КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИНИСТРЛЕР КАБИНЕТИНЕ КАРАШТУУ АРХИТЕКТУРА, КУРУЛУШ ЖАНА ТУРАК ЖАЙ-КОММУНАЛДЫК ЧАРБА МАМЛЕКЕТТИК АГЕНТТИГИНИН БУЙРУГУ

2024-жылдын 31-июлу № 73-нпа

КР КЧ 51-01: 2024 «Таш жана армоташ конструкциялары»

Кыргыз Республикасынын курулуш ченемдерин бекитүү жөнүндө

Таш жана армоташ конструкцияларын долбоорлоодо ченемдик-техникалык документтерди жакшыртуу максатында, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2021-жылдын 25-июнундагы № 44 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттиги (мындан ары – Мамкурулуш) жөнүндө жобону жетекчиликке алып буйрук кылам:

1.                  Тиркелген КР КЧ 51-01: 2024 «Таш жана армоташ конструкциялары»Кыргыз Республикасынын курулуш ченемдери бекитилсин.

2.                              Мамкурулуштун алдындагы Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институту:

- Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2010-жылдын 26-февралындагы №117 «Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларын расмий жарыялоо булактары жөнүндө» токтомуна ылайык ушул буйрукту расмий жарыялоо боюнча чараларды кабыл алсын;

- расмий жарыяланган күндөн тартып үч жумушчу күндүн ичинде ушул буйруктун көчүрмөсүн мамлекеттик жана расмий тилдерде эки нускада, кагаз жүзүндө жана электрондук түрдө, аталган буйруктун жарыяланган булагын көрсөтүү менен Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестрине киргизүү үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жөнөтсүн;

- ушул буйрук күчүнө кирген күндөн тартып үч жумуш күндүн ичинде Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине маалымат үчүн жөнөтсүн.

3.                  Ушул буйрук күчүнө кирген күндөн тартып Кыргыз Республикасынын аймагында КЧжЭ II-22-81 «Таш жана армоташ конструкциялары» колдонулушу токтотулсун.

4.                  Ушул буйрук расмий жарыяланган күндөн тартып 15 күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.

5.                  Ушул буйруктун аткарылышын контролдоо Мамкурулуштун директорунун орун басары Иманакун уулу Талантбекке жүктөлсүн.

Директор Н.К. Орунтаев

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ

__________________________________________________________________________________

Курулуштагы ченемдик документтер тутуму

ТАШ ЖАНА АРМОТАШ КОНСТРУКЦИЯЛАРЫ

Каменные и армокаменные конструкции

Stone and reinforced stone structures

КЧжЭ II-22-81

жаңыртылган редакциясы

__________________________________________________________________________________

 Киргизүү датасы– 2024.08.17

1 Колдонуу чөйрөсү

1.1 Ушул курулуш ченемдерин Кыргыз Республикасынын аймагында жаңыдан тургузулуучу жана реконструкцияланчу ар кандай багыттагы имараттар менен курулмалардын таш жана армоташ конструкцияларын долбоорлоодо сактоо керек.

1.2 Ушул курулуш ченемдери керамика жана силикат кирпичтен, керамика, силикат, бетон, жана ошондой эле ячейкалуу-бетон, табигый таштардан жана блокторду колдонуу менен тургузулуучу конструкцияларды эсептөөгө жана долборлоого талаптарды белгилейт.

1.3 Ушул курулуш ченемдеринин талаптары кошумча иштетилүүчү аймактарда, дайыма тоңголок топурактарда, ошондой эле көпүрөлөрдө, түтүктөрдө жана тоннелдерде, гидротехникалык курулмаларда, жылуулук агрегаттарында динамикалык жүктөмгө дуушар болуучу имараттарды жана курулмаларды долбоорлоого жайылтылбайт.

       2 Ченемдик шилтемелер

Ушул курулуш ченемдеринде төмөнкү ченемдик документтерге шилтемелер колдонулган:

КР КЧ 20-02:2024 Жер титирөөгө туруктуу курулуш. Долбоорлоо ченемдери;

КР КЧ 53-01:2022 Болот конструкциялары. Долбоорлоо ченемдери;

КЧжЭ 2.01.07-85  Жүктөмдөр жана таасирлер;

КЧжЭ 2.02.01-83 Имараттардын жана курулмалардын негиздери;

КЧжЭ 2.03.11-85  Курулуш конструкцияларын коррозиядан сактоо;

МАКЧ 2.04-02-2004 Имараттардын жылуулугун коргоо;

КР КЧ 52-02:2024 Бетон жана темир-бетон конструкциялары. Негизги жоболор;

КР КЭ 54-101:2023 Жыгач конструкциялары;

КР КЧжЭ 52-01-2009 Көтөрүүчү жана тосмолоочу конструкциялар;

КР КЧжЭ 23-02-00  Курулуш климатологиясы;

МАСТ 4.206-83 Продукциянын сапаттык көрсөткүчтөрүнүн системасы. Курулуш. Таш дубал материалдары. Көрсөткүчтөрдүн номекулатурасы;

МАСТ 4.210-79  Продукциянын сапаттык көрсөткүчтөрүнүн системасы. Курулуш. Керамикалык жасалгалоо жана жабуу материалдары. Көрсөткүчтөрдүн номенкатурасы;

МАСТ 4.219-81 Продукциянын сапаттык көрсөткүчтөрүнүн системасы. Курулуш. Табигый таш менен капталган материалдар жана аларды өндүрүү үчүн блоктор. Көрсөткүчтөрдүн номенклатурасы;

МАСТ 4.233-86  Продукциянын сапаттык көрсөткүчтөрүнүн системасы. Курулуш. Курулуш ченемдери. Көрсөткүчтөрдүн номенклатурасы;

МАСТ 379-2015 Кирпич, таштар, блоктор жана силикат бөлүүчү плиткалар. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 530-2012  Керамикалык кыш жана таш. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 4001-84  Тоо тектеринен жасалган дубал таштар. Техникалык шарттар.

МАСТ 5632-2014  Ысыка чыдамдуу жана ысыка туруктуу, легиленген дат баспас болоттон жаслган жана корозияга туруктуу эритмелер;

МАСТ 5802-86  Курулуш растворлор.  Сыноо ыкмалары;

МАСТ 6133-99  Бетон дубал таштары. Техникалык шарттар;

МАСТ 8462-85  Дубал материалдары. Кысуу жана ийилген күчтөрдү аныктоо ыкмалары;

МАСТ 9479-98 Каптоо, архитектуралык, курулуш, мемориалдык жана башка буюмдарды өндүрүү үчүн таш блоктору. Техникалык шарттар;

МАСТ 10180-90 Бетон. Контролдук үлгүлөрдү колдонуу менен күчтү аныктоо ыкмалары;

МАСТ 13579-78  Подвал дубалдары  үчүн  бетон блоктору. Техникалык шарттары;

МАСТ Р 53231-2008   Бетон. Күч көзөмөлдөө жана баалоо эрежелери;

МАСТ 18105-86   Бетон. Күчтү көзөмөлдөө эрежелери;

МАСТ 18143-72  Жогорку эритмелүү коррозияга  жана ысыкка чыдамдуу болоттон жасалган зым. Техникалык шарттары;

МАСТ 23279-85 Темир-бетон конструкциялары жана буюмдары үчүн ширетилген арматура торлору. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 24211-2008  Бетон жана эритмелери үчүн кошулмалар. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 24992-81 Таш конструкциялар. Таштын тиркелгендигинин байланыштыгын  бекемдигин аныктоо ыкмасы;

МАСТ 25485-89 Ячейкалуу бетон. Техникалык шарттар;

МАСТ 25820-2000 Жеңил бетондор. Техникалык шарттар;

МАСТ 28013-98 Курулуш эритмелер. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 30459-2008 Бетон жана эритмелер үчүн кошулмалар. Натыйжалуулукту аныктоо жана баалоо;

МАСТ 31189-2003 Курулуш үчүн кургак аралашмалар. Классификация;

МАСТ 31357-2007 Цемент туташтыргычтын негизиндеги кургак курулуш аралашмалар. Жалпы техникалык шарттар;

МАСТ 31360-2007 Автоклавдуу ячейкалуу бетондон жасалган арматураланбаган дубал буюмдары. Техникалык шарттар;

МАСТ 33929-2016 Полистиролбетон. Техникалык шарттар.

Э с к е р т ү ү – Кыргыз Республикасынын аймагында курулуш нормаларын пайдалануу максатына ылайык стандартташтыруу боюнча улуттук органдын жана архитектура-курулуш иши чөйрөсүндөгү саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын ушул жылы жарыяланган шилтеме ченемдик документтер иш-аракетин тиешелүү маалыматтык көрсөткүчтөр боюнча текшерилсин.   Эгерде шилтеме документ алмаштырылса (өзгөртүлсө), анда бул курулуш ченемдерин пайдаланууда алмаштырылган (өзгөртүлгөн) ченемдик документти жетекчиликке алуу керек.  Эгерде шилтеме документ алмаштырылбастан жокко чыгарылса, анда ага шилтеме берилген Жобо ошол шилтемеге тиешеси жок бөлүгүндө колдонулат. 

3 Терминдер жана аныктамалар

Ушул курулуш ченемдеринде тиешелүү аныктамалары менен төмөнкү терминдер колдонулган:

3.1 таш кыноо:  Табигый же жасалма таштардан (кирпич, блоктор) эритме, жабышчаак кошулма же паста менен бириктирилген конструкциясы.

3.2 кирпич, таштар жана блоктор:  Тиешелүү улуттук стандарттардын талаптарына жооп берген толук жана көңдөй таштан жасалган буюмдар.

3.3 кышкы кыноо:  тышкы абанын терс температурасында таш конструкциясын тургузууда эритмелерде суука каршы тоңдуруу жана жылытуу кошулмалар менен.

3.4 көп катмарлуу (үч катмарлуу) кыноо:  Ийилгич байланыштар менен бириктирилген эки катмар таштан жана жылуулук изоляциялоочу материалдар катмарынан турган конструкция.

3.5 эки катмарлуу кыноо:Торлор, байланыштар же прокладка катарлары менен бири-бири менен байланышкан негизги жана каптоочу катмарлардан турган таш.

3.6 вертикалдык диафрагма менен көп катмарлуу кыноо: Жылуулоо менен тургузулган жана ички боштуктар менен катмарларды бириктирилген тик дубалдар (дифрагмалар). 

3.7 кесинди: Өйдө жактагы  кыноонун калыңдыгын өзгөртүүсүнүн натыйжасында пайда блгон, фундаменттин же дубалдын горизонталдуу тепкечи

3.8 туташтыргыч:Дубалдын тешигин жаап туруучу же өйдө жакта жайгашкан конструкциялардын жүгүн ала туруучу устун же арка тибиндеги конструктивдүү элемент.

3.9  жылуулук обочолонтуучу материалдар: Жылуулук өткөрүүнү азайтууга арналган материал, анын изоляциялык касиеттери, химиялык мүнөзүнө жана/же физикалык түзүлүшүнө негизделген.

3.10 алдыңкы катмар: көп слойлуу тургузуунун тышкы катмары.

3.11 ийкемдүү байланыш:  көпкатмарлуу дубалдарда дубал катмарларынын ортосундагы байланыш алардын бири-бирине салыштырмалуу эркин жылышын камсыз кылат.

4   Жалпы жоболор

4.1 Таш жана армоташ конструкцияларын долбоорлоодо талап кылынган конструктивдик чечимдерди, өрт  коопсуздукту, конструкциялардын жылуулук-техникалык мүнөздөмөлөрүн жана температуралык-нымдуулук режимин камсыз кылуучу конструкциялык чечимдерди, буюмдарды жана материалдарды колдонуу керек (МАСТ 4.206, МАСТ 4.210, МАСТ 4.219).

4.2 Имараттарды жана курулмаларды долбоорлоодо аларды кышкы шарттарда тургузуу мүмкүнчүлүгүн камсыздоочу иш-чаралар каралышы керек.

4.3  Долбоорлонуучу таш жана армоташ конструкциялары коопсуздук, эксплуатациялык жарактуулугу боюнча талаптарга ылайык келүүгө жана ар кандай эсептик таасирлерде имараттарды нормалдуу эксплуатациялоосун кыйындатуучу деформациялар жана башка жабыркоолор болбош үчүн баштапкы мүнөздөмөлөргө ээ болууга тийиш.

Таш жана армоташ конструкцияларынын коопсуздугу, эксплуатациялык жарактуулугу, бышыктыгы, энергиялык натыйжалуулугу жана долбоорлоого тапшырмада белгиленген башка талаптар кирпичке, ташка, блокторго, оор жана жеңил эритмелерге, клей эритмелерине, клейлерге, арматураларга, конструкциялык чечимдерге талаптарды, ошондой эле эксплуатациялоо боюнча талаптарды аткаруу менен камсыз кылынууга тийиш.

Жүктөмдөрдүн жана таасирлердин ченемдик жана эсептик маанилери, деформациянын чеги, сырткы абанын температурасынын жана жайдын салыштырмалуу нымдуулугунун эсептик маанилери, конструкцияларды агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринен коргоо жана башкалар тиешелүү ченемдик документтер менен белгиленет КР КЧжЭ 20-02, КЧжЭ 2.01.07, КЧжЭ 2.02.01, КЧжЭ 2.03.11, КР КЧжЭ 23-02.

4.4 Сырткы көп катмарлуу дубалдын алдыңкы кирпич катмары менен сырткы дубалдарды эске алуу менен жүргүзүлөт.

4.5 Арматураланган таш конструкцияларын долбоорлоо таш жана армоташ конструкцияларына ылайык жүргүзүлөт.

4.6 Курулуш элементтеринин конструкциялык аткарылышы өрттүн имаратка, курулушка, курулушка жашыруун таралышына себеп болбошу керек.

Күйүүчү изоляцияны ички катмар катары пайдаланууда курулуш конструкцияларынын отко туруктуулук чеги жана конструкциялык өрт коркунучунун классы стандарттуу өрт сыноо шарттарында же эсептик-аналитикалык ыкмада аныкталууга тийиш.

Өрт сыноолорун өткөрүү методикасы жана курулуш конструкцияларынын отко туруктуулук чектерин жана конструкциялык өрт коркунучунун классын аныктоонун эсептик-аналитикалык методдору өрт коопсуздугу боюнча ченемдик документтерде белгиленет.

5 Материалдар

5.1 Таш жана армоташ конструкциялары үчүн кирпич,  таштар жана эритмелер, ошондой эле таштарды жана ири блокторду даярдоо үчүн бетондор тиешелүү стандарттардын талаптарын канааттандырышы керек: МАСТ 4.210; МАСТ 4.233; МАСТ 379; МАСТ 5001; МАСТ 24211; МАСТ 6133; МАСТ 8462; МАСТ 9479; МАСТ 13579; МАСТ 24211; МАСТ 25485; МАСТ 28013; МАСТ 30459; МАСТ 31189; МАСТ 31357; МАСТ 31360; МАСТ 33929  жана  төмөнкү  маркалар  же  класстар  колдонулат:

 а) таштар – орточо чеги  боюнча кысылган бекемдиги (кирпич - кысууну эске алуу менен анын орто маанидеги чектен бекемдигине караштуу ийилүү): M7, M10, M15, M25, M35, M50, M75 - таштар чакан бекемдигин - жеңил бетон жана табигый таштар, керамика, анын ичинде чоң форматтагы; M100, M125, M150, M200 - кирпич жана асыл таштар орточо бекемдик, анын ичинде чоң форматтагы, керамика, бетон жана жаратылыш; M250, M300, M400, M500, M600, M800 жана M1000 - анын ичинде клинкерные табигый жана бетон, кирпич жана асыл таштар жогорку бекемдигин;

б) кысуу күчү боюнча класстагы бетондор:

оор - B3,5; B5; B7,5; B12,5; B15; B20; B22,5; B25; B30;

тешиктүү агрегаттарда -  B2; B2,5; B3,5; B5; B7,5; B12,5; B15; B20; B25; B30;

ячейкалуу - B1; B1,5; B2; B2,5; B3,5; B5; B7,5; B12,5;

полистиролбетон - B1,0; B1,5; B2,0; B2,5; B3,5;

ири тешиктүү -  B1; B2; B2,5; B3,5; B5; B7,5;

тешиктүү – B2,5; B3,5; B5; B7,5;

силикаттык - B12,5; B15; B20; B25; B30.

Жылуулоо катары МАСТ 25820га ылайык жылуулук изоляциялоочу жана конструкциялык-жылуулук изоляциялоочу бетондорду пайдаланууга жол берилет, алардын бекемдик чеги 0,7 МПа жана андан көп кысууга; кыстармаларда жана плиткаларда 1,0 МПа кем эмес;

в) орточо кысуу күчү боюнча эритмелер - 0,4 МПа, жана кысуу күчү, маркалар  боюнча - M10, M25, M50, M75, M100, M150, M200;

г) суукка туруштук берүүчү таш материалдар - F10, F15, F25, F35, F50, F75, F100, F150, F200, F300.

Ошол эле  суука туруштук берүүчү бетондорго, F10 дон башка.

5.2 Бардык курулуш-климаттык зоналарда курулуучу дубалдын сырткы бөлүгү үчүн (калыңдыгы 12 см) жана дубалдар үчүн (бүткүл калыңдыгы) таш материалдарынын суукка чыдамдуулугу боюнча долбоордук маркалар конструкциялардын болжолдуу иштөө мөөнөтүнө жараша, бирок 100, 50 жана 25 жылдан кем эмес 5.3 жана 5.1-таблицада келтирилген.

Э с к е р т ү ү – Суукка туруктуулук боюнча долбоордук маркалар дубалдын үстүнкү бөлүгүн тургузууга материалдар үчүн гана орнотулат (КЧжЭ 2.02.01 ылайык аныкталуучу топурактын тоңушунун эсептик тереңдигинин жарымына чейин).

5.1– т а б л и ц а

5.1 – таблицанын аягы

5.3 Таш конструкцияларын бекемдөө үчүн колдонулушу керек:

- сетка арматура үчүн-арматура А240 жана В 500 класстагы;

-  узунунан жана туурасынан кеткен арматура, анкерлер жана байланыштар үчүн - А240, А400, В500 класстарындагы арматура;

- көп катмарлуу дубалдардын бет катмарын узатасынан бекемдөө үчүн - полимердик композиттик материалдардан жасалган торчолор.

Камтылган тетиктер жана бириктирүүчү төшөмөлөр үчүн болотту КР КЧ 53-01 ылайык колдонуу керек.

Көп катмарлуу тышкы дубалдардын ийкемдүү байланыштары үчүн А 240 классындагы болот арматурасын, жогорку легирленген коррозияга туруктуу жана аз көмүртектүү болоттордон жасалган зымдарды МАСТ 18143 боюнча, тор түрүндөгү полимердик композиттик материалдарды, ошондой эле дубалдын сырткы жана бет кирпич катмарларына талаптарына ылайык анкердик түзүлүштөрү бар өзүнчө таякчаларды колдонуу керек.

Ячейка бетон таштарын төшөө үчүн арматураны КР КЧ 52-02 ылайык жана ячейкалуу бетон конструкцияларынын талаптарын эске алуу менен колдонуу керек.

6 Эсептөө мүнөздөмөлөрү

Эсептелген каршылыктар

6.1 Бардык түрдөгү кирпичтен жасалган оор эритмелерде жана туурасы 12 ммге чейин, 27% га чейин, кирпичтин бийиктиги 50 - 150 мм оор эритмелерде тургузуунун R  кысылышына долбоордук каршылык 6.1-таблицада келтирилген.

6.1 – т а б л и ц а с ы

6.1 – таблицанын аягы

Туурасы 12-16 мм тик бурчтуу боштуктары жана 20 чарчы кесилишиндеги 20 мм боштугу 48% чейинки чарчы боштуктары бар көңдөй керамикалык кыштан жасалган кирпичтин кысылышына эсептик каршылык R, катардын бийиктиги 77-100 мм эксперименталдык маалыматтар боюнча аныкталат. Мындай маалыматтар жок болгон учурда R маанисин төмөндөтүүчү коэффициенттери бар 6.1-таблица боюнча кабыл алуу керек:

- 100 жана андан жогору маркадагы эритмеде – 0,9;

- 75, 50 маркаларынын эритмесинде – 0,8;

- 25, 10 маркаларынын эритмесинде – 0,75;

-  нөлдүк бекемдиги жана 0,4 чейинки бекемдиги бар эритмелерде - 0,65 МПа.

6.2 Силикат көңдөй (диаметри 35 ммден чоң эмес тегерек боштуктары жана 25% га чейинки боштугу менен) калыңдыгы 88 мм кирпичтердин жана калыңдыгы 138 мм таштардын кысылышына эсептик каршылыкты коэффициенттери бар 6.1-таблица боюнча кабыл алууга болот:

- нөлдүк бекемдик жана 0,2 МПа бекемдик эритмелеринде - 0,8;

- 4, 10, 25 жана андан жогору маркалардагы эритмелерде - тиешелүүлүгүнө жараша 0,85, 0,9 жана 1.

6.3 Ири форматтагы таштардан жасалган туурасы 260 мм чейин, туурасы 55 ммге чейин вертикалдуу жайгашкан боштуктары менен 16 ммге чейинки керамикадан жасалган “жылга-кыр” (эритмеси менен толтурулбаган) вертикалдуу кошулган ири форматтагы таштардан жасалган кирпичтин кысылышына эсептик каршылыктар, бир катар таштардын бийиктиги 250 ммге чейин эксперименталдык маалыматтар боюнча орнотулат.   Мындай маалыматтар жок болгон учурда эсептик каршылыктарды 6.2-таблица боюнча кабыл алуу керек.

 6.2 – т а б л и ц а

6.4 150 - 300 мм таш бийиктиги боюнча оор эритмелерде автоклав катуулатуучу ячейкалуу бетон блокторунан жасалган кирпичтин кысылышына долбоордук каршылык 6.3-таблицада келтирилген.

6.3 – т а б л и ц а

6.3 – таблицанын аягы

6.5. 5.1де саналып өткөн бардык түрдөгү бетондордон жасалган ири катуу блоктордон жана 500-1000 мм катар бийиктикте табигый таш блокторунан (кесилген же таза жыгач) кирпичтин кысылышына болжолдуу каршылык R 6.4 таблицада келтирилген.

6.4 – т а б л и ц а

6.4 – таблицанын аягы

6.6 200-300 мм кыноонун катарын бийиктигин гибсобетон жана табигый таштардан (тилинген жана таза жыгач) эсептелген каршылык кыноонун толук R кысылышы 6.5 – таблицасында көрсөтүлгөн.

6.5 – т а б л и ц а

6.7  200-300 мм бийиктиги кыноонун катардагы көңдөй бетон таштардан жана силикат блокторунан жасалган 25%га чейинки көңдөйлүү таштын эсептелген кысуу каршылыгы R 6.6-таблицада келтирилген.

6.6 – т а б л и ц а

25%дан   40%га чейинки боштуктары бар көңдөй бетон таштардан жасалган таштын эсептелген кысуу каршылыгы R 6.6- таблицага ылайык коэффиценттерди эске алуу менен кабыл алынышы керек:

50 жана андан жогорку маркадагы эритмеде – 0,8;

25-маркадагы эритме боюнча – 0,7;

10 жана андан төмөн маркадагы эритмеде 0,6.

6.8 Полистирол-бетон блокторунан жасалган таштын эсептелген кысылуу бекемдиги жана башка мүнөздөмөлөрү эксперименталдык маалыматтар боюнча аныкталат.

6.9 Оор эритмелерге титирөө кирпичтин эсептелген кысуу каршылыгы R   6.7-таблицада келтирилген.

6.7 – т а б л и ц а

 6.10 Катар бийиктиги 150 мм ге чейинки табигый таштардан (араланган жана таза жыгычтан) жасалган таштын R эсептелген кысуу каршылыгы 6.8.-таблицада берилген.

6.8 – т а б л и ц а

6.11  Тытылган таштан жасалган таш, таштын эсептелген кысуу каршылыгы R 6.9.- таблицада келтирилген.

6.9 – т а б л и ц а

6.9 – таблицанын аягы

6.12 Жыгач бутобетондун кысылышына эсептелген каршылык 6.10-таблицада келтирилген.

6.10 – т а б л и ц а

6.13  Катар бийиктиктеги 150дөн 200мм ге чейинки аралык өлчөмдөрү үчүн таштын эсептелген кысуу каршылыгы 6.1 жана 6.5-таблицаларда ылайык кабыл алынган маанилердин орточо арифметикалык мааниси катары, 300дөн 500 ммге чейинки катар бийиктиктер үчүн – интерполяция жолу менен аныкталышы керек. 6.4 жана 6.5-таблицаларга ылайык кабыл алынган маанилердин ортосунда.

      6.14 6.1-6.10-таблицаларда келтирилген таштын эсептелген кысуу каршылыгы төмөнкүгө барабар иштөө шарттарынын ,  коэффиценттерине көбөйтүлүшү керек:

 а) 0,8 – кесилишинин аянты 0,3 м² же андан аз мамылар жана тирөөчтөр үчүн;

     б)  0,6 – торчо арматура менен бекемделбеген кадимки (үлгүсүз) кирпичтен жасалган тегерек элементтер үчүн;

в) 1.1-оор бетондон жана табигый таштан жасалган блоктор жана таштар үчүн ;

0,9- бекемдик класстары В25тен жогору болгон силикат бетондон жасалган блокторду жана таштарды таштоо үчүн;

   0,8 – чоң тешиктүү бетондон жана автоклавдуу ячейкалуу беотндон блокторду жана тыштарды таштоо үчүн;

0,7 – атоклавсыз клеткалык бетондон блокторду жана таштарды таштоо үчүн;

г)  1,15 – эритме узак убакытка катуулашкандан кийин (бир жылдан ашык) таш үчүн;

д)  0,85 – калий кошулмалары бар эритмеге кум-акиташ кирпичтен жасалган таш үчүн;

е) тоңдуруу ыкмасы менен жүргүзүлүүчү кышкы таштоо үчүн – 10.1-таблицада көрсөтүлгөн эксплуатация шарттарынын коэффициенттери  боюнча;

ж)  0,8 – көңдөйлүгү  48%дан ашык таштардын жана блоктордон жасалган таш үчүн;

 и) 0,8 – жарымдыгын, эритип же жер астындагы суулардын мүмкүн болгон нымдап калуусу үчүн плинтустардын деңгээлинде тышкы дубалдарды, ошондой эле жертөлөлөрдүн тышкы жана ички дубалдарын төшөө үчүн;

 к)   0,6 – кирпичтен, таштан жана горизанталдуу боштуктары бар блоктордон жасалган таш үчүн;

 6.15 Ар кандай типтеги чоң көңдөй бетон блокторунан жасалган таштын эсептелген кысуу күчү эксперименталдык маалыматтардын негизинде белгиленет. Мындай маалыматтар жок болгон учурда эсептелген каршылыктарды 6.4-таблицагы ылайык төмөнкү коэффиценттер менен кабыл алуу керек:

   0,9 -  блоктун боштугу менен  ≤= 5%;

   0,5    "    "         "   ≤= 25";

      0,25   "    "        "   ≤= 45",

мында боштуктардын пайызы орточо горизонталдык кесилиши менен аныкталат.

Бош пайыздын аралык маанилери үчүн бул коэффиценттер интерполяция жолу менен аныкталышы керек.

6.16 6.4, 6.5 жана 6.8 таблицаларында көрсөтүлгөн табигый таш, таштын эсептелген кысуу күчтөрүн төмөнкү коэффиценттер менен кабыл алуу керек:

0,8 – жарым жартылай таза таштарды кынооо үчүн (10 мм чейин чыгаруулар);

0,7 – чоң кесилген таштардан жасалган кыноо үчүн (20 мм чейин).

6.16 Чийки кирпичинен жана таштан жасалган таштардын эсептелген кысуу каршылыгы 6.8-таблицага ылайык төмөнкү коэффиценттер менен кабыл алынышы керек:

0,7 – кургак климаттуу аймактардатышкы дубалдарды кыноо үчүн;

0,5 – ошол эле, башка аймактарда;

0,8 – ички дубалдардын кыноо үчүн;

Чийки кирпичтердин жана топурак таштарды болжолдонгон пайдалануу мөөнөтү 25 жылдан ашпаган имараттардын дубалдары үчүн гана уруксат берилет.

6.18 Цемент-акиташ, цемент-чопо жана акиташ эритмелериндеги катуу таштардан жасалган таштардын эсептелген каршылыктары R_t октук чыңалүүга, ийилүүдөгү чыңалуу R_tb жана ийүү учурундагы негизги чыңалуу R_tw,  горизонталдык жана вертикалдык кошулмаларды бойлой өткөн таштын кесилишин эсептөөдө R_sq 6.11 таблицада келтирилген.

6.11 – т а б л и ц а

6.11 – таблицанын аягы

6.1 - сүрөт – Байланбаган кесилиш  боюнча таштын чыңалуусу

6.2 - сүрөт – Байланган кесилиш боюнча таштын чыңалуусу

6.3-сүрөт – Байланган кесилишин бойлото ийилгенде таштын чыңалуусу

6.19 Регулярдуу формадагы кирпичтин жана таштын кирпичтин R_t октук чыңалууга, ийилүү чыңалуу R_tb, кесүү R_sq жана ийилүү учурундагы R_tw негизги чоюулуу чыңалууларына эсептелген каршылыктары кирпичти же ташты бойлой өтүүчү байланган участок боюнча таштарды эсептөөдө 6.12-таблицада келтирилген.

6.12 – т а б л и ц а

6.20 Бутобетондун октук чыңалууга эсептелген каршылыгы R_t, негизги чыңалуу чыңалуу  R _tw  жана ийилгенде чоюу  R _tb  6.13-таблицада көрсөтүлгөн.

6.13 – т а б л и ц а

6.21 Катуу абалынын баардык түрлөрү үчүн табигый таш таштын эсептелген каршылыктары эксперименталдык изилдөөлөрдүн негизинде түзүлгөн жана белгиленген тартипте бекитилген атайын нускамалар боюнча такталышы мүмкүн.

6.22 Ылайык кабыл алынган болот арматура R_sдолбоор каршылыктары КР КЧ 52-02, конструкцияларды бекемдөө түрүнө жараша 6.14-таблицада келтирилген эксплуатациялоо шарттарынын коэффициенттерине көбөйтүлүшү керек.

6.14 – т а б л и ц а

6.23 Кыноонун убактылуу каршылыгы (күчтүн орточо чектөөсү)  R_u формула боюнча аныкталат.

R_u = kR,                                                         (6.1)

мында k –коэффиценти  болгон жерде 6.15 таблицасы боюнча колдонулат

R - бул таблицалардын эскертүүлөрүндө, ошондой эле 6.1-6.17-де келтирилген коэффициенттерди эске алуу менен 6.1-6.13-таблицаларга ылайык алынган таштын конструкциялык каршылыгы

6.15 – т а б л и ц а

Кыска мөөнөттүү жана узак мөөнөттүү жүктөрдө таштын ийкемдүүлүгүнүн жана деформациясынын модулдары, таштын серпилгичтик мүнөздөмөлөрү, кичирейүү деформациялары, сызыктуу кеңейүү жана сүрүлүү коэффициенттери

6.24 Кыска мөөнөттүү жүктүн астында таштын ийкемдүү модулу (баштапкы деформация модулу) E0 төмөнкүгө барабар кабыл алынышы керек:

арматураланбаган кыноо үчүн

;                                                          (6.2)

узунунан арматураланган кыноо үчүн

.                                                          (6.3)

(6.2) жана (6.3) формулаларындагы α - 6.16-таблицага ылайык алынган таштын ийкемдүү мүнөздөмөсү.

Тор арматурасы менен таштын ийкемдүүлүк модулу арматураланбаган таш үчүн бирдей деп кабыл алынат.

Узунунан арматуралуу таш үчүн ийкемдүүлүк мүнөздөмөсү арматураланбаган таштагыдай эле кабыл алынышы керек;

R_u - 6.23 боюнча аныкталуучу таштын кысылышына убактылуу каршылык (орточо созуу бекемдиги).

Тор арматурасы менен таштын ийкемдүү мүнөздөмөлөрү формула менен аныкталышы керек

.                                            (6.4)

(6.3) жана (6.4) формулаларында R_sku - катар бийиктиги 150 ммден ашпаган кирпичтен же таштан жасалган арматуралуу таштын кысуусуна убактылуу туруктуулук (чоюлууга орточо бекемдик), формулалар менен аныкталат:

узунунан арматураланган кыноо үчүн

;                                                (6.5)

торлонгон арматураланган кыноо үчүн

;                                                (6.6)

µ- кыноону арматуралоонун пайызы

узунунан арматураланган кыноо үчүн

,                                                         

мында A_s жана А_k арматуранын жана таштын кесилишинин аянттары болуп саналат, мында 7.31 боюнча аныкталат;

R_sn - КР КЧ 52-02 боюнча A240 жана A400 болот класстары үчүн, ал эми В500 классы үчүн - КР КЧ 52-02 боюнча 0,6 жумушчу абалынын коэффициенти менен кабыл алынган арматуранын стандарттык каршылыгы.

6.16 – т а б л и ц а

6.16 – таблицанын уландысы

6.16 – таблицанын аягы

6.25 Кыноонун деформациясынын модулу Е кабыл алынышы керек:

а) конструкцияларды бекемдикке эсептөөдө, алмашып турган жана аз циклдуу жүктөмдөрдүн астында кыштоодогу күчтөрдү аныктоо үчүн (сценанын чыңдоосунда, кысылган көп катмарлуу секциялардын катмарларында, температуралык деформациялардан улам келип чыккан күчтөрдү, рандык устундардын үстүнөн же астындагы таштарды эсептөөдө) бөлүштүрүүчү курлар) формула боюнча

                                                                 E = 0,5E₀,                                                     (6.7)

мында E₀ - (6.2) жана (6.3) формулалар менен аныкталуучу таштын ийкемдүү модулу (баштапкы деформация модулу).

б) таштан жасалган конструкциялык элементтер башка материалдардан жасалган элементтер менен бирге иштеген статикалык аныкталбаган каркас системаларындагы күчтөрдүн узунунан же туурасынан келген күчтөрдөн кыштын деформацияларын аныктоодо, таштан жасалган конструкциялардын титирөө мезгили, конструкциялардын катуулугун формуласы боюнча.

E = 0,8E₀.                                                      (6.8)

6.26 Сызыктуу эмес эсептөөлөр үчүн кыска мөөнөттүү жүктөмдөгү ε кыноонун  салыштырмалуу деформацияларын формула боюнча ар кандай чыңалууда аныктоого болот.

.                                                (6.9)

(6.9) формула боюнча чыңалуулар менен деформациялардын ортосундагы байланышты эске алуу менен, тангенциалдык деформация модулу формула боюнча аныкталат

.                                                (6.10)

6.27 Сойлоонун эске алуу менен салыштырмалуу деформациясы формула менен аныкталат

,                                                          (6.11)

мында σ – ε аныкталган чыңалуу;

v – батирдин жылма таасирин эске алуу коэффициенти:

v = 1,8 – керамикалык таштардан жасалган таш үчүн, анын ичинде чоң форматтагы, вертикалдуу оюк сымал боштуктары бар (таштын бийиктиги 138ден 220 ммге чейин);

v = 2.2 – керамикалык кирпичтен жасалган керамикалык жана жарым кургак престөө үчүн;

v = 2,8 – оор бетондон жасалган чоң блокторду же таштарды таштоо үчүн;

v = 3,0 – кум-акиташ кирпичтен жана катуу жана көңдөй таштардан, ошондой эле керектүү толтургучтарга же керектүү жана силикаттык чоң блокторго бетондон жасалган таштар үчүн;

v = 3,5 – автоклавдуу ячейкалуу бетондон жасалган кичинекей жана чоң блокторду же таштарды таштоо үчүн;

v = 4,0 – ошол эле, автоклавсыз клеткалык бетондон жана полистиролбетондон.

6.28 Туруктуу жана узак мөөнөттүү жүктөмдөгү кыноонун ийкемдүүлүгүнүн модулу E₀, сойлоосун эсепке алуу менен, аны сойлоо коэффициентине бөлүү жолу менен азайтылышы керек.

6.29 Табигый таштардан жасалган таштын ийкемдүүлүк жана деформация модулу белгиленген тартипте бекитилген эксперименталдык изилдөөлөрдүн натыйжаларынын негизинде кабыл алынышы мүмкүн.

6.30 Керамикалык кирпичтен жана керамикалык таштан жасалган, анын ичинде чоң форматтагы таштардын кичирейүү деформациялары эсепке алынбайт.

Кыноо  үчүн кичирейүү деформациялары алынышы керек:

кирпичтен, таштан, силикат же цемент бириктиргич менен жасалган майда жана чоң блоктордон - 3·10-4;

ар кандай кайра иштететилүүчү байытуучу рудалардан жана  кумдагы автоклавдуу ячейкалык бетондон, таштан жана блоктордон - 4·10-4;

ошндой эле, күл боюнча автоклав бетондон - 6·10^-4.

6.31 Кыноонун жылдыруу модулу G = 0,4E₀ барабар болушу керек, мында E₀ - кысуудагы ийкемдүүлүк модулу.

6.32 Таштын сызыктуу кеңейүү коэффициенттеринин маанилери 6.17-таблицага ылайык кабыл алынышы керек.

6.17 – т а б л и ц а

6.17 – таблицанын аягы

6.33 µ_сүр сүрүлүү коэффициентин 6.18-таблицага ылайык кабыл алуу керек.

6.18 – т а б л и ц а

7 Биринчисинин чектиктик абалына таянуу менен структуралык элементтерди эсептөө топтор (жүк көтөрүү жөндөмдүүлүгү боюнча)

Борбордук-кысылган элементтер

7.1 Борбордук кысуу астында арматураланбаган таш конструкцияларынын элементтерин эсептөө формула боюнча жүргүзүлүүгө тийиш.

, (7.1)

мында N - эсептелген узунунан кеткен күч;

R – 6.1 - 6.10-таблицаларга ылайык аныкталган таштын эсептелген кысуу каршылыгы;

 – 7.2ге ылайык аныкталуучу ийилиш коэффициенти;

A – площадь сечения элемента;

m_g – узак мөөнөттүү жүктүн таасирин эске алган коэффициент жана e_0g = 0 менен (7.7) формула боюнча аныкталат.

Эгерде элементтин тик бурчтуу кесилишинин эки өлчөмүнүн кичинеси  ≥ 30 см болсо (же кандайдыр бир кесилиштеги элементтин кичирээк радиусу i≥8,7 см), m_g коэффициенти бирдей кабыл алынышы керек.

7.2 Узундук боюнча туруктуу кесилиштеги элементтер үчүн узунунан ийилген φ коэффициентин элементтин ийкемдүүлүгүнө жараша 7.1-таблицага ылайык кабыл алуу керек.

                                                               (7.2)

же катышы боюнча тик бурчтуу катуу бөлүм

                                                             (7.3)

жана 6.16-таблицага ылайык алынган таштын ийкемдүү мүнөздөмөлөрү α, ал эми тор арматурасы менен кыноо үчүн - (6.4) формула боюнча.

7.1– т а б л и ц а