Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин 31.05.2024-ж. № 13-94 буйругуна тиркеме

Кучтук трансформатор.

Ташуу, түшүрүү, сактоо, орнотуу жана  ишке киргизүү

Бишкек – 2024

Кыскартуулар жана терминдер

Киришүү

Бул колдонмо иш кагазы 35- 110-500 кВ жалпы багыттагы чыңалуу класстарындагы майлуу күчтүк трансформаторлоруна, автотрансформаторлоруна жана реакторлоруна (мындан ары - трансформатор) тиешелүү жана орнотуу аянтына ташуу, жүк түшүрүү, сактоо боюнча технологиялык иш аракеттерди аткаруунун негизги эрежелерин белгилейт , трансформаторлорду  орнотуу  жана ишке киргизип  пайдалануу.

Иштерди жүргүзүүдө кошумча жетекчиликке алынууга тийиш болгон ар бир трансформатор менен кошо берилүүчү  иштетип пайдалануу боюнча  иш кагаздардын  тизмектемеси:

Иштетип пайдалануу боюнча колдонмо (ИК)

Трансформатордун кубөнаамасы (ТК).

Жыйнактоочу буюмдардын кубөнаамалары (ЖК)

Орнотуу үчүн тетиктердин, түйүндөрдүн жана материалдардын тизмелери(ОТ).

Өлчөмдүү чийме (ӨЧ).

Электр түзмөгү (ЭТ).

Электр жердеткич түзмогү (Э8).

Электр байланышынын түзмогү (Э4)

Чечилген тетиктер учун чогултулган түзмөк(ЧТ).

Орнотуу чийме (ОЧ) 1.

1-бөлук. Жалпы жоболор

1. Нускама негизги техникалык талаптарды, ошондой эле трансформаторлордуташуу, түшүрүү, сактоо, орнотуу жана ишке киргизүү боюнча негизги технологиялык иш аракеттерди аткаруунун технологиясын белгилейт.

Трансформаторлорго кошумча жана атайын талаптар,конструктордук өзгөчөлүктөргө ээ болгон иштетип пайдаланууда берилетбелгилүү бир трансформатор үчүн иш кагаздар.

Ар бир трансформатор менен камсыз болгон иштетип пайдаланууиш кагаздардын тизмеси Кардардын талаптарынын негизинде аныкталат жана жеткирүү келишиминин талаптарына ылайык өзгөрүшү мүмкүн.

Кээ бир иш кагаздардын аталышында түрүн жана аталышын өзгөртпөстөн, редакциялык айырмачылыктар болушу мүмкүн.

2. Эгерде жеткирүү келишиминде орнотуу боюнча техникалык жетекчилик (орнотууну көзөмөлдөө) каралса, анда башкы инженердин чакыруусу орнотуу иштери башталганга чейин 10 календардык күндөн кечиктирбестен орнотуу үчүн даяр экендигин тастыктоо менен бир убакта даярдоочуга жөнөтүлөт.

3. Трансформаторлордуташуу, түшүрүү, сактоо, орнотуу жана ишке киргизүү боюнча иштерди жүргүзүүдө аларды ишке ашыруунун сапатын камсыз кылуу жана көзөмөлдөө боюнча атайын уюштуруу талаптарын аткаруу зарыл.Иш колдонуудагы стандарттарга ылайык түзүлгөн иш долбооруна так ылайык, мындай иштерди аткарууда тажрыйбасы бар адистердин квалификациялуу тобу тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш.

Трансформаторлорду  орнотуу  боюнча жумуштардын мезгилинде орнотуучу уюмдан жооптуу адамы  орнотуу  журналын жүргүзүүгө милдеттүү, анда ал трансформаторду даярдоо жана орнотуу боюнча аткарылган бардык иш аракеттердин натыйжаларын белгилеши керек. Журналда иштетип пайдалануу иш кагаздарда же иш планында көрсөтүлгөн жашыруун иштерди, ошондой эле айрым маанилүү иш аракеттерди аткаруу үчүн аткаруучулардын кол тамгалары камтылууга тийиш. Орнотуу аяктагандан кийин журнал иштетүүчү уюмга өткөрүлүп берилет.

4.Даярдоочу заводдун Шеф-инженери заказчынын подряддык уюмдарынын аткаруучу иш кагаздарын (сыноонун жана өлчөөнун протоколдорду жана актыларды) өз убагында өткөрүп берүүсүн көзөмөлдөйт, ошондой эле ушул жетектөөчү иш кагазда айтылган:

-Орнотуу программасы же иштин план-графиги;

- Орнотуу алдында трансформаторду жана бирдиктерин кароо актысы;

- Орнотуу, өлчөө жана кошууга даярдоо актысы; ошондой эле аралык иштердин протоколдору жана актылары (жыйнактоочу буюмдарды орнотуу ийкемдүү кабыкты текшерүү, активдүү бөлүгүн текшерүү жана кургатуу ж.б.).Трансформаторлорду орнотууда (шефмонтажга) техникалык жетекчилик кылган даярдоочу-заводдун Шеф-инженери орнотууну жана жөндөөнү аткарган тапшырыкчынын подряддык уюмдарынан жумуштарды аткарууга укугун ырастаган иш кагаздарды, ошондой эле ушул жетектөөчү иш кагаздын(ЖИК) 2-тиркемесине ылайык күбөлөндүрүлгөн технологиялык жабдуулардын тизмесин талап кылууга укуктуу.

5. Эгерде ташуу, түшүрүү, сактоо, орнотуу жана ишке киргизүү учурунда ушул жетектөөчү иш кагаздын(ЖИК) талаптарын аткарууда кыйынчылыктар пайда болсо, Кардар трансформаторду өндүрүүчүгө кайрылуусу керек.

6. Орнотуу иш жүрүшүндө буюмдун сапатындагы дал келбестик аныкталса, өндүрүүчүгө тиешелүү сүрөттөрү менен толук маалыматты жөнөтүш керек. Маалымат камтышы керек: чийме номери, теги боюнча маалымат, маселенин сүрөттөлүшү ж.б.

7. Орнотуу жана жөндөө иштерин ушул ЖИКтин талаптарын сактабай жүргүзүү, ошондой эле орнотууда бузулган технологиялык жабдууларды пайдалануу трансформаторлордун  иштетип пайдалануу ишенимдүүлүгүнүн төмөндөшүнө алып келет жана аларды кайра  өндүрүүчүнүн трансформаторго кепилдигин алып коюуга себеп болушу мүмкүн.

2-бөлүм. Коопсуздук көрсөтмөлөрү

8. Бул бөлүмдө келтирилген көрсөтмөлөр толук эмес, бирок коопсуздуктун жалпы эрежелерине жана нускамаларына, "Электр орнотмолорун иштетип пайдаланууда эмгекти коргоо эрежелерине",жергиликтүү көрсөтмөлөргө жана эрежелерге кошумча катары,трансформаторлорду орнотууга даярданууда, орнотуу, сыноо жана күйгүзүүго кызмат кылат.

9. Майсыз ташылган жана азот менен толтурулган трансформатордун  челегине адам киргенге чейин азотту жок кылуу  боюнча чараларды көрүү зарыл. Азотту жок кылуу төмөнкү ыкмалардын бири менен жүзөгө ашырылат:

1) азот толугу менен кысылып кеткенге чейин төмөнкү өчүрүүчү түзүлүш аркылуу трансформатордун челегине майды куюу менен (куюлуп жаткан май 1-тиркеменин талаптарына ылайык келиши керек);

2) трансформатордун  челегинен 50,5 кПа (380 мм Hg) калдык басымга чейин эвакуациялоо, андан кийин кургатылган абаны чыгаруу же кургак силикагель менен толтурулган силикагель аба кургаткычтан өткөн аба. Силикагелдинсалмагы кеминде 5 кг болушу керек.

Бул ыкма транспорттук абалда жогоруда айтылган калдык басымга туруштук бере ала турган  челектер үчүн колдонулат;

3) челекти кургак, таза аба менен үйлөө же үстүнкү жана астыңкы люктары ачык болгон табигый желдетүү аркылуу. Абада кычкылтектин эң кичине жол берилген көлөмдүк үлүшү 20%ты түзөт. Мында трансформатордун  капталмасында  нымдуулуктун болбошу үчүн 9-бөлүмгө ылайык басымды түшүрүү шарттары аткарылууга тийиш.

10.Трансформатордун  челегинин ичиндеги жумуштарды аткарып жаткан адамдарга үзгүлтүксүз көзөмөл жүргүзүү зарыл.

11. Челеке берилген кургак аба менен трансформатордун жылчыктандырууда төмөнкү талаптар аткарылууга тийиш:

1) челектин ичинде жана ачык люкта жумуштарды аткарып жаткан адамдарды жетиштүү жылуу (чөйрөнүн температурасына жараша) жана таза коргоочу кийимдер менен камсыз кылууга;

2) адамдардын суткасына 2 сааттан ашык челектин ичинде калышына жол бербөө жана айына 20 саат.

12. Орнотуу боюнча иштерди аткаруу иштин жүрүшүндө ошондой эле колдонулуучу технологиялык жабдууларга нускамада келтирилген коопсуздук чараларынын көрсөтмөлөрүн жетекчиликке алуу зарыл.

13. Орнотуу  иштерин жүргүзүүдө өрт коопсуздугун камсыздоого өзгөчө көңүл буруу зарыл. Өрткө каршы иш-чаралар өрт коопсуздугу боюнча адистерди тартуу менен жалпы жана жергиликтүү эрежелерди жана нускамаларды эске алуу менен иштелип чыгышы керек.

Иш-чараларды иштеп чыгууда трансформаторлор  өрт коркунучу бар жабдуулар экенин эстен чыгарбоо керек, анткени трансформатордун майы жана  майланган капталмасы күйүүчү материал болуп саналат жана өрт коркунучу бар иштерди аткарууда (ширетүү, жылытуу, кургатуу) тутанышы мүмкүн.

Өрт коопсуздугу боюнча берилген көрсөтмөлөрдөн тышкары бир катар уюштуруу-техникалык чараларды аткаруу зарыл:

1) орнотуу  аянтчасын өрттөн коргоо менен макулдашылган өрткө каршы иш-чараларга ылайык ишенимдүү телефон байланышы жана өрт өчүрүү каражаттары менен жабдуу;

2) өрт коопсуздугу үчүн жооптуу адамдарды дайындоо;

3) өрт коркунучу бар иштерди жүргүзүүгө өрттөн коргоо кызматынын жазуу жүзүндөгү уруксатын алууга жана өрт коркунучу бар иштерди жүргүзүүнүн бардык мезгилинде жана ширетүү иштери же ачык от менен иштөө аяктагандан кийин 2 сааттын ичинде өрт коопсуздугуна туруктуу байкоо жүргүзүүнү уюштуруу;

4) трансформатордун  челегине май куюлгандан кийин гана майдын буусу күйүп кетпеши үчүн ширетүүчү жерден 200-250 мм жогору деңгээлге чейин ширетүү иштерин жүргүзүү.

Трансформатордо майдын агып кетишин токтотуу жана ширетүү        иштеринин коопсуз өндүрүшүн камсыз кылуу үчүн боштукту түзүү керек.

14. Орнотуу иштерин жүргүзүү убагында трансформатордун  челегин  жерге туташтыруу керек .Трансформаторду май менен толтурууда же аны агызууда, трансформатордутрансформатордук майы менен жылытуу ыкмасы менен жылытууда жана трансформаторду термикалык диффузиялык ыкма менен кургатууда,трансформатордо электр дүрмөтү пайда болбош үчүн оромдордун чыгыштарын жерге туташтыруу зарыл.

15.Трансформаторлорду жылчыктандыруудан   мурда,  челектеги басымды атмосфералык басым менен теңдөө керек.

3-бөлүм.Трансформаторду ташуу жана ташуучудан кабыл алуу

16 . Ташуу ыкмасы  трансформатордун  габариттик өлчөмдөрүнө жана салмагына жараша даярдоочу завод тарабынан аныкталат. Ташуу учурундачечилгентрансформатордун курамдык бөлүктөрүнүн тизмеси, ошондой эле ташуу жана таңгактоо ыкмасы иштетип пайдалануу иш кагаздарда көрсөтүлөт.

17. Түздөн-түз түшүрүүчү жерге (темир жол станциясы, порт, орнотуу орду) келгенден кийин жеткирүү иш кагаздарына ылайык жүк ташуучу жерлерди карап чыгуу жана кабыл алуу керек.

18. Кабыл алууда төмөнкүлөргө өзгөчө көңүл буруу зарыл:

1) трансформатордун платформага же транспортерге бекитилген абалы;

Трансформатордун  челегиндеги жана транспортердун аянтындагы көзөмөлдөө белгилери дал келиши керек.

2) автоматтык толтурууну орнотуу менен ташылган  трансформаторлордун  челегиндеги ашыкча басымдын болушу;

3) челектин, тыгыздыкты жана бекиткич арматуранын абалы, көрсөтүлгөн пломбалардын бүтүндүгү;

Трансформатордун  челегинде эч кандай оюк же башка бузулуулар болбошу керек; бардык тыгыздыктар жанабекитүүчү арматурадагы, тыгындардагы бардык пломбалар бүтүн болушу керек. Челекте жана конвейерде майдын агып кетүү белгилери болбошу керек.

4) Көрүнүп турган тышкы бузулуулардын жоктугуна карабастан, трансформатордосилкингенди эсептегич же урулууга таасир этүүчү индикатор бар болсо, ташуу учурунда трансформатор дуушар болгон таасирлерди талдоо ушул эсептегичке карата нускамага ылайык жүргүзүлүүгө тийиш. Эгер эсептегичтин көрсөткүчтөрүн аныктоо кыйын болсо, анда завод- өндүрүүчүгө кайрылуу керек. Анализдин натыйжалары боюнча, эгерде трансформаторго жол берилгенден ашкан күчтөрдүн таасири аныкталса, анын орнотууга жарактуулугун аныктоо үчүн трансформатордун абалына  көзөмөл жүргүзүү боюнча зарыл чараларды завод-өндүрүүчү менен орнотууга жарай турганын макулдашат.

17. Жүк жайгашкан жерди кароо:

- механикалык  бузулуу, сокку белгилеринин жоктугу;

- майдын агып кетишинин белгилеринин жоктугу;

- каралган пломбалардын болушу жана бүтүндүгү;

- өзүнчө ташылуучу агындын ичине салынган трансформаторлорунун, корпустарынын, муздатуу системасынын элементтеринин кириштеринин, кысымга алынышынын жоктугу.

Эгерде майдын агып кетиши аныкталса, атайын жабдуулардын нускамасынын талаптарына ылайык жылчыксыздоо жүргүзүлүшү керек.

Таңгакты уруксааты жок ачуунун белгилери табылган учурда ачылган жүк ордунда жеткирүүнүн жыйнакталуусун текшерүү керек.

Челектин жана жыйнакталган буюмдардын лак-сыр каптоосунун абалына карап көрүү көзөмөлдү жүргүзүү керек. Лак-сыр каптоо ченемдик иш кагаздардын талаптарына ылайык келбегендиги аныкталган учурда өндүрүүчү-заводдун өкүлүнө кайрылуу зарыл.

18. Трансформатордун челегинин жылчыксыздыгын текшерүү:

- орнотулган кеңейткич менен - кеңейткичтеги май деңгээлинин көрсөткүчү боюнча;

- кеңейткичи жок, майга толук толтурулбаган - басымдын айырмасынын болушу менен (челектин үстүнкү тыгындарынын бири бошогондо «ызылдаган» үн чыкканда);

- азот менен автоматтык түрдө  май толтуруусуз же редуктору жана манометри бар баллондордун жардамы менен ташылгандарга трансформатордун челегинин ичиндеги ашыкча басымды белгиленген манометрлер боюнча текшерүү жүргүзүү зарыл. Челектеги ашыкча басым кеминде 10 кПа (0,1 кгс/см2) болушу керек. Автоматтык кубаттоочу жайда газ колдонулган учурда, орнотуу боюнча Нускаманы жетекчиликке алып, цилиндрлерди алмаштыруу керек.

Эгерде жылчыксыздандыруу бузулса, трансформатордун  челегинде 25 кПа (0,25 кгс/мм2) ашыкча азоттун (же кургак абанын) басымы түзүлүшү керек:

- азотту цилиндрден же абадан компрессордун жардамы менен силикагельдик аба кургаткыч аркылуу же аба кургатуучу агрегаттын жардамы менен берүү жолу менен;

Эгерде 3 сааттан кийин  трансформатордун челегинин сыртында эч кандай агып чыгуулар аныкталбаса же ашыкча басым 2 кПа ашпаса (туруктуу айлана-чөйрөнүн температурасында) трансформаторжылчыксыздандырылган деп эсептелет. Басым көбүрөөк төмөндөп кетсе, жылчыксыздандырууну калыбына келтирүүзарыл болот.

19. Кабыл алуунун натыйжалары боюнча трансформаторду жана анын тетиктерин ташууга катышкан Алуучунун жана Ташуучунун өкүлү кол койгон Акт түзүлүшү керек.

4-бөлүм. Трансформаторду орнотуучу жерге ташып жеткирүү жана түшүрүү

20. Эгерде  трансформатор орнотула турган  жерге түшүрүлбөсө, анда аянтчага ташуу ыкмасын тандоо, жүктөө, түшүрүү, ошондой эле бекитүүнү эсептөө, жергиликтүү шарттарды эске алуу менен заказчы тарабынан жүргүзүлөт. атайынтрансформатор үчүн иштетип пайдалануу иш кагаздарынын талаптары коюлат.

Трансформаторду бир жерге ташуу үчүн майды төгүү талап кылынса, майды төгүү жана андан кийин кайра толтуруу боюнча сунуштарды алуу үчүн завод-өндүрүүчүгө кайрылуу керек.

§ 1.Трансформаторду түшүрүү.

21.Трансформаторлорду түшүрүү кран жана тиешелүү көтөрүү жөндөмдүүлүгүндөгү салмоорлор менен жүргүзүлүүгө тийиш. Салмоолордун  иле турган орундары  жана түзмөктөр, иштетип пайдалануучу иш кагаздарда  көрсөтүлгөн.

22. Трансформаторлорду  шпалга түшүрүү , транспортердон тракторлор же лебедкалар менен полис пасталар аркылуу, же жүктөөнүн чиймесине ылайык темир устундар трансформатордун түбүнүн астына орнотулган( рельстер) боюнча гидротоктогучтар  ыкмасы боюнча  түшүрүүгө жол берилет. Чиймеде мындай көрсөткүчтөр жок болгон учурда  трансформатордун түбүнүн катуулук устундарынын жанына  темир устундарды(рельстерди) орнотуу керек. Орнотулуучу  темир устундардын (рельстин) саны жана алардын бекемдиги түшүрүүдө трансформатордун сакталышын камсыз кылууга тийиш.

Трансформатордун унаага жүктөлүүчү салмак 60 тоннага чейин 2ден кем эмес устун, унаага жүктөлүүчү салмак 120 тга чейин - 4 устундан кем эмес, унаага жүктөлүүчү салмак 220 тга чейин - 4 устундан кем эмес, унаага жүктөлүүчү салмак 220 тдан көп болсо - 6 устундан кем эмес орнотуу зарыл.

23.Трансформаторду  шпалдын капасына тартуу менен түшүрүүдө гидравликалык домкраттарды колдонуу менен көтөрүү керек.

Домкраттар түзүлүштө аныкталган жана трансформатордункөлөмдүк чиймесинде көрсөтүлгөн жерлерге орнотулушу керек.

Домкраттарды башка жерлерге орнотууга болбойт. Өйдө-ылдый түшүрүүнү кезектешип трансформатордун  бирин, андан кийин экинчи тарабынан жасалат. Мында трансформатордун  жантайышы 3% ашпоого тийиш.Трансформаторду бир убакта бардык тараптан домкрат менен көтөрүүгө тыюу салынат.

24. Муунактуу типтеги транспортерден  трансформаторду түшүрүүдө ушул типтеги транспортерге жүктөө жана түшүрүү боюнча атайын нускаманы жетекчиликке алуу керек.

25. Муунактуу типтеги транспортерлордо ташылуучу  трансформаторлорду түшүрүү, транспортерду тейлөөчү (коштоочу) ишкерсандын  жетекчилиги астында жүргүзүлөт.

26. Трансформатор өзүнүн арабаларына же шпалдын капасына түшүрүлгөндө дароо орнотулушу мүмкүн. Трансформаторду өзүнүн арабаларына орнотуудан мурун, арабаларды жана роликтерди текшерип, роликтердин окторундагы майдын бар-жоктугун текшерип, керек болсо солидол менен майлоо керек.

Трансформаторду  керектүү бийиктикке көтөргөндөн кийин, жалпы (же орнотуучу) чиймеге ылайык  арабалар  орнотулат.

27. Май толтурулган  алгач, жүктөлүш астында жөнгө салуунун түзүлмөсү,камтылган трансформатордун агыны  жана муздатуу тутумунун курамдык бөлүктөрүн түшүрүү, алардагы нускамаларга ылайык жүргүзүлүшү керек.

28. Түшүрүүдөгү жумуштар коопсуздуктун талаптарын жана  трансформатордун жана курамдык бөлүктөрдүн сакталышын камсыз кылган чараларды сактоо менен жүргүзүлүшү керек.

5-бөлүм.Трансформаторду  өзунун  арабалары менен  жылдыруу

29.Трансформаторду өздүк арабалар менен жылдырып жатканда аркандарды челектеги атайын ылайыкташтырылган түзүлүштөргө бекитип, электр лебедкасын же шкив блогу бар тракторду колдонуу менен жылдыруу  керек.

Жылдыруу ылдамдыгы 8 м / мин ашык болбошу керек. Жылдырууну жылмакай, жулкубастан жасалат.

        Трансформаторду өз арабаларында  гидротүрткүчтордүн  жардамы менен  жылдырууга  жол берилет.

30.Трансформаторлор  жылдыруу жолдору долбоор боюнча жасалышы керек жана тапшырык ээси менен актынын негизинде кабыл алынат. Алар түз тегиздикте болуулары зарыл (жантаюуусу түз тегиздиктен,  кыйшаюсу  1%тен ашпашы керек). Рельсалардын кошулушунун бири бирине каршы жана тик  тегиздиктеги жылуусу – 1мм, түз тегиздиктеги 2мм ден ашпашы керек, рельсалардын кошулушундагы ачыктык – 5мм ден ашпашы керек, Пайдалануучу рельсалардын түрү Р-50ден кем эмес жана жылдыруу учурунда жүктүн алдында ийилүүсү 3мм ашпашы керек.

31. арабасы бар трансформаторлордун  узунунан жана туурасынан кеткен окторун, ошондой эле 4 арабадан ашык трансформаторлордун туурасынан кеткен окторун бойлоп 2% га чейинки эңкейиш жолдору боюнча жылдырууга жол берилет.

32.Трансформатор өз арабаларында  жылдырылганда,  түртүү күчү 1кн (100кгс), жылдыруу күчү 0,6 кн (60кгс) болуш керек, трансформатордунсалмагы  1т болгондо.

Жылдырууда тартуу күчүнүн багыты трансформатордун жылышуу багыты менен дал келиши керек.

Арабаларды  айландыруу үчүн айлануу багытын өзгөртүү зарыл болсо, трансформаторду  гидравликалык домкраттарды колдонуу менен көтөрүү керек

Мында дөнгөлөктөрдүн чыгып турган  кырлары өлчөмдүү же орнотуу чиймесинин көрсөтмөлөрүнө ылайык жайгаштырылышы керек.

6-бөлүм.Трансформаторлорду  ташуудан кийинки абалын баалоо

33. Трансформатор  орнотула турган (орнотуучу  же сактоочу) жерге келгенден кийин 10 күндөн кечиктирбестен жабдуунун абалын алдын ала баалоо керек.

34. Трансформаторду ташуу убагында,трансформатордун челегине орнотулган титирөөлөрдү каттоочу же урма таасирлердин индикатору болгон учурда ташуунун жыйынтыгы боюнча, ташуучунун жана алуучунун өкүлдөрү тарабынан Акт түзүлөт, анда индикатордун көрсөткүчтөрүн  жазуу зарыл. Индикатордун көрсөткүчтөрүн аныктоо боюнча кыйынчылыктар пайда болгон учурда даярдоочу заводго кайрылуу  керек.

35. Жабдуулардын  пломбаларынын бар жоктугун  жана майдын агып кетпегенин, таңгактын бузулбаганын, таңгактарсыз ташылганжыйнактуу буюмдардынын  корпустары  бузулубаганын,  тышкы текшерүүдөн өткөруш керек.

36. 18 пунктка ылайык трансформатордун  челегин  жылчыксыз экенин текшерүү керек.

37. Жол жүрүп келгенден кийин, каптаманын нымдуулугун  текшерүү.

38. Кеңейтүүчү челек чечилбей, толтура май менен ташылгандатрансформаторлор үчүн төмөнкүлөрдү текшерүү керек:

1) трансформатордун челегинен жана ЖАЖС (РПН)дын тийим кошкуч түзүлмөсүнүн челегинен алынган майдын тешипөткөрүү чыңалуусун ;

2) трансформатордун челегинен 90°С температурадагы майдын диэлектрдик жоготуу бурчунун тангенси (мындан ары tgS);

3)трансформатордун челегинен жана ЖАЖСдын тийим кошкуч түзүлмөсүнүн челегинен алынган майдын нымдуулугу;

Мында  трансформатордун челегиндегинен чыккан  майдын мүнөздөмөлөрү 1-тиркемеге ылайык болушу керек, ал эми  тийим кошкучтун челегинен алынган  майдын нымдуулугу жана тешип өтүүчү  чыңалуусу ЖАЖСнынтүзүлүшүнүн нускамасынын талаптарына жооп бериши керек.

39. Кеңейткичсиз  челеги жок ташылган  жана май  менен толук толтурулбаган  трансформаторлорүчүн  төмөнкүлөрдү текшерүү керек:

1) трансформатордун челегиндеги майдын  тешип өтүүчү чыналуусу 55кВдан  төмөн болбошу керек;

2) трансформатордун челегинен чыккан 90°С температурадагы tgδ май 1-тиркеменин П1.1 таблицасынын талаптарына ылайык келиши керек;

3) трансформатордун челегиндеги  майдын нымдуулугу 500 кВ трансформаторлор үчүн салмактан 0,0020% жана 110-220 кВ трансформаторлор үчүн салмактан 0,0025% ашпоого тийиш;

4) тийим кошкучтун  челегиндеги  майдын  нымдуулугу жана  тешип өтүү чыңалуусу ЖАЖСдын түзүлүшү  үчүн нускамалардын талаптарына ылайык келиши керек.

40. Майсыз ташылган трансформаторлор үчүн төмөнкүлөр камсыз кылынууга тийиш:

1) калдык майдын тешип өтүүчү чыңалуусу 50 кВ кем эмес болууга тийиш;

2) май калдыктарынын tgδ көзөмөлгө алынбайт;

3) май калдыктарынын нымдуулугу 500 кВ трансформаторлор үчүн салмагы 0,0020% жана 110/220 кВ трансформаторлор үчүн салмагы 0,0025% ашпоого тийиш;

4) тийим кошкучтун челегиндеги майдын нымдуулугу жана тешип өтүүчү чыңалуусу жүктөлуш астында жөнгө салуу(ЖАЖС)  түзүлүш үчүн нускамалардын талаптарына ылайык келиши керек.

41. 2500 вольттогу мегаомметр менен  челеке  карата иштиктүү бөлүгүнүн  капталмасынын каршылыгын өлчөө (өлчөө терминалы бар болсо).Өлчөөнүн көрсөткүчү  2Мом дон кем эмес, активдүү болоттун каршылыгы 0,5 Мегаомдон кем болбошу керек, эгерде трансформатордун  иштетип пайдалануучу иш кагаздарында  башка көрсөтмөлөр жок болсо.

42. Текшерүүдө ченемден жана талаптардан четтөөлөр табылган учурда трансформаторду даярдоочуга билдирүү керек жана трансформатордун  каптамасын начарлашынын  себептерин  жоюу  жана орнотууну тездетүү боюнча чараларды көрүү керек.

43. Ташуудан кийин трансформатордун абалын текшерүү боюнча жүргүзүлгөн иштер акт менен таризделип, трансформаторду  пайдаланууга киргизүү мүмкүндүгү маселесин чечүүдө эске алынышы керек.

7-бөлүм. Трансформаторду сактоо

44. Трансформатордунташыганга даярдалган абалдагы убактысын  эң кыска мөөнөткө чейин кыскартуу керек жана аны заводдон жөнөтүлгөн күндөн тартып 4 айдан ашык сактоого жол бербөө үчүн чараларды көрүү зарыл (заводдон жөнөтүлгөн күнү  унаада коштомо кагазда көрсөтүлгөн).

Сактоо  убагындатрансформатордун челегинин  19-пунктуна ылайык жылчыксыздыгын көзөмөлдөө айына 1 жолудан кем эмес камсыз кылынышы керек.

Майсыз ташылган  трансформаторлор  үчүн челегинде  ашыкча газ басымынын болушуна туруктуу көзөмөл  орнотулсун.

Ашыкча басымды биринчи 10 күндүн ичинде жок дегенде күнүнө бир жолу, андан кийин айына бир жолу көзөмөлдоо керек. Автоматтык толтуруучу орнотмодо газ түгөнүп калса, баллондорду  алмаштыруу керек, Орнотуу үчүн нускаманы жетекчиликке алыш керек.

45. Эгерде  трансформатор  келгенден кийин  орнотуу  иштери, өндүрүүчү заводдон жөнөтүлгөн күндөн тартып 4 айдан ашык кечиктирилсе, трансформаторду  сактоо боюнча иштерди аткаруу зарыл.

46. Сактоонун  алдында 19 пунктка ылайык  трансформатордун  челегинин  жылчыксыздыгын  текшерүү зарыл.

47. Сактоо үчүн төмөнкүлөр керек:.

1) кеңейткич челекти жана камтылган агын трансформаторлорду  орнотуу.Үлбүрөк кабыкчалуу май коргоочусу бар(пленочная защита)трансформаторлорүчүн, коргоочунун нускамасынын негизинде, кеңейткич челеке  ийкемдүү кабык(гибкая оболочка) орнотулат.

2) түтүктөрдү чогултуу,  трансформатордун челегине, кеңейткич челекти жана которуучу түзүлүштөрдүн тийим кошкучтун челектери менен кошуу,аба кургаткычты жана силикагель көрсөткүчтү кеңейткич челеке кошуу;

3) трансформаторго толугу менен май менен толтуу керек.

Майы жок ташылган трансформатордун челегине май куюу алдында май калдыктарын төгүу керек. Май куюу трансформатордун  челегинин түбүнөнабасыз жүргүзүлөт. Куюлуучу майдын параметрлери газдын камтылышы боюнча талаптардан тышкары, 1-тиркеменин талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

Трансформаторго май толтурулгандан кийин, майдын денгээли кеңейткич челектеги май көрсөткүчүнүн температуралык белгисине  жана трансформатордун майынын температурасына туура келиш керек.

48. Сактоо учурунда айына бир жолу кеңейтүүчү челектеги майдын деңгээлин көзөмөлдөп туруу зарыл. Мезгил-мезгили менен жылына кеминде 2 жолу трансформаторлордун   челектеринен  майды тандоо жана параметрлерди (тешип өтүү чыңалуусу жана нымдуулук) текшерүү керек 1-тиркемеге ылайык.

49. Ташуучу жана таңгакталган жыйноочу агрегаттарды жана тетиктерди (жабдууларды, бекиткичтерди, резина буюмдарын) узак мөөнөткө сактоо бөлмөнүн ичинде полдун үстүндө же чатырдын астында жүргүзүлүшү керек. Өзүнчө жүктөрдү сактоо (алгачтар, муздатуу тутумдарынын элементтери ж.б.) алардагы нускамаларга ылайык жүргүзүлүшү керек.

50. Орнотуучу агрегаттарды жана тетиктерди консервациялоонун жана сактоонун натыйжалары боюнча консервациялоо актысы түзүлөт. Сактоо шарттары бузулса, орнотуу иштери башталганга чейин кошумча иштердин көлөмүн аныктоо жана аны аткаруу зарыл. Трансформаторду сактоо шарттары бузулган учурда 9-тиркеменин (1-пункт) талаптарына ылайык анын каптамасынын абалына жалпы баа берүү зарыл. Абалын баалоонун жыйынтыгы боюнча трансформатордун  каптамасын кошумча иштетүүнүн зарылдыгы жөнүндө чечим кабыл алынат.

8-бөлүм. Орнотууга даярдоо

§ 2 Таңгактан чыгаруу эрежелери жана толуктугун текшерүү тартиби.

51. Ташуу үчүн чечилгентрансформатордун  тетиктеринин тизмеси трансформатордун  иштетип пайдалануу иш кагаздарында (чечилгендердин тизмеси, таңгак баракчалары) көрсөтүлгөн.

Трансформатордун  иштетип пайдалануу иш кагаздары   жана таңгактоочу баракчалардын топтому Кардарга   №1 орундагы чогултулган тетиктер менен жөнөтүлөт.

52.Курамдар, адатта, төмөнкүдөй ташылат:

-66 - 500 кВ алгачтары  жана алардын  курамдары – алгачтарды  жасап чыгаруучу-заводтун  таңгагында;

-ЖАЖСнын түзүлмөсу жанаагын трансформатордун- трансформатордун челегинде же каптаманын коопсуздугун камсыз кылуучу өз  челектеринде, калканычтарында;

- чыңалуусу 35 кВ чейинки алгачтары,, электр кыймылдаткычтары жана соргучтары, алеттер, майда тетиктер жана камдык бөлүктөр чиймелерге ылайык белгиленген, - ящиктерге таңгакталган;

- кеңейткич челек, муздаткычтар, радиаторлор, адсорбциялык, термосифондук жана май тазалоочу чыпкалар, чечилген түтүктөр - текшерилген, ички беттери тазаланган жана жуулган, чиймелерге ылайык белгиленген, жылчыксыз  абалда - кутуларга таңгакталган (коробкасыз жөнөтүүгө жол берилет);

- цилиндрлер, каптама менен капталган алгачтын экраны жана башкакаптамалуу тетиктер  менен жабдылган жана майдын үлгүсүн алуучу жери бар, май менен толтурулган трансформатордун челегинде же өзүнчө челектерде ташылат;

- темир  конструкциялар - ящиктерге таңгакталган (коробкасыз ташууга уруксат берилет).

53. Жукторду  алгандан кийин таңгак бузулбаганын жана пломбалары бүтүн экендигин текшерет. Таңгак ленталарынын бузулуу белгилерин же кутучаны уруксатсыз ачуунун белгилерин текшериш керек. Таңгактын бузулгандыгы аныкталса, сүрөткө тартып, протокол түзүлот.

54. Коробкаларды ачуу жана тетиктерди  орнотуучу уюмга өткөрүп берүү, орнотуу  башталганга чейин завод-өндүрүүчүнүн өкүлүнүн катышуусунда (эгерде жеткирүү келишиминде техникалык орнотуу көзөмөлү каралса) бардык тетиктердин саны жана сапаты менен уюштурулууга тийиш.

Эгерде бекиткичтердин иш жүзүндөгү саны менен  бирканын көрсөтүлгөндөрдүн ортосунда дал келбестик бар болсо, бул  бирканы  сүрөткө тартып же таңгактаган кишинин  атын жана заводдун "ОТК" штампынын номерин (эгер бар болсо) жазыш керек.

Эгерде чогултуучу  бөлүктөргө  же айрым таңгактарга зыян келтирилсе, аларды сүрөткө тартыш керек.

Жүктөр келгенден кийин, ачып, текшерип, баардык  туура келбестиктерди, бузулууларды эки күндон кечиктирбей завод- өндүрүүчүгө  актынын негизинде жөнөтүш керек.

Баардык текшерүүнүн жыйынтыгынан кийин  Акт түзүлөт.

§ 3. Орнотуучу жерге  коюлган талап.

55. Трансформаторүчүн орнотулган фундаментин көтөрүү күчү , арабалар менен ташып келгенге туура келиш керек (топтолгон жүктөр).

56. Орнотуу үчүн аянтча.

Аянтчанын  көлөмү орнотууда баардык  технологиялык жабдыктарды, которуучу механизмдер жана орнотула турган тетиктерди орнотуу үчүн,жерлерге кенен жана ынгайлуу жайгаштырыш керек.

Аянтчага  орнотулуш керек:

- үзгүлтүксүз электр менен жабдууну камсыз кылуучу жана коммутациялоочу жабдуулардын жетиштүү көлөмүнө ээ болгон талап кылынган кубаттуулуктагы энергетикалык шкаф;

- май үчүн технологиялык идиштер;

- нөөмөтчү  ишкерсан  жана шаймандарды, алеттерди жана материалдарды сактоочу көчмө жайлар.

Аянтчага  өрт өчүрүү жабдуулары, телефон жана түнкү убакта иштөө үчүн жетиштүү жарык менен жабдылышы керек.

57. Трансформаторду чогултулган жерден фундаментке орнотуу көпүрөсүнө чейин жылдыруу зарыл болсо, темир жолду даярдаш керек. Темир жол 30-пункттун талаптарына жооп бериши керек.

58. Трансформаторду орнотуу жана  жөнгө салуу учурунда сыноону атайын даярдалган  квалификациясы жогору  жана тажрыйбасы бар бригаданы  иштетиш керек.

59. Жумуштарды жүргүзүү үчүн 2-тиркемеге ылайык керектүү сертификатталган жабдууларды, алетерди, шаймандарды жана материалдарды даярдоо.

Технологиялык жабдуулар текшерүүдөн өтүшү керек, анын иштөө жөндөмдүүлүгү жана параметрлеринин ченемдик иш кагаздарга  ылайык келиши текшерилүүгө тийиш.

Көзөмөлдөө-өлчөө  аппаратында  алардын кезектеги текшерүүдөн өткөндүгүн тастыктаган штамп же  иш кагаздар  болууга тийиш.

Аспаптар белгиленген жана аспаптардын кутучаларында болушу керек, бригаданын мүчөсунө(жумушчуга) берилет, андан кийин нөөмөт бүткөндөн кийин текшерип кайтарып алынат. Атайын жумушчу кийимдер темир топчу же бекиткичтер болбош керек.  Чөнтөктөрдө темир буюмдар болбошу керек.

60. Орнотуу башталганга чейин орнотуу үчүн заводдун коштоочу иш кагазынын бир нускасын, трансформаторду ташуу, түшүрүү жана сактоо протоколдорун иштин өзгөчөлүктөрүн изилдөө үчүн орнотуу   уюмуна (бригадага) бериш керек.

61. Орнотуу жумуштарынын  көлөмүн жана кийинки иш жүргүзүүсүн аныктоо керек. Орнотуу иш планын түзүү зарыл.

§ 4. Техникалык талаптар жана  орнотууга даярдоо учурундагы текшерүүнүн эрежелери.

62 . Каптаманын  абалын баалоо.

9-тиркемеге ылайык  каптаманын  абалына баа берүү жүргүзүлсүн. Орнотуу иштерин жүргүзүүдө кошкуч орнотмонун түтүк өткөргүчтөрүн орноткондон кийин,ЖАЖСтын тийим кошкучунун челегинен  май үлгүсүн алууга жана изилдөөгө жол берилет.

Сактоо шарттары бузулган жана май үлгүлөрүн изилдөөнүн канааттандырарлык эмес натыйжалары болгон учурда, ошондой эле катуу каптаманын нымдуулугун трансформатордун челегин ачпастан ишке ашырылган башка аспаптык ыкмалар менен өлчөөгө жол берилет.

Алынган натыйжаларды протоколдо (актыда)  жыйынтыкталат.

63. Активтуу бөлүктун абалын баалоо.

Эгерде ташуу же түшүрүү учурунда тартип бузуулар болсо, челектин ичиндеги активдүү бөлүгүн текшерүү, же 4-тиркемеге ылайык көлөм жана ырааттуулук боюнча челектин  үстүнкү бөлүгүн (же активдүү бөлүгүн) көтөрүү менен текшерүү жүргүзүлөт.

64. Тиешелүү нускамаларды аткаруу менен ич-ара орнотулган агын трансформаторлор (встроенный трансформатор тока), адсорбциялык жана термосифондук чыпкаларды, майда май чыпкаларын, кошкуч орнотмолорду, муздатуу тутумун, газ жана чубуртмалык релелерди, өчүрүүчү клапанды, стрелкасы бар май көрсөткүчтөрүн, коопсуздук клапандары даярдаш керек.

65. Эгерде текшерүүнүн жыйынтыгында таңгактын бузулгандыгы жана (же) алгачтардын механикалык бузулгандыгы аныкталса, 6-35 кВ алынуучу алгачтарды 3-тиркемеге ылайык сыноодон өткөрүш керек. Эгерде сын пикирлер жок болсо, алгачтарды сыноо талап кылынбайт.

66. 110-500 кВ  алгачтарды даярдоо, алар боюнча тиешелүү көрсөтмөлөрдү аткаруу. Алгачтарды  завод- чыгаруучунун көрсөтмөлөрүнүн талаптарына ылайык жогорку вольттогу  алгачтардын капталманын  мүнөздөмөлөрүн (Rив, tgδ жана C) өлчөө.

67. Кеңейткич челек жана газ чыгаруучу  түтүктөр. Эгерде ташуу жана сактоо учурунда алардын  жылчыктыздыктары  бузулса, төмөнкүлөр керек:

- кеңейткич челекти жылчыксыздандыруу, абанын  же азоттун 20кПа(0,2 кгс/см2)  басымын  түзүш керек, самындын эритмеси менен жылчыксыздыкты текшерүү жана ички көңдөйдүтрансформатордук май менен чайкоо керек.

- газ чыгаруучу түтүктөрдүн ички көңдөйүн тазалоо, трансформатордун  майы менен чайкоо жана түтүктөрдү 300 кПа (3 кгс/см2) басымда 30 мүнөттү ичинде сынап көрүү.

Майдын температурасы  сыноодо жана чайкоодо 293К (20С) кем болбойт, ал эми  тешип өтүүчү чыналуу 55кВ аз болбош керек.

Кеңейткич челеке  тиешелуу чиймелердин жана нускаманын негизинде  май көрсөткүчтү жана өүрүүчү клапанды орнотуу керек.

Үлбүрөк кабыкчалуу май коргоочусу бар трансформаторлорүчүн ийкемдүү  кабыкчасы бар кеңейткич челектин  нускаманын жетекчилигинде аткарат.

§ 5. Цилиндирлер, алгачтын экраны, май.

68. .Аалгачтын цилиндирин даярдоо, алгачтын экраны жана бөлөк каптаманын тетиктери, эгерде алар өзүнчө челектин ичинде ташылып келсе.Цилиндрлер жана  каптамалык  тетиктер  ташылган майды текшерүү керек. Майдын тешип чыгуучу чыңалуусу 55 кВ дан төмөн эмес, нымдуулугу 20 г/т жогору болууга тийиш.

Эгерде  май өзүнүн чегине туура келбесе, анда каптама бөлүктөрдү  жана тетиктерди  95-100 С  температурада 120 сааттын ичинде кургатыш керек, же  калдык басым 665-1330Па (5-10 мм рт.ст.) болгондо 60саатта кургатылат.

69. 2500 В чыңалуу үчүн мегаомметр менен челеке салыштырмалуу активдүү бөлүктүн каптамалык каршылыгын өлчөө керек (эгерде өлчөөчү өткөргүчтөр бар болсо). Уюл кошкучтун тирөөчтөрү каптамалык каршылыгынын өлчөнгөн маанилери кеминде 2 МОм болушу керек жана эгерде трансформатордун иштетип пайдаланылган иш кагаздарда  башка көрсөтмөлөр жок болсо, активдүү болоттун каршылыгы 0,5 МОм кем эмес болушу керек.

70.Трансформаторго толтура май куюш учун, керектүүөлчөмдө майды даярдаш керек, андан тышкары технологиялык керектөөлөрүчүн кошумча -5% куюлуп  жаткан май көлөмүндө  керектелет.1-тиркемеге ылайык майга карата талаптар.

9-бөлүм. Орнотуу.

71. Куралган бөлүктөрдү орнотуу чиймелердин жана нускамалардын талаптарына ылайык жүзөгө ашырылат. Куралган бөлүктөрдү орнотууда,  чогултуу  учурунда "тартылууга" жол берилбейт.

Орнотуу  белгилөө  жолу менен жасалат. Баардык  түтүк бутакчаларды жана компенсаторлорду орноткондон кийин, бекиткичтерди  катуу тартыш керек. Орнотуу учурунда колдонулган  резина тыгыздагыч  механикалык  бузулуу, жарылуу жана кат кат болуп бөлүнбөш керек.

Туташтыргычты тыгыздоо  учурунда бекиткичтер бүт жээк узундугу боюнча бир калыпта  «кайчылаш» тартылышы  керек.Резина  тыгыздагыч , анын калыңдыгынын 0,7ине чейин кысылганда, катуу бекитуу жетиштүү деп эсептелет.

Эгерде резина тыгыздагыч  оюкка орнотулган болсо, анда бекемдөө туташтырылуучу беттер толук тийгенге чейин жүргүзүлөт.

§ 6. Активдүү бөлүгүн жылчыктандырууну  талап кылбаган  куралган бөлүктөрдү  орнотуу.

72. Куралган бөлүктөрдү орнотуу (кеңейтүүчү, газ реле, өчүрүүчү клапан, көзөмолдөө жана күчтүк кабелдери, манометриялык термометрлер ж.б.) жылчыктандырууга чейин жана андан кийин жүргүзүлүшү мүмкүн.

73. Муздатуу тутумунтрансформатордун  жылчыкдандыруусуна  карабастан орнотууга болот. Орнотуу боюнча көрсөтмө , муздатуу тутумунун  нускамасында көрсөтүлгөн.

74. Үлбүрөк  кабыкчалуу  май  көргөөчуусу бар трансформаторлор үчүн кеңейткичти трансформаторго орнотуудан мурун ийкемдүү кабыкчаны орнотот жана абаны чыгарат, ийкемдүү кабыкчасы бар кеңейткичтин иштетип пайдалануу иш кагазын жетекчиликке алуу менен иш жүргүзүлөт.

75. Майдын жана оромдун температурасынын индикаторлору орнотулган  уяча  же манометриялык термометрдик датчиктер  трансформатордун  майы менен толтурулууга тийиш.

§ 7. Активдүү бөлүгүн жылчыктандырууну талап кылган ,куралган бөлүктөрдү  орнотуу.

76. Жылчыктандыруунун  башталышы  ар кандай тыгындын ачылышы,   айлана-чөйрөдөгү аба  трансформатордун  челегине   кирүү мүмкүнчүлүгүно жол берүү , ал эми аягы  челекти   жылчыксыздандырууболуп саналат.

77. Трансформатордун жылчыктандыруу абалында турган убактысын кыскартуу үчүн  орнотуучу  ишкерсандын  үзгүлтүксүз ишин уюштуруу зарыл.

78. Челектин  ичиндеги иштер квалификациялуу адистер тарабынан жүргүзүлүшү керек. Кийген кийимдери таза, темир бекиткичтери болбошу керек. Эгерде чөнтөктөру  бар болсо, аларда  бөтөн нерселерден тазалоо, сааттарды, шакектерди ж.б. алып салуу керек.Иштеп жатканда жөнгө салынуучу ачкычтарды колдонбоңуз. Иштеп жатканда каптама тетиктерди басууга болбойт. Бекитүүчү элементтердин, шаймандардын жана ыкташтырмалардын саны жумуш аяктаганга чейин жана бүткөндөн кийин эсептелүүгө жана текшерилиши керек.

79. Жылчыктандыруу учурунда трансформатордун активдүү   бөлүгүн нымдуулуктан коргоо үчүн атайын чараларды көрүү зарыл. Жылчыктандыруу   учурунда  каптаманы нымдан коргоо  учун 7 жана 8-тиркемелердин талаптарына ылайык  трансформатордун челегине  кургатылган абаны берүү жолу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

80. Активдүү бөлүгүнүн  каптамасы  толтура  май менен жабылган трансформатордун, майдын үстүндөгү мейкиндикти жылчыктандыруу      кургак аба менен үйлөтпөстөн  20сааттан ашык эмес убакытка жол берилет, 85% дан жогору эмес абанын салыштырмалуу нымдуулугунда.

Челеке  кургак абаны 8-тиркемеге ылайык бергенде трансформаторлор үчүн жылчыктандырууну  төмөндөтүүнүн жалпы убактысы 100 саатка чейин, ал эми агын трансформаторы жана алгачтар үчүн чоң люктардын убактысы ар бири үчүн 3 саатка чейин көбөйтүлүшү мүмкүн.

81. 400 МВА чейинки кубаттуулуктагы 110-220 кВ  чыңалуудагы трансформаторлор үчүн  жылчыктандыруу, челеке кургак аба бербестен  төмөнкү шартарда  талаптар аткарылат:

- активдүү бөлүктүн температурасы 283 К (10 ° C) төмөн болбоого жана май төгүлгөндө атмосфералык абанын шүүдүрүм чекитинин температурасынан бардык  жылчыктандыруу  мезгилинин ичинде кеминде 10 градуска, ал эми жылчыктандырууда кеминде 5 градуска чейин болуш керек;

Табигый экологиялык шарттар температуралык талаптарды камсыз кылбаса, трансформаторду  жылчыктандыруудан  мурун жылытуу керек. Активдүү бөлүктүн температурасы магниттик өткөгүчү  устүңкү моюнтуругуна орнотулган ар кандай термометр (сымаптан башкасы) менен аныкталат. Жылытууга болбогонтрансформаторлор үчүн активдүү бөлүгүнүн температурасын майдын температурасы менен аныктоого болот.

- курчап турган абанын салыштырмалуу нымдуулугу 85% ашпоого тийиш;

- жылчыктандуруунун узактыгы  12 сааттан  ашпаш керек, майы төгүлгөн кезде жана майды агызбаганда 20 сааттан ашпоого тийиш.

Челеке  кургак абаны 8-тиркемеге ылайык бергенде  трансформаторлор  үчүн  жылчыктандырууну   төмөндөтүүнүн жалпы убактысы 100 саатка чейин, ал эми  агын трансформаторлор  жана  алгачтар  үчүн чоң люктардын  убактысы ар бири үчүн 3 саатка чейин көбөйтүлүшү мүмкүн.

82. Чыңалуусу 220 кВга чейинки май менен жарым-жартылай толтурулган трансформаторлордун тетиктерин орнотууда  челектен майды оромду кысып турган шакекчелердин деңгээлинен төмөн агызбастан ишке ашырылышы мүмкүн.

Куралган бөлүктөрдү  орнотуу  учүн майды толук  төгүү челектин ичиндеги бутактанууларды алгач менен туташтырууда талап кылынат,   активдүү бөлүктүн кергич  түзүлүштөрүн иштетип пайдалануу абалга келтирүү зарылчылыгында, ошондой эле сактоо талаптары бузулганда , активдүү бөлүгүн жана кошкуч түзүлүштөрдү текшерүүнү талап кылат.

83. Чыңалуусу 220 кВ жогору болгон трансформаторлордун куралган бөлүктөрүн орнотуу үчүн,  трансформаторлордун  челегинен толук майды төгүш керек, эгерде  трансформатордун  конструкциясы оромоду кысып турган шакекчелеринин астынан бактан майды агызуусуз орнотууга эсептелбеген болсо.

84. Майсыз ташылган  трансформарларда  же майы төгүлгөн  менен иштөөдө төмөнкүдөй жумуштар аткарылууга тийиш:

85. Майсыз ташылган жана азот менен толтурулган  трансформаторлордун челегине  адамдар кирердин алдында 9. пунктта көрсөтүлгөн ыкмалардын бирин колдонуу менен азотту алып салуу керек.

86. Жогорку  чыңалуу алгачындагы  каптама цилиндилер  жана аларга бекиткичтерди, эгерде алар транспорттук абалда  трансформаторлордун челектеринде ташылган болсо  чечүүкерек.

87 Чиймелердин талаптарын сактоо менен, транспортун тетиктерин жана бутактануунун бекиткичтеринин  тетиктерин алып салуу керек.

88. Активдуу бөлүгүнүн,механизминин жана ЖАЖСнын түзүлмөсүнүн электр байланыштарынын  сырткы абалын текшериш керек. ЖАЖСнын түзүлмөсүн  текшеруу учун бир нече жолу кол менен өчүрүп күйгүзүп көрүү керек,атайы коюлган  иштеткич механизм менен.Ошол учурда механизмдин туура иштешин жана тийимдин кыймылдуу жана  туруктуу тийимдин ортосундагы байланыштын  ишенимдуулугутекшерилет, ЖАЖСнын түзүлмөсүнүн нускамасынын көрсөтмөсүнө ылайык.

89. Алгачтарды  орнотуу учурунда,   каптама аралыктарды көзөмөлдөө зарыл:

- «алгачтын тоскучу–алгачтын цилиндри», ал 110-220 кВ алгачтар үчүн 20 мм кем эмес, 500 кВ алгачтар үчүн 30 мм кем эмес болууга тийиш;

-“алгачтын  цилиндри – оромо, каптама тоскучу”, иштетип пайдалануу иш кагаздарынын  талаптарына ылайык келүүгө тийиш , ал эми иштетип пайдалануу иш кагаздарында талаптар жок болсо, 110-220 кВ алгачтар үчүн 20 мм кем эмес жана 30ммдан кем эмес болууга тийиш 500 кВ алгачы үчүн;

- чиймелерде көрсөтүлгөнбашка  каптамалык  аралыктар.

90. Иштетип пайдалануу иш кагаздардын нускамаларын жетекчиликке алуу менен трансформатордун  челегиндеги активдүү бөлүктүн бекитүүчү элементтеринин абалын текшерүү жана жумушчу абалына келтирүү.

91. Оромонун бутактанууларын алгач менен  туташтырууда ийкемдүү кошулмалардын өз ара жана жерге туташтырылган жана агын өткөрүүчү элементтерге карата каптамалык аралыктарын өлчөө зарыл, алар трансформатордун  иштетип пайдалануу иш кагазынын талаптарына ылайык келүүгө тийиш. Бул учурда ийкемдүү байланыштарда тартылуу болбошу керек жана тийим кошулмасынын ишенимдүүлүгү камсыз  болот.  Ийкемдүү кошулмалардын каптамалык аралыктарын текшерүүдө кыска туташуулар учурунда алардын мүмкүн болуучу четтөөлөрүн эске алуу керек. Каптаманын аралыктарын туура өлчөө үчүн ийкемдүү кошулмаларды мүмкүн болушунча оолактатыш керек фазалардын агын өткөрүүчү элементтеринен жана  трансформатордун жерге туташтырылган бөлүктөрүнөн.

Чоюлма түрүндөгү алгачтарды  орнотууда тийме шиш буроого  өзгөчө конүл буруш керек.

92. RIP каптамасы бар жогорку вольттогу алгачтарды  орнотуу. Түздөн-түз  алгачтын  түбүнөн жүк ташуу корпусун жана полиэтилен капкагын алып салгандан кийин, жогорку вольттогу  алгачты  орнотууга даярдап (алгачты даярдоочунун заводтун талаптарына ылайык) жана  трансформатордуорнотуу керек.Эгерде кандайдыр бир себептерден улам алгачты орнотуу кийинкиге калтырылса, анда абанын нымдуулугу 60% дан ашпаган кампада алгачты сактоону камсыз кылуу зарыл. Эгерде алгачты транспорттук корпуссуз жана полиэтилен капкагы жок узак убакытка сактоо зарыл болсо, алгачтарды завод- чыгаруучулардын талаптарына ылайык сакталышы керек. RIP каптамасы бар алгачтарды сактоо үчүн трансформатордук май менен толтурулган атайын жылчыксыз кутуларды колдонуу сунушталат.

93. Жылчыктандыруу учурунда ич ара орнотулган агын трансформатор, алгачтар,алгачтардын каптамалоочу цилиндри, газ чыгаруучу түтүк жана башка бөлүктөр, трансформатордун түзүлүшүндө каралган жана аны ташуу учурунда чечилген тетиктер орнотулууга тийиш.

94.Трансформаторду жылчыктандыруу  боюнча иштер аяктагандан кийин аткаруучулар орнотуу журналына төмөнкү текшерүүлөр жөнүндөмаалыматтарды киргизүүсү керек:

- техникалык  иш кагаздарында  көрсөтүлгөн каптама аралыктары –иш жүзүндөгү аралыктар;

- цилиндрлерди жана алгачтарды  туура орнотуу - иш жүзүндөгү аралыктар;

- активдүү бөлүктүн бекитүүчү элементтеринин абалы;

-ЖАЖСнын тандамал камтылган түзүлмөсүнүн абалы.

95. 80,81 пункттарынын жана 7 жана 8-тиркемелерде талаптарын бузуулар болгон болсо, трансформаторлордун каптамасын  жакшы экенин баалоо үчүн    жылчыктандыруу  аяктагандан кийин алардын нымдуулугун текшерүүго активдүү бөлүгүнө орнотулган  каптаманын үлгүлөрү алынат.

96. Трансформатордун каптамасын  кошумча иштетүү, эгерде талап  болгон учурда, 5-тиркеменин талаптарын жетекчиликке алуу менен трансформаторду  май менен биротоло толтурууга чейин жүргүзүлөт.

97. Кеңейткич челекти трансформаторго  орнотуп жана туташтыргандан кийин майдын температурасына жараша кеңейткич челеке  майдын керектүү деңгээлин коюу керек.

98. Орнотуу  иштери аяктагандан кийин бардык тыгыздоо буюмдарынын  бекиткичтерин бекемдөө, сырдоо иштеринин бузулган жерлерин (анын ичинде бекиткичтерди) 6-тиркемеге ылайык калыбына келтириш керек.

99. Ар бир трансформаторду орнотууда  жана кепилдик мөөнөтүндө техникалык тейлөө үчүн даярдоочунун  ченемине  ылайык камдык   бөлүктөрдүн жыйнактары менен камсыздалат.Орнотуу аяктагандан кийин пайдаланылбаган  камдык  бөлүктөр өткөрүлүп берилген буюмдардын жана материалдардын тизмесин көрсөтүү менен протокол (акты) боюнча Заказчыга өткөрүлүп берилет.

100. Орнотуу  аяктагандан кийин  трансформаторду  башка  курулмага ташуу жана андан аркы  иштетип пайдаланууда  оңдоо иштерин жүргүзүү мүмкүнчүлүгү үчүн  ташууда пайдалануучу тыгындар жана  бекиткичтерди (челектен алынган,алгачтын  түзүлүштөрдүн корпустары, муздатуу  тутумунун болүктөрү  ж.б.) сактоону уюштуруу керек.

10-бөлүк. Трансформаторду май менен толтуруу жана толуктоо

§ 8. Трансформатордуабасыз толтуруу жана май менен толуктоо.

101. Трансформатордуабасыз толтуруу жана май менен толтуруу, эгерде иштетип пайдаланган иш кагаздарда башкасы көрсөтүлбөсө, 110 кВ чыңалуудагы трансформаторду орнотууда жүргүзүлөт.

102. Май толтуруунун же толтуруунун алдында трансформатордун иштеши үчүн зарыл болгон кеңейткич челекти, газ чыгаруучу түтүк жана башка тетиктерди орнотуу зарыл. Кеңейткич челеке май көрсөткүч жана аба кургаткыч орнотулушу керек.

103.Трансформатордун  толтуруу түзмөгүн чогултуп  жана май  түтүгүн  челектин түбүндө жайгашкан  бекиткич арматурага туташтырылат. Май толтуруу түзмөгү менен май толтураарда, май тазалоочу орнотмо менен камсыз кылуу сунушталат. Колдонулган май түтүкчөлөрү алдын ала тазаланып, май менен жуулушу керек.

104. Майсоргучту  иштетип ( май тазалоочу орнотмо), трансформаторго кеңейткич челегине чейин саатына 3 тоннадан ашпаган ылдамдыкта май берүү. Куюлуп жаткан майдын параметрлери 1-тиркеменин талаптарына ылайык келиши керек.

Кеңейткич челектеги  майдын деңгээли  трансформатордогу  майдын температурасына  жараша коюлат, майдын көрсөткүчүндө көрсөтүлөт.

§ 9. Ийилгич кабыгы бар  кенейткич челектер  менен жабдылган трансформаторлорду толтуруу (толуктоо).

105. Тиешелүү нускамалардын талаптарына ылайык  трансформаторго ийилгич  кабыкчасы  бар  кеңейткич челектер орнотулат.

106. Кенейткич челектин  көлөмүнүн 2/3 деңгээлине чейин алдын ала толтуруу  керек.

107. Трансформатордун челегинин   капкагынын деңгээлине чейин май менен толтуруу (толуктоо).

108. Кеңейтүүчү челекти  орнотуу үчүн  түтүк өткөргүчтүн  тутумунун түзмөгүн чийме боюнча чогултуу жана трансформаторго май толтуруп  газ реледен абаны чыгаруу. Кеңейтүүчү челектеги  майдын керектүү деңгээли,трансформатордогу майдын температурасына жараша орнотулат.

109.Челектеги аба чыгаргычтагы тыгынды ачуу жана анын куралган бөлүктөрүндөгү жана трансформатордогу жабык көңдөйлөрүндө калган абаны чыгаруу, 12 саат май тургандан кийин челектеги абанын жоктугун кайра текшерүү. Эгерде кеңейткич челектен абаны чыгаргандан  кийин, майдын деңгээли талап кылынган деңгээлден төмөн түшүп кетсе, майды кайра толтуруу керек.

110. Трансформатор  толук май менен толтурулбаса, майды толтуруу челектин үстүндө жайгашкан же кеңейткич челекте орнотулган түтүк менен толтурулат. Майды толуктап куюда 103 жана 109-пункттардын негизиндеаткаруу керек.

111.Үлбүрөк кабыкчалуу коргоочу менен жабдылган  трансформаторлорду аба жок толтургандан (толуктоодон) кийин, трансформатордун  челегиндеги майдын  газдарын чыгаруу  керек.

112.Трансформатордун челегинен  майдын үлгүсүн алуу жана анын 1-тиркеменин талаптарына шайкештигин текшерүү керек.

§ 10. Трансформаторлорду аба жок толтуруу.

113. Аба жок толтуруу жана трансформаторду май менен толуктоо чыңалуусу 110 кВ классындагы трансформаторлорду  орнотуу  учурунда болот (эгерде аба жок толтурууга шилтеме болсо),челектер калдык басымы  665 Па  (сымаптык мамычанын 5 мм)  дан төмөн болбогондо, андан тышкары 220кВ чыңалууга жана  андан жогору бардык түрлөрдөгүтрансформаторлорго жана кубаттуулуктарга эсептелген.

114. Трансформаторлордун сыртына орнотулган  жүктөлүш астында жөнгө салуу(РПН) түзүлүштөрүндө  аба жок толтуруу түзмөгү бирдей басымдын сакталышын камсыз кылат.

Мындай түзмөктү ишке ашыруу, өчүрүп- күйгүзүүчү түзүлүштөрдү орнотуу нускамасында келтирилген.

115. Чөмүлүүчү жүктөлүш астында жөнгө салуу(ЖАЖС) түзүлүштөрү менен трансформаторлорду абасы жок толтуруу түзмөгүтрансформатордун челегинде, тийим кошкучтун челегинде, тийим кошкучтун челкабыгындагы боштукта жана  ташууга ылайыкталган тыгындарда бирдей басымдын сакталышын камсыз кылууга тийиш, эгерде бул жүктөлүш астында жөнгө салуу(ЖАЖС) түзүлүшүнүн нускамасында каралган болсо.

§ 11. Аба жок түзмөгүн чогултуу.

116. Челеке  калдык басымын өлчөөчү  алетти (боштук өлчөгүч) орнотуш керек.

117. Абасы жок толтуруу түзмөгүн 1-сүрөткө ылайык чогултуу керек.

Абасы жок түтүк менен (ички диаметри 50 мм кем эмес, толук  боштукка туруштук бере турган) трансформатордун  челегин аба соргуч менен трансформатордун челегинин үстүндөгү бекиткич арматура  аркылуу туташтырыш керек. Трансформатордун  челеги мнен  аба соргучтун ортосуна 1-сүрөттө ылайык технологиялык абасы жок челекти орнотуу керек.

Трансформатордун челегинин капкагына  газ релесинин бекиткич арматурасы түтүгү менен жана башка курамдык бөлүктөрдү орнотууда , трансформатордун челегин жылчыктандыруу талап кылынат.

118. Трансформатордун челегинин  жылчыксыздыгын текшеруу керек, ал үчүн аба соргучту күйгүзөт, боштук түтүктүн бекиткич арматурасын ачыш керек жана челекте 665Па ашык эмес калдык басымды түзөт, андан кийин боштук түтүктүн бекиткич арматурасын  жабат,аба соргучту токтотот жана трансформатордун  челегиндеги  калдык басымды жазуу керек.

Трансформатор  жабылган абалда  1 саат тургандан кийин,трансформатордун челегиндеги  калдык басымды кайра өлчөө керек.          Трансформатор жылчыксыз деп эсептелинет, эгерде ошол учурда калдык басым  көбөйүп  665 Па(5мм сым.мам.) ден ашпаса.

1 сурот. Боштуктун жана толтуруунун түзмөгү

1 – трансформатордун челеги,

2. – бекиткич арматура,

3 – калдык басымды өлчөгөн алет,

4 – технологиялык челек  көлөмү-0,3м³,

5 – аба соргуч

6 – газды тазалоо орнотмосу.

119. Май куюудан мурун  челекти абадан бошотуу керек. Трансформаторду  абадан бошотуу  үчүн калдык басым  20сааттын ичинде 665 Па дан ашпаш керек. Трансформаторду абадан бошотуу , трансформаторду орнотуу  май төгүлбөстөн жүргүзүлөт жана  басуу шакекчелеринин денгээлинен  төмөн   болот ,2 сааттын ичинде калдык басымы 665Па(5 мм рт.ст.) ашпаш керек.

120. Толтуруу  түзмөгүн чогултуу. Толтуруу  түзмөгүн чогултуп жана майдын түтүгүн  бекиткич арматурага  туташтырыш керек, анткени челектин түбүндөгү майды төгүү үчүн.Майдын түтүктөрү, май өткөрбөгөндөй тыгыз болушу керек, алдын ала тазаланып, май менен жуулушу керек. Толтуруу түзмөгүндө майды механикалык аралашмалардан тазалоо үчүн  жылчыксыз чыпкаларды орнотуу сунушталат. Май куюу үчүн газдарды тазалоочу  түзмөктөрдү колдонуу керек.

Трансформаторлордун  сыртына орнотулган  жүктөлүш астында жөнго салуу(ЖАЖС) түзүлүшторүндө  майды  куюнун өзгөчөлүктөрү атайын нускамаларда көрсөтүлөт.

§ 12. Май менен толтуруу

121. 1-тиркемеге ылайык мүнөздөмөсү бар,челектеги  калдык басымы 665па (5 мм сым.мам.) ашпаган газсыздандырылган май куюлуш керек. Куюлуп жаткан  трансформатордун  майы 318к (45 С) төмөн эмес температурага чейин ысытылышы керек. Бул учурда, май менен камсыз кылуу ылдамдыгы чектелбейт.

122. Майдын денгээли 250-300мм трансформатордун  челегинин капкагынын деңгээлинен төмөн  болгондо, май куюуну токтотуп, 12 сааттын ичинде май мейкиндигин  абадан бошотот, бардык курамдык бөлүктөрдү, бош мейкиндиктерди,трансформатордун жабык көңдөйүндө жана андан кийин май куюуну улантыш керек, талап кылынган ченемдерге чейин.

123.  Калдык басым бар учурда трансформаторго май куюну 119 чу орун белгисине ылайык  уланта берет, технологиялык боштук челектин май көрсөткүчүндө май пайда болгонго чейин .Боштук түтүгүн ажыратыш керек.

Трансформатордун челегиндеги басымды каттаган мановакуумердин көрсөткүчү боюнча кайра толтурууну көзөмөлдөө керек. Бул учурда челектеги ашыкча басымга каршы коопсуздук каражаттары жумушчу абалга келтирилиши керек.

124. Кеңейтүүчүнү орнотуу үчүн түтүктөр тутумунун түзмөгүн чийме боюнча чогултуп жана газ реледен абаны чыгарып , трансформаторго май толтуруш керек.Кеңейтүүчүдөгү майдын керектүү деңгээлин трансформатордогу майдын температурасына жараша орнотуш керек.

125. 110-220 кВ чыналуудагытрансформаторлоруна  май толтуруу, алгачтарды орнотуу,  майды токтотпостон жүргүзүлот, 123, 124-пункттардын талаптары аткарылат, андан кийин челектеги майды жабык циклде газдарды жок кылуу.

126. Челектеги жана куралган бөлүктөрдөгү  аба чыгаруучу тыгындарды ачып, калган абаны чыгарыш керек.

127. Майдын үлгүсүн алып жана анын мүнөздөмөлөрүн 1-тиркеменин талаптарына шайкештигин текшерүү.Газдардан тазалаган майдын үлгүлөрүн алууда үлгү алынган майдын аба менен тийүүсүн болтурбоо боюнча чараларды көрүү зарыл. Бул талапты камсыз кылуу үчүн атайын жылчыксыз май жыйгычтарды, шприцтерди ж.б.колдонуу  керек.

128. Эгерде муздатуу  тутумун иштетип пайдалануу  башкаруусу башкача каралбаса, муздатуу тутуму челек менен бирге толтурулат.

11-бөлүм. Сыноо жана тууралап жөндөө

129. Трансформаторду  чогулткандан  кийин майдын  тыгыздыгын сыноодон өткөрүү керек.

Үлбүрөк кабыкчалуу май коргоочусу бар трансформаторду сыноо, ийкемдүү кабыкчанын ичинде 10 кПа (0,1 кгс/см2) ашыкча аба басымын түзүү жолу менен жүргүзүлөт.

Калган трансформаторлорду  сыноо,  кенейткичтин  май үстүндөгү мейкиндигинде 10 кПа (0,1 кгс/см²) азоттун же кургак абанын ашыкча басымын түзүү жолу менен жүргүзүлөт.

Сыноодо трансформатордун челегиндеги  майдын температурасы, 110 кВ чейинки жана ошону менен бирге   283К° (10С°), калгандары үчүн 293К° (20С°) төмөн эмес болушу керек. Сыноонун  узактыгы 3 сааттан кем эмес. Сыноо учурунда аба кургаткыч ажыратылышы керек. Оодаргычты  карап көрүп текшерүүдө май акпаса, май  өткөрбөйт деп эсептелет.

Майдын тыгыздыгын текшерүүдө бир эле учурда жогорку чыңалуудагы алгачтардын  үстүнкү  жылчыксыздык түйүндөрүнүн  ишке жарамдуулугун көзөмөлдөө зарыл.

130. Трансформаторлордун челегиндеги майдын 1-тиркеменин талаптарына шайкештигин, ал эми тийим кошкучтун челегиндеги майдын  жүктөлүш астындагы жөнгө салуу(ЖАЖС) түзүлүштүн нускамасынын талаптарына шайкештигин текшерүү.

Чыңалуусу 110 кВ жана андан жогору болгон трансформаторлор  жана баардык  блоктук өздүк керектөөлөр трансформаторлору   үчүн   чыңалууга  кошуунун алдында  майда эриген газдардын хроматографиялык анализи жүргүзүлүүгө тийиш.

131. Төмөн чыңалуудагы  курулай иштегендеги жоготууларды  түзмөктөр менен өлчөнөт, өндүрүүчү-заводдо сыноо учурунда кандай өлчөөлөр жасалган жана берилген чыңалуунун жыштыгы жана чоңдугу кубөнаамага ылайык келиши керек.

Курулай иштегендеги  жоготууларды  бардык сыноолордун жана өлчөөлөрдүн башталышында,трансформаторлордун  оромдоруна туруктуу агын берилгенге чейин өлчөнөт.

Үч фазалуу  трансформаторлор  үчүн салыштырмалуу фазалык жоготуулары кубөнаамадагы фазалык көрсөткүчтөрдөн 5% ашык айырмаланбашы керек.

Бир фазалуу трансформаторлор үчүн алынган жоготуулардын ортосундагы айырма кубөнаамадагы  маанилерден 10% ашпоого тийиш.

Көрсөтүлгөндөн ашкан четтөөлөр өндүрүүчү-завод  менен макулдашылышы керек.

132. Жүктөлүш астында жөнгө салуу түзүлүшүнүн (ЖАЖС) жана дүүлүктүрбөстөн бутактамаларды өчүрүп күйгүзүү (ДӨК) түзүлүштөрүн текшерүү, тиешелүү нускамаларга ылайык жүргүзүлүшү керек.

133. Санды  көбөйтүүчүнү бардык  өчүрүп күйгүзүүнүн баскычынан  текшерүү керек.Өлчөнгөн санды көбөйтүүчүнүн өлчөмү , чектелген чоңдуктагы чыңалуудан  эсептелген санды көбөйтүүчүнүн айырмасы 2%тен ашпаш керек. Жүктөлуш астында жөнгө салуусу (ЖАЖС) бар трансформаторлор үчүн,санды көбөйтүүчүсүнүн айырмасы жөнгө салуу баскычынын маанисинен ашпоого тийиш.

134. Трансформатордун  кубөнаамасында  көрсөтүлгөн оромдордун туруктуу агындын каршылыгын өлчөө. Жүктөлүш астында жөнгө салуу (ЖАЖС)жана дүүлүктүрбөстөн бутактамаларды өчүрүп күйгүзүү(ДӨК) түзүлүштөрү бар трансформаторлор үчүн туруктуу агындын оромунун каршылыгын өлчөөдөн мурун бүт диапазондо түзүлүштүн кеминде 3жолу өчүрүп күйгүзүү,  кайталануучу иш жүрүштү аткаруу зарыл. Бир эле температурада ар кандай фазалардын бирдей бутактарынан алынган үч фазалуу трансформаторлордун каршылык маанилери бири-биринен 2% дан ашык айырмаланбашы керек. Конструкциялоонун өзгөчөлүктөрүнөн улам трансформатордун кубөнаамасында 2%дан ашык айырмачылыктар жөнүндө жазуу камтылса, анда кубөнаамада көрсөтүлгөн дал келбөөчүлүктүн чондугун жетекчиликке алуу зарыл. Бир фазалуу трансформаторлордун каршылыктарынын алынган маанилери трансформаторлордун кубөнаамада көрсөтүлгөн маанилерден 5% ашык айырмаланбашы керек.

135.Трансформатордун  каптамалык мүнөздөмөлөрүн өлчөө (R60 жана tgδ). Каптаманын мүнөздөмөлөрү завод-өндүрүүчүсүндө  колдонулган түзмөктөр боюнча жана кошумча каптамалоочу жери боюнча өлчөнөт.

Оромдун  каптамасынын  мүнөздөмөлөрүн өлчөө , каптаманын  тепературасынан кем эмес жүргүзүлүүгө тийиш:

10 С° - чыңалуусу 150 кВ чейинки трансформаторлор  үчүн;

20 С° - 220-500 кВ чыңалуудагы трансформаторлор  үчүн.

Оромдордун  каптамалык  каршылыгы 2500 В чыңалуудагы мегаомметр менен өлчөнөт.

Орнотуу учурунда өлчөнгөн каптаманын каршылыгы R60 жана кубөнаамында берилген өлчөө температурасына чейин түшүрүлгөнкаптаманын каршылыгы,трансформатордун  кубөнаамасында көрсөтүлгөн мааниден 50% кем болбошу керек.

Кубөнаамалык температурага келтирилген 1% га барабар же андан аз tgδ каптамалык маанилер,кубөнаамалык маанилер менен салыштырбастан канааттандырарлык деп эсептелет.

Каптаманын мүнөздөмөлөрдүн натыйжалары 9-тиркемеге ылайык бааланат.

136. Zk кыска туташуу каршылыгын өлчөө. Жүктөлуш астында турган чыңалууну жөнгө салуучу трансформаторлор үчүн Zk негизги жана эки четкибутактамаларда өлчөнөт. Ишке киргизүүдө Zk мааниси негизги тармактагы трансформатордун кыска туташуу чыңалуусу (Uк ) менен аныкталган мааниден 5% ашпоого тийиш.

Баардык трансформаторлор үчүн Zk кыска туташуу каршылыгын өлчөө сунушталат. Zk өлчөөлөрү трансформатордун оромдору аркылуу кыска туташуу агындары өткөндөн кийин иштөө учурунда алардын абалын көзөмөлдөө үчүн баштапкы маалыматтарды алуу максатында жүргүзүлөт.

137. 2500В чыңалуудагы мегаомметр менен челеке карата активдүү бөлүктүн каптамасынын каршылыгын өлчөйт (өлчөө өткөргүчтөрү бар болсо). Трансформатордун иштетип пайдалануу иш кагаздарында башкача каралбаса, уюл кошкучтун тирөөчүсүнүн каптамасынын өлчөнгөн каршылыгы маанилери 2 МОм кем эмес, ал эми активдүү болоттун каршылыгы 0,5 МОм кем болбошу керек.

138. Бул тутумду иштетип пайдалануу боюнча колдонмосуна ылайык, муздатуу тутумуна сыноо жүргүзүп жана жөнгө салуу керек.

139. Трансформатордун  газдан коргоосун жөнгө салуу керек.

Үлбүрөк кабыкчалуу коргоочусу бар трансформаторлорго орнотулган газ релесинин иштеши, газ релесинин нускамаларына ылайык текшерилет. Үлбүрөк кабыкчалуу коргоочу бар трансформаторлорго орнотулган газ релесинин иштешинтекшерүүдө, ага аба киргизүү жолу менен текшерүүгө тыюу салынат.

Газ релесине май толтуруу, бекиткич арматураны кеңейткич тараптан жайдан ачуу менен жүргүзүлөт.Бул учурда газ релесинин газ чыгаруу тыгыны ачык болушу керек.

Газ релесине коюлган чектин чоңдугу трансформатордун пайдалануу иш кагаздарынын талаптарына ылайык келиши керек. Эгерде пайдалануу иш кагаздарында көрсөтмө жок болсо,анда коюлган чекти эң жогору сезгичтике туура келген чоңдугун кабыл алынат, эгерде реле,муздатуу тутумунун электр соргучтарын күйгүзүп, өчүргөндө иштеп кетүүсүн болтурбоо керек.

140. 1000 В 50 Гц чыңалуудагы трансформаторго орнотулганкөзөмөлдөп өлчөөчү коргоо аппаратурасынын чынжырлардын каптамасын 1 мүнөттун ичинде сыноодон өткөрүү керек, манометрдин термометринин туташтыргычтары ажыратылган учурда. 750 В 50 Гц чыңалуудагы ТКП тибиндеги манометрдик термометрлердин каптамасын 1 мүнөттун ичинде сыноодон өтөт.

141. Завод-өндүрүүчүлөрдүн тиешелүү нускамаларын жетекчиликке алуу менен көзөмөлдөп өлчөө аппаратурасын текшерүүлөрдү жана сыноолорду жүргүзөт.

142. Тиешелүү нускамаларды аткаруу менен  ич ара орнотулган агын трансформаторлорду текшерүү керек.

143. Алгачты  жасап чыгаруучу –заводтун нускамасына таянып, өлчөөчү чыгыштары менен жабдылган жогорку чыңалуудагы алгачтарды текшерүү жана сыноо өткөрүлөт.

144. Чектелген чондуктагы чыңалуудагытрансформаторду  сыноодон өткөрүүнүн алдында орнотуу жөнүндө, сыноолорду жүргүзгөн жөнүндө  техникалык протокол(акт) түзүлүшү керек жана   орнотуучу уюмдун өкүлдөрү тарабынан пайдаланып колдонуу,  сыноону өткөрүүчү, жана даярдоочу ишкананын шеф- инженери (эгерде орнотуубоюнча көзөмөл камсыз кылынса) тарабынан кол койулушу керек.

12-бөлүм.Иштетип көрүү жана иштетип пайдаланууга берүү.

145. Эгерде  каптаманын мүнөздөмөлөрдү өлчөө  жана акыркы текшеруу 3 айдан ашык убакыт өтсө, трансформаторду  иштетип көрүүнүн алдында төмөнкүлөр зарыл:

- кайталап өлчөө жана текшерүү  төмөнкү  орун белгилерге  ылайык 130 жана 135;

- бүткүл диапазондо түзүлүштүн үчтөн кем эмес өчүрүп күйгүзүү циклинен кийин жүктөлүш астында жөнгө салуу(ЖАЖС) жана дүүлүктүрбөстөн бутактамаларды өчүрүп күйгүзүү(ДӨК) түзүлмөлөрдүн  оромдорунун туруктуу агындын каршылыгын өлчөө;

- трансформатордун майындагы эриген газдарга хроматографиялык анализ жүргүзүү.

146. Бардык термометрлердин көрсөткүчтөрүн жана  кеңейткичтеги  майдын деңгээлинин трансформатордун челегиндеги майдын температурасына дал келүүсүн текшерүү.

147. Ажыратуу клапандын, муздатуу тутумунда май түтүгүндөгү бекитүү арматуранын жана газ релесин, газ релесинде абанын жоктугуна ынаныш керек. Жүктөлүш астында жөнгө салуу (ЖАЖС) жана дүүлүктүрбөстөн өчүрүп күйгүзүү(ДӨК) түзүлмөлөрдүн , челектин жерге туташтырылганын, трансформатордо бөтөн нерселердин жоктугун жана майдын акпаганын баарынын абалынын көрсөткүчүнүн  шайкештигин текшерүү керек.Агын трансформатордун  пайдаланылбаган экинчилик оромосун  кыска туташтырыш керек.

148. Долбоор боюнча  трансформатордун  коргоо тутумуна кирген чубалгы алгачты жана ортомдун разряднигин,  ашыкча чыңалууну  чектегичтерди  текшериш керек.

Үч оромдуу  трансформатордун (автотрансформатордун) пайдаланылбаган төмөнкү жана орто чыңалуудагы оромдору  жылдыздуу же үчтүк түзмөктө туташтырылууга тийиш жана ар бир фазанын жерге кирүүсүнүн ортосуна туташтырылган  алгачтар же разряддагычтар же ашык чыңалууларды чектегичтер менен корголушу керек. Үч бурчтуктун чокуларынын бирин же нейтралдуу жылдызды жерге туташтыруу аркылуу, биринчи кезекте магниттик өзөктөн жайгашкан пайдаланылбаган төмөнкү чыңалуудагы оромдорду коргоого болот.

Эгерде аларга узундугу 30 мден кем эмес жана жерге төшөлгөн жердетилген кабыкчасы же  зоот каптамасы  бар кабелдик  чубалгы  туруктуу туташтырылса, колдонулбаган оромдорду  коргоо талап кылынбайт.

149. Бардык берилген коргоолордун иштешин текшерүү керек.

Текшерүү иш кагаздары түзүү менен тааризделишет.

150. Трансформаторду  кошуу  үчүн,  өчүрүү үчүн  иштетилген коргоочуларды кошуш керек.Газ релесинин белги берүүчү тийимдерин    кошуп, белгисин өчүрүүгө  коюш керек.35-110-500 кВ  трансформаторлорүчүн  май куюлгандан (толтурулгандан) кийин 12 сааттан эрте эмес трансформаторду  күйгүзүү керек.

151. Трансформатордун  абалын угуу жана байкоо үчүн 30 мүнөттөн кем эмес чектелген чыңалууда бош ылдамдыкта бир жагынан (жогорку, орто же төмөнкү чыңалуу) күйгүзүш керек Д жана ДЦ түрүндөгү муздатуу тутуму бар трансформаторлорду, трансформаторлордун иштегенин  угуу үчүн, желдеткичтерди өчүрүп, трансформаторлорду  иштетүүгө жол берилет.

Муздатуу  тутумун күйгүзүүдө,  муздатуу тутумунун жана трансформатордуништетип пайдалануу иш кагаздарын кошумча жетекчиликке алуу керек.

Магниттештирүүчү  агындын  жогорулашынан коргоонуну тууралап коюну текшерүү үчүн  трансформатордучектелген чыңалууга чейин бир нече жолу (3-5 жолу)  кошобуз.

152. Эгерде угуунун жана сыноонун натыйжалары канааттандырарлык болсо, коргоонуну иштөө абалына которуу, ал эми трансформаторду жүктөп күйгүзүүгө жана ишке киргизүүгө болот. Өлчөөлөрдүн жана сыноолордун натыйжалары протокол (акты) менен таризделет.

153. Трансформаторлорду  иштетип пайдалануу, иштетип пайдалануучу иш кагаздардын  жыйнагына киргизилген,  иштетип пайдалануу боюнча колдонмодогу көрсөтмөлөргө ылайык жүргүзүлөт.

§ 13. Иштин алгачкы мезгилиндеги кошумча көрсөтмөлөр.

154. Майдын үлгүлөрү ушул нускамага ылайык иштетилген бардык трансформаторлордон  алынууга тийиш.

- баардыгы ишке киргенден кийин, 10 күндөн кийин, 1 айдан кийин, 500 кВ трансформаторлордон  кошумча 3 айдан кийин, майдын үлгүлөрү алынат.

Андан ары, белгилүү бир  трансформатор  үчүн завод- өндүрүүчүнүн нускамасына жана электр жабдууларын сыноолордун көлөмдөрү жана ченемдеринин талаптарына ылайык.

Алынган майлар 1-6 пункттарга, 1- тиркеменин 1-таблицасына ылайык текшерилиши керек.

Эгерде май абалынын начарлашынын белгилери  иштетип пайдалануунун алгачкы мезгилинде байкалса, анда завод- өндүрүүчүгө кайрылуу керек.

155. Трансформаторлук майдагы эриген газдарга хроматографиялык анализди төмөнкү мөөнөттөрдө жүргүзөт:

- кубаттуулугу 60 МВАдан аз болгон 110 кВ чыңалуудагытрансформаторлор  6 ай иштегенден кийин;

- кубаттуулугу 60 МВА жана андан көп болгон 110 кВ чыңалуудагы трансформаторлор жана бардык 220-500 кВ чыңалуудагытрансформаторлор  биринчи 3 күн ичинде, бир айдан кийин, 3 ай, 6 ай иштегенден кийин.Андан ары электр жабдууларын сыноонун көлөмүнө жана ченемдерине ылайык.

156. Бир жыл иштегенден кийин бардык тыгыздалуучу ажырымдардын  бекиткичтерин бекемдөөнү аткаруу керек.

1-тиркеме

Даярдалган жаңы майлардын сапатына талаптар,

жаңы электр жабдууларына куюу үчүн

§ 1. Трансформатордук  майларына талаптар

1. Толтуруу же толуктоо үчүн даярдалган  трансформатордук  майы 1-таблицадагы талаптарга жооп бериши керек.

1-таблица

Эскертүү:

* Эгерде конкреттүү трансформатордун нускамасында башка талаптар жок болсо.

** Арктикалык мунай АГК колдонуу менен, бул көрсөткүчтүн мааниси мунай маркасындагы стандарт менен аныкталат.

*** Бул көрсөткүчтү Карл Фишер ыкмасы же хроматография ыкмасы менен аныктоого жол берилет.

**** Эгерде эксплуатациялык документтерде башкача каралбаса

***** * * * * * Арктика майына (АГК) куюлган трансформаторлор.

2. Трансформаторлорду толтуруу жана толуктоо үчүн пайдаланылуучу майдын ар бир партиясында май берүүчүнүн стандарттын талаптарына шайкештигин тастыктаган сертификаты болууга тийиш.

Орнотуп жаткан жерде май бар болсо, 1-таблицага ылайык текшерилет.

Трансформатор  жасоочу- заводдон келген май, трансформаторго (транспорттук цистерналардан же технологиялык идиштерден) кайра куюлат жана пункттарга ылайык текшерүүдөн өтөт. 1-7 таблица1.

Үлбүрөк кабыкчалуу коргоо менен жабдылган трансформаторлорду толтуруу учурунда жана андан кийин май 1-таблицанын 10-пунктунун талаптарына ылайык келүүсүн камсыз кылуу үчүн газдын курамына кошумча текшерилиши керек.

3. Толтуруунун алдында газсыздандыруу орнотмонун чыгуучу жеринде майдагы эриген газдарга хроматографиялык анализ жүргүзүү сунушталат.

4. Трансформатор орнотулган өлкөдө колдонулуп жаткан мамлекеттер аралык жана улуттук стандарттардын ченемдерине жана ыкмаларына ылайык майдын параметрлерин текшерүүгө жол берилет.

§ 2.Трансформатордук  майларынын колдонулушу.

5. Трансформатордук майларды электр жабдууларында колдонуу чөйрөсү 2-таблицада келтирилген.

2-таблица

Майларга техникалык талаптарды аныктаган май завод-өндүрүүчүлөрдүн иш кагаздарынын талаптары жабдууларды  иштетип пайдаланууну жана техникалык тейлөөнү уюштуруунун стандарттык чектөөлөрүндө жана талаптарында келтирилген.

6. Трансформатордук  майлар (коммерциялык жана жаңы) аларга карата колдонулуучу ченемдик  иш кагаздардын талаптарына жооп бериши керек. Кычкылданууга каршы туруктуулугу жогору майларды колдонуу эң жакшы.

7. Электр чордондоруна жана тармактарына берилүүчү жаңы майлардын негизги сапат көрсөткүчтөрүнүн маанилери, чийки мунайдан дистилляциялоо жана тазалоо жолу менен алынган, трансформаторлордо жана өчүргүчтөр үчүн арналган, пайдаланылбаган  мунай электр каптамалык майларды канааттандырууга тийиш.

8. Ар кандай үлгүдөгү майларды колдонуу чөйрөсүнө ылайык, аралаштырбастан сактоо жана колдонуу сунушталат.

9. Электр жабдууларын иштетип пайдалануунун кепилдик мөөнөтүнүн ичинде майлар менен бардык операциялар (толуктоо, алмаштыруу, кошумчаларды киргизүү ж.б.) электр жабдууларын завод-чыгаруучу менен макулдашылууга тийиш.

10. 2-таблицада көрсөтүлбөгөн  трансформатордук майлардын жаңы үлгүлөрн колдонуу зарыл болгон учурда аларды пайдалануу жана аралаштыруу тартиби, май толтурулган электр жабдууларын  завод-чыгаруучу жана (же) адистештирилген эксперттик уюм тарабынан аныкталышы (макулдалышы) керек.

§ 3. Майларды аралаштыруунун тартиби.

11. Аралаштыруу үчүн арналган жаңы майлар ченемдик  иш кагаздардын талаптарына жооп бериши керек.

12. МЭК 60296:2012 эл аралык спецификациясына ылайык атайын арктикалык майларды (АГК,МВТ,МВ) башка трансформардук майлар, ошондой эле ата мекендик жана импорттук ар кандай класстагы трансформатордук майлар менен аралаштырууга жол берилбейт.

13. Ушул тиркеменин 12-пунктунда көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, 2-таблицада келтирилген трансформатордук майларды каалаган катышта аралаштырууга жол берилет.

14. Ар кандай колдонуудагы майларды аралаштырууда (2-таблицаны караңыз) аралашманы эң төмөнкү чыңалуу классындагы электр жабдууларында гана колдонууга болот. Электр жабдууларына куюуга арналган даярдалган майлардын аралашмасынын сапаттык көрсөткүчтөрү ушул жетектөөчү иш кагаздын 1-тиркемесинин 1-таблицасынын талаптарына жооп бериши керек.

2-тиркеме

(Сунушталат )

Негизги технологиялык жабдуулардын тизмеси,

алеттер, жабдуулар жана колдонулган материалдар

трансформаторлорду  орнотууда

3 таблица.

Орнотуу учурунда колдонулган жабдуулар жана  алеттер

3- тиркеме

6-35кВ алгачтарды сыноо

өнөр жай жыштыгы

Сүрөт 2. 6-35 кВ алгачтарды сыноо схемасы

бир мүнөттүк электр жыштыгы чыңалуу менен

1 - агын өткөрүүчү төөнөгүч

2 –зым чыны

3 - технологиялык  челек

4 - трансформатордук май

5 - аба чыгаруучу тығын

4- таблица

Алгачтардын чыңалууларын сыноо

1. Алгачтардын  ички бөлүгү 35 кВ кем эмес тешип чыгуучу чыңалуудагы май менен толук толтурулууга тийиш.

2. Алгачты май менен толтурганда, абаны чыгаруучу тыгындын 5-позициясы аркылуу абаны чыгарыш керек.

4- тиркеме

Трансформаторлордун активдуу бөлүгүн же челектин алынуучу бөлүгун көтөрүп   текшерүү

1 - бөлүм Текшерүү  жүргүзүүнүн талаптары жана шарттары

1.Челектин алынуучу бөлүгүн же  трансформатордун активдүү бөлүгүн көтөрүү менен текшерүү,трансформаторду сактоодо, ташууда жана орнотууда трансформатордун  челегинин ичинде, бузулууга алып келиши мүмкүн болгон бузуулар аныкталган учурда жүргүзүлөт. Текшерүү деп трансформаторду ачуудагы жалпы жумуштар, кароо, текшерүү, байкалган көйгөйлөрдү жоюу жана жылчыксыздандыруу боюнча иштердин жыйындысы түшүнүлөт.

2. Челектин алынуучу бөлүгүн же трансформатордун  активдүү бөлүгүн көтөрүү менен текшерүүнүн узактыгы жана шарттары ушул жетектөөчү иш кагаздын 6-пунктуна ылайык келүүгө тийиш. Трансформатордун каптамасын  чаңдан, бөтөн нерселерден жана жаан-чачындан коргоого өзгөчө көңүл буруу керек.

Текшерүүгө  зарыл шарттар түзүлүшү керек, жабык жайларда жүргүзүү сунушталат. Эгерде жабык  жайлар жок болсо, үстүнкү жана капталынан активдүү бөлүгүн жаап турган чатыр  орнотуш керек.

2-бөлүм. Иштин көлөмү жана ырааттуулугу

3. Челектин  рамкасынын туташтыргычка карата  түздүгүн  карап, трансформатордун  деңгээлине  орнотулат.

4. Трансформатордун  челегинин  активдүү бөлүгүнүн же чечилүүчү бөлүгүнүн сынуусуна жол бербөөчү тетиктерин жана бөлүктөрүн  чыгарып салуу керек.

5.Текшерүүдө алгачтардын цилиндри жана электр картондон жасалган каптамасы бар экрандарын,алгачтын каптамаланган түтүктөрүн майдын ичинде же  жылчыксыздандырылган таңгак менен сактоо керек.

6.Челектин активдүү бөлүгүн бекитүү үчүн түзүлүштөрдү трансформатордун челегинин  активдүү бөлүгүн же чечилүүчү бөлүгүн көтөрүүгө тоскоолдук кылбаган абалга келтириш керек.

7.Жүктөлүш астында жөнгө салуу(ЖАЖС) жана дүүлүктүрбөстөн бутактамаларды өчүрүп күйгүзүү(ДӨК) түзүлүштөрдүн алынып салынган иштеткичти жана каптамалыквалы фаза боюнча белгилениши керек. Текшерүүдө жүктөлүш астында жөнгө салуу(ЖАЖС) жана дүүлүктүрбөстөн бутактамаларды өчүруп күйгүзүү(ДӨК) түзүлүштөрдүн алынып салынганкаптамалуу октолгоочторду майда же жылчыксызтандырылган  таңгакта сакталууга тийиш.

8. Оромдордун чыгыштарынын бекитилишин текшерүү керек. Трансформатордун челегинин активдүү бөлүгүн же чечилүүчү бөлүгүн көтөрүүгө тоскоол болбошу үчүн оромдун чыгыштары ажыратылып, байланууга тийиш.

9. Эгерде алар трансформатордун челегинин активдүү бөлүгүн же чечилүүчү бөлүгүн көтөрүүгө тоскоолдук кылса, челектин активдүү бөлүгүнүн жерге туташтыргычын жана агын трансформаторлорунун чыгыштарын  ажыратуу керек.

10. Трансформатордун  челегинин  капкагын же чечилүүчү  бөлүгүн көтөрүүдөн мурда,  иштетип пайдалануунун иш кагаздарынын көрсөтмөлөрүн сактоо менен жүктөлүш астында жөнгө салуу(ЖАЖС) түзүлмөсүн бекитүүчү элементтерин челектен бошотуп жана аны активдүү бөлүгүнө түшүрүү керек.

11. Капкакты алып, активдүү бөлүгүн көтөрүп же челектин чечилүүчү бөлүгүн алып салуу керек. Челектин капкагын же чечилүүчү бөлүгүн бошоткондо болтторду бириктиргичтин бүткүл периметри боюнча тегиз бошотуп алуу зарыл. Көтөрүү трансформатордун өлчөмдүү чиймесинде көрсөтүлгөн көрсөтмөлөргө так ылайык жүргүзүлүшү керек. Көтөрүп жатканда челек менен активдүү бөлүктүн ортосундагы жылчык бүт периметр боюнча бирдей болушун текшериш керек. Кыйшайтып көтөрүүгө тыюу салынат.

12. Үстүнкү челектин туташтыргычы бар трансформаторлор үчүн активдүү бөлүгүн туурасынан төшөлгөн жыгач тактайчаларга орнотуу керек. Эгерде челектин активдүү бөлүгү, же чечилүүчү бөлүгү асылып турса, ишти жүргүзүүгө тыюу салынат.

13.Челектин активдүү бөлүгүн текшерүүдө жана  чечилүүчү бөлүгүндө иштөөдө ыңгайлуу жана коопсуз иштөө үчүн тосмолору бар убактылуу стеллаждарды орнотуу. Активдүү бөлүктө иштөөдө таяныч катары бүктөлмөлөрдү, жыгач бекиткичтерди, оромдорду жана трансформатордун каптамалык бөлүктөрүн колдонууга жол берилбейт.

14. Жеткиликтүү тартыруучужуп буроонун жана моюнтуруктун жарым оромунун, оромдун чыгыштарын, тосмолордун, жүктөлүш астында жөнгө салуу (ЖАЖС) жана дүүлүктүрбөстн бутактамаларды өчүрүп күйгүзүү(ДӨК)түзүлмөлөрүн, челектин  чечилүүчү бөлүгүнүн магниттик шунттарынын жана трансформатордунактивдүү бөлүгүнүн бекемдигин текшерүү керек. Бошоп кеткендерин жоюш керек.

15. Оромдордун октук кысуу күчтөрүн текшериш керек, алар бул трансформатордун  иштетип пайдалануу иш кагаздарына  көрсөтүлгөн маанилерге ылайык келиши керек.Керек болгон учурда, октук кысууну нормага келтирүү зарыл.Эгерде  кысуу күчтөрү, гидравликалык домкраттардын саны жана орнотулган жерлери  иштетип пайдалануу иш кагаздарына жок болсо, аларды трансформаторду-өндүрүүчүдөн сурап алуу керек.Кубаттуулугу 80 МВАдан жогору болгон трансформаторлордун  оромдорунун октук кысуусунжана  жана алдын ала басуу гидравликалык домкраттарды колдонуу менен жүргүзүлөт.80 МВАга чейинки кубаттуулуктагы трансформаторлордун оромдорунун октук  кысуусун жана алдын ала кысууну текшерүү, бурамдуу кысуулуу түзүлүшкө ээ болгон, текшерүү момент ачкычтары аркылуу жүргүзүлөт. Оромдордун октук кысуусун  бүт айлана боюнча тегиз жүргүзүлүшү керек.Текшерүүдөн жана алдын ала кысуудан кийин кысуу элементтердин бекитүүчү гайкаларын бекемдөө зарыл.

16. Катуу тартылганын текшерип  жана оромдун чыгыштарынын ажыратылуучу байланыштарын бекемдеп, дагы кайталанган гайкалары бекемделет.

17. Оромдордун  жеткиликтүү бөлүктөрүнүн каптамасын,  чыгыштарын,цилиндрин , алгачтарды орнотууну жана башка каптамалуу элементтерди  караш керек. Кандайдыр бир байкалган бузулууну оңдоо керек.

18. Жүктөлүш астында жөнгө салуу  түзүлмөсүнун  болгон тийим бирикмелеринин  абалын  карап көрүү.

19. Челектин түбүндо  калган майларды  төгүп салуу. Челектин жеткиликтүү ички бөлүктөрүн жууп, тазалоо керек.

20. Активдүү бөлүктө көрсөтүлгөн бардык жумуштар аткарылгандан кийин төмөнкүдөй өлчөөлөр жана текшерүүлөр жүргүзүлүүгө тийиш:

- чийме боюнча жерге туташтыруу түзмөгүн текшерүү;

- бардык тартырылган жуп буроолорду жана жарым оромдун моюнтурукугун (анын ичинде тармакталган магниттик түзмөктөрдүн тикмоюнтурукугун) активдүү болоттон жана моюнтуруктун устундарына карата каптамалык каршылыгын өлчөө;

- активдүү болотко жана моюнтуруктарга салыштырмалуу кысуу шакекчелердин каптамалык каршылыгын өлчөө;

- активдүү болотко карата моюнтуруктун устундарынын каптамалык каршылыгын өлчөө;

-электростатикалык экрандардын оромдорго жана магниттик чынжырга карата каршылыгын өлчөө.Бир убакыттаэкрандын жерге туташтыруу тилкелеринин ортосунда түзмөгүнүн бар экендигин текшерүү керек.

Берилген жерге туташтыруу чынжырын кыйгап өтүүчү кыска туташуулардын алдын алуу үчүн жылчыктарын текшеруу керек.Жерге туташтыруу тилкелери алынып салынган жерге, туташтырылган тетиктердин ортосунда кыска туташуулар аныкталса, аларды майда кеминде 8 мм жылчык түзүү же тийүү жерине калыңдыгы 3 ммден ашык электр картондорун төшөө аркылуу жок кылуу керек.Бул учурда, электр картонунун түртүп өтүшүнө жол бербөө үчүн чараларды көрүү керек. Электр картон бөлүктөрүн бекем бекитилет.

Өлчөнгөн каптаманын каршылыгы 2 Мом кем эмес болушу керек, ал эми моюнтуруктун устундарынын активдүү болотко карата каршылыгы 0,5 Мом кем эмес болушу керек.Ченөө 2500 В чыңалуу үчүн мегаомметр менен жүргүзүлөт. Бул өлчөөлөрдү жүргүзгөндөн кийин иштетип пайдалануу иш кагаздарды жетекчиликке алуу менен жерге туташтыруу түзмөгүн калыбына келтирүү керек.

21. Таза, кургак, ысык трансформатордук майынын агымы менен активдүү бөлүгүн чайкаш керек.

22. Үстүңкү туташтыргычы бар трансформатордун челегине активдүү бөлүгүн орнотуш керек.Челектин капкагын же чечилүүчү бөлүгүнүн ордуна коюлат.

23. Челектин активдүү бөлүгүн бекитүү үчүн түзүлүштөрдү иштетип пайдалануу абалына келтириш керек.

24. Челектин активдүү бөлүгүнүн жердештилишин калыбына келтирип, агын трансформаторлорунун  бутактарын туташтыруу керек.

25. Алгачтарды орнотуп, бутактарын аларга туташтыруу керек. Туташуу туура экендигин  карап  текшерилет.

26. Трансформатордун каптамасынын абалына баа берүү, орнотуу жана майды толтуруу, иштетип пайдалануу жана орнотуу нускаманын жетектөөсүнүн талаптарын аткарат.

27. Текшерүүнүн жыйынтыктарын протоколго (актыга) тариздейт.

5-тиркеме

Трансформатордун каптамасын кошумча иштетүү (кургатуу, кургатуу)

1-бөлүм.Каптаманы кошумча тазалоо төмөнкү учурлардын биринде жүргүзүлөт

1. Ташуу учурунда трансформаторлор ным болгондо. Нымдуулуктун даражасы 37-пунктуна ылайык ташуудан кийин бааланат.

2. Орнотуу учурунда  трансформатордун жылчыктандыруу шарттары бузулса (80, 81-пункттар).

3. Эгерде активдүү бөлүгүндө же трансформатордун челегинде суунун издери табылса.

4. Каптамалык мүнөздөмөлөрдү өлчөөлөрдүн канааттандырарлык эмес натыйжалары алынганда (135-пункт).Каптаманын көрсөткүчтөрүнүн төмөндөшүнүн себептерин билүү үчүн 9-тиркемедеги 8-таблицага ылайык завод- өндүрүүчүгө кайрылуу сунушталат.

5. Трансформатордун  транспорттук абалында сактоо мөөнөтү бузулса (44-пункт).

6. Мында калыңдыгы 3 мм болгон каптама үлгүлөрүнүн нымдуулугу 1% ашпоого тийиш.

2-бөлүм. Каптаманы кошумча тазалоо ыкмасын тандоо

7. Кургатуу ушул жетектөөчү иш кагазынын(ЖИ) трансформаторлордункаптамасын нымдуулуктан коргоо боюнча талаптары бузулганда же пункттар боюнча өлчөөлөрдүн жана текшерүүлөрдүн 1-6 тиркеменин пунктарында канааттандырарлык эмес натыйжаларыалынганда жүргүзүлөт.Мында 60 МВАдан ашык трансформаторлор үчүн 3 мм калыңдыктагы каптамнын үлгүсүндөгү нымдуулук 1%дан ашпоого тийиш, ал эми трансформатордун транспорттук абалында сактоо мөөнөтү бир жылдан кем эмес.

8. Кургатуу төмөнкү учурлардын биринде жүргүзүлөт:

1) ушул жетектөөчү иш кагаздын талаптары бузулганда трансформаторлордун каптамасын нымдуулуктан коргоо же пункттар боюнча өлчөөлөрдүн жана текшерүүлөрдүн канааттандырарлык эмес натыйжалары алынганда. Калыңдыгы 3 мм болгон каптама үлгүсүнүн нымдуулугу 1% ашса, ушул тиркеменин п.1 - 6;

2) активдүү бөлүгүндө же трансформатордун челегинде суунун издери табылса;

3) трансформаторду транспорттук абалда 1 жылдан ашык сактоодо;

4) эгерде трансформатордун  жылчыктандыруунун  узактыгы ченеминин көрсөткүчтөрдөн эки эсе көп болсо.

Эгерде каптаманы тазалоо ыкмасын тандоодо күмөн болсо, трансформаторду завод- өндүрүүчүгө кайрылуу сунушталат.

3-бөлүм. Трансформатордун  каптамасын   жылуу боштукта кургатуу,алардын челектери толук боштука ылайыкталган

9. Параметрлери менен буу тоңдургучтан башка керектүү технологиялык жабдууларды,алеттерди 2-тиркемеге ылайык даярдаш керек. 3-сүрөткө ылайык каптаманы кайра иштетүүнүн технологиялык түзмөгүнчогултуш керек.

10. Кайра иштетүүнү баштоонун алдында трансформатордун  ичине     орнотулган каптамасынан электр картонунун үлгүлөрүн тандап алуу жана аларды трансформаторлордун капкагынын астына үлгү алуу үчүн жеткиликтүү жерге коюу 11.Трансформатордун  челегинбоштук түтүктүн жардамы менен аба соргучкакошуш керек.Боштук түтүк трансформатордун челегинин үстүнкү бөлүгүндө ушул максатта каралган өчүрүүчү арматурага кошулат. Трансформаторлордубошотуу үчүн толук бошотууга туруштук бере ала турган ички диаметри 100 мм кем эмес боштук түтүктөрдү колдонуу зарыл.

12. Трансформатордун челегин боштук түтүк менен жүктолүш астында жөнгө салуу (ЖАЖС) түзүлүшүнүн тийим кошкучунун май үстүндөгү мейкиндигине жана тийим кошкучтун мембранасы менен транспорттук сайгычтын ортосундагы көңдөйгө туташтырыш керек, эгерде бул жүктөлүш астында жөнгө салуу(ЖАЖС) түзүлүшүнүн нускамасында каралган болсо.

13. Трансформатордун  челегинин жылчыксыздыгын текшерип, ал үчүн аба соргучун күйгүзүп, боштук түтүктүн бекиткич арматурасын ачып жана челекте 665па (5 мм рт.ст.) ашык эмес калдык басымын түзүш керек, андан кийин боштук түтүктүнбекиткич  арматурасын жаап, аба соргучту токтотуп жана трансформатордун челегиндеги калдык басымды бекитиш керек.Трансформатордун челегиндеги калдык басымды кайрадан  өлчөйт,трансформатор жабылган абалда 1 саат тургандан кийин.

Трансформатор жылчыксыз деп эсептелинет, ошол мезгилде калган басым 665 Падан (5 мм рт.ст.)көтөрүлүп, андан ашпаса.

14. Трансформатордук майын даярдап жана трансформаторду толтуруу керек. Майдын мүнөздөмөлөрү 1-тиркемеге ылайык келиши керек (газдын курамына талаптарды кошпогондо).

15. Трансформаторду 353 К (80 с) активдүү бөлүгүнүн температурасына чейин каалаган ыкма менен жылытууну аткаруу жана аны берилген температурада 5-таблицада көрсөтүлгөн убакытка чейин кармоо.Айланадагы абанын терс температурасында  трансформаторду жылуулоо чараларын көрүү керек.

Таблица 5.

Трансформатор жылытылгандан кийин минималдуу кармоо убактысы

Эскертүү: жылытуу мезгилинде трансформатордун челегинде майдын туруктуу айлануусу жүргүзүп туруу керек.

16. Жылытууну өчүргөндөн кийин, трансформатордун челегиндеги майды аз убакыттын ичинде төгүп, ошол эле учурда азот же кургак аба менен челекти толтуруш керек.

17. Трансформаторду 665па ашык эмес калдык басымда 20 сааттан кем эмес боштуктоо керек.

18. Андан аркы иштерди ушул тиркеменин 1§ ылайык жүргүзүү керек.

4-бөлүм. Муздак боштуктатрансформатордун каптамасын,челектер толук боштука ылайыкталган

19. Иштетүүнүн натыйжалуулугу каптаманын температурасында, бүткүл процессте 293 К (20х С) төмөн эместе камсыздалат. Эгерде каптаманын температурасы 293 К (20 Вт) төмөн болсо, иштетүүнүн аягында 293 К (20 Вт) жогору температураны камсыз кылган температурага чейин кошумча жылытуу керек.

Айланадагы абанын терс температурасында трансформатордун жана анын курамдык бөлүктөрүнүн ичиндеги нымдын конденсациясын болтурбоо үчүн трансформаторду жылуулоо чараларын көрүү керек.

20. Керектүү технологиялык жабдууларды,алеттерди 2-сүрөткө ылайык, 2-тиркемеге ылайык параметрлер менен даярдоо керек.

21. Иштетүүнү баштоодон мурун трансформатордун ичине орнотулган каптаманын макетинен электр картон үлгүлөрүн алып, трансформатордун капкагынын астына жеткиликтүү жерге жайгаштырат,үлгү алганга тууралап .

Сүрөт 3. Жабдууларды кошуу тузмогу трансформатордун каптамасын боштукта иштетүүдө

1-трансформатор,

2-мановакууметр,

3-бекиткич арматура,

4-электрондук боштук өлчөгүч,

5-боштук түтүк 80 - $ 100,

6-терең сейрек боштук соргучу тоңгон буу тузагы менен,

7-аба соргуч ,

8-май жылыткыч,

9 - май өткөргүч DN80 - DN 100

 22. Трансформаторду чогултуп, жабыш керек. Ушул тиркеменин 11-13- пункттарына ылайык трансформатордун жылчыксыздыгын текшерүү.

23. Буу тоңдуруучу тузактын муздаткычын муздатуучу аралашма менен толтуруу керек.

24. Трансформатордо мүмкүн болгон минималдуу калдык басымын түзүп жана трансформаторду абадан бошотууну улантыш керек.

25. Кайра иштетүү иш жүрүшүндө төмөнкү жумуштар аткарылышы керек :

- агрегаттын муздаткычына муздатуучу аралашманы кошуп, андагы температураны 203 К жогору эмес (минус 70 Вт);

- саркынды сууну алып, андагы сууну ченөөнү биринчи суткада 12 сааттан кийин, андан кийинки суткада бир жолу (ошол эле убакта)жүргүзөбүз;

- саркынды сууну алуу менен бирге трансформатордун жылчыксыздыгын текшерүү зарыл.

26. Бошотуу иш жүрүшундө төмөнкү өлчөөлөр жүргүзүлүшү керек:

- трансформатордогу калдык басым-саатына бир жолудан кем эмес;

- муздатуучу аралашманын температурасы саатына бир жолудан кем эмес, муздатуучу аралашманын температурасы 203 К (минус 70"С)жогору болбошу керек;

- омдук  каршылык активдүү бөлүгүнүн температурасы өйдөкү чыңалуунун оромосунун фаза В- күнүнө бир жолу ( бир убакытта);

- ченөөлөрдүн бардык натыйжалары журналга катталууга тийиш.    

27. Иштетүү төмөнкү учурга чейин улантылышы керек:

- муздаткычта суунун бөлүнүшү  күнүнө 0,3литрден ашпаш керек,  акыркы 48 саат аралыгында;

- трансформатордун челегиндеги калдык басым 26па (0,2 мм   рт.ст.) ашпайт.

§ 1. Акыркы иштер.

28.Трансформатордун челегинин капкагынан 200 мм деңгээлге чейин май менен толтурууну ушул  жетектөөчү иш кагаздын(ЖИ) 10-бөлүгүнүн талаптарына ылайык жүргүзүү.

29. Майлуу мейкиндикте шүүдүрүм чекити минус 50 С жогору эмес кургак аба менен толтуруу аркылуу атмосфералык басымды түзүү.

Калыңдыгы 0,5; 1,0; 3,0 мм электр картон үлгүлөрүн алуу, алардын нымдуулугун аныктоо. Эгерде 1,0 мм калыңдыктагы үлгүлөрдүн нымдуулугу 1% дан ашпаса,каптаманы иштетүүнүн натыйжалары канааттандырарлык деп эсептелет.

30. Үлгүлөрдүн нымдуулугун текшерүүнүн канааттандырарлык эмес жыйынтыктары болгон учурда кабыл алынган техпроцесс боюнча каптаманы иштетүүнү кайталоо керек.

31. Канааттандырарлык жыйынтык алынган учурда трансформаторду ушул жетектөөчү иш кагаздын(ЖИ) 10-бөлүмүнүн талаптарына ылайык толтурууга жана кеңейтүүчү менен биргелешүү.

32.Каптаманы иштетүүнүн натыйжалары протокол (акт) менен таризделет.

Бөлүм 5.Трансформатордун каптамасын кургатуу ысык май чачуу ыкмасы менен

§ 2. Даярдык иштери

33. 2-тиркемеге ылайык керектүү жабдууларды, алеттерди жана материалдарды даярдаш керек.

34. Трансформатордук майын трансформатордун челегинин төмөнкү моютуруктун устундарынын жогорку текчелеринин деңгээлине чейин толтурууну камсыз кылган өлчөмдө даярдалат. Майдын мүнөздөмөлөрү 1-6-таблицанын талаптарын канааттандырышы керек 1. Тиркемелер 1.

§ 3. Жылытуу тутумун чогултуу.

35. Жылытуу тутумунун сырткы жана ички түзмөгүн чогултуу. Жабдууларды жана алеттерди туташтыруунун түзмөгү 4-сүрөттө (толук боштука эсептелген челектер үчүн) жана 5-сүрөттө (толук боштука эсептелбеген челектер үчүн) көрсөтүлгөн.Чачыраткычтардын активдүү бөлүктүн үстүнө активдүү бөлүгү жана тийим кошкучтун челеги (Эгер бар болсо) бир калыпта жуулушу үчүн орнотулат.Чачыраткычтардын жалпы узундугу активдүү бөлүктүн өлчөмүнө жараша аныкталат.Чачыраткычтардын конструкциясы жана коллектордуку 6-сүрөттө көрсөтүлгөн.Ар бир бутактын  кесилишинин жалпы аянты жеткирүүчү түтүктөрдүн кесилишинин аянтынан ашпоого тийиш.Бургулоодон кийин чачыраткычтар илгичтерден тазаланып, ошондой эле кургак трансформатордук майы менен жуулушу керек. Чачыраткычтарды туташтыруу үчүн коллекторду орнотуу орду төмөнкүлөр болушу мүмкүн: сактооч клапанды орнотуу,кароочу люктун фланеци жана башкалар.

36. Термопарларды активдүү бөлүккө орнотуш керек: бири магнит өткөргүчтүн жогорку моюнтурук каналында (үч фазалуу оодаргычтагы "В" фазасынын таякчасынын үстүндө, бир фазалуу трансформатордогу башкы таякчанын үстүндө), экинчиси - оромдордун сырткы жабуусунда, үчүнчүсү - "В" фазасынын (же башкы таякчанын) сырткы ором каналына (төмөнкү бөлүгүндө).

37. Жылытуу тутумунун сырткы түрмөгүн жайгаштырууну май өткөргүчүн минималдуу узундугу менен аткаруу керек.

38. Боштук өткөргүч кем болбошу керек: челектери толук боштука эсептелген трансформаторлор үчүн DN 100, челектери толук боштука эсептелбеген трансформаторлор үчүн DN 50.

39. Трансформатордун челегинен чыккан май өткөргүчүндө, майдын температурасын көзөмөлдөө үчүн термометр орнотулган розетка болушу керек.

40. Майды жылытуу жана чыпкалоо тутумундагы майдын жүгүртүлүүчү электр соргучтары  кире беришинде 0,5 метрден кем эмес майдын "түркүк" камсыз кылынгандай орнотулушу керек.

41. Жылытуу тутумунун сырткы контурун технологиялык майы менен толтуруп, май түтүгүн коллектор тарабынан бекитип, майдын тыгыздыгын 0,25 МПа басым түзүп 15 мүнөттүн ичинде текшерүү керек.

42. Сырткы контурду трансформатордун челегине туташтырыш керек.

43. Айланадагы абанын температурасы төмөн болгондо,жылытуучу мешти орнотуу сунушталат, мештин бети менен трансформатордун челегинин түбүнүн ортосундагы аралык болжол менен 200 мм болуш керек.

44. Трансформатордун  ылдыйкы моюнтуруктун устундарынын жогорку текчелеринин деңгээлине чейин  май куюлат.

45. Жылытуу тутумунун иштешин  көрүу: электр соргучтардын айлануу багыты, май жылыткычтын иштеши,көзөмөлдөө алеттери жана коргоону. Чачыраткычтардын иштешин ачык люк аркылуу көрүү сунушталат.

46. Челекти жылчыксыздандыруудан мурун электр картон үлгүлөрүн алуу керек.

§ 4. Бошотуу тутумун чогултуу.

47. Боштук тутумун 4-сүрөттө (толук боштук үчүн эсептелген челектер үчүн) же 5-сүрөттө (толук боштук үчүн эсептелген эмес челектер үчүн) ылайык чогултуу.ЖАЖС түзүлүштөрү болгон учурда трансформатордун  челегин боштук түтүк менентийим кошкучтун май үстүндөгү мейкиндиги жана мембрана менен транспорттук бекиткичтин ортосундагы көңдөй менен бириктирүү, эгерде бул ЖАЖС түзүлүшүнүн нускамасында каралган болсо. Жөлөгүч ЖАЖСы бар трансформаторлордун боштук түзмөгү плитанын эки тарабында бирдей басымдын сакталышын камсыз кылышы керек

48. Боштук тутумунун жылчыксыздандыруусун, ашыкча басым 0,25 МПА аба жана ультраүн агып кетүүчү  менен же ширетилген кошууну жана тыгыздалган жерлерди самындын  эритмеси менен нымдоо менен текшерүү керек.

§ 5. Толук боштук үчүн эсептелген, челектин жылчыксыздыгын  текшеруу керек.

49.Боштук орнотмону күйгүзүп жана трансформатордун челегинде 665 Падан жогору эмес калдык басымын түзүш керек.

50. Боштук орнотмону өчүрүп, трансформатордун челегинин жылчыксыздыгын текшерүү керек. Трансформатор 1 сааттын ичинде челектеги калдык басымдын жогорулашы 665 Падан ашпаса, жылчыксыз деп эсептелинет. Эгерде тыгыздык жок болсо, аларды оңдоп, текшерүүнү кайталоо керек.

§ 6. Толук боштук үчүн эсептелбеген  челектин жылчыксыздыгын текшеруу керек.

51. 25 кПа абанын ашыкча басымын түзүү менен трансформатордун челегининжылчыксыздыгын текшерүү керек. Трансформатор 3 сааттын ичинде челектеги басымдын төмөндөшү 2кПадан ашпаса, бир калыптагы температурада турса,жылчыксыз деп эсептелинет. Эгерде тыгыздык жок болсо, аларды оңдоп, текшерүүнү кайталоо керек.

§ 7. Трансформатордун жылуулук каптамасы.

52. Трансформаторду эки катмардан каптамалоо керек:

-айнекбуласы (же ушуга окшош) негизиндеги жылуулук каптамалоочу материалдын ички катмары;

-күйбөгөн материалдын сырткы катмары (анын ичинде түпкүчтүн мейкиндиги).

53. Жылуулук каптамасын жаан-чачындан нымдап албаш үчүн трансформатордун үстүн суу өткөрбөй турган материал менен жабуу сунушталат.

§ 8. Активдүү бөлүгүн жылытуу.

54. Челеги толук боштука ылайыкталган трансформатордун активдүү бөлүгүн  жылытуу.

55. Трансформатордун челегинде 60 - 70 кПа калдык басымды түзүш керек.

56. Жылытуу тутумунда майдын циркуляциялык соргучун иштетүү, май жылыткычты иштетүү.

57. Активдүү бөлүгүн 60-70 кПа калдык басымда 353-358 К (80-85°С) магниттик откоргучтун температурасына чейин ысытууну аткаруу, оромдор - 358-363 К (85-90°С, оромдордун туруктуу агыны каршылыгы менен өлчөнөт) Май жылыткычтын чыгыш жериндеги майдын температурасы 363-368 К (90-95°С).

58. 57-пунктуна ылайык температурага жеткенде трансформаторду ушул температурада 48 саат бою кармап туруу керек.

59. Челеги толук боштука эсептелбеген трансформатордун активдүү бөлүгүн жылытуу.

60. Трансформатордун челегинде калдык басымды түзүп, ал үчүн трансформатордун челеги эсептелген.

61. Жылытуу тутумундагы майдын циркуляциялык соргучун иштетип, май жылыткычты кошуу керек.

62. Активдүү бөлүгүн магниттик өткөргүчтүн 353-358 К (80-85°С), оромдорунун 358-363 К (85-90°С, оромдордун туруктуу агынга каршылыгын өлчөө жолу менен) температурасына чейин ысытат. Май жылыткычтын чыгыш жериндеги майдын температурасы 363-368 К (90-95°С).

63. 53-пунктуна ылайык жеткен температурада трансформаторду 48 саат кармаш керек.

64. Жылытуунун алгачкы сааттарында жылытуу тутумунун натыйжалуулугун текшерүү керек. Баалоо критерийлери: май жылыткычтын чыгышында майдын температурасынын 1 саатта көтөрүлүшү 278-283 К (5-10°С), трансформатордун киришиндеги жана чыгышындагы майдын температурасынын айырмасы 5°Сден көп эмес.

65. Жылытуу процессинде өлчөөлөрдү жана текшерүүлөрдү жүргүзүү, натыйжаларды журналга жазуу:

-термопар аркылуу магниттик өткөргүчтүн температурасы - ар бир саат сайын;

- термопар менен каптаманын температурасы - ар бир саат сайын;

- оромонун температурасы: термопар менен - ​​ар бир саат сайын, оромдун туруктуу агынга каршылыгы боюнча - 12 сааттан кийин;

- трансформатордун кирүүчү жана чыгышындагы технологиялык майдын температурасы - ар бир саат;

- трансформатордун челегиндеги калдык басым - ар бир саат сайын;

- технологиялык мунай үлгүлөрүнүн мүнөздөмөлөрү: tgδ, Unp., нымдуулук - күнүнө бир жолу.

§ 9. Каптаманы иштетүү.

66.Челеги толук боштука эсептелген трансформатордун каптамасын иштетүү.

67. Каптаманы кайра иштетүү кайталануучу циклдерде жүргүзүлөт:

- 50-пункттун талаптарына ылайык температурага жеткенге чейин ысык майды чачуу жолу менен каптаманы жылытуу (экинчи жана андан кийинки циклдерде 48 саат убакыт кечиктирбестен);

- мүмкүн болгон минималдуу калдык басымда циркуляциясы өчүрүлгөн каптаманы боштукта иштетүү.

68. Ар бир циклде бошотууну баштоодон мурун бекитилген муздаткычты буу тоңдургучка жүктөңүз. Бошотууиштин жүрүшүндөбекитилген муздатуучунун  температурасын 203 К (минус 70°С) жогору эмес кармоо керек.

69. Оромдордун туруктуу агынга каршылык көрсөтүүсү менен аныкталган активдүү бөлүктүн температурасы 343 -348 К (плюс 70 7б "С) мааниге чейин азаймайынча активдүү бөлүгүн бошотуу керек.

4-сүрөт. Трансформатордун каптамасын кургатуу үчүн жабдыктарды кошуу түзмөгү, анын челеги толук боштука ылайыкталган.

1 –боштук орнотмо "Аяз";

2 –механикалык мановакуумметр;

3 - калдык басымды көзөмөлдөөчү электрондук алет;

4 - чачыраткычтар;

5 –челектин жылуулоо;

6 - "Суховей" орнотмосу;

7 - май жылыткыч;

8 - май соргуч;

9 - май өткөргүч;

10 - май өткөргүч;

11 – майда чыпкалоочу;

12 - коллектор;

13 - форвакуумдук соргуч.

70. Экинчи жана кийинки циклдердеги жылытуу жана бошотуунун фазалардын узактыгы болжол менен бирдей, бирок бир аз айырмаланышы мүмкүн. Чыныгы температура шарттарына жараша жылытуу жана бошотууфазаларынын узактыгын тууралаш керек.

71. Багы толук бошотууга эсептелбеген трансформатордун каптамасын тазалоо.

72. Каптаманы иштетүү кайталануучу циклдерде жүргүзүлөт:

- 50-пункттун талаптарына ылайык температурага жеткенге чейин ысык май чачуу менен каптаманы жылытуу (экинчи жана кийинки циклдарда 48 саат убакыт кармабай);

- буу аба чөйрөсүн  трансформатордун челеги үчүн минималдуу жол берилген калдык басымда челекти бошотуу жана кургак абаны берүү аркылуу айлантуу.

73. Буу муздатуучу тузакка муздаткычты жүктөө ар бир циклде буу аба чөйрөсүнүн айлануусу башталаар алдында жүргүзүлөт. Буу аба чөйрөсүнүн айлануу процессинде муздатуучу заттын температурасын 203 К (минус 70°С) жогору эмес кармоо керек.

Сүрөт 5. Кургатуу учурунда жабдууларды кошуу түзмөгү трансформатордун челеги толук боштука ылайыкталган эмес

1-коллектор                                

2-трансформаторду жылуулоо;                  10-ЭЦТ типтеги май соргуч;

3-мановакумметр;                                         11-термометр үчүн түтүк;

4-жамгырлаткычтар;                                     12-ЖАЖС

5-ороо;                                                            13-технологиялык май денгээли;

6-вакуум түтүгү;                                             14-жука чыпка;

7 - "кургак жерди"орнотуу;                           15-боштук соргуч;         

8-тоңдуруучу тузак;                                        16- силикагель менен ийдиши     

9-майды жылыткыч;

74. Буу аба чөйрөсүнүн циркуляциясы 343-348 К (плюс 70-75°С).

маанисине чейин туруктуу агынга оромдордун каршылыгы боюнча аныкталган активдүү бөлүктүн температурасы азайганга чейин өндүрүлөт.

§ 10. Иштетүү иш жүрүшүндо көзомөлдөө өлчөөлөр.

75. Иштетүү башталганга чейин жана аяктагандан кийин каптаманын электр картон үлгүлөрүнүн нымдуулугун өлчөө керек.

76. Активдүү бөлүктүн температурасын (каптама, магнит өткөргүч, ором) саат сайын термопарлар боюнча баалоо керек. Жылытуу жана бошотуу(буу аба чөйрөсүнүн айлануусу) аягында туруктуу агындын каршылыгы боюнча оромдордун температурасын 2-3 жолу өлчөө керек.

77. Трансформаторго кирүүчү жана чыгуучу технологиялык майдын температурасы-саат сайынөлчөө керек.

78. Ар бир циклдеги бошотуунун аягында трансформатордун челегиндеги агып келгенди  30 мүнөт сайын өлчөо керек (терең бошотуу кургатуу процессинде гана).

79.Каптаманын каршылыгы (R60) ВН-НН оромдордун  ортосунда ар бир 24 саат сайын (жылытуу алдында) 13,3-20 кПа калдык басымда.

80. Трансформатордун челегиндеги калдык басымды- саат сайын.

81. Биринчи циклде трансформатордун чыгыштарында 333 к (60^оС) майдын температурасына жеткенде жана андан ары ар бир циклде трансформаторду жылытуу аяктагандан кийин алынуучу майдын tgδ, электрдик бекемдиги жана электр кубаттуулугу.

§ 11. Каптаманы иштетүүнүн аягы.

82. Каптаманы иштеп чыгууну аяктоо жөнүндө чечим өлчөөлөрдүн алынган натыйжаларын жыйнатылган кароонун жыйынтыгы боюнча кабыл алынат.

83. Каптаманы иштетүүнүн аякташын баалоо  баа чендери:

- каршылыктын маанисин турукташтыруу R ₆₀ ВН-НН бөлүмдө;

- трансформатордун челегиндеги калдык басымга 66 Падан (0,5 мм рт.ст.) аз жетүү, толук боштук үчүн эсептелген трансформаторлор үчүн;

- бир циклде 0.5 кг ашык эмес буулардын саркынды суусу буу тоскучтарда бөлүнбөш керек (акыркы эки циклде);

- трансформатордун челегиндеги агып келүүнүн маанисин турукташтыруу (терең боштукта иштетүүдө);

- майдын сынамыктарынын нымдуулугу 0,001% массадан көп эмес (10 г/т);

- 3 мм калыңдыктагы катуу каптаманын үлгүлөрүнүн нымдуулугу 1,0% дан көп эмес.

84. Каптаманы иштетүү аяктагандан кийин активдүү бөлүгүн 313-318 К (40-45°С ) температурага чейин муздатуу максатында (чечилген жылуулук каптамасында) бошотууну (буу аба чөйрөсүнүн циркуляциясын) улантыш керек.

85. Активдүү бөлүгүнүн температурасы 313-318 К (40-45°С)  болгондо, боштукту алып, жылытуу тутумундагы май айлануу электр соргучун күйгүзүп, каптаманы май менен 2 саат бою каныктыруу керек.

§ 12. Трансформаторду жылчыктандыруу, жылытуу тутумун чечип салуу.

86. Челеке кургатылган абаны берүү менен трансформатордун челегиндеги басымды атмосфералык абалга көтөрүу керек.

87. Каптаманы нымдуулуктан коргоо боюнча талаптарды сактоо менен трансформаторду жылчыктандыруу керек.

88.Трансформатордогу майды толугу менен өзүнчө идишке куюуу керек. Майдын калдыктарын түбүндөгү тыгындар аркылуу агызып салат.

89.Челектен ийкемдүү май түтүктөрү менен чачыраткычтарды, термопарларды, бекитүүчү элементтерди алып салып, чачыраткычтардын коллекторун чечип салып жана жылытуу тутумунун сырткы контурун трансформатордон ажыратуу керек. Трансформаторго орнотулбаган  курамдык бөлүктөрдү орнотобуз.

90. Трансформатордун челегин жылчыксыздандыруу керек, резина тыгыздоочуларынын абалын жана бекемдигин карап көрүп текшерет. 

Ушул ЖАЖСнын талаптарын жетекчиликке алуу менен трансформатордун жылчыксыздыгын текшерүү керек.

91. Иштеп чыгуунун натыйжалары протокол (акт) менен таризделет.

а)2шт.жасалган

Сүрөт 6. Чачыраткычтар жана коллектор трансформатордун каптамасын кургатуу үчүн

 6 таблица

Чачыраткычтардын өлчөмүнүн маалыматтары

6 тиркеме

Темир түзүлүштөрдөгү сырлары кеткен жерлерин  калыбына келтирүү боюнча сунуштар (Сунушталган)

Трансформаторду ташуу, түшүрүү, орнотуу иш жүрүшүндө пайда болгон сырларынын кеткен бетин дат басуудан, айлана-чөйрөнүн зыяндуу таасирлеринен, атмосфералык жаан-чачындардан жана аларга тийиши мүмкүн болгон зыяндуу заттардан коргоо үчүн ,сыры кеткен жерлерди жоюу зарыл.

1. Сырдоо технологиясы, кыртыштоонун түрү жана сырлары трансформатордун колдонмосунда көрсөтүлгөн. Коштоочу иш кагаздарда мындай көрсөтмөлөр жок болгон учурда лак-сыр жабууну калыбына келтирүү боюнча сунуштарды алуу үчүн даярдоочу заводго кайрылуу зарыл.

2. Сырдоо боюнча жалпы көрсөтмөлөр.

1) Сырдоонун алдында сыр түшүп калбас учун төмөнкү тетиктерди коргоо зарыл: алгачтын фарфор чынылары, ДЦ тибиндеги май муздаткычтардын түтүк боосунун сырткы күмүш жалатуусу, май көрсөткүчтөрүнүн айнектери, манометрлер, аба кургаткычтар, газ жана чууртма релелер, жылуулук белги бергичтер жана башка аппаратуралар, кубөнаамалык маалыматтардын тактачасы, чогултманын бирдиктеринин кубөнаама тактачалары жана челектин жерге туташтыруучу бөлүгү. Трансформатордун капкагында жайгашкан элементтерге цилиндрдик капкактар тагылат, полиэтилен пленкасы же лак-сыр материалдарынын түшүп кетишинен сактоочу башка материал менен оролот. Челектин айнектери же тийим бөлүктөрү майланган кагаз же майлоочу май менен корголот (мисалы: литол, циатим, солидол).

2)Бузулган жерлерди кол же механикалык шайман менен сыйрып, бош катмарды жана кычкыл пленканы алып салыш керек.

3) Кысылган абаны бетине үйлөп, тазалоо шаймандарды алып салуу керек.

4) Эриткичке малынган таза кебез чүпүрөк менен устун сүртүп  майсыздандыруу, эриткич толук  учуп кеткенге чейин 20-30 мүнөт кармоо керек.

5) Кургатылган бетке щетка,валик же пневматикалык чачыраткыч менен кыртыштоо керек, жабууну 8 сааттын ичинде 15°С кем эмес температурада кургатып же колдонулган кыртыштоонун түрүнө ылайык болот.

6) Кыртыштын кургатылган бетине щетка, ролик же пневматикалык  чачыраткыч мененсырдын эки катмарын сүйкөп, ар бир катмарын кургатуу керек, 2 саат аралыгында курчап турган абанын температурасы 15°С төмөн болбош керек же колдонулган сырдын тибинин талаптарына ылайык болот.

3.Трансформатордун бардык беттери сырдалып жана кургатылгандан кийин стандарттарга жана техникалык шарттарга ылайык анын маркировкасын жана белгилерин жасоо керек.

7- тиркеме

Курчап турган абанын терс температурасында    трансформаторлордуорнотуунун өзгөчөлүктөрү

Курчап турган абанын терс температурасындагы иштерди аткарууда трансформаторлордун талап кылынган абалын камсыз кылуу үчүн атайын чараларды көрүү зарыл, алар трансформаторлордун жана курамдык бөлүктөрдүн ичиндеги нымдын саркынды сууга жана тоңуп калуу мүмкүнчүлүгүн болтурбоого, колдонулуучу материалдардын касиеттеринин өзгөрүшүн, технологиялык жабдуулардын ишинин ишенимдүүлүгүн төмөндөтүүнү, колдонулуучу алеттерди өлчөөнүн тактыгын жана башкаларды эске алууга тийиш.

Эң жооптуу орнотуу-жөндөө иш аракеттерин аткаруу боюнча талаптар:

1."ДЦ" түрүндөгү муздатуу тутумунун (жылчыктандыруу, ачык абада бир жылдан ашык сактоо) май муздаткычтарын сактоо шарттары бузулган учурда алардын ички бетин 353 к (80 С) төмөн эмес ысык аба менен 5 сааттан кем эмес кургатуу же май муздаткычтардын төмөнкү жана жогорку капкактарын жабуу жана муздун жоктугуна кароо жүргүзүү зарыл.

2.Челектижылчыктандырууда трансформаторлордун каптамасын нымдуулуктан коргоо төмөнкүдөй жүргүзүлөт: - курчап турган абанын температурасы 263 К (10°С минус) чейин 80, 81-пункттардын жана ушул нускаманын 8-тиркемесинин талаптарына ылайык;

- курчап турган абанын температурасы 263 Кден 253 К чейин (минус 10 дон минус 20°С  га чейин) трансформатордун челегине берилүүчү кургатылган абанын шүүдүрүм чекити 213 К (минус 60°С )жогору болбошу керек;

- курчап турган абанын температурасы 253 К (минус20°С) төмөн болсо, жылчыктандыруунун алдында кургатылган абаны колдонуу менен трансформатордунактивдүүбөлүгүнүн температурасын 273 К (0 С) кем эмес камсыз кылган температурага чейин жылытуу керек. Мында трансформатордун челегине берилген кургатылган аба шүүдүрүм чекитинин температурасы 223 К (минус 50°С ) жогору болбошу керек.

Бул температурада 9.3.6-пунктка ылайык трансформаторду алдын ала ысытуу менен кургатылган аба орнотмосун колдонбостон бардык трансформаторлорду жылчыктандырууга жол берилет.

3. Курамдык бөлүктөрдү (каптамалык цилиндрлерди, ичине камтылган агын трансформаторлордун, ЖАЖС түзүлүштөрүн, жогорку чыналуудагы алгачтарды) орнотууда жана курчап турган абанын температурасы кескин жогорулаганда (оң температурага чейин) аларда нымдын саркынды суу болушуна жол бербөө боюнча чараларды көрүү зарыл. Бул үчүн транспорттук челектерде жанына орнотулган ЖАЖСнын түзүлүштөрүн жана каптаманын цилиндрлерди орнотуу алдында трансформатордук майы менен оң температурага чейин ысытып, жогорку чыналуудагы алгачтардын агын өткөрүүчү түтүктөрүн, орнотулган агын трансформаторлорун 353 К (80 с) ысык аба менен үйлөп кургатуу керек.

Майга орнотула турган каптамалуу цилиндрлердин беттери жана алгачтын үстүлөрүн кургата сүрүп, андан кийин  аларды трансформаторгоорнотуу керек.

4. Трансформатордук май менен толтурулбаган челегинин ички беттеринде нымдын саркынды суу болтурбоо максатында, жылытууда, кургатууда жана кургатууда трансформатордунчелегинин үстү, орнотулган агын трансформаторлору, газ чыгаруучу түтүктөр, муздатуу тутумунун түтүгүнүн боштук түтүгү оң температурада болушу үчүн челекти асбест кездеме менен жылууланат.

5. Трансформаторлорду ЖАЖС түзүлүшү менен сыноодо жана жөндөөдө тийим кошкучтарды алмаштыруу майдын температурасы 248 К (минус 25°С ) төмөн болбогон учурда  өчүрүп күйгүзүлөт.

6. Резина төшөндүлөрдүн ийкемдүүлүгүнүн төмөндөшүнө байланыштуу,резинада жаракалар пайда болбошу үчүн,аларды чоюуда  акырын жана бир калыпта жүргүзүү керек,. Орнотуу алдында жаңы төшөндүлөр 2 сааттан кем эмес жылуу бөлмөдө кармалып, майсыздандырылып, кургатылышы керек.

7. Каптаманын нымдуулугун алдын ала баалоодо ушулар каралышы керек,трансформатордун майында эриген ным муздаганда токтотулган абалга  жана тунууга өтөөрүн эске алуу керек. Натыйжада,трансформатордун каптамасын алдын ала баалоо мезгилинде көзөмөлдөөнүүчү майдын параметрлеринин канааттандырарлык маанилеринде,трансформатордо нымдуулуктун олуттуу өлчөмдө болушу мүмкүндүгү жокко чыгарылбайт.Каптаманын абалын жана тоңуу температурасынын шарттарын алдын-ала баалоодо трансформатордун жылчыксыздыгын текшерүүгө өзгөчө көңүл буруу керек.

8- тиркеме

Жылчыктандырууда  каптаманы нымдуулуктан коргоо учун трансформаторлордун челегине кургатылган аба берүү керек

1. Бул технология боюнча трансформаторлорду жылчыктандырууну жаан-чачын, туман жок болгон учурда жүргүзүлөт. Курчап турган абанын терс температурасында 7-тиркемени талаптарын кошумча жетекчиликке алуу керек.

Челеке кургатылган абаны берүүдө трансформаторлордун жылчыктандыруусунун жалпы убактысы 100 сааттан ашпоого тийиш, ал эми агын трансформаторужана алгачтар үчүн чоң люктардын ар биринин жылчыктандыруунун убактысы 3 саат;

2. Трансформатордун челектеги люктарды жабуу үчүн абаны кургатуучу орнотмону, кургак жана айланадагы абанын параметрлерин өлчөөчү алеттерди жана материалдарды даярдаш керек.

 3. Майсыз ташылган трансформатор үчүн иштерди аткаруу тартиби.

1) Трансформаторлордун челегиндеги төмөнкү бекитүүчү арматурага аба кургаткыч орнотмону кошуш керек.

2) Трансформатордун челегине кургак абаны берүү жылчыктандыруу мезгилинде үзгүлтүксүз жүргүзүлүшү керек. Шүүдүрүм чекити 223 К(минус50°С) жогору болбошу керек). Ошол эле учурда, бул технология нымдуулуктан каптаманы толук коргобой тургандыгын, ал эми нымдуулуктун ишинин жүрүшүн бир кыйла жайлатарын эске алуу керек. Ошондуктан, трансформатордун жылчыктандыруусунун учурунда төмөнкү талаптарды сактоо керек:

- трансформаторду жылчыктандыруу абалда болуу убактысын минимумга чейин кыскарта тургандай иштерди уюштуруу;

- люктарды ачууну жана курамдык бөлүктөрдү кезеги менен бирден орнотууну жүргүзүүгө; түздөн-түз тыгынды алып салгандан кийин, кезектеги курамдык бөлүгү орнотулганга чейин люкту таза, түксүз материал менен жабуу зарыл. Капкак жылчыктандырылган челекти курчап турган абанын түз киришинен коргоону камсыз кылышы керек, бул шамалдуу аба ырайында өзгөчө маанилүү.

- трансформатордун челегине адам кириши үчүн кароочу люкту ачуу аны курчап турган абанын киришинен коргоочу материал менен жаап, мүмкүн болушунча кыска убакытка жүргүзүлүүгө тийиш;

- кароо жана орнотуучу шокторун бактын карама-каршы тарабынан бир убакта ачууга жол берилбейт.

3) жумуштун башталышында жылчыктандыруунун иш жүрүшүндө, андан кийин ар бир 4 сааттан кийин орнотмодон чыккан абанын шүүдүрүм чекитин өлчөө.

4) орнотуу иштери аяктагандан кийин же ишти бир нече этапта жүргүзүү зарыл болгон учурда төмөнкүдөй операциялар аткарылууга тийиш:

- бардык капкактарды жана люктарды жаап, тыгыздайт;

- челектин үстүнкү бөлүгүндө жана орнотулган курамдык бөлүктөрдө жайгашкан аба өтүүчү сайгычтарды ачуу керек;

- абаны кургатууну орнотмо аркылуу трансформатордун челегин кургак аба менен үйлөп, трансформатордун челегинен чыккан абанын шүүдүрүм чекити 228 К (минус 45°С)жогору болбогондо үйлөп бүтүрүш керек;

- трансформатордогу бардык тыгындарды жана жабуучу арматураны жабыш керек, челекте 10-30 кПа чегинде ашыкча кургак аба басымын түзүлот;

- трансформаторду сактоочу иш жүрүшүндө челектеги аба басымын көзөмөлдош керек. Ашыкча басымдын көлөмү кеминде 10 кПа болушу керек.

4. Май толтурулган трансформаторлор үчүн жумуш тартиби.

1) аба кургаткыч орнотмону челектин үстүндөгү жабуучу арматурага туташтырыш керек.

2) трансформатордун челегинен бир эле учурда аба кургатуучу орнотмодон кургак аба менен толтуруу менен трансформатордун майын төгүш керек.

3) курамдык бөлүктөрдүн жылчыктандыруусун жана орнотуусу боюнча кийинки иштер ушул тиркеменин 3 - пунктунун 2-4-пунктчаларына ылайык жүргүзүлүшү керек.

9- тиркеме

Өлчөө ыкмасы жана трансформаторлордун каптамасынын мүнөздөмөлөрүн баалоо

§ 1. Өлчөө ыкмасы жана каптаманын мүнөздөмөлөрүн баалоо.

1. Каптаманын мүнөздөмөлөрүнөлчөө R₆₀ жана tgδ 12 сааттан кем эмес убакытта,трансформаторго жана ага орнотулган кенейткичке май куюлгандан кийин жүргүзүлөт, каптаманын температурасы төмөн эмес:

- 10°С- чыңалуусу 110 кВ чейинки трансформаторлордо;

- 20°С - 220-500 кВ чыңалуудагы трансформаторлордо, зарыл болгон учурда трансформаторду жылытууну жүргүзүү керек.

2.Каптаманын мүнөздөмөлөрүн өлчөө даярдоочу заводдо колдонулган түзмөктөр боюнча жана ченөө көпүрөсүнүн "экраны" чыгышын эркин оромдорго же челеке туташтыруу менен каптаманынтегерегиндегилер боюнча кошумча жүргүзүлөт. Өлчөөдө бир эле чыңалуудагы оромдордун бардык чыгыштары бири-бирине туташтырылат. Трансформатордун калган оромдору жана челеги жерге туташтырылат.

3.Трансформатордун  каптамасынын температурасы катары кабыл алынат:

- жылытылбаган трансформатор үчүн майдын үстүнкү катмарынын температурасы;

- жылытууга дуушар болгон трансформатор үчүн оромонун туруктуу агынга каршылыгы боюнча аныкталуучу ВН фазасындагы оромонун температурасы. Көрсөтүлгөн каршылыкты өлчөө оромодогу агын менен жылытууну өчүргөндөн кийин 60 мүнөттөн эрте эмес, же тышкы жылытууну өчүргөндөн кийин 30 мүнөттөн кийин жүргүзүлөт

Температура төмөнкүтуйунтма боюнча аныкталат:

tх = Rx/ R0 • (235 + t0) - 235,    (1)

Ошол жерде: R₀ - даярдоочу заводдо t₀,°С   температурасында өлчөнгөн туруктуу агынга каршылык (бул маанилер трансформатордун кубөнаамында берилген).

Rх- tx температурасында туруктуу агынга оромдордун каршылыгынын өлчөнгөн мааниси.

4. Каптаманын каршылыгы 2500 вольттук мегометр менен өлчөнөт.

Өлчөө башталганга чейин сыналып жаткан ором 120 секунддан кем эмес жердетилиши  керек.

Эгерде туура эмес өлчөө натыйжасы алынса (туура эмес эсептөө, мегаомметрдин электр чынжырындагы үзгүлтүк), бул түзмөк боюнча кайталап өлчөө жүргүзүлүшү керек. Мында бардык оромдор алдын ала 300 с кем эмес убакытта жерге туташтырылат.

Мегоммертрдин көрсөткүчтөрү оромонун каптамасына чыңалуу колдонулгандан кийин 60 секунддан кийин эсептелет.

5. R₆₀ жана tgδ өлчөөлөрү пайдалануу иш жүрүшүндө трансформаторлордун каптамасынын абалын көзөмөлдөө үчүн баштапкы маалыматтарды алуу жана орнотууну аяктагандан кийин анын абалынын бузулбагандыгын текшерүү максатында жүргүзүлөт.

R₆₀ жана tgδ чоңдугу боюнча жергиликтүү нымдуулуктар жана каптамалык түйүндөрдүн булгануусу (каптамалык тетиктер жана ЖАЖС түзүлүшүнүн түйүндөрү, бутактамалардын каптамасы), майдын абалынын начарлашы аныкталышы мүмкүн.

6. Ченөөлөрдүн натыйжаларын баалоо аларды трансформатордун кубонаамада  көрсөтүлгөн даярдоодо алынган маанилер менен салыштыруу жолу менен жүргүзүлөт.

Салыштыруу үчүн алынган баалуулуктар кубөнаамалык өлчөө шарттарына кайра эсептелиши керек.

Бул эң жакын температурада алынган натыйжаларды салыштырат.

Кубөнаамалык ченөөнүн температурасына карата R60жана tgδ каптамасынын маанилерин кайра эсептөө 7-таблицага ылайык коэффициенттер боюнча жүргүзүлөт

Каптаманын температурасы жогорулагандаR60 азайып, ал эмиtgδ  көтөрүлөт.

7.Майдын таасирин эске алуу менен tgδ каптамасынын маанилерин кайра эсептөө төмөнкү туйунтма боюнча жүргүзүлөт:

tgδ_ȹ = tgδиз - К (tgδМ₂ – tgδМ₁),                  (2)

tgδ_ȹ - каптаманын чыныгы мааниси (майдын таасирин эске алуу менен

tgδ_из - каптаманын өлчөнгөн жана кубонаамалык температурага келтирилген tgδмааниси;

tgδМ₁ -tgδ майдын мааниси, завод-өндүрүүчүдөн куюлган, 8-таблицага ылайык К₃ коэффициенти менен каптаманын мүнөздөмөлөрүн өлчөө температурасы;

tgδМ₂ - tgδ орнотууда куюлган майдын мааниси, 8-таблицага ылайык К₃ коэффициенти менен каптаманын мүнөздөмөлөрүн өлчөө температурасы;

К-трансформатордун түзүлүштөрүнүн өзгөчөлүктөрүнөн көз каранды жана жакындатылган мааниси 0,45 болгон алып келүү коэффициенти.

tgδ майдын таасирин эске алуу менен кубөнаамалык температурага келтирилген каптаманын алынган маанилери кубөнаамалык мааниден 50% дан ашык начарлоо жагына айырмаланбашы керек.Кубөнаамалык температурага келтирилген 1% га барабар же андан аз каптамалык маанилер кубөнаамалык маанилер менен салыштырбастан канааттандырарлык деп эсептелиши керек.

8. Орнотууда өлчөнгөн жана кубөнаамалык ченөөнүн температурасына келтирилген каптаманын каршылыгы трансформатордун кубөнаамасында көрсөтүлгөн өлчөмдүн 50% дан кем болбошу керек.

Мунайдын таасирин эске алуу менен каптаманынR60маанисин кайра эсептөө төмөнкүтуйунтма боюнча жүргүзүлөт:

R_60φ = R_60ИЗ • tgδ_М2/ tgδ_М1,                                      (3)

R_60φ – каптаманын накта маанисиR₆₀ (майдын таасирин эске алуу менен);

R_60ИЗ-өлчөнгөн жана кубөнаамалык температуранын мааниси R₆₀каптаманын мааниси;

tgδ_М1-таблицага ылайык К3 коэффициенти менен каптаманын мүнөздөмөлөрүн өлчөө температурасына берилген заводдо куюлган майдын мааниси 8;

tgδ_М2 - орнотууда куюлган майдын мааниси, 8-таблицага ылайык К3 коэффициенти менен каптаманын мүнөздөмөлөрүн өлчөө температурасына келтирилген;

9.Айрым учурларда даярдоочу завод менен макулдашуу боюнча кубөнаамалык маанилерден R₆₀50% тиtgδ 60% дан ашыгын жана каптаманын айырмалоого жол берилет, эгерде бул айырмачылыктар майдын башка сортунун, жылытуу ыкмасынын таасири же коркунучтуу нымдаштыруу менен байланышпаган башка себептер менен түшүндүрүлүшү мүмкүн болсо.Бул учурда трансформатордо орнотулган каптаманын үлгүлөрүнүн нымдуулугун текшерүү жүргүзүлөт, майдын таасирин эске алуу менен каптаманын накта мааниси R₆₀ жанаtgδ накта мааниси аныкталат жана бардык баштапкы маалыматтар менен жыйынтыгы даярдоочу заводго билдируу керек.

Каптаманы кошумча иштетүү же трансформаторду ишке киргизүү жөнүндө чечим каптаманын жана майдын мүнөздөмөлөрүнүн алынган маанилеринин, үлгүлөрдүн нымдуулугун, ошондой эле ташуу, сактоо жана орнотуу шарттарынын натыйжаларын комплекстүү карап чыгуунун негизинде даярдоочу заводдо кабыл алынат.

§ 2. ӨлчөнгөнR₆₀ жана tgδ маанилерин орнотуу учурунда заводдук өлчөөлөрдүн температурасын мисал келтирүү.

10.Орнотууда 295 к ((22°С)  температурада өлчөнгөнtgδкаптаманын мааниси 1,1% ды түзөт.

Өндүрүүчү заводдо 298 к (25°С ) температурада өлчөнгөн жана кубөнаамада көрсөтүлгөн (ушул эле өлчөө түзмөгү үчүн) каптаманын tgδ  мааниси 0,95% түзөт.

Өлчөө температурасынын айырмасы:

Δt = 298 (25) - 295(22) = 3°.

7 таблицасына ылайык кайра эсептөөкоэффициенти К1 = 1.09.

298 к (25°С ) (кубөнаамалык) температурага алып келген tgδ каптаманын мааниси          tgδո = tgδ • K₁,                                                     

tgδn = 1,1 • 1,09 = 1,2%

   Кубөнаамадан каптаманын көрсөтүлгөнtgδ мааниси:

tgδn = (1,2 • 100) / 0,95 =126%

298 к (25к С) температурада орнотууда өлчөнгөн каптамалыкtgδ мааниси 1,2% ды түзөт.

Өндүрүүчү заводдо 295 к (22°С ) температурада өлчөнгөн жана кубөнаамада көрсөтүлгөн (ушул эле өлчөө түзмөгү үчүн)каптаманын жүгүнүнtgδ мааниси 0,9% түзөт.

Өлчөө температурасынын айырмасы:Δt= 298 (25) - 295(22) = 3°.

Таблицага ылайык кайта эсептелген коэффициенти Н 9.1: К1= 1.09.

295К (22°С  (кубөнаамалык) температурага келтирилген каптаманын tgδ мааниси.

tgδn = tgδ/K,                                                      (5)

tgδn = 1,2/1,09 =1,1 %.

Кубөнаамада берилген каптаманынtgδп төмөнкү мааниси:

tgδn = (1,1 • 100)/0,9 = 122%.

3. Чыныгы маанисин эсептөөнүн мисалы tgδкаптаманын өлчөмү, tgδф .

Орнотууда өлчөнгөн жана tgδ каптаманын мүнөздөмөлөрүн өлчөөнүн кубөнаамалык температурасына келтирилген каптаманын мааниси 295 к (22°С)

tgδиз = 1.1%

Өндүрүүчү заводдо (паспорттук) 363 к (90°С )ченелген  майынын маанисиtgδ

tgδм₁= 0,5%.

363 к (90°С)та орнотууда өлчөнгөн майдын маанисиtgδ

tgδ_М2 = 2,2%.

Каптамалык мүнөздөмөлөрдү өлчөө температурасына 295 к (22°С)майдын кубөнаамасынын tgδ маанисин алып келебиз:

tgδ_М1  = tg м / K₃,                                         (6)

K₃-П 9.2.таблицага ылайык аныкталат. Температуранын айырмасы үчүн

Δt = 363 (90) - 295(22) = 68 K, К₃ = 1 5,92

tgδм₁ = 0, 5/15, 92 = 0,031 %

Каптаманын натыйжалуулугун өлчөө температурасы 295К (22°С)майдынtgδорнотуу маанисин алып келет

Tgδм₂= tgδм₂/ K₃ (7)

мында Кз-п 9.2-таблицага ылайык аныкталат.

Температуранын айырмасы үчүн

Δt= 363 (90) - 295 (22) = 68°, К₃ = 15,84

tgδм₂ = 2 ,2 / 15.84 = 0.138%

Каптаманын tgδ чыныгы маанисин аныктооtgδφ = tgδиз K (tgδм₂ - tgδм₁) (8)                                 

tgδφ = 1,1 -0,45 (0,13-0,031)=1,06%

4. Заводдун өлчөө температурасына чейин каптаманын R₆₀ маанисин берүүнүн мисалдары:

4.1. 295 к (22°С) температурада орнотууда өлчөнгөн маани 510 МОм.

Өндүрүүчү заводдо 298 к (25°С) температурада өлчөнгөн жана кубөнаамада көрсөтүлгөн (бул өлчөө түзмөгү үчүн)  мааниси 530 мегаомду түзөт.

Өлчөө температурасынын айырмасыΔt,= 298 (25) - 295 (22) = 3°

Таблицага ылайык кайра эсептөөнүн коэффициенти Н 9.1: К₂ = 1.13.

Кубөнааманын температурасына келтирилген R₆₀мааниси 298 к (25°С)

R_60П= R₆₀/R₃(9)

Көрсөтүлгөн R_60nкубөнаамадагы маанини түзөт

R_60П= 510/1,13 = 450 Мом

R_60П = (450 • 100)/ 530 = 85% кубөнааманын мааниси

4.2. 289 К (25°С) температурада орнотууда өлчөнгөнR₆₀мааниси 530 МОм. Заводдо 295 К (22°С) температурада өлчөнгөнR₆₀жана кубөнаамада көрсөтүлгөн (ушул эле өлчөө түзмөгүүчүн) 450 Мегаом.

Өлчөө температурасынын айырмасыΔt= 298 (25) - 295 (22) = 3°

Кайра эсептөөкоэффициенти К₂ = 1.13.

МаанисиR₆₀ температурага келтирилген 295 К (22°С) (кубөнаамалык)

R_60П  = R₆₀•K₂

R_60П  = 530 •1,13 = 600 Мом

Берилген маани R_60Пкубөнаамадан түзөт

60П = (600 • 100)/450 = 133%.

7 таблица

Кайра эсептөө коэффициентин мааниси R60 (1,5 Δᵗ/₁₀)

жана tgδ (1,31 Δᵗ/₁₀) каптаманыкы

8 таблица

Кайра эсептелгенкоэффициенттин tgδ майдын мааниси

Тиркеме 10

Тандоо жана макеттинкатуу каптамасынын бөлүктөрүнүн  нымдуулугун аныктоо АКОВ-10 аппаратын колдонуу менен

1. Бөлүм. Үлгү алуу

1.               100ммх 200мм х200 өлчөмдөгү жана капкак резинадан тыгыздыгы бар таза, кургак, жылчыксыз челекти даярдайт.Ийдиш  жок болгон учурда капрондон же айнек капкак (зым кулпунун жардамы менен кармалуучу) менен жылчыксыз 3 л сыйымдуулуктагы кең ооздуу айнек идишти даярдоо керек.

2.               "Каптаманын макети" деген жазуусу бар люк аркылуу үлгүлөрдүн бир топтомун алуу керек: 6 даана. калыңдыгы 0,5 мм; 3 даана. калыңдыгы 1,0 мм; 1 даана. калыңдыгы 3 мм.

3.               Үлгүлөрдү май куюлган идишке салып, жылчыксыз бекитилет. Ошол эле трансформатордун майын колдонуу туура болот.

Эскертүүлөр:

1.               Люктун ачылышынан үлгүлөрдү жылчыктандырбай бекитүүгө чейинки үлгүлөрдүн абада болуу убактысы 10 мүнөттөн ашпайт.

2.               3-пунктка ылайык таңгакталган үлгүлөрдү 7 суткадан ашык эмес ташууга жана сактоого жол берилет.

3.               Трансформатордо май жок болгон учурда үлгүлөрү бар ийдиш ушул нускаманын талаптарына ылайык келген май менен толтурулушу керек.

2- Бөлүм . Үлгүлөрдү жана аппаратураларды талдоого даярдоо

4. Ар бир калыңдыктагы 40-60 г материалдан турган эки илгичти даярдоо керек. Аларды 0,1 г чейин тактык менен таразалоо сунушталат.Тажрыйба жүргүзүүдө  аралыктагы төшөмөлөр чапталган үлгүлөрдүн бөлүктөрү колдонулбайт. Үлгү таразага чейин таза, кургак чүпүрөк менен сүртүлүшү керек.

5. Темир кайчы менен үлгүлөрдү бөлүктөргө бөлүп, болжол менен 10ммх10мм (3мм үлгүсү бычак менен жонуш керек калыңдыгы боюнча).

6. Кесилгенден кийин, кесүү учурунда үлгүнүн массасынын өсүшүн билиш үчүн үлгүнү кайра таразалоо сунушталат.

7. Тажрыйба жүргүзүүдө төмөнкү көрсөтмөлөрдү жетекчиликке алуу керек:

1) үлгүлөрдү бөлүү трансформатордук майы бар идиште же чыныда, же бөлмөдө алдын ала колду жууп, кургатып сүртүү менен жүргүзүү сунушталат;

2) Бул тажрыйбада пайдаланылбаган үлгүлөр мурдагы ташылып келген идиштерде сакталат;

3) үлгүлөрдүн уайт-спирттери бар колбага салынганга чейин абада (бөлүү учурунда)болушунун жалпы убактысы 15 мүнөттөн ашпоого тийиш;

4) ар бир калыңдыктын үлгүлөрү үчүн эки параллелдүү үлгү боюнча анализ жүргүзүү керек.

8. АКОВ-10 шайманын 29-1000 колбасы менен чогултуш керек. Тузакты жана муздаткычты алдын ала жууп, кургатуу керек. Колбаны жылытуу үчүн жабык спираль менен электр плитасын же трансформатор аркылуу тармакка киргизилген атайын колбон жылыткычты колдонуңуз, ал чыңалууну акырындап жөнгө салууга мүмкүндүк берет. Муздаткычтын тегерегиндеги нымдын саркынды суу болбошуна жол бербөө үчүн муздаткычтын түтүгүнүн үстүнкү бөлүгүно патрон кургаткычы менен орнотуу керек.

9. 2 л уайт-спирттерди даярдаш керек ГОСТ 3134-78 боюнча. Ченөөдөкемчиликти азайтуу максатында атмосфералык басымда кайноо температурасы 443-463 К 170-190°С  болгон уайт-спиртти колдонуу зарыл.

10. Колбага 650-700 мл уайт-спиртти куюп, ушул эле алетте кургатыш керек, колбанын үстүн асбест кездеме менен тыгыздап жана трансформатордун жардамы менен муздаткычтын кыйшык кесилген учунан секундасына 2-4 тамчы суюктук чыгып тургандай кылып жылуулукту бериш керек. 1,5-2 саат кайнатуу керек.Кургатуу бүткөндөн кийин тузакты жана муздаткычты жууп, кургатуу керек.

11. Картондун үлгүсүн кургатылган уайт-спирити бар колбага салуу, анализ башталганга чейин үлгүлөрдөн суу бууланып кетпеши үчүн анын температурасы 313-323 К (40-50°С) ашпоого тийиш).

Эскертүү:

Анализде колбаны ККНШ-29-500 колбасын уайт-спиртке 2/3 төмөн толтуруп колдонсо болот.

3- Бөлүм. Анализ жүргүзүү

12. Жылуулук иштоо тартибин тууралап, тузактагы суунун көлөмүнүн көрүнөө көбөйүшүнө чейин кайнатыңыз, бирок 1,5-2 сааттан кем эмес.

13.Суюктукту бөлүү аяктагандан кийин,муздаткычтын түтүгүндө калган суу тамчыларын капканга түртүп киргизүү,резина поршендин жардамы мененже темир чыбыка(зымга) кийилген полиэтилен менен. Поршендин диаметри кыйшык кесилген муздаткыч түтүктүн ички диаметри боюнча тандалышы керек.

4-Бөлүм . Талдоонун аякташы жана натыйжаларды иштеп чыгуу

14. Капканды колбадан ажыратып, чыбыка кийилген поршень менен капкандын дубалдарынан суу тамчыларын түртүш керек.

15. Капканды ысык сууга 20-30 мүнөт коюлат,агарганча (эгер капканга бир аз суу чогулуп калса, 0,3 см 3 ге чейин жана уайт-спирт булганган болсо) жана кайрадан айлана-чөйрөнүн температурасына чейин муздатып коюуш керек.

16. Үлгүдөгү суунун курамын (X) төмөнкү туйунтмапайыз боюнча менен эсептелинет:               

Х =  - х1 0 0 , (1)

мында У - капканга чогулган суунун массасы, г;

  Р₁— сыналган материалдын кесүү алдындагы массасы, г;

Δ = Р₂ - Р₁ - кесүү учурунда үлгү массасынын көбөйүшү, г;

Р₂—кесилгенден кийинки сыналуучу материалдын массасы, г;

  К – үлгү сиңирилген майдын массасын эсепке алган коэффициент (сиңдирилген үлгү үчүн, К = 0,7, сиңбеген үлгү үчүн, К = 1).

17. Материалдын ар бир түрүнүн үлгүлөрүнүн калдык нымдуулугун төмөнкү туйунтма боюнча эсептелинет:

Х^{,  ,      (2)}

эки үлгүнүн арифметикалык ортосу катары,

  мында X₁ жана X₂- эки үлгүдөгү нымдуулук, %.

ЭСКЕРТҮҮЛӨР:

1. Уайт-спирттин бир эле бөлүгүн анализдерде үч жолу колдонсо болот.

2. Анализ аяктагандан кийин колбадагы уайт-спирти таза уайт-спирт бар идишке куюуга болот.

Тиркеме 11

Трансформаторлордун курамдык бөлүктөрүн орнотуу иш  учурунда бекиткичтерди бекемдөө аракеттери

§1.Темир конструкциялардын бекиткичтерин бекемдөө боюнча техникалык талаптар. Долбоордук  иш кагаздарда бекиткичтерди бекемдөөдө ченемделген күч жок болсо, айланган учурларды (М_КР)камсыз кылынууга тийиш:

1. Болот конструкциясы үчүн:

М10 – кгс м[Н.м];

М 12 кгс м[Н м];

М16 – кгс м[Н м];

М20 – кгс м[Нм]

М24 - кгс м[Н м];

М30 - кгс м[Н м].

Темир конструкцияга ширетилген чектөөчү элементтер бар болсо, чектөө элементтерине чейин тартуу керек. 0,5 мм ченегич менен тартууну текшерет. Белгиленген куч-аракеттерди ашыра аткарууга жол берилбейт, анткени чоюлма материал  болгондо сайдын кадамы бузулуп, гайка тыгылып калат.

2.Алюминийден жана анын эритмелеринен жасалган темир конструкциялар үчүн (жалпак тегерек жапкыч, фланецтер):

М 12 – кгс м[Н м];

М 16 – кгс м[Н м];

М 20 – кгс м[Н м];

М 24 – кгс м[Н м];

М 30 - кгс м[Н м].

3.Тийимдүүэлектр туташтыруулары үчүн

М 6 – кгс м[Н м];

М 8 – кгс м[Н м];

М 10 – кгс м[Нм];

М 12 -  кгс м[Нм];

М 16 – кгс·  м[Нм].

Жез жана катуу алюминий эритмесинен жасалган өткөргүчтөрдүн болтту туташтыруулары үчүн жогоруда белгиленгенден 1,5 - 1,7 эсе жогору болгон тегеретилген учурларды колдонуу сунушталат.

ЭСКЕРТҮҮ:

Дат баспас болоттон жасалган бекиткичтерди колдонууда гайкаларды буроодон мурун алардын ички (бурамасайлуу) бетин ЦИАТИМ-201 майлоочу май менен майлоо керек. Майды гайкага гана колдонууга уруксат берилет. Башка бөлүктөргө майлоочу май колдонулбайт.

2-тиркеме                                                                                                   

 (маалыматтык) 

Анын температурасы боюнча абанын салыштырмалуу нымдуулугун жана шүүдүрүм чекитинин аныктоо жана "кургак" жана "нымдуу" термометрлердин  көрсөткүчтөрдүн айырмасы

9 таблица

9-Таблицанын уландысы

Продолжение Таблицы 9