүн камсыз кылуучу (сууга туруктуулук даражасы W менен жөнгө салынат) же басым жок учурда сууда эриген заттардын диффузиялык өткөрүмдүүлүгүн камсыз кылуучу бетондун касиети градиент (токтун тыгыздыгы жана электр потенциалынын стандартташтырылган маанилери менен жөнгө салынат).

3.21 секциянын иш бийиктиги:  Элементтин кысылган четинен тартылуу же эң аз кысылган узунунан арматуранын оордук борборуна чейинки аралык.

3.22 бетондун өзүнөн өзү чыңалуусу: Бул кеңейүүнү чектөө шарттарында цемент таштын кеңейүүсүнүн натыйжасында катууланууда конструкциянын бетонунда пайда болгон кысуу чыңалуусу S_p маркасы менен жөнгө салынат.

3.23 муфта: Күчтүн бир штангадан экинчи тилкеге өтүшүн камсыз кылуу максатында арматураларды механикалык туташтыруу үчүн зарыл болгон кошумча элементтери бар түзүлүш.

3.24 арматуранын бири бирин ичине кирген бириктиргичтери: Арматуралык штангаларды ширетүүсүз узундугу боюнча бир арматуранын учун экинчи учуна карата киргизүү аркылуу бириктирүү.

4 Бетон жана темир-бетон конструкцияларына жалпы талаптар

4.1 Бардык типтеги бетон жана темир-бетон конструкциялары төмөнкү талаптарга жооп бериши керек:

- коопсуздук боюнча;

- эксплуатациялык жарактуулугу жөнүндө;

- туруктуулугу боюнча,

ошондой эле долбоорлоо спецификациясында берилген кошумча талаптар.

4.2 Коопсуздук талаптарын канааттандыруу үчүн конструкциялар имараттарды жана курулмаларды курууда жана эксплуатациялоодо ар кандай долбоордук таасирлерге дуушар болгон алгачкы мүнөздөмөлөргө ээ болушу керек. Жарандардын өмүрүнө же ден соолугуна, мүлкүнө, айлана чөйрөгө, жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн өмүрүнө же ден соолугуна зыян келтирүү менен байланышкан ар кандай мүнөздөгү же жарамдуулуктун бузулушуна жол берилбейт.

4.3 Тейлөө жөндөмдүүлүгүнүн талаптарын канааттандыруу үчүн конструкция ар кандай долбоордук таасирлердин астында жаракалардын пайда болушу же ашыкча ачылышы болбогудай, ал эми нормалдуу иштөөгө тоскоол болгон ашыкча кыймылдар, титирөөлөр жана башка бузулуулар болбоосу үчүн баштапкы мүнөздөмөлөргө ээ болушу керек (конструкциянын сырткы көрүнүшүнө карата талаптарды, жабдуулардын, механизмдердин нормалдуу иштешине карата технологиялык талаптарды, элементтердин биргелешкен эксплуатациясынын конструкциялык талаптарын жана долбоорлоодо белгиленген башка талаптарды бузуу).

Конструкциянын максаты жана эксплуатациялоо шарттары менен аныкталган зарыл учурларда конструкциялар жылуулук, үн изоляциясы, биологиялык коргоо жана башка талаптарга жооп берген мүнөздөмөлөргө ээ болууга тийиш.

Жаракалардын болбошу боюнча талаптар толук созулганда (суюктуктардын же газдардын басымы астында, радиациянын таасиринде ж.б.) суу өткөрбөөчү болууга тийиш болгон темир-бетон конструкцияларына, бышыктыгы боюнча жогорулатылган талаптарга дуушар болгон конструкцияларга, ошондой эле КЧжЭ 2.03.11ге ылайык агрессивдүү чөйрөдө иштеген конструкцияларга карата коюлат.

Башка темир-бетон конструкцияларында жаракалардын пайда болушуна жол берилет жана аларга жаракалардын ачылышынын туурасын чектөө боюнча талаптар коюлат.

4.4 Узак мөөнөттүүлүк талаптарын канааттандыруу үчүн конструкция конструкциянын геометриялык мүнөздөмөлөрүнө жана ар кандай конструкциядагы материалдардын механикалык мүнөздөмөлөрүнө тийгизген таасирин эске алуу менен белгилүү бир узак убакыт бою коопсуздук жана эксплуатациялоо талаптарын канааттандыра турган баштапкы мүнөздөмөлөргө ээ болушу керек (жүктүн узак мөөнөттүү таасири, жагымсыз климаттык, технологиялык, температуранын жана нымдуулуктун таасири, алмашып турган тоңуу жана эрүү, агрессивдүү таасирлер ж.б.).

4.5 Бетон жана темир-бетон конструкцияларынын коопсуздугу, ишке жарамдуулугу, бышыктыгы жана долбоордук тапшырмада белгиленген башка талаптар төмөнкүлөрдү аткаруу менен камсыз кылынууга тийиш:

- бетонго жана анын компоненттерине талаптар;

- арматурага;

- конструктивдик эсептөөлөргө;

- технологиялык талаптары;

- технологиялык талаптар;

- эксплуатациялык талаптар.

Жүктөргө жана таасирлерге, отко туруктуулук чегине, өткөрбөөчүлүккө, үшүккө туруктуулукка, деформациялардын чектик чоңдуктарына (кыйышуулар, жылышуулар, термелүүлөрдүн амплитудасы), тышкы абанын температурасынын жана айлана-чөйрөнүн салыштырмалуу нымдуулугунун эсептелген маанилери, агрессивдүү чөйрөнүн таасиринен курулуш конструкциялары жана башкалар КР КЧ 21-01, КЧжЭ 2.02.01, КЧжЭ 2.01.07, КЧжЭ 2.03.11, КР КЧжЭ 23-02 менен белгиленген.

4.6 Бетон жана темир-бетон конструкцияларын долбоорлоодо конструкциялардын ишенимдүүлүгү МАСТ 27751 боюнча жүктөрдүн жана таасирлердин эсептелген маанилерин, бетондун жана арматуранын (же конструкциялык болоттун) конструкциялык мүнөздөмөлөрүн колдонуу менен жарым ыктымалдык эсептөө ыкмасы менен белгиленет. Имараттар менен курулмалардын жоопкерчилигинин деңгээлин эске алуу менен ушул мүнөздөмөлөрдүн стандарттык маанилеринин негизинде тиешелүү жарым-жартылай ишенимдүүлүк коэффициенттерин колдонуу менен аныкталат.

Жүктөрдүн жана таасирлердин стандарттык маанилери, жүктөр үчүн коопсуздук факторлорунун маанилери, конструкциялардын максаттары үчүн коопсуздук факторлору, ошондой эле жүктөрдү туруктуу жана убактылуу (узак мөөнөттүү жана кыска мөөнөттүү) болуп бөлүү КЧжЭ 2.01.07ге ылайык белгиленет.

Жүктөрдүн жана таасирлердин долбоордук маанилери долбоордук чектик абалынын түрүнө жана долбоордук кырдаалга жараша кабыл алынат.

Материалдардын мүнөздөмөлөрүнүн эсептелген маанилеринин ишенимдүүлүк деңгээли долбоордук кырдаалга жана тиешелүү чектик абалга жетүү коркунучуна жараша белгиленет жана бетон жана арматура (же конструкциялык болот) үчүн ишенимдүүлүк коэффициенттеринин мааниси менен жөнгө салынат.

Бетон жана темир-бетон конструкцияларын эсептөө, эгерде долбоордук көз карандылыкка кирген негизги факторлордун өзгөрмөлүүлүгү жөнүндө жетиштүү маалыматтар болсо, толук ыктымалдык эсептөөнүн негизинде берилген ишенимдүүлүк мааниси боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.

5 Бетон жана темир-бетон конструкцияларын эсептөөгө талаптар

5.1 Жалпы жоболор

5.1.1 Бетон жана темир-бетон конструкцияларынын эсептөөлөрү МАСТ 27751 боюнча чектик абалдар үчүн жүргүзүлүшү керек, анын ичинде:

- конструкцияларды эксплуатациялоого толук жараксыздыкка алып келген биринчи топтун чектик абалы;

- конструкциялардын нормалдуу эксплуатациялоосун татаалдаштырган же имараттардын жана курулмалардын колдонуу мөөнөтүн болжолдонгон мөөнөткө салыштырмалуу кыскартуучу экинчи топтогу чектик абалдар.

Эсептөөлөр имараттардын же курулмалардын бүткүл кызмат мөөнөтү боюнча, ошондой эле аларга коюлган талаптарга ылайык иштерди аткаруу учурунда ишенимдүүлүгүн камсыз кылууга тийиш.

Биринчи топтун чектик абалы үчүн эсептөөлөр төмөнкүлөрдү камтыйт:

- бекемдикти эсептөө;

- форманын туруктуулугун эсептөө (ичке дубалдуу конструкциялар үчүн);

- позициянын туруктуулугун эсептөө (айлануу, жылма, калкып чыгуу).

Бетондун жана темир-бетондук конструкциялардын бекемдигине эсептөөлөр баштапкы чыңалуу абалын (алдын ала чыңалуу, температура жана башка таасирлер) эске алуу менен ар кандай таасирлерден конструкциялардагы күчтөрдүн, чыңалуулардын жана деформациялардын шартында жүргүзүлүүгө тийиш, ченемдик документтерде белгиленген тиешелүү маанилерден ашпоого тийиш.

Конструкциянын формасынын туруктуулугу үчүн, ошондой эле абалдын туруктуулугу үчүн эсептөөлөр (конструкциянын жана негиздин биргелешкен иштерин, алардын деформациялык касиеттерин, негиз менен байланышта жылылууга туруктуулугун жана башка өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен) конкреттүү структуралардын айрым түрлөрү үчүн ченемдик документтерге ылайык жасалат.

Конструкциянын түрүнө жана арналышына жараша имараттын жана курулманын эксплуатациясын токтотуу зарылчылыгы пайда болгон кубулуштарга (ашыкча деформациялар, муундардагы жылыштар жана башка көрүнүштөр) байланышкан чектик абалдар үчүн эсептөөлөр жүргүзүлүүгө тийиш.

Экинчи топтун чектик абалы үчүн эсептөөлөр төмөнкүлөрдү камтыйт:

- жаракалардын пайда болушун эсептөө;

- жаракалардын ачылышын эсептөө;

- деформациялардын негизинде эсептөө.

Экинчи топтун чектик абалдары үчүн эсептөөлөр кыска мөөнөттүү жана узак мөөнөттүү жүктөрдүн таасири астында жүргүзүлүүгө тийиш.

Бетон жана темир-бетон конструкцияларын жаракаларды пайда кылуу үчүн эсептөө конструкциялардагы жүктөрдөн күчтөр, чыңалуулар же деформациялар жаракалар пайда болгон кезде конструкциялар тарабынан кабыл алынган алардын тиешелүү чектик маанилеринен ашпоого тийиш шартта жүргүзүлүүгө тийиш.

Жаракаларды ачуу үчүн темир-бетон конструкцияларын эсептөө жүктөрдүн таасиринен конструкциялардагы жаракалардын ачылышынын туурасы конструкцияларга коюлган талаптарга, алардын эксплуатациялоо шарттарына, арматуранын коррозия жүрүм-турумунун өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен экологиялык таасирлер жана материалдык мүнөздөмөлөрүнө тийиш.

Бетон жана темир-бетон конструкцияларын деформациялар боюнча эсептөө жүктөрдүн таасиринен конструкциялардын ийилүүсү, айлануу бурчтары, жылыштары жана термелүү амплитудалары тиешелүү уруксат берилген чоңдуктардан ашпоо шарттарга жүргүзүлүүгө тийиш.

Жаракалардын пайда болушуна жол берилбеген конструкциялар үчүн жаракалардын жоктугу боюнча талаптар камсыз кылынууга тийиш. Бул учурда жаракалардын ачылышы үчүн эсептөөлөр жүргүзүлбөйт.

Жаракалардын пайда болушуна жол берилген башка конструкциялар үчүн жаракалардын пайда болушуна негизделген эсептөөлөр жаракалардын ачылышына негизделген эсептөөлөрдүн зарылдыгын аныктоо жана деформациялар боюнча эсептөөдө жаракаларды эске алуу менен жүргүзүлөт.

5.1.2 Бетон жана темир-бетон конструкцияларын (сызыктуу, тегиздик, мейкиндик, массивдик) биринчи жана экинчи топтордун чектик абалдары үчүн эсептөө конструкциялардагы тышкы таасирлерден эсептелген чыңалууларга, күчтөргө, деформацияларга жана жылышууларга ылайык жүргүзүлөт жана физикалык сызыктуу эместикти (бетондун жана арматуранын ийкемсиз деформациялары), жаракалардын пайда болушун жана зарыл болгон учурда анизотропияны, бузулуунун топтолушун жана геометриялык сызыктуу эместигин эске алуу менен алар түзүүчү имараттар менен курулмалардын системалары (конструкциялардагы күчтөрдүн өзгөрүшүнө деформациялардын таасири).

Физикалык эмес сызыктуулукту жана анизотропияны чыңалууну жана чыңалууларды (же күчтөрдү жана жылыштарды) бириктирүүчү түзүүчү мамилелерде, ошондой эле материалдын бекемдик жана жаракаларга туруктуулук шарттарында эске алуу керек.

Статикалык аныкталбаган конструкцияларда жаракалардын пайда болушунан жана бетондо жана арматурада элементте чектик абал пайда болгонго чейин ийкемсиз деформациялардын өнүгүшүнөн улам системанын элементтериндеги күчтөрдүн кайра бөлүштүрүлүшүн эске алуу зарыл. Темир-бетондун ийкемсиз касиеттерин эске алуучу эсептөө методдору жок болгон учурда, ошондой эле темир-бетондун ийкемсиз касиеттерин эске алуу менен алдын ала эсептөөлөр үчүн статикалык жактан аныкталбаган конструкциялардагы жана системалардагы күчтөрдү жана чыңалууларды темир-бетон элементтеринин серпилгичтүү иштешинин шартында аныктоого болот. Мында физикалык сызыктуу эместиктин таасири эксперименталдык изилдөөлөрдүн маалыматтарынын, сызыктуу эмес моделдөөнүн, окшош объекттерди эсептөөнүн натыйжаларынын жана эксперттик баалардын негизинде сызыктуу эсептөөлөрдүн натыйжаларын оңдоо жолу менен эске алынат.

Чектүү элементтер ыкмасынын негизинде конструкцияларды бекемдикке, деформацияга, жаракалардын пайда болушуна жана ачылышына эсептөөдө конструкцияны түзгөн бардык чектүү элементтер үчүн бекемдиктин жана жаракаларга туруктуулуктун шарттары, ошондой эле конструкциянын ашыкча кыймылынын пайда болуу шарттары , текшерилиши керек. Чектик абалды бекемдикке баалоодо, эгерде бул имараттын же курулманын акырындык менен бузулушуна алып келбесе, ал эми жүктөө мөөнөтү аяктагандан кийин имараттын пайдаланууга жарамдуулугун алып келбесе, айрым акыркы элементтер бузулду деп болжолдоого жол берилет, же курулуштар сакталып калганга же калыбына келтирилиши мүмкүн.

Бетон жана темир-бетон конструкцияларындагы акыркы күчтөрдү жана деформацияларды аныктоо конструкциялардын жана материалдардын каралып жаткан чектик абалындагы эксплуатациясынын реалдуу физикалык табиятына эң тыгыз туура келген долбоордук схемалардын (моделдердин) негизинде жүргүзүлүүгө тийиш.

Жетиштүү пластикалык деформациялардан өтүүгө жөндөмдүү темир-бетондук конструкциялардын көтөрүү жөндөмдүүлүгүн (атап айтканда, физикалык ийкемдүүлүктөгү арматураны колдонууда) чектик тең салмактуулук ыкмасы менен аныктоого болот.

5.1.3 Бетон жана темир-бетон конструкцияларын чектик абалдардын негизинде эсептөөдө МАСТ 27751 боюнча ар кандай долбоордук кырдаалдар, анын ичинде даярдоо, ташуу, куруу, эксплуатациялоо, авариялык кырдаалдар, ошондой эле өрт этаптары каралышы керек.

5.1.4 Бетон жана темир-бетон конструкцияларынын эсептөөлөрү айлана-чөйрөнүн таасирин (климаттык таасирлер жана суу - суу менен курчалган курулуштар үчүн) эске алуу менен имараттардын жана курулмалардын функционалдык арналышына ылайык келген жүктөрдүн бардык түрлөрү үчүн жана ошондой эле - өрттүн таасирин, технологиялык температуранын жана нымдуулуктун таасирин жана агрессивдүү химиялык чөйрөлөрдүн таасирин эске алуу менен жүргүзүлүшү керек.

5.1.5 Бетон жана темир-бетон конструкцияларынын эсептөөлөрү ийилүүчү моменттердин, узундуктагы күчтөрдүн, туурасынан кеткен күчтөрдүн жана моменттердин аракети үчүн, ошондой эле жүктүн жергиликтүү аракети үчүн жүргүзүлөт.

5.1.6 Курама конструкциялардын элементтерин аларды көтөрүүдө, ташууда жана орнотууда пайда болгон күчтөрдүн таасирине эсептөөдө элементтердин массасынан жүктү төмөнкүгө барабар динамикалык коэффициент менен кабыл алуу керек:

1,60 – ташуу учурунда,

1.40 – көтөрүү жана орнотуу учурунда.

Төмөнкү, белгиленген тартипте негизделген динамикалык коэффициенттердин маанилерин кабыл алууга жол берилет, бирок 1,25тен төмөн эмес.

5.1.7 Бетон жана темир-бетон конструкцияларын эсептөөдө бетондун жана арматуранын ар кандай түрлөрүнүн касиеттеринин өзгөчөлүктөрүн, жүктүн мүнөзүнүн жана айлана-чөйрөнүн аларга тийгизген таасирин, арматуралоо ыкмаларын, арматура менен бетондун биргелешкен иштерин (арматура менен бетондун ортосунда адгезия болгон жана жок болгон учурда), имараттардын жана курулмалардын темир-бетон элементтеринин конструкциялык түрлөрүн даярдоонун технологиясын эске алуу керек;

5.1.8 Алдын ала чыңалуу конструкцияларын эсептөө арматурадагы жана бетондогу баштапкы (алдын ала) чыңалууларды жана деформацияларды, алдын ала чыңалуудагы жоготууларды жана алдын ала чыңалуунун бетонго өтүү өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен жүргүзүлүшү керек.

5.1.9 Монолиттүү конструкцияларда конструкциянын бекемдиги бетондоштуруунун иш тигиштерин эске алуу менен камсыз кылынууга тийиш.

5.1.10 Курама конструкцияларды эсептөөдө темирден жасалган орнотулган тетиктерди, арматуранын чыгуучу жерлерин бириктирүү жана бетон менен кыстаруу жолу менен даярдалган курама элементтердин түйүндүү жана тумчук кошулмаларынын бекемдигин камсыз кылуу керек.

5.1.11 Өз ара перпендикуляр эки багытта күч таасири астында турган жалпак жана мейкиндиктик конструкцияларды эсептөөдө элементтин каптал капталдарына таасир этүүчү күчтөр менен конструкциядан бөлүнгөн жеке жалпак же мейкиндиктик кичинекей мүнөздөмө элементтери каралат. Эгерде жаракалар бар болсо, бул күчтөр жаракалардын ордун, арматуранын катуулугун (октук жана тангенциалдык), бетондун катуулугун (жарыктардын ортосундагы жана жаракалардагы) жана башка өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен аныкталат. Жаракалар жок болгон учурда күчтөр катуу нерсеге тиешелүү болуп аныкталат.

Жаракалар болгон учурда темир-бетон элементинин серпилгичтүү иштешин болжолдоо боюнча күчтөрдү аныктоого жол берилет.

Элементтерди эсептөө элементке таасир этүүчү күчтөрдүн багытына карата бурчта жайгашкан эң коркунучтуу участоктор боюнча, жаракадагы чыңалуу арматурасынын иштешин эсепке алган эсептөө моделдеринин негизинде жана тегиздик чыналуу шарттарында жаракалар ортосундагы бетон аткаруу керек.

5.1.12 Жалпак жана үч өлчөмдүү конструкциялардын бекемдигине эсептөөлөр бүтүндөй конструкция үчүн чектик тең салмактуулук ыкмасынын негизинде, анын ичинде бузулуу учурундагы деформацияланган абалды эске алуу менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

5.1.13 Өз ара перпендикуляр үч багытта күч таасир тийгизген массивдик конструкцияларды эсептөөдө элементтин четтери боюнча таасир этүүчү күчтөр менен конструкциядан обочолонгон жеке чакан көлөмдүк мүнөздөмө элементтери каралат. Мында күчтөр жалпак элементтер үчүн кабыл алынган имараттарга окшош жайлардын негизинде аныкталышы керек (5.1.11).

Элементтерди эсептөө бетондун жана арматуранын көлөмдүк чыңалуу шарттарында иштөөсүн эсепке алган эсептөө моделдеринин негизинде элементке таасир этүүчү күчтөрдүн багытына салыштырмалуу бурчта жайгашкан эң коркунучтуу участоктор боюнча жүргүзүлүшү керек.

5.1.14 Татаал конфигурациядагы конструкциялар үчүн (мисалы, мейкиндик) көтөрүү жөндөмдүүлүгүн, жаракаларга туруктуулугун жана деформациялануусун баалоо үчүн эсептөө ыкмаларынан тышкары физикалык моделдерди сыноонун натыйжаларын колдонууга жол берилет.

5.1.15 Композиттик полимер арматурасы, темир-бетон, була-темир-бетон, курама монолит жана башка спецификалык конструкциялар менен конструкцияларды эсептөө жана долбоорлоо КР КЧ 20-02 боюнча аткарылышы керек.

5.2 Бетон жана темир-бетон элементтерин бекемдиги боюнча эсептөө талаптары

5.2.1 Бетон жана темир-бетон элементтерин бекемдикке эсептөө төмөнкүдөй жүргүзүлөт:

- нормалдуу кесилиштер боюнча (ийүү моменттеринин жана узунунан күчтөрдүн таасири астында) - сызыктуу эмес деформация модели боюнча. Темир-бетон конструкцияларынын жөнөкөй түрлөрү үчүн (тик бурчтуу, Тавр жана эки-таврдуу арматура секциясынын үстүнкү жана төмөнкү четтеринде жайгашкан арматуралуу секциялар, ошондой эле секциянын периметри боюнча тегиз жайгашкан арматурасы бар тегерек секциялар) акыркы күчтөрдүн негизинде эсептөөлөрдү жүргүзүүгө уруксат берилет;

- жантык тилкелер боюнча (кеңири кесилген күчтөрдүн таасири астында), мейкиндик тилкелеринин үстүндө (моменттердин таасири астында), жүктүн жергиликтүү аракетинде (жергиликтүү кысуу, тешүү) - акыркы күчтөр боюнча.

Кыска темир-бетон элементтеринин (кыска консолдор жана башка элементтер) бекемдигин эсептөө каркас-таякча моделинин негизинде жүргүзүлөт.

5.2.2 Бетондун жана темир-бетон элементтеринин бекемдигин акыркы күчтөрдүн негизинде эсептөө (5.1) шарттын негизинде жүргүзүлөт, бул каралып жаткан тилкедеги тышкы жүктөрдүн жана таасирлердин F күчү максималдуу күчтөн F_ult ашпашы керек, бул бөлүмдүн элементи тарабынан кабыл алынышы мүмкүн.

.                                                        (5.1)

Бетон элементтеринин бекемдигин эсептөө

5.2.3 Бетон элементтери, алардын иштөө шарттарына жана аларга коюлган талаптарга жараша (5.2.4) же бетондун каршылыгын (5.2.5) эсепке албастан акыркы күчтөр боюнча нормалдуу кесилиштерди колдонуу менен чыңалуу зонасында эсептелиши керек.

5.2.4 Керүү зонасында бетондун каршылыгын эсепке албастан, борбордон тышкары кысылган бетон элементтеринен узунунан күчтүн эксцентриситетинин маанилери боюнча секциянын оордук борборунан эң кысылган булага чейин 0,9 аралыктан ашпаган эсептөөлөр жүргүзүлөт. Бул учурда элемент сиңире турган максималдуу күч бетондун R_b эсептелген кысуу каршылыгы менен аныкталат, оордук борбору узунунан күч колдонуу чекитине дал келген секциянын шарттуу кысылган зонасына бирдей таралган.

Массивдүү бетон конструкциялары үчүн кысылган зонадагы чыңалуулардын үч бурчтук схемасы алынышы керек, ал бетондун кысуу каршылыгынын R_b эсептелген маанисинен ашпайт. Мында секциянын оордук борборуна карата узунунан келген күчтүн эксцентриситети оордук борборунан эң кысылган бетон буласына чейинки аралыктын 0,65тен ашпоого тийиш.

5.2.5 Керүү зонасында бетондун каршылыгын эске 10.1алуу менен, 5.2.4-пунктта берилгенден чоңураак узунунан күчүнүн эксцентриситети бар борбордон тышкары кысылган бетон элементтеринен, ийилүүчү бетон элементтеринен (колдонууга уруксат берилген) эсептөөлөр жүргүзүлөт, ошондой эле 5.2.4-пунктта берилгенге барабар узунунан күчүнүн эксцентриситети бар, бирок эксплуатация шарттарына ылайык жаракалардын пайда болушуна жол берилбеген борбордон тышкары кысылган элементтер. Бул учурда элементтин кесилиши менен сиңире турган максималдуу күч, бетондун октук керүү каршылыгынын R_bt эсептелген маанисине барабар болгон максималдуу чыңалуудагы ийкемдүү дене үчүн аныкталат.

5.2.6 Борбордон тышкары кысылган бетон элементтерин эсептөөдө узунунан ийилген жана туш келди эксцентриситеттердин таасирин эске алуу керек.

Нормалдуу кесилиштердин бекемдигине жараша темир-бетон элементтерин эсептөө

5.2.7 Темир-бетон элементтерин акыркы күчтөрдүн негизинде эсептөө бетон жана арматура менен сиңирүүчү максималдуу күчтөрдү аныктоо менен, төмөнкү жоболордун негизинде жүргүзүлүшү керек:

- бетондун чыңалууга бекемдиги нөлгө барабар деп кабыл алынат;

- бетондун кысууга туруктуулугу бетондун кысууга эсептелген каршылыгына барабар жана бетондун шарттуу кысылган зонасына бирдей таралган чыңалуулар менен көрсөтүлөт;

- арматурадагы чыңалуу жана кысуу чыңалуулары, тиешелүүлүгүнө жараша, созулууга жана кысууга эсептелген каршылыктан ашпайт деп кабыл алынат.

5.2.8 Сызыктуу эмес деформация моделин колдонуу менен темир-бетон элементтерин эсептөө бетондун жана арматуранын абалынын схемаларынын негизинде, тегиз кесилиштер гипотезасына негизделген. Нормалдуу секциялардын бекемдигинин критерийи бетондо же арматурада максималдуу салыштырмалуу деформацияларга жетишүү болуп саналат.

5.2.9 Борбордон тышкары кысылган темир-бетон элементтерин эсептөөдө туш келди эксцентриситетти жана узунунан бүгүлүүнүн таасирин эске алуу керек.

Жантайган кесилиш бекемдигине жараша темир-бетон элементтерин эсептөө

5.2.10 Темир-бетон элементтерин жантайган тилкелердин бекемдигине карап эсептөө төмөнкүдөй жүргүзүлөт: кесүү күчүнүн аракетиндеги жантай кесим боюнча;

ийилүүчү моменттин аракети үчүн жантайган тилке боюнча жана туурасынан кеткен күчтүн аракети үчүн жантай кесимдердин ортосундагы тилке боюнча.

5.2.11 Темир-бетон элементин туурасынан кеткен күчтүн таасири астында жантайган кесимдин бекемдигине карап эсептөөдө жантайган кесилиште элемент сиңирип ала турган эң чоң туурасынан кеткен күч максималдуу туурасынан кеткен бөлүгүнүн суммасы катары аныкталышы керек жантайган тилкеде бетон менен кабыл алынган күчтөр жана жантайыңкы бөлүгүн кесип өтүүчү туурасынан кеткен арматура.

5.2.12 Темир-бетон элементин ийилүү моментинин таасири астында жантайган кесимдин бекемдигине карап эсептөөдө жантайыңкы кесимдеги элемент сиңирип ала турган чектөө моментин кабыл алынган чектөө моменттеринин суммасы катары кысылган зонадагы күчтөрдүн колдонуу чекити аркылуу өткөн огуна салыштырмалуу жантайган тилкеден өткөн узунунан жана туурасынан арматура менен аныктоо керек.

5.2.13 Туурасынан кеткен күчтүн таасири астында жантайган тилкелердин ортосундагы тилкени бойлото темир-бетон элементин эсептөөдө элемент сиңирип ала турган максималдуу туурасынан өтүүчү күч, анын таасири астында жантайган бетон тилкесинин бекемдигине жараша тилке боюнча кысуу күчтөрү жана жантайган тилкени кесип өтүүчү туурасынан арматурадан тартылуучу күчтөрдү аныкталышы керек.

Мейкиндик кесилиштердин бекемдигине жараша темир-бетон элементтерин эсептөө

5.2.14 Темир-бетон элементтерин мейкиндик кесиштер бекемдигине жараша эсептөөдө элементтин сиңирип ала турган максималдуу моменти элементтин ар бир четинде жайгашкан узунунан жана туурасынан арматура синген максималдуу моменттердин суммасы катары аныкталышы керек. Кошумчалай кетсек, темир-бетон элементинин бекемдигин мейкиндик кесилишин ортосунда жайгашкан жана тилкени бойлото кысуучу күчтөрдүн жана тилкени кесип өтүүчү туурасынан өткөн арматурадан тартылуучу күчтөрдүн таасири астында жайгашкан бетон тилкенин жардамы менен эсептөө зарыл.

Жергиликтүү жүктүн аракети үчүн темир-бетон элементтерин эсептөө

5.2.15 Жергиликтүү кысуу үчүн темир-бетон элементтерин эсептөөдө элемент сиңирип ала турган максималдуу кысуу күчүн курчап турган бетон жана кыйыр арматура орнотулган болсо, түзүүчү көлөмдүк чыңалуу абалында бетондун каршылыгына жараша аныктоо керек.

5.2.16 Бастыруу зонасында топтолгон күчтүн жана моменттин таасири астында тегиз темир-бетон элементтери (плиталар) үчүн бастыруу эсептөөлөрү жүргүзүлөт. Бастыруу учурунда темир-бетон элементи сиңире турган максималдуу күч бастыруу зонада жайгашкан бетон жана туурасынан жасалган арматура тарабынан кабыл алынган максималдуу күчтөрдүн суммасы катары аныкталышы керек.

5.3 Жаракалардын пайда болушу үчүн темир-бетон элементтерин эсептөөгө талаптары

5.3.1 Кадимки жаракаларды пайда кылуу үчүн темир-бетон элементтерин эсептөө чектөөчү күчтөрдү колдонуу менен же сызыктуу эмес деформация моделин колдонуу менен жүргүзүлөт. Жантайган жаракалардын пайда болушу үчүн эсептөөлөр максималдуу күчтөрдү колдонуу менен жүргүзүлөт.

5.3.2 Темир-бетон элементтериндеги жаракалардын пайда болушун максималдуу күчтөрдүн негизинде эсептөө (5.2) шарт боюнча жүргүзүлөт, ага ылайык каралып жаткан тилкедеги тышкы жүктөрдүн жана таасирлердин F күчү  F_crc,ult максималдуу күчүнөн ашпоого тийиш, ал жаракалар пайда болгондо темир-бетон элементине сиңип кете алат.

.                                                        (5.2)

5.3.3 Кадимки жаракалар пайда болгондо темир-бетон элементине сиңирүүчү максималдуу күч, арматурадагы серпилгич деформацияларды жана чоюлуудагы жана кысылгандагы ийкемсиз деформацияларды эсепке алуу менен темир-бетон элементин катуу нерсе катары эсептөөнүн негизинде бетондогу максималдуу нормалдуу чыңалуудагы чыңалууларда бетондун октук керүү каршылыгынын эсептелген маанилерине барабар Rbt,ser аныкталышы керек.

5.3.4 Нормалдуу жаракаларды пайда кылуу үчүн темир-бетон элементтерин сызыктуу эмес деформация моделин колдонуу менен эсептөө арматуранын, чыңалуудагы жана кысылган бетондун абалынын диаграммаларынын жана тегиз кесилиштердин гипотезасынын негизинде жүргүзүлөт. Жаракалардын пайда болушунун критерийи болуп керилүүчү бетондо максималдуу салыштырмалуу деформацияларга жетишүү саналат.

5.3.5 Жантайган жаракалар пайда болгондо темир-бетон элементи сиңире ала турган максималдуу күч темир-бетон элементин үзгүлтүксүз серпилгич нерсе катары эсептөөнүн жана тегиз чыңалуу абалында бетондун бекемдик критерийинин “кысуу- чыңалуу” негизинде аныкталышы керек.

5.4 Жаракаларды ачуу үчүн темир-бетон элементтерин эсептөөгө талаптары

5.4.1 Темир-бетон элементтерин эсептөө жаракалардын пайда болушуна долбоордук сыноо жаракалар пайда болгонун көрсөткөн учурларда ар кандай типтеги жаракалардын ачылышынын негизинде жүргүзүлөт.

5.4.2 Жарыктын ачылышын эсептөө (5.3) шарт боюнча жүргүзүлөт, ага ылайык, тышкы жүктөн a_crc жараканын a_crc,ult ачуу туурасынын максималдуу жол берилген маанисинен ашпоого тийиш.

.                                                     (5.3)

5.4.3 Кадимки жаракалардын ачылуу туурасы жаракалар ортосундагы зонада арматуранын орточо салыштырмалуу деформацияларынын көбөйтүндүсү жана ушул бөлүктүн узундугу катары аныкталат. Жаракалардын ортосундагы арматуранын орточо салыштырмалуу деформациялары жаракалар арасындагы керилүүчү бетондун ишин эсепке алуу менен аныкталат. Жаракадагы арматуранын салыштырмалуу деформациялары, кысылган зонада бетондун ийкемсиз деформацияларынын таасирин эске алуу менен белгиленген кысылган бетондун кыскартылган деформация модулун пайдалануу менен жаракалар бар темир-бетон элементинин шарттуу серпилгичтүү эсептөөсүнөн аныкталат же сызыктуу эмес, деформация модели. Жаракалардын ортосундагы аралык жарака бар тилкедеги узунунан арматурадагы күчтөрдүн айырмасы бул бөлүгүн узундугу боюнча арматуранын бетонго жабышуучу күчтөрү тарабынан сиңирилүүгө тийиш деген шарттан аныкталат.

Кадимки жаракалардын ачылуучу туурасы жүктүн мүнөзүн (кайталануу, узактык ж.б.) жана арматура профилинин түрүн эске алуу менен аныкталышы керек.

5.4.4 Жаракаларды ачуунун максималдуу жол берилген эни a_crc,ult эстетикалык ойлорго, конструкциялардын өткөрүмдүүлүккө талаптардын болушуна, ошондой эле жүктүн узактыгына, арматуралоочу болоттун түрүнө жана анын тенденциясына жараша жаракадагы коррозияны өнүктүрүүсүнө (КЧжЭ 2.03.11) белгилениши керек.

5.5 Деформациялар боюнча темир-бетон элементтерин эсептөөгө талаптар

5.5.1 Деформациялар үчүн темир-бетон элементтерин эсептөө (5.4) шарт боюнча жүргүзүлөт, ага ылайык конструкциялардын f сырткы жүктүн таасиринен четтөөлөр же жылышуулары четтөөлөрдүн же жылышуулардын f_ult максималдуу жол берилген маанилеринен ашпоого тийиш.

f £f_ult. (5.4)

5.5.2 Темир-бетон конструкцияларынын ийилүүсү же жылыштары темир-бетон элементинин узундугу (ийрилик, кесүү бурчтары ж.б) боюнча кесилиштердеги ийилүүчү, жылма жана октук деформациялык мүнөздөмөлөрүнө жараша конструкциялык механиканын жалпы эрежелери боюнча аныкталат.

5.5.3 Темир-бетон элементтеринин ийилүүсү негизинен ийилүүчү деформациялардан көз каранды болгон учурларда, ийилген деформациялардын маанилери элементтердин ийрилиги же катуулугунун мүнөздөмөлөрү менен аныкталат.

Темир-бетон элементинин ийрилиги ийилүүчү моменттин темир-бетон кесилиштердин ийилген катуулугуна бөлүнүүчү коэффициенти катары аныкталат.

Каралып жаткан темир-бетон элементинин кесилишинин катуулугу материалдын бекемдигинин жалпы эрежелери боюнча аныкталат: жаракалары жок кесилиш үчүн - шарттуу серпилгичтүү катуу элемент үчүн, ал эми жаракалар бар кесилиш үчүн - шарттуу ийкемдүү элемент үчүн, жаракалар менен (чыгуулар менен деформациялардын ортосундагы сызыктуу байланышты эске алуу менен). Бетондун ийкемсиз деформацияларынын таасири бетондун кыскартылган деформациялык модулунун жардамы менен, ал эми керилүүчү бетондун жаракалар арасындагы ишинин таасири арматуранын кыскартылган деформация модулунун жардамы менен эске алынат.

Темир-бетон конструкцияларынын деформацияларын жаракаларды эсепке алуу менен эсептөө жаракалардын пайда болушуна долбоордук сыноо жаракалар пайда болгонун көрсөткөн учурларда жүргүзүлөт. Болбосо, деформациялар жараксыз темир-бетон элементи сыяктуу эсептелет.

Темир-бетон элементинин ийрилиги жана узунунан кеткен деформациялары да элементтин нормалдуу кесилишинде таасир этүүчү тышкы жана ички күчтөрдүн тең салмактуу теңдемелеринин негизинде сызыктуу эмес деформация моделинин жардамы, тегиз кесилиштердин гипотезалары, бетондун жана арматуранын фазалык диаграммалары жана жаракалар арасындагы арматуранын орточо штаммдары менен аныкталат;

5.5.4 Темир-бетон элементтеринин деформацияларын эсептөө жүктүн узактыгын эске алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

Ийилүүнү эсептөөдө элементтин кесилиштеринин катуулугун анын кесилишинин чыңалуу зонасында элементтин узунунан огуна нормалдуу жаракалардын бар же жок экендигин эске алуу менен аныктоо керек.

5.5.5 Максималдуу жол берилген деформациялардын маанилери 8.2.20га ылайык кабыл алынат. Туруктуу жана убактылуу узак мөөнөттүү жана кыска мөөнөттүү жүктөрдүн таасири астында темир-бетон элементтеринин кыйшаюусу бардык учурларда аралыгынын 1/150 жана консоль ашыкчасынын 1/75инен ашпоого тийиш.

6 Бетон жана темир-бетон конструкциялары үчүн материалдар

6.1 Бетон

6.1.1 Ушул курулуш нормаларына ылайык долбоорлонгон бетон жана темир-бетон конструкциялары үчүн төмөнкү конструкциялык бетон каралышы керек:

- оор, анын ичинде орточо тыгыздыктагы чыңалуу 2200дөн 2500 кг/м³ кошо алганда;

- 1800дөн 2500 кг/м³ кошкондо орточо тыгыздыктагы майда бүртүкчөлүү;

- жеңил, орточо тыгыздык 800дөн 2000 кг/м³ кошо алганда;

- ячейкалуу орточо тыгыздыгы 500дөн 1200 кг/м³ кошо алганда.

6.1.2 Бетон жана темир-бетон конструкцияларын долбоорлоодо конкреттүү конструкцияларга коюлган талаптарга ылайык, бетондун түрү жана анын өндүрүштө контролдонуучу стандартташтырылган сапат көрсөткүчтөрү белгиленүүгө тийиш.

6.1.3 Бетондун сапатынын стандартташтырылган жана контролдонуучу негизги көрсөткүчтөрү болуп төмөнкүлөр саналат:

- кысуу күчүнүн В классы;

- октук чыңалуудагы B_t классы;

- үшүккө туруктуулук F даражасы;

- суу өткөрбөө W даражасы;

- орточо тыгыздык D даражасы;

- өзүн-өзү чыңалуу S_p маркасы.

Бетондун кысылуу бекемдигинин классы В 0,95 ыктымалдыгы (стандарттык куб бекемдиги) менен бетондун кубдук кысуу бекемдигине, МПа туура келет.

Октук бекемдик B_t үчүн бетон классы 0,95 ыктымалдыгы менен (стандарттык бетон бекемдиги) бетон октук бекемдиктин, МПа маанисине туура келет.

Конструкциялардын айрым өзгөчө түрлөрү үчүн ченемдик документтерге ылайык кысуу жана октук чыңалуудагы бетондун бекемдигинин башка маанисин алууга жол берилет.

Бетондун үшүккө туруктуулук F даражасы стандартташтырылган чектерде бетондун мүнөздөмөлөрү камсыз кылынган тоңуу жана эрүү циклдеринин санына туура келет.

Бетондун суу өткөрбөө W даражасы суунун басымынын максималдуу маанисине туура келет, МПа×10^-1, сыноо учурунда бетон үлгүсүнө туруштук берет.

Бетондун орточо тыгыздык D даражасы бетондун көлөмдүк массасынын орточо маанисине, кг/м³ туура келет.

Алдын ала чыңалуучу бетондун өзүн-өзү чыңдоочу маркасы m= 0,01 узунунан бекемдөө коэффициентинде анын кеңейүү натыйжасында түзүлгөн бетондогу алдын ала чыңалуу мааниси, МПа.

Зарыл болгон учурда жылуулук өткөрүмдүүлүккө, температурага туруктуулукка, отко туруктуулукка, кичирейүү деформациясына, чыдамкайлыкка, жылуулуктун пайда болушуна, коррозияга туруктуулугуна (бетондун өзү да, андагы арматура да) бетон конструкцияларына биологиялык коргоо жана башка талаптар КР КЧжЭ 23-01, КЧжЭ 2.03.11 тиешелүү кошумча стандартташтырылган бетон сапатынын көрсөткүчтөрү белгиленет.

Бетондун сапатынын ченемдик көрсөткүчтөрү бетон жана темир-бетон конструкцияларын долбоорлоодо конструкцияларды эсептөөнүн натыйжалары жана эксплуатациялоо шарттары боюнча белгиленүүгө тийиш.

Бетондун сапатынын ченемдик көрсөткүчтөрү аны даярдоонун жана бетон иштеринин өндүрүшүнүн технологиясын эске алуу менен конструкциялар жана конструкциялар үчүн бетондун тиешелүү курамы менен камсыз кылынууга тийиш. Бетондун сапатынын ченемдик көрсөткүчтөрү бетонду өндүрүүдө да, түздөн-түз бетон конструкцияларына да көзөмөлгө алынууга тийиш.

Бетондун сапатынын зарыл ченемдик көрсөткүчтөрү бетон жана темир-бетон конструкцияларын долбоорлоодо конструкцияларды даярдоонун жана эксплуатациялоонун эсептөөлөрүнө жана шарттарына ылайык, экологиянын ар кандай таасирлерин жана бетондун кабыл алынган түрүнө карата бетондун коргоочу касиеттерин эске алуу менен белгиленүүгө тийиш.

Бетондун кысылуу бекемдигинин В даражасы бетондун жана конструкциялардын бардык түрлөрүнө ыйгарылган.

Бетондун октук бекемдиги боюнча Bt даражасы бул мүнөздөмө конструкциянын эксплуатациясында үстөмдүк кылган жана өндүрүштө көзөмөлдөнгөн учурларда ыйгарылат.

Бетондун үшүккө туруктуулук F даражасы кезектешип тоңуу жана эрүү процесстерине дуушар болгон бетон конструкциялары үчүн дайындалат жана колдонуудагы стандарттарга ылайык биринчи базалык ыкма F1 жана экинчи негизги ыкма F2 боюнча белгиленет.

Бетондун суу өткөрбөө W даражасы суу өткөргүчтүгүн чектөө боюнча талаптар коюлган конструкциялар үчүн дайындалат.

Бетондун өзүнөн өзү чыңалуучу сорту өзү чыңалуудагы конструкциялар үчүн ыйгарылууга тийиш, эгерде бул өзгөчөлүк эсептерде эске алынганда жана өндүрүштө контролдонууда.

6.1.4 Бетон жана темир-бетон конструкциялары үчүн 6.1–6.6-таблицаларда келтирилген бетон класстары жана сорттору колдонулушу керек.

6.1 - т а б л и ц а

6.1 – таблицанын аягы

6.2 - т а б л и ц а

6.3- т а б л и ц а

6.4 - т а б л и ц а

6.5 - т а б л и ц а

6.6 - т а б л и ц а

6.1.5 Бетондун долбоордук жашы, б.а. бетон ал үчүн нормаланган бардык сапаттык көрсөткүчтөргө ээ болууга тийиш болгон курак долбоорлоодо конструкцияларды долбоордук жүктөрдү жүктөөнүн мүмкүн болгон реалдуу мөөнөттөрүнүн, конструкцияларды монтаждоо методун жана бетондун катуулануу шарттарын эске алуу менен негизинде белгиленет. Бул маалыматтар жок болгон учурда, бетон классы 28 күн долбоорлоо жашында белгиленет.

Курама конструкциялардын элементтериндеги бетондун чымыркануу жана өткөрүү бекемдигинин стандартташтырылган көрсөткүчтөрүнүн маанилери колдонуудагы ченемдик документтерге ылайык белгиленүүгө тийиш.

6.1.6 Темир-бетон конструкциялары үчүн В15тен кем эмес бетондун кысылуу бекемдигинин классы колдонулушу керек.

Алдын ала чыңалуудагы темир-бетон конструкциялары үчүн кысылуу бекемдиги боюнча бетон классын төмөнкүдөй кабыл алуу керек:

- А600 классындагы стержендик арматура менен бекемделгенде - В20дан төмөн эмес;

- бирдей, класс A800 - В25тен төмөн эмес;

- бирдей, А1000 классы - В30дан төмөн эмес;

- Вр жана К класстарындагы зым арматурасы менен бекемделгенде - В35тен төмөн эмес.

Бетондо арматура чыңалуусу бар конструкциялар үчүн В30дан төмөн эмес кысуу бекемдигинин классындагы бетон колдонулушу керек.

Алдын ала чыңалуу арматурасы жок конструкциялар жана кайталанма жүктөргө туруштук берүүгө арналган алдын ала чыңалуудагы конструкциялар үчүн бетон классынын минималдуу маанисин жогоруда көрсөтүлгөнгө салыштырганда 5 МПа жогорулатуу керек.

Бетондун өтүү бекемдиги R_bp (кысылуу учурундагы бетондун бекемдиги, кысуу бекемдиги боюнча бетон классына окшош башкарылуучу) 15 МПа кем эмес жана кысуу үчүн кабыл алынган бетон классынын 50% кем эмес болушу керек. Ал эми бетондо арматура чыңалуусу бар конструкциялар үчүн - кысуу бекемдиги боюнча кабыл алынган бетон классынын 70%тен кем эмес.

Майда бүртүкчөлүү бетонду кайра жүктөмдөрдүн таасиринде турган темир-бетон конструкцияларына, ошондой эле В, В_р жана К класстарындагы зым арматура менен арматураланганда аралыгы 12 мден ашкан алдын ала чыңалуудагы конструкциялар үчүн колдонууга жол берилбейт.

Коррозиядан коргоо жана конструкциянын бетинде жайгашкан алдын ала чыңалуу арматурасынын бетонго адгезиясын камсыз кылуу үчүн колдонулган кысуу бекемдиги боюнча майда бүртүкчөлүү бетон классы В20дан төмөн болбошу керек, ал эми каналдарды инъекциялоо үчүн – B25тен төмөн эмес.

6.1.8 Бетондун үшүккө туруктуулук даражасы КЧжЭ 2.03.11 ылайык өзгөрмө температура чөйрөсүндөгү конструкциялардын иштөө шарттарына жараша дайындалышы керек.

6.1.9 Бетондун сууга туруктуулугу боюнча классы эксплуатация шарттарына жана КЧжЭ 2.03.11 ылайык бетон конструкцияларына агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринин деңгээлине жараша дайындалышы керек.

6.1.10 Бетондун негизги бекемдик мүнөздөмөлөрү стандарттык маанилер болуп саналат:

Бетондун октук кысууга туруктуулугу R_b,n;

Бетондун октук чыңалууга туруктуулугу R_b,n.

Бетондун октук кысылууга (призматикалык бекемдикке) жана октук чыңалууга (кысылуу бекемдиги боюнча бетон классын ыйгарууда) стандарттык маанилери 6.7-таблицага ылайык кысуу бекемдиги боюнча В бетон классына жараша кабыл алынат.

Октук чыңалуу В_t үчүн бетондун классын ыйгарууда бетондун октук чыңалууга каршылыгынын R_b,n стандарттык маанилери октук чыңалуу үчүн бетон классынын сандык мүнөздөмөсүнө барабар кабыл алынат.