тиркеме

Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар

 министрлигинин 2025-жылдын 20-январындагы

№ 25 буйругуна

Темир жол транспорту менен жүктөрдү ташуу эрежелери

1 Бөлүм. Жалпы жоболор

1. Жүктөрдү ташуунун ушул Эрежелери Кыргыз Республикасынын “Темир жол транспорту жөнүндө” Мыйзамына жана Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставына ылайык иштелип чыккан жана ушул Эрежелерден, Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларынан жана Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, Мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерден турат.

2. Бул эрежелер темир жол транспорту менен жүктөрдү ташууга жайылтылат жана ташуучулардын, тармак ээлеринин, жүк жөнөтүүчүлөрдүн (жөнөтүүчүлөрдүн), жүк алуучулардын (алуучулардын), мамлекеттик органдардын, жеке жана юридикалык жактардын ортосундагы темир жол транспорту менен жүктөрдү ташууну жүзөгө ашыруудагы мамилелерди жөнгө салат.

3. Темир жол транспорту менен жүк ташуу боюнча кызматтарды көрсөтүүдө кызматтардын бардык керектөөчүлөрүнө/пайдалануучуларына бирдей тейлөө жана акы төлөө шарттары берилет.

4. Ташуучулардын, тармак ээлеринин, жүк жөнөтүүчүлөрдүн/жүк алуучулардын жана башка пайдалануучулардын жүктөрдү ташуу боюнча кызматтарды көрсөтүүдөгү ушул Эрежелерде каралбаган өз ара мамилелери Кыргыз Республикасынын Граждандык кодекси, “Темир жол транспорту” жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы, Кыргыз Республикасынын Темир жолунун Уставы жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актылары менен жөнгө салынат.

§1. Негизги түшүнүктөр жана терминдер

5. Жүктөрдү ташуунун ушул Эрежелерин түшүнүүдө төмөнкүдөй негизги терминдер жана түшүнүктөр колдонулат:

1) автомобилдик транспорттук каражат (АТК) – жүктөлгөн автомобиль, автопоезд, чиркегич, ошондой эле автомобиль, автопоезд, чиркегич аларды темир жол менен кете турган жүктөрдү ташуу үчүн пайдаланганга чейин же андан кийин бош абалда;

2) тарифтин валютасы – тарифтин чени  туюнтулган акча бирдиги;

3) тармак ээси - менчик укугуна ээ болгон жеке же юридикалык жак же башка укук боюнча темир жол кирүү жолуна, ошондой эле имараттарга, курулмаларга жана курулуштарга, транспорттук иштерди аткарууга жана темир жол транспортунун кызматтарын көрсөтүүгө байланышкан башка объекттерге менчик ээси;

4) вагондун ээси – менчигинин негизинде же башка мыйзамдуу негизде вагонго ээ болгон жана улуттук мыйзамдарга ылайык транспорт каражаттарынын реестрине менчик ээси катары киргизилген жак;

5) убактылуу колдонуучу – улуттук ашуучуга таандык темир жол каттамдарын пайдалануучу жеке же юридикалык жак;

6) жүк – жүк ташуучуга таандык болбогон товар, вагон жана ташуу келишимин тариздөө менен ташууга кабыл алынуучу башка объекттер;

7) жүк жөнөтүүчү (жөнөтүүчү) – жүктү ташууга көрсөткөн жана коштомо кагазда жүктү жөнөтүүчү катары көрсөтүлгөн жеке же юридикалык жак;

8) жүктү алуучу (алуучу) – жүктү алуучу катары коштомо кагазда көрсөтүлгөн жеке же юридикалык жак;

9) келишим – улуттук ташуучу менен жүк жөнөтүүчүлөрдүн/жүк алуучулардын, тармак ээлеринин, контрагенттердин, убактылуу пайдалануучулардын, юридикалык жана жеке жактардын ортосундагы өз ара мамилелерди жөнгө салуучу укуктук документ;

10) келишимдик ташуучу – ушул Макулдашууга ылайык жөнөтүүчү менен ташуу келишимин түзгөн ташуучу;

11) темир жол – бир мамлекеттин аймагында жайгашкан инфраструктура;

12) жалпы пайдалануудагы темир жолдор – жалпы пайдалануудагы темир жол транспортунда ташуу процессиндеги операцияларды жүзөгө ашыруу үчүн арналган, инфратүзүмдүн объекттери болуп саналган темир жол станцияларынын аймактарындагы темир жолдор, ошондой эле көрсөтүлгөн темир жол станцияларын байланыштырган темир жолдор;

13) темир жол кирме жолу (жалпы пайдаланууга берилбеген жол) – үзгүлтүксүз рельс колеясы менен темир жолдордун жалпы тармагы менен байланышкан жана айрым жүк жөнөтүүчүлөрдү, жүк алуучуларды тейлөө үчүн арналган темир жол;

14) ташуу келишимин өзгөртүү – бара жаткан жолдо вагонду же вагондордун тобун токтотуу (ажыратуу), мамлекеттер аралык катнашууда жүк алуучунун же жүк жөнөтүүчүнүн жазуу жүзүндөгү арызынын негизинде бара турган бекетти жана/же жүк алуучунун ордун өзгөртүү;

15) интермодалдык транспорт бирдиги (ИТБ) – транспорттун түрүн алмаштырууда жүктүн өзүн кайра жүктөбөстөн транспорттун эки же андан көп түрү менен жүктөрдү ташуу үчүн арналган контейнер, чечилүүчү автомобиль кузову, жарым чиркегич;

16) инфратүзүм – магистралдык жана станциялык жолдорду, электрдик жабдуунун, сигнализациянын, байланыш объекттерин, түзүлүштөрдү, жабдууларды, имараттарды, курулуштарды, курулмаларды, оңдоочу, эксплуатациялоочу жана башка объекттерди камтыган жана темир жол транспортунда ташуу процессин камсыз кылуу үчүн арналган технологиялык комплекс;

17) Контрагент – тармак ээсинин темир жол кирме жолунун чегинде өзүнүн кампалары, жүктөө-түшүрүү фронттору же ага чектеш темир жолдору бар юридикалык же жеке жак.

18) жалпы колдонулуучу жерлер – темир жол бекетинин аймагында жайгашкан, темир жолго таандык жана жүк алуучулардын ар кандай жүк жөнөтүүчүлөрүнүн жүктөрүн жүктөө, түшүрүү, сорттоо, сактоо үчүн пайдалануулуучу (жабык жана ачык) кампалар;

19) жалпы эмес пайдалануудагы жерлер - жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдор, ошондой эле айрым керектөөчүлөр жүктөрдү жүктөө, түшүрүү, сактоо боюнча операцияларды жүзөгө ашыруу үчүн пайдаланылуучу жабык жана ачык кампалар жана участоктор;

20) мультимодалдык ташуу – бир Келишим боюнча, бирок транспорттун кеминде эки түрү менен аткарылган жүктөрдү ташуу;

21) үстөк айып (айып, туум) – катуу акчалай сумма же ташуу келишиминен келип чыккан милдеттенмелер бузулган учурда ташуунун катышуучусу башка катышуучуга төлөөгө милдеттүү болгон милдеттенменин суммасынан пайыз менен туюнтулган акчалай сумма;

22) темир жол транспортунун кыймылынын жана эксплуатациялоонун коопсуздугун камсыз кылуу - темир жол транспорту уюмдарынын, мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, башка юридикалык жактардын, ошондой эле жеке жактардын темир жол транспортун үзгүлтүксүз иштөөсүнө, транспорт кырсыктарын болтурбоого, жарандардын өмүрүнө жана ден соолугуна, айлана-чөйрөгө, жеке адамдардын жана юридикалык жактардын мүлкүнө зыян келтирүү тобокелдигин төмөндөтүүгө багытталган иши;

23) жөнөтүү – бир жөнөтүүчүдөн бир жөнөтүү бекетинде бир алуучунун дарегине бир баруучу бекетке бирден коштомо кагаз менен ташууга кабыл алынган жүк;

24) жүктү кайра даректөө – жүк алуучунун же жүк жөнөтүүчүнүн жазуу жүзүндөгү арызынын негизинде баруучу бекетти жана/же жүк алуучу бекетти өзгөртүү;

25) жүк ташуу – эл аралык түз темир жол каттамында жүк ташуу жана эл аралык түз темир жол-паром каттамында жүк ташуу;

26) эл аралык темир жол каттамында жүк ташуу – эки же андан ашык мамлекеттин аймагы боюнча темир жол транспорту менен бүткүл жүрүү каттамына таризделген бирдиктүү документ (коштомо кагаз) боюнча жүк ташуу;

27) түздөн-түз эл аралык темир жол-паром каттамында жүк ташуу – жүк жөнөтүүчү бекеттен баруучу бекетке чейин вагондо же өзүнүн огунда жүргөн шартта суу транспортунун катыш менен түздөн-түз эл аралык темир жол каттамында жүк ташуу;

28) ташуучу жабдыктар – ташылуучу жүктү жайгаштырууну, бекитүүнү, сакталышын камсыз кылууга арналган каражаттар;

29) ташуучу - жүктөрдү, жүргүнчүлөрдү, жол жүгүн, таңгакталган жол жүгүн жана почта жөнөтүүлөрүн ташуу боюнча ишти жүзөгө ашыруучу, менчик укугунда же болбосо башка мыйзамдуу негизде сүйрөгүч транспорт каражаттарын кошуп алганда кыймылдуу курамга ээлик кылган жана темир жол транспортундагы коопсуздуктун Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан бекитилген талаптарына жооп берген темир жол транспортунун уюму;

30) пломба – бирдиктүү конструкциянын курамдык бөлүгү болуп саналган контролдук элемент, анын бүтүндүгү вагондун пломбалануучу конструкциялык тешиктери, ИТБ же АТК аркылуу жүккө жетүүнүн жоктугун тастыктайт. Пломба деп ошондой эле бекитүүчү-пломбалоочу түзүлүш (БПТ) түшүнүлөт;

31) кийинки ташуучу – ташуу келишимине кирүү менен (келишимдик ташуучу тарабынан түзүлгөн) жүктү андан ары ташуу үчүн келишимдик ташуучудан же башка кийинки ташуучудан жүктү кабыл алган ташуучу;

32) темир жолдорго бөлүнгөн тилке (мындан ары - бөлүнгөн тилке) - жалпы пайдалануудагы жана жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдорго жанаша жаткан жалпы пайдалануудагы жана жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдорду жайгаштыруу үчүн жер участоктору, ошондой эле топурак тилкеси, жасалма курулмалар, жол тилкеси жана башка имараттар, темир жол сигнализациясынын жана байланышынын түзүлүштөрү жана курулмалары, темир жол станцияларын, суу буруучу жана бекемдөөчү түзүлүштөрдү жайгаштыруу, темир жолдорду бойлото кеткен коргоочу токой тилкелерин, байланыш линияларын, электр менен жабдуу түзүлүштөрүн жана жол түзүлүштөрүн, өндүрүштүк (ремонттук жана эксплуатациялык) жана башка имараттарды, курулуштарды, курулмаларды, түзүлүштөрдү жайгаштыруу үчүн пайдаланылуучу же арналган жерлер, ошондой эле темир жол транспортун болочокто өнүктүрүү үчүн бөлүнгөн жерлер;

33) ташуу төлөмдөрү – ташуу акысын, узатуучунун, автопоезддин айдоочусунун жол киреси үчүн акыны, ташуу келишимин түзүүдөн тартып алуучуга жүктү бергенге чейинки мезгилде пайда болгон, анын ичинде жүктү кайра жүктөө же арабаларды алмаштыруу менен байланышкан кошумча жыйымдарды жана башка төлөмдөрдү камтыган төлөмдөр;

34) алымдар – тарифтерге киргизилбеген, тарифтик колдонмолордо каралган баа коюмдары, аларды колдонуунун өлчөмдөрү жана жиптери Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына ылайык аныкталат;

35) коштолгон операция- жүк жөнөтүүчүнүн жүктү жүктөө үчүн өзү түшүргөн вагонду/контейнерди пайдалануусу;

36) темир жол транспортунун кызмат көрсөтүүлөрүнө тариф – темир жол транспортунун кызмат көрсөтүүлөрүнүн наркынын акчалай наркы;

37) инфраструктураны башкаруучу – ташуучуларга инфраструктураны пайдалануу боюнча кызмат көрсөткөн адам;

38) ташуунун катышуучусу – жөнөтүүчү, ташуучу, алуучу;

39) жүктөө, түшүрүү фронту – жабык жана ачык кампаларга жанаша турган жана жүктөрдү жүктөөгө, түшүрүүгө арналган жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдун бөлүгү;

40) электрондук документ – электрондук түрдө түзүлгөн жана ушул Эрежелердин жана Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларынын жана Мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдердин жазма буйруктарына ылайык таризделүүчү тиешелүү документ үчүн каралган маалыматтардын көлөмүн камтыган юридикалык маанилүү документ.

§2. Нормативдик шилтемелер

6. Ушул Эрежелерде төмөнкү ченемдик документтерге шилтемелер колдонулган:

7. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставы, 2000-ж.;

8. КР КЧжЭ– 12 – 03 – 00;

9. 1951-жылдагы эл аралык жүк ташуу келишими (ЭЖТК) ;

10. Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигине катышкан мамлекеттердин темир жол транспорту боюнча кеңешинин 30 - отурумунун чечими менен бекитилген КМШга катышкан мамлекеттердин, Латвия Республикасынын, Литва Республикасынын, Эстония Республикасынын темир жолдорунда габариттүү эмес жана оор салмактагы жүктөрдү ташуу боюнча нускама.

2 Бөлүм. Жүк ташууну пландаштыруу

§1. Ыкчам пландаштыруу

11. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 17-беренесине ылайык темир жол транспорту менен жүктөрдү ташуу жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштамаларга ылайык жүзөгө ашырылат.

12. Оперативдүү пландаштыруу юридикалык, жеке жактардын жана Кыргыз Республикасынын калкынын (жүк жөнөтүүчүлөрдүн) өндүрүштүк ишинин конкреттүү шарттарынан келип чыгуучу ташууларга болгон бардык муктаждыктарды аныктоо максатын көздөйт.

13. Жүктөрдү ташууну оперативдүү пландаштыруу Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 17-беренесинин талаптарына ылайык жүк жөнөтүүчүлөрдүн табыштамаларынын негизинде жүзөгө ашырылат.

14. Келишимге ылайык, улуттук ташуучу белгиленген мөөнөттө белгиленген көлөмдө жүктү кабыл алууга, ал эми жүк жөнөтүүчү ташууга көрсөтүүгө милдеттенет. Өз ара жоопкерчилик МИ-1 формасындагы эсептик карточкалар боюнча ай сайын аныкталат.

§2. Жүктөрдү ташууну пландаштыруунун тартиби

15. Товарды ташуу үчүн табыштамаларды жөнөтүүчүлөр бардык зарыл маалыматтарды көрсөтүү менен улуттук жүк ташуучунун башкармалыгына беришет.

16. Ташуулардын негизги планы пландаштырылган айдын башталышына чейин 15 күндөн кечиктирилбестен берилет.

17. Кошумча ташуу планы түз, жергиликтүү жана аралаш (мультимодалдык) байланышта экспорттолуучу жүктөрдү пландаштырылган ташуу башталганга чейин кеминде 10 күн мурун берилет.

18. Бош жүргөн өздүк, ижарага алынган жүк ташуучу вагонду ташууну жүзөгө ашыруу үчүн жүк жөнөтүүчү жөнөтүү бекетине бардык зарыл маалыматтарды көрсөтүү менен табыштама берет.

19. Туура эмес таризделген жүк ташуу табыштамалары кароого жана макулдашууга кабыл алынбайт.

20. Үй буюмдарына контейнерлерди берүү пландаштырылган жүктөө башталганга чейин 5 күн мурда берилген жүк жөнөтүүчүнүн табыштамасы боюнча бекеттин башчысы тарабынан жүргүзүлөт.

21. Макулдашуу үчүн экспортко ташуу учурунда табыштама-кат улуттук ташуучуга пландаштырылган ташуу башталганга чейин кеминде 15 күн мурда берилет.

22. КМШ өлкөлөрүнүн чегинен тышкары экспорттук ташууларды жана түз аралаш темир жол-паром каттамында жүктөрдү ташуу үчүн бардык тартылган темир жол администрациялары менен макулдашуудан кийин улуттук ташуучу менен жүк жөнөтүүчүнүн ортосунда келишим түзүлөт.

§3. Ташуу планын аткаруу тартиби жана аны эсепке алуу

23. Жүк жөнөтүүчүнүн ташуу планын аткаруусу жөнөтүү бекети ачкан эсептик карточкасында эске алынат.

24. Эсептик карточкалар бекеттин кызматкерлери тарабынан бир нускада же жүк жөнөтүүчүнүн талабы боюнча ар бир жүк жөнөтүүчү боюнча жана планда көрсөтүлгөн жүктөрдүн ар бир номенклатурасы боюнча өзүнчө эки нускада жүргүзүлөт. Негизги план боюнча эсептик карточкалары декадалар боюнча бөлүү менен бир айга, ал эми алардын ичинде декаданын күндөрү боюнча бирдей түзүлөт.

Эсептик карточкага жүк жөнөтүүчү жана товардык кассир ар бир отчеттук сутка аяктагандан кийин, декадага жана айга бекетинин башчысы же анын орун басары кол коет.

25. Жүк жөнөтүүчү эсептик карточкасына кол коюудан баш тарткан учурда жалпы формадагы акт түзүлөт.

26. Бланктарды кошумча бергендиги үчүн Прейскурантка ылайык акы (жүктөрдү ташуу менен байланышкан кошумча операциялар үчүн жыйымдар) алынат.

27. Жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштаманы (ташуулардын планын) аткарбагандыгы үчүн вагондор/контейнерлер берилбеген учурда, ал эми жүк жөнөтүүчү жүктү көрсөтпөгөн же берилген вагондор/контейнерлер пайдаланылбаган учурда, Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 102-беренесине ылайык айып пул түрүндө жоопкерчилик тартат.

28. Эсептик карточканын 2-графасында бир айга жүктөрдү ташууга берилген табыштамага ылайык ар бир күнгө жүктөө ченеми көрсөтүлөт.

29. 3-графа вагондордо жана тонналарда пландаштырылган жүктөр боюнча гана толтурулат. Жүктөрдү контейнерлерде ташууда бул графа толтурулбайт.

30. Улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчү менен макулдашуу боюнча каттамдарды түзүү жана ташууларды ирилештирүү үчүн, ошондой эле жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштама боюнча кем жүктөрдү толтуруу үчүн вагондорду жана контейнерлерди жүктөөгө берүүнү көбөйтө алат.

31. 4-графада отчеттук суткага жүктөөнү камсыздоого берилген вагондордун/контейнерлердин саны көрсөтүлөт. Мында берилген деп төмөнкүлөр эсептелет:

1) бир сутканын ичинде жүктөө үчүн берилген бош вагондор/контейнерлер толук жүктөө мөөнөтү менен;

2) мурунку суткада жүктөлбөй калган вагондор/контейнерлер;

3) түшүрүү жана андан ары жүктөө үчүн толук мөөнөт менен эки эселенген операцияга берилген жүктөлгөн вагондор/контейнерлер;

4) жүктөө убактысы толук эмес жолго берилген, бирок жөнөтүүчү тарабынан отчеттук күндүн аягына чейин жүктөлгөн вагондор/контейнерлер.

32. 5-графада ушул отчеттук суткада жүктөлгөн вагондордун/контейнерлердин саны, вагондордо жана тонналарда пландалган жүктөр боюнча көрсөтүлөт, 6-графада жүктөлгөн тонналардын саны көрсөтүлөт, жүктөрдү контейнерлерде ташууда бул графа толтурулбайт.

33. 7-графада жүк жөнөтүүчүнүн кабыл алынган табыштамасы боюнча кем жүктөөнүн себептери көрсөтүлөт. Жүк жөнөтүүчү жүктөөдөн жазуу жүзүндөгү баш тартууну көрсөткөндө бул графага баш тартуучу күндү көрсөтүү менен “Вагондорду жүктөөдөн баш тартуу” деген белги коюлат. Жөнөтүүчүнүн жүктөөдөн баш тартуу жөнүндө арызы индекс картасына тиркелет. Эгерде айрым сутка ичинде кем жүк жолдун жана жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча бир убакта болгон болсо, бул графада кем жүктүн себептеринен тышкары, тиешелүү түрдө жолдун күнөөсү боюнча жана жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондордун саны көрсөтүлөт.

34. Декадада жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштаманы аткаруунун натыйжалары төмөнкү тартип менен аныкталат:

1) 2-графа боюнча декадага ташууга кабыл алынган вагондордун/контейнерлердин саны эсептелет;

2) 4-графа боюнча берилген вагондордун/контейнерлердин саны;

3) 5-графа боюнча иш жүзүндө жүктөлгөн вагондордун/контейнерлердин саны.

Вагондордо жана тонналарда пландаштырылган жүктөр боюнча 3 жана 6-графалардын жыйынтыгы чыгарылат.

2 – графа боюнча эсептелген сумманы жана 5-графа боюнча эсептелген сумманы салыштыруу жолу менен жүктөөнүн аткарылышы декадада аныкталат (вагондордо жана тонналарда ташууга кабыл алынган жүктөр боюнча-тиешелүүлүгүнө жараша 3-графада эсептелген сумма жана 6-графада эсептелген сумма).

Эгерде декадалык табыштама аткарылбаганы аныкталса, анда кийинки эсептөө жүргүзүлөт. Жолдун күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондордун/контейнерлердин саны 4-графада эсептелген сумманы 2-графада эсептелген суммадан чыгарып салуу жолу менен аныкталат.

Мындан тышкары, бул айырмадан жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондор алынып салынат (жүктөөдөн баш тартуу, табыштаманын жоктугунан вагондорду бербөө, нормадан ашык токтоп турган вагондор менен жүктөө фронтун ээлегендигинен, жүктүн жоктугунан ж.б.). Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 103-беренесине ылайык улуттук ташуучуну жоопкерчиликтен бошотуучу жагдай орун алган учурда, буга байланыштуу берилген вагондордун саны да вагондордо жана тонналарда ташууга билдирилген жүктөр боюнча жогоруда көрсөтүлгөн айырмадан алынып салынат, жолдун күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн тонналардын саны жолдун күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондордун санын белгиленген статикалык жүктөмгө көбөйтүү жолу менен аныкталат.

Жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн вагондордун (контейнерлердин) саны 5-графа боюнча декадада эсептелген сумманы 4-графада эсептелген суммадан кемитүү жолу менен аныкталат.

Вагондордо жана тонналарда пландалган жүктөр боюнча жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн тонналардын саны 6-графада эсептелген сумманы 4-графада эсептелген жана статикалык жүктөмгө көбөйтүлгөн суммадан кемитүү жолу менен аныкталат.

Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 103-беренесинде көрсөтүлгөн, берилген табыштаманы аткарбагандыгы үчүн жүк жөнөтүүчүнү жоопкерчиликтен бошотуучу жагдайлар орун алган учурларда, жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча кем жүктүн өлчөмү жүктөлбөгөн вагондордун/контейнерлердин санына, тоннага азайтылат.

Жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жол менен берилбеген вагондор (табыштаманын жоктугу, жүктөөдөн баш тартуу, жүктүн жоктугу, жүктөө фронтунун ченемден ашыкча токтоп турган вагондор менен алек болушу ж.б.) жүк жөнөтүүчүгө тиешелүү. Бул жагдайлардын бар экендиги жөнүндө 7-графада көрсөтүлүүгө тийиш.

Декадада жүктөлбөгөн вагондордун/контейнерлердин жана тонналардын саны, анын ичинде жолдун жана жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча тиешелүү графаларда көрсөтүлөт, мында жүктөлбөгөн каттамдардын саны бөлүүчү менен көрсөтүлөт.

35. Улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчү менен макулдашуу боюнча же анын өтүнүчү боюнча декадалык табыштамада каралгандан көп вагондорду/контейнерлерди берген учурларда берилген вагондордун/контейнерлердин бардык саны эсептик карточканын 4-графасына киргизилет.

36. Жүк жөнөтүүчү тарабынан вагонду жүктөөнүн техникалык нормаларын аткарбагандыгынын натыйжасында кабыл алынган табыштама боюнча тонна менен кем жүк жөнөтүүчүгө таандык болот.

37. Эгерде жүк жөнөтүүчү вагондорду техникалык ченемдерден ашык тыгыздалган жүктөөнүн натыйжасында, бирок жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашырбастан жүк ташууга кабыл алынган табыштамада каралгандан азыраак вагондорду пайдаланса, анда товардык кассир ар бир сутка үчүн 7-графада техникалык ченемден ашык салынган тонналардын саны жөнүндө белги коет. Тыгыздалган жүктөөнүн натыйжасында бошотулган вагондордун саны декаданын ичинде техникалык ченемдерден ашык жүктөлгөн жүктүн жалпы санын ошол декадага эсептелген жүктөөнүн орточо техникалык ченеми менен жүктөлгөн бир вагонго бөлүү жолу менен аныкталат. Орточо техникалык жүктөө ченемин аныктоо үчүн вагондордун тиешелүү түрлөрү үчүн белгиленген өндүрүлгөн техникалык жүктөө ченемдеринин суммасын декадада жүктөлгөн ушундай вагондордун саны боюнча табуу жана бул сумманы декадада жүктөлгөн вагондордун жалпы санына бөлүү керек. Бул учурда декадага жөнөтүүчүнүн күнөөсүнө киргизилген кем жүк техникалык ченемдерди ашыра аткаруунун натыйжасында бошотулган вагондордун санына азайтылат.

38. Баруучу жолдор боюнча жүктөө туурасында маалымат вагондор/контейнерлердеги гана бардык жүктөр боюнча 10-графада көргөзүлөт жана декада үчүн баруучу жолдор боюнча жыйынтык чыгарган учурда андан кийинки жүктөр 10-графага киргизилет жана андан кийинки графаларда вагондордун/контейнерлердин табыштама боюнча саны, бөлүүчү катары бул баруучу жолго иш жүзүндө жүктөлгөн вагондордуну/контейнерлердин саны алым катары көрсөтүлөт.

Ташуу вагондордо жана тонналарда эсепке алынган жүктөр боюнча, айып пулдар боюнча кийинки эсептөөлөр үчүн кем жүк статикалык жүктү арналышы боюнча жүктөлбөгөн вагондордун санына көбөйтүү жолу менен тонналар менен эсептелет.

Эгерде жүк жөнөтүүчү статикалык жүктөмдү ашыра аткаруунун натыйжасында вагондордун санын азыраак колдонгон болсо, анда баруучу жолдордогу тыгындар статикалык жүктөмдү ашыра аткаруунун эсебинен үнөмдөлгөн вагондордун санына азаят.

Жолго вагондордун (контейнерлердин) берилбегендигинин натыйжасында баруучу жолдор боюнча жүктөөгө белгиленген декадалык табыштамалар аткарылбаган учурда жоопкерчилик жолго жүктөлөт.

39. Жүк жөнөтүүчү Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 35 жана 102-беренелерине ылайык ташууга кабыл алынган табыштаманы аткарбагандыгы үчүн айып төлөөдөн бошотулат.

40. Эгерде жүктөөгө берилген вагон түшүрүлгөндөн кийин жүктү ошол суткада жүктөөгө убактысы болсо, ал жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча жүктөлбөгөн болуп эсептелет.

41. Жүк жөнөтүүчү вагондорду/контейнерлерди темир жолдун уруксатысыз пайдаланган учурда жүк жөнөтүүчү Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 111-беренесине ылайык айып төлөйт.

42. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 16-беренесине ылайык улуттук ташуучу жана жүк жөнөтүүчү ташууларды системалуу түрдө жүзөгө ашырууда ташууларды уюштуруу жөнүндө узак мөөнөттүү келишимдерди түзө алышат.

Ташууларды уюштуруу жөнүндө келишимде транспорт каражаттарын жана ташуу үчүн көрсөтүлгөн жүктөрдү берүүнүн көлөмү, мөөнөтү жана башка шарттары, эсептешүүлөрдүн тартиби, ошондой эле ташууну уюштуруунун башка шарттары аныкталат. Келишимге ылайык, улуттук ташуучу белгиленген мөөнөттө жүктү кабыл алууга, ал эми жүк жөнөтүүчү ташууга көрсөтүүгө милдеттенет.

43. Узак мөөнөттүү келишимдерге ай сайын эсептик карточкасы ачылат жана ташуулардын келишимдик көлөмү үчүн жоопкерчилик жүргүзүлөт.

44. Табыштамадан тышкары жөнөтүлгөн жүктөргө улуттук ташуучунун уруксаты боюнча өзүнчө эсептик карточка түзүлөт.

3 Бөлүм. Жүктөрдү ташууга кабыл алуу эрежелери

§1. Жалпы жоболор

45. Жөнөтүүчү жүктү ташуу үчүн алдын ала келишимге макулдук бергенден кийин көрсөтөт.

46. Вагондорду рельстерге вагондун дөңгөлөктөрүнүн жуптугунан жол берилген статикалык жүктү эсепке алуу менен жүк көтөрүмдүүлүгүнө чейин жүктөөгө болот.

47. Жүктү жүктөө үчүн негиз болуп темир жол администрациялары менен макулдашуу жол-жобосунан өткөн жүктү ташууга арыздын болушу эсептелет, андан кийин буйрук бекеттин башчысына берилет, анын негизинде бекеттин башчысы жүктөө күнүн белгилөөгө макулдук (виза) берет.

48. Улуттук ташуучу вагондорду Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 10-беренесине жана 25-беренесине ылайык жүктөөгө берүүгө милдеттүү.

49. Вагондордун/контейнерлердин коммерциялык жактан жарактуулугу (конкреттүү жүктөрдү ташуу үчүн жарактуу вагондордун/контейнерлердин жүк отсектеринин абалы, ошондой эле алардын ичинде бөтөн жыттын, жүктөрдү жүктөөдө, түшүрүүдө жана жолдо баратканда алардын абалына таасир этүүчү башка факторлордун жоктугу, вагондордун кузовдорунун, контейнерлердин ички конструкцияларынын өзгөчөлүктөрү) конкреттүү жүктөрдү ташуу үчүн вагондорго/контейнерлерге карата жүк жөнөтүүчүлөр тарабынан аныкталат.

50. Жүк жөнөтүүчү конкреттүү жүктөрдү ташуу үчүн жараксыз вагондордон/контейнерлерден баш тартууга укуктуу жана улуттук ташуучу көрсөтүлгөн вагондордун/контейнерлердин ордуна мындай жүктөрдү ташуу үчүн жарактуу оң вагондорду/контейнерлерди берүүгө милдеттүү.

51. Вагондордун жүктөрдү ташууга, анын ичинде эки эселенген операциялар тартибинде пайдаланылуучу (жүк вагондон түшүрүлгөндөн кийин) жараксыз фактылары жалпы формадагы акт менен таризделет, ага улуттук ташуучунун жана жүк жөнөтүүчүнүн өкүлдөрү кол коюшат.

52. Жүк жөнөтүүчү Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 23-беренесине ылайык жүктөрдү ташуу үчүн кыймылдын коопсуздугун, жүктөрдүн, вагондордун, контейнерлердин сакталышын камсыз кылгыдай кылып даярдоого милдеттүү. Жүктөрдү жабыркоодон, бузулуудан, жоголуудан жана кем чыгуудан сактоо максатында, б.а. жүктү транспорттук абалга келтирүү максатында жүк жөнөтүүчү жүктү ташууга алдын ала даярдоого, ошондой эле кыймылдуу курамдын, темир жол полотносунун жана курчап турган жаратылыш чөйрөсүнүн булганышын жана таштандыга толушун болтурбоо үчүн стандарттарга жана техникалык шарттарга ылайык келген транспорттук идишти колдонуу менен таңгакталган түрдө ташууга көрсөтүлүүгө тийиш. Жүктөрдүн идишине жана таңгагына, улуттук ташуучулар ташыган өнүмдөрдүн сапатына талаптар стандарттар, техникалык шарттар жана тиешелүү органдар тарабынан каралууга тийиш. Идишине жана таңгагына стандарттар жана техникалык шарттар белгиленбеген жүктөр ташууда алардын толук сакталышын камсыз кылуучу туура идиш менен ташууга берилет. Вагондорго жүктөрдү жүктөө вагондун жүк көтөрүмдүүлүгүн же сыйымдуулугун толук пайдалануу менен жүргүзүлүшү керек, ошондой эле жүктөр бир калыпта, тыгыз жайгаштырылууга жана зарыл болгон учурда эшиктерде жылышуу, кулоо, үйүлүп калуу, аларды ташууда эскирип же бузулуу болбошу үчүн бекем бекитилүүгө тийиш.

53. Вагондордо жүктөрдү жайгаштыруу жана бекитүү эл аралык темир жол жүк каттамы жөнүндө макулдашууга, башка эл аралык келишимдерге, көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигине катышкан мамлекеттердин темир жол транспорту боюнча кеңешинин 30 – отурумунун чечими менен бекитилген КМШга катышкан мамлекеттердин, Латвия Республикасынын, Литва Республикасынын, Эстония Республикасынын темир жолдорунда габариттүү эмес жана оор салмактагы жүктөрдү ташуу боюнча нускамага, Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына, анын ичинде техникалык ченемдик укуктук актыларга ылайык жүзөгө ашырылат.

54. Эл аралык темир жол жүк каттамы жөнүндө Макулдашууда каралган учурларда жүк жөнөтүүчүлөр тарабынан жүк ташуучу менен макулдашуу боюнча вагондорго жүктү жайгаштыруу жана бекитүү ыкмасын аныктоочу документтер иштелип чыгат. Бул документтерди иштеп чыгуу, тариздөө жана макулдашуу тартиби улуттук ташуучу тарабынан белгиленет.

55. Жүктөрдү жүктөөнү же түшүрүүнү жүзөгө ашыруучу жүк жөнөтүүчүлөр, жүк алуучулар жүктөрдү жүктөө, бекитүү жана түшүрүү үчүн жооптуу кызматкерлерди (мындан ары - жооптуу кызматкерлер) дайындайт. Жүктөрдү жүктөө, бекитүү жана түшүрүү боюнча иштерди жетектөөгө жүктөрдү жайгаштырууга жана бекитүүгө карата талаптарды билүүсүн текшерүүдөн өткөн жана ушул Эрежелерде белгиленген темир жолдун кыймылдуу курамынын сакталышын камсыз кылган жана билимин текшерүүдөн өткөндүгү жөнүндө күбөлүгү бар жооптуу кызматкерлерге жол берилет. Жооптуу кызматкердин билимин текшерүү улуттук ташуучу тарабынан жүргүзүлөт.

56. Улуттук ташуучу жүктөрдүн ачык темир жол кыймылдуу курамында жайгаштырылышына жана бекитилишине карата талаптардын жүк жөнөтүүчүлөр тарабынан сакталышына контролдукту ичине салынган вагондорду кароо үчүн жеткиликтүү бөлүгүндө визуалдык кароо аркылуу жүзөгө ашырат. Жүктү ташууга көрсөтүлгөндө улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчүдөн жүктү жайгаштыруу жана бекитүү ыкмасы эл аралык келишимдердин, Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарынын, анын ичинде техникалык ченемдик укуктук актылардын белгиленген талаптарына ылайык келерин ырастоочу зарыл документтерди берүүнү талап кыла алат.

57. Ачык темир жол кыймылдуу курамында ташылуучу жүктөрдү, жабык вагондордогу идишке салынган жана дааналай жүктөрдү жайгаштырууга жана бекитүүгө талаптардын аткарылышын жүк жөнөтүүчүнүн жооптуу кызматкери транспорттук темир жол коштомо кагазынын тиешелүү графасына жүктөрдү жайгаштыруу жана бекитүү ыкмасы жөнүндө белги менен күбөлөндүрөт. Эл аралык каттамда жүктөрдү ташууда жүк жөнөтүүчүнүн жүк жайгаштыруу жана бекитүү ыкмасы жөнүндө ташуу документиндеги белгисинин жанында кызматчынын кызмат орду, жүк жөнөтүүчүнүн жооптуу кызматкеринин фамилиясы жана инициалдары көрсөтүлөт.

58. Жүктөр жүктөөнүн техникалык нормаларына жараша вагондорго жана контейнерлерге жүктөлүшү керек. Жүктөөнүн техникалык нормалары белгиленбеген жүктөр вагондорду/контейнерлерди толук пайдаланганга чейин, бирок алардын жүк көтөрүмдүүлүгүнөн жогору эмес жүктөлүүгө тийиш.

59. Вагон/контейнер жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашык жүктөлгөн учурда жүк жөнөтүүчү улуттук ташуучунун талабы боюнча жүктүн ашыкчасын түшүрүүгө милдеттүү.

60. Жүк жөнөтүүчү вагондорду техникалык нормалардан төмөн эмес жүктөөгө милдеттүү. Жүктөөнүн техникалык ченемдери вагондун трафареттик жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашкан учурда кыймылдуу курамдын трафареттик жүк көтөрүмдүүлүгүнүн чегинде ишке ашырылат.

61. Жүктүн жана контейнердин салмагынын суммасы контейнерде көрсөтүлгөн жалпы салмагынан ашпоого тийиш.

62. Жабык жана изотермикалык вагондордо жана контейнерлерде ташууга көрсөтүлүүчү транспорт топтомунун салмагы 1 тоннадан ашпоого тийиш, жалпак таянычтары бар поддондордо жана пакеттөө каражаттарын эске алуу менен - 1,25 т.

63. Жүктөөнүн техникалык ченемдери белгиленбеген же ар кандай техникалык ченемдери бар жүктөрдү биргелешип ташуу үчүн контейнерди пайдаланууда контейнер толук сыйымдуулукка чейин, бирок анын брутто массасынан жогору эмес жүктөлүүгө тийиш.

64. Улуттук ташуучуга жүк жөнөтүүчү менен макулдашуу боюнча ташуучу өнүмдөрдүн касиеттерине жана сапатына жараша вагондорду жана контейнерлерди жүктөөнүн жергиликтүү техникалык нормаларын темир жолдун ичинде гана белгилөөгө уруксат берилет.

65. Ачык кыймылдуу курамды үймөк кылып ташылуучу жүктөр борттун капталынан өйдө кылып жүктөлөт (“капкак” менен, анын негизи борттун деңгээлинен 50 мм төмөн болушу керек): таш, таш көмүр ж. б. - 460 мм; көмүр жана майда фракциялардын башка жүктөрү 200-300 мм тыгыздалгандан кийин; кум жана акиташ ташы - 600 мм; чопо - 650 мм; курулуш ташы - 700 мм; гипс ташы - 750 мм; шагыл жана майда таш - 780 мм; 730 мм башка минералдык-курулуш жүктөрү менен.

66. Идиш-таңгактоочу жана дааналай жүктөрдү эшиктер аралык мейкиндикте тизүү эшиктерден 25 см чегинүү менен жүргүзүлөт. Мындай жүктөрдү бир вагонго жүктөөгө тыюу салынат, алар касиеттери боюнча башка жүктөрдү бузуп же бузушу мүмкүн.

67. Ушул Эрежелерге ылайык жүктөрдү ташууга кабыл алуу мүмкүн болбогондо, жүк ташуу “Өзгөчө шарттарда” жүзөгө ашырылышы мүмкүн, бул учурда жүк жөнөтүүчүнүн жана жүк алуучунун улуттук ташуучуга мындай ташуунун натыйжасында жүктүн сапатынын жана санынын өзгөрүшү үчүн жоопкерчилик ташуучуга берилбей турган мындай ташууну ишке ашыруу мүмкүнчүлүгү жана ниети жөнүндө кепилдик берилет. Ташуу бардык темир жол администрацияларынын макулдашуусунан кийин жүргүзүлүшү мүмкүн.

68. Жүк жөнөтүүчү/жүк алуучу улуттук ташуучунун структуралык бөлүмү болуп саналган жүктөрдү “Өз муктаждыктары үчүн” ташуу улуттук ташуучунун ички буйруктары жана тескемелери менен жөнгө салынат. Мында жөнөтүү бекети тарабынан бул ташууга вагондук баракча таризделет.

69. Бул жүктү жөнөтүүчү/баруучу бекет кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесин/вагондорду жүктөө/түшүрүү жана вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомостун тариздейт жана аны Тех.борборго берет. Жүргүзүлгөн ташуулар жөнүндө маалыматтар вагондук барактардын көчүрмөлөрү түрүндө статистика жана кыймылдуу курамды эсепке алуу бөлүмүнө отчеттук айдан кийинки айдын 5инен кечиктирилбестен берилет.

§2. Жүктү текшерүү

70. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 34-беренесине ылайык ташуучу коштомо кагаздарда көрсөтүлгөн жүк жөнөтүүчүнүн маалыматтарынын тууралыгын, жөнөтүүчү тарабынан ташуунун шарттары сакталгандыгын текшерүүгө, ошондой эле тандап таразалоо жолу менен жүктүн салмагын текшерүүгө укуктуу.

71. Жүктү ташууга кабыл алуу күнү темир жол коштомо кагазына бекеттин календарлык штемпелин коюу менен ырасталат.

72. Жүк жүктөлгөндөн кийин жүк жөнөтүүчү вагондун кузовунун сырткы бөлүгүн, вагондун тетиктерин жана вагондогу жазуулардын жүк менен булганган жерлерин тазалайт.

73. Жайгаштыруу жана бекитүү бекитүүнүн көп жүгүртүүчү каражатын пайдалануу менен жүзөгө ашырылып жаткан жүктү ташууга көрсөтүлгөндө жүк жөнөтүүчү ташуучуга бекитүүнүн көп жүгүртүлүүчү каражатын пайдалануу боюнча колдонмого (паспортко) ылайык түзүлгөн акыркы мезгилдүү күбөлөндүрүү актысын берет.

74. Календардык штемпель коюлган жана анын негизинде улуттук ташуучу тарабынан жөнөтүүчүгө берилген коштомо кагаздын түп нускасы ташуу келишими түзүлгөндүгүн тастыктайт.

§3. Жүктү жеткирүү мөөнөтү

75. Эгерде жөнөтүүчү менен ташуучу башкача макулдашпаса, жеткирүү мөөнөтү жүктүн бүткүл жолуна аныкталат жана жүктөрдү ташуунун ушул эрежелеринде белгиленген ченемдерге негизденүү менен эсептелген мөөнөттөн ашпоого тийиш.

76. Жүктү жеткирүү мөөнөтү төмөнкү ченемдердин негизинде аныкталат:

1) контейнерлер үчүн- ар бир башталган 150 км үчүн 1 сутка;

2) калган жөнөтүүлөр үчүн- ар бир башталган 200 км үчүн 1 сутка.

Өзүнүн техникалык мүнөздөмөлөрү боюнча ылдамдыкты чектөөнү талап кылган, габариттүү эмес жана өзүнчө локомотив менен атайын поезддерде бара жаткан жүктөр үчүн жеткирүү мөөнөттөрү ташуучу тарабынан белгиленет.

Түз эл аралык темир жол-паром каттамында ташылуучу жүктөр үчүн жолдун суу участогунда жеткирүү мөөнөтүн жолдун ошол участкасында ташууну жүзөгө ашыруучу ташуучу белгилейт.

77. Жүктү жеткирүү убактысы жүктү жөнөтүүгө байланыштуу операцияларга 1 суткага узартылат.

Жүктү жеткирүү мөөнөтү 2 суткага узартылат:

1) колеянын башка жазылыгындагы вагондорго жүктү ар бир жүктөөгө;

2) вагондордун ар бир орун алмашуусуна, өз огундагы жүк арабага колеянын башка жазылыгында;

3) түз эл аралык темир жол-паром каттамында жүк ташууда.

78. Жүктү жеткирүү мөөнөтү ташуучуга көз каранды болбогон себептерден улам жол жүрүүдөгү бардык кечигүүлөргө узартылат.

79. Жүктү жеткирүү мөөнөтү ташуу келишими түзүлгөн күндөн кийинки күнү саат 0.00 дөн башталат жана жүктүн келгендиги жөнүндө билдирүүнү алуучуга берген учурда аяктайт, мында толук эмес сутка толук деп эсептелет.

80. Жолдо жүк бөлүнгөн учурда жеткирүү мөөнөтү коштомо кагаз менен келген жүктүн бөлүгү боюнча эсептелет.

81. Эгерде жүк жеткирүү мөөнөтү аяктаганга чейин баруучу бекетке келсе жана ташуучу алуучуну жүктүн келгендиги жана жүктү алуучунун карамагына өткөрүп берүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө кабарласа, жеткирүү мөөнөтү аткарылды деп эсептелет. Алуучуга билдирүүнүн тартиби жүк берилген жердеги улуттук мыйзамдар менен аныкталат.

82. Алуучуну жана бажы органдарын бажы контролунда турган жүктүн баруучу бекетке келгендиги жөнүндө билдирүү үчүн багыты боюнча жеткирүүнүн иш жүзүндөгү мөөнөтүнүн күнү болуп саналат жана улуттук ташуучу жүктү бажылык тариздөөгө байланыштуу баруучу бекетте жүктүн кечиктирилиши үчүн жоопкерчилик тартпайт.

§4. Жөнөтүүлөр

83. Бир коштомо кагаз боюнча жүк (жөнөтүү) бир жөнөтүүчү бекеттеги бир жөнөтүүчүдөн бир баруучуу бекеттин бир алуучусунун дарегине ташууга кабыл алынат.

84. Бир жөнөтүү катары кабыл алынат:

1) эгерде ташууга көрсөтүлүп жаткан жүк үчүн өзүнчө вагон талап кылынса же эки же андан көп вагонду (вагондорду чиркештирүү) бириктирүү талап кылынса, вагонго салынган жүк (вагондорду чиркештирүү);

2) ИТБ, АТКга жүктөлгөн жүк, же ИТБ, АТК бош абалда;

3) өз огунда жүк (темир жолдун жүрүүчү курамы, темир жолундагы крандар, темир жолдогу жол жана курулуш машиналары ж.б.).

85. Жөнөтүүчү менен ташуучунун ортосундагы макулдашуу боюнча бир жөнөтүүчү бекеттеги бир жөнөтүүчүдөн бир баруучу бекеттеги бир алуучунун дарегине ташууга берилген бир коштомо кагаз таризделиши мүмкүн.

1) эки же андан көп вагондордо ташылуучу бир аталыштагы жүк (чиркегичтерден тышкары);

2) өз огундагы бир аталыштагы бирден ашык сандагы жүк.

Бир коштомо кагаз менен ташуу таризделиши мүмкүн:

3) бир жөнөтүүчү тарабынан бир вагонго жана кийинкилерге бир жөнөтүүчү бекеттен экинчи баруучу бекетке бир алуучунун дарегине кайра жүктөөсүн жана бара турган жолдо кайра жайгаштырбастан бир нече контейнерде же бош контейнерлердеги жүктөрдү;

4) бир жөнөтүүчүдөн бир жиберүүчү бекеттен бир алуучунун дарегине баруучу вагондордун талап кылынган санына карабастан бир нече контейнерлердеги же бош контейнерлердеги жүктөрдү, эгерде бул жөнөтүүчү жана ташуучу тарабынан макулдашылса.

86. Жүктөрдү ташууга кабыл алуу жалпы жана жалпы эмес жерлерде жүргүзүлөт. Жүктөрдү ташуу вагондук, контейнердик, топтук жана маршруттук жөнөтүүлөр менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

1) Вагондор менен жөнөтүү болуп ташууга бирден коштомо кагаз менен көрсөтүлгөн жүк эсептелет, аны ташуу үчүн өзүнчө вагон берүү талап кылынат;

2) Контейнердик жөнөтүү деп ташууга бирден коштомо кагаз көрсөтүлгөн жүк эсептелет, аны ташуу үчүн бир контейнер берүү талап кылынат;

3) Топтук жөнөтүү болуп бирден ашык вагон менен камсыз кылууну талап кылган, бирок каттамдык жөнөтүүдөн кем болбогон бир коштомо кагаздагы жүк эсептелет;

4) Каттамдык жөнөтүү деп ташуу үчүн салмагы же узундугу боюнча каттамдар үчүн белгиленген ченемдерге ылайык сандагы вагондорду берүү талап кылынган бир коштомо кагазы боюнча ташууга көрсөтүлгөн жүк эсептелет.

§5. Маркировка

87. Стандарттарга же башка ченемдик-техникалык актыларга ылайык түшүрүлгөн маркировкадан тышкары жүктөргө ушул Эрежелерде белгиленген маркировкалоо коюлат.

88. Маркировка так көрүнүп, окулууга тийиш. Маркировкалоо үчүн колдонулган материалдар сууга туруктуу жана бышык болушу керек.

89. Идиши жок жүктөрдү үйүп жана куюп ташууда жүккө маркировка коюлбайт.

90. Эгерде жүктөлгөн вагондогу орундардын санын көз менен саноо мүмкүн болбосо жана бекитүүнү бузбастан жүктүн айрым жерлерин алып коюу мүмкүн болсо, ачык кыймылдуу курамда жүк жөнөтүүчүнүн жүктү сактоочу маркировкасы менен түшүрүлөт.

91. Сактоочу маркировкалоо жүктүн жок дегенде бир жерин алып койгондо сактоочу маркировкалоо бузулгандыгы көрүнүп тургандай кылып жазылат.

§6. Орундардын саны жана жүктүн массасы

92. Жүктүн орду деп жүктүн бир бирдиги же таңгагы, пакети жана өз ара бекитилген жүктүн өзүнчө бирдигинен түзүлгөн башка бирдиги эсептелет (жүктүн ирилештирилген орду).

93. Салмагы трафарет менен аныкталган жүктүн ар бир ордунда жөнөтүүчү анын номерин, дүң жана таза массасын көрсөтөт.

94. Вагондогу орундардын санын жана жүктүн салмагын аныктоо жөнөтүүчү тарабынан жүргүзүлөт.

95. Жүк жөнөтүүчү коштомо кагазда жүктүн орундарынын санын көрсөтөт, буга:

1) вагондо үймөк кылынып, чубурма, куюлуп ташылган жүктөр;

2) эгерде орундардын жалпы саны 100дөн ашса, ачык кыймылдуу курамда же ачык контейнерлерде ташылуучу идиштеги, таңгактагы же даана жүктөрдү.

96. Улуттук ташуучу жөнөтүүчүдөн даана же майда жүктөрдү жүктүн ирилештирилген жерлерине бириктирүүнү, анын ичинде эгерде жүктүн өлчөмдөрү жана касиеттери буга мүмкүндүк берсе, бул жүктөрдү топтом кылып түзүүнү талап кылууга укуктуу.

97. Салмагы жүктүн ар бир ордунда көрсөтүлгөн идиштеги же таңгактагы жүктөр же даана жүктөр, ошондой эле ташууга кабыл алууда бирдей стандарттык салмактагы жүктүн орундары таразага тартылбайт.

98. Вагонго салынган жүктүн жалпы салмагы (брутто), ИТБ же АТК жүктүн түрүнө жана таразага тартуунун техникалык мүмкүнчүлүгүнө жараша эсептөө жолу менен аныкталат.

Жүк жөнөтүүчүдө вагондук тараза жок болгон учурда жүктүн салмагы ташуучунун таразасында аныкталышы мүмкүн.

Эсептөө жолу менен жүктүн салмагы аныкталат:

1) трафарет боюнча, б. а. жүктүн ар бир ордун маркировкалоодо көрсөтүлгөн жүктүн салмагын (брутто) суммалоо менен;

2) стандарт боюнча, б.а. жүк бирдигинин стандарттык салмагын жүк орундарынын санына көбөйтүү менен;

3) өлчөө боюнча, б. а. ченөөлөрдүн негизинде эсептелген жүктөлгөн жүктүн көлөмүн анын көлөмдүк салмагына көбөйтүү менен;

4) куюлган жүктүн көлөмүн даярдоочу тарабынан иштелип чыккан цистерналардын калибровкалоо таблицалары боюнча аныктоо менен куюунун бийиктигин (этил спирти үчүн – жеткирбей азыраак куюу) өлчөө боюнча, мында жүктүн температурасы жана азыктын тыгыздыгы аныкталат;

99. Эгерде жүктү ташууда вагондун тарасынын салмагына киргизилбеген ташуучу шаймандар пайдаланылса, ИТБже АТК, алардын салмагы коштомо кагазда өзүнчө аныкталат жана көрсөтүлөт.

100. Вагон таразасында таразага тартуу жолу менен жүктүн салмагын аныктоодо вагондун тарасынын салмагы катары вагондо көрсөтүлгөн салак алынат.

Эгерде жүктөө алдында вагондун идишинин салмагын текшерүү жүргүзүлсө, анда жүктүн салмагын аныктоодо вагондун идишинин салмагы катары таразага тартууда аныкталган масса алынат.

§7. Ачык кыймылдуу курамда ташылуучу жүктөр

101. Ачык кыймылдуу курамда, ошондой эле ачык контейнерлерде жапырт жана үймө жүктөрдү ташууга уруксат берилет.

102. Майда фракцияларды камтыган жүктү ачык кыймылдуу курамда ташуу мүмкүнчүлүгүн жөнөтүүчү аныктайт.

103. Майда фракциялары бар жүктү ташууда жөнөтүүчү вагондун конструкциялык боштуктары аркылуу жүктүн төгүлүп кетишине, поезддерде баратканда жүктүн майда бөлүкчөлөрүн үйлөп кетишине, ошондой эле аны вагондун капталдарынын деңгээлинен жогору жүктөгөн учурда (“капкагы” бар) жүктүн төгүлүп кетишине жол бербөөчү чараларды көрүүгө тийиш.

104. Жүктү ачык кыймылдуу курамга жүктөө эл аралык темир жол жүк каттамы жөнүндө макулдашууга (ЭЖТК) ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

105. Жүк жөнөтүүчүнүн өтүнүчү боюнча улуттук ташуучу тизмеде аты аталбаган жүктөрдү ачык кыймылдуу курамда ташууга жүк алуучунун мындай ташууга жолдун ичинде гана макул болгон шартта уруксат бере алат.

106. Минералдык-курулуш жүктөр вагондун капталынан жогору жүктөлгөн учурда, жүктүн “капкак” негизи капталынан 50 мм төмөн болушу керек.

“Капкактын” бийиктиги шагыл үчүн - 780 мм, курулуш ташы үчүн - 700 мм, башка минералдык-курулуш жүктөрү үчүн - 730 мм болушу керек.

107. Көмүрдү жүктөөдө жарым вагондун кузовунун боо жыгачынын үстүндөгү “капкактын” бийиктиги тыгыздалгандан кийин анын жүк көтөрүмдүүлүгү толук пайдаланылганга чейин вагонду жүктөөнү камсыз кылбайт, ал 200-300 мм болушу керек. Жүк тыгыздалгандан кийин “капкактын” төмөнкү негизи жарым вагондун кузовунун байлоочу түркүктөн жогору болбошу керек.

108. Вагонду түшүргөндөн кийин жүк алуучу вагонду жүктүн калдыктарынан, бекитүүнүн реквизиттеринен тазалоого милдеттүү. Улуттук ташуучу тарабынан жүктү түшүрүүдө көрсөтүлгөн операциялар анын каражаттары менен аткарылат.

§8. Жүктү улуттук ташуучунун карамагына өткөрүү

110. Ташуучу жүктөлгөн контейнерлердеги бекитүүчү пломбалоочу түзүлүштөрдү жөнөтүүчү вагондорго жүктөгөнгө чейин текшерет, эгерде контейнерлерди вагонго жайгаштыруу аларга жетүүнү камсыз кылбаса. Улуттук ташуучу вагонго салынган жүктүн ордун, салмагын жана абалын текшербейт.

111. Жөнөтүүчү тарабынан ачык вагонго же контейнерге жүктөлгөн, коштомо кагазда орундардын санын көрсөтүү менен ташылуучу жүктү улуттук ташуучу жүктүн салмагын текшерүүсүз, сыртынан жүктүн көрүнүп турган жерлеринин (бөлүктөрүнүн) абалын гана карап, коргоо маркировкасын, ошондой эле, эгерде аларды көрүп эсептөөгө мүмкүн болсо, орундардын санын текшерүү менен кабыл алат.

112. 100дөн ашык орундуу жүк жөнөтүүчү тарабынан ачык вагонго же контейнерге жүктөлгөн, улуттук ташуучу жүктүн көрүнүп турган жерлеринин (бөлүктөрүнүн) абалын гана карап, жана коюлган коргоо маркировкасын текшерүү менен жүктүн салмагын текшерүүсүз ташууга кабыл алат.

113. Ачык вагондордо үйүлгөн же чубурма жүктү улуттук ташуучу жүктүн бетинин бирдейлигин жана жүктө оюктардын жоктугун текшерүү менен ташууга кабыл алат.

114. Жөнөтүүчүнүн узатуучуларынын коштоосунда ташылган жүктү улуттук ташуучу ташууга орундардын санын, салмагын, жүктүн абалын жана пломбалардын бар экендигин текшербестен кабыл алат.

115. Эгерде жүк ташуучу тарабынан жүктөлсө же жүк жөнөтүүчү тарабынан ачык кыймылдуу курамга жүктөлсө, улуттук ташуучу кароого жеткиликтүү болгон жүктүн идишин же таңгагын сырттан кароону жүргүзөт.

Эгерде жүктү сырттан кароодо идишке же таңгакка муктаж болгон жүк идишсиз же таңгаксыз, бузук идиште же таңгакта, ошондой эле жүктүн касиеттерине ылайык келбеген же кайра жүктөө каттамында ташууда аны вагондон вагонго кайра жүктөөнү камсыз кылбаган идиште же таңгакта ташууга көрсөтүлүп жаткандыгы аныкталса, ташуучу жөнөтүүчү тарабынан аныкталган эреже бузуулар четтетилгенге чейин мындай жүктү ташууга кабыл алуудан баш тартат.

116. Жүктү жана вагондорду жөнөтүүчүнүн карамагынан улуттук ташуучунун карамагына өткөрүү жүктү кабыл алуучу жана өткөрүүчү тараптын колтамгасы менен кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесинде же вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомостунда күбөлөндүрүлөт.

117. Жүктү ташуу үчүн улуттук ташуучуга тиешелүү болгон бардык төлөмдөрдү жүк жөнөтүүчү жүктү жөнөткөндө төлөйт.

118. Улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчүгө эсептелген төлөмдөрдү башка жак тарабынан төлөөнү караштыра алат. Бул учурда жүк жөнөтүүчү улуттук ташуучуга төмөнкүлөрдү көргөзөт:

1) жазуу жүзүндөгү арыз, анда кайрылуунун жүйөсү жана жагдайы жана акы төлөөгө даяр жак (жеке же юридикалык жак) көрсөтүлөт;

2) жеке же юридикалык жактын төлөмдөрдү төлөөгө кепилдик берүү жөнүндө жазуу жүзүндөгү арызы (кандай), төлөө ыкмасы, колдо болгон реквизиттери көрсөтүлөт;

3) мындан тышкары арызда көрсөтүлөт:

4) жеке жактар – паспорттук маалыматтар жана паспорттун көчүрмөсү берилет;

5) юридикалык жактар жетекчиси жана башкы (улук) бухгалтери кол койгон жана мөөр менен күбөлөндүрүлгөн фирмалык бланкта арыз беришет;

6) Жүк жөнөтүүчүнүн жана акы төлөөгө даяр адамдын арыздарына улуттук ташуучунун жооптуу кызматкерлери (башкы бухгалтер, жүк ташуулар башкармалыгынын башчысы, Тех.борбордун башчысы) виза коюшат. Акыркы чечим башкы директордун орун басары тарабынан кабыл алынат.

4 Бөлүм. Коштомо кагаз

§1. Коштомо кагаз

120. Коштомо кагазда төмөнкү маалыматтар камтылууга тийиш:

1) жөнөтүүчүнүн аталышы жана анын почталык дареги;

2) алуучунун аталышы жана анын почталык дареги;

3) келишимдик ташуучунун аталышы;

4) темир жолдун жана жөнөтүүчү бекеттин аталышы;

4) темир жолдун жана баруучу бекеттин аталышы;

6) өткөөлдөрдүн чек ара бекеттеринин аталышы;

7) жүктүн аталышы жана анын коду;

8) жөнөтүү номери;

9) таңгактын түрү;

10) жүк орундарынын саны;

11) жүктүн салмагы;

12) вагондун/контейнердин номери, жүктү ташуу үчүн вагон ким тарабынан берилген (жөнөтүүчү же ташуучу);

13) жөнөтүүчү тарабынан коштомо кагазга тиркелген коштоочу документтердин тизмеги;

14) ташуу төлөмдөрүн төлөө жөнүндө;

15) пломбалардын саны жана белгилери;

16) жүктүн салмагын аныктоо ыкмасы;

17) ташуу келишими түзүлгөн күн.

121. Коштомо кагазда ушул Бөлүмдүн 120-пунктунда саналып өткөн маалыматтардан тышкары, зарыл болгон учурда төмөнкүдөй маалыматтар камтылууга тийиш:

1) кийинки ташуучулардын аталыштары;

2) жөнөтүүчүнүн жүккө тиешелүү арыздары;

3) портко жакын темир жол бекеттери жана суу транспортуна берүү порттору;

4) жүктөрдү ташуу эрежелеринде каралган башка маалыматтар.

122. Коштомо кагаздын бланктары басылып чыгат жана коштомо кагазды толтуруу ТЖКУнун (кытай, орус) жумушчу тилдеринин биринде жүргүзүлөт, атап айтканда:

– Азербайжан Республикасына, Афганистан Ислам Республикасына, Беларусь Республикасына, Болгария Республикасына, Венгрияга, Грузияга, Иран Ислам Республикасына, Казакстан Республикасына, Латвия Республикасына, Литва Республикасына, Молдова Республикасына, Монголияга, Польша Республикасына, Россия Федерациясына, Словакия Республикасына, Тажикстан Республикасына, Түркмөнстанга, Өзбекстан Республикасына, Украинага, Эстония Республикасына же алар аркылуу транзит менен ташууда-орус тилинде;

123. Коштомо кагаз кагаз (кагаз түрүндөгү коштомо кагаз) же электрондук (электрондук коштомо кагаз) документ түрүндө таризделиши мүмкүн.

124. Жөнөтүүчү коштомо кагазда көрсөтүлгөн маалыматтардын жана арыздардын тууралыгын камсыз кылат. Ал бул маалыматтарды жана билдирүүлөрдү туура эмес, так эмес же толук эмес көрсөтүүнүн, ошондой эле аларды коштомо кагаздын ылайык келбеген графасына киргизүүнүн бардык кесепеттери үчүн жоопкерчилик тартат. Эгерде ушул Эрежелерге ылайык ташуучу жөнөтүүчүнүн көрсөтмөсүн коштомо кагазга жазса, анда тескерисинче далилденбесе, ал жөнөтүүчүнүн атынан аракеттенип жатат деп эсептелет.

125. Эгерде ташуу келишимин түзгөнгө чейин ташуучу коштомо кагаздан туура эмес, так эмес же толук эмес маалыматтарды тапса, анда жүк ташуу эрежелерине ылайык коштомо кагазда көрсөтүлгөн маалыматтарды жана арыздарды оңдоого жол берилбесе, жөнөтүүчү жаңы коштомо кагазды түзүүгө милдеттүү.

126. Эгерде ташуу келишимин түзгөндөн кийин ташуучу коштомо кагазда көрсөтүлгөн маалыматтардын жана арыздардын туура эместигин, так эместигин же толук эместигин тапса жана ошону менен бирге ташуучу ташуучуга үстөк айыпты төлөйт:

1) жүктүн курамында ташуу жүргүзүлө турган мамлекеттердин жок дегенде биринде мамлекеттик чек ара аркылуу өтүүгө уруксат берилбеген буюмдар кабыл алынган;

2) коркунучтуу жүктү ташуу шарттарын бузуу менен ташууга кабыл алынса;

3) жөнөтүүчү жүктү жүктөөдө вагондун жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашыкча жүктөлүшүнө жол берсе;

4) ташуу төлөмдөрүнүн өлчөмү азайтылган;

5) кыймылдын коопсуздугуна коркунуч туудурган жагдайлар пайда болду.

Ушул параграфтын 1, 2, 4, 5-пункттары боюнча үстөк айып Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 110-беренесине ылайык мындай бузууну тапкан ташуучуга таандык болгон ташуу акысынын беш эселенген өлчөмүндө өндүрүлөт.

Ушул пункттун 3-пунктчасы боюнча үстөк айып ушул Эрежелердин 35-беренесинин жазма буйруктарына ылайык өндүрүлөт бул ашыкчаны тапкан ташуучуга тийиштүү болгон жүктү ташуу үчүн ташуу акысынын беш эселенген өлчөмүндө өндүрүлөт. Ушул пунктта каралган айыптык төлөмдөрдү ташуучу мүмкүн болгон зыяндын ордун толтурууга жана ушул Эрежелерге ылайык жөнөтүүчү төлөгөн башка айыптык төлөмдөргө карабастан өндүрүп алууга укуктуу.

§2. Жалпы жоболор

127. Жүк ташуу ушул Эрежелердин 5-тиркемесинде келтирилген форма боюнча бирдиктүү үлгүдөгү коштомо кагаз менен таризделет.

Коштомо кагаз жөнөтүүчү тарабынан түзүлөт жана келишимдик ташуучуга көрсөтүлөт.

Коштомо кагаздын графалары ушул Эрежелердин көрсөтмөлөрүнө ылайык жөнөтүүчү жана улуттук ташуучу тарабынан толтурулат.

128. Коштомо кагаз номерленген алты барактан жана “жол ведомосту (кошумча нуска)” коштомо кагазынын зарыл сандагы нускаларынан турган комплекстүү документ болуп саналат.

“Жол ведомосту (кошумча нуска)” коштомо кагазынын барагы ташууга катышкан ташуучулардын санына туура келген санда таризделет (жүктү алуучуга берген ташуучудан башкасы). Улуттук ташуучу үчүн “Жол ведомосту (кошумча нуска)” коштомо кагазынын барагын тариздөө зарылдыгы ал тарабынан аныкталат.

129. Жөнөтүүчү бекетте коштомо кагазда киргизилген маалыматтарды оңдоо жөнөтүүчү тарабынан чийүү жана жаңы маалыматтарды киргизүү жолу менен жүргүзүлөт. Мында ал коштомо кагазга киргизген маалыматтар оңдолот. Жөнөтүүчү өз ара байланышкан бирден көп эмес графага же эки графага оңдоо киргизе алат, ал эми “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасына “№ графага оңдоо киргизилди” деген белги коет.

Жөнөтүү бекетинде кагаз түрүндөгү коштомо кагазга киргизилген маалыматтарды оңдоо жөнөтүүчү жана ташуучу тарабынан чийүү жана жаңы маалыматтарды киргизүү жолу менен жүргүзүлөт. Мында алардын ар бири коштомо кагазга киргизген маалыматтарды оңдойт. Жөнөтүүчү өз ара байланышкан бирден көп эмес графага же эки графага оңдоо киргизе алат, ал эми “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасына “№ ___ графага оңдоо киргизилди” деген белги коет. Ташуучу өзүнүн оңдоолорун штамп менен ишендирет.

130. Коштомо кагаздын тиешелүү графаларында маалыматтарды жазуу үчүн орун жетишсиз болгон учурда бул маалыматтар ар бир графа боюнча кошумча баракка киргизилет, анын нускаларынын саны коштомо кагаздын барактарынын санына туура келет, ал коштомо кагаздын ар бир барагына тиркелет. Кошумча барактар коштомо кагаздар менен бирдей өлчөмдө болушу керек. Коштомо кагаздын тиешелүү графаларында “Маалыматтарды кошумча барактан караңыз” деген белги коюлат.

Ташуу төлөмдөрүн эсептөө боюнча А-Е бөлүктөрү жетишсиз болгон учурда кошумча барак Ж тамгасынан баштап кийинки бөлүмдөргө тамга белгисин ыйгаруу менен коштомо кагаздын 1-барагынын арткы бетиндеги форма боюнча түзүлөт.

Коштомо кагаздын ар бир барагына тиркелген кошумча барактардын саны коштомо кагазда жөнөтүүчү тарабынан – “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасында, ал эми ташуучу тарабынан – “Ташуучунун белгилери” графасында көрсөтүлөт.

Жүктү бирден коштомо кагаз менен эки же андан көп вагондо ташууда жөнөтүүчү ушул Эрежелердин 6-тиркемесинде келтирилген форма боюнча вагондордун ведомостун түзөт.

Бир коштомо кагаз менен таризделген бир нече контейнерлерди ташууда жөнөтүүчү ушул Эрежелердин 7-тиркемесинде келтирилген форма боюнча контейнерлердин ведомостун түзөт.

Вагондордун ведомостторунун жана контейнерлердин ведомостторунун графаларынын номерлениши коштомо кагаздын графаларынын номерленишине дал келет.

Вагондордун ведомостунун же контейнерлердин ведомостунун “Жыйынтыгы” графаларынын маалыматтары коштомо кагаздын тиешелүү графаларына киргизилет.

Вагондордун ведомостунун же контейнерлердин ведомостунун бирден нускасы коштомо кагаздын ар бир барагына тиркелет, ал эми “Вагон” коштомо кагазынын графасына жана/же “Жүктүн аталышы” графасына “Тиркелген ведомостту карагыла” деген белги коюлат.

131. Бир коштомо кагаз боюнча эки же андан ашык вагондо ташылуучу жүк колеясынын башка жазылыгындагы вагондордон экинчи колеянын жазылыгында вагондорго кайра жүктөлгөндө ташуучу вагондордун жаңы ведомостун түзөт, коштомо кагаздын ар бир барагына бирден нуска тиркейт жана вагондордун баштапкы ведомостундагы маалыматтарды чийип салат, ал коштомо кагаз менен кошо келет.

Кошумча барактын, вагондордун ведомостторунун жана контейнерлердин ведомостторунун үстүнкү бөлүгүндө жөнөтүүнүн номери көрсөтүлөт, алардын бардыгына жөнөтүүчү же ташуучу тарабынан ким түзгөнүнө жараша кол коюлат.

Кошумча барактар, вагондордун ведомосту жана контейнерлердин ведомосту коштомо кагаздын ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

132. Коштомо кагаздын бланкы, ошондой эле кошумча барактар, вагондордун ведомосту жана контейнерлердин ведомосту А 4 форматына ээ жана ак кагазга кара түстөгү шрифт менен басылат.

133. Коштомо кагазга, кошумча барактарга, вагондордун ведомостуна жана контейнерлердин ведомостуна киргизилүүчү маалыматтар кара түстө жазылат же басылат, же штемпелдин оттискасы түрүндө жазылат. Коюлган штемпелдер так оттискаларга ээ болушу керек.

134. Жөнөтүүчү тарабынан коштомо кагазга тиркелүүчү коштоочу документтер ал тарабынан коштомо кагазга алар бара жаткан жолдо ажыратылбай тургандай кылып тиркелүүгө тийиш.

§3. Коштомо кагазды толтуруу боюнча түшүндүрмөлөр

3 жана 6 барактардын арткы бети

1, 2, 4, 5, “Жол ведомосту” барактарынын арткы бети (кошумча нуска)”

5 Бөлүм. Пломбалоо

§1. Пломбалоо эрежелери

135. Вагондордун, контейнерлердин жүк жыйылган жайларына бөтөн адамдарды киргизбөө жана ташылуучу жүктөрдүн сакталышын камсыз кылуу максатында вагондорду жана контейнерлерди пломбалоо үчүн бекитүүчү-пломбалоочу түзүлүштөр колдонулат.

Бекитүүчү-пломбалоочу түзүлүштөр (мындан ары – БПТ) - бул бирдиктүү конструкцияда тосуучу түзүлүштөр менен айкалышкан контролдук элементтер, алар бүтүндүгүн бузбастан же вагонго же контейнерге уруксатсыз кирбестен аларды вагондон же контейнерден чыгарууга жол бербеши керек.

136. Вагондорду/контейнерлерди БПТ пломбалоо жүк жөнөтүүчү тарабынан жүзөгө ашырылат.

137. Чек аралык, бажылык, санитардык, ветеринардык, фитосанитардык жана контролдун башка түрлөрү жүргүзүлгөндөн кийин бажы органдарынын же ташуучунун оң абалдагы пломбалары алгачкы коюлган пломбаларга теңештирилет.

138. БПТны колдонуу вагондордун, контейнерлердин оң абалда бекитүүчү түзүлүштөрүнө жүргүзүлүүгө тийиш.

БПТ төмөнкүлөргө коюлат:

1) жабык вагондо-вагондун ар бир тарабындагы эшик беттеринде-бирден БПТ;

2) рефрижератордук вагондо-басым плитасы жана бекитүүчү түзүлүштүн туткасы менен жабдылган эшиктерде же пломбалоо үчүн төмөнкү илгичтер менен жабдылган эшиктерде, вагондун ар бир тарабында бирден БПТ;

3) цистернада - үстүнкү жүктөөчү люктун капкагында-бирден БПТ. Цистерналардын төмөнкү төгүүчү жабдыктары пломбаланбайт, эгерде алардын конструкциясы үстүнкү жүктөөчү люкту ачпастан төмөнкү төгүүчү жабдыкты ачууга жол бербесе;

4) вагон-хопперде-жүктөөчү люктарды бекитүүчү түшүрүүчү штангалардын ар бир рулунун бекитүүчү түзүлүшүнө - бирден БПТ;

5) жеңил автомобилдерди ташуу үчүн жабык вагондо - ар бир четки аянтчанын эшиктерин бекитүүчү түзүлүштөрдө - бирден БПТ;

6) контейнерлерде-акыркы жабылуучу эшиктин оң жак ачылган сол жакта жайгашкан туткасына бирден БПТ.

Эгерде жөнөтүүчү бекетинде вагондо, контейнерде мурунку ташуулардан БПТ табылса, алар жөнөтүүчү тарабынан алынып салынышы керек.

139. Жүк жүктөлгөндөн кийин вагондорго пломба коюу жүк жөнөтүүчү тарабынан ишке ашырылат.

Вагондорду жана контейнерлерди пломбалоо БПТга жазылган маалыматка эркин жетүүнү камсыз кылгыдай жүргүзүлүүгө тийиш.

140. Кыргыз Республикасынын темир жолунда вагондорду жана контейнерлерди пломбалоо үчүн бекитүүчү-пломбалоочу түзүлүштөрдү орнотуу тартибинде белгиленген талаптарды эске албастан даярдалган БПТ вагондорун/контейнерлерин пломбалоо үчүн колдонууга жол берилбейт.

141. Жалпы пайдалануудагы жолдордо БПТны алып салуу үчүн түзүлүштөр менен жүк жөнөтүүчүлөрдү, жүк алуучуларды камсыз кылуу улуттук ташуучу тарабынан жүргүзүлгөн иш жүзүндөгү чыгымдарга ылайык акы төлөө менен жүргүзүлөт.

§2. Белгилер

142. Пломбада төмөнкү белгилер болушу керек:

1) жөнөтүүчү темир жолдун кыскартылган аталышы, жөнөтүүчү темир жолдун аталышы;

2) Контролдук белгиси;

3)  эгерде вагон, контейнер жөнөтүүчүнүн пломбасы менен пломбаланса-жөнөтүүчүнүн кыскартылган аталышы;

4) эгерде вагон, контейнер ташуучунун пломбалары менен пломбаланса – ташуучунун кыскартылган аталышы.

143. БПТда төмөнкү белгилер болушу керек:

1) жөнөтүүчү темир жолдун кыскартылган аталышы;

2) Контролдук белгиси;

3) кошумча БПТда жөнөтүүчү жана жөнөтүүчү бекеттин аталышы болушу мүмкүн (зарыл болсо кыскартылган);

4) Бирдей, ошондой эле түшүнүксүз жана/же толук эмес жекече контролдук белгилери бар БПТны колдонууга жол берилбейт.

6 Бөлүм. Жүктөрдүн айрым түрлөрүн ташуунун

атайын шарттары

§1. Жөнөтүүчүнүн жолшериктеринин коштоосундагы жүктөр

144. Жөнөтүүчүнүн жолшериктеринин (мындан ары – жолшерик) коштоосунда ташылат:

1) жолдо тейлөөнү талап кылган жүктөр;

2) ташууда тейлөөнү талап кылган тез бузулуучу жүктөр, бул жүктөрдү ташуучунун рефрижератордук вагондорунда жана рефрижератордук контейнерлерде ташууну кошпогондо, эгерде мында температуралык режимди кармап туруу жана желдетип туруу гана зарыл болсо; эгерде муздаткыч вагондордун, муздаткыч контейнерлердин жабдуулары, ташуучунун кызматкерлери болуп саналбаган адамдар тарабынан тейленсе, анда бул адамдар жолшерик болуп эсептелет жана аларда жолшериктер үчүн каралган документтер таризделет;

3) жаныбарлар;

4) өз огунда жүк: локомотивдер, мотордук вагондук поезддердин вагондору, темир жол жүрүшүндөгү крандар, темир жол жүрүшүндөгү жол жана курулуш машиналары.

145. Жөнөтүүчү жолшериктин коштоосу менен башка жүктөрдү ташууга көрсөтүүгө укуктуу.

146. Ар бир вагонду жүк менен коштоо үчүн экиден ашык эмес жолшерикке жол берилет. Бир коштомо кагаз менен таризделген эки же андан көп вагондордо жүк ташууда вагондордун тобуна өткөргүчтөрдүн зарыл санын жөнөтүүчү аныктайт.

147. Жөнөтүүчү жүк ташуу учурунда өткөргүчтөрдү алмаштырууга укуктуу.

148. Жолшерик тиешелүү квалификацияга ээ болууга, ушул эрежелерди аткарууга, ошондой эле темир жол транспортундагы административдик, коопсуздук эрежелерин сактоого, зарыл болгон документтерге, каражаттарга, материалдарга жана шаймандарга ээ болууга, ал эми жаныбарларды коштоодо – жаныбарларды тейлөөнү эсепке алуу журналын жүргүзүүгө тийиш.

149. Ар бир жолшерикке жөнөтүүчүнүн коштомо кагазда көрсөтүлгөн өткөргүчтөр жөнүндө маалыматтарынын негизинде ташуучу ушул Эрежелердин 8 – тиркемесинде келтирилген форма боюнча жүктү коштоого укук берүүчү “Жүктүн жолшеригинин күбөлүгүн” (мындан ары-күбөлүк) тариздейт. Ташуучу улуттук мыйзамдарга ылайык жолшерикке тиешелүү кошумча маалыматтарды күбөлүккө киргизе алат. Күбөлүктүн бланкы басылып чыгарылат.

Жолшерик жолдо баратканда өзү менен күбөлүктү алып жүрүүгө жана аны улуттук ташуучунун кызматкерлеринин жана контролдун башка кызматкерлеринин талабы боюнча көрсөтүүгө милдеттүү. Жолшерик жүк ташуучуга күбөлүктү жүктү коштоо аяктаган бекетте кайтарып берет.

150. Коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына жөнөтүүчү “Жөнөтүүчүнүн жолшериктеринин коштоосунда” деген белги коет. Эгерде жолшериктер өзүнчө вагондо болсо же бир нече вагонду жүк менен коштоп жүрсө, ал кошумча белги коет: “Жолшериктер №_________ вагондо” жана жолшериктердин фамилиясын жана атын, ошондой эле мамлекеттик чек арадан өтүү үчүн зарыл болгон алардын документтеринин номерлерин киргизет. Эгер жолшериктер бир нече вагондорду жүк менен коштоп жүрүшсө же өзүнчө вагондо болушса, бул маалыматтар жолшериктер турган вагондун коштомо кагазында көрсөтүлөт;

151. Жолшериктерди алмаштырган учурда жөнөтүүчү жол жүрүү жолунда “Жолшериктерди алмаштыруу деген белгини коёт __________ (Жолшериктерди алмаштыруу жүргүзүлө турган бекеттин жана темир жолдун аталышы)”;

152.Ташуучу жолшериктерди алмаштырган учурда жөнөтүүчү киргизген жолшериктер жөнүндө маалыматтарды коштомо кагаздан сызат жана башка жолшериктер жөнүндө тиешелүү маалыматтарды жазат.

153. Эгерде жолшериктер өзүнчө вагондо жүрсө, анда бул вагонго өзүнчө коштомо кагаз таризделет.

154. Жөнөтүүчү жолшериктерге жүктү ташууга же берүүгө тоскоолдуктар пайда болгон учурда жөнөтүүчүнүн милдеттерин аткарууга жана укуктарын ишке ашырууга ыйгарым укук берүүгө укуктуу. Жөнөтүүчү жолшериктердин ыйгарым укуктарынын көлөмүн коштомо кагаздын “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасында көрсөтөт.

155. Зарыл болгон учурда жөнөтүүчү жолшериктери бар вагонго өрткө каршы коопсуздук эрежелерин сактоо менен катуу отун жагуучу чоюн мештерди (көмүр жана жыгачтын катуу тектеринен алынган отундар) орнотууга укуктуу, мында ал вагонду өрткө каршы каражаттар менен жабдыйт, коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына “Меш жылытуусу менен” деген белги коет.

156. Эгерде вагондордун тобун жолшериктердин коштоосу менен ташууда айрым вагондор жол жүрүүдө ажыратылса жана аларды жолшериктердин коштоосу андан ары камсыз кылынбаса, анда ташуучу ушул Эрежелердин “Ташууда тоскоолдуктар пайда болгондо ташуучунун аракеттери” бөлүмүнүн жазма буйруктарына ылайык аракеттенет.

§2. Тез бузулуучу жүктөр

157. Стандарттарга, техникалык регламенттерге, техникалык шарттарга ылайык өзүнүн касиеттери боюнча ташууда сырткы абанын жогорку же төмөнкү температурасынын таасиринен коргоо (муздатуу, жылытуу, желдетүү) чараларын колдонууну, бара жаткан жолдо күтүүнү же тейлөөнү талап кылган жүктөр тез бузулуучу болуп саналат.

158. Тез бузулуучу жүктөрдү жөнөтүүчү сапаты жана температурасы боюнча тиешелүү абалда ташууга көрсөтөт.

Улуттук ташуучу тез бузулуучу жүктөрдү ташууга коюлуучу сапатын тандап текшерүүгө укуктуу.

159. Жөнөтүүчү тез бузулуучу жүктү ташуу үчүн зарыл болгон коргоо чараларын жана вагондун же контейнердин түрүн жүктүн жүктөө алдындагы термикалык абалын жана физиологиялык абалын, анын жарактуулук мөөнөтүн, жеткирүүнүн эсептик мөөнөтүн, ошондой эле бардык жол боюндагы кыйла жагымсыз климаттык шарттарды эске алуу менен аныктайт.

160. Бир вагондо, контейнерде жүктүн жытын бөлбөгөн жана кабыл албаган жана ташуунун мөөнөтү жана шарттары бирдей болгон ар кандай аталыштагы тез бузулуучу жүктөрдү гана ташууга жол берилет.

161. Ташуу учурунда коргоо чараларын, кароону же тейлөөнү талап кылган тез бузулуучу жүктөр вагондордо жана контейнерлерде ар бир вагонго же контейнерге салынган жүктүн коштомо кагазын тариздөө менен ташууга кабыл алынат.

162. Коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасында жөнөтүүчү “Тез бузулуучу” деген белги коет, ал эми эгер жүк желдетилген жабык вагондордо ташылып жатса – ошондой эле “Желдетүү менен” деген белги коет.

163. Коштомо кагаздын “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасында жөнөтүүчү вагондун же контейнердин техникалык мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен бардык жол жүрүү үчүн зарыл болгон коргоо чараларын жана ташуунун температуралык режимин көрсөтөт. Эгерде коштомо кагазда жөнөтүүчүнүн мындай көрсөтмөлөрү жок болсо, анда бул тез бузулуучу жүктү ташууда коргоо чараларын колдонуунун жана температуралык режимди сактоонун зарылдыгы жок деп эсептелет.

164. Тез бузулуучу жүктөрдү ташууга, анын ичинде экспорттук-импорттук жүктөрдү көрсөтүүдө жүк жөнөтүүчү жөнөтүүчү темир жол бекетине жүктүн сапаты жөнүндө документти (күбөлүк, сапат сертификатын) көрсөтөт.

165. Эгерде коштомо кагазда көрсөтүлгөн транспорт менен жүрүү мөөнөтү жүктөрдү жеткирүү мөөнөттөрүн эсептөөгө ылайык белгиленген жеткирүү мөөнөтүнөн аз болсо, тез бузулуучу жүктөрдү ташууга кабыл алынбайт.

166. Сырткы абанын температурасы терс болгон учурда жүк жөнөтүүчү мөмө-жемиштерди жүктөө мезгилинде анын муздап калышын же үшүп калышын болтурбоочу чараларды көрүүгө милдеттүү.

167. Жылдын жайкы өткөөл мезгилинде суук түшкөнгө чейин жабык вагондордо ташууда бардык жолдо үзгүлтүксүз желдетилип турат.

Жабык вагондорду үзгүлтүксүз желдетүү ичинен темир тор менен тосулган ачык каптал люктар же жарым ачык люктар аркылуу жүргүзүлөт. Каптал люктардын капкактары жарым ачык абалда диаметри 4, 6 мм зым менен бекитилип, жүк жөнөтүүчү тарабынан даярдалган жыгач түркүктөр коюлушу керек. Люктардын капкактарын бекитүү үчүн вагондун капкагында люктун үстүнө диаметри 5, 6 мм болгон тешик тешилет. Бул тешик жана люк капкагынын алкагы аркылуу зым өткөрүлөт. Зымдын учтары вагондун эшигине буроолорду киргизүү үчүн колдонулган металл пластинанын жардамы менен каптаманын ички тарабынан буралат, мында буралма кеминде үч бутакка ээ болушу керек. Люктун капкагынын үстүңкү кырынын вагондун дубалынан четтөөсү 100 мм ашпоого тийиш.

Люктардын капкактарын жарым ачык абалда бекитүү, ошондой эле түшүрүлгөндөн кийин зымдарды алып салуу жүк жөнөтүүчүлөр жана жүк алуучулар тарабынан жүргүзүлөт.

§3. Автотрактор техникасы

168. Автотрактор техникасына жеңил, жүк ташуучу, атайын автомобилдер, автобустар, троллейбустар, трамвайлар, алардын кузовдору, тракторлор, экскаваторлор, өзү жүрүүчү айыл чарба машиналары жана дөңгөлөктүү жана каз таман техника ж.б. у. с. кирет.

169. Техниканы ачык кыймылдуу курамда ташуу үчүн жөнөтүүчү аны ташууга даярдайт, автотрактор техникасы анын сакталышын жана ташуу процессинде поезддердин кыймылынын коопсуздугун камсыз кылгандай даярдалат:

1) оңой алынуучу (инструменттерди колдонбостон) тетиктерди жана түйүндөрдү чечип, таңгактайт;

2) бардык сынуучу тетиктерди (мисалы, айнектерди, фараларды) чечет жана таңгактайт же таңгактоочу материал менен коргойт; сынуучу тетиктерди коргоосуз техниканы ташууга жөнөтүүчүнүн талабы боюнча жол берилет, ал сынуучу тетиктерди коргоосуз ташуу “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасына коштомо кагаздын “Сынуучу тетиктерди коргоосуз ташуу” деген белгини коюу менен билдирет;

3) кабиналардын, салондордун, жабык кузовдордун эшиктерин, капотторду, багажниктерди, отсектерди ж. б. техниканын конструкциясында каралган бекиткичтерге жана кулпуларга жабат;

4) сыртынан жабылуучу кабинаны, салонду, кузовду, капотту ж. б. пломбалайт; пломбалардын тибин (түрүн), аларга белгилерди, коюу ордун жана ыкмасын жөнөтүүчү белгилейт;

5) отунду жана сууну агызат; отун резервуарындагы отундун калдыгы техниканы өзү жүрүүчү менен жүктөөнү жана түшүрүүнү камсыз кылуу үчүн жетиштүү болууга тийиш жана жүк көтөрүмдүүлүгү 5 тоннага чейинки техника үчүн 10 литрден жана жүк көтөрүмдүүлүгү 5 тоннадан жогору техника үчүн 15 литрден ашпоого тийиш;

6) ачык кыймылдуу курамда бирден коштомо кагаз менен келген бардык машиналардын ачкычтарын номерлери машиналардын номерлерине ылайык келген уячалары бар планшетке салат; планшет машиналардын биринин салонунда, кабинасында же багажнигинде ташылат, анын ачкычы таңгакталат, жөнөтүүчү тарабынан мөөр басылат жана коштомо кагазга бекитилет, бул жөнүндө коштомо кагаздын “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасында жөнөтүүчү “машинанын ачкычы ______ №_______” деген белги коет.

170. Жөнөтүүчү ташуу убагында кабинада, салондо, багажда, жабык кузовдо жайгаштырылуучу техниканын буюмдарын таңгактайт. Автотрактор техникасынын сыртындагы ачык кыймылдуу курамга жайгаштырылган ири габариттүү буюмдары бар кутулар металл тасма менен курчалууга тийиш. Ар бир кутучага жөнөтүүчү мазмундун тизмесин киргизет.

171. Техниканы ачык кыймылдуу курамда каттам менен ташууда жыйнактоочу буюмдар, аспаптар жана шаймандар каттамдын курамында ташылуучу жабык вагонго таңгакталып салынышы мүмкүн.

172. Техниканын ар бир бирдиги үчүн жөнөтүүчү эки нускадагы тизимди түзөт. Тизменин бланкы басылып, аны толтуруу ТЖКУнун жумушчу тилдеринин биринде жүргүзүлөт.

Эгерде техниканын ар бир бирдиги ташууга бирдей даярдыкка ээ болсо, анда тизме бир вагонго салынган техника бирдиктеринин тобуна же бирден коштомо кагаздан кийинки бүткүл техникага түзүлүшү мүмкүн.

Тизимде төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

1) отун багындагы отундун аталышы жана саны;

2) техникадан чыгарылган жеңил тетиктердин жана түйүндөрдүн аталышы жана алардын саны, алардын техникада турган жери;

3) запастык бөлүктөрү, шаймандары бар пакеттердин саны, алардын техникада турган жерлери;

4) техникага салынган БТПнын саны, алар салынган жерлер жана БТПга белгилер.

Запастык жана оңой алынуучу тетиктерди жана шаймандарды жабык вагонго өзүнчө жөнөткөн учурда тизимге: “Запастык жана оңой алынуучу тетиктер жана шаймандар киргизилген эмес” деген белги коюлат, ал эми жогоруда аталган жеңил алынуучу тетиктер жана запастык бөлүктөр кошулган учурда жөнөтүүчү тарабынан бардык алынып салынган тетиктерди ЭЖТК коштомо кагазына саноо менен белгиленет.

Тизменин бир нускасы коштомо кагазга тиркелет, экинчиси кабинага, салонго ж.б. салынат. Зарыл болгон учурда тизимге жүк көтөрүүчү түзүлүштөр менен техниканы кайра жүктөө үчүн салмоордун схемасы тиркелет.

173. Техника улуттук ташуучу тарабынан ташууга кабыл алынат жана алуучуга берилет:

1) ачык кыймылдуу курамда ташууда-тышкы текшерүү боюнча техниканын өзүнүн бүтүндүгүн, сынган тетиктердин корголушун, автотрактор техникасынан тышкары жайгаштырылган техника бирдиктеринин жана ири габариттүү буюмдары бар кутулардын санын, тизмеге ылайык жөнөтүүчүнүн пломбасынын жана аларда белгилердин болушун текшерүү менен;

2) жабык типтеги вагондордо же контейнерлерде ташууда-мындай вагондор жана контейнерлер үчүн ушул Эрежелердин "Ташууга жүктөрдү кабыл алуу" жана "Жүктөрдү берүү" бөлүмдөрүндө белгиленген тартипте.

Автотрактор техникасын ташууга даярдоо тартиби жөнөтүүчү тарабынан ар бир ушундай техника боюнча ченемдик-техникалык талаптарды сактоо менен даярдалат.

§4. Контейнерлер

174. Жүктөрдү ташуу үчүн алардын параметрлерин жана темир жол транспортунун катышуусу менен эл аралык ташууларга жол берүүнү жөнгө салуучу эл аралык макулдашуулардын, стандарттардын жана техникалык регламенттердин талаптарына ылайык келген контейнерлер пайдаланылат.

175. Контейнерлер менен жүк операциялары үчүн ачык болбогон бекеттерге контейнерлерди дайындоо менен ташуу келишимдик ташуучу менен ташуучунун ортосундагы макулдашуу боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.

176. Ташуучу тарабынан ташуу үчүн берилген контейнерлерде сасык жыттуу жүктөрдү жана андан кийин контейнерди жууп-тазалоо же дезинфекциялоо зарыл болгон жүктөрдү ташууга жол берилбейт.

177. Жөнөтүүчү контейнердин жүктү ташуу үчүн ылайыктуулугун ким - жөнөтүүчү же ташуучу бергенине карабастан орнотот.

Эгерде жөнөтүүчү ташуу үчүн берилген контейнерлерде жүктүн сакталышына жана ташуунун коопсуздугуна таасирин тийгизбеген бузулуулар болсо, анда мындай контейнерлер ташууга кабыл алынышы мүмкүн, мында жөнөтүүчү коштомо кагаздын “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасында жабыркоолордун түрүн жана өлчөмүн көрсөтүүгө тийиш.

178. Контейнерге жүктөлгөн жүктүн салмагын жана орундардын санын жөнөтүүчү аныктайт. Контейнерге салынган жүктүн салмагы жана контейнердин идишинин жалпы салмагы контейнердин эшиктеринде көрсөтүлгөн контейнердин дүң салмагынан ашпоого тийиш.

179. Контейнердеги жүк жүктүн сакталышын жана ташуунун коопсуздугун камсыз кылгандай жайгаштырылышы жана бекитилиши керек, жүктөөдө, ташууда жана түшүрүүдө контейнердин бузулушу болбошу керек, контейнердин эшиктери эркин ачылып жабылышы керек.

Алгачкы таңгакта идишсиз же жеңил тарада ташууга көрсөтүлүүчү жүктөрдү, ошондой эле аларды ташууга арналган контейнерди жүктөөдө, ташууда, түшүрүүдө ар кандай сүрүлүүнү, деформацияны, тоңуп калууну же ысып кетүүнү, жүктүн контейнерге терс таасирин тийгизбегендей кылып жүк жөнөтүүчүлөр алдын ала даярдашат (мисалы, контейнердин дубалын кагаз, пленка менен каптоо, коргоочу тактайчаларды жана резина койгучтарды орнотуу, жүктү жумшак изоляциялык материалга таңгактоо).

Контейнерлердеги жүктөр жүк жөнөтүүчү тарабынан ташуу процессинде табигый күч-аракеттердин таасири болгондо аларды контейнердин ичинде жылдыруу мүмкүнчүлүгү болбой тургандай жайгаштырылууга тийиш. Контейнердин эшиктерине жүктүн басымы жокко чыгарылышы керек. Ошондуктан, жүктү салууда жүк менен контейнердин эшигинин ортосунда 3 сантиметрден 5 сантиметрге чейин бош орун калтыруу керек. Контейнерге жүктөрдү бекитүү 20х100 миллиметрден кем эмес кесилиштердеги тактайлардан түртүүчү тилкелерди, чынжырларды, чектөөчү калкандарды, кеңейтүүчү алкактарды орнотуу менен жетишилет.

180. Жүктөлгөн контейнерлерди, үй буюмдары салынган контейнерлерди кошпогондо, ошондой эле жолшериктин коштоосу жок ташылган бош жалпы пайдалануудагы рефрижератордук контейнерлерди жөнөтүүчү пломбалайт.

Пломбалоо үчүн түзүлүшү бар контейнердин ар бир конструкциялык тешигине бирден пломба (БПТ) коюлат, мында ири тонналык контейнердин эшик тешигине акыркы жабылуучу эшиктин бекиткич түзүлүшүнүн сол туткасына пломба (БПТ) коюлат.

181. Жүк ташуучу тарабынан ташуу үчүн берилген бузулган контейнерден жүктү улуттук ташуучу башка контейнерге жүктөйт. Эгерде улуттук ташуучуда жүктү кайра жүктөө үчүн жарактуу контейнер жок болсо, же жүктүн касиетинен улам жүктү улуттук ташуучу ашыкча жүктөй албаса, же бузулган контейнер жөнөтүүчү тарабынан ташуу үчүн берилген болсо, анда улуттук ташуучу ушул Эрежелердин “Ташууда тоскоолдуктар пайда болгондо ташуучунун аракеттери” бөлүмүнүн талаптарына ылайык иштейт.

182. Эгерде контейнерлерди вагонго жүктөөнү жүк жөнөтүүчү жүргүзсө, ал жүк ташуучуга вагондогу контейнерлердин толук комплектин, б. а. бир кабыл алуучуга бир баруучу бекетке даректелген бир нече контейнерди же бир контейнерди ташуу үчүн аларды жайгаштырууда вагондун техникалык мүмкүнчүлүктөрү толук пайдаланылгандыгы шарты менен көрсөтөт (уруксат берилген контейнерлердин жалпы салмагы же айрым контейнерлердин брутто салмактарынын жол берилген айкалышы же вагондун жүк көтөрүмдүүлүгү же сыйымдуулугу).

183. Түшүрүлгөндөн кийин контейнерлерди жолдон чыгаруу бардык учурларда жүк алуучу тарабынан жүргүзүлөт.

§5. Интермодалдык транспорттук бирдиктер (ИТБ, контейнерлерден тышкары) жана автомобилдик транспорт каражаттары (АТК)

184.  АТКга төмөнкүлөр кирет:

1) автопоезд – жарым чиркегичи бар чиркемедеги автомобиль сүйрөгүч же чиркегичи бар чиркемедеги автомобиль;

2) автомобиль – алынбай турган жабык кузову бар транспорт каражаты;

3) чиркегич – эки шассиге орнотулган жабык кузов болгон жана унаага чиркегич менен туташтырылган транспорттук бирдик.

ИТБга (контейнерден башка) төмөнкүлөр кирет:

1) ажыратылма автомобиль кузову – жүктөөчү каражаттар менен тартып алуучу фитингдери, түзүлүштөрү бар транспорттук бирдик;

2) жарым чиркегич – шассидеги жабык корпус болгон транспорттук бирдик.

185. ИТБдагы жүк, АТК жүктүн сакталышын камсыз кылгандай жайгаштырылууга жана бекитилүүгө тийиш, АТК жана транспорттук коопсуздук.

Жолшериктин коштоосу жок ташылуучу жүктөлгөн ИТБ, АТКны жөнөтүүчү пломбалайт.

186. Автопоезддерди жана автомобилдерди айдоочунун коштоосунда ташуу жөнөтүүчүнүн жолшериктеринин коштоосунда жүк ташууга теңештирилет.

187. Коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасындагы жөнөтүүчү:

1) жүктөлгөн ИТБ, АТК үчүн – товарлардын колдонулуучу номенклатурасына ылайык ИТБ, АТКнын аталышын жана кодун, транспорттук каражаттын (бирдиктин) конкреттүү аталышын, автопоезддин курамын, ИТБ, АТКга жүктөлгөн жүктүн аталышын көрсөтөт;

2) бош ИТБ, АТК үчүн – жүктүн колдонулуучу номенклатурасына ылайык ИТБ, АТКнын аталышын жана кодун, транспорттук каражаттын (бирдиктин) конкреттүү аталышын, автопоезддин курамын көрсөтөт;

3) “Дөбөдөн түшүрбөө” белгисин коет;

4) ташуу учурунда запастык дөңгөлөктөр менен АТК жана жарым чиркегичтерге “запастык дөңгөлөктөр даана” белгисин коет.

188. Эгерде ИТБ, АТКда жүктүн сакталышына жана ташуунун коопсуздугуна таасирин тийгизбеген бузулуулар болсо, анда, АТК ташууга кабыл алынышы мүмкүн, мында жөнөтүүчү коштомо кагаздын “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасында зыяндын түрүн жана өлчөмүн көрсөтүүгө тийиш.

189. Жөнөтүүчү автопоездде, автомобилде кабинаны, салонду, капотту, багажникти, отсектерди, күйүүчү резервуарды техниканын конструкциясында каралган бекиткичтерге же кулпуларга бекитет. Автопоезддердин, автомобилдердин, чиркегичтердин, жарым прицептердин жана чечилме автомобиль кузовдорунун жабуулары жабыркоосуз болууга, кузовго бекитүү үчүн шаймандары болууга, жабуудагы жана кузовдогу илмектери жана тешиктери жабыркоосуз болууга, жабууну бекитүүчү зымаркандар – үзүлбөй, бириктирилген жерлери жок болууга, негизги жабууну бекитүүчү зымаркандын учтары түйүн кылып бириктирилүүгө тийиш.

Автопоездди, автомобилди жолшериктин коштоосу жок ташууда жөнөтүүчү сыртынан жабылуучу кабинага, капотко, салонго, багажникке, отсектерге, күйүүчү май куюлган бактарга пломбалардын санын, коюлган жерин жана алардын белгилерин ушул Бөлүмдүн 3-параграфына автотрактор техникасы үчүн белгиленген тартипте тизмеде көрсөтүү менен пломбалайт.

190. Жолшериктин коштоосуз ташылган ИТБ, АТКны кабыл алуу тышкы кароонун негизинде, алардын абалын, жабуунун абалын, жабуунун жабдыкты бекитүүчү кабелдерди, жүк бөлүгүндө пломбалардын болушун, ишке жарамдуулугун жана туура орнотулгандыгын текшерүүнүн негизинде жүргүзүлөт жана пломбалардагы белгилердин коштомо кагазда көрсөтүлгөн маалыматтарга ылайык келиши жана ушул Бөлүмдүн 3-параграфынын шарттарына ылайык түзүлгөн тизимге ылайык кабыл алат.

191. Жолшерик коштобостон, белгилери коштомо кагазда жана ушул Бөлүмдүн 3-параграфынын шарттарына ылайык түзүлгөн тизимде көрсөтүлгөн пломбалары оң жана кузову (жабуусу) оң болгон пломбалары менен ташылуучу ИТБ, АТКны берүү алардагы жүк орундарынын салмагын, абалын жана санын текшербестен сырттан кароо боюнча жүргүзүлөт.

192. Эгерде ИТБ, АТКда Жүк ташуу жол жүрүү учурунда алардын бузулгандыгына байланыштуу мүмкүн болбосо, бузулгандыгын аныктаган ташуучу ушул Эрежелердин “Ташууда тоскоолдуктар келип чыккан учурдагы ташуучунун аракеттери” бөлүмүнүн жазма буйруктарына ылайык аракеттенет.

§3. Баштыктар

193. Баштыктын бүтүндүгүн күбөлөндүргөн контролдук белгилери бар (пломба, кулпуга бекитилген контролдук тасма, кичирейтилген пленка ж.б.) ороо каражаттарынын жардамы менен түзүлгөн жүктүн ирилештирилген орду баштыктар болуп саналат. Бир эле жөнөтүүдөгү бардык баштыктар үчүн бирдей контролдук белгилери колдонулат.

194. Ташууда жана сактоодо баштыктар төмөнкүлөрдү камсыз кылууга тийиш:

1) механикалаштырылган жүктөө, түшүрүү жана кайра жүктөө мүмкүнчүлүгү;

2) баштыктын бүтүндүгү (контролдук белгилерин бузбастан баштыктан айрым орундарды алып коюунун мүмкүн эместиги);

3) жүктүн сакталышы жана поезддердин кыймылынын коопсуздугу;

4) кампа, жүктөө-түшүрүү жана кайра жүктөө жумуштарын аткарган кызматкерлердин коопсуздугу;

5) баштыктын өлчөмдөрүнүн вагондун, контейнердин өлчөмдөрүнө эселенгендиги, ал эми ачык кыймылдуу курамда ташууда-жүктөөнүн габаритине жазуу;

6) баштыктын туруктуулугу, ал эми зарыл болгон учурда баштыктарды ташуу учурунда узунунан жана туурасынан жылышуудан бекитүү мүмкүнчүлүгү.

195. Жөнөтүүчү баштыка маркировканы, брутто салмагын жана нетто салмагын жазат. Баштык кылып салынган жүктүн айрым жерлерине маркировкалоо талап кылынбайт.

196. Ар бир баштыкта жөнөтүүчү төмөнкүлөрдү да көрсөтө алат:

1) баштыктарды жайгаштыруу катарларынын бийиктиги боюнча мүмкүн болгон максималдуу саны жөнүндө маалымат;

2) бөлчөк менен маалыматтар: баштыктардын жалпы саны (алымда) жана ар бир баштыкта (бөлүүчүдө) камтылган жүк бирдиктеринин жалпы саны жөнүндө, ошондой эле кашаанын ичинде кошумча пакеттин катар номери.

197. Жабык жана изотермикалык вагондордо же ири тоннаждык контейнерлерде ташууда баштыктын салмагы (жүктүн суммалык салмагы жана пакеттөө каражаттарынын же ташуучу шаймандардын салмагы) 1500 кг, орто тонналык контейнерлерде – 1000 кг, ал эми ачык кыймылдуу курамда – 5000 кг ашпоого тийиш. Пакеттин салмагын көбөйтүүгө ташуунун катышуучуларынын макулдугу боюнча жол берилет.

198. Жөнөтүүчү коштомо кагаздын “Орундардын саны” графасында бөлчөк менен баштыктардын жалпы санын – бөлүүчүдө жана бул баштыктардагы жүк бирдиктеринин жалпы санын – бөлүүчүдө, коштомо кагаздын “Таңгактын түрү” графасында – “Баштык”, бөлүүчүдө – баштыктагы жүк бирдигинин таңгагынын түрү, ал эми эгер жүктүн бирдиги таңгакталбаса – “т/э” (таңгакталган эмес) деп көрсөтөт.

199. Эгерде баштыктардагы ташуучу вагонго жүктөсө, ал баштыктардагы жүктүн санын жана салмагын текшербестен, сыртын карап, аларды ташууга кабыл алат.

200. Бара жаткан жолдо жана бара турган бекетте жүктү текшерүүдө ташуучу бузулган баштыктагы жүктүн бирдигинин санын гана текшерет. Эгерде бул учурда бузулган жүк бирдиктери табылса, ташуучу жүктүн абалын бузулган бирдиктерде текшерет.

§4. Жаныбарлар

201. Жаныбарларды ташууда коштомо кагаз ар бир вагонго таризделет.

202. Жаныбарлар атайын вагондордо же мындай ташуу үчүн жөнөтүүчү тарабынан атайын жабдылган жабык вагондордо ташылат.

203. Жаныбарларды жүктөөнүн алдында вагондорду жүктөө жүргүзүлүп жаткан өлкөнүн улуттук мыйзамдарына ылайык ветеринардык-санитардык тазалоо жүргүзүлөт.

204. Уруктанган жумурткаларды жана жаныбарлардын эрендигин инкубациялоо үчүн арналган аарыларды, тирүү чаяндарды жана балыктарды, чабактарды, уруктанган икраларды ташууда ушул Эрежелердин “Тез бузулуучу жүктөр” бөлүмүнүн талаптары да сакталат.

205. Жөнөтүүчү жаныбарларды тоют, суу запасы үчүн идиштер жана төшөнчүлөр менен жүктү жеткирүү мөөнөтүн эске алуу менен камсыз кылат, ага эки күн кошулат.

206. Жүк ташуучу бекетте жана жолдо жүк ташуучу жаныбарларды сугаруу үчүн вагондорду суу менен камсыз кылган бекеттерге чейин жеткирүү үчүн жаныбарларды жетиштүү көлөмдө суу менен камсыз кылат. Суу менен камсыз кылуу жөнүндө же вагондорду суу менен камсыз кылуудан өткөргүчтөрдүн баш тарткандыгы жөнүндө ташуучу жолшериктин журналына жана ташуучунун документтерине жаныбарлар менен вагондорду тейлөөнү эсепке алуу жөнүндө белги коет, аны жолшерик өзүнүн колу менен күбөлөндүрөт.

Жаныбарлар менен вагондор бара жаткан жолдо кармалып калган учурда ташуучу жолшериктин табыштамасы боюнча вагондордун кармалган жерине карабастан жаныбарларды сугаруу үчүн вагондорду суу менен жабдууну жүргүзөт.

207. Коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына жаныбарларды ташууда жөнөтүүчү “Жаныбарлар” жана “Дөбөдөн түшүрбөө” деген белгилерди коет.

208. Жаныбарларды ташууда вагондун каптал дубалдарына вагондун номери менен жөнөтүүчү вагондо жаныбарлар бар экенин көрсөткөн 148х105 мм кем эмес өлчөмдөгү чаптаманы чаптайт.

209. Вагондордон жаныбарлардын жашоо-тиричилигинин өнүмдөрүн жолшериктер вагондорду жолдон чыгаруу үчүн каралган жолго вагондорду бергенден кийин ташуучу тарабынан орнотулган бекеттерде поезд токтоп турган учурда алып ташталат.

Жаныбарлардын жугуштуу оорусуна шектенүү пайда болгондо же алар бара жатканда ооруп калганда бара жаткан жолдо вагондорду жолдон чыгаруу жүргүзүлбөйт.

210. Жаныбарлардын оорусуна, жаныбарлардын өлүмүнө шектенүү пайда болгон учурда жолшерик бул тууралуу ташуучуга жазуу жүзүндө билдирет, ал улуттук мыйзамдарга ылайык аракеттенет.

Жаныбарлар ташылып жаткан вагон техникалык жактан бузулган учурда ташуучу вагонду оңдоону токтоосуз жүргүзөт. Эгерде вагонду токтоосуз оңдоого мүмкүн болбосо, ташуучу жаныбарларды аймактык ветеринардык-санитардык органдын уруксаты менен ветеринардык-санитардык тазалоодон өткөн башка вагонго жүктөйт.

§5. Тоңуп калуучу жүктөр

211. Тоңуп калуучу жүктөргө сырткы абанын температурасы Цельсий боюнча нөл градустан төмөн болгон учурда жүктүн бөлүкчөлөрүнүн тоңуп калышына жана полго жана вагондун дубалдарына тоңуп калуусунун натыйжасында чубурмалык касиетин жоготкон жапырт же үймөк менен ташылган жүктөр кирет.

212. Жөнөтүүчү тоңуп калуучу жүктөрүн ташууга көрсөткөнгө чейин алардын нымдуулугун жүктөр тоңбой турган нымдуулук даражасына чейин азайтуу үчүн чараларды көрөт.

213. Эгерде жүктүн нымдуулугун жүк тоңбой турган деңгээлге чейин азайтуу мүмкүн болбосо, жөнөтүүчү жүктү вагондорго жүктөөдө улуттук мыйзамдарга ылайык жүктүн тоңушуна каршы профилактикалык чараларды көрөт (мындан ары – профилактикалык чаралар).

214. Профилактикалык иш-чаралар жүк жүрүүчү бардык жолдор боюнча аныкталуучу кыш мезгилинде колдонулат. Эгерде Жөнөтүүчү профилактикалык чараларды колдонбосо, улуттук ташуучу жүктү ташууга кабыл алуудан баш тартууга укуктуу.

215. Кышкы мезгилде тоңуп калуучу жүктү ташууда жөнөтүүчү коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына “Тоңуп калуучу” деген белги коет, ал эми “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасында жүктүн нымдуулук пайызы жана кабыл алынган профилактикалык чаралар көрсөтүлөт (“Жүк тоңдурулган”, “% санында акиташ себилген”, “% санында май менен иштетилген”, “жыгачтардын таарындылары катмарланып төшөлгөн” ж. б.). Топурак, чопо, кум, майдаланган таш жана шагыл ташууда, жөнөтүүчү нымдуулук жөнүндө маалыматты коштомо кагазга көйргөзбөй калышы мүмкүн.

216. Темир жол бекети жүк жөнөтүүчү тарабынан тоңуп калуучу жүктөрдү жана кыймылдуу курамды ташууга даярдык көрүү эрежелеринин жүктөлүүчү жерлерде тандап текшерүү укугуна ээ.

§6. Узун жүктөр

217. 1520 мм колеядагы вагондордун чиркегичтеринде узун жүктөрдү ташууда “Жүктүн аталышы” графасында жүк жөнөтүүчү коштомо кагазга “Дөбөдөн түшүрбөө” деген белги коет.

§7. Жеңил күйүүчү жүктөр

218. Жеңил күйүүчү жүктөргө өрт коопсуздугунун жогорулатылган чараларын сактоону талап кылган жүктөр кирет.

219. Жайында нымдуулугу 40%тен ашпаган чым жана жыгач таарындыларын, таарындыларды жана жыгач кырындыларын ачык кыймылдуу курамда ташууда жөнөтүүчү аларды брезент же жүктү учкундан коргоочу жана айлана-чөйрөнүн булганышына жол бербөөчү башка материалдар менен жаап коёт.

220. Жеңил күйүүчү жүктөрдү жабык вагондордо ташууда жөнөтүүчү вагондорду жүктөө алдында өрт коопсуздугунун шарттарында даярдайт.

221. Жеңил күйүүчү жүктөрдү ташууда коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына жөнөтүүчү “Жеңил күйүүчү” деген белги коет, ал эми 1520 мм колеядагы вагондордо ташууда кошумча “0-0-1 жабуу” деген белги коет.

§8. Өзгөчө жүктөр, жүктөөнүн жеңилдетилген же зоналык өлчөмдөрүнүн чегинде салынган жүктөр

222. Өзгөчө жүктөргө техникалык параметрлери боюнча (салмагы, өлчөмдөрү, бир жердин конструкциясы) аларды ташуунун шарттарын иштеп чыгууну жана макулдашууну талап кылган жүктөр кирет.

Өзгөчө жүктөргө, анын ичинде чоң көлөмдөгү жүктөр, транспорт каражаттары менен ташылган жүктөр, өз огунда жүктүн айрым категориялары кирет.

Жүк, эгерде ал ачык кыймылдуу курамга жайгаштырылганда, аны ташыган темир жолдордун жок дегенде биринде жүктөө габаритинен ашып кетсе, габариттүү эмес жүк болуп саналат.

Өзгөчө жүктү ташуу мүмкүнчүлүгүн, ошондой эле аны ташуу шарттарын темир жол инфраструктурасынын жана кыймылдуу курамдын техникалык мүнөздөмөлөрүн эске алуу менен улуттук ташуучу белгилейт.

223. Габариттүү эмес жүктү ташууда “Жүктүн аталышы” коштомо кагазынын графасында “______ габариттүү эмес жүк деген белги (темир жолдордун кыскартылган аталыштары)”, ал эми темир жолдор боюнча 1520 мм колеядагы – “Габариттүү эмес жүктөр_ (жүктүн габариттүүлүгүнүн индекси)” көргөзүлөт. Ушундай эле жазуу жүктүн узунунан кеткен эки жагына жазылат.

224. Контролдук алкагы бар габариттүү эмес жүктү ташууда габариттүү эмес жүктү ташууга таризделген коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына жөнөтүүчү “Контролдук алкак № ____ вагондо орнотулган” деген белги коет, ал эми контролдук алкактуу вагонду ташууга таризделген коштомо кагазга төмөнкүдөй белгилерди коет:

1) “Вагон №____ вагонго салынган жүк үчүн контролдук алкактын негизинде бош эмес” - эгерде контролдук алкак бош вагонго орнотулган болсо;

2) “Вагондо №___ вагонго жүктөлгөн жүк үчүн контролдук алкак орнотулган” – эгерде контролдук алкак жүктөлгөн вагонго орнотулган болсо.

225. Габариттүү эмес жүктөрдү жана конвейердеги жүктөрдү 1520 мм колея менен ташууда жөнөтүүчү коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына зарыл учурда “Дөбөдөн түшүрбөө” же “Дөбө аркылуу өткөрбөө” деген белгилерди коет. Жөнөтүүчү жүктүн узунунан кеткен эки жагына да ушундай жазуу жазат. Бул белгилерди, жазууларды коюу зарылдыгы ташуучу тарабынан аныкталат.

226. Габариттүү эмес жүктү жана жүктү транспортер менен ташууда жөнөтүүчү вагондун полуна жана жүккө жаркыраган өчпөс боек менен контролдук тилкелерди колдонот.

227. Ташуучу коштомо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасына бул жүктү ташуу макулдашууну талап кылган темир жолдор боюнча өзгөчө жүктү ташууну макулдашуу жөнүндө маалыматтарды киргизет.

228. Өзүнүн техникалык мүнөздөмөлөрү боюнча ылдамдыкты чектөөнү талап кылган жүктү ташууда жөнөтүүчү коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына “ылдамдыгы ____ км/сааттан ашык эмес” деген белги коет.

229. Жеңилдетилген же жүктөөнүн зоналык габариттеринин чегинде салынган жүктү 1520 мм колея менен ташууда жөнөтүүчү коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына тиешелүү түрдө белги коет: “Жеңилдетилген өлчөм” же “Зоналык өлчөм”.

§9. Үй буюмдары

230. Үй буюмдарын ташууда жөнөтүүчү төрт нускадагы буюмдардын тизмесин түзөт жана өзүнүн колу менен күбөлөндүрөт.

Тизимде төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

1) жөнөтүү номери;

2) жөнөтүүчү жана баруучу бекеттер;

3) жөнөтүүчүнүн жана алуучунун аталышы;

4) таңгактын түрү;

5) маркировка (жүктүн ар бир ордун айырмалоочу белгилери);

6) жүктүн ар бир жеринде таңгакталган буюмдардын аталышы жана саны;

7) жөнөтүүдөгү жүктүн орундарынын саны;

8) ар бир буюмдун наркы;

9) жүктүн ар бир ордунун суммардык наркы,

10) үй буюмдарынын жалпы наркы (улуттук валюта. Франкка которуу).

Тизменин бир нускасы жөнөтүүчү бекеттеги ташуучуда калат, экинчиси (ташуучунун календардык штемпелинин колу жана оттискасы менен) – жөнөтүүчүдө калат, үчүнчү нускасы үй буюмдарына же вагонго, контейнерге салынат, төртүнчү нускасы коштомо кагазга тиркелет жана аны менен бирге баруучу бекетке чейин барат.

231. Жөнөтүүчү жолшериктин коштоосунда вагондо ташылган үй буюмдары жүрүшү мүмкүн.

232. Жөнөтүүчү тарабынан вагонго же контейнерге салынган үй буюмдарын ташууга кабыл алууда кабыл алуу мындай вагондор жана контейнерлер үчүн “Ташууга жүктөрдү кабыл алуу” бөлүмүндө белгиленген тартипте жүргүзүлөт.

§10. Маркумдар

233. Маркумдар вагондо ташылат.

234. Ар бир маркум бышык, тыгыз жабык темир же капталган калай жыгач табытта ташууга кабыл алынат. Табыт жыгач кутуга салынып, бекитилиши керек.

235. Жалпы салмагы 500 кг чейинки маркумга тиешелүү буюмдар маркум менен кошо табыт салынган вагонго салынышы мүмкүн. Бул буюмдар кошумча ташуу төлөмдөрү алынбастан ташылат; коштомо кагазга өлгөн адамга тиешелүү буюмдардын тизмеси тиркелет.

7 Бөлүм. Жолдогу жүк менен операциялар

§1. Жалпы жоболор

236. Эгерде ташуучудан көз карандысыз себептер боюнча жолдо жүрүү:

1) жүк ташуу кечигип жатат (анын ичинде администрациялык контролдоо органдары), же

2) вагонду вагондордун тобунан ажыратуу жүргүзүлөт, же

3) жөнөтүүчү жүктү жүктөөдө вагондун жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашыкча ысып кетишине жол бергендиги же вагондун дөңгөлөктүү жуптарынан рельстерге статикалык жүктөмдүн ашып кетиши аныкталды, же

4) колеянын ошол эле жазылыгында жүктү бир вагондон экинчи вагонго кайра жүктөө жүргүзүлөт;

5) ташуучу жөнөтүүчү тарабынан Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставын, жүктөрдү ташуу эрежелерин бузууга жол берилгендиги аныкталса;

6) ташуучу пломбаларды алмаштырса же жок болгон пломбалардын же коштомо кагаздагы жазуулар так эмес же дал келбеген пломбалардын ордуна жаңы пломбаларды койсо,

7) ташуучу коштомо кагазда көрсөтүлгөн коштоочу документтердин жоголгонун тапса, анда ташуучу документти (жалпы формадагы актыны) түзөт, анда жогоруда аталган жагдайлар аныкталат, ошондой эле кармалуунун узактыгын көрсөтөт, эгерде ал болгон болсо, аны коштомо кагазга тиркейт жана коштомо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасына “(жүктү ташууга таасир этүүчү же таасир этиши мүмкүн болгон жагдайларды күбөлөндүрүү үчүн ташуучу тарабынан түзүлгөн документтин аталышы)”, анын номери, түзүлгөн күнү, бекеттин аталышы жана темир жолдун кыскартылган аталышы) деген белги коюлат.

237. Эгерде ташуучу пломбаларды алмаштырып жаткан болсо же жоктордун ордуна жаңы пломбаларды койсо, анда ташуучу коштомо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасына “___(саны) белгилери бар пломбалар/БПТ ___(саны) белгилери менен пломбалар/БПТ менен__ _(саны) алмаштырылган” же “_ _ (саны) белгилери менен пломбалар/БПТ жоктордун ордуна коюлган” деген белги коет.

238. Ар кандай колеядагы темир жолдор бириккен бекетте кайра жүктөлгөндө ташуучу коштомо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасына жүк жүктөлгөн вагонго коюлган пломбалардын саны жана белгилери жөнүндө маалыматтарды киргизет.

239. Эгер бара жаткан жолдо коммерциялык акт түзүлсө, ташуучу бул коммерциялык актынын бир нускасын коштомо кагазга тиркейт, калган нускалары бардык тиркемелери менен анын карамагында калат.

§2. Ыйгарым укуктуу органдар тарабынан администрациялык контроль жүргүзүүдөгү ташуучунун аракеттери

240. Административдик контролдоо органдарынын талабы боюнча вагонду, контейнерди же автотрактор техникасынын бирдигин ачуу учурунда ташуучу ушул Эрежелердин 9-тиркемесине ылайык ачуу актысын түзөт. Автотрактор техникасынын бирдигин ачууда ачуу актысында анын идентификациялык номери көрсөтүлөт.

Бир нускасы вагондон, контейнерден алынган пломбалары, автотрактор техникасынын бирдиги менен ачуу актысын түзгөн ташуучуда калат, бир нускасы коштомо кагазга тиркелет жана жүк менен бирге алуучуга берүү үчүн баруучу бекетке чейин барат.

241. Ачуу актысын түзгөн ташуучу коштомо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасына белги коёт: “ачуу актысы _ _ _ _ _ (күнү), бекет _____ ______ ж.б.”.

242. Бирден коштомо кагаз менен ташылуучу эки же андан ашык вагондорду ачууда бул вагондорго бир ачуу актысын тариздөөгө жол берилет.

Бирден коштомо кагаз менен ташылуучу эки же андан көп контейнерлерди ачууда бул контейнерлерге ачуунун бир актысын тариздөөгө жол берилет.

243. Вагондорго, контейнерлерге коюу, ташуучунун жана алардын талабы боюнча ачуу жүргүзүлгөн администрациялык контролдоо органдарынын өкүлдөрүнүн катышуусунда автотрактор техникасынын бирдиктери жаңы пломбалар текшерип кароону демилгелеген администрациялык контроль органдары тарабынан жүргүзүлөт 

244. Администрациялык контролдоо органына ал үчүн арналган коштоочу документтерди өткөрүп берүүдө ташуучу коштомо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасына мындай белги жазат:“(коштоочу документтин аталышы), №_____ бекеттен (бекеттин аталышынан) алынды”. Эгерде коштомо кагазда тиркелген коштомо документтин аталышынан кийин бул документ конкреттүү темир жолдо алып коюуга арналгандыгы жөнүндө белги болсо, анда бул учурда коштоо кагазда алып коюу жөнүндө белги коюлбайт.

245. Мамлекеттик органдар тарабынан жүк конфискацияланган учурда, карамагында жүк болгон улуттук ташуучу келишимдик ташуучуга жана жүктү алуучуга берүүгө тийиш болгон ташуучуга жөнөтүүчүгө жана алуучуга андан ары маалымдоо үчүн кабарлайт.

§3. Жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашкан же вагондун дөңгөлөктүү жуптарынан рельстерге жол берилген статикалык жүктөмдөн ашкан вагон табылганда ташуучунун аракеттери

246. Жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашкан же вагондун дөңгөлөк жубунан темир жолдо рельске жол берилген статикалык жүктөмдөн ашкан жүктүн салмагынан ашыкчасы табылганда ташуучу жүк жөнөтүүчүгө табылган ашыкча жүктүн салмагын түшүрүү зарылдыгы жөнүндө кабарлайт. Мында жүктүн ашыкча салмагы табылган вагондор табылган эреже бузуулар четтетилгенге чейин жөнөкөй жүк жөнөтүүчүнүн жоопкерчилигинде болот. Бул учурда улуттук ташуучуга Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 115-беренесине ылайык иш жүзүндө ташылган аралык үчүн ошол жүктү ташыгандыгы үчүн беш эсе өлчөмүндө айып акы төлөнөт. Мындан тышкары, улуттук ташуучуга жүк жөнөтүүчүнүн күнөөсү боюнча мындай ташуунун натыйжасында келип чыккан башка төлөмдөрдүн орду толтурулат.

§4. Коштомо кагазы жок жүк табылганда ташуучунун аракеттери

247. Коштомо кагазы жок же коштомо кагаздын айрым номердик барактары жок жүк табылганда ташуучу алардын жоголгонун коммерциялык акт менен белгилейт (ушул Эрежелерге 23-тиркеме) жана жоголгондун ордуна коштомо кагазды же жоголгондун ордуна коштомо кагаздын өзүнчө барагын түзөт.

248. Жаңы түзүлгөн коштомо кагаздын же анын айрым барактарынын үстү жагындагы боштукка тийиштүүлүгүнө жараша “Жоголгондун ордуна коштомо кагаз” же “Жоголгондун ордуна ___ барак” деген жазуу жазылат.

249. Эгерде жаңы коштомо кагазды же айрым барактарды түзүү үчүн жетиштүү маалыматтар жок болсо, анда ташуучу аларды келишимдик ташуучудан сурайт.

250. Кошумча барак, вагондордун ведомосту же контейнерлердин ведомосту жоголгон учурда ташуучу ушул Эрежелердин 1-3-пункттарынын ушул берененин жазма буйруктарына ылайык келип түшөт.

§ 5. Жүк жоголгон учурда ташуучунун аракеттери

251. Эгерде жүккө жооптуу ташуучу анын жоголгондугун аныктаса, ал бул жөнүндө жөнөтүүчүгө жана жүктү бошотушу керек болгон ташуучуга билдирүү үчүн келишимдик ташуучуга билдирет. Коштомо кагазды коштоочу документтери жана коммерциялык актысы менен алуучуга берүү үчүн баруучу бекетке жөнөтөт.

§ 6. Ташууда тоскоолдуктар жаралганда ташуучунун аракеттери

252. Эгерде жүктү ташууга тоскоолдуктар пайда болгондо ташуучу жөнөтүүчүнүн көрсөтмөсүн суроо жөнүндө чечим кабыл алса, ал жөнөтүүчүнүн көрсөтмөлөрү жөнүндө келишимдик ташуучуга суроо-талап жиберет.

253. Жөнөтүүчү өзүнүн көрсөтмөлөрүн келишимдик ташуучуга билдирет, ал аны суроо-талап жиберген ташуучуга берет.

254. Карамагында жүк болгон ташуучу коштомо кагаздын тиешелүү графаларында баштапкы маалыматтарды окууга мүмкүн болгондой кылып чийип салат, жөнөтүүчүнүн көрсөтмөлөрүнө ылайык жаңыларын киргизет, ал эми “Жеткирүү мөөнөтүн узартуу” графасында кечиктирүүнүн себебин жана узактыгын көрсөтөт.

Коштомо кагазда көрсөтүлгөн жолдон четтеген учурда ташуучу “Ташуучунун белгилери” графасында коштомо кагазга “(ташууга тоскоолдуктун себеби) улам багыттуу жолдон четтөө” деген белги жана ташуучунун штемпелинин оттискасы коюлат.

§ 7. Жүктү ар кандай кеңдиктеги колеялуу темир жол кошулган бекеттерде кайра жүктөөдө жүк ташуучунун иш-аракеттери.

255. Жүктү бир кеңдиктеги колеядагы вагондон башка кеңдиктеги колеядагы вагонго кайра жүктөөдө жүктү жүктөөнү жүзөгө ашыруучу улуттук ташуучу “Вагон”, “Вагон берилген”, “Жүк көтөрүмдүүлүгү”, “Октор”, “Идиштин салмагы”, “Цистернанын түрү” графаларында коштомо кагаздын маалыматтарынын алдын сызат, аларды окулгудай кылып, баштапкы вагонго тиешелүү жана алардын астында жүк кайра жүктөлгөн вагон жөнүндө тиешелүү маалыматтарды көрсөтөт; эки же андан көп вагонго кайра жүктөөдө жүк кайра жүктөлгөн ар бир вагон жөнүндө маалымат көрсөтүлөт.

Коштомо кагаздын “Кайра жүктөлгөндөн кийин” графасында жүктүн салмагы жана вагонго жүктөлгөн орундардын саны көрсөтүлөт; бир вагондон эки же андан көп жүк кайра жүктөлгөндө жүктүн салмагы жана ар бир жаңы жүктөлгөн вагон үчүн орундардын саны өзүнчө көрсөтүлөт. Коштомо кагаздын “Ташуу төлөмдөрүн эсептөө жана алуу үчүн белгилер” графасына ташуучунун штемпели менен эки же бир нече вагонду ээлөөнүн себептери жөнүндө: “____(саны көрсөтүлсүн) вагондорго (конкреттүү себебин көрсөтүү) себептен ашыкча жүктөлгөндүгү” деген белги коюлат жана күбөлөндүрүлөт.

256. Жүктөөнүн габаритинин чектүү контурунан (габариттүү эмес жүк) чыккан жүк кайра жүктөлгөндө улуттук ташуучу коштомо кагаздын “Жүктүн аталышы” графасына тиешелүү белгилерди киргизет жана жүктүн узата кеткен эки тарабына ушундай эле жазууну жазат.

§ 8. Жүктү ошол эле кеңдиктеги колеяда вагондорго кайра жүктөө учурундагы жүк ташуучунун иш-аракеттери

257. Ошол эле кеңдиктеги колеяда бир вагондон бир же андан көп вагонго жүк кайра жүктөлүп жатса,  анда кайра жүктөөнү жүргүзгөн улуттук жүк ташуучу “Вагон”, “Вагон берилди”, “Жүк көтөрүмдүүлүгү”, “Октор”, “Идиштин салмагы”, “Цистернанын түрү” графаларында баштапкы вагонго тиешелүү коштомо маалыматтардын алдын сызат жана алардын астына окулгудай кылып жүк жүктөлгөн ар бир вагон жөнүндө тиешелүү маалыматтарды жайгаштырат. Ар бир жаңыдан жүктөлгөн вагон үчүн ташуучу коштомо кагаздын “Жүктүн салмагы” (кайра жүктөөдөн кийин) жана “орундардын саны” (кайра жүктөөдөн кийин) графаларына тиешелүү маалыматтарды киргизет. Эгерде жүк бир вагондон эки же андан көп вагонго ашыкча жүктөлсө, ташуучу “Ташуу төлөмдөрүн эсептөө жана алуу үчүн белгилер” графасына “_ (конкреттүү себебин көрсөтүү) себеби боюнча вагондорго (санын көрсөтүү) ашыкча жүктөлдү” деген кошумча белги коет.

258. Эгерде кайра жүктөөдөн кийин жүктүн бөлүгү коштомо кагаз боюнча жөнөтүлгөн жүктүн негизги бөлүгүнөн кеч жөнөтүлсө, анда ташуучу документти тариздейт, ал боюнча жүктүн түшүрүлгөн бөлүгү баруучу бекетке жөнөтүлөт, ал эми коштомо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасында “Жүк_____(кг/даана) ___(документтин аталышы, анын номери) боюнча жөнөтүлөт” деген белги коюлат, аны өзүнүн штемпели менен күбөлөндүрөт.

§ 9. Вагонду ажыратуудагы ташуучунун иш-аракеттери

259. Эгерде бир коштомо кагаз боюнча бараткан вагондордун тобунан (маршруттук, топтук жөнөтүү) бара жаткан жолдо бир же бир нече вагонду анын бузуктугунан же башка себептерден улам (поезддин салмагынын азайышынан) ажыратса, анда бекет ар бир ажыратылган вагонго документ тариздейт: жалпы формадагы акт (ушул Эрежелерге 24-тиркеме) же вагон баруучу бекетке жөнөтүлө турган жөнөтүү жол ведомосту (ушул Эрежелерге 25-тиркеме).

Коштоо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасына ташуучу “Вагон № _ _ _ _ _ _______ _ _ _ _ _ _ (документтин аталышы, анын номери) боюнча жеткирилет” деген белги коет, аны өзүнүн штемпели менен күбөлөндүрөт.

Вагондордун ведомостунун же контейнерлердин ведомостунун “Ташуучунун белгилери” графасында ажыратылган вагон жөнүндө маалыматтардын тушуна же коштомо кагаздын “Вагон” графасына ташуучу “Вагон ажыратылган” деген белги коет.

260. Кошумча жол ведомостунда негизги коштомо кагаздын номери, жүк алуучунун аталышы жана анын дареги көрсөтүлүүгө тийиш.

Вагондун коштомо кагазга жана маршрут бара турган жол ведомостуна ажыратылганы жөнүндө актынын номерин жана кошумча жол ведомостун көрсөтүү менен белги коюлат. Жалпы формадагы акт ташуу документтерине тиркелет.

Ажыратылган вагон жөнүндө маалыматтар жалпы вагондук барактан чийилет жана ажыратылган вагонго жаңы вагондук барак түзүлөт.

261. Баруучу бекет каттам (топ) менен келген жүктү жол боюнда ажыратылган вагонго берүүдө коммерциялык акт түзөт жана жүк алуучуга бир нускасын берет.

Жөнөтүү жол ведомосту боюнча келген жүктү берүү бекеттин жүк алуучу тарабынан негизги коштомо кагаз жана коммерциялык актынын сунушу боюнча жүргүзүлөт.

Негизги коштомо кагазга кошумча жол ведомосту боюнча келген вагонду түшүрүүгө берүү убактысы жөнүндө белги коюлат, ал бекеттин календардык штемпели менен күбөлөндүрүлөт.

Коммерциялык актыда вагондун келгендиги жөнүндө жол ведомостунун номерин көрсөтүү менен белги коюлат жана бекеттин иш кагаздарында сакталат.

8 Бөлүм. Ташуу келишимин өзгөртүү, кайра даректөө

§ 1. Ташуу келишимн өзгөртүү, кайра даректөө тартиби

262. Улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчүнүн, жүк алуучунун арызы боюнча жүк баруучу темир жол бекетти жана (же) жүк алуучунун арызы боюнча өзгөртүүгө (ташуу келишимин өзгөртүүгө же жүктү кайра даректөөгө) укуктуу.

Жүктү кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арыз улуттук ташуучунун башкармалыгына берилет.

263. Аскердик эшелондорду жана аскердик транспортторду кайра даректөө аскердик каттам органдарынын жүктү кайра даректөө жөнүндө арызынын же ушул Эрежелерге ылайык аскердик каттам органдары менен макулдашылган жүк жөнөтүүчүнүн жана (же) жүк алуучунун арызынын негизинде жүзөгө ашырылат.

264. Жүктү кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арызда көрсөтүлөт:

1) транспорттук темир жол коштомо кагазынын номери (мындан ары - коштомо кагаз);

2) вагондун/контейнердин номери;

3) жүктүн аталышы;

4) жүк жөнөтүүчүнүн аталышы;

5) жүктүн аталышы;

6) габариттүүлүк индекси (габариттүү эмес жүктөр үчүн);

7) жөнөтүүчү темир жол бекетинин аталышы; баштапкы жүк алуучунун аталышы;

8) алгачкы баруучу темир жол бекетинин аталышы;

9) жаңы баруучу темир жол бекетинин аталышы жана анын коду;

10) жаңы жүк алуучунун аталышы жана анын коду;

11) жаңы жүк алуучунун жүктү кабыл алууга макулдугу;

12) жүктү өзгөчө шарттарда ташууда жаңы жүк алуучунун алардын аткарылышын камсыздоого макулдугу жөнүндө;

13) кайра даректөө менен байланышкан тиешелүү төлөмдөрдү төлөөнүн гарантиясы жана тартиби жөнүндө;

14) жүктү ташуу же кайра даректөө келишимин өзгөртүү үчүн зарыл болгон башка маалыматтар.

Улуттук ташуучунун талабы боюнча жүктү кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арызга жаңы жүк алуучунун макулдугун жазуу жүзүндө ырастоо тиркелүүгө тийиш.

265. Жүктү кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арыз жазуу жүзүндө (анын ичинде электрондук форматта) берилет.

Юридикалык жактардан кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арыз кайра даректөөнү билдирген уюмдун бланкына таризделет, уюмдун жетекчилиги кол коет жана мөөр менен күбөлөндүрүлөт.

Арыз менен бир эле мезгилде жөнөтүүчү келишимдик ташуучуга “Жөнөтүүчүнүн арызы” графасына ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арыздын тексти киргизилген “Коштомо кагаздын дубликаты” коштомо кагазынын 4-барагын берет. Келишимдик ташуучу коштомо кагаздагы жазууну календардык штемпелдин оттискасын коюу менен тастыктайт.

266. Жүктү кайра даректөө жөнүндө арыз аны алган учурдан тартып эки жумушчу күндүн ичинде каралууга тийиш.

Ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арыз аны алган күнү каралышы керек.

Жүктү ташуу же кайра даректөө келишимин өзгөртүү жөнүндө кабыл алынган чечимдер жөнүндө арызды кабыл алган улуттук ташуучу жөнөтүүчүгө же алуучуга кабарлайт.

Кайра даректөөгө уруксат кат жүзүндө, телефон же электрондук форматта Жүк ташуу башкармалыгы тарабынан кайра даректөө жүргүзүлүп жаткан темир жол бекетинин башчысына жөнөтүлөт.

Эгерде бул ишке ашырылбаса же жүктү ташуу же кайра даректөө келишимин өзгөртүү каралган темир жол бекетинде тоскоолдук жаратса, ташуу процессинин технологиясын бузушу мүмкүн болсо, ошондой эле жаңы дайындалган темир жол бекетине же жүк алуучуга карата жүктөөгө тыюу салуу же чектөө колдонулган учурда ташуу келишимин өзгөртүүдөн же кайра даректөөдөн баш тартылышы мүмкүн.

267. Ташуу келишимин өзгөртүү бара жаткан жолдо баштапкы ташуу документтери боюнча жүргүзүлөт.

Ташуу келишими өзгөргөн учурда ташуучу коштомо кагазга баштапкы маалыматтарды окууга мүмкүн болгондой кылып алдын сызат, жаңыларын киргизет, коштомо кагаздын “Ташуучунун белгилери” графасына “Алуучуга_ (алуучунун аталышы) жөнөтүлдү(документтин аталышы жана датасы)” деген белги коет жана ташуучунун штемпелинин оттискасы, “Жүктүн аталышы” графасында “Ташуу келишими өзгөртүлдү” деген белги коюлат жана ташуучунун штемпелинин оттискасы коюлат.

268. Республикалык ички каттамда бара жаткан жүктөрдү баруучу темир жол бекетинде жүктөрдү кайра даректөө жүк алуучунун арызы боюнча жаңы ташуу документтери боюнча ишке ашырылат.

Кайра даректөөнү тариздөөдө жүк алуучу алар боюнча бардык ташуу төлөмдөрүн киргизүү менен баштапкы ташуу документтерин ачыкка чыгарууга, бардык тиешелүү ташуу төлөмдөрү боюнча эсептешүүлөрдү жүргүзүү менен жаңы ташуу документтерин тариздөөгө жана жаңы БПТларды салууга милдеттүү. Эгерде жүк алуучу тарабынан эл аралык каттамдын баштапкы ташуу документтери ачыкка чыгарылса, бирок жүк ага иш жүзүндө берилбесе, анда жүктөрдү кайра даректөө бардык учурларда жаңы ташуу документтери жана жаңы БПТ салуу менен таризделет.

269. Эгерде жүктү алуучу тарабынан жүк ташуу документтери ачыкка чыгарылса жана жүктү түшүрүү үчүн берүү менен жалпы пайдалануудагы жолдо же келүүчү жолдо иш жүзүндө берилсе, анда кайра даректөөгө уруксат берилбейт.

270. Вагондордун тобунун курамында бир транспорттук темир жол коштомо кагазы боюнча бараткан айрым вагондорду кайра даректөө баруучу темир жол бекетинде гана жол берилет. Мында кайра даректелген вагондордун алгачкы коштомо кагазында күнүн көрсөтүү менен “Кайра даректөө” штампы жана буйрукту алуу менен белгиленет.

271. Бажы, салык контролунда турган жүктөрдү кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү бажы жана салык кызматынын макулдугу болгондо жүргүзүлөт.

Жүк алуучудан, жүк жөнөтүүчүдөн тышкары жүктү кайра даректөө жөнүндө арыз жүк алуучунун, жүк жөнөтүүчүнүн ишеним каты боюнча жүк кабыл алынгандыгы жөнүндө анык квитанцияны тиркөө менен транспорттук-экспедициялык кызмат көрсөткөн башка жеке жак же уюм тарабынан берилиши мүмкүн.

272. Бузулган, жабыркаган, кем чыккан белгилери, ошондой эле пломбалары, БПТ бузук, температуралык режимди жана желдетүүнүн тартибин жана коштоочу темир жол бекеттердин актыларын бузуу менен жүктөрдү кайра даректөөгө же ташуу келишимин өзгөртүүгө жол берилбейт.

273. Жүк жөнөтүүчүлөргө, жүк алуучуларга таандык же алар ижарага алган бош вагондорду, контейнерлерди ташуу келишимин кайра даректөө же өзгөртүү жүктөлгөн вагондор жана контейнерлер үчүн ушул Эрежеде каралган тартипте жүргүзүлөт.

Жеке вагондорду кайра даректөөдө кайра даректөө вагондун менчик ээсинин макулдугу болгон учурда жүргүзүлөт.

274. Жүк алуучу жана (же) жүк баруучу темир жол бекети өзгөргөн бардык учурларда, арызы боюнча мындай өзгөртүү жүргүзүлгөн жүк жөнөтүүчү же жүк алуучу тиешелүү түрдө алгачкы жүк алуучунун (жүк жөнөтүүчүнүн) алдында бул өзгөрүүнүн кесепеттери үчүн жооптуу болуп саналат жана жүк жөнөтүүчү менен алгачкы жана иш жүзүндөгү жүк алуучулардын ортосундагы эсептешүүлөрдү жөнгө салууга милдеттүү. Мында кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арыз ээси улуттук ташуучунун алдында кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү жөнүндө арызда көрсөтүлгөн маалыматтардын тууралыгы үчүн жоопкерчилик тартат.

275. Ачык кыймылдуу курамда ташылган жүктөрдү кайра даректөөдө жаңы ташуу документтерин тариздөө менен баштапкы коштомо кагаздын арткы бетинин 30-графасындагы белгилер жаңы ташуу документтерине көчүрүлөт, мында жүктү жайгаштыруу жана бекитүү схемалары баштапкы баруучу темир жол бекетинде берилет.

276. Эгерде жүктү ташуу адамдардын ден соолугуна жана өмүрүнө, кыймылдын коопсуздугуна, экологиялык коопсуздукка коркунуч туудурса, мындай жүктөрдү кайра даректөөгө тыюу салынат.

277. Жүк жөнөтүүчү же жүк алуучу улуттук ташуучуга жүктү кайра даректөө же ташуу келишимин өзгөртүү үчүн тарифтик колдонмого ылайык акы төлөйт.

Вагондордун, контейнерлердин жүк жөнөтүүчүгө, жүк алуучуга көз каранды себептер боюнча кайра даректелишин күтүп турган убактысы үчүн улуттук ташуучу тарабынан улуттук ташуучуга тиешелүү жыйымдар жана айыптар алынат.

278. Вагондор, контейнерлер жүктүн кайра даректелишин же ташуу келишиминин өзгөрүшүн күтүп кармалган учурда темир жол бекетинин ыйгарым укуктуу кызматкери тарабынан жалпы формадагы акт түзүлүп, анда вагондордун, контейнерлердин кармалышынын себеби, кармалган бардык вагондордун, контейнерлердин саны, ошондой эле алардын номерлери, кармалуунун башталган жана аяктаган убактысы көрсөтүлөт. Жалпы формадагы акт төлөнүүчү төлөмдөрдү эсептөө үчүн негиз болуп саналат.

9 Бөлүм. Жеке (өздүк) вагондор

§ 1. Жеке вагондор

279. Жеке вагондор-бул юридикалык жана жеке жактар тарабынан менчик укугунда таандык же ижарага алынган вагондор, алар түшүрүлгөндөн кийин жүк алуучу тарабынан темир жол баракчасын тариздөө менен менчик ээси турган өлкөгө кайтарылып берилет.

280. Жеке вагондорду түшүрүү үчүн вагон баракчасына бекеттин кызматкери берген учурда “Түшүрүү күнү” - графасына вагон кирмеү жолго берилген күнү жана убакыт коюлат.

10 Бөлүм. Жүктөрдү берүү

§ 1. Жүк келгендиги жөнүндө алуучуга маалымдоо

281. Ташуучу Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 40-беренесине ылайык улуттук мыйзамдарда белгиленген тартипке ылайык алуучуга жүк баруучу бекетке келгендиги жөнүндө кабарлайт.

282. Билдирүүнүн тартиби жана ыкмалары темир жол бекетинин башчысы тарабынан телефон боюнча (аналогдук (жергиликтүү) шаардык, мобилдик байланыш) белгиленет, алуучунун сунушу боюнча жалпы билдирүүдөн айырмаланган билдирүү каралат.

283. Билдирүүлөрдү өз убагында кабыл алууну камсыз кылуу үчүн жүк алуучу тарабынан билдирүүлөрдү кабыл алуу боюнча жооптуу адам аныкталат. Фамилиясы жана телефон номерлери, ж.б., алар бекеттин башчысына жазуу жүзүндө билдирилет. Билдирүүнү өткөрүп берүү бекетте ошол эле учурда жүк келүү жөнүндө билдирүү китебине жазылат.

284. Жүктүн келгендиги жөнүндө билдирүүдө билдирүүнү берүү күнү жана убактысы жана билдирүүнү алган жооптуу адамдын фамилиясы милдеттүү түрдө коюлат.

285. Алуучунун жүктүн келгендиги жөнүндө кабарландырылгандыгы жөнүндө белги, бекеттин ыйгарым укуктуу кызматкери темир жол коштомо кагазынын арткы бетинин 35-графасына жазылат, мында: билдирүүнүн күнү, билдирүү ыкмасы, алуучунун телефон номери (же башка) жана алуучунун маалымдалган жооптуу адамынын фамилиясы, аты, атасынын аты көрсөтүлөт жана баруучу бекеттин саптык штемпели менен күбөлөндүрүлөт.

286. Бажы, салык контролунда турган жүктөр баруучу бекетке келгендиги жөнүндө улуттук ташуучу тиешелүү бажы, салык кызматына билдирет. Мындан тышкары, жүктөрдүн алдын ала мамилеси жөнүндө маалымат берүү каралган. Билдирүү ыкмасы келишимдик негизде белгиленет.

§ 2. Жүктү берүү тартиби

287. Улуттук ташуучу жүк алуучуга ага арналган коштомо кагаздын барактарын жана коштомо кагазга тиркелген коштоочу документтерди берет, ал эми алуучу “Жүктү берүү” графасына жүктү берүү үчүн зарыл болгон күнүн, кол тамганы жана башка маалыматтарды коет.

288. Жүктү алуу үчүн жүк алуучу баруучу бекеттин улуттук ташуучусунун өкүлүнө жүктү алуу укугуна бир жолку же туруктуу ишеним кат бериши керек. Ишеним катка жетекчи, башкы (улук) бухгалтер жана ишеним кат берилген адам кол коюп, мөөр менен күбөлөндүрүлүүгө тийиш.

Ишеним кат жүктү конкреттүү коштомо кагаз боюнча бир жолку алууга берилет. Мындай учурда ташуу документтери алуучуга берилгенден кийин ал жол ведомостуна тиркелет.

Узак мөөнөткө берилген ишеним кат баруучу бекетте улуттук ташуучунун өкүлүндө сакталат.

Туруктуу ишеним кат белгилүү бир мөөнөткө берилет, мындай учурда бул ишеним кат боюнча жүк алган адамда ишеним каттын түп нускасын кабыл алган улуттук ташуучунун өкүлүнүн кол тамгасы (колу) жана бекеттин календардык штемпели бар ишеним каттын көчүрмөсү болууга тийиш.

Ишеним катта ишеним кат берилген паспорттун маалыматтары, ага ыйгарым укук берилген аракеттер (темир жол документтерин ачуу, ташуу үчүн эсептешүүлөрдү жүргүзүү, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесине кол коюу, вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу актысы, коммерциялык акт ж.б.) көрсөтүлөт.

289. Жүктү алуучу ишенимдүү адам бекеттин талабы боюнча анын ким экендигин ырастоочу документин көрсөтүүгө милдеттүү.

290. Коштомо кагазда жүк алуучу, бул белгилүү бир укуктарга жана милдеттерге ээ болгон, бара турган өлкөдө катталган же туруктуу жашаган юридикалык же жеке жак.

291. Юридикалык жактын жетекчиси келген учурда, жетекчи кол коюу укугу менен аны жетекчиликке дайындоо жөнүндө буйрукту жана анын инсандыгын ырастоочу документти көрсөтүүгө тийиш.

292. Ташуу үчүн эсептешүү жүргүзүлгөндөн кийин алуучуга ЭЖТК коштомо кагазына кол койдуруу менен - жүктү берүү баракчасы (жүктү алуучуга берген ташуучу үчүн) жүктүн берилген күнүн, ишеним каттын номерин жана күнүн көрсөтүү менен коштомо кагаз берилет.

293. Жүктү берүүнү тариздөө күнү ЭЖТК коштомо кагазынын арткы бетинин 36-графасында бекеттин календардык штемпелин коюу менен күбөлөндүрүлөт.

294. Жүктү ташуу үчүн улуттук ташуучуга тиешелүү болгон бардык төлөмдөрдү жүк алуучу жүктү алган учурда төлөйт.

Улуттук ташуучу жүк алуучуга эсептелген төлөмдөрдү башка жак тарабынан төлөө мүмкүнчүлүгүн караштыра алат. Мында жүк алуучу улуттук ташуучуга жүк ташуучу төмөнкүлөрдү берет:

1) жазуу жүзүндөгү арыз, анда кайрылуунун предмети жана жагдайы жана акы төлөөгө даяр жак (жеке же юридикалык жак) көрсөтүлөт;

2) жеке же юридикалык жактын төлөмдөрдү төлөөгө кепилдик берүү жөнүндө жазуу жүзүндөгү арызы (кандай) төлөө ыкмасы, колдо болгон реквизиттери көрсөтүлөт, мындан тышкары арызда төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

3) жеке жактар тарабынан – паспорттук маалыматтар жана паспорттун көчүрмөсү берилет;

4) юридикалык жактар жетекчинин жана башкы (улук) бухгалтердин колу коюлган жана мөөр менен күбөлөндүрүлгөн арызды фирмалык бланкта беришет.

Жүк алуучунун жана акы төлөөгө даяр адамдын арызына улуттук ташуучунун жооптуу кызматкерлери (башкы бухгалтер, Жүк ташуу башкармалыгынын башчысы, Тех.борбордун башчысы) кол коюшат. Акыркы чечим башкы директордун орун басары тарабынан кабыл алынат.

295. Жүктү алуучу болуп саналган жеке жак баруучу бекетте паспортун көрсөтөт жана паспорттун көчүрмөсүн берет, ал тиешелүү графада жүктү алган күндү жана паспорттук маалыматтарды (сериясын, номерин, паспорт берген мекеменин аталышын, берилген күнүн жана жашаган жерин) көрсөтүү менен ЭЖТК коштомо кагазына кошулат. Жеке жак жүктү алуу укугун башка адамга өткөрүп бере алат, мында ишенимдүү адам баруучу бекетте өзүнүн паспортун жана Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына ылайык нотариалдык таризделген ишеним катты, анын көчүрмөсүн жана өзүнүн паспортунун көчүрмөсүн берет. Берилген көчүрмөлөр ЭЖТК коштомо кагазына тиркелет.

296. Жалпы пайдалануудагы жерлерде жүктөрдү түшүрүүдө ырастоо жана жүктүн иш жүзүндө берилген күнү болуп ЭЖТК коштомо кагазынын арткы бетиндеги белги эсептелет, “Жүк берилгендиги жөнүндө белги” баруучу бекеттин ыйгарым укуктуу кызматкери тарабынан киргизилет жана бекеттин штемпели менен күбөлөндүрүлөт.

297. Жалпы колдонулбаган жерлерде жүктү түшүрүү учурунда, вагондорду улуттук ташуучунун локомотивдерин түшүргөн жерлерге вагондорду берүү учурунда жүктү иш жүзүндө берилгендигин тастыктоо катары жүктү кабыл алуучунун жүктү кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесинде жана “Вагон кабыл алынды” белгиси менен вагондорду берүү жана чыгаруу ведомостторундагы колтамгасы саналат.

298. Жалпы пайдаланылбаган жерлерде жүк түшүрүү учурунда, улуттук ташуучуга таандык болбогон локомотив менен вагондорду берүү жана чыгарууда, темир жолду эксплуатациялоого байланыштуу келишимде белгиленген темир жол көргөзмө жолдорунда вагондорду/контейнерлерди өткөрүп берүүдө жүктөрдүн иш жүзүндө берилишинин ырастоосу болуп - жүктү кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесинде жана “Вагон кабыл алынды” белгиси менен вагондорду берүү жана чыгаруу ведомостторундагы темир жол кирме жолунун ээсинин кол тамгасы эсептелет.

299. Вагондорду, анын ичинде контейнерлер жүктөлгөн вагондорду жалпы эмес жана жалпы пайдалануудагы жерлерге түшүрүүгө берүүдө, берүүгө катышкан тараптар сырткы кароо боюнча бекитүүчү-пломбалоочу түзүлүштөрдүн (БПТ) оңдугун, ошондой эле аларда камтылган маалыматтардын вагон барагында жана ЭЖТК коштомо кагазында көрсөтүлгөн маалыматтарга шайкештигин текшерет. Жүктөрдү ачык кыймылдуу курамда өткөрүп берүүдө тараптар жүктүн бузулгандыгынын (зыян келтирилгендигинин) жана жоголгондугунун байкалаарлык белгилери жоктугуна ынанышат.

300. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 45-беренесине ылайык, баруучу темир жол бекети жүктүн иш жүзүндө кем чыгышынын, бузулушунун (зыян келтирилгендигинин) өлчөмүн аныктоого жана коммерциялык актыны берүүгө милдеттүү.

Баруучу бекетте улуттук ташуучу жүктү берүүдө анын абалын, салмагын жана орундарынын санын текшерүүгө тийиш, төмөнкү учурларда:

1) жүк бузулган вагондо же контейнерде, ошондой эле жабуучу-пломбалоочу түзүлүштөрү бузулган вагондо же контейнерде же баруучу темир жол бекеттеринин пломбалары жана бекиткич-пломбалоочу түзүлүштөрү менен келсе, мындай учурда, улуттук ташуучу эгерде анын белгилери коштомо кагазда көрсөтүлгөндөргө ылайык келген, жөнөтүүчүнүн жүккө жеткиликти жокко чыгарган жок дегенде бир бузулбаган пломба сакталып калса, жүктү текшерүүгө катышуудан баш тартууга укуктуу;

2) ачык кыймылдуу курамда ташууда жүк кемиген же бузулуу (зыян келтирилген) белгилери бар жүк келгенде; аларды тышкы кароо боюнча аныктоого болгон;

3) тез бузулуучу жүк рефрижератордук вагондордо ташууда жеткирүү мөөнөттөрүн бузуу же температуралык режимди бузуу менен, жол шериктердин коштоосуз келгенде;

4) ташуучу жүктөгөн жүктүн келиши, жүк алуучуда жана баруучу темир жол бекетинде вагондук таразалар жок болгон учурда, кем чыгуу белгилери жок келген үйүлүп жана төгүп ташылган жүктөр алардын салмагын текшерүүсүз берилет.

301. Эгерде баруучу темир жол бекетинде аныкталган жүктүн салмагы менен баруучу темир жол бекетинде аныкталган жүктүн массасынын ортосундагы айырма мындай жүктүн нетто салмагын өлчөөдө каталыктан ашпаса, ошондой эле анын салмагынын табигый азаюу ченеминен ашпаса, жүктүн салмагы туура деп эсептелет.

302. Вагондорду, контейнерлерди темир жолдун чыгуучу жолуна өткөрүп бергенден кийин, өткөрүп берүү учурунда аныкталбаган коммерциялык мүчүлүштүктөр табылган учурда, анда жүктүн сакталбагандыгы үчүн жүк алуучунун алдында бүткүл жоопкерчиликти кирме темир жолдун ээси тартат.

303. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 42-беренесине ылайык жүк алуучу анын дарегине келген жүктү кабыл алууга милдеттүү.

304. Жүк алуучу жүктү ташуу үчүн акы төлөөдөн жана улуттук ташуучуга тиешелүү башка төлөмдөрдөн баш тарткан учурда, улуттук ташуучу бул жөнүндө жүк жөнөтүүчүгө жазуу жүзүндө билдирүү менен жүктү кармоого укуктуу жана ал мындай билдирүүнү алгандан кийин төрт сутканын ичинде жүктү тескөөгө тийиш. Эгерде көрсөтүлгөн мөөнөттүн ичинде жүк жөнөтүүчү жүктү ташуу үчүн акыны жана улуттук ташуучуга тиешелүү башка төлөмдөрдү төлөө боюнча тиешелүү чараларды көрбөсө жана жүк жөнөтүүчү жүктү тескебесе, улуттук ташуучу мамлекеттик жана коргонуу муктаждыктарын канааттандыруу үчүн арналган атайын, анын ичинде аскердик жүктү, кармалуучу жүктү сатууга укуктуу.

305. Эгерде жүктүн бир бөлүгү коштомо кагаз менен баруучу бекетке жүктүн калган бөлүгүнөн эрте келсе, анда улуттук ташуучу жүктүн келе элек бөлүгүнө коммерциялык акт түзөт.

Транспорттук төлөмдөрдү төлөө коштомо кагазда көрсөтүлгөн бардык жүктү ташуу үчүн жүргүзүлөт.

Кийинчерээк келген жүктүн калган бөлүгүн берүүдө жүктү алуучу ташуучуга коштомо кагазды жана коммерциялык актыны берет. Ташуучу коштомо кагаздын 6-барагынын “Ташуучунун белгилери” графасында “Жүктүн калган бөлүгү берилди” деген белги коет, аны календардык штемпелдин оттискасы менен күбөлөндүрөт жана коштомо кагазды алуучуга кайтарып берет. Коммерциялык акт ташуучуда калат, анда ал берилген күнүн көрсөтүү менен жүктүн калган бөлүгүнүн берилгендиги жөнүндө белги коет.

306. Жүктүн калган бөлүгүнүн документтери боюнча жүк негизги документтер боюнча жүктөн эрте келип калган учурда, жүктүн келген бөлүгүн берүү, жүктүн калган бөлүгүнүн жол ведомостуна жүк алуучунун кол тамгасы менен жүргүзүлөт.

307. Белгиленген жеткирүү мөөнөтүндө жүк баруучу бекетке жеткирилбей калган учурда, жүк алуучу бекетке жүктү ташууга кабыл алынгандыгы жөнүндө дүмүрчөктүн түп нускасын же жүктү ташууга кабыл алынгандыгы жөнүндө дүмүрчөктүн тиешелүү түрдө күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсүн берет. Баруучу бекет жүктүн баруучу бекетке келбегендигине ынанууга жана жүктү ташууга кабыл алгандыгы жөнүндө берилген дүмүрчөктүн аныктыгын текшерүү үчүн жөнөтүү бекетинен суроого тийиш. Жөнөтүү бекети мындай суроо-талапты алгандан кийин, коштомо кагаздын бардык графаларынын маалыматтарын көрсөтүү менен жүктү ташууга кабыл алууну ырастоо менен жооп берүүгө милдеттүү. Берилген документтердин аныктыгын тастыктоо менен жооп алгандан кийин, баруучу бекеттин ыйгарым укуктуу кызматкери көрсөтүлгөн дүмүрчөккө “Жүк келген жок” деген белги коюуга жана бул жазууну баруучу бекеттин календардык штемпели менен күбөлөндүрүүгө тийиш.

Багыты боюнча жүктү кабыл алуу жөнүндө дүмүрчөктө көрсөтүлгөн мөөнөттө келбеген жүктү издөө, жүк алуучунун арызы боюнча баруучу бекет тарабынан жүргүзүлөт.

308. Жөнөтүүчү тарабынан вагонго жүктөлгөн, АТК же ИТБ (контейнерден тышкары), жөнөтүүчүнүн бузугу жок пломбалары менен бузугу жок вагондо, АТК же ИТБ (контейнерден тышкары) келген жүктү, ташуучу өткөрүп берет, ал эми алуучу вагондун, АТК же ИТБ сыртын карап, люктардын жана эшиктердин абалын, пломбалардын болушун, оңдугун, ошондой эле коштомо кагазда көрсөтүлгөн маалыматтарга пломбалардагы белгилердин туура келишин текшерүү менен кабыл алат.

Орундардын саны, жүктүн салмагы жана абалы текшерилбейт.

309. Жөнөтүүчү контейнерге салган жүктү улуттук ташуучу өткөрүп берет, ал эми алуучу кабыл алат:

1) контейнердин, люктардын жана эшиктердин сыртын карап, пломбалардын бар экендигин, оң абалда экендигин, коштомо кагазда көрсөтүлгөн маалыматтарга пломбалардагы белгилердин туура келишин текшерүү менен, эгерде:

2) ири тоннаждык контейнерлер ташуучу тарабынан жөнөтүүчүдөн платформага эшиктери сыртка карап жүктөлүп калса;

3) жөнөтүүчү бекеттеги контейнерлер ташуучу тарабынан вагонго салынса;

4) контейнерлер башка вагонго кайра жүктөө менен же ташуучу тарабынан жолдо орун алмаштыруу менен ташылса;

5) контейнерлердин көрүнөө бөлүктөрүнүн абалын сыртынан кароо менен, эгерде:

6) орто тоннаждык контейнерлер ташуучу тарабынан жөнөтүүчүдөн вагонго жүктөлүп кабыл алынса, ташуучу тарабынан кайра жүктөлбөстөн же орун алмаштыруусуз ташылса жана алуучу тарабынан вагондон түшүрүлүүгө тийиш болсо;

7) ири тоннаждык контейнерлер улуттук ташуучу тарабынан жөнөтүүчүдөн платформага же жарым вагонго эшиктери сыртка карап жүктөлүп калса, ташуучу тарабынан кайра жүктөлбөстөн же орун алмаштыруусуз ташылса жана алуучу тарабынан вагондон түшүрүлүүгө тийиш болсо.

310. Жөнөтүүчү тарабынан ачык вагонго же контейнерге салынган, коштомо кагазда орундардын санын көрсөтүү менен ташылуучу жүктү улуттук ташуучу өткөрүп берет, ал эми алуучу жүктүн салмагын текшербестен кабыл алат, жүк орундарынын (алардын бөлүктөрүнүн) сырткы абалын гана карайт жана коопсуздук белгилерин, ошондой эле көрүп туруп эсептөөгө мүмкүн болсо, орундардын санын текшерет.

311. Жөнөтүүчү тарабынан вагонго же 100дөн ашык орундуу ачык контейнерге салынган жүктү ташуучу өткөрүп берет, ал эми кабыл алуучу жүктүн салмагын текшербестен кабыл алат, сыртынан көрүнүп турган жүк орундарынын (алардын бөлүктөрүнүн) абалын гана карап, белгиленген коопсуздук белгилерин текшерет.

312. Ачык вагондордо үйүлүп же төгүп ташылган жүктү ташуучу өткөрүп берет, ал эми кабыл алуучу жүктүн бетинин бирдейлигин жана жүктө оюктар жоктугун текшерүү менен кабыл алат.

313. Жолшериктердин коштоосунда ташылган жүктү улуттук ташуучу алуучуга орундардын санын, салмагын, жүктүн абалын жана пломбалардын бар экендигин текшербестен берет.

314. Жол шериксиз, өз огунда ташылган жүктү ташуучу өткөрүп берет, ал эми алуучу аны тышкы текшерүү аркылуу кабыл алат.

315. Идишке таңгакталган жүктөрдү жана таңгакталбаган дааналанган жүктөрдү ташуучу өткөрүп берет, ал эми алуучу алардын абалын сыртынан карап, орундардын санын текшерүү менен кабыл алат.

316. Жөнөтүүчүгө таандык жүк ташуучу шаймандарды ташуучу жүк менен кошо алуучуга өткөрүп берет.

317. Жүк түшүрүлгөндөн кийин вагондордун / контейнерлердин ичи жана тышы тазаланып, бекитүү үчүн шаймандар алынып салынууга (алынбагандардан башкасы), вагондордун жүрүүчү бөлүктөрү тазаланууга, ошондой эле бекитүү үчүн алынбай турган инвентардык шаймандар (анын ичинде турникеттер) оң техникалык абалга келтирилүүгө тийиш.

Жаныбарларды, канаттууларды, жаныбарлардан алынуучу чийки азыктарды жана тез бузулуучу жүктөрдү ташыгандан кийин вагондорду жолдон чыгаруу келишимдик негизде жүк алуучунун эсебинен улуттук ташуучунун каражаттары менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

Сасык жыттанган жана вагондорду булгаган жүктөр түшүрүлгөндөн кийин, вагондорду жолдон чыгаруу жүктү алуучу тарабынан, жүктү алуучунун каражаттары менен жүргүзүлөт.

Жүк алуучуда вагондорду жуу каражаттары жок болсо, улуттук ташуучуда жуугуч каражаттар болгон учурда жуу улуттук ташуучу тарабынан келишимдик шарттарда жүзөгө ашырылат.

Ушул беренеде баяндалган талаптар бузулган учурда улуттук ташуучу жүк алуучудан вагондорду (контейнерлерди) түшүргөндөн (агызгандан) кийин кабыл албай коюга укуктуу. Мында улуттук ташуучу тарабынан кечиктирилген бардык убакыт үчүн Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 112-беренесине ылайык вагондордун/контейнерлердин токтоп турушу үчүн айып салынат.

318. Жүк алуучу же жүктү түшүрүүчү уюм тарабынан ушул Эрежелердин 317-пунктунда көрсөтүлгөн талаптар аткарылбагандыгынын кесепетинен улуттук ташуучу тарабынан кабыл алынбаган вагондор жүк алуучу үчүн жооптуу болуп эсептелет.

319. Вагондон түшүрүлгөн жүктөр төмөнкүдөй иреттелиши керек, иреттөөнүн бийиктиги 1200 мм чейин болсо, четки рельстин башынын сырткы бетинен алыстыгы 2 метрден жакын эмес, бийиктиги 1200 мм ашык болсо, бийиктиги 2,5 метрден жакын эмес.

§ 3. Жүктүн абалын текшерүү, жүктүн орундарынын санын жана жүктүн массасын аныктоо

320. Эгерде ушул Эрежелердин 300-пунктуна ылайык улуттук ташуучу жүктүн салмагын, орундардын санын жана жүктүн абалын текшерүүгө катышууга милдеттүү болсо, жүк орундарынын саны жана жүктүн салмагы төмөнкү тартипте текшерүү жүргүзүү менен аныкталат:

1) ташыганга чейин салмагы стандарт же трафарет менен аныкталган таңгакталган жана таңгакталбаган жүктөр үчүн, жөнөтүүдөгү жүк орундарынын саны текшерилет, ал эми жүктүн бузулган жерлеринде жүктүн бирдиктеринин саны же андагы жүктүн массасы жана абалы текшерилет; эгерде жүктүн массасы трафарет менен аныкталса, анда жүктүн номерлери текшерилет;

2) эгерде идиштин бузулгандыгы же жүктүн абалына таасир этиши мүмкүн болгон башка жагдайлар белгиленсе, жүктүн бузулган жерлерин ачуу жана бузулган жерлердин мазмунун коштомо документтерде көрсөтүлгөндөр менен салыштыруу менен, жүктүн салмагы же бирдиктеринин саны жана жүктүн бузулган жерлериндеги жүктүн абалы текшерилет;

3) ачык кутуларда ташылуучу жүк үчүн, орундардын саны жана жүктүн салмагы текшерилет же ар бир кутудагы орундардын саны жана бирдиктердин саны текшерилет;

4) үйүлүп же төгүп ташылган жүктөр боюнча, жүктүн жалпы салмагын текшерет.

321. Салмагы таразага тартуу менен аныкталган үйүлүп же төгүп ташылган жүктөр, салмагын, эреже катары, жөнөтүүдө аныкталган типтеги тараза боюнча текшерүү менен берилет. Вагон таразаларында таразага тартуу жолу менен жүктүн салмагын аныктоодо вагондун идишинин салмагы катары вагондо көрсөтүлгөн салмак алынат. Жүк алуучуда вагондук таразалар болгон учурда, вагондун идишин таразага тартууга уруксат берилет. Жөнөтүү учурунда салмагы ченөө боюнча, эсептөө жолу менен аныкталган жүктөр, текшерүү же жөнөтүү учурундагыдай эле ыкманы колдонуу менен жүктүн салмагын аныктоо менен берилет.

322. Салмагы жөнөтүүдө стандарт жана трафарет менен аныкталган идишке салынган, дааналанган жүктөр, жөнөтүүдөгү орундардын санын жана бузулган жерлерде гана жүктүн салмагын же бирдиктеринин санын текшерүү менен берилет.

323. Тактайлар жана жыгач материалдары ташуу документтерине ылайык алардын саны 100дөн ашпаган учурда орундардын санын текшерүү менен жана калган учурларда ченөө аркылуу берилет.

Жыгач материалдарын, тактайларды, отундарды штабелдерде ташууда, текшерүү жүк алынган жерлери бар штабелдерде гана ченөө аркылуу жүргүзүлөт.

Эгерде жыгач материалдарынын, тактайлардын жүктөрүнүн массасы жөнөтүү учурунда таразага тартуу менен аныкталса, баруучу бекетте жүктүн салмагын текшерүү ошол эле ыкма менен жүргүзүлөт.

324. Үйүп ташылуучу жүктөрдүн салмагы улуттук ташуучу тарабынан жүк алуучу менен бирдикте, аны жөнөтүүдө ушундай жүктүн салмагы аныкталгандай эле ыкма менен текшерилет.

325. Бир коштомо кагаз боюнча эки же андан ашык вагондордо үйүлүп же төгүп ташылган жүктү текшерүүдө, жүктүн салмагынын коштомо кагазда көрсөтүлгөн маалыматтарга шайкештиги бардык вагондордогу жүктүн суммалык салмагын коштомо кагазда көрсөтүлгөн жүктүн суммалык салмагы менен салыштыруу аркылуу аныкталат.

Эгерде жүктөө алдында же түшүрүүдөн кийин вагондун идишинин салмагын текшерүү жүргүзүлсө, жүктүн салмагын аныктоодо вагондун идишинин салмагы катары таразага тартууда аныкталган салмак кабыл алынат.

Эгерде баруучу бекетинде аныкталган салмак, жолдо же баруучу бекетте текшерилгенде табылган массага салыштырууда төмөнкүлөрдөн ашпаса, жүктүн салмагы туура деп эсептелет:

1) салмактын кем чыгышы - бул жүктүн салмагынын табигый азаюу ченемдери жана таразалардын көрсөткүчтөрүндө айырмачылык ченемдери же бул жүктү таразалоонун тактык ченемдери;

2) салмактын ашыкчасы - таразанын көрсөткүчтөрүндө айырмачылык ченеми же берилген жүктү таразалоонун тактык ченеми.

Салмактардын көрсөткүчтөрүндө айырмачылык ченеми (-+0,1%) жана таразалоонун тактык ченеми жүктү товардык жана вагондук таразаларда таразалоодо - жүктүн брутто салмагынан эсептелиши керек.

Жүктөрдүн салмагынын табигый азаюусунун ченеми төмөнкүдөй эсептелет:

1) жүктүн брутто салмагынан - идиште жана таңгакта ташылуучу жүктөр боюнча;

2) жүктүн нетто салмагынан - идишсиз жана таңгаксыз ташылуучу жүктөр боюнча;

326. Ушул Эрежелердин 300-пунктунда каралган учурларда бекеттин өкүлдөрүнүн, жүк алуучунун жана башка адамдардын (эксперттик топтордун өкүлдөрүнүн) жүктү берүүгө катышуу үчүн келишин күтүүдө вагондун, контейнердин аргасыз токтоп туруу мезгили, вагон же контейнер жүк алуучунун пайдалануусунда болгон жалпы убакытка киргизилбейт.

Бул жагдай жалпы формадагы акт менен ырасталат, анда вагондун/контейнердин токтоп туруу убактысы бекетке бекеттин өкүлүнүн катышуусунун зарылдыгы жөнүндө кабарлаган учурдан тартып ал келгенге чейин көрсөтүлөт. Жалпы формадагы актыга жүк алуучунун жана бекеттин ыйгарым укуктуу өкүлдөрү кол коюшат.

Улуттук ташуучу ушул Эрежелердин 300-пунктуна ылайык жүктү берүүгө милдеттүү болгон учурларда, жүк алуучу тарабынан вагон, контейнер бекеттин өкүлүнүн катышуусунда гана ачылат.

327. Бекеттин өкүлүнүн катышуусуз жүк алуучу тарабынан вагондорду, контейнерлерди ачууда жүктүн сакталбагандыгы үчүн жоопкерчиликти жүк алуучу тартат.

328. Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 44-беренесине ылайык, жүк алуучунун арызы боюнча улуттук ташуучу башка учурларда келишимдик шарттарда жүктүн кем чыгуу, бузулуу, бузулуу же уурдоо белгилери жок өз убагында жеткирилген учурларда жүктүн абалын, алардын массасын, орундарынын санын текшерүүгө катышат. Мындай кайрылуу жүктү текшерүүгө катышуу талабынын себебин көрсөтүү менен вагон жүк операциялары үчүн берилген күнү жазуу жүзүндө жасалышы керек.

329. Келген жүктү, анын салмагын жана орундарынын санын берүүнүн жана абалын текшерүүнүн натыйжалары жүктөрдү ташуунун ушул Эрежелеринде жана Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставында каралган тартипте таризделет.

Жүк кем чыккан, бузулган же бузулган учурда, бул жөнүндө аны бергенге чейин бара жаткан баруучу бекеттин коммерциялык актысы түзүлгөндө, баруучу бекет жүктү алуучуга жүктү алуучу көрсөткөн документтерге (эсеп, эсеп-фактураларга, спецификацияларга) ылайык иш жүзүндө кемүүнүн, жүктүн бузулушунун (бузулушунун) өлчөмүн аныктагандан кийин гана жүктү бере алат.

Көрсөтүлгөн документтер берилбеген учурда жүк жүк алуучуга жүктөрдү темир жол транспорту менен ташууда актыларды түзүү эрежелеринде каралган тартипте жана тиешелүү учурларда экспертиза актысы түзүлгөндөн кийин толук баяндоо менен берилет.

330. Экспертиза жүргүзүү зарыл болгондо, улуттук ташуучу өз демилгеси же жүк алуучунун талабы боюнча эксперттерди же тиешелүү адистерди чакырат. Бекеттин ыйгарым укуктуу өкүлүнүн катышуусуз жүргүзүлгөн экспертиза жараксыз деп эсептелет. Экспертизанын жыйынтыгы акт менен таризделет.

Экспертизанын тыянактары жүктүн бузулушунун (зыяндын) себептери, алардын өлчөмдөрү, ошондой эле жүктүн наркы кандай суммага төмөндөдү деген суроого жооп бериши керек. Экспертизанын тыянактары жүйөлөштүрүлүүгө тийиш жана божомолдорго негизделбейт. Экспертиза актысы таризделет жана андан ары аны коммерциялык актыга тиркөө үчүн бекетке берилет.

331. Ушул Эрежелердин 300-пунктунда каралган жагдайлар жок болгон учурда, вагонду, контейнерди ачуу актысы менен ырасталган бажылык, чек аралык, санитардык, карантиндик жана контролдун башка түрлөрүн аткаруу зарылчылыгына байланыштуу чек ара бекети тарабынан пломбаланган, баруучу бекетке келген вагондон/ контейнерден жүктү берүү текшерүүсүз жүргүзүлөт.

332. Бекеттен жүктү алып чыгуу үчүн жүк алуучу бардык тиешелүү төлөмдөрдү төлөгөндүгү жөнүндө белгиси менен коштомо кагазды көрсөтөт, ал эми өткөрмө боюнча жүктөрдү ташуу тартиби белгиленген бекеттерде бекеттин ыйгарым укуктуу кызматкери кол койгон өткөрмөнү да көрсөтөт. Бекеттин аймагынан жүктү ташып чыгууда контролдоо-өткөрмө пунктунда жүк алуучунун өткөрмөсү алынат. Эгерде жүк бөлүк-бөлүк менен ташылып кетсе, жүктүн акыркы бөлүгү ташылып жатканда өтмөрмө алынат.

§ 4. Жүктү берүүгө тоскоолдук пайда болгон учурдагы аракеттердин тартиби

333. Жүктү берүүгө тоскоолдук болгон учурда ташуучу келишимдик ташуучуга жөнөтүүчүнүн көрсөтмөлөрү жөнүндө суроо-талап жиберет.

334. Жөнөтүүчү өзүнүн көрсөтмөлөрүн келишимдик ташуучуга билдирет, ал аны суроо-талап жиберген ташуучуга берет.

335. Эгерде баруучу бекетте коштомо кагазда көрсөтүлгөн жүк алуучу жок болсо, улуттук ташуучу жүк жөнөтүүчүдөн жүктүн андан аркы тагдыры жөнүндө сурайт. Эгерде жүк жөнөтүүчү жүктүн тагдыры жөнүндө он сутканын ичинде, ал эми азык-түлүк жана тез бузулуучу жүктөрдүн тагдыры жөнүндө төрт сутканын ичинде чечим кабыл албаса, улуттук ташуучу жүктү жөнөтүүчүгө анын макулдугу менен анын эсебинен кайтарып бере алат.

Кайтарып берүү мүмкүн болбогон учурда Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына ылайык жүктү сата алат.

11. Бөлүм. Дооматтар

§ 1. Дооматтарды коюунун тартиби

336. Доомат коюлган учурда, доомат коюуга укугу бар жак дооматка төмөнкү документтерди түп нускасында тиркөөгө милдеттүү:

1) жөнөтүүчү – “Коштомо кагаздын дубликатын” (коштомо кагаздын 4-барагы);

2) алуучу – “Коштомо кагаздын дубликаты” (коштомо кагаздын 4-барагы) же “Коштомо кагаздын түп нускасы” (коштомо кагаздын 1-барагы) жана “Жүктүн келгендиги жөнүндө билдирүү барагы” (коштомо кагаздын 6-барагы), коштомо кагаздын “Келген күнү” графасында жүк ташуучунун жүктүн келбегендиги жөнүндө белгиси коюлат;

337. Жүк кем чыккан, бузулган (зыян келтирилген) учурда – жөнөтүүчү же алуучу – “Коштомо кагаздын түп нускасы” (коштомо кагаздын 1-барагы) жана “Жүктүн келгендиги жөнүндө билдирүү барагы” (Коштомо кагаздын 6-барагы) жана алуучуга жүк ташуучу тарабынан баруучу бекетинде берилген коммерциялык акт;

338. Жүктү жеткирүү мөөнөтүнөн ашып кеткен учурда - жөнөтүүчү же алуучу – “Коштомо кагаздын түп нускасы” (коштомо кагаздын 1-барагы) жана “Жүктүн келгендиги жөнүндө билдирүү барагы” (коштомо кагаздын 6-барагы);

339. Ташуу төлөмдөрү ашыкча болгон учурда:

1) жөнөтүүчү – “Коштомо кагаздын дубликаты” (коштомо кагаздын 4-барагы) же талап коюлган жерде колдонуудагы улуттук мыйзамдарга ылайык башка документ;

2) алуучу – “Коштомо кагаздын түп нускасы” (коштомо кагаздын 1-барагы) жана “Жүктүн келгендиги жөнүндө билдирүү барагы” (коштомо кагаздын 6-барагы);

3) ЭЖТК “Ташуу төлөмдөрүн жана үстөк төлөмдөрдү төлөө” 31-беренесинин 2-парграфына ылайык ташуу төлөмдөрүн төлөгөн адам – анын талаптарын тастыктаган документтер.

340.  Жүк жоголгон, кем чыккан, бузулган учурдагы дооматтарга жүктүн наркын тастыктаган документтер тиркелиши керек.

341. Дооматты негиздеген башка документтер доомат коюучу тарабынан зарылдыгына жараша тиркелет.

12 Бөлүм. Темир жол кирме жолдору

§ 1. Жалпы жоболор

342. Бул бөлүм ташуучунун, инфраструктуранын ээси менен жүк жөнөтүүчүлөрдүн, жүк алуучулардын, жалпы эмес пайдалануудагы темир жол ээлеринин, башка жеке жана юридикалык жактардын ортосунда темир жол кирме жолдорун эксплуатациялоодо жана тейлөөдө өз ара мамилелерди жөнгө салат.

Темир жолго кирме жолдоруна үзгүлтүксүз темир жол менен темир жолдордун жалпы тармагы менен байланышкан жана ага таандык жеке, юридикалык жактарды тейлөө үчүн арналган жолдор кирет:

1) мындан ары “Тармак ээси" деп аталуучу жеке, юридикалык жактарга;

2) мындан ары “Улуттук ташуучу” деп аталуучу улуттук ташуучуга;

3) улуттук ташуучуга, ал эми жеке, юридикалык жактарга таандык, мындан ары “Убактылуу пайдалануучу” деп аталуучу жер участогу жана/же темир жол кампалары, жүктөө-түшүрүү аянтчалары, механизмдер ж. б. у. с.;

4) тармак ээсинин кирме жолуна кошулган жеке, юридикалык жактардын – “Контрагенттин” кирме жолдору

Мындай жолдорду тейлөөнүн тартиби тармак ээси менен контрагенттин ортосунда түздөн-түз түзүлгөн келишим менен аныкталат.

343. Темир жол кирме жолдорунун жалпы пайдалануудагы темир жол жолдоруна кошулушуна уруксат берет:

2) жалпы пайдалануудагы башкы жолдорго жана бекеттик жолдорго - улуттук ташуучу

3) темир жол кирме жолдоруна - тармак ээси.

344. Темир жол кирме жолунун жалпы пайдалануудагы темир жол менен чек арасы бар. Темир жол кирме жолунун чек арасы “Кирме жолдун чек арасы” белгиси менен белгиленет. Мындай белгини орнотуу орду тармак ээси тарабынан аныкталат. Жолдук өнүктүрүү, темир жол кирме жолдорунун курулмалары жана түзүлүштөрү ташуулардын көлөмүнө ылайык жүктөрдү үзгүлтүксүз жүктөөнү жана түшүрүүнү, маневрдук ишти, вагондорду жана локомотивдерди сарамжалдуу пайдаланууну камсыз кылууга тийиш. Темир жол кирме жолунда жүк жөнөтүүчүлөр жана жүк алуучулар жүк жүктөөнүн габаритин контролдоо, вагондорду жолдон чыгаруу үчүн, вагондорго салынган жүктүн массасын габариттик дарбазаларды, кароочу мунараларды, таразаларды жана башка техникалык жабдууларды пайдаланышы керек. Темир жол кирме жолдорунун жол түзүлүштөрүнүн жана курулмаларынын конструкциясы жана абалы тиешелүү техникалык ченемдик укуктук актылардын талаптарына жооп берүүгө, вагондордун, ошондой эле ушул темир жол кирме жолдорун тейлөө үчүн арналган локомотивдердин коопсуз өтүшүн камсыз кылууга тийиш.

Темир жол кирме жолдору бекитилген долбоордук жана техникалык документтерге ылайык келүүгө тийиш. Темир жол кирме жолдору туруктуу же убактылуу иштөө үчүн ачык болушу мүмкүн. Жаңыдан курулган темир жол кирме жолун туруктуу пайдалануу үчүн ачууга жана бул жолго темир жол кыймылдуу курамын берүүгө темир жол каттамы улуттук ташуучунун жооптуу кызматкерлеринин катышуусу менен тиешелүү комиссия тарабынан эксплуатацияга кабыл алынгандан жана аны тейлөөнүн тартиби белгиленгенден кийин жол берилет. Вагондорду темир жол кирме жолун куруу мезгилинде берүүгө улуттук ташуучу менен аны курууну жүзөгө ашыруучу, жүктүн, темир жолдун кыймылдуу курамынын сакталышы, аны өз убагында кайтаруу жана кыймылдын коопсуздугу үчүн жооп берүүчү тармак ээсинин ортосундагы убактылуу макулдашуунун шарттарында жол берилет.

Ар бир темир жол кирме жолуна анын ээси тарабынан план, техникалык паспорт, узунунан кеткен профиль жана жасалма курулмалардын чиймелери иштелип чыгууга тийиш.

Документтер темир жол кирме жолун эксплуатацияга кабыл алууда улуттук ташуучуга жиберилет. Жаңы объекттер пайдаланууга берилгенден же жабылгандан кийин, темир жол кирме жолунун ээси тиешелүү документтерге өз убагында өзгөртүүлөрдү киргизет жана киргизилген өзгөртүүлөр жөнүндө ага билдирүү менен улуттук ташуучуга өткөрүп берет. Улуттук ташуучу темир жол бекетинин темир жол кирме жолунун кошулуу техникалык-тескөө актысына өзгөртүүлөрдү киргизүүнү камсыз кылат, ага тиркемени - темир жол кирме жолунун ведомостун түзөт.

345. Юридикалык, жеке жактардын темир жол кирме жолдору жана бөлүнгөн тилкенин чегиндеги кампалар жана курулмалар ээлеген жер участоктору аларга Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына ылайык убактылуу пайдаланууга берилет.

Бул жер участогунда улуттук ташуучунун жазуу жүзүндөгү макулдугусуз капиталдык имараттарды жана курулмаларды курууга тыюу салынат.

346. Жер участокторун убактылуу пайдаланууга берүү Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарына ылайык келишим менен таризделет, ал улуттук ташуучу менен участокту пайдалануучу жеке, юридикалык жактардын ортосунда түзүлөт.

347. Улуттук ташуучу тарабынан маневр иштерин жүргүзүү, кыймылдуу курамды коюу жана башка максаттар үчүн тармак ээсинин темир жол кирме жолун же анын бир бөлүгүн пайдалануу тармак ээсине билдирилгенден кийин улуттук ташуучу тарабынан жүргүзүлүшү мүмкүн.

348. Улуттук ташуучу жеке адамдардын, юридикалык жактардын (убактылуу пайдалануучунун) өтүнүчү боюнча аларга жалпы пайдалануудагы темир жолдорду ижарага бере алат, алар ижарага берилгенден кийин аларды тейлөөнүн шарттары боюнча темир жол кирме жолдоруна теңештирилет.

349. Улуттук ташуучунун балансында турган темир жол кирме жолдору ижара келишими түзүлгөндөн кийин Кыргыз Республикасынын Министрлер кабинетине караштуу Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик агенттиктин макулдугу менен пайдаланууга берилет.

350. Темир жол кирме жолдорун оңдоо, бул иштерди жүргүзүүгө укугу бар адистештирилген уюм тарабынан гана жүргүзүлүшү керек.

Эгерде оңдоо тармактын ээсинин күчү менен жүргүзүлсө, анда көзөмөл жол чарбасы боюнча улуттук ташуучунун түзүмдүк бөлүмү тарабынан жүзөгө ашырылат.

351. Темир жол кирме жолдорун оңдоо иштерин жүргүзүүгө тиешелүү келишим түзүлөт.

352. Улуттук ташуучунун жана темир жол кирме жолдоруна ээ болгон анын түзүмдүк бөлүкчөлөрүнүн ортосундагы өз ара мамилелер улуттук ташуучунун ички буйруктары жана тескемелери менен жөнгө салынат.

353. Улуттук ташуучу менен тармак ээлеринин ортосундагы мамиле келишим менен жөнгө салынат.

354. Улуттук ташуучу менен тармак ээлеринин, убактылуу пайдалануучулардын, контрагенттердин ортосунда түзүлүүчү документтер:

1) Темир жол кирме жолун эксплуатациялоого келишим (тармак ээсинин локомотиви менен тейленген учурда) ушул Эрежелердин 17-тиркемеси;

2) Темир жол кирме жолун эксплуатациялоого келишим (улуттук ташуучунун локомотиви менен тейленген учурда) ушул Эрежелердин 17-тиркемеси;

3) Улуттук ташуучуга таандык темир жол кирме жолуна вагондорду берүүгө жана жолдон чыгарууга келишим - ушул Эрежелердин 19-тиркемеси;

4) Темир жол кирме жолуна же кампага вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу келишими (контрагентти улуттук ташуучунун локомотиви менен тейлөөдө) - ушул Эрежелерге 20-тиркеме;

5) Курулуп жаткан кирме жолго вагондорду берүүгө жана жолдон чыгарууга убактылуу макулдашуу – ушул Эрежелердин 21-тиркемеси;

6) Ишеним кат – кирме жолду текшерүү боюнча комиссиянын ишине катышуу укугуна – ушул Эрежелердин 22-тиркемеси;

7) Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу жана маневрдук иштерди жүргүзүү боюнча нускама, анда кирме жолдун чеги, маневрдук кыймылдардын ылдамдыгы, белгиленген ылдамдыкта маневрдук иштерди жүргүзүүдө темир жолдордун планы жана профили жана башка маалыматтар аныкталат.

8) Текшерүү актысы - кирме жолду эксплуатациялоого келишим түзүүнүн алдында комиссия тарабынан түзүлүүчү тармак ээси менен биргелешкен документ (ушул Эрежелердин 27-тиркемеси).

§ 2. Темир жол кирме жолдорун эксплуатациялоо жана курууну макулдашуу эрежелери.

355. Темир жол кирме жолдорун жалпы пайдалануудагы темир жолдорго туташтырууга, темир жол кирме жолдорун, ошондой эле вагондорду жүктөө, түшүрүү жана жолдон чыгаруу үчүн арналган түзүлүштөрдү курууга жана реконструкциялоого мамлекеттик бийликтин тиешелүү органдары менен макулдашуу боюнча улуттук ташуучуга уруксат берилет.

356. Темир жолго баруучу жолдордун жол түзүлүштөрүнүн жана техникалык курулмаларынын конструкциясы жана абалы курулуш ченемдеринин жана эрежелеринин талаптарына ылайык келүүгө жана жалпы пайдалануудагы темир жолдордогу техникалык жүктөмдүн жол берилген нормасы менен вагондордун өтүшүн камсыздашы, ал эми темир жолго баруучу жолду улуттук ташуучунун локомотивдери менен тейлөөдө - бул үчүн улуттук ташуучу тарабынан бөлүнгөн локомотивдердин өтүшүн камсыздашы керек.

357. Юридикалык жактарга жана жеке адамдарга таандык темир жол кирме жолдору келишим боюнча улуттук ташуучуга, анын ичинде аларды техникалык тейлөөгө өткөрүлүп берилиши мүмкүн.

§ 3. Темир жол кирме жолдорун куруу долбоорлорун макулдашуу тартиби жөнүндө

358. Юридикалык жана жеке жактарга таандык болгон, улуттук ташуучунун иштеп жаткан, курулуп жаткан жана долбоорлонуп жаткан жолдоруна кошулуу менен темир жол кирме жолдорун жана жеке жана юридикалык жактардын кирме жолдорун куруу (реконструкциялоо), анда 1520 мм жана 1435 мм колеядагы темир жолдун улуттук ташуучусу менен макулдашылган кыймылдуу курам жүрөт.

359. Темир жол кирме жолдорунун долбоорлору боюнча материалдарды кароо улуттук ташуучунун бардык кызыкдар түзүмдүк бөлүмдөрүнүн катышуусу менен улуттук ташуучу тарабынан жүргүзүлөт.

360. Темир жол кирме жолдорунун долбоорун макулдашуу улуттук ташуучунун кеңсесиндеги калькуляцияга ылайык төлөнгөндөн кийин тармактын ээси тарабынан жүргүзүлөт.

361. Темир жол кирме жолдорунун долбоордук материалдарын макулдашуу жана алар боюнча түзүмдүк бөлүнүштөрдө сын-пикирлерди берүү улуттук ташуучуга жүктөлөт.

362. Темир жол кирме жолдорунун долбоордук материалдарын макулдашууда төмөнкү маалыматтарды берүү керек:

1) Жер участогуна укук белгилөөчү документтер;

2) Тармак ээсинин жаңы кирме жолдун кошулушуна жана тейленишине жазуу жүзүндөгү макулдугу (эгерде ал мурда курулган кирме жолго кошулган болсо);

3) Түшүрүлгөндөн кийин вагондорду жолдон чыгаруу үчүн түзүлүштөр, алардын кубаттуулугун тиешелүү эсептөөлөрү менен ченемдеп-таразалоочу түзүлүштөр боюнча кабыл алынган чечимдер;

4) Улуттук ташуучунун энергия менен жабдуу, СББ жана байланыш, локомотивдик, вагондук, жолдук жана башка түзүмдүк бөлүмдөрүнүн долбоорлонгон түзмөктөрү жөнүндө;

5) Өндүрүштүк санитардык, өрт жана экологиялык коопсуздукту камсыз кылуу боюнча чечимдер.

363. Жалпы пайдаланылбаган, жалпы пайдалануудагы жаңы курулуп жаткан темир жол кирме жолдорун, эреже катары, улуттук ташуучунун жүк ташуучу бекеттерине туташтыруу жүргүзүлөт.

Темир жолдун жана жалпы пайдалануудагы жолдордун жүк операциялары үчүн жабык же аларды өзгөчө шарттарда аткаруучу өзүнчө пункттарга кошулуусу техникалык-экономикалык эсептөөлөр менен негизделүүгө тийиш. Кирме жолдордун жана жалпы пайдалануудагы жолдордун мындай кошулушунун мүмкүндүгү жөнүндө акыркы чечим улуттук ташуучу тарабынан кабыл алынат.

364. Кирме жолдун туташуусу вагондорду берүүдө жана жолдон чыгарууда башкы жана тартуучу жолдордун кесилишине жол бербөөгө тийиш.

365. Темир жол кирме жолдорунун долбоорлорун кароо улуттук ташуучу тарабынан долбоор келип түшкөн учурдан тартып 10 суткадан ашык эмес жүргүзүлүүгө тийиш.

366. Улуттук ташуучунун балансына өткөрүлүп берилүүчү СББ жана байланыш түзмөктөрүнүн жумушчу чиймелерин макулдашууну тариздөө улуттук ташуучунун электр энергиясы, сигнализация жана байланыш менен камсыз кылуу боюнча түзүмдүк бөлүмүнө жүктөлөт.

367. Төмөнкү учурларда темир жол кирме жолдорунун долбоорлору кайра макулдашууга жатат:

1) эгерде курулуш жыл ичинде башталбаса жана мөөнөтүн узартуу жөнүндө суроо-талап келип түшпөсө, мурда берилген макулдашуунун жарактуулук мөөнөтү аяктаганда;

2) жалпы пайдалануудагы эмес кирме жолдун курулушу башталганга чейин кошулуу бекетинин техникалык жабдылышы жана өнүгүшү өзгөргөндө.

368. Долбоордук чечимдерди кароодо келип чыккан бардык пикир келишпестиктер боюнча акыркы чечим улуттук ташуучу тарабынан кабыл алынат.

§ 4. Темир жол кирме жолдорун эксплуатацияга кабыл алуу тартиби

369. Темир жол кирме жолу (мындан ары - кирме жол) эксплуатацияга киргизилгенге чейин тармак ээси вагондорду берүү, жолдон чыгаруу жана кирме жолдо маневрдук иштерди жүргүзүү тартиби жөнүндө нускаманы түзөт. Нускама темир жол кирме жолунун ээси, контрагент, пайдалануучу тарабынан иштелип чыгат жана макулдашылат жана улуттук ташуучу тарабынан бекитилет. Бул нускамада темир жол кирме жолунда жүгүртүүгө жол берилген маневрдук курамдардын салмагы жана узундугу, кыймылдын максималдуу жол берилген ылдамдыгы, локомотивдин тиби, маневрдук кыймылдардын тартиби, жебе которуулардын абалы, сигналдардын болушу жана жайгашуусу, вагондорду бекитүү ченемдери жана поезддердин кыймылынын коопсуздугун камсыз кылууга байланышкан башка шарттар көрсөтүлөт.

Нускаманын талаптары темир жол кирме жолунун ээси, контрагент, ошол темир жол кирме жолунда иш жүргүзгөн пайдалануучу үчүн милдеттүү болуп саналат. Нускама бекитилгенге чейин вагондорду темир жол кирме жолуна берүүгө тыюу салынат. Нускаманын формасы улуттук ташуучу тарабынан ушул Эрежелердин 16-тиркемеси менен белгиленет.

Нускамага бардык жолдордун узунунан жасалган профили тиркелет. Узунунан кеткен профилди сүрөткө тартууну буга укугу бар уюм жүргүзөт.

370. Жалпы пайдалануудагы эмес бардык жолдордун узата профили жана кирме жолдо вагондорду берүү, жолдон чыгаруу жана маневрдук иштерди жүргүзүү тартиби жөнүндө нускама төмөнкү учурларда кайрадан коюлат:

1) 10 жылдан кийин кирме жолду эксплуатациялоо;

2) темир жол кирме жолунун техникалык жабдылышы жана анын иштөө технологиясы (кирме жолду, түзүлүштөрдү жана курулмаларды реконструкциялоо) өзгөртүлгөндө;

3) тармак ээси, убактылуу пайдалануучу, контрагент өзгөргөндө.

371. тармактын ээсинин темир жол кирме жолунун даярдыгы жөнүндө жазуу жүзүндөгү билдирүүсүнүн негизинде улуттук ташуучу тарабынан, КР КЧжЭ – 12 – 03 – 00 ылайык, жолду эксплуатацияга кабыл алуу үчүн Мамлекеттик кабыл алуу комиссиясы дайындалат.

Комиссиянын курамына төмөнкүлөр кирет:

1) улуттук ташуучунун, атап айтканда, кыймылдын коопсуздугу боюнча башкармалыктын, жүк ташуулар башкармалыгынын, жол чарбасы боюнча, электр энергиясы, сигнализация жана байланыш менен камсыз кылуу боюнча улуттук ташуучунун түзүмдүк бөлүмдөрүнүн өкүлдөрү;

2) жеке, юридикалык жактардын өкүлдөрү;

3) эмгекти коргоо жана өнөр жай коопсуздугу бөлүмүнүн өкүлдөрү (эколог, КР КЧжЭ– 12 – 03 – 00 ылайык өрткө каршы коопсуздук өкүлү, III классындагы кооптуу жүктөрдү (жеңил күйүүчү суюктуктар) жүктөө-түшүрүү жүргүзүлө турган жолдорду кабыл алууда).

372. Темир жол кирме жолун эксплуатацияга кабыл алуу - кабыл алуу жана текшерүү актылары менен таризделет.

373. тармак ээси комиссиянын иши үчүн курулушу (реконструкциясы) бүткөн темир жол жолдорун эксплуатацияга кабыл алуу боюнча улуттук ташуучунун кызматынын наркын төлөөгө милдеттүү.

Улуттук ташуучу менен тармак ээсинин ортосунда курулган темир жолду кабыл алууну макулдашуу келишимдик негизде жүргүзүлөт.

374. Темир жол кирме жолу долбоордо каралган бардык жана жеке, юридикалык жактарды транспорттук так тейлөөнү жана кыймылдын коопсуздугун камсыз кылуучу башка даярдык иштери аткарылгандан кийин, улуттук ташуучунун буйругу менен туруктуу же убактылуу пайдаланууга киргизилет, ага башкы директор же анын орун басары кол коет.

Темир жол кирме жолун эксплуатацияга киргизүү жөнүндө буйрукту даярдоо жүк ташуулар башкармалыгынын кыймыл бөлүмүнүн башчысы тарабынан жүргүзүлөт.

375. Темир жол бекетинин башчысы же анын тапшыруусу боюнча башка кызматкерлер, ошондой эле тиешелүү текшерүүчүлөр жана инспекторлор темир жол транспортунун кыймылынын коопсуздугун жана эксплуатацияланышын камсыз кылуучу абалда кармоо боюнча талаптардын сакталышына карата темир жол кирме жолдорду кароону, ошондой эле жалпы пайдалануудагы темир жолдорго чыгуучу темир жол кыймылдуу курамынын техникалык абалын кароону жүргүзүшөт. Темир жол кирме жолунун ээси, контрагент, пайдалануучу ушул пункттун биринчи бөлүгүндө көрсөтүлгөн кызматкерлердин жолдорго, түзүлүштөргө, курулмаларга тоскоолдуксуз өтүүсүн камсыз кылууга милдеттүү.

376. Темир жол кирме жолунда темир жол транспортунун кыймылынын жана эксплуатациясынын коопсуздугуна жана вагон паркынын сакталышына коркунуч туудурган бузуктар табылган учурда, темир жол бекеттин башчысын, кыймыл коопсуздугу боюнча текшерүүчүнү же вагон паркынын сакталышы боюнча инспекторду (текшерүүчүнү) көрсөтүү менен вагондорду бул темир жол кирме жолуна берүү бузуктар четтетилгенге чейин токтотулушу керек, бул тууралуу темир жол кирме жолунун ээсине, контрагентке, пайдалануучуга билдирилет. Мында вагондорду, контейнерлерди берүүнүн же жолдон чыгаруунун мүмкүн эместигине байланыштуу жоопкерчиликти темир жол кирме жолунун ээси, контрагент, пайдалануучу тартат.

§ 5. Кирме жолдорду эксплуатациялоого жана вагондорду берүүгө жана жолдон чыгарууга келишимдер

377. Улуттук ташуучунун темир жол кирме жолдору бар тармак ээлери, контрагенттер, убактылуу пайдалануучулар менен болгон мамилеси келишимдер менен жөнгө салынат.

378. Улуттук ташуучунун менчик, ижарага алынган кампалары бар жана улуттук ташуучуга таандык болгон кирме жолдо өзүнчө фронту бар жүктөрдү жүктөө жана түшүрүү аянтчалары бар жеке, юридикалык жактар менен өз ара мамилелери жеке, юридикалык жактар менен түзүлгөн вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу келишими менен жөнгө салынат.

379. Тармактын ээси ээлеген аймактын чегинде жана жүктөө, түшүрүү фронтторунда кирүүчү жолдорду жарыктандырууну камсыз кылат, ошондой эле аларды таштандылардан, кардан, чөптөн жана кургакчылыктан жана башка таштандылардан тазалайт.

380. Темир жол кирме жолдорундагы жүктөлгөн жана бош вагондорду кайтаруу тармак ээсинин каражаттары менен жүзөгө ашырылат.

381. Темир жол кирме жолдорун эксплуатациялоого келишимдер жана вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу келишимдери кирме жолдун жана чектеш бекеттин иштөө технологиясын эске алуу менен иштелип чыгат.

382. Темир жол кирме жолдорун эксплуатациялоого келишим вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу тартибин, вагондорду жана контейнерлерди жүгүртүү мөөнөттөрүн жана тармак ээлеринин кирме жолдорунун башка иштөө шарттарын аныктайт.

383. Тармак ээсинин кирме жолун улуттук ташуучунун локомотиви менен тейлөөдө, өзүнүн кирме жолдорун, ошондой эле негизги тармак ээсинин кирме жолунда жүктөрдү жүктөө жана түшүрүү үчүн өзүнчө фронту менен менчик же ижарага алынган кампаларды колдонгон контрагенттерге вагондорду берүү улуттук ташуучу ар бир ушундай контрагент менен түзгөн вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу келишиминин шарттарында жүргүзүлөт.

384. Улуттук ташуучу темир жол жолдорун пайдаланышкан жеке, юридикалык жактар менен бирдикте келишимдин жарактуу мөөнөтү аяктаганга чейин эки айдан кечиктирбестен жаңы келишимдин долбоорун иштеп чыгууга киришүүгө тийиш, ал мурдагы келишимдин жарактуу мөөнөтү аяктаган күндөн кечиктирилбестен түзүлүүгө тийиш. Жеке жана юридикалык жактар тарабынан мурдагы келишимдин колдонуу мөөнөтү 30 күндүн ичинде аяктагандан кийин келишимди кайра түзүү үчүн чаралар көрүлбөсө - келишимдик шарттар токтотулат.

385. Жаңы келишим түзүлгөнгө чейин темир жол кирме жолу текшерилет.

Мурдагы келишимдин шарттары өзгөртүлбөгөн түрдө сакталып жана ал кайра түзүлгөн учурда, кирме жолду текшерүү жүргүзүлбөйт.

Мурдагы келишимдин шарттары өзгөргөн жана ал кайра түзүлгөн учурда, кирме жолду текшерүү жүргүзүлөт.

Кирме жолду текшерүү боюнча комиссиянын курамына - улуттук ташуучунун өкүлдөрү, атап айтканда – кыймыл коопсуздугу боюнча башкармалыктын өкүлдөрү, жүк ташуулар башкармалыгынын өкүлдөрү, жол чарбасы, электр энергиясы, сигнализация жана байланыш менен камсыз кылуу боюнча улуттук ташуучунун түзүмдүк бөлүмдөрүнүн өкүлдөрү жана жеке, юридикалык жактардын өкүлдөрү кириши керек.

Кирме жолун текшерүү башталаардын алдында жеке, юридикалык жактын өкүлү бекеттин башчысына текшерүү жүргүзүү укугуна жана актыга кол коюу укугуна юридикалык жактын же жеке жактын жетекчисинин ишеним катын (нотариалдык күбөлөндүрүлгөн ишеним кат) берет, ал текшерүү актысына тиркелет.

Текшерүү актысында келишимдин долбоорун иштеп чыгуу үчүн зарыл болгон бардык маалыматтар көрсөтүлөт, атап айтканда: келүүчү жолдун жалпы узундугу, вагондорду бергендиги жана жолдон чыгаргандыгы үчүн акы алынуучу аралык, жүк жүгүртүүнүн өлчөмү жана мүнөзү, жүктөө жана түшүрүү фронтторунун өлчөмдөрү, бир түрдүү жүктөр боюнча кампа аянттарынын адистешүүсү, кирме жолдору, курулмалар жана кампалар ээлеген темир жолго бөлүнгөн тилкедеги жер участокторунун өлчөмдөрү, жүктөө-түшүрүүчү машиналардын жана түзүлүштөрдүн болушу жана алардын паспорттук өндүрүмдүүлүгү, вагондордун жүгүртүү мөөнөтүн аныктоо үчүн маалыматтар, контрагенттердин болушу ж. б.

Текшерүү актысына ушул Эрежелердин 27-тиркемесине ылайык форма боюнча улуттук ташуучунун жана жеке/юридикалык жактардын буга ыйгарым укуктуу өкүлдөрү кол коюшат.

Текшерүүгө катышкан тармак ээсинин, контрагенттин, убактылуу пайдалануучунун өкүлү текшерүү актысына кол коюудан баш тарта албайт, ал эми бул актыга киргизилген маалыматтар менен макул болбогон учурда, анда же текшерүү актысына тиркелүүчү өзүнчө баракта өзүнүн жүйөлүү пикирин жазуу жүзүндө көрсөтөт. Текшерүү актысы эки нускада түзүлөт, алардын бири тармактын ээсинин юридикалык/жеке жактарында калат.

Текшерүү актысына кирме жолдун ээси тарабынан жүктөө жана түшүрүү фронттору түшүрүлгөн жана жолдордун жана кампа аянттарынын адистешүүсүн көрсөтүү менен бул жолдун схемасы тиркелүүгө тийиш.

386. Кирме жолду пайдаланууга келишимди жана вагондорду берүүгө жана жолдон чыгарууга келишимди тариздөө төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлүүгө тийиш:

Улуттук ташуучуга төмөнкү документтер берилет:

1) Келишим түзүү жөнүндө улуттук ташуучунун башкы директорунун атына жазуу жүзүндөгү арыз;

2) Кирме жолдорду текшерүү актысы;

3) Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу жана маневрдук иштерди жүргүзүү тартиби жөнүндө нускаманын көчүрмөсү, жолдун профили. жүктөө жана түшүрүү фронттору, сактоочу жайлар, ачык аянттар менен белгиленген к/жол схемасы;

4) Юридикалык жакты мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсү;

5) Вагон паркынын сакталышы, тормоздук башмактардын эсеби жана сакталышы үчүн жооптуу адамды дайындоо жөнүндө буйрук;

6) Маркалары жана типтери боюнча жүктөө-түшүрүү механизмдеринин бар экендиги, алардын мүнөздөмөсү жана өндүрүмдүүлүгү жөнүндө маалымкат;

7) Юридикалык жактын Уставы;

8) Директорду дайындоо жөнүндө Протокол же Чечим.

  9) Келишимдерди кагаз түрүндө түзүүдө бардык көчүрмөлөр түп нуска мөөр менен ырасталууга тийиш.

Келишимдер электрондук форматта түзүлүшү мүмкүн.

387. Келишимдин долбоору улуттук ташуучу тарабынан иштелип чыгат.

Келишимдин кол коюлган долбоору эки нускада юридикалык же жеке жакка кол коюуга жиберилет.

Улуттук ташуучудан алынган келишимдин долбооруна юридикалык же жеке жак кол коюуга жана он күндүк мөөнөттө улуттук ташуучуга кайтарып берүүгө милдеттүү, ал төмөнкүдөй саналат:

1) келишимдин долбоору чабарман менен жөнөтүлгөндө - келишимди алгандыгы тууралуу тил кат түшкөн күндөн тартып;

2) почта аркылуу жөнөтүүдө - адресат жайгашкан жердеги почта бөлүмүнүн календардык штемпелинин күнүнөн тартып.

Эгерде келишимге кол коюуда юридикалык жана жеке жактарда анын шарттары боюнча каршы пикирлер пайда болсо, ал өзүнүн каршы пикирлерин көрсөтүү менен пикир келишпестиктердин протоколун эки нускада түзүүгө жана он күндүк мөөнөттө улуттук ташуучуга жөнөтүүгө милдеттүү.

Улуттук ташуучу пикир келишпестиктердин протоколун алгандан кийин 25 күндөн кечиктирбестен аны юридикалык, жеке жактар менен бирдикте карайт. Пикир келишпестиктерди кароо күнү жөнүндө улуттук ташуучу пикир келишпестиктердин протоколун алгандан кийин он күндүк мөөнөттө жана кароонун белгиленген күнүнө чейин 10 күндөн кечиктирбестен юридикалык же жеке жакка жазуу жүзүндө кабарлайт.

388. Келишимдин долбоору: улуттук ташуучунун жооптуу кызматкерлери тарабынан макулдашылат.

389. Талаш маселелер чечилгенге чейин мурдагы келишимдин шарттары колдонулат. Бирок, алар эки айдан кийин талаштуу маселелер чечилгенге чейин колдонулат.

390. Эгерде келишимдин колдонуу мөөнөтү бүтүп, келишимдин жаңы шарттары кандайдыр бир себептер менен аныкталбаса, анда улуттук ташуучу жалпы пайдалануудагы жолдо вагондорду жазуу жүзүндөгү эскертүүдөн кийин берет.

391. Темир жол кирме жолундагы жол кыймылынын коопсуздугун камсыз кылуу менен байланышкан талаш маселелерди чечүү, алардын өзгөчө өзгөчөлүгүнөн улам, улуттук ташуучунун өзгөчө компетенциясына кирет.

392. Темир жол кирме жолун же кампа жайларын бир ээсинен экинчисине өткөрүп берүүдө тараптар темир жол кирме жолдорун пайдаланууга же вагондорду белгиленген тартипте берүүгө жана жолдон чыгарууга жаңы келишим түзүшөт.

393. Вагондорду темир жол кирме жолдорго алар курулуп жаткан мезгилде берүү 21-тиркемеде келтирилген форма боюнча Убактылуу макулдашуунун шарттарында ишке ашырылат, ал кирме жол алар үчүн курулуп жаткан курулуш уюму же ишкана менен түзүлөт.

Убактылуу макулдашууга поезддердин кыймылынын коопсуздугу боюнча ревизордун бул темир жол кирме жолдоруна вагондорду берүү мүмкүндүгү жөнүндө корутундусунан жана локомотивдердин жана вагондордун бул жолдо жүрүү тартиби жана шарттары жөнүндө Убактылуу нускаманы иштеп чыккандан кийин улуттук ташуучу кол коет.

Убактылуу келишимдер бир жылдык мөөнөткө түзүлөт. Убактылуу келишимдерди түзүүдө келип чыккан пикир келишпестиктер улуттук ташуучунун жайгашкан орду боюнча арбитраждык сот тарабынан каралат.

394. Улуттук ташуучунун балансында турган темир жол кирме жолдору ижара келишими түзүлгөндөн кийин Кыргыз Республикасынын Министрлер кабинетине караштуу Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик агенттикте макулдашуу менен үчүнчү жактарга пайдаланууга берилет.

§ 6. Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу, жүктөө, түшүрүү фронттору, вагондорду жүгүртүү мөөнөттөрү

395. Вагондорду кирме жолдорго берүү белгиленген убакыт аралыгында жана ырааттама боюнча билдирүү боюнча жүргүзүлөт. Вагондорду берүү тартиби кирме жолду пайдаланууга жана вагондорду берүүгө жана жолдон чыгарууга келишимдерде көрсөтүлөт.

Вагондорду берүү убактысы жөнүндө билдирүүнү берүүнүн тартиби жана мөөнөтү кирүүчү жолдорду пайдаланууга келишимдерде жана вагондорду берүүгө жана жолдон чыгарууга келишимдерде каралууга тийиш.

396. Вагондорду берүү убактысы жөнүндө билдирүү бекет тарабынан вагондорду бергенге чейин 2 сааттан кечиктирилбестен берилүүгө тийиш. Вагондорду берүү убактысы жөнүндө билдирүү күнү-түнү жүргүзүлөт.

Тармак ээси жооптуу адамдарга билдирүүнү кабыл алуу үчүн дайындоого милдеттүү. Жооптуу адамдардын тизмеси фамилияларын, ээлеген кызматтарын жана телефон номерлерин көрсөтүү менен бекеттин башчысына жазуу жүзүндө берилиши керек.

Эгерде жүктөө ушул кирме жолдогу түшүрүүдөн бошогон жана техникалык кароодон өткөн вагондор менен камсыздалса, жүктөө үчүн бош вагондорду берүү убактысы жөнүндө билдирүү талап кылынбайт.

Бекетте жүктөө же түшүрүү үчүн вагондорду берүү убактысы жөнүндө билдирүүлөрдү эсепке алуу үчүн билдирүү китеби жүргүзүлөт.

397. Күнүнө орточо эсеп менен 50дөн ашык вагон жүктөлгөндө, вагондорду жолго жеткирүү жана жолдон кайтаруу график боюнча же кызмат көрсөтүүлөрдүн ортосундагы убакыт аралыгын сактоо менен орнотулушу мүмкүн.

Жеке жана юридикалык жактарда бир нече кирме жолу болгон учурда вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу тартиби ар бир кирме жолу боюнча өзүнчө белгиленет.

398. Интервалды эсептөөнүн негизине ушул темир жол кирме жолуна келген бардык вагондорду жана бул жолдон жөнөтүлгөн вагондорду өз убагында кайра иштетүүнү камсыз кылуу шарты коюлат.

Берүүлөрдүн ортосундагы интервалдын чоңдугу кабыл алуу-өткөрүү операцияларына жана вагондорду көргөзмө жолдорунан чыгарууга зарыл болгон убакыт менен аныкталат.

Вагондордун кезектеги партиясын берүү вагондордун мурдагы партиясын жолдон чыгаргандан кийин гана жүргүзүлүшү мүмкүн болгон учурларда интервалдын чоңдугу берилген вагондордун партиясын жүктөө же түшүрүү боюнча операцияларды аткарууга зарыл болгон убакыт жана вагондорду фронт боюнча алмаштырууга зарыл болгон убакыт менен аныкталат.

399. Вагондорду улуттук ташуучунун локомотиви менен жүктөө жана түшүрүү пункттарына темир жол кирме жолуна же кабыл алуу жаа өткөрүү жолдоруна берүү жана жолдон чыгаруу үчүн Прейскурант менен белгиленген чендер боюнча акы алынат (жүктөрдү ташуу менен байланышкан кошумча операциялар үчүн жыйымдар).

Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу үчүн акы алынуучу аралык кирме жолду иштетүү келишиминде жана вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу келишиминде көрсөтүлөт.

Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу үчүн акы алынуучу аралык бүтүндөй километрге чейин тегеректелет, мында эсепке алуу үчүн 0,5 километрден аз аралык кабыл алынбайт, ал эми 0,5 километрге барабар жана андан ашык аралык бир километрге кабыл алынат.

Вагондорду бергендик, жолдон чыгаргандык, маневрдук иштер, жебелерди которуу ж.б. үчүн акы төлөө вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомосттору, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмелери жана алар түзүлгөн учурда жалпы формадагы актылар боюнча жүргүзүлөт.

Берүү, вагондорду жолдон чыгаруу, маневрдук иштер, жебелерди которуу ж.б. үчүн эсептешүүлөр убактылуу пайдалануучу менен келишим түзүлгөн ар бир тармактын ээсинен, контрагенттен же иштин эпизоддук мүнөзүндө жүк жөнөтүүчүдөн/жүктү алуучудан өзүнчө алынат, тактап айтканда, жүк жөнөтүүчүгө/жүк алуучуга таандык эмес жана аларга таандык болбогон темир жол жолдорунда кампалары жана жүктөө-түшүрүү аянттары жок темир жол кирме жолдоруна вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу жүргүзүлөт. Мында акы берүү кандай тартипте жүргүзүлгөнүнө карабастан: бир эле учурда ар бир филиалдын ээсине, контрагентке, убактылуу пайдалануучуга, жүк жөнөтүүчүгө/жүк алуучуга жана ар бир өзүнчө ачылган вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомосту боюнча, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмеси жана жалпы формадагы актылар боюнча алар түзүлгөн учурда өндүрүлөт.

400. Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу үчүн акы локомотивдин ар бир чыгышы үчүн эки тарапка (барыш жана кайта келиш) өткөн аралык үчүн алынат, ал кошулган бекеттин огунан вагондор коюлган жерге чейин эсептелет.

Вагондорду/контейнерлерди бир темир жол кирме жолунан экинчи темир жол кирме жолуна берген, жолдон чыгарган учурда, жүк алуучунун/жүк жөнөтүүчүнүн талабы боюнча, улуттук ташуучу тарабынан вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу үчүн акы локомотивдин ар бир чыгышы үчүн, бекет бекетинин огунан вагондор коюла турган жерге чейин эсептелүүчү эки тарапка (барыш жана кайта келиш) кеткен аралык үчүн алынат.

Жүк жөнөтүүчү же жүк алуучу бекетке кирме жолдо вагондорду бир жолдон экинчи жолго алмаштырууну сурануу менен кайрылганда, бул кызматты улуттук ташуучу тарабынан көрсөтүүдө маневрдук иш катары тариздөө жүргүзүлөт.

Эгерде темир жолдун ылдамдыгы 5 км/саатка чейин белгиленсе, тармактын ээсине жараша вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу үчүн жыйым белгиленген Прейскурантка ылайык эки эселенген өлчөмдө өндүрүлөт (жүктөрдү ташууга байланыштуу кошумча операциялар үчүн жыйымдар).

401. Вагондорду темир жол кирме жолдоруна берүүдө жана жолдон чыгарууда улуттук ташуучуга таандык жолдор боюнча тармак ээсинин локомотиви менен ошол жолдор боюнча өткөндүгү үчүн акы алынат.

402. Кирме жолду тармак ээсинин локомотиви менен тейлөөдө вагондорду өткөрүп берүү кабыл алуу-өткөрүү жолдорунда жүргүзүлөт. Вагондорду жолдун локомотиви менен берүүдө тапшыруу жана кабыл алуу жүктөө жана түшүрүү жерлеринде жүргүзүлөт.

Жүктөлгөн вагондорду темир жолго келүүчү жолдорго өткөрүп берүү өткөрүп берген жана кабыл алган тараптардын жооптуу кызматкерлеринин вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомостунда же кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесинде тил кат менен күбөлөндүрүлөт.

403. Механикалаштырылбаган ыкма менен жүктөө-түшүрүү фронтунун өлчөмү бир түрдүү жүктөрдү жүктөө же түшүрүү үчүн пайдаланылышы мүмкүн болгон кампа (жүктөө-түшүрүү) жолунун пайдалуу узундугу боюнча орнотулуучу вагондордун саны менен аныкталат.

Фронтторду бир түрдүү жүктөр боюнча бөлүү мындай жүктөр үчүн кампа аянттары туруктуу адистешкен шартта жүргүзүлөт.

Бирдей ыкма менен ташылуучу (үйүү менен, төгүү менен ж.б.) жана чогуу сактоо мүмкүн болгон жүктөр бир түрдүү деп эсептелет. Жабык кампаларда сактоону талап кылган жүктөр үчүн фронт кампадагы эшиктердин саны менен аныкталат.

Дан, нан жүктөрү боюнча дан өсүмдүктөрү боюнча фронтторду белгилөөгө жол берилет, бирок үчтөн көп эмес (мисалы: буудай, арпа жана башкалар).

404. Цистерналарда куюп ташылуучу КММ жана башка жүктөрдү жүктөө жана түшүрүү фронтунун өлчөмү куюу жана төгүү үчүн түркүктөрдүн саны боюнча, ал эми рельс аралык төгүүдө - агызуучу жерлердин жанындагы пайдалуу жолдун узундугу боюнча орнотулган цистерналардын саны боюнча аныкталат.

Зарыл болгондо куюу жана төгүү фронту куюунун түрлөрү боюнча орнотулушу мүмкүн (каралжын, ачык, май).

405. Куюлгандардан башка бардык жүктөрдү жүктөө жана түшүрүү фронтунун өлчөмү механикалаштырылган ыкмада иштегенде механизмдердин санына жана кайра иштетүү жөндөмдүүлүгүнө жараша аныкталат.

Жолдордун сыйымдуулугу жүктөрдү жүктөөнүн же түшүрүүнүн механикалаштырылган фронтунун сыйымдуулугунан ашкан санда вагондорду берүүгө мүмкүндүк берген учурларда, келишимде вагондордун бир эле учурда берилүүчү партиясынын өлчөмү белгиленет.

Кире бериш жолго жүктөрдү жүктөө-түшүрүү механизмдерин киргизүүдө, алар механикалаштырылбаган ыкма менен иштетилген ошол эле сандагы вагондорду ошол эле убакытта иштете албаса, бул кирме жолдо жүктөө-түшүрүү фронту жүктөрдү механизмдердин кубаттуулугу боюнча механикалаштырылган кайра иштетүү үчүн орнотулат, ал эми калган бөлүгүндө фронт жүктөрдү механикалаштырылбаган ыкма менен кайра иштетүү үчүн сакталат.

406. Улуттук ташуучунун локомотиви менен тейленүүчү кирме жолдордогу бирдей жүктөр боюнча фронттордун өлчөмдөрү жана кампа аянттарынын адистешүүсү келишимде көрсөтүлөт.

Улуттук ташуучунун макулдугусуз юридикалык, жеке жактардын темир жол транспорт объекттерин жоюуга жана темир жол кирме жолдорундагы жүктөө-түшүрүү фронтторун кыскартууга жол берилбейт.

Кампа аянтын толтурууга жараша келишимде шартталган жүктөө жана түшүрүү фронтторун азайтууга жол берилбейт.

407. Вагондордун жүгүртүү мөөнөтү же бирдиктүү мөөнөт бир эле учурда берилүүчү вагондордун бүткүл партиясына белгиленсе, жүктөө жана түшүрүү фронттору жана кампалардын адистешүүсү келишимде көрсөтүлбөйт. Мындай учурларда келишимде темир жол кирме жолуна бир убакта берилүүчү вагондордун саны көрсөтүлөт.

408. Кирүүчү жолду улуттук ташуучунун локомотиви менен тейлөөдө жүктөрдү жүктөөгө жана түшүрүүгө убакыт ченемдери ушул Эрежелерге ылайык белгиленет.

Вагондорду бир убакта жүктөө жана түшүрүү фронтунун өлчөмүнөн ашкан санда бир убакта берүүнү жана аларды алмаштырууну караган шарттар келишимге киргизилгенде вагондор иш жүзүндө фронтко коюлган учурдан тартып токтоп турууга киргизилет.

Вагондор ишканалардын, уюмдардын, мекемелердин жана юридикалык жактардын каражаттары менен алмаштырылган учурда келишимде вагондорду жүктөө жана түшүрүү үчүн зарыл болгон убакытка жана вагондорду же механизмдерди фронт боюнча алмаштыруу убактысына жараша вагондордун бир убакта берилген бүткүл партиясына вагондордун токтоп туруу ченеми белгиленет.

409. Тармак ээлерине таандык жана алардын локомотивдери менен тейлеген темир жол кирме жолдору боюнча, кирме жолдорду пайдаланууга келишимдерде вагондордун жүгүртүү мөөнөттөрү белгиленет (тармак ээси тарабынан улуттук ташуучудан вагондорду кабыл алган учурдан тартып тармак ээсинен улуттук ташуучу тарабынан кабыл алынган учурга чейинки убакыт).

Вагондорду жүгүртүү мөөнөттөрү белгиленет:

1) бир операция менен вагондор үчүн (жүктөө же түшүрүү);

2) эки операция менен вагондор үчүн (түшүрүү жана жүктөө);

3) маршруттарды жүктөө жана түшүрүү үчүн.

Вагондорду өз-өзүнчө жүгүртүү мөөнөттөрүнүн ордуна бардык вагондор үчүн кирме жолунда алар менен аткарылган операцияларга карабастан бир жалпы (бирдиктүү) жүгүртүү мөөнөтү белгилениши мүмкүн.

Бардык вагондор үчүн жалпы (бирдиктүү) мөөнөт же эки операция менен вагондор үчүн мөөнөт белгиленгенде, келишимде шарттуу мөөнөт көрсөтүлүүгө тийиш, анын мөөнөтү бүткөндөн кийин техникалык кароодон өткөн жүктөлгөн вагондор түшүрүлгөндөн кийин жүктөөгө берилгендердин катарына киргизилиши мүмкүн.

410. Ишканалардын, уюмдардын, мекемелердин жана юридикалык жактардын локомотивдери менен тейленүүчү өтүүчү жолдорундагы вагондордун жүгүртүү мөөнөтү төмөнкүдөй негизги элементтерди камтыйт:

1) кабыл алуу-өткөрүү операцияларынын убактысы, ал вагонго 1 минута эсебинде берүүдө вагондордун санына жараша аныкталат, бирок бир эле учурда берилүүчү вагондордун бүт партиясына 30 минутадан ашык эмес;

2) вагондордун кирме жолдо жүрүүсүнө жана маневрдук операцияларды аткарууга убакыт , ал аралыкка жана жүрүү ылдамдыгына жараша эсептөө жолу менен аныкталат. Жүрүү ылдамдыгы кирме жолдогу кыймылды тейлөө жана уюштуруу тартиби жөнүндө нускамада белгиленген өлчөмдө кабыл алынат;

3) вагондорду жүктөө жана түшүрүү убактысы - ушул Эрежелерге ылайык (10, 11, 12, 13, 14-тиркемелер);

4) кирме жолдордо курамдарды бөлүү жана бириктирүү убактысы хронометраждык байкоолордун негизинде аныкталат, курамды бөлүү убактысы 25 минутадан жана бириктирүү убактысы 30 минутадан ашпоого тийиш. Кирме жолдо контрагенттер болгон учурда, вагондордун жүгүртүү мөөнөтү мындай контрагенттердин ишин эске алуу менен аныкталат.

Иштин эпизоддук мүнөзүндө болгондо, атап айтканда жүк жөнөтүүчүлөргө/жүк алуучуларга таандык болбогон жана аларга таандык эмес темир жол жолдорунда кампалары жана жүктөө-түшүрүү аянтчалары жок темир жол жолдоруна вагондорду анын жазуу жүзүндөгү табыштамасы, тармактын ээсинин, контрагенттин, убактылуу пайдалануучунун макулдугу жана бекеттин башчысынын уруксаты боюнча берүүдө жана жолдон чыгаруу да, вагондордун жүгүртүү мөөнөтү Прейскурант (Жүктөрдү ташуу менен байланышкан кошумча операциялар үчүн жыйымдар) менен белгиленген чендер боюнча бардык тиешелүү төлөмдөрдү төлөө менен жалпы жободо аныкталат.

§ 7. Вагондордун токтоп туруусун эсепке алуу жана токтоп туруу нормаларын, вагондордун жүгүртүү мөөнөттөрүн аткаруу үчүн жоопкерчилик

411. Кирме жолдордо вагондордун токтоп туруусун эсепке алуу, белгиленген мөөнөттөн ашык токтоп тургандыгы үчүн айыптар боюнча эсептөөлөр вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомосттору, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмелери жана алар түзүлгөн учурда жалпы формадагы актылар боюнча жүргүзүлөт.

Улуттук ташуучунун локомотиви менен тейлөөдө жүктөө/түшүрүү алдында вагондордун токтоп туруусунун башталышы вагондорду жүктөөгө/түшүрүүгө берген учурдан тартып, жүктөө/түшүрүү алдында вагондордун токтоп туруусунун аякташы болуп бекет жүк жөнөтүүчүгө/жүк алуучуга ошол эле учурда берилген вагондордун бардык партиясын жолдон чыгарууга даяр экендиги жөнүндө билдирүү алган учур эсептелет.

Улуттук ташуучунун макулдугу жана ошол эле учурда берилген вагондордун жүктөлгөн же түшүрүлгөн тобунун бир бөлүгүн жолдон чыгарууга мүмкүнчүлүгү болгон учурда бул вагондордун темир жол кирме жолунда турган убактысын эсепке алуу аларды иш жүзүндө жолдон чыгарган учурга чейин эсептелет.

412. Тармак ээсинин локомотиви менен тейленүүчү кирме темир жолдо вагондордун токтоп туруу убактысы вагондор көргөзмө жолдорунда берилген учурдан тартып эсептелет.

413. Кирме жолдорунда жүктөө жана түшүрүү алдында турган вагондордун токтоп туруу убактысы вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомосттору, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмелери боюнча вагондорду берген учурдан тартып эсепке алынат.

414. Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомосттору, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмелери жана жалпы формадагы актылар электрондук форматта таризделет. Өзгөчө учурларда жогоруда көрсөтүлгөн документтер кагаз үлгүсүндөгү бланктарда түзүлүшү мүмкүн.

Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомосттору, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмелери эки нускада таризделет. Биринчиси бекеттин иштеринде калат, экинчиси тармактын ээсине, контрагентке, убактылуу колдонуучуга берилет.

Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомостуна жана кабыл алуу жана өткөрүү эскертмелерине бекеттин өкүлдөрү жана тармактын ээсинин, контрагенттин, убактылуу пайдалануучунун буга ыйгарым укуктуу өкүлү күн сайын кол коюп турууга тийиш.

Кол коюлган эскертмелер жана ведомосттор товардык конторага берилет.

415. Жүк операцияларынын аякташы жана улуттук ташуучунун локомотиви тарабынан тейленүүчү кирме жолунан бир убакта берилген вагондорду жолдон чыгарууга даяр экендиги жөнүндө тармактын ээси, контрагент, убактылуу колдонуучу, жүк жөнөтүүчү, жүк алуучу улуттук ташуучунун жооптуу адамына билдириши керек. Билдирүүдө төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

1) вагондордун номери, жүктүн аталышы;

2) кирме жолго берүү убактысы;

3) жүк операциялары аяктаган убакыт;

4) жооптуу адамдын аты-жөнү жана колу.

416. Аталган билдирүү вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомостун жабуу үчүн же жүк операцияларынын башталышы/аякташы бөлүгүндө кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесин жабуу үчүн негиз болуп саналат. Эгерде вагондорду темир жол кирме жолунан алган учурда вагондор жүк жөнөтүүчүгө/жүк алуучуга көз каранды себептер боюнча жолдон чыгарууга даяр болбосо (толук эмес түшүрүү/жүктөө, габариттин жоктугу, ташуу документтерин тариздөө, бажы операцияларын жүргүзүү ж.б.), анда улуттук ташуучунун жооптуу адамы тарабынан жалпы формадагы акт түзүлөт, анда вагондордун номерлери жана аны түзүүнүн себептери көрсөтүлөт.

417. Вагондорду берүү жана жолдон чыгаруу ведомостун , тармак ээсинин темир жол кирме жолуна вагондордун тобун жүктөрдү жүктөө/түшүрүү фронтторунун сыйымдуулугунан ашкан санда бир эле учурда берүүдө жүктү кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесин туура тариздөө үчүн:

1) вагондордун биринчи тобу вагондорду берүү фактысы боюнча жоопкерчиликтүү токтоп турууга киргизилет;

2) вагондордун ар бир кийинки тобу келишимде белгиленген жүктөө/түшүрүү убактысынын ченеми аркылуу чегерилет.

Бул тартип инвентардык парктын вагондору менен операцияларды карайт.

418. Вагондордун белгиленген ченемден же жүгүртүү мөөнөтүнөн ашык токтоп турушу үчүн айып акы эсептөө ар бир кеткен вагон үчүн жүргүзүлөт.

419. Келишим менен белгиленген тартипте кирме жолдон кайтарылган вагондор токтоп турган жердин эсебинен чыгарылат:

1) локомотив жолду тейлегенде - бекет вагондордун жолдон чыгарууга даяр экендиги жөнүндө жеке же юридикалык жактын жазуу жүзүндөгү билдирүүсүн алган учурдан тартып. Вагондорду кабыл алуу бекеттин кабыл алуучу жана өткөрүүчүнүн жана вагондорду карап чыгуучунун катышуусунда, ал эми ал жок учурда курама бригада тарабынан жүргүзүлөт;

2) кабыл алуу жана өткөрүү жолдорунда жолдун вагондорду кабыл алган учурунан тартып тармак ээсинин локомотиви менен кирме жолду тейлөөдө (бирок вагондорду көрсөткөн учурдан тартып 30 минутадан кеч эмес). Вагондорду кабыл алуу бекеттин кабыл алуучу жана өткөрүүчүнүн жана вагондорду карап чыгуучунун катышуусунда, ал эми ал жок учурда курама бригада тарабынан жүргүзүлөт.

420. Жүк жөнөтүүчүгө, жүк алуучуга же улуттук ташуучуга көз каранды себептер боюнча кирме жолунда жүктөө же түшүрүү алдында вагондор кармалган учурда (ташуу документтерин тариздөө, бажы операцияларын жүргүзүү, түшүрүү үчүн берүүнү күтүп бекетте токтоп турган вагондордун чоң топторунун, каттамдардын келиши, мурда берилген вагондор менен жүктөө, түшүрүү орундарынын (фронттордун) ээлениши жана башка себептер) ар бир кечигүү учуру боюнча жалпы формадагы акт түзүлөт, ага бекеттин жооптуу кызматкери жана жүк жөнөтүүчү, жүк алуучу кол коет. Актыда токтоп туруунун башталыш жана аяктоо убактысы, аны түзүүнүн себептери көрсөтүлөт.

421. Ченемдик укуктук актылардын талаптарын, ташуучу менен келишимдердин шарттарын бузуудан улам тармак ээсинен, контрагенттен же вагондордун убактылуу пайдалануучусунан улуттук ташуучу кабыл албаган темир жол кирме жолунда болгон убакыт (темир жол кирме жолунда жолдон чыгарылбаган, туура эмес жүктөлгөн, бузулган, пломбалары туура эмес коюлган же бекитүүчү-пломбалоочу түзүлүштөрү бар вагондор жана башка себептер) тармактын ээси, контрагент, пайдалануучу, жүк жөнөтүүчү же жүк алуучу тарабынан тиешелүү эреже бузуулар жоюлгандан кийин ташуучу бул вагондорду кабыл алган учурга чейин эсептелет. Бузуу фактысы улуттук ташуучунун ыйгарым укуктуу өкүлү тарабынан түзүлгөн жалпы формадагы актыда белгиленет.

422. Вагондордун токтоп туруусунун бирдиктүү ченеми аткарылбаган учурда жеке жана юридикалык жактар вагондордун кирме жолдордо келишимде белгиленген нормалардан ашык турушу үчүн жоопкерчилик тартышат.

423. Кабыл алуу жолдорунун көптүгүнөн же улуттук ташуучуга көз каранды болгон башка себептерден улам тармак ээсинин, контрагенттин, убактылуу пайдалануучунун кирме жолунан тапшырууга көрсөтүлгөн вагондорду улуттук ташуучунун кабыл алуусун кечиктирүү жалпы формадагы акт менен таризделет жана бекеттин жооптуу кызматкери жана жүк жөнөтүүчү, жүк алуучу тарабынан кол коюлат, ал эми кечигүү убактысы вагондордун кирме жолунда токтоп турган убактысынан чыгарылат.

424. Вагондор/контейнерлер темир жол кирме жолунда кыймылдын үзгүлтүккө учурашына алып келген табигый мүнөздөгү көрүнүштөрдүн кесепетинен токтоп турган учурда бекеттин башчысы жана тармак ээси кол койгон жалпы формадагы акт түзүлөт.

425. Инвентардык парктын вагондорун/контейнерлерин тармак ээсинин кирме жолдорунда өзүнүн ички ташуулары үчүн пайдаланууга улуттук ташуучунун уруксаты менен гана жол берилет.

Улуттук ташуучунун жеке (өздүк) же ижарага алынган вагондорду/контейнерлерди пайдалануусуна алардын уруксаты менен жол берилет.

§ 8. Жүктөрдү жүктөө жана түшүрүү убактысынын ченемдери

426. Жалпы жана жалпы пайдаланылбаган жерлерде механикалаштырылбаган ыкма менен жүк жөнөтүүчүлөрдүн жана жүк алуучулардын каражаттары менен жүктөрдү жүктөө жана түшүрүү убактысынын нормалары бардык вагондор үчүн 10 жана 11-тиркемелерде, механикалаштырылган ыкма менен - 12 жана 13-тиркемелерде келтирилген.

427. Алты октуу вагондордо жүктөрдү жүктөөгө жана түшүрүүгө ташууда төрт октуу вагондор үчүн белгиленген мөөнөттөр 50%га көбөйүү менен, сегиз октуу вагондордо ташууда - 100%га көбөйүү менен берилет.

Тирүү балыктар жүктөлгөн вагондорду жүктөө жана түшүрүү мөөнөтү чектелбейт.

428. Цистерналардын жана бункердик жарым вагондордун бир убакта куюу же төгүү фронту боюнча берилген бардык партиясы үчүн куюу жана төгүү мөөнөтү ашпоого тийиш:

куюу үчүн:

1) өнүмдөрдүн түрүнө жана цистерналардын жана бункердик жарым вагондордун жүк көтөрүмдүүлүгүнө карабастан механикалаштырылган куюу пункттарында - 2 саат;

2) өнүмдөрдүн түрүнө карабастан механикалаштырылбаган куюу пункттарында; төрт жана андан ашык огу бар цистерналар жана бункердик жарым вагондор үчүн - 3 саат;

төгүү үчүн:

1) механикалаштырылган төгүү пункттарында: төрт жана андан ашык огу бар цистерналар жана бункердик жарым вагондор үчүн - 2 саат;

2) механикалаштырылбаган төгүү пункттарында: төрт жана андан ашык огу бар цистерналар үчүн – 4 саат.

429. Мунай өнүмдөрү төгүлүүчү пункттарга пломбасыз келип түшкөндө, эгерде Эрежелерге ылайык алар пломбаланууга тийиш болсо, же жолдо ашыкча жүктөлсө, ошондой эле Т-1, Т-2, ТС-1 отуну жана авиациялык бензин келип түшкөндө алуучуга зарыл болгон учурларда анализ жүргүзүү үчүн 35 минута кошумча мөөнөт берилет.

430. Эгерде жүк ылайык келбеген цистернада келсе (мисалы, мазут, май - жогорку дренажы бар цистернада), жүк алуучунун өтүнүчү боюнча мындай цистерналарды төгүү мөөнөтү узартылат, бирок агызуунун механикалаштырылбаган ыкмасы үчүн белгиленген мөөнөттөн ашпоого тийиш.

431. Жүк жөнөтүүчүнүн куюу эстакадасында жүктү сордуруу жана бузук цистерна үчүн техникалык каражаттары, ошондой эле төгүлгөн ачык жана кочкул мунай өнүмдөрүн өз-өзүнчө чогултууну жана сактоону камсыз кылуучу зарыл түзүлүштөрү болууга тийиш.

432. Цистерналарда куюлуп ташылгандардын ичинен бир катар жүктөр катып калат же жогорку илешкектүүлүккө ээ болот, бул аларды төгүү алдында алдын ала ысытуу зарылдыгын жаратат.

Илешкектүүлүгүнө же куюу температурасына жараша бул жүктөр дренажга берилген убакыт стандарттарына ылайык төрт топко бөлүнөт. Илээшкек жана катып калган жүктөрдү агызуу кыйындаган жана жылдын суук мезгилинде - 15 - октябрдан 15-апрелге чейин ысытуу зарыл болгон учурда жүк алуучуга мындай жүктөрдү жылытууга жана агызууга убакыттын кошумча ченеми берилет.

Илешкектүү жана катуучу жүктөрдү жылытуунун жана төгүүнүн жалпы мөөнөтү I топтогу жүктөр үчүн - 4 сааттан, II топто - 6 сааттан, III топто - 8 сааттан, IV топто - 10 сааттан ашпоого тийиш.

I группадагы жүктөрдү механикалаштырылган эмес түшүрүүдө кошумча мөөнөт төрт жана андан көп огу бар цистерналар үчүн - 2 саатка көбөйтүлүшү мүмкүн.

Цистерналарды буу түтүгүн колдонуу менен төгүүдө төмөнкүдөй убакыт ченеми белгиленет: I жана II топтогу жүктөр үчүн - 3 саат, III жана IV топтогу жүктөр үчүн - 4 саат.

433. Жылдын жылуу мезгилинде илээшкек жана катып калган жүктөрдү жылытуу зарыл болгон учурда бекеттин башчысы 7-пункттун белгиленген агызуу ченемине кошумча жүк алуучуга төмөнкүдөй кошумча убакыт нормасын бере алат:

I жана II топтогу жүктөр үчүн, ошондой эле цистерналардан буу түтүгүн колдонуу менен төгүүдө - 1 саат;

III жана IV группадагы жүктөр үчүн - 2 саат.

434. 431 жана 432-пункттарга ылайык цистерналарды жылытуу жана төгүү убактысы 14-тиркемеде көрсөтүлгөн илээшкек жана катып калуучу жүктөр үчүн берилет.

435. Жүктү түшүргөндөн кийин жүк алуучу жүктүн калдыктарынан бункерлердин сырткы дубалдарын, алкакты жана дөңгөлөк жуптарын тазалоого, илгичтерге илгичтерди коюуга жана кулпунун бурамаларын бузулганга чейин ороого милдеттүү.

436. Эгерде жеке жана юридикалык жактардын кирме жолдорунда же жалпы пайдалануудагы жолдорунда жүктөө-түшүрүү машиналары колдонулса же 13 жана 14-тиркемелерде саналып өтпөгөн жүктөрдү механикалаштырылган ыкма менен жүктөө жана түшүрүү жүргүзүлсө, жүктөө жана түшүрүү убактысынын ченеми жеке, юридикалык жактар тарабынан улуттук ташуучу менен бирдикте иштелип чыгат.

§ 9. Кирме жолдордо вагон паркынын кыймылынын коопсуздугун жана сакталышын камсыз кылуу

437. Жалпы жана жалпы эмес пайдалануудагы темир жолдор Кыргыз Республикасынын темир жолун техникалык эксплуатациялоо эрежелеринин талаптарын канааттандырууга тийиш.

438. Темир жол кирме жолдорундагы вагондордун / контейнерлердин сакталышын камсыз кылуу темир жол транспортунун ар бир кызматкеринин жана тармак ээлеринин негизги милдеттеринин бири болуп эсептелет, ал эми жол боюндагы вагондордун бузулушу Республиканын эл чарбасына жана ташуу процессине зыян келтирүүчү мамлекеттик тартипти одоно бузуу болуп саналат.

439. Улуттук ташуучу темир жолго кирме жолдордун абалын, кыймылдуу курамдын сакталышын, ушул эрежелердин сакталышын жана темир жол чарбасынын талаптагыдай сакталышын, кыймылдын коопсуздугун жана өрткө каршы жана экологиялык ченемдердин сакталышын текшерүүнү жүзөгө ашырат.

440. Темир жол кирме жолундагы кыймыл коопсуздугунун абалын текшерүү укугу улуттук ташуучуга берилет (төмөнкү кызматкерлердин атынан бекеттин башчысы, поезддердин кыймылынын коопсуздугу боюнча ревизор, жол чебери, ал жок учурда жол бригадири). Текшерүүлөр айына 1 жолудан кем эмес комиссиялык түрдө тармак ээсинин катышуусунда актыда сын-пикирлерди тариздөө менен жүргүзүлөт.

441. Жол кыймылынын коопсуздугуна коркунуч келтирген бузуктар табылганда поезддердин кыймылы үчүн темир жол кирме жолу жабылат, табылган бузуктар оңдолгонго чейин вагондорду берүү токтотулат.

442. Мүчүлүштүктөрдү оңдогондон кийин, тармактын ээси бекеттин башчысына жазуу жүзүндө отчет берет, ал комиссиялык текшерүүнү кайра жүргүзөт.

443. Жүктөлгөн жана бош вагондорду/контейнерлерди темир жол кирме жолуна берүүнүн алдында аларга техникалык кароо жүргүзүлөт жана эскертме түзүлөт.

444. Вагондорду/контейнерлерди жабык вагондордун эшиктери жок жана жабылбаган, платформалардын капталдары алынып салынган, түшүрүүчү люктары ачык, жарым вагондордун эшиктеринин каптал жапкычтары; цистерналардын, хопперлердин, дан ташуучучулардын, цемент ташуучулардын жогорку жана төмөнкү люктарынын капкактары ачык, жүктөн тазаланбаган, реквизиттери бузулган же транспорттук абалга келтирилбеген вагондорду кирме жолдон кабыл алууга тыюу салынат.

445. Вагондорду түшүрүү жана жүктөө үчүн кирме жолдорунда вагондордун/контейнерлердин бүтүндүгүн бузуучу жүктөө-түшүрүү механизмдерин колдонууга тыюу салынат.

446. Вагондор жана алардын тетиктери бузулган (жоголгон) ар бир учурга жалпы формадагы акт жана ВУ-25 формасындагы акт түзүлөт. Акт документ болуп саналат, анын негизинде улуттук ташуучу Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 117-беренесин колдонот.

§ 10. Жеке жана юридикалык жактарга таандык, сегиз орундуу номерлөөсү бар жеке (өздүк) жүк вагондорун курсирлөөгө жана эсепке алууга карата негизги талаптар

447. Темир жолдор боюнча жүктөрдү ташуу үчүн көрсөтүлүүчү жеке вагондор сегиз орундуу номерди бөлүп берүү жана курсирлөө регионун белгилөө үчүн маалыматтык-технологиялык борбордо (МТБ) катталууга тийиш.

Жеке (өздүк) вагондорго “5” номери коюлат, ошондой эле инвентарлык парктагы вагондор үчүн каралган номерлерге ылайык нумерацияланат (жабык вагондор - “2”, платформа - “4”, жарым вагон - “6”, цистерна - “7”, башкалар – “9” ж.б)

448. Темир жолдор боюнча курсирлөө үчүн көрсөтүлүүчү жеке вагондор конструкциясы, кызмат мөөнөтү, ремонттун пландуу түрлөрүн жүргүзүү мезгили жана техникалык абалы боюнча инвентардык парктын темир жол кыймылдуу курамына (вагондоруна) коюлуучу бардык талаптарды канааттандырууга жана техникалык паспортуна ээ болууга тийиш.

449. Темир жолдор боюнча курсирлөөгө жеке (ижарага алынган) вагондорго табышмаларды улуттук ташуучунун жетекчилиги арыз катталган учурдан тартып 10 күндүн ичинде карайт.

450. Мындай вагондорду номерлештирүү ыйгарылгандан кийин, жолдун чегинде жүрүүгө улуттук ташуучу тарабынан уруксат берилет.

451. Өздүк жүк вагондорун кайра каттоо беш жылда бир жолу жүргүзүлөт.

452. Кайра каттоонун натыйжасында түзүлгөн вагондордун автоматташтырылган базасы вагондорду темир жол транспортунун тармагына чыгаруу жана кошумча жазуу жүзүндөгү ырастоосуз жүктөөнү, түшүрүүнү жана мамлекеттер аралык өткөрүп берүүнү камсыз кылуу үчүн негиз болуп саналат.

13 Бөлүм. Актыларды түзүү эрежелери

§ 1. Коммерциялык акт (ушул Эрежелерге 23-тиркеме)

453. Коммерциялык акт төмөнкү жагдайларды тастыктоо үчүн түзүлөт:

1) ташуу документинде көрсөтүлгөн жүктүн аталышынын, массасынын, орундарынын санынын дал келбестиги;

2) жүктүн бузулушу (зыян келтирилиши);

3) ташуу документтери жок жүктөрдү, ошондой эле жүксүз ташуу документтерин табуу;

4) уурдалган жүктү улуттук ташуучуга кайтарып берүү;

5) улуттук ташуучу тарабынан жүк алуучунун талабы боюнча жүктү берүү жөнүндө документтер таризделгенден кийин 24 сааттын ичинде темир жолго келүүчү жолго жүк берилбесе;

6) жүктү сатууга өткөрүп берүү.

454. Коммерциялык акт түзүлөт:

1) жалпы пайдалануудагы жерлерде жүктөрдү түшүрүүдө - жүктү жүк алуучуга түшүрүү, берүү күнү;

2) жалпы пайдаланылбаган жерлерде жүктөрдү түшүрүүдө - жүк түшүрүлгөн күнү, мында жүктөрдү текшерүү аларды түшүрүү процессинде же түздөн-түз жүк түшүрүлгөндөн кийин жүргүзүлүүгө тийиш. 455. Коммерциялык актыдагы маалыматтар ташуу документтеринин, вагондук жана товардык таразалардагы жүктөрдүн ашыкча салмакты жазуу китептеринин жана жүктөрдү салыштыруу жүргүзүлгөн башка документтердин негизинде көрсөтүлөт.

456. Коштомо кагаз баруучу бекет тарабынан коммерциялык актыны түзгөндүгү жөнүндө белги болгон, ал эми жүк менен келген ташуу документтеринде ал жок болгон учурда, коммерциялык акт баруучу бекетте жүктү берүүнүн жыйынтыгы боюнча түзүлөт.

Эгер баруучу бекетте ошол жакка баруучу бекетте түзүлгөн коммерциялык актынын маалыматтары менен баруучу бекетте жүктүн иш жүзүндө бар экендиги жана абалынын ортосунда айырма табылбаса, анда баруучу бекет жаңы коммерциялык актыны түзбөстөн, баруучу бекеттин коммерциялык актысынын 19-бөлүмүндө төмөнкүдөй мазмундагы белгини коюуга милдеттүү: "Берилген жүктү текшерүүдө "__"_____, бул актыга каршы эч кандай айырма болгон жок". Мындай белги бекеттин календардык штемпели жана жүк алуучунун, бекеттин башчысынын (башчысынын орун басарынын), жүк районунун башчысынын, кампа башчысынын милдеттерин бөлүштүрүүгө жараша жана кабыл алуучунун жана өткөрүүчүнүн колдору менен күбөлөндүрүлөт. Коммерциялык акт түзүлгөн бекеттин штаттык ыраттамасында саналып өткөн адамдардын бири жок болгон учурда жүктөрдү текшерүүгө жана коммерциялык актыга кол коюуга бекеттин башка кызматкерлери тартылышы мүмкүн. Бул учурда коммерциялык актыда "Штаттык ырааттамада _кызмат орду жок" деп жазылат.

Баруучу бекетте түзүлгөн коммерциялык актыда болгон маалыматтар жана баруучу бекет тарабынан жүктү текшерүү маалыматтары дал келбеген учурда коммерциялык акт түзүлөт. Ошол эле учурда, жүк кабыл алуучуга баруучу бекетте баруучу бекеттер тарабынан түзүлгөн коммерциялык актылар берилбейт.

Жүктү алуучуга коштоочу бекетте түзүлгөн коммерциялык акт берилген учурда анын көчүрмөсү баруучу бекеттин иш кагаздарында сакталат.

457. Жүк түшүрүлгөн күнү жүктү таразага тартууга катышпаган кабыл алуучу жана өткөрүүчү тарабынан вагондун идишин текшерген учурда коммерциялык актынын 15-бөлүмүндө жүктү таразага тартууга жана вагондун идишин текшерүүгө катышкан кабыл алуучу жана өткөрүүчүнүн фамилиялары көрсөтүлөт. Коммерциялык актыга вагондун идишин текшерген кабыл алуучу жана өткөрүүчү кол коет.

458. Коммерциялык акт бузулган жүктөрдү ташууга түзүлгөн коммерциялык актыларды эсепке алуу китебинде катталат. Коммерциялык актыларды эсепке алуу китебинин катар каттоо номери коммерциялык актыга көчүрүлөт жана ушул актынын типографиялык номери менен көрсөтүлөт, андан кийин жүк алуучуга анын талабы боюнча берилет.

§ 2. Коммерциялык актыны тариздөө тартиби

459. Коммерциялык акт төмөнкү маалыматтарды камтууга тийиш:

1) Коммерциялык актыны түзүү үчүн негиз болуп саналган жагдайлар иш жүзүндө белгиленген күндү, бекеттин аталышын жана коммерциялык акт түзүлүп жаткан темир жолдун кыскартылган аталышын, коммерциялык актыны түзгөн ташуучунун аталышын;

2) жөнөтүүчүнүн, алуучунун, жөнөтүүчү бекеттин, баруучу бекеттин аталышын, ошондой эле жүктүн аталышын, орундардын санын, таңгактын түрүн, жүктүн салмагы кг менен, жүктүн ким тарабынан салынгандыгы жөнүндө маалыматтар, жөнөтүүчүнүн номери, вагондун номери, ИТБ, АТК, вагондун жүк көтөрүмдүүлүгү жана коштомо кагазга ылайык ташуу келишимин түзүү күнүн;

3) коммерциялык акт түзгөн бекетке жүктүн келген күнүн, поезддин номерин;

4) вагондо, ИТБда, АТКда болгон пломбалардын санын жана белгилерин;

5) жүктү текшерүүнүн натыйжаларын; экспертиза актысынын номерин жана ал түзүлгөн күндү (эгерде мындай акт түзүлгөн болсо);

6) коммерциялык актыга тиркелген документтердин аталышын жана санын, тиркелген пломбалардын санын жана белгилерин.

460. Коммерциялык актыга улуттук ташуучунун өкүлдөрү жана жүктү текшерүүгө катышкан болсо, жүктү алуучунун өкүлү кол коет.

461. Коммерциялык акт ар бир жөнөтүүгө өзүнчө түзүлөт.

Бир эле аталыштагы жүк менен бир нече жөнөтүүлөрдү бир жөнөтүүчүдөн бир жөнөтүү бекетинен бир алуучунун дарегине бир баруучу бекетке ташууда, эгерде коммерциялык актыны түзүү үчүн негиз болгон жагдайлар бирдей мүнөздө болсо, баруучу бекетте бир нече жөнөтүүгө бир коммерциялык актыны түзүүгө жол берилет.

462. Эгерде жүктүн салмагын текшерүүдө коштомо кагазда көрсөтүлгөн маалыматтарга жүктүн салмагынын ылайык эместиги аныкталса, коммерциялык акт жүктүн массасынын азайышы же көбөйүшү ченемден ашкан учурда гана түзүлөт.

Ташууда өзүнүн табигый касиеттеринин натыйжасында салмагы азаюуга дуушар болгон жүктөргө карата ташуучу жүк менен басып өткөн аралыкка карабастан, пайыз менен көрсөтүлгөн төмөнкү ченемдерден ашкан кем чыгуулардын бөлүгү үчүн гана жоопкерчилик тартат:

1) суюк же чийки (нымдуу) абалда ташууга берилген жүктөрдүн массасынын эки пайызы;

2) кургак жүктүн массасынын бир пайызы.

Үйүү, төгүү же куюу менен ташылган жүктөр үчүн, эгер алар жолдо ашыкча жүктөлсө, көрсөтүлгөн ченемдер ар бир ашыкча жүктөө үчүн 0,3%га жогорулайт.

463. Өзүнүн табигый касиеттеринин натыйжасында ташууда салмагы кемүүгө жатпаган жүктөргө карата ташуучу жүк менен басып өткөн аралыкка карабастан, кем чыгуунун жүктүн салмагынын 0,2%нан ашкан бөлүгү үчүн гана жоопкерчилик тартат.

464. Эгерде бир коштомо кагаз боюнча жүктүн бир нече орду ташылса, анда анын массасы коштомо кагазда өзүнчө көрсөтүлгөн же башка ыкма менен белгилениши мүмкүн болгон ар бир орун үчүн кемүү эсептелет.

465. Жүктүн жоголгондугу же жүктүн бир нече орду жетпей калгандыгы үчүн ордун толтурууну эсептөөдө ушул Эреженин 461 жана 462-беренелеринде белгиленген ченемдерди жоготулган жүккө же жетишпеген орунга эсептен чыгаруу жүргүзүлбөйт.

466. Коммерциялык актыны түзүүдө ташуучу коштомо кагаздын “Коммерциялык акт” графасында коммерциялык актынын түзүлгөн күндү жана номерин, бекеттин аталышын жана ал түзүлгөн темир жолдун кыскартылган аталышын көрсөтүп, ташуучунун штемпелинин оттискасын коет.

467. Коммерциялык актынын бланкынын формасы ушул Эрежелердин 23-тиркемесинде келтирилген.

468. Коммерциялык актынын бланкы ЭЖТКнын “Коштомо кагаз” ушул Эрежелердин 4-бөлүмүнүн жоболорун колдонуу менен ТЖКУ жумушчу тилдеринин биринде басылат жана аны толтуруу жүргүзүлөт.

Коммерциялык актынын бланкында, ошондой эле коммерциялык актынын бардык же айрым графаларын толтурууда башка тилге котормосу болушу мүмкүн.

Коммерциялык актыны толтуруу улуттук тилде ТЖКУ жумушчу тилдеринин бирине которуу менен ушул Эрежелердин “Коштомо кагаз” 12-беренесинин жоболорун колдонуу менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

469. Эгерде коммерциялык актынын бланкы өзүнчө барактарга басылса, актынын ар бир барагы номерленет, кол коюлат, коммерциялык актыны түзүүчү бекетте ташуучунун календардык штемпели менен күбөлөндүрүлөт, ар бир барактын жогору жагында коммерциялык актынын номери көрсөтүлөт. Коммерциялык актынын бардык барактары ал түзүлгөндөн кийин бекитилет.

470. Коммерциялык актынын тиешелүү графаларында маалыматтарды жазуу үчүн орун жетишсиз болгон учурда ташуучу бул маалыматтарды коммерциялык актыга бекитилген жана анын курамдык бөлүгү болуп калган ар бир графа боюнча өзүнчө кошумча баракка киргизет. Кошумча барактар коммерциялык акт менен бирдей өлчөмдө болушу керек. Коммерциялык актынын тиешелүү графаларында “Маалыматтарды кошумча барактан караңыз” деген белги коюлат.

471. Кошумча барактын жогорку бөлүгүндө коммерциялык актынын номери көрсөтүлөт, бардык кошумча барактарга коммерциялык актыга кол койгон адамдар кол коюшат, ташуучунун календардык штемпелинин оттискасы коюлат.

472. Коммерциялык актыга жүк жөнөтүүчүнүн же улуттук ташуучунун мындай сакталбагандыгынын же күнөөлүүлүгүнүн себептери жөнүндө кандайдыр бир божомолдорду жана тыянактарды киргизүүгө жол берилбейт. Коммерциялык актынын бланкында камтылган суроолорго так жооп берилет.

473. Зарыл маалыматтарды кайталоонун ордуна сызыкчаларды, кайталоо белгилерин коюуга жол берилбейт:

474. Коммерциялык актыда жүктөрдү туура эмес жүктөөдө, жайгаштырууда же бекитүүдө мындай бузуулардын кайсынысына жол берилгени көрсөтүлөт.

475. Тез бузулуучу жүктөрдүн бузулушуна карата коммерциялык акт түзүүдө коммерциялык актыга экспертиза актысы, температура журналынан көчүрмө тиркелет.

476. Коммерциялык актыга жүк алуучу, эгерде ал жүктөрдү текшерүүгө катышса жана тизмеси ушул Эрежелер менен белгиленген улуттук ташуучунун кызматкерлери кол коюшат.

477. Анык эмес маалыматты камтыган коммерциялык актыны түзгөн же кол койгон адамдар Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарында белгиленген жоопкерчиликти тартышат.

478. Коммерциялык актынын бир нускасы алуучуга берилет.

§ 3. Коммерциялык актыларды жөнөтүүнүн тартиби

479. Акт материалын улуттук ташуучунун темир жол бекеттеринен жөнөтүү акт материалын жөнөтүү жөнүндө талап менен улуттук ташуучунун телеграммасы боюнча гана жүргүзүлөт.

480. Улуттук ташуучунун бардык бекеттеринен актылык материал салынган пакеттер буйрутма бандероль (кат) менен почта байланышы аркылуу же темир жол корреспонденциясы аркылуу жөнөтүлөт.

481. Корреспонденцияны тапшыруу китебинде бандероль (пакет) жөнөтүлгөн күнүн, бандеролдун (пакеттин) номерин көрсөтүү менен катталат. Бандеролдун (пакеттин) номери болуп корреспонденцияны өткөрүү китебиндеги катар номер эсептелет.

482. Аламедин, Бишкек-1 жана Бишкек-2 бекеттеринен акт материалдары колго берилет.

§ 4. Жалпы формадагы акт (ушул Эрежелердин 24-тиркемеси)

483. Жалпы формадагы актылар бекеттер тарабынан төмөнкү жагдайларды тастыктоо үчүн түзүлөт:

1) жүк жөнөтүүчү тарабынан ташуу документине тиркелген (ЭЖТК коштомо кагазы) жана ЭЖТК коштомо кагазынын тиешелүү графасында көрсөтүлгөн документтердин жоголушу;

2) ЭЖТК коштомо кагазынын айрым барактарынын, вагондордун/контейнерлердин тизмесинин жоголушу;

3) жүк алуучуга, темир жол жүрүүчү жолдун ээсине (пайдалануучусуна) көз каранды себептер боюнча вагондорду, контейнерлерди жол берилген жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашыкча жүктөгөн учурларда, аларды түшүрүүгө берүүнү күтүү менен дайындалган бекетте вагондордун кармалышы;

4) жүк алуучуга, темир жол жүрүүчү жолдун ээсине (пайдалануучусуна) көз каранды себептер боюнча бекеттин туташууга жол бербегендигинен улам кошулуу бекеттеринде жүктөлгөн вагондордун кармалышы жана кошулуу бекеттеринде вагондордун топтолушунун техникалык мүмкүнчүлүктөрүнүн жоктугу;

5) жүк жөнөтүүчүгө көз каранды себептер боюнча жүктөрдү ташууга кабыл алынган табыштамага ылайык жүк жөнөтүүчүгө бош вагондорду берүүнүн кечиктирилиши;

6) жүк алуучу, жүк жөнөтүүчү өзүнө таандык же ижарага алынган өз вагондорун, контейнерлерин кабыл алууну кечеңдетиши;

7) жүк алуучунун каражаттары менен түшүрүлгөндөн кийин вагондорду, контейнерлерди жүктүн калдыктарынан жана таштандылардан тазалабоо (куюу пункттарында же жууп-буулап тазалоочу бекеттерде мурдагы жүктүн калдыктары бар цистерналар жана бункердик жарым вагондор табылган учурлардан тышкары);

8) цистерналардын жана бункердик жарым вагондордун сыртын куюп, агызгандан кийин тазалабоо; жолдон чыгарылбаган вагондорду, контейнерлерди жүк жөнөтүүчүнүн каражаттары менен жүктөө үчүн темир жол менен берүү;

9) вагондо / контейнерде БПТ жоктугу (эгерде коштомо кагазда жана вагон барагында алардын бар экендиги жөнүндө белги бар болсо), БПТ бузулушу же алмаштырылышы (эгерде мында күбөлүгүндө коммерциялык актылар түзүлүүчү жагдайлар жок болсо), бара жаткан жолдо же баруучу бекетте вагондордо, контейнерлерде атайлап бузулган белгилери жок так эмес маалымат менен БПТ табуу (эгерде окулган маалымат коштомо кагаздагы жана вагон барагындагы маалыматтарга дал келсе), вагондордо/контейнерлерде атайылап бузулуу белгилери жок БПТ табуу жана алардагы маалыматтар коштомо кагаздагы жана вагон барагындагы маалыматтарга дал келбесе;

10) жүк ташуучу тарабынан жүктөрдү жеткирүү мөөнөттөрүн эсептөө пунктунда көрсөтүлгөн учурларда жол жүрүү жолунда жүктүн кечиктирилиши;

11) жолдо бара жаткан вагондордун/контейнерлердин кыймылынын коопсуздугуна жана ташылып жаткан жүктөрдүн сакталышына коркунуч келтирген коммерциялык бузуктары бар экендиги, вагондун/контейнердин бузулгандыгы аныкталса;

12) жеке, юридикалык жактардын менчиктин бардык түрүндөгү вагондорду/контейнерлерди өз эркинче пайдалануусу;

13) жүк алуучу жүктөрдү ташуу үчүн акы төлөөдөн жана улуттук ташуучуга тиешелүү башка төлөмдөрдөн баш тарткан учурда жүктөрдү берүүнү кечеңдетүү (Кыргыз Республикасынын Темир жол Уставынын 41-беренесине ылайык;

14) улуттук ташуучуга таандык локомотивдин белгиленген тартипте ачылбаган, коммерциялык операцияларды жүргүзүү жолу менен ишке ашырылбаган өткөөлдөрдө, өзүнчө пункттарда (разъезддер, блокпосттор, өтүп кетүүчү пункттар) жүктөө, түшүрүү боюнча операциялар аякташын күтүү менен токтоп турушу;

15) жүк жөнөтүүчүнүн, жүк алуучунун, башка уюмдардын вагондун бузулгандыгы жөнүндө актыга, контейнердин бузулгандыгы жөнүндө актыга, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесине, ташууга табыштаманын аткарылышынын эсептик карточкасын берүү жана вагондорду жолдон чыгаруу ведомостуна жана улуттук ташуучунун иш технологиясында каралган башка документтерге кол коюудан баш тартуусу же четтөөсү;

16) бош вагондо бара жаткан жолдо бөтөн предметтердин табылышы.

Көрсөтүлгөн документтерге мындай учурларда кол коюу каралган жерде анын номерин жана түзүлгөн күнүн көрсөтүү менен жалпы формадагы актыны түзүү жөнүндө белги коюлат, ага бекеттин кызматкери кол коет жана саптык штемпель менен күбөлөндүрүлөт.

484. Жалпы формадагы актылар бекеттер тарабынан төмөнкүдөй санда түзүлөт:

1) коммерциялык жараксыздыктарга жана башка учурларда 2 нускада;

2) өндүрүп алуу үчүн төлөмдөрдү түзүүдө - 3 нускада;

3) жалпы формадагы актыларды электрондук форматта түзүүгө болот.

Жалпы формадагы актынын ар бир нускасына “т.ж. бекети” графасына актыны түзгөн бекеттин саптык штемпели коюлат.

485. Жалпы формадагы акт жөнөтүүчү же баруучу бекеттерде түзүлөт:

1) эгерде жалпы формадагы акт боюнча улуттук ташуучунун же жеке жактын, юридикалык жактын жоопкерчилиги каралса, анда жалпы формадагы актынын биринчи нускасы айып, жыйым жана/же башка төлөмдөрдү өндүрүү жүргүзүлгөн документке тиркелет, экинчи нускасы — жеке, юридикалык жакка (талап боюнча) берилет, үчүнчү нускасы - аны түзгөн бекеттин иш-кагаздарында калат;

2) жалпы формадагы актыны түзүүдө жеке жана юридикалык жактар вагондун/контейнердин бузулгандыгы жөнүндө актыга, кабыл алуу жана өткөрүү эскертмесине, ташуулардын планын аткарууларды эсептик карточкасына кол коюудан баш тарткан же качкан учурда, жалпы формадагы акт аталган кол коюлбаган эки тараптуу документтердин экинчи нускасы менен бирге буйрутма кат менен жеке, юридикалык жактын дарегине жиберилет. Катты жөнөтүүгө почта дүмүрчөгү каттын көчүрмөсү жана кол коюлбаган документтин биринчи нускасы жана жалпы формадагы акты менен бирге аны түзгөн бекеттин иш кагаздарында сакталат.

486. Жалпы формадагы акт баруучу бекеттерде түзүлөт:

1) жүктөрдүн кыймылынын коопсуздугуна же сакталышына коркунуч келтирген коммерциялык бузуктары бар жүктөлгөн вагондор, контейнерлер табылганда, автотрактордук техниканын уурдалышынын, кем чыгышынын жана бузулгандыгынын белгилери табылганда. Жалпы формадагы актынын биринчи нускасы ташуу документине тиркелет, экинчиси - аны түзгөн бекеттин иш кагаздарында сактоого калтырылат. Коммерциялык акт түзүлгөн учурда ага жалпы формадагы актынын көчүрмөсү тиркелет;

2) вагондун бузулушуна себеп болгон жүктүн бекитилишиндеги эреже бузуулар табылганда, эгерде жүктү бекитүүнүн бузулушу анын бузулушуна (зыянга) алып келбесе. Жалпы формадагы актынын биринчи нускасы ташуу документине тиркелет, экинчиси - аны түзгөн бекеттин иш кагаздарында сактоого калтырылат. Бул формадагы актынын көчүрмөсү вагонду оңдоону жүзөгө ашыруучу вагон чарбасына жиберилет;

3) уурдалган белгилери бар жүктөлгөн вагондор, контейнерлер табылганда. Жалпы формадагы актынын биринчи нускасы ташуу документине тиркелет, экинчиси - аны түзгөн бекеттин иш кагаздарында сактоого калтырылат. Жалпы формадагы актынын көчүрмөсү табылган жердеги ички иштер органдарына жиберилет.

Эгерде жалпы формадагы акт жүктөрдү жеткирүү мөөнөтүн узартууну талап кылган жагдайларда жолдо бараткан жүктөр кармалган учурда түзүлсө, анда актыда вагондордун, контейнерлердин кармалышынын себеби жана убактысы көрсөтүлөт.

Жол жүрүп бара жаткан бекеттерде жүк ташуучунун жүктөрдү жеткирүү мөөнөттөрүн эсептөө эрежелеринде көрсөтүлгөн учурларда жалпы формадагы акт эки нускада түзүлөт. Мында жалпы формадагы актынын биринчи нускасы ташуу документине тиркелет, бул жөнүндө коштомо кагаздын арткы бетине “Ташуучунун белгилери” графасына белги коюлат, ал бекеттин кызматкеринин колу жана бекеттин саптык штемпели менен күбөлөндүрүлөт, экинчи нускасы - аны түзгөн бекеттин иш кагаздарында сактоого калат.

487. Жалпы формадагы актыда аны түзүү үчүн негиз болгон жагдайлар баяндалууга тийиш. Эгерде жүк жөнөтүүчү менен келишим боюнча улуттук ташуучу тарабынан жүк жөнөтүүчүнүн каражаттары менен жүктөө үчүн тазаланбаган бош вагондорду, люктары, эшиктери ачык, жүктөрдү бекитүү үчүн шаймандары алынбаган контейнерлерди берүү каралса, анда мындай вагондорду, контейнерлерди бекетке жүктөө үчүн берген учурда жалпы формадагы акт түзүлөт. Жалпы формадагы актыда вагондор, контейнерлер жүк жөнөтүүчүнүн макулдугу менен жүктөөгө берилгендиги көрсөтүлөт, вагондордун, контейнерлердин номерлери көрсөтүлөт.

488. Бара жаткан жолдогу бекеттерде кыймылдын коопсуздугуна жана ташылып жаткан жүктүн сакталышына коркунуч туудурган коммерциялык бузуктары бар вагондор, контейнерлер табылган учурда жалпы форма актысын түзүүдө актыда төмөнкүлөр көрсөтүлөт: табылган бузуктар, жүктү текшерүүнүн жыйынтыгы, вагондун кузовунун, контейнердин, БПТ, бурамалардын, эшиктердеги жана люктардагы бекиткичтердин абалы, ошондой эле вагондун жүктөлүшүнүн толуктугун, жүктүн бир түрдүүлүгүн, эшиктер ортосундагы мейкиндиктеги катарлардын санын жана вагон, контейнер комиссиялык текшерүүгө жибериле турган башка жагдайларды көрсөтүү менен жүктүн жүктөлүшүнүн абалы. Эгерде жүк үйүү менен жүктөлсө жана катарларды эсептөө мүмкүн болбосо, жүктүн эшик аралык мейкиндикте жайгашуусу жүктөөнүн бирдейлиги, жүк орундарынын номери, таңгактын өзгөчө белгилери боюнча сүрөттөлөт.

489. Автотрактордук техниканы ташууда жалпы форма актысын түзүүдө техниканын бузулгандыгы, тетиктердин жана түйүндөрдүн жетишпегендиги, ал эми запастык бөлүктөрү жана шаймандары бар айрым орундар бузулганда, эгерде тизме жок болсо, алардын иш жүзүндө бар экендиги көрсөтүлөт. Уурдоонун белгилери бар болсо, алар так жайгашкан жерин, жүктү алып кетүүнүн өлчөмдөрүн, жүк орундарынын таңгагынын бузулушун жана башка жагдайларды көрсөтүү менен толук сүрөттөлөт. Жалпы формадагы актыда ошондой эле жүктү алуу мүмкүнчүлүгүн жоюу ыкмасы, вагонго, контейнерге, автотрактордук техникага коюлган БПТ жөнүндө маалыматтар көрсөтүлөт.

Эгерде вагон бекетке жалпы формадагы акт менен таризделген коммерциялык бузуктук менен келип түшсө жана вагондун (жүктүн) абалы актыдагы сүрөттөмө менен салыштырмалуу өзгөрбөсө, жалпы формадагы коштоочу акты ГУ-98 формасындагы китепке жана бекеттерде каралган башка китептерге жазылат, дайындалган бекеттин жалпы формасынын актысы кайрадан түзүлбөйт.

490. Жаза-чарасы үчүн негиз болгон жагдайларды күбөлөндүрүү үчүн түзүлгөн жалпы формадагы актыда:

1) ташуучуга таандык вагондорду, контейнерлерди пайдалангандыгы үчүн акы төлөө - вагондордун, контейнерлердин алардын номерлерин көрсөтүү менен кармалышынын себеби, кечиктирүүнүн башталышынын жана аякташынын убактысы, вагондордун, контейнерлердин кармалышынын иш жүзүндөгү убактысы көрсөтүлөт;

2) ведомстволук күзөт кайтарган улуттук ташуучунун жөнөтүү (дайындоо) бекетинде жүк жөнөтүүчүнүн, жүк алуучунун күнөөсү боюнча кармалган акысы - кармалган вагондордун, контейнерлердин саны жана алардын кармалган убактысы көрсөтүлөт.

491. Жалпы формадагы актыга аны түзүү үчүн негиз болгон жагдайларды күбөлөндүрүүгө катышкан экиден кем эмес адам кол коюуга тийиш. Мындан тышкары, улуттук ташуучунун ведомстволук күзөтүнүн же жөнөтүүчүнүн узатуучусунун коштоосунда жүк ташууда жалпы формадагы актыга жүктү коштоп жүргөн адам да кол коет.

Жалпы формадагы актыда көрсөтүлгөн адамдар актыга кол коюуга тийиш жана анын мазмуну менен макул болбогон учурда өз пикирин баяндоого укуктуу. Жалпы формадагы актыга жүк жөнөтүүчүнүн, жүк алуучунун өкүлү кол коюудан баш тарткан же качкан учурда жалпы формадагы актыга кол коюлат, аны түзүүгө катышкан адамдар кол коет жана анда жалпы формадагы актыны жүк жөнөтүүчүнүн, жүк алуучунун, башка уюмдун өкүлүнө кол коюуга көрсөткөндүгү жана ал бул актыга кол коюудан баш тарткандыгы же андан качкандыгы жөнүндө кошумча белги коюлат. Бул белги актыны түзүүгө катышкан адамдардын колтамгалары менен экинчи жолу күбөлөндүрүлөт.

§ 5. Вагондун, контейнердин техникалык абалы жөнүндө акт

492. Вагондун, контейнердин техникалык бузуктугунун себеби боюнча жүктүн агып кетүүсү, бузулушу же чөгүп кетүүсү аныкталган учурда, коммерциялык акттан тышкары, вагондун, контейнердин техникалык абалы жөнүндө акт түзүлөт (ушул Эрежелердин 3-тиркемеси).

Вагондун, контейнердин техникалык абалы жөнүндө акт эки нускада түзүлөт. Вагондун, контейнердин техникалык абалы жөнүндө актынын биринчи нускасы коммерциялык актынын биринчи нускасына тиркелет, экинчиси аны түзгөн бекеттин иш кагаздарында калат.

Вагондун, контейнердин техникалык абалы жөнүндө акт, эреже катары, вагондун, контейнердин бузуктугу табылган күнү жана коммерциялык акт түзүлгөн күндөн кечиктирилбестен түзүлүүгө тийиш.

Актыда вагондун, контейнердин техникалык абалы жөнүндө вагондун, контейнердин бузук болушунун себептерин көрсөтүүдө сөзсүз түрдө бузуктун мүнөзү жана анын келип чыгышы көрсөтүлөт.

493. Вагондун жана контейнердин техникалык абалы жөнүндө актыга вагонду кароого катышкан кызматкерлер кол коюшу керек: вагон чарбасынан — вагон депосунун чебери же анын тапшырмасы боюнча вагондорду кароочу, бекеттин атынан — бекеттин башчысынын (башчысынын орун басарынын) тапшырмасы боюнча бекеттин кызматкери.

§ 6. Чек аралык, бажылык, санитардык, фитопатологиялык жана контролдун жана текшерүүлөрдүн башка түрлөрүн жүргүзүү үчүн вагонду, контейнерди, автомобилди, тракторду же башка өзү жүрүүчү машинаны ачуу актысын түзүү эрежелери (мындан ары — вагонду, контейнерди ачуу актысы ушул Эрежелердин 9-тиркемеси)

494. Бекетте вагонду, контейнерди, ошондой эле автомобилди, тракторду жана башка өзү жүрүүчү машинаны ачканда чек аралык контролду, бажылык текшерип кароону, санитардык, ветеринардык, фитопатологиялык жана контролдун жана текшерүүлөрдүн башка түрлөрүн жүргүзүү үчүн ачык көчмө курамда ташылгандардын вагонун, контейнерин ачуу актысы түзүлөт (ушул Эрежелердин 9-тиркемеси).

495. Вагонду, контейнерди ачуу актысы бекет тарабынан импорттук жүктөрдү ташууда үч нускада, жүктөрдү экспортко ташууда төрт нускада түзүлөт. Вагонду, контейнерди ачуу актысынын бир нускасы вагондон, контейнерден чыгарылган БПТ менен бирге актыны түзгөн бекетте калат, экинчиси - ташуу документине тиркелет жана жүк алуучуга берүү үчүн жүк менен бирге белгиленген бекетке чейин барат, үчүнчүсү - вагонду, контейнерди ачуу жүргүзүлгөн талабы боюнча мамлекеттик органдын өкүлүнө берилет, төртүнчүсү - жүк жөнөтүүчүдөн вагонго, контейнерге, автомобилге, тракторго жана башка өзү жүрүүчү машинага жаңыдан орнотулган БПТ наркын алуу үчүн баруучу бекетке жөнөтүлөт. Вагонду, контейнерди ачуу актысын түзгөн бекет андан тышкары коштомо кагаздын арткы бетинде “Ташуучунун белгилери” графасына же жүктүн аталышы менен жөнөтүлүүчү жол ведомостуна (вагонду, контейнерди ачуу актысынын түзүлгөндүгү жөнүндө белги коюуга) тийиш. Белги актыны түзгөн кызматкердин колу жана бекеттин календардык штемпели менен күбөлөндүрүлөт.

§ 7. Вагондун бузулушу жөнүндө акт

496. Вагондун бузулгандыгы жөнүндө акт вагон бузулган бардык учурларда, анын ичинде: вагондун бекитүүчү-пломбалоочу түзүлүштөрү же БПТ коюу үчүн түзүлүштөр бузулганда түзүлөт. 497. Вагондун бузулгандыгы жөнүндө акт жүк ташуучудан, жүк жөнөтүүчүдөн, жүк алуучудан, башка жеке жана юридикалык жактардан вагонго зыян келтиргендиги жана ташуучуга келтирилген зыян үчүн айып өндүрүп алууга негиз болот. Вагондун бузулгандыгы жөнүндө актыны вагонду кароочу же вагондук депо устасы жүк жөнөтүүчүнүн өкүлүнүн, жүк алуучунун, вагонго зыян келтирген башка жеке жана юридикалык жактардын катышуусунда, ал эми аталган кызматкерлер жок болгон учурда бекеттин башчысынын же улуттук ташуучу тарабынан дайындалган башка кызматкерлер түзөт. Эгерде вагондун бузулушу кагылышуунун же чогулуштун натыйжасында болгон болсо, вагондун бузулгандыгы жөнүндө акт улуттук ташуучунун башкы ревизорунун же вагон чарбасы боюнча ревизордун катышуусу менен түзүлөт.

§ 8. Контейнердин бузулушу жөнүндө акт

498. Контейнердин бузулгандыгы жөнүндө акт контейнер бузулган бардык учурларда, анын ичинде контейнердин бекитүүчү түзүлүштөрү же контейнер капиталдык, пландуу, утурумдук ремонттоого же инвентардан чыгарылууга тийиш болгон БПТ коюу үчүн түзүлүштөр бузулганда түзүлөт

499. Контейнердин бузулгандыгы жөнүндө акт контейнердин бузулгандыгы үчүн күнөөлүү болгон жүк жөнөтүүчүнүн, жүк алуучунун, башка уюмдун өкүлүнүн катышуусунда кабыл алуучу жана өткөрүүчү же жүктөө-түшүрүү жумуштарынын чебери, же болбосо вагондорду кароочу же вагон чарбасынын устасы тарабынан түзүлөт.

500. Контейнердин бузулгандыгы жөнүндө акт ар бир контейнерге өзүнчө түзүлөт. Контейнер ташуучу тарабынан бузулган учурда, контейнердин бузулгандыгы жөнүндө акт үч нускада түзүлөт. Контейнердин бузулгандыгы жөнүндө актынын биринчи нускасы контейнерди бузууга күнөөлүү уюмга жиберилүүчү эсепке тиркелет. Экинчи нускасы - жүктөө-түшүрүү иштерин жүргүзгөн бекеттердин, вагон чарбаларынын же акт түзүлгөн жери боюнча бекеттин иш кагаздарында сакталат. Үчүнчү нускасы - бузук контейнерди оңдоого билдирүү менен контейнерди оңдоо иштерин жүргүзгөн жүктөө-түшүрүү бекетинин же вагон чарбасынын дарегине жөнөтүлөт. Жүк жөнөтүүчүлөргө, жүк алуучуларга, башка уюмдарга таандык контейнер бузулган учурда контейнердин бузулгандыгы жөнүндө актынын кошумча төртүнчү нускасы түзүлөт, ал жүк жөнөтүүчүгө, жүк алуучуга, башка уюмга алардын талабы боюнча берилет.

Контейнердин бузулгандыгы жөнүндө актыга контейнердин бузулушунун себептери жана тизмеси, иштин көлөмү жана зарыл оңдоонун түрү, ошондой эле контейнердин бузулган бөлүктөрүнүн жана калыбына келтирилишинин наркы көрсөтүлөт.

§ 9. Экспертиза актысы

501. Экспертизанын актысы экспертиза жүргүзүлгөн күнү жүктүн кем чыгышынын, бузулушунун же бузулушунун себептерин жана келтирилген зыяндын өлчөмүн аныктоо үчүн ушул Эрежелердин 10-бөлүмүнүн 2-параграфында жүктөрдү берүү эрежелеринде каралган тартипте түзүлөт.

502. Экспертиза актысына эксперт, ошондой эле улуттук ташуучунун демилгеси боюнча же жүк алуучунун талабы боюнча экспертиза жүргүзүүгө тартылган башка адистер; эгерде анын дарегине келген жүктү экспертизалоого катышкан болсо, бекеттин башчысы жана жүктү алуучунун өкүлү кол коет.

Жүргүзүлгөн экспертиза жөнүндө коммерциялык актыга 16-бөлүмдө белги коюлат.

1ден баштап - 27 чейин тиркемелер Жүк ташуунун ушул эрежелеринин

ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

(Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигинде кагаз түрүндөгү 1-27 тиркемелери)