КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ФИНАНСЫ МИНИСТРЛИГИ

БУЙРУК

2024-жылдын 1-августу № 5-Б

Ички аудиттин сапатын жогорулатуу жана кепилдик берүү программасын түзүү боюнча колдонмону бекитүү жɵнүндɵ

“Ички аудит жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 10-беренесинин 3-пунктуна ылайык, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 3-мартындагы №115 “Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин айрым ченем жаратуу ыйгарым укуктарын мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруу органдарына өткөрүп берүү жөнүндө” токтомуна ылайык буйрук кылам:

              1.                    Ички аудиттин сапатын жогорулатуу жана кепилдик берүү программасын түзүү боюнча колдонмо тиркемеге ылайык бекитилсин.

              2.                    Бухгалтердик эсепти, ички аудитти жана ички контролду өнүктүрүү башкармалыгы:

              3.                    буйрук катталган күндөн тартып үч жумуш күндүн ичинде бул буйрукту мамлекеттик жана расмий тилдерде “Эркин-Тоо” гезитине жана Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин расмий сайтына жарыяласын;

              4.                    буйрук расмий жарыяланган күндөн тартып үч жумуш күндүн ичинде бул буйруктун көчүрмөлөрүн мамлекеттик жана расмий тилдерде эки нускада, кагаз жүзүндө жана электрондук түрдө, жарыялоо булагын көрсөтүү менен Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестрине киргизүү үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жөнөтсүн;

              5.                    ушул буйрук күчүнө кирген күндөн тартып үч жумуш күндүн ичинде буйруктун көчүрмөсүн мамлекеттик жана расмий тилдерде эки нускада Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясына жөнөтсүн.

              6.                    Басма сөз кызматы бул буйрук катталган күндөн тартып үч жумуш күндүн ичинде аны Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин веб-сайтына расмий жарыялоону камсыздасын.

              7.                    Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2016-жылдын 28-декабрындагы №212-Б “Ички аудиттин сапатын кепилдөө жана жогорулатуу программасын түзүү боюнча колдонмону бекитүү жɵнүндɵ” буйругу күчүн жоготту деп таанылсын.

              8.                    Бул буйруктун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын финансы министринин орун басары – Борбордук казыналыктын директору У.М.Аманбаевге жүктөлсүн.

              9.                    Бул буйрук расмий жарыяланган күндөн тартып жети күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.

Министр А.К.Бакетаев

Кыргыз Республикасынын

Финансы министрлигинин

2024-ж. “____” ________

№ _____________

буйругу менен бекитилген

Ички аудиттин сапатын жогорулатуу жана кепилдик берүү программасын түзүү боюнча колдонмо

1. Жалпы жоболор

    1.          Бул Ички аудиттин сапатын жогорулатуу жана кепилдик берүү программасын түзүү боюнча колдонмо (мындан ары – Колдонмо) министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, административдик ведомстволордун, башка мамлекеттик органдардын, аткаруу бийлигинин башка органдарынын, мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жана пенсиялык камсыздоо системасынын органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, алардын ведомстволук уюмдарынын, мамлекеттик ишканалардын (мындан ары - ички аудит объекттери) ички аудит кызматтарынын ишин баалоонун, ички аудиттин сапатын жогорулатуу жана кепилдик берүү боюнча программаны түзүүнүн максаттарын жана ыкмаларын аныктайт жана ички аудит кызматтарынын жетекчилери, ички аудиторлор жана Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги үчүн арналган (мындан ары - Финансы министрлиги).

1. Ички аудит кызматтарынын ишин баалоонун максаттары

    1.          Ички аудит объекттеринде ички аудит кызматтарынын ишин баалоонун (ички аудиттин сапатын баалоонун) негизги максаты алардын жана ар бир аудитордун ишинин натыйжалуулугунун даражасын өз-өзүнчө аныктоо, ошондой эле иштин ички аудит чөйрөсүндөгү белгиленген тартипте коюлуучу талаптарга ылайык келүүсүнө баа берүү болуп саналат

    2.          Ички аудит кызматынын ишин баалоо анын күчтүү жана алсыз жактарын аныктоо үчүн жүргүзүлөт жана анын ишин жакшыртууга мүмкүнчүлүк түзөт, ошондой эле төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:

·       ички аудит кызматынын жана жеке аудиторлордун ишинин натыйжалуулугун аныктоо;

·       ички аудит кызматынын кызматкерлеринин квалификациясын жогорулатууга муктаждыкты аныктоо.

    1.          Ички аудит кызматтарынын ишине баалоо жүргүзүү төмөнкү жолдор менен жүзөгө ашырылат:

·       ички аудиттин сапатын ички баалоо;

·       ички аудиттин сапатын тышкы баалоо.        

    1.          Ички аудиттин сапатын ички баалоо ички аудит кызматы тарабынан төмөнкү деңгээлдердеги туруктуу мониторинг жана мезгилдүү текшерүүлөр аркылуу жүзөгө ашырылат:

·       ички аудит кызматтарынын иши;

·       аудиттин тапшырмасын аткаруу.

    1.          Ички аудиттин сапатын тышкы баалоо Финансы министрлиги тарабынан төмөнкү жолдор аркылуу жүргүзүлөт:

·       ички аудит кызматтарынын ишине камералык мониторинг жүргүзүү (биринчи деңгээл);

- тобокелдиктерди баалоо системасынын жана биринчи деңгээлдеги иштин натыйжаларынын негизинде сапатты баалоо боюнча мезгилдүү (пландуу же пландан тышкаркы) текшерүүлөрдү жүргүзүү (экинчи деңгээл).

    1.          Сапатты ички жана тышкы баалоону жүргүзүүдө сандык көрсөткүчтөрдү (негизинен ички баалоо үчүн - баалар, баллдар, пайыздар) жана сапаттык көрсөткүчтөрдү ("жаман", "канааттандырарлык", "жакшы", "эң жакшы") камтыган көрсөткүчтөрдүн системасы колдонулат.

2. Ички аудиттин сапатына ички баалоону жүргүзүүнүн методологиясы

    1.          Ички аудиттин жетекчиси аудитордук тапшырманын максаттарынын сапаттуу аткарылышын камсыз кылуу үчүн аудитордук тапшырманын бүткүл процессинде сапатты ички баалоону жүргүзүшү керек.

Ички баалоо төмөнкүлөрдү камтыйт:

·       ички аудиттин ишинин учурдагы мониторинги;

·       ички аудиторлор тарабынан мезгил-мезгили менен жүргүзүлүүчү өзүн-өзү баалоо же ички аудит чөйрөсүндө жетиштүү билими бар ички аудит органынын башка кызматкерлери тарабынан жүргүзүлгөн баалоо.

    1.          Учурдагы мониторинг ички аудит кызматынын ишин күнүмдүк талдоонун жана баалоонун ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

10. Ички аудиторлордун ишинин сапатын мезгил-мезгили менен баалоо стандарттык жол-жоболорго жана саясаттарга, ошондой эле ички аудит кызматынын жетекчисинин жана аудитордук тапшырманы аткаруу тапшырылган аудитордук тапшырманын жетекчисинин кесиптик пикирине негизделет жана төмөнкүлөрдү камтыйт:

1) ички аудиторлор тарабынан көз карандысыздыктын, чынчылдыктын, объективдүүлүктүн, купуялуулуктун жана кесиптик этиканын стандарттарынын сакталышы;

2) ички аудиттин жол-жоболорунун жана методикаларынын жана анын жыйынтыктары боюнча даярдалган жумушчу документтеринин белгиленген тартипте бекитилген ички аудитти уюштуруу боюнча эрежелерге ылайык келиши;

3) аудитордук тапшырманын жетекчисине жана ички аудит кызматынын жетекчисине аудитордук текшерүүнүн негизги жыйынтыктарын билдирүү.

11. Ички аудиторлордун ишинин сапатын баалоо системасы, ошондой эле ички аудит кызматынын жетекчиси тарабынан иштин сапатын жогорулатуу максатында ички аудиторлорду кесиптик окутууну андан ары пландоо үчүн жана аудитордук тапшырмаларды пландоодо жана аткарууда ички аудиторлордун кесиптик сапаттарын кыйла натыйжалуу пайдалануу үчүн зарыл маалыматтарды алууга өбөлгө түзөт.

Ички аудит кызматынын ишинин деңгээлинде сапатты ички баалоо ички аудит кызматынын ишинин сапатын жана натыйжалуулугун баалоонун бирдиктүү системасын белгилейт, ал жыл сайын, өзгөчө учурларда – жарым жылдын жыйынтыгы боюнча, ар бир ички аудитордун ишин камтууну эске алуу менен аудитордук тапшырмаларды тандоонун негизинде жүргүзүлөт.

12.Иштин сапатын баалоо 2 этапта жүргүзүлөт:

1-этап - аудитти пландоонун, жүргүзүүнүн сапатын, тапшырманын белгиленген мөөнөттөрүн сактоону, ошондой эле ички аудиторлордун ишкердик сапаттарын баалоо:

1) ички аудиторлордун ишинин сапатын баалоо тапшырманын жыйынтыктары боюнча аудитордук тапшырманын жетекчиси тарабынан ушул Колдонмонун 1-тиркемесине ылайык жүргүзүлөт;

2) аудитордук тапшырманын жетекчисинин ишинин сапатын баалоо тапшырманын материалдарын баалоонун жыйынтыктары боюнча ички аудит кызматынын жетекчиси тарабынан ушул Колдонмонун 2-тиркемесине ылайык жүргүзүлөт;

3) 1ден 5ке чейинки диапазондо бардык баалоо критерийлери боюнча баллдардын жалпы санын эсептөө (ушул Колдонмонун 1 жана 2-тиркемелери);

2-этап – ички аудит кызматынын белгилүү бир мезгил ичиндеги ишинин сапатынын көрсөткүчүн эсептөө (иш планынын аткарылышынын толуктугунун көрсөткүчтөрүнүн салмактанып алынган жыйындысы, пландоонун, аудит жүргүзүүнүн сапатын жана ички аудиторлордун ишкердик сапаттарын баалоо).

13. Ички аудит кызматынын ишинин сапатынын көрсөткүчү (ИСК) төмөнкү формула боюнча эсептелет:

ИСК = К * 0,3 + ТС * 0,4 + КБ * 0,3 (1-формула), мында:

К – аудитордук тапшырмалардын (аудитордук текшерүүлөрдүн) планынын аткарылышынын көрсөткүчү, аткарылган тапшырмалардын санынын пландалган тапшырмалардын санына карата пайыздык катышы жолу менен эсептелет;

ТС – аудитордук тапшырмалардын сапатынын көрсөткүчү, аудитордук текшерүүлөрдүн жыйынтыгы боюнча бардык аудиторлордун/тапшырманын жетекчилеринин ушул Колдонмонун 1 жана 2-тиркемелери боюнча баллдарынын суммасынын жалпы санынын баллдардын мүмкүн болгон максималдуу көрсөткүчүнө карата пайыздык катышы жолу менен эсептелет (ушул Колдонмонун 1 жана 2-тиркемелери)

КБ – ички аудит кызматынын кызматкерлерин баалоо көрсөткүчү, баллдардын орточо маанисинин баллдардын мүмкүн болгон максималдуу суммасына катышы менен эсептелет (ушул Колдонмонун 3-тиркемеси).

ИСК таблицада (3-сап) ички аудит кызматынын натыйжалуулугун баалоо үчүн колдонулат.

14. Ички аудит кызматынын натыйжалуулугу төмөнкү критерийлер боюнча бааланат:

1) тобокелдик деңгээли жогору болгон аудит объекттеринин жылдык аудиттер менен камтылышы (учурдагы жылдагы аудиттин жалпы санына карата тобокелдиги жогорку аудит объекттерин камтуунун пайызы);

2) ички аудиттин жүрүшүндө ички аудиторлор тарабынан берилген сунуштамаларды аткаруу даражасы (аткарылган сунуштамалардын пайызы);

3) ички аудит кызматынын ишинин сапатын баалоо (1-формула боюнча эсептелет);

4) аудит объектисинин аудитордук текшерүүдөн күтүүлөрүн баалоо (ушул колдонмонун 4-тиркемесиндеги формага ылайык).

Ички аудит кызматынын жетекчиси анкетаны алгандан кийин ар бир жооп үчүн төмөнкү деңгээлдерге ылайык 3төн 10го чейинки баллдарды ыйгарат:

- жогорку деңгээл – 10 упай;

- орто деңгээл – 7 упай;

- төмөнкү деңгээл – 3 упай.

Ички аудит кызматынын жетекчиси жүргүзүлгөн текшерүүлөрдүн негизинде аудит объектисинин күтүүлөрүнүн орточо баасын эсептейт.

5) ички аудиторлорду окутуу (окутулган аудиторлордун (ар бир аудитор жылына 40 сааттан кем эмес) санынын аудиторлордун жалпы санына катышы).

15. Ички аудит кызматынын ишинин натыйжалуулугун баалоо беш баллдык система боюнча жүргүзүлөт жана жогоруда көрсөтүлгөн критерийлер боюнча баллдын орточо арифметикалык маанисин критерийлердин жалпы санына карата катыштыруу жолу менен эсептелет:

- 3 баллга чейин - натыйжалуулугу төмөн;

- 3,1 ден 4 баллга чейин – орто натыйжалуу;

- 4,1 ден 5 баллга чейин – жогорку натыйжалуу.

Ички аудит кызматынын ишинин натыйжалуулугун баалоо критерийлери үчүн төмөнкү баллдык система белгиленет:

    1.          Иштин натыйжалуулугун баалоонун натыйжалары боюнча жыйынтыктоочу көрсөткүчтөргө талдоо жүргүзүлөт, ички аудит кызматынын ишин жакшыртуу боюнча иш-чаралар иштелип чыгат.

Ички аудиттин сапатын ар жылдык ички баалоонун жыйынтыктары ички аудит кызматынын жетекчисинде үч жылдан кем эмес сакталат жана Финансы министрлиги тарабынан ички аудиттин сапатына тышкы баалоо жүргүзүүдө талап боюнча берилет.

¹Ушул колдонмонун 4-тиркемеси боюнча мүмкүн болгон максималдуу балл

3. Ички аудиттин сапатына тышкы баалоо жүргүзүү методологиясы

17. Сапатты тышкы баалоо - бул ички аудит боюнча иш ички аудит чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актылардын стандарттарына, эрежелерине жана башка талаптарына жооп берээрине ишенимди камсыз кылуу, ошондой эле ички аудит ишинин натыйжалуулугун жана эффективдүүлүгүн жогорулатуу боюнча сунуштамаларды берүү максатында Финансы министрлиги тарабынан жүзөгө ашырылуучу ички аудит кызматынын ишинин сапатын баалоо жана талдоо процесси.

18. Ички аудит кызматтарынын ишине туруктуу камералдык мониторинг сапатты ички баалоонун жыйынтыктарынын, ички аудит кызматынын ишинин жыйынтыктары жөнүндө мезгилдүү отчеттуулукту жалпылоонун жана талдоонун, ички аудит кызматтарынын жетекчилерин жана кызматкерлерин анкеталоонун, ишкердик кат алышуунун жана Финансы министрлигинин ички аудит кызматтары менен өз ара аракеттенүүсүнүн башка формаларынын негизинде учурдагы режимде жүзөгө ашырылат. Мындай мониторингдин натыйжалары ички аудит кызматтарында мезгилдүү контролду (сапатты баалоону) пландоодо, уюштурууда жана жүргүзүүдө Финансы министрлиги тарабынан эске алынат.

19. Ички аудиттин сапатын мезгилдүү баалоолор Финансы министрлиги тарабынан белгиленген тартипте бекитилген планга ылайык же пландан тышкары жүргүзүлөт. Ички аудит кызматынын ишин пландуу баалоо 2 календардык жылда бир жолудан көп эмес, бирок 5 жылда бир жолудан кем эмес жүргүзүлөт.

20. Пландуу баалоону жүргүзүүнүн мезгилдүүлүгү кадрлар менен камсыз болушуна жана/же Финансы министрлигинин башка мүмкүнчүлүктөрүнө, ошондой эле ички аудит кызматтарынын жалпы санына жараша жөнгө салынат. Бул процесстин негизги этаптарынын “Жол картасы” ушул Колдонмонун 5-тиркемесинде берилген.

21. Ички аудит кызматтарынын ишине баалоо жүргүзүү ушул Колдонмонун 6-тиркемесине ылайык ички аудит кызматынын тобокелдикке багытталган тандоо моделине жараша, ошондой эле мындай баалоону жүргүзүүнүн мезгилдүүлүгүн жана аларды жүргүзүүнүн мөөнөттөрүн эске алуу менен тобокелдиктерди баалоонун негизинде пландалат.

Пландан тышкаркы баалоо болуп Финансы министрлигинин иш планында каралбаган жана төмөнкү жагдайлардын жок дегенде бири болгон учурда Финансы министрлигинин жетекчисинин чечими боюнча жүргүзүлүүчү баалоо эсептелет:

·       ички аудит кызматынын жетекчисинин кайрылуусу;

-ички аудит кызматтары тарабынан ички аудит жүргүзүү боюнча мыйзамдардын бузулгандыгын күбөлөндүргөн фактыларды камтыган кайрылуулар;

- ички аудит кызматынын ишине камералдык туруктуу мониторинг жүргүзүүнүн же анын сапатын ички баалоону талдоонун жыйынтыктары боюнча олуттуу тобокелдиктерди аныктоо.

22. Сапатты тышкы баалоону жүргүзүүгө даярдык көрүү этабында төмөнкүлөрдү ишке ашыруу зарыл:

- жыйынтыгы боюнча баалоо пландалган тобокелдиктерди талдоо;

- мурунку мезгилдерде жүргүзүлгөн сапатты ички баалоонун жыйынтыктарын талдоо;

- Финансы министрлиги тарабынан мурдагы мезгилдерде өткөрүлгөн сапатты тышкы баалоонун жыйынтыктарын талдоо, башка маалыматтар (мисалы, мезгилдүү отчеттор);

·       ченемдик укуктук базаны талдоо.

23. Сапатты баалоону жүргүзүүгө даярдыктын жүрүшүндө Финансы министрлиги тарабынан сапатты тышкы баалоону жүргүзүү жөнүндө программа түзүлөт (эки нускада), анда ички аудит кызматынын аталышы, темасы, мезгили жана бааланууга тийиш болгон маселелер көрсөтүлөт.

Сапатты тышкы баалоону жүргүзүү жөнүндө программага ички аудиттин сапатына тышкы баалоону жүргүзүү функциясы жүктөлгөн Финансы министрлигинин түзүмдүк бөлүмүнүн жетекчиси кол коет жана Финансы министрлигинин жетекчиси тарабынан бекитилет. Зарыл болгон учурда программага аны кайра бекитүү тартибинде өзгөртүүлөр киргизилиши мүмкүн.

24. Финансы министрлиги анын татаалдык даражасын жана өткөрүү мөөнөтүн эске алуу менен сапатты баалоого тартылган кызмат адамдарынын санын аныктайт. Сапатты баалоого тартылган кызмат адамдары Кыргыз Республикасынын ички аудит чөйрөсүндөгү мыйзамдарды жана ички аудиттин стандарттарын билүүсүн эске алуу менен Финансы министрлигинин кызматкерлерине коюлуучу квалификациялык талаптарга ылайык келүүгө тийиш.

Финансы министрлиги ички аудит кызматтарынын ишинин сапатына тышкы баалоо жүргүзүү үчүн тышкы эксперттерди тартууга укуктуу.

Тышкы баалоону жүзөгө ашыруучу кызмат адамдары жана ишке тартылган эксперттер ички аудиторлордун этикалык стандарттарын сактоого жана тышкы баалоону жүргүзүүдө алынган маалыматка карата купуялуулукту сактоого тийиш.

Финансы министрлиги ички аудит объектисинин сапатына тышкы баалоо жүргүзүү жөнүндө ал башталганга чейин 10 календардык күн мурда анын башталган жана аяктаган датасын көрсөтүү менен жазуу жүзүндө маалымдайт.

25. Сапатты баалоону баштоонун алдында сапатты тышкы баалоону жүргүзүү жөнүндө программа ички аудит объектисинин жетекчисине берилет. Ички аудит кызматынын жетекчиси Финансы министрлигинин тышкы баалоону жүргүзүүгө жооптуу кызмат адамдарын жумуш орду менен камсыз кылууга, алардын кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн документтерди сактоо, байланыш каражаттарын, компьютердик, көбөйтүүчү жана башка техникаларды пайдалануу үчүн шарттарды түзүүгө тийиш.

Сапатты тышкы баалоо ушул Колдонмонун 7-тиркемесинде келтирилген ички аудиттин сапатын баалоо критерийлерине ылайык жүзөгө ашырылат.

Сапатты баалоонун жүрүшүндө Финансы министрлигинин кызматкерлери төмөнкү негизги маселелерди карап чыгышат:

    1.          ички аудит кызматынын иштешинин уюштуруу-укуктук негиздери, атап айтканда:

·       ички аудит кызматынын жетекчиси менен ички аудит объектисинин жетекчисинин өз ара аракеттенүүсү;

·       ички аудит кызматынын статусу, түзүмү жана саны, анын көз карандысыздыгы;

    1.          ички аудит кызматынын кадр саясаты, атап айтканда:

- этикалык стандарттын талаптарынын сакталышына карата ички аудит кызматынын ички чөйрөсүнө баа берүү;

- кызматтын жетилгендик деңгээли, кадр саясатынын туруктуулугу, комплектүүлүгү;

    1.          ички аудит кызматынын ички ченемдик укуктук базасы, атап айтканда:

·       Ички аудиттин сапатын жогорулатуу жана кепилдик берүү программасын түзүү методологиясы;

·       ички аудит кызматынын учурдагы ишин жөнгө салуучу документтер;

    1.          ички аудит кызматынын ишин пландоо системасы жана пландардын аткарылышынын абалы, атап айтканда:

·       пландарды түзүүнүн жана бекитүүнүн, аларга өзгөртүүлөрдү киргизүүнүн тартиби;

·       пландардын аткарылышынын абалы;

    1.          ички аудитти жүргүзүүнүн уюштуруучулук жана функционалдык аспекттери, атап айтканда:

·       ички аудиттерди уюштуруу бөлүгүндө ченемдик укуктук актылардын талаптарын сактоо;

·       аудитордук иш-аракеттердин натыйжалуулугу жана ички аудиттин материалдарын документтештирүүнүн сапаты;

    1.          жүргүзүлгөн ички аудиттердин натыйжалуулугу жана сунуштамаларды ишке ашыруу, атап айтканда:

·       жүргүзүлгөн ички аудиттердин натыйжалуулугуна, анын ичинде отчеттуулуктун ишенимдүүлүгүнө талдоо жүргүзүү;

·       аудитордук сунуштамаларды ишке ашыруу;

·       аудитордук сунуштамалардын ишке ашырылышына мониторинг жүргүзүүнүн абалы;

    1.          ички аудит кызматынын Финансы министрлиги менен өз ара аракеттенүүсүнүн абалы, атап айтканда:

·       мурдагы сапатты баалоодо Финансы министрлиги тарабынан аныкталган кемчиликтерди четтетүү жана берилген сунуштамаларды ишке ашыруунун абалы;

·       ички аудит кызматынын ички аудит функциясын ишке ашыруу бөлүгүндө Финансы министрлиги менен өз ара аракеттенүүсүнүн абалы;

    1.          ички аудиттин сапатына ички баалоону жүргүзүүнүн объективдүүлүгү, атап айтканда:

·       тышкы баалоонун жыйынтыктарынын изилдөө мезгилинде жүргүзүлгөн ички баалоонун мурдагы натыйжалары менен катышы.

Тышкы баалоону жүзөгө ашыруучу кызмат адамдары белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин буйругу менен бекитилген Ички аудит боюнча колдонмого ылайык аудитордук тандоону пайдалануу менен 3төн кем эмес аудитордук тапшырманы баалоону жүргүзүүгө тийиш.

          26. Тышкы баалоолор:

·       комплекстүү - жогоруда аталган маселелердин толук тизмеси боюнча;

·       жарым-жартылай - айрым маселелер боюнча (жогорку тобокелдиктер аныкталган маселелер гана изилденет) болот.

27. Финансы министрлигинин кызмат адамдары ички аудит кызматынан сапатты баалоону жүргүзүү үчүн зарыл болгон бардык документтерди (анын ичинде электрондук форматта) жана түшүндүрмөлөрдү ала алышат.

Сапатты баалоону жүргүзүүдө ички аудит кызматы Финансы министрлигинин кызмат адамдарынын жазуу жүзүндөгү суроо-талабы боюнча (тиешелүү маселелердин тизмеси менен) же өз демилгеси боюнча баалоону жүргүзүүдө келип чыккан маселелер боюнча жазуу жүзүндөгү түшүндүрмөлөрдү бере алат. Зарыл болгон учурда тышкы баалоо жүргүзгөн адамдар отчетто көрсөтүлгөн фактыларды тастыктоо үчүн документтердин көчүрмөлөрүн ала алышат.

28. Сапатты тышкы баалоонун узактыгы 10 жумушчу күндөн ашпоого тийиш. Эгерде баалоо жүргүзүүдө анын татаалдык даражасын эске алуу менен жаңы жагдайлар келип чыкса, сапатты баалоону жүргүзүү мөөнөтүн Финансы министрлигинин жетекчисинин чечими боюнча 5 жумушчу күндөн ашпаган мөөнөткө гана узартууга болот.

29. Жүргүзүлгөн сапатты тышкы баалоонун жыйынтыктары боюнча отчет жана аны макулдашуу протоколу түзүлөт.

Отчет кагаз жүзүндө таризделет жана барактардын өтмө номерлениши болушу керек. Сапатты баалоонун жыйынтыктары жөнүндө отчеттун биринчи титулдук барагында документтин аталышы, датасы, каттоо номери, түзүлгөн жери жана нусканын номери белгиленет.

Сапатты баалоонун жыйынтыктары жөнүндө отчет төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:

- сапатты баалоону жүргүзүү үчүн негизди камтыган киришүү;

- бааланууга тийиш болгон ички аудит кызматынын ишинин мезгили, Финансы министрлигинин реквизиттери, ички аудит объектисинин аталышы жана жайгашкан жери, баалоону жүргүзгөн кызмат адамдарынын тизмеси, сапатты баалоонун башталган жана аяктаган датасы;

- сапатты баалоонун жыйынтыктары боюнча жалпы тыянактар жана сунуштамалар;

- сапатты тышкы баалоонун жыйынтыктарынын кыскача баяндамасы менен резюме;

- ички аудит объектисинин сапатты баалоонун негизинде берилген сунуштамалар боюнча иш-чараларды аткаргандыгы жөнүндө Финансы министрлигине маалымдоо мөөнөтү;

- ушул Колдонмонун 7-тиркемесинде каралган ар бир өзүнчө маселе боюнча негизделген жана так жооптор;

- ички аудит кызматынын ишиндеги оң жактарын жана олуттуу кемчиликтерин жана ички аудит боюнча ченемдик укуктук актыларды бузууларын көрсөтүү менен тыянактар, алардын аталышына, номерине жана датасына шилтеме жасоо менен далилдөөчү база.

30. Сапатты баалоонун жыйынтыктары жөнүндө отчеттун долбоору ички аудит кызматынын жетекчиси менен талкууланат. Талкуулоонун жыйынтыгы боюнча макулдашуу протоколу түзүлөт.

31. Отчетко каршы пикирлер (сын-пикирлер) отчеттун долбоорун талкуулоонун жүрүшүндө каралат жана макулдашуу протоколунда чагылдырылат.

32. Отчеттун долбоору жана аны макулдашуу протоколу ички аудит объектисинин жетекчисине жиберилет жана 3 жумушчу күндүн ичинде каралууга тийиш. Ички аудит объектисинин жетекчиси кол койгон макулдашуу протоколу алынгандан кийин финалдык отчет ички аудит объектисинин жетекчисине 5 жумушчу күндүн ичинде берилет.

33. Сапатты баалоонун жыйынтыктары жөнүндө отчет жана аны макулдашуу протоколу эки нускада таризделет: биринчиси - Финансы министрлиги үчүн, экинчиси - ички аудит объектиси үчүн. Тышкы баалоонун жыйынтыктары боюнча отчет тышкы баалоону жүргүзүү функциясы жүктөлгөн Финансы министрлигинин түзүмдүк бөлүмүнүн эсепке алуу журналында катталат.

34.Сапатты баалоонун жыйынтыктары боюнча Финансы министрлиги ички аудит объектисине ички аудиттин сапатын жогорулатуу, аныкталган кемчиликтерди жана бузууларды четтетүү жана келечектеги иш-чараларда аларды болтурбоо боюнча сунуштамаларды берет.

          Сунушталган иш-чаралар:

- негиздүү жана белгиленген максаттарга ылайык келген;

- максаттуу багытталган (аларды ишке ашыруу үчүн жооптуу адамдардын чөйрөсүн так аныктоо менен);

- убакыт менен аныкталган (конкреттүү бир датага бир жолку, ырааттуу же мезгилдүү);

- үнөмдүү (иш-чараларды өткөрүүгө каражаттар күтүлгөн натыйжадан ашпоого тийиш) болушу керек.

35. Сапатты тышкы баалоонун акыркы этабы сунуштамаларды ишке ашыруунун абалына мониторинг жүргүзүү (алар толук аткарылганга чейин) жана сунушталган иш-чараларды ишке ашыруунун натыйжаларына көз салуу болуп саналат. Бул процесс төмөнкү жолдор менен ишке ашырылат:

·       ички аудит кызматтарынын адистери менен үзгүлтүксүз баарлашуу, ички аудит кызматтарынын жетекчилерин жана кызматкерлерин сурамжылоо, иштиктүү кат алышуу жана Финансы министрлигинин ички аудит кызматтары менен өз ара аракеттенүүсүнүн башка формалары түрүндөгү сунуштамаларынын аткарылышына талдоо жүргүзүү;

·       ички аудит объектине мезгил-мезгили менен эскертүүлөрдү жана суроо-талаптарды жөнөтүү;

·       ички аудит объекттери тарабынан бузууларды жана кемчиликтерди четтетүүнүн абалына мониторинг жүргүзүү үчүн сапатка пландык/пландан тышкаркы баалоону дайындоо.

4. Ички аудиттин сапатын жогорулатуу жана кепилдик берүү программасын түзүү

36. “Ички аудит жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 15-беренесине ылайык ички аудит кызматынын жетекчиси сапатты жогорулатуунун жана кепилдик берүүнүн программасын (мындан ары – программа) иштеп чыгат жана ишке киргизет, ал ички жана тышкы баалоонун жыйынтыктарын камтыйт.

Программанын негизги максаты - ички аудиттин иш-аракеттерине негиздүү кепилдик берүү:

- Кыргыз Республикасынын Ички аудит боюнча мыйзамдарына ылайык келет;

- эффективдүү жана натыйжалуу ишке ашырылат;

- кызыкдар тараптар тарабынан ички аудит объектисинин функцияларын жакшыртуучу жана анын милдеттерин ишке ашырууга көмөк көрсөтүүчү катары кабыл алынат.

37. Программа ички аудиттин ишинин ички аудиттин аныктамасына жана белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин буйругу менен бекитилген Кыргыз Республикасындагы Ички аудиттин стандарттарына ылайыктуулугуна баалоону жүргүзүүгө, ошондой эле ички аудиторлор белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын жана мекемелеринин ички аудиторлорунун этикалык стандарттарын канчалык деңгээлде кармангандыгына баалоо жүргүзүүгө мүмкүндүк берет.

38. Программа ички аудиттин ишинин бардык аспекттерин камтууга жана төмөнкү үч негизги деңгээлде колдонулууга тийиш:

- аудитордук текшерүүнүн (ички аудиттин) деңгээлинде;

- ички аудит кызматтарынын ишинин деңгээлинде;

- кесиптик өнүгүү деңгээлинде.

39. Программа сапатты тышкы жана ички баалоонун жыйынтыктарынын негизинде ички аудит кызматынын жетекчиси тарабынан жыл ичинде иштелип чыгат жана жаңыланат.

40. Программа таблица түрүндө иштелип чыгат (8-тиркеме), ал төмөнкүлөрдү камтыйт:

- сапатты жакшыртуу үчүн сунушталган иш-чаралар;

          - жооптуу аткаруучулар;

- аткаруу мөөнөттөрү;

- аткаруунун натыйжалары (аткаруу жөнүндө белги).

Программа аны колдонуунун ар бир деңгээли боюнча өзүнчө түзүлүүгө тийиш жана аны колдонуунун ар бир деңгээлин камтыган бирдиктүү документ менен бекитилет.

41. Ички аудит кызматынын жетекчиси учурдагы жылдын 1-февралына чейин өткөн жылдагы ички аудиттин сапатын ички жана тышкы баалоонун (эгерде жүргүзүлгөн болсо) жыйынтыктарын талдоонун негизинде программаны иштеп чыгууга тийиш. Программа ички аудит объектисинин жетекчиси тарабынан ички аудит кызматынын жетекчисинин сунушу боюнча жыл сайын учурдагы жылдын 10-февралынан кечиктирилбестен бекитилет.

42. Ички аудит кызматынын ишинин сапатын жакшыртуу боюнча программада каралган иш-чаралар ички аудит кызматынын стратегиялык (же мезгилдүү) иш пландарында эске алынууга тийиш.

43.Программанын аткарылышын контролдоо ички аудит кызматынын жетекчиси тарабынан жүзөгө ашырылат.

1-тиркеме

АУДИТОРДУК ТАПШЫРМАНЫ ЖҮРГҮЗҮҮ БОЮНЧА ИЧКИ АУДИТОРДУН ИШИНИН САПАТЫН БААЛОО

КУПУЯ – ИЧКИ ПАЙДАЛАНУУ ҮЧҮН ГАНА

2-тиркеме

АУДИТОРДУК ТАПШЫРМАНЫ ЖҮРГҮЗҮҮ БОЮНЧА ЖЕТЕКЧИНИН ИШИНИН САПАТЫН БААЛОО

КУПУЯ – ИЧКИ ПАЙДАЛАНУУ ҮЧҮН ГАНА

3-тиркеме

ИЧКИ АУДИТОРЛОРДУН 20___-ЖЫЛДАГЫ ИШИНИН САПАТЫН БААЛОО

ТЫЯНАКТАР: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Ички аудит кызматынын жетекчиси   ___________________ ________________

                                                                                                   (колу) (Аты-жөнү)

20__-жылдын «___» ____________

 (кол коюу датасы)

4-тиркеме

“ЖҮРГҮЗҮЛГӨН АУДИТОРДУК ТЕКШЕРҮҮДӨН СИЗДИН КҮТҮҮЛӨРҮҢҮЗ КАНЧАЛЫК ДЕҢГЭЭЛДЕ АКТАЛДЫ?” АНКЕТАСЫ[1][1]

5-тиркеме

САПАТТЫ ТЫШКЫ БААЛОО БОЮНЧА "ЖОЛ КАРТАСЫ"

I. Тышкы баалону уюштуруу

 1.1. Тышкы баалону жүргүзүүгө даярдык

6-тиркеме

Ички аудиттин сапатына тышкы баалоо жүргүзүүнү пландоодо ички аудит кызматын тобокелдикке багытталган тандоо модели

Бул система ички аудиттин сапатына тышкы баалоону пландоодо ички аудит кызматын тандоого карата бирдиктүү ыкмаларды камсыздоо максатында иштелип чыккан.

Ички аудит кызматын тобокелдикке багытталган тандоо жол-жобосу ички аудиттин сапатына тышкы балоолорду жүргүзүүдɵ алардын ишиндеги тобокелдик жогору болгон ички аудит кызматтарын тандоо максатында тобокелдиктерди талдоого жана баалоого негизделет.

Тобокелдиктерге баа берүү эки негизги көрсөткүч боюнча жүзөгө ашырылат: тобокелдиктин даражасы менен, ал ички аудиттин ар бир кызматы боюнча тобокелдиктерди өлчөөнүн конкреттүү индикаторлору (критерийлери) боюнча өзүнчө аныкталат жана тобокелдиктин олуттуулугунун деңгээли менен, ал туруктуу чоңдук болуп саналат (1-таблицада аныкталган) жана тобокелдиктердин өзүнүн артыкчылык берүү шкаласын иш жүзүндө белгилейт.

1-сүрөт. Ички аудит кызматын тобокелдикке багытталган тандоо модели

Бул моделге ылайык, тобокелдик даражасы үч деңгээлдүү шкала боюнча бааланат: төмөнкү деңгээл - 1 балл, орто деңгээл - 2 балл жана жогорку деңгээл - 3 балл. Олуттуулук туруктуу, аныкталган чоңдук болуп саналат, иш жүзүндө ар бир ички аудит кызматы алардын ар бири боюнча тобокелдик даражасы боюнча гана бааланат.

Демек, баллдардын жалпы суммасы төмөнкү формула боюнча аныкталат:

R суммасы = (R1 + R 4) х 3 + (R5 +...+ R9) х 2 + (R10 + R11) х 1, мында

R суммасы – ички аудиттин ар бир объектисинин суммалык баллдык баасы;

R1-11 – ар бир конкреттүү тобокелдикти 1ден 3кө чейинки шкала боюнча баалоо, 1-таблицага ылайык, ошол тобокелдиктин тиешелүү олуттуулук деңгээлинин баллына көбөйтүлөт.

Тобокелдиктерди олуттуулук деңгээли боюнча бөлүштүрүү. Жогорку деңгээлдеги тобокелдиктер (3 балл) – бул функционалдык тобокелдиктер (же аларды “аудитордук процесстин тобокелдиктери” деп дагы аташат). Орточо деңгээлдеги тобокелдиктер (2 балл)  – бул уюштуруучулуктобокелдиктери. Төмөнкү деңгээлдеги тобокелдиктер (1 балл) – системалык уюштуруучулук жана финансылык тобокелдиктер, алар жалпысынан ички аудит кызматынын ишин жана ички аудит кызматынын анын жыйынтыктарына таасирин мүнөздөйт.

Функционалдык тобокелдиктердин тобу ички аудит кызматынын ишинин жыйынтыктары жөнүндө мезгилдүү отчеттуулукту жалпылоонун жана талдоонун, анын иш пландарын макулдашуунун, ички аудит кызматынын жетекчилерин жана кызматкерлерин сурамжылоонун, иштиктүү кат алышуунун жана жеке пикир алышуунун негизинде ички аудит кызматынын ишине туруктуу камералык мониторинг жүргүзүү аркылуу аныкталат. Алар ички аудит кызматынын ишинин бардык негизги аспекттерин, ички аудит кызматынын жетекчилери жана кызматкерлери тарабынан ченемдик укуктук актылардын талаптарынынсакталышын мүнөздөйт.

Уюштуруучулук тобокелдиктеринин тобу ички аудит кызматынын жана анын кадрдык камсыздоосунун уюштуруучулук-укуктук негиздерин талдоо жана мониторинг жүргүзүү жолу менен аныкталат. Алар тиешелүү органдын системасында ички контролду жана ички аудитти уюштуруу көйгөйүнө карата ички аудит объекттеринин жетекчилеринин мамилесин, алардын ички аудит объектисинде финансылык-бюджеттик тартиптин абалы үчүн өзүнүн жеке жоопкерчилигин түшүнүүсүн мүнөздөйт. 

    Системалык тобокелдиктердин тобу ички аудит кызматы жөнүндө тышкы маалыматты, анын ичинде институционалдык, функционалдык, ченемдик укуктук чөйрөнү, финансылык-экономикалык көрсөткүчтөрдү талдоонун жыйынтыктары боюнча аныкталат. Алар ички аудит кызматынын ишинин натыйжалуулугун анын ички аудит объектисинин ишинин жалпыжыйынтыгынатийгизген таасиринин көз карашынан мүнөздөйт.

Пландоодо ички аудит кызматынын ишинин өткөн 2 жылдагы жыйынтыктары боюнча көрсөткүчтөр эске алынат (отчеттуулуктун суммалыккөрсөткүчтөрү боюнча жана/же тобокелдикке жараша отчеттук мезгилдин тиешелүү датасына карата абал боюнча).

1-таблицада келтирилген тобокелдиктердин тизмеги толук эмес, бирок эң көп кездешкен тобокелдиктерди камтыйт. Тобокелдиктердин белгиленген тизмеги дайыма кайра каралып жана жаңыланып турууга тийиш.

Ички аудит кызматын тандоо үчүн жогоруда келтирилген формула боюнча баллдын жалпы суммасы аныкталат. Баллдын максималдуу санын алган ички аудит кызматы тандоодо кыйла артыкчылыктуу болуп эсептелет.

Тышкы баалоону жүргүзүү үчүн тандалып алынган ички аудит кызматтарынын тизмеги сапатты тышкы баалоону жүргүзүүнүн белгиленген мезгилдүүлүгүн эске алуу менен кеминде эки жылда бир жолу өзгөртүлүп турат.

1-таблица

І ДЕҢГЭЭЛ - ФУНКЦИОНАЛДЫК ТОБОКЕЛДИКТЕР (3 балл)

1-тобокелдик  (R1)

2-тобокелдик  (R2)

3-тобокелдик (R3)

 4-тобокелдик (R4)

ІІ ДЕҢГЭЭЛ – УЮШТУРУУ ТОБОКЕЛДИКТЕРИ (2 балл)

5-тобокелдик  (R5)

6-тобокелдик  (R₆)

7-тобокелдик  (R₇)

 8-тобокелдик  (R₈)

9-тобокелдик  (R₉)

ІІІ ДЕҢГЭЭЛ - СИСТЕМАЛЫК УЮШТУРУУЧУЛУК ЖАНА ФИНАНСЫЛЫК

ТОБОКЕЛДИКТЕР (1 балл)

10-тобокелдик  (R₁₀)

11-тобокелдик  (R₁₁)

7-тиркеме

 ИЧКИ АУДИТТИН САПАТЫНА ТЫШКЫ БААЛООНУ ЖҮРГҮЗҮҮНҮН  КРИТЕРИЙЛЕРИ

А. ИАКтын иштешинин уюштуруу- укуктук негиздерин баалоо

ИАКтын иштешинин уюштуруу-укуктук негиздерин баалоонун жыйынтыктары

(А1 +А2)

В. ИАКтын кадр саясатын жана этика стандарттарынын сакталышын баалоо

ИАКтын кадр саясатын жана этика стандарттарынын сакталышын баалоонун жыйынтыктары (В1+В2)

С. ИАКтын ички ченемдик укуктук базасын баалоо

ИАКтын ички ченемдик укуктук базасын баалоонун жыйынтыктары  (С1+С2)