1-БӨЛҮМ. АЙМАКТЫН ЖАЛПЫ МҮНӨЗДӨМӨЛӨРҮ

Географиялык абал

Бургөндү-Достук айыл аймагы Жалал-Абад облусунун чыгыш тарабындагы Ноокен районунда айыл жергесинде жайгашкан. Аймак чыгыштан Майлуу-Суу шаары менен, батыштан Өзбек Республикасынын Уч-Коргон району менен, түндүктөн Таш-Көмүр шаары менен, түштүктөн Момбеков айыл аймагы менен чектешет. Айылдык аймактын борбору – Жаңы-Арык айылы.

Облустук борбордон алыстыгы 110 км. Борбордон алыстыгы 500 км.

Айыл аймагы 2024 - жылы. 20-март күнү уюштурулган.

Андан кийин жумушчу топтун каалоосу боюнча дагы мүнөздөмөлөрдү кошууга болот, бирок эки абзацтан ашпашы керек.

Жалпы аянты (Га)

43000 га

Ландшафт жана жаратылыш шарттары

Негизинен тоолуу аймак, деңиз деңгээлинен 1200 метр бийиктикте жайгашкан. Кескин континенттик климат айыл чарбасынын өнүгүшүнө олуттуу таасирин тийгизет. Кыш мезгили 3 айга созулат, минималдуу төмөнкү температура -20 ^оС жетиши мүмкүн. Жай мезгилинде температура +41 ^оС чейин жетиши мүмкүн. Жайында орточо температура +35 ^оС, кышында -10^оС

АА калкы (адам),

анын ичинде:

5688 кожолук, 35529 адам, анын ичинен аялдардын саны 18830 адам  

айыл .Бургөнду-Достук (АА борбору)

Жаңы-Арык айылы

Айылдардын аталышы

Кожолуктун саны

Калктын саны

1)    Шамалды-Сай айылы

928

6661

2)    Кызыл-Туу айылы

398

2817

3)    Достук айылы

214

1261

4)    Тендик айылы

327

1792

5)     Кудук-Сай

158

1150

6)    Кашкулак Сай

80

492

7)    Чүйүт-Сай

78

429

8)    Кызыл-Алма

102

554

9)    Кудук айылы

33

229

10) Шың-Сай

22

112

11) Кызыл-Кыя

302

1870

12) Бүргөндү

435

2874

13) Жаңы-Арык

1071

6106

14)  Ууру-Жар

192

779

15) Кичи-Бүргөндү

201

1289

16)  Жеңиш

226

1438

17) Курама

136

828

18) Ношкен

692

4290

19)  Кокондук

93

558

СЭӨПнын максаты

Кызмат көрсөтүүлөр боюнча: Бүргөндү-Достук айыл аймагында калкка болгон кызмат көрсөтүүлөрдү жакшыртуу боюнча айылдардын башкы планын бекитүү жана кеңейтүү планын түзүү менен жаштарга болгон турак жай куруу жер аянттары менен камсыз кылуу. Жергиликтүү өз алдын башкаруунун жергиликтүү маанидеги маселесин жана андан сырткаркы маселелерди чечүү жолдорун иштеп чыгып калкка, анын ичинде аялдардаг, жаштарга, аярлуу катмарларга жеткиликтүү шарттарды түзүү.

Социалдык жана техникалык инфраструктура: Калкты жакырчылыктан чыгаруу үчүн чоң жана кичине долбоорлорду ишке ашыруу жана мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарга башка дени сак жарандар менен тең укуктуулугун жана социалдык обьектилерге коомдук иштерге активдүү катышууга шарттарды түзүү.

Гранттарды жана инвесторлорду тартуу жана жеткиликтүү шарттарды түзүү.

Экономика: Айыл чарба багытындагы жерлерди сарамжалдуу, максаттуу иштетүү менен күнөс каналарды өнүктүрүп, жашыл жемиштерди ички жана сырткы рыноко алып чыгуу, мөмө жемиш ж.б. продукцияларды өндүрүү менен жеке ишкерлерди көбөйтүү менен жаңы жумуш орундарын камсыз кылуу. Жергиликтүү бюджетти толтуруу.

Инклюзивдүү өнүгүү: Мүмкүнчүлүгү чектелген жарандардын сунуш, ой-пикирлерин угуу жана коомдук угууларга, иштерге активдүү катышууга жеткиликтүү шарттарды түзүү, алардын коомчулукта дени сак адамдар менен бирге жүрүүсүнө шарттарды түзүү

Айлана-чөйрө, анын ичинде климаттын өзгөрүшү: Айыл тургундарына мал жандыктын өсүшү менен жайыт жер аянттарынын деградацияга учурашын алдын алууну түшүндүрүү менен сандан сапатка өтүү жолдорун түшүндүрүү. Айлана-чөйрөнү коргоо, жашыл мурас иштерин алгылыктуу алып баруу, жаңы көчөттөрдү жылда отургузуу жана тазалыкты сактоону түшүндүрүү менен уюштуруу иштерин жүргүзүү.

Мейкиндиктин натыйжалуу пайдалануу: Кайрак айдоо жер аянттарына сугат сууну тартып баруу, айдоо жер аянттарын эффективдүү иштетүүнү үйрөтүүчү окуу-семинарларды өтүү. Айыл четиндеги бош турган жер аянттарды трансформациялап соц.обьекттерди куруу жана жаш үй-бүлөлөргө турак жай салууга жер аянтын бөлүп берүү менен ички жана сырткы миграцияны жоюу планын иштеп чыгып бекитүү.

Жаңы жумушчу орундарын түзгөн ишкерлерге, үлгүлүү үй-бүлөлөргө, донорлорго, инвесторлорго, көп балалуу энелерге стимул берилүүчү сыйлыктарды ыйгаруу жана башка жарандарды кызыктыруу.Гендердик теңдикти сактоо

2-БӨЛҮМ. КАЛК

2.1. (таблица) Калк жана эмгек ресурстары

Категория

факт

күтүлгөн.

Болжолдоо

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Жыл башындагы туруктуу калктын саны (адам)

33926

34356

34985

35578

36041

36560

37079

Өсүш темпи %

1,3

1,8

1,6

1,4

1,4

1,4

анын ичинде аялдар

18659

18724

18891

18856

19281

19559

19837

Жыл башындагы эмгекке жарамдуу курактагы туруктуу калктын саны, (адам)

11309

11452

11662

11843

12014

12187

12360

Өсүш темпи (%)

1,3

1,27

1,83

1,55

1,44

1,44

1,42

анын ичинде аялдар

5654

5726

5831

5922

6007

6093

6180

Экономикалык ишмердиктин түрлөрү боюнча иштеген калктын саны (адам):

Айыл чарба

7434

7379

7339

7315

7367

7419

7471

Өнөр жай

8

10

12

35

38

41

45

Иштетүүчү

-

-

-

-

1

3

4

Электр энергиясы

20

22

24

24

24

30

30

Курулуш

615

740

865

990

1115

1240

1365

Соода

100

107

110

110

115

120

130

Транспорт жана байланыш

150

180

186

198

215

232

249

Башка кызматтар

2152

2523

2586

2636

2563

2486

2410

Калдыктарды кайра иштетүү

-

-

-

-

1

1

1

Жумушсуздардын саны (адам):

2827

4008

2332

3198

2403

1828

1854

Өсүш темпи%

1,2

42

-42

37

-25

-24

1

анын ичинде аялдар

91

115

141

136

113

95

87

Жакырчылыктын эң төмөнкү чегинде турган калктын саны (адам)

917

980

1054

1084

1028

1016

970

Өсүш темпи%

1,06

1,07

1,02

0,94

0,98

0,95

2.2. Эмгекке жарамдуу калктын өсүшүн, иш менен камсыз кылуу жана эмгек миграциясы маселелерин талдоо

2024-жылы ААнын жалпы калкы 35578 адамды түздү , анын ичинен аялдардын саны 18856 киши. 2023-жылга салыштырмалуу 483 адамга көбөйгөн. Калктын өсүшүнүн болжолу жылына калктын өсүшүнүн 1,5%. Божомолдоодо орто мөөнөттүү келечекте ички жана тышкы миграциянын өсүшү күтүлбөй тургандыгы, ошондой эле калктын сырттан агылып келиши эске алынган. Болжолдонгон калктын саны калктын табигый өсүшү жана азайышы менен жөнгө салынат (1-диаграмманы караңыз). 2029-жылга чейин калктын санын 3218 го чейин көбөйтүү пландалууда.

Бүргөндү-Достук АА калкынын жалпы санынын өсүү динамикасы

Эмгекке жарамдуу калктын саны 2024-жылы 11843 адамды түзгөн. Эмгекке жарамдуу калктын саны 2023-жылга салыштырмалуу 181 жаранга көбөйгөн. Орто мөөнөттүү келечекте эмгекке жарамдуу калктын өсүшү жогорку темптерди көрсөтпөйт жана болжол менен ошол эле деңгээлде сакталат ( 2- диаграмманы караңыз ), бирок бул мезгилден кийин бул чараларды ишке ашыруунун эсебинен жогору көрсөткүчтөрдү күтүүгө болот. Экономиканы өнүктүрүүгө багытталган программа, бул жаштардын сыртка агылышын олуттуу кыскартууга жана ошону менен эмгекке жарамдуу калктын кыйла олуттуу өсүшүнө алып келиши мүмкүн. 2029-жылга чейин эмгекке жарамдуу калктын саны 12360 га жеткирүү пландалууда.

Бүргөндү-Достук Айыл Аймагынын эмгекке жарамдуу калкынын өсүү динамикасы

Иш менен камсыз кылууда эң чоң үлүштү айыл чарбасы ээлейт – кызматкерлердин жалпы санынын 61,7% ы (2024-ж. 7315 адам). 2029-жылга чейин жаңы жумуш ордуларын ачууга көмөктөшүп, иш менен камсыз болгон калктын санын 11309 тен 12734 адамга жеткирүү пландалууда.

ААда расмий катталган жумушсуздардын саны 2024-жылы 3198 адамды түздү. Жумушсуздардын санын азайтууда төмөндөгүдөй көйгөйлөргө туш болууда:

- өнөр жай өндүрүшүнүн жана чакан бизнестердин начар өнүгүшү;

- Билимдүү калктын санынын аздыгы;

- Финансылык сабаттуулук боюнча маалыматтын жоктугу;

Жумушсуз жарандардын санын азайтуу үчүн айыл аймагында жаңы жумуш ордуларын түзүүгө көмөктөшүү керек. Жеке ишкерлердин иш алып баруусуна жардамдашуу, мүмкүнчүлүктөрдү түзүп берүү керек. Ошондой эле ишкердикти өнүктүрүү үчүн шарттарды түзүү. Айыл аймагынын мейкиндик өзгөчөлүктөрүн караган бөлүмүндө жаңы өнөр жай зоналарын түзүү (жер участокторун өнөр жай жерлерине айландыруу аркылуу) каралган.

2029-жылга чейин жумушсуз адамдардын санын азайтуу пландалууда.

Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын саны 2023-жылы 1054 адам болсо, 2024-жылга карата 1084 адамды түздү. Акыркы жылдары калктын арасында ички жана тышкы миграциялык өсүш байкалууда. Ошону менен катар ички миграцияга айыл аймагынан чыгып кеткен жарандардын арасында сурамжылоо жүргүзүлгөндө көпчүлүк жумуш орду боло турган болсо кайра айыл аймагына көчүп келип, турмуш улай тургандыктарын билдирген. Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын санын азайтууда төмөндөгүдөй көйгөйлөргө туш болууда:

-        Айыл аймагында жетиштүү жумуш ордуларынын жоктугу;

-        өнөр жай өндүрүшүнүн жана чакан бизнестердин начар өнүгүшү

3-БӨЛҮМ. КЫЗМАТТАР ЖАНА ЖЕРГИЛИКТҮҮ ИНФРАСТРУКТУРА

3.1. (таблица) Кызматтар жана жергиликтүү инфраструктура

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Ичүүчү сууга жеткиликтүүлүк (%)

0%

0%

0%

0%

20%

25%

30%

Кожолуктарды катуу тиричилик калдыктары (КТК) ташып чыгаруу менен камтуу (%)

0%

30%

40%

40%

55%

70%

85%

Ички жолдордун жалпы узундугунан канааттандырарлык абалдагы асфальтталган ички жолдордун үлүшү (%)

0,03%

0,03%

0,03%

0,06%

10%

20%

40%

Көчөлөрдүн жалпы санынан жарыктандырылган көчөлөрдүн үлүшү (%)

2

10

15

30

40

70

80

Спорттук секцияларга тартылган жарандардын саны (адам)

200

250

250

300

500

700

1000

Маданият чөйрөсүндөгү ийримге катышкан жарандардын саны (адам)

0

0

0

25

40

100

300

Балдарды мектепке чейинки билим берүү менен камтуу (%)

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Балдарды мектептик билим менен камтуу (%)

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Медициналык персонал менен камсыздоо деңгээли (адам)

Калктын турак жай менен камсыз болушу (бир тургунга жалпы аянттын кв. м)

(башка көрсөткүчтөр)

3.2. Учурдагы кырдаалды анализдөө

Таза суу:

Бүргөндү-Достук айылдык аймагында 5648 кожолук жашайт. Калкты таза суу менен камсыз кылуу максатында бир скважина бар. Скважина аркылуу жумасына бир жолу эки саатка таза суу берилет. Бирок бул суу санитардык талаптарга толук жооп бербейт. Учурда калктын болгону 5%ы гана таза суу менен камсыз болгон.

Жергиликтүү калк негизинен Нарын дарыясынын суусун колдонууга мажбур болууда, бул ар кандай жугуштуу оорулардын пайда болушуна шарт түзүп жатат. Совет доорунда курулган суу түтүктөрү аймакта бар, бирок алар азыркы учурда жараксыз абалда. Суу түтүктөрүн жаңыртуу боюнча долбоордук-сметалык документтер (ДСД) даярдалган жана республикалык бюджетке сунушталган. Бирок, каржылоо маселеси чечилбей, ишке ашпай турат.

Көйгөйлөрү:

ü  Калк негизинен Нарын дарыясынын суусун колдонууга аргасыз, бул санитардык талаптарга жооп бербегендиктен ар кандай жугуштуу оорулардын жайылышына алып келүүдө.

ü  Советтик мезгилде курулган суу түтүктөрү азыркы учурда толук жарактан чыккан, бул таза суу менен камсыздоонун негизги тоскоолдуктарынын бири болуп саналат.

ü  Аймактагы таза суу менен камсыздоо боюнча долбоордук-сметалык документтер жыл сайын жаңыланбай, мөөнөтү өтүп, натыйжалуулугун жоготуп жатат.

ü  Нарын дарыясы алыста жайгашкандыктан, сууну ташып келүү жергиликтүү калк үчүн кымбатка турат. 1 тонна суунун баасы 150 сомду түзүп, калктын көпчүлүгүнө жеткиликтүү болбой жатат.

Таштанды маселеси:

Бургонду айылдык аймагында таштанды чыгаруу кызматы калктын жашоо шартын жакшыртууда маанилүү ролду ойнойт. Аймакта жалпы 5,600 кожолук бар, алардын ичинен 2,100 кожолук жана 80 мекеме-ишкана таштанды чыгаруу боюнча келишим түзүп, кызматты колдонууда. Бирок, аймактын чоңдугун эске алганда, бардык кожолуктарды бул кызмат менен камсыздоо мүмкүн болбой жатат.

Таштанды чыгаруу иштерин жакшыртуу үчүн "Келечек Ынтымагы" муниципалдык ишканасы түзүлгөн. Бул мекемеде 24 кызматкер иштейт жана кызмат көрсөтүү үчүн 6 техника бар. Бирок техникалардын саны жетишсиз болгондуктан, айыл аймагын толук тейлөөдө кыйынчылыктар жаралууда.

Кожолуктардан айына 150 сомдон төлөм алынат, бирок төлөмдөрдү чогултуу деңгээли 60% гана түзүүдө. Бул кызматтын экономикалык туруктуулугуна тоскоолдук кылып, көрсөтүлгөн кызматтын сапаты начарлап, техникалык жабдууларды жаңылоо иштерин кечеңдетип жатат.

Көйгөйлөр:

ü  Атайын техникалардын жетишсиздиги

ü  Калктын таштанды чыгарууга төлөмдөрүн төлөөдө пассивдүүлүгү

ü  Тазалык ишканасынын жумушчулардын туруксуздугу

ü  Айылдардын гоеграфиялык жайгашуусу боюнча айылдардын аралыгынын алыстыгы

ü  Учурдагы тариф экономикалык жактан негизделген эмес, бул кызматтын туруктуулугуна таасир этүүдө.

Жол маселеси:

Аймактагы айылдардын ички көчөлөрүнүн 80%ында асфальт төшөлгөн эмес. Жөө жүргүнчүлөр жана автоунаалар үчүн ыңгайлуу шарттар жок, бул тургундардын күнүмдүк жашоосуна олуттуу кыйынчылыктарды жаратууда.

Көйгөйлөр:

ü  Кыш жана жаз айларында жолдордун абалы начарлап, жергиликтүү тургундардын күнүмдүк турмуш-тиричилигине кыйынчылыктар жаралат.

ü  Асфальтсыз жана начар жолдордон улам, жарандар автоунааларын тез-тез оңдоп-түзөтүүгө мажбур болушууда.

ü  Унаалардан чыккан чаң турак жайларга кирип, калктын жашоо шартын начарлатууда. Ошондой эле, окуучулардын каттамында кооптуу абалдар жаралып, тургундар арасында нааразычылыктар көбөйүүдө.

Жарыктандыруу:

Аймактагы көчөлөрдүн 80%ында жарыктандыруу системалары орнотулган эмес. Бул тургундардын жашоосу үчүн бир катар көйгөйлөрдү жаратууда.

Көйгөйлөр:

ü  Кышкы мезгилде күндүн жарык убактысы кыска болгондуктан, мектеп окуучуларынын мектепке жана үйгө коопсуз каттоосу үчүн шарттар жетишсиз.

ü  Жарыктандыруунун жоктугунан кылмыштуулуктун алдын алуу чаралары толук кандуу ишке ашпай, коомдук коопсуздукка коркунуч жаралууда.

Спорт:

Бүргөндү-Достук айыл аймагында спортту өнүктүрүү үчүн белгилүү бир шарттар түзүлгөн. Аймакта бир күрөш залы, сегиз футбол ойноочу аянтча жана бир фитнес клуб иштейт. Күрөш залында алыш күрөшү боюнча машыгуу жүргүзүлүп, 55 бала активдүү катышууда. Алар Азия, республикалык жана башка мелдештерде 1-орундарды алып келишкен. Алыш күрөшүнүн тренерине жергиликтүү бюджеттен 200 миң сом бөлүнгөн. Футбол боюнча айыл ичиндеги мелдештер үзгүлтүксүз өткөрүлүп, сапар чыгымдарына 800 миң сом каражат ажыратылган.

Ошентсе да, спорттук инфраструктурада бир катар көйгөйлөр бар. Аялдар үчүн атайын фитнес клубдар жана ден соолукту чыңдоочу борборлор жок. Улуттук ат оюндары үчүн ипподромдун жоктугу байкалат. Спорттук инвентарлар жетишсиз болгондуктан, машыгуу жана мелдештерде кыйынчылыктар жаралууда. Мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар үчүн ылайыктуу шарттар түзүлгөн эмес. Ошондой эле, спортту өнүктүрүү үчүн каражаттын жетишсиздиги аймактагы негизги көйгөйлөрдүн бири болуп турат.

Маданият:

Бүргөндү-Достук айыл аймагында калкка маданий кызмат көрсөтүү үчүн үч айылдык маданият үйү жана төрт айылдык китепкана иш алып барууда. Бардык маданият үйлөрү капиталдык оңдоодон өткөрүлгөн. Бирок, музыкалык аспаптар менен толук жабдылган эмес. Китепканалардын ичинен бирөө жаңы курулуп, заманбап стандарттарга жооп берип, компьютерлер жана электрондук китеп окуу мүмкүнчүлүктөрү менен камсыздалган. Калган үч китепкана капиталдык ремонтко муктаж жана алардын китеп фонддору эскирген. Аймакта комуз жана бий ийримдери уюштурулган.

Көйгөйлөр:

ü  Маданият үйлөрүндө музыкалык аспаптар жана формалар жетишсиз.

ü  Калган үч китепкананы капиталдык ремонттон өткөрүү зарыл.

ü  Китеп фонддорун жаңылоо жана заманбап адабияттарды кошуу керек.

ü  Мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарды маданий иш-чараларга тартуу жетишсиз деңгээлде.

ü  Кол өнөрчүлүк жана көркөм окуу ийримдерин уюштуруу зарыл.

Мектепке чейинки билим берүү:

Бүргөндү-Достук айыл аймагында 11 мектепке чейинки билим берүү мекемеси иштеп жатат. Алардын абалы орто жана ремонттон өткөрүлгөн.

Көйгөйлөр:

ü  Аймактын бир катар айылдарында балдар бакчалары жок, аларга Кудук-Сай, Кызыл-Алма, Кызыл-Кыя, Кыпчак-Талаа, Ууру-Жар, Курама, Чарбак, Кичи-Бүргөндү, Жаңы-Арык, Адыр жана Кең-Сай айылдары кирет.

ü  Балдар бакчаларына кезекте турган балдардын саны өтө көп, бул мектепке чейинки билим берүүнү камсыздоого тоскоолдук жаратат.

Билим берүү:

Бүргөндү-Достук айыл аймагында 16 мектеп иштеп жатат. Алардын абалы орто жана ремонттон өткөн.

Көйгөйлөр:

ü  Инклюзивдүү билим берүү балдары мектепке толук тартылбай калган, бул алардын окуу мүмкүнчүлүктөрүн чектөөдө.

ü  Кээ бир мектептердин инфраструктурасы жетишсиз, мисалы, 400 балага ылайыкташтырылган мектепте 1200 бала окуп, класстарда орун тартыштыгы жаралууда.

Бүргөндү-Достук айыл аймагында 2 оорукана, 3 ГСВ (жалпы саламаттык сактоо бөлүмү), жана 11 ФАП (фельдшердик-акушердик пункт) иштейт. Алардын абалы орто, жана ремонттон өткөн.

Көйгөйлөр:

ü  Аймакта дарыгерлер жетишпейт, бул саламаттык сактоо кызматынын сапатына терс таасирин тийгизүүдө.

ü  Дарыгерлер үчүн турак жай жана коммуналдык кызмат көрсөтүүлөр камсыздалбаган, бул адистердин аймакта туруктуу иштөөсүнө тоскоолдук жаратууда.

3.3. Жергиликтүү коомчулуктун артыкчылыктуу муктаждыктарына анализ жүргүзүү

Артыкчылык

Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарындагы калктуу конуштарды ичүүчү суу менен жабдуу системасын реабилитациялоо.

Суу түтүктөрүн алмаштыруу, суу бөлгүч колонкалардын ордуна короолорго суу түтүктөрдү тартуу, эсептегичтерди орнотуу.

2025-жылдын октябрына чейин система толугу менен жаңыртылды, 198 кожолукка ичүүчү сууга түз жетүү мүмкүнчүлүгү берилди. Долбоор аяктагандан кийин айылда (айылдын аталышы) кожолуктардын 100% ичүүчү сууга түз жеткиликтүүлүгү бар.

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарындагы калктуу конуштарынын ички жолдорун жакшыртуу.

Ички жолдорду асфальттоо, каттамдардын сапатын жакшыртуу.

Айылдардагы жолдордун абалы жакшыргандыктан ички жолдордо автооунаа жана жөө жүргүнчүлөрдүн каттоосу жакшырды, көчөлөр ирээтке келип, тазалыкты сактоо камсыздалды.

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарындагы калктуу конуштарынын ирригация системасын реконструкциялоо

Ички чарбалык арыктарды ремонттоо, жаңы ирригациялык канал, арыктарды куруу

Ички чарбалык арыктарды ремонттоо, жаңы ирригациялык канал, арыктарды куруу менен сугат сууну сарамжалдуу пайдалануу, сугат айдоо аянттарын сугат суу менен үзгүлтүксүз жеткирүү жакшырат.

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарынын ички жолдорун жарыктандыруу

Ички жолдорго жарыктандыруу орнотуу

Айылдардын ички жолдорун жарыктандыруу менен кечки убактарда жөө каттоочу жарандарга жакшы шарттар түзүлөт, мал уурулук жана башка кылмыштуулук алдын алуу камсыздалат.

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарына бала бакча куруу

Айыл жергесинде мектепке чейинки билим берүү мекемелерин куруу

Айыл жергесинде мектепке чейинки билим берүү жакшырат, жаш үй-бүлөлөрдүн күнүмдүк турмушунда жумуш менен алектенүүсүнө жакшы шарттар түзүлөт, мектеп жашына чейинки балдардын сапаттуу билим алуусун жакшыртуу жакшырат.

Мектептердин жетишсиздигин жоюу.

Айылдардагы мектепте муктаж айылдарга мектеп куруу иш-чараларын жүргүзүү

Айылдардагы мектептин материалдык-техникалык абалын жакшыртуу, кошумча мектептерди куруу менен билим берүү тармагынын сапаты жакшырат.

3.4. Социалдык жана жергиликтүү инфраструктураны өнүктүрүүгө тиешелүү бюджеттик инвестицияларга керектөөлөргө анализ жүргүзүү

Инвестициялык артыкчылыктар

Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (миң сом)

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарындагы калктуу конуштарды ичүүчү суу менен жабдуу системасын реабилитациялоо.

Суу түтүктөрүн алмаштыруу, суу бөлгүч колонкалардын ордуна короолорго суу түтүктөрдү тартуу, эсептегичтерди орнотуу.

2025-жылдын октябрына чейин система толугу менен жаңыртылды, 198 кожолукка ичүүчү сууга түз жетүү мүмкүнчүлүгү берилди. Долбоор аяктагандан кийин айылда (айылдын аталышы) кожолуктардын 100% ичүүчү сууга түз жеткиликтүүлүгү бар.

40 000

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарындагы калктуу конуштарынын ички жолдорун жакшыртуу.

Ички жолдорду асфальттоо, каттамдардын сапатын жакшыртуу.

Айылдардагы жолдордун абалы жакшыргандыктан ички жолдордо автооунаа жана жөө жүргүнчүлөрдүн каттоосу жакшырды, көчөлөр ирээтке келип, тазалыкты сактоо камсыздалды.

100 000, 0

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарындагы калктуу конуштарынын ирригация системасын реконструкциялоо

Ички чарбалык арыктарды ремонттоо, жаңы ирригациялык канал, арыктарды куруу

Ички чарбалык арыктарды ремонттоо, жаңы ирригациялык канал, арыктарды куруу менен сугат сууну сарамжалдуу пайдалануу, сугат айдоо аянттарын сугат суу менен үзгүлтүксүз жеткирүү жакшырат.

100 000, 0

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарынын ички жолдорун жарыктандыруу

Ички жолдорго жарыктандыруу орнотуу

Айылдардын ички жолдорун жарыктандыруу менен кечки убактарда жөө каттоочу жарандарга жакшы шарттар түзүлөт, мал уурулук жана башка кылмыштуулук алдын алуу камсыздалат.

100 000,0

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарына бала бакча куруу

Айыл жергесинде мектепке чейинки билим берүү мекемелерин куруу

Айыл жергесинде мектепке чейинки билим берүү жакшырат, жаш үй-бүлөлөрдүн күнүмдүк турмушунда жумуш менен алектенүүсүнө жакшы шарттар түзүлөт, мектеп жашына чейинки балдардын сапаттуу билим алуусун жакшыртуу жакшырат.

600 000,0

Мектептердин жетишсиздигин жоюу.

Айылдардагы мектепте муктаж айылдарга мектеп куруу иш-чараларын жүргүзүү

Айылдардагы мектептин материалдык-техникалык абалын жакшыртуу, кошумча мектептерди куруу менен билим берүү тармагынын сапаты жакшырат.

900 000,0

БАРДЫГЫ

1 840 000,0

4-БӨЛҮМ. ЭКОНОМИКАЛЫК ӨНҮГҮҮ

4.1. (таблица) Экономикалык өнүгүү (миң сом)

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Негизги фонддор (юридикалык жактар боюнча, үй чарба секторун эсепке албаганда) - (жылдын аягына карата толук наркы боюнча)

4 451,475

4 585,69

4 612,8

4 679,8

4 754,4

4 820,4

4 972,5

Экономиканын негизги секторлору боюнча товарларды өндүрүү жана кызмат көрсөтүү көлөмү:

3 212,0

3 264,2

3 277,2

3 314,0

 3 371,8

3 422,6

3 460,4

Айыл чарба:

1 606,0

1632,1

1638,6

1 657,0

1 685,9

1 711,4

1 730,2

Өсүмдүк өстүрүү

1 239,3

1 261,7

1 264,4

1 277,2

1 302,3

1 321,8

1 335,0

Мал чарбачылыгы

366,7

370,4

374,2

379,8

383,6

389,4

395,2

Юридикалык жактардын өнөр-жай продукциясынын көлөмү:

33,975

14,39

22,164

43,578

50,0

60,0

70,0

Өнөр жай кызматтары

0

0

0

0

0

0

0

Жөнөтүлгөн продукциянын көлөмү

5

6

10

11

11,5

12

12,5

Курулуш - негизги капиталга колдонулган инвестициялар - ар кандай объектилер боюнча жалпы суммада

33,975

14,39

22,164

43,578

50,0

60,0

70,0

Экономикалык иштин түрлөрү боюнча көрсөтүлгөн рыноктук кызмат көрсөтүүлөрдүн көлөмү:

1 163,5

1 264,7

1 267,6

1 267,7

1 273,2

1 277,0

1 380,3

Дүң жана чекене соода, автомобилдерди жана мотоциклдерди оңдоо

1 100,2

1 200,2

1 200,3

1 200,4

1 200,5

1 200,6

1 300,6

Мейманканалардын жана ресторандардын иши

-

-

-

-

-

-

-

Транспорттук иш-чаралар жана жүктөрдү сактоо

1,5

1,5

1,5

1,5

1,6

1,7

1,8

Маалымат жана байланыш

3,5

3,5

3,5

3,6

3,6

3,6

3,8

Финансылык ортомчулук жана камсыздандыруу

10,2

10,5

11,0

11,5

12

13

14

Кыймылсыз мүлк операциялары

-

-

-

-

-

-

-

Кесиптик, илимий жана техникалык ишмердүүлүк

2,0

2,4

2,5

2,8

3,2

3,9

4,0

Административдик жана көмөкчү иш-чаралар

2,2

2,4

2,9

3

3,5

3,9

4,0

Билим берүү

29,2

29,5

29,8

30,0

31,0

31,5

32,0

Саламаттыкты сактоо жана социалдык кызматтар

1,5

1,9

2,0

2,5

3,0

3,5

4,5

Искусство, көңүл ачуу жана эс алуу

1,2

1,3

1,5

1,5

1,6

1,9

2

Башка тейлөө кызмат көрсөтүүлөрү

12,0

12,4

12,6

13,0

13,2

13,4

13,6

Түз инвестициялар:

42,0

42,4

45,9

54,6

59,4

60,8

61,8

Айыл чарба

3,0

3,2

3,3

3,3

4

4,1

4,3

Өнөр жай

0

0

0

0

0

0

0

Курулуш

33,0

32,0

33

41,0

41,5

42

42,5

Соода

1,2

1,3

2,5

2,8

2,9

3,0

3,1

Транспорт жана байланыш

2,1

2,5

2,9

3,0

3,5

3,7

3,9

Башка кызматтар

3,2

3,4

4,2

4,5

5

5,5

6,0

Калдыктарды кайра иштетүү

2,5

2,5

3,0

Калктын кирешеси:

Орточо номиналдык эмгек акы

Эмгек мигранттарынын которуулары

Пенсиялардын орточо өлчөмү

Жөлөкпулдардын орточо өлчөмү

Чакан жана орто бизнестен түшкөн кирешенин орточо өлчөмү

4.2. Учурдагы кырдаалды жана экономикалык адистешүүнү талдоо

Өсүмдүк өстүрүү жана мал чарбачылыгынын көлөмү 2021-жылдан 2027-жылга чейин аз болсо да, туруктуу өсүштү көрсөтүп жатат.

Өсүмдүк өстүрүү тармагы өсөт (1 239,3 млн сомдон 1 335 млн сомго чейин), ал эми мал чарбачылыгынын көлөмү да (366,7 млн сомдон 395,2 млн сомго чейин) аз санда болсун, бирок өсөт.

Айыл чарба тармагы туруктуу өсүшкө ээ, бирок өсүү салыштырмалуу жай жүрүүдө.

Өнөр жай тармагынын көлөмү 2023-жылы 22,164 млн сомдон 2024-жылы 43,578 млн сомго чейин өсүшү күтүлүүдө. Бирок андан кийин, 2025-2027-жылдарга карата өсүү болжолдонгон көлөмдөр азыраак (50,0 млн сомдон 70,0 млн сомго чейин).Бул тармакта инвестициялардын өсүшү байкалууда, бирок келечекте өсүштө төмөндөш мүмкүн. Демек, өнөр жай тармагынын өнүгүшү бир аз артка калып, салыштырмалуу көтөрүлүш көрсөтүүдө.

Курулуш тармагы инвестициялардын өсүшү боюнча маанилүү роль ойноп жатат. 2021-жылы 33 млн сомдон 2027-жылга карата 42,5 млн сомго чейин өскөн болжолдор бар. Бул тармактагы өсүш туруктуу жана ар бир жылда көбөйүү белгиленген. Курулуш тармагы жогорку өсүштү көрсөтүүдө жана инвестициялар көбөйүүдө. Соода тармагында дагы өсүш байкалууда, 2021-жылы 1,2 млн сомдон 2027-жылы 3,1 млн сомго чейин өсүүсү күтүлүүдө.

Бүргөндү-Достук айыл аймагы негизинен айыл чарба тармагына багытталган, бул аймактын экономикалык негизги өзгөчөлүгү болуп саналат. 5 697 кожолукта жашаган 35 578 калктын ичинен 3 000ден ашуун кожолук дыйканчылык менен алектенет. Негизги айыл чарба продукциялары – болгар калемпири, томаттык помидор жана бадыраң – жергиликтүү дыйкандар үчүн кирешенин негизги булагы болуп эсептелет. Алар 700 га жерге эгилип, түшүмдүүлүгү жыл сайын болжолдуу 24500 тоннаны түзөт.

Аймактын экономикалык өнүгүүсүнө төмөнкү факторлор терс таасирин тийгизүүдө: Айыл чарба продукцияларын сатууга ылайыктуу рыноктордун жетишсиздиги же алыстыгы дыйкандар үчүн чоң тоскоолдук жаратат. Бул көйгөй продукциянын кирешесин азайтып, аны сактоону кыйындатат. Калктын төлөө жөндөмдүүлүгүнүн төмөндүгү жана ири инвесторлорду тартуудагы тоскоолдуктар капиталдын агымын азайтууда. Кампалардын жана продукцияларды жеткирүү мүмкүнчүлүктөрүнүн чектелиши сатуу жана сактоо процессине терс таасир этүүдө.

·       Айыл чарба эгиндерин эгүү пландуу жүргүзүлбөйт. Бул натыйжасыз чарбачылыкка жана түшүмдүүлүктүн төмөндөшүнө алып келет.

·       Өзбекстан менен чек ара ачык болгондуктан, баалардын туруксуздугу байкалат. Конкуренцияга туруктуу эмес шартта, баалардын кескин төмөндөшү дыйкандардын банкрот болуу тобокелдигин жогорулатат.

Айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүү жана дыйканчылык негизги өнүгүп жаткан тармак болуп саналат. Аймактын климаттык шарттары жана жердин сапаты бул тармактын алдыңкы болушуна шарт түзгөн. Продукцияны кайра иштетүү өнөр жайы жана логистика системалары өнүгүүдө артта калууда.

Экономикалык адистештирүү

Аймактын экономикасы үчүн айыл чарба тармагы өзгөчө келечектүү деп эсептелет. Мындан сырткары, кызмат көрсөтүүлөр тармагы, өзгөчө айыл чарба продукциясын кайра иштетүү жана аймактын брендин түзүү боюнча аракеттер колдоо таба алат.

Аймактын шарттарынын өзгөчөлүгү

Аймакта айыл чарба өсүмдүктөрүнүн айрым түрлөрүн өстүрүүгө ыңгайлуу климат шарттары бар. Болгар калемпири, томат жана бадыраң өстүрүүдө табигый шарттардын өзгөчөлүгү атаандаштыкка жөндөмдүү продукция чыгарууга мүмкүнчүлүк түзөт.

4.3. Экономикалык өнүгүү муктаждыктарын талдоо (анын ичинде тике (жеке) инвестициялар).

Артыкчылык

Мүмкүн болуучу чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (миң сом)

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарына мөмө жемиштердин уругун өндүрүү үчүн үрөнчүлүк ишканасын уюштуруп, жер ажыратып берүү жана уруктарды таӊгактоочу завод куруу

Жогорку түшүм берүүчү, сапаттуу айыл чарба эгиндеринин сорттору менен камсыздоо.

Айыл чарба тармагы өнүгүп, калктын кирешеси көбөйөт.

20 000,0

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарына мөмө жемиштерди убактылуу сактап, базарга жана чет элдик базарга алып чыгуу үчүн чоӊ көлөмдөгү муздаткычы бар, лабораториясы бар логистикалык борбор куруу

Сугат айдоо аянттарын агро-техникалык талаптарга ылайык иштетүү, бирдиктүү кластердик, кооперациялык ыкманы жайылтуу, айдоо аянттардын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу

Айыл чарба тармагы өнүгүп, калктын кирешеси көбөйөт.

100 000,0

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарына бодо жана майда мүйүздүү малдар үчүн тоют базасын өнүктүрүү,айылдардагы мүмкүнчүлүктөрдүн жана малды бордоп семиртүүнүн эсебинен мал чарбасынын тоют базасын жакшыртуу боюнча адистердин кеңешин уюштуруу.

Айыл өкмөтү, Айыл чарба министрлигинин региондук бөлүмүнүн көмөгү менен министрликтин адистеринин келүүсүн уюштурат, алар айыл аймагынын малчылары үчүн консультацияларды жана практикалык сабактарды өткөрүшөт

Жыйынтыгында малчылар жаңы билимдерге жана көндүмдөргө ээ болушат, бул мал чарбачылыгынын продуктуулугун жогорулайт.

1 000 (жергиликтүү бюджет)

20 000 (ишкерлер)

«Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарына жасалма уруктандыруу пунктун ачуу

«Айыл өкмөтү пунктка орун бөлүп берүүгө көмөк көрсөтөт. Ишкерлердин тике инвестицияларынын эсебинен керектүү жабдуулар жана үрөн материалдары сатып алынат, ошондой эле адистердин консультациялары төлөнөт».

2026-жылга чейин жакшыртылган породалардын башын 20%га көбөйтүү

2 000,0

Ишкерлердин каражаттары

БАРДЫГЫ жергиликтүү бюджеттин каражаттары

1000,0

БАРДЫГЫ биргелешкен катышуу каражаттары

104 020,0

БАРДЫГЫ тике инвестициялар

105 020,0

4.4. Экономикалык өнүгүүгө тиешелүү бюджеттик инвестицияларга болгон муктаждыктарга анализ жүргүзүү

Инвестициялык артыкчылыктар

Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (миң сом)

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай  айылдарына мөмө жемиштердин уругун өндүрүү үчүн үрөнчүлүк ишканасын уюштуруп, жер ажыратып берүү жана уруктарды таӊгактоочу завод куруу

Жогорку түшүм берүүчү, сапаттуу айыл чарба эгиндеринин сорттору менен камсыздоо.

Бул жерде натыйжа баалуулуктар менен жана бул натыйжаны алууга боло турган мезгил менен көрсөтүлөт, мисалы: «2025-жылы ирригациялык тармакты ишке киргизүү сугат айыл чарба жерлеринин аянтын 20% га көбөйтүүгө мүмкүндүк берет жана 2026-жылга айыл чарба өсүмдүктөрүн өндүрүүнүн көлөмүн көбөйтүү, 1000 ашык жаңы жумушчу орундарын түзүү мүмкүн болот.

20000,0

Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай  айылдарына мөмө жемиштерди убактылуу сактап, базарга жана чет элдик базарга алып чыгуу үчүн чоӊ көлөмдөгү муздаткычы бар, лабораториясы бар логистикалык борбор куруу

Сугат айдоо аянттарын агро-техникалык талаптарга ылайык иштетүү, бирдиктүү кластердик, кооперациялык ыкманы жайылтуу, айдоо аянттардын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу

100 000,0

 Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарына бодо жана майда мүйүздүү малдар үчүн тоют базасын өнүктүрүү,айылдардагы мүмкүнчүлүктөрдүн жана малды бордоп семиртүүнүн эсебинен мал чарбасынын тоют базасын жакшыртуу боюнча адистердин кеңешин уюштуруу.

Айыл өкмөтү, Айыл чарба министрлигинин региондук бөлүмүнүн көмөгү менен министрликтин адистеринин келүүсүн уюштурат, алар айыл аймагынын малчылары үчүн консультацияларды жана практикалык сабактарды өткөрүшөт

-

«Бүргөндү, Жаңы-Арык, Жеңиш, Кичи-Бүргөндү, Курама, Ношкен, Кокондук, Шамалды-Сай, Кызыл-Туу, Достук, Теңдик, Кудук-Сай, Кашкулак-Сай, Чүйүт-Сай, Кызыл-Алма, Шың-Сай айылдарына жасалма уруктандыруу пунктун ачуу

«Айыл өкмөтү пунктка орун бөлүп берүүгө көмөк көрсөтөт. Ишкерлердин тике инвестицияларынын эсебинен керектүү жабдуулар жана үрөн материалдары сатып алынат, ошондой эле адистердин консультациялары төлөнөт».

2 000,0

Ак Бата муниципалдык  мал базарын 10 га жерге уюштуруу

Мал базары жана мал союучу жай ачылат, малды залалсыздандыруу пункт ачылат

35000,0

БАРДЫГЫ бюджеттик инвестициялар

157000,0

5-БӨЛҮМ. ИНКЛЮЗИВДҮҮ ӨНҮГҮҮ

5.1. (таблица) Инклюзивдүү өнүгүү (адам)

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 г.

2022 г.

2023 г.

2024 г.

2025 г.

2026 г.

2027 г.

Иштей ала турган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар (адам)

59

63

64

67

67

67

66

Иштей албаган оор майыптыгы бар адамдар (адам)

105

107

108

105

105

105

105

Өтө жакыр адамдар (адам)

1050

1050

1050

1084

1050

1000

900

Турмуштук оор кырдаалдагы балдар (адам)

95

95

95

97

80

70

60

Турмуштук оор кырдаалдагы үй-бүлөлөр (бир.)

33

35

35

37

30

20

10

Алыскы калктуу конуштардын калкы (адам)

7000

7000

7000

22000

22000

22000

22000

Эмгек мигранттарынын жашы 18ге жете элек балдары (адам)

775

779

834

872

800

700

600

Этникалык азчылыктар (адам)

86

85

83

80

80

80

80

Аялдар (адам)

18659

18724

18891

18856

19281

19559

19837

Аялдар (калктын жалпы санынан% )

50%

50%

49%

50%

50%

50%

50%

Улгайган (жалгыз) (адам)

37

37

37

24

24

24

24

Калктын жалпы санындагы калктын аялуу топторунун бардык категорияларынын (аялдардан тышкары) жалпы үлүшү (%)

20%

18%

18%

18%

15%

10%

5%

Гендердик зомбулук учурлары (бир.)

-

-

2

-

-

-

-

Кризистик борборлордун болушу (бир.)

-

-

-

-

-

-

-

5.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

Айылдык аймагында социалдык жактан аялуу катмарды түзгөн топтордун абалы жана алардын динамикасы 2021–2027-жылдар аралыгында төмөнкүдөй мүнөздөлөт:

Иштей ала турган адамдар: 2021-жылы 59 адамды түзсө, 2027-жылга карата 66 адамга чейин өсүшү болжолдонууда.

Оор майыптыгы бар иштей албаган адамдар: Бул топтун саны 105 адам бойдон туруктуу деңгээлде калууда.

Өтө жакыр адамдар: 2023-жылы эң жогорку көрсөткүч 1084 адам болсо, 2027-жылы бул сан 900гө чейин төмөндөшү күтүлөт. Бул жакырчылыкты азайтуу боюнча көрүлгөн чаралардын натыйжалуулугун көрсөтөт.

Турмуштук оор кырдаалдагы үй-бүлөлөр: 2021-жылы 33 үй-бүлө болсо, 2027-жылга чейин 10 үй-бүлөгө чейин азайышы болжолдонууда.

Турмуштук оор кырдаалдагы балдар: 2023-жылы 97 бала болсо, 2027-жылы алардын саны 60ка чейин кыскарат.

Аялдар калктын 50% түзүп, саны жылдан жылга туруктуу өсүүдө (2021-жылы 18 659, ал эми 2027-жылы 19 837).

Көйгөйлөр:

ü  Өтө жакыр адамдардын саны (2023-жылы 1084 адам) аймактын экономикалык абалынын начардыгын көрсөтөт. Жумушсуздук жана финансылык мүмкүнчүлүктөрдүн чектелүүсү көйгөйдү күчөтүүдө.

ü  Майыптуулугу бар адамдар үчүн жумушка орношуу мүмкүнчүлүктөрү чектелген, ал эми аларды коомго интеграцияланган эмес.

ü  2023-жылы 872 бала ата-энелеринин чет өлкөдө эмгектенишинен улам көзөмөлсүз калган. Бул социалдык жана психологиялык көйгөйлөрдү жаратууда.

ü  Зомбулукка каршы чаралардын алсыздыгы, колдоо борборлорунун жоктугу жана маалыматтык иш-чаралардын жетишсиздиги көйгөйдү чечүүдө тоскоолдук жаратат.Жалгыз бой улгайган адамдар (24 адам) үчүн атайын социалдык кызматтар жок.

ü  Иштей албаган оор майыптыгы бар адамдар (105 адам) үчүн негизги социалдык жардамдар жетишсиз.

ü  Ишкерликти баштоого билимдин жетишсиздиги

Жыйынтык

Бургонду айылдык аймагында социалдык жактан аялуу катмарды колдоодо комплекстүү жана максаттуу программаларды ишке ашыруу зарыл. Ошондой эле калктын бардык топтору үчүн инклюзивдүү шарттарды камсыз кылуу маанилүү.

5.3. Инклюзивдик өнүгүү муктаждыктарына анализ жүргүзүү

Артыкчылык

Мүмкүн болуучу чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Иштей ала турган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар үчүн кыска мөөнөттүү кесиптик курстары уюштуруу

Иштей ала турган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын жумуш менен камсыз болуу

Иштей ала турган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын жумуш менен камсыздалат.

Долбоорлорду тартып келүү менен чакан ишмерликти баштоого көмөктөшүү

Айыл жеринде чакан ишмерликти өнүктүрүү

Жаңы жумушчу орундар түзүлөт.

Алыскы айылдардагы окуучулар үчүн транспорт уюштуруу

Мектеп окуучуларын ташуучу авто унааларды сатып алуу

Алыскы айылдардагы окуучулар үчүн транспорт уюштуруу менен окуучулрдын өз убагында үзгүлтүксүз билим алуусуна шарт түзүлөт.

Ишке жарамсыз болгон МЧА гум.жардамдарды берүүнү уюштуруу

Жеке ишкерлер, бейөкмөт уюмдар, коомдук фонддор менен кызматташуу

Ишке жарамсыз болгон ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдарга гум. жардам берүү жолго коюлат.

Жакыр адамдарды туруктуу жана мезгилдүү жумуштарга тартуу

Жеке ишкерлер, ишканалар менен конструктивдүү сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү

Жакыр адамдар туруктуу жана мезгилдүү жумуштар менен камсыз болот.

Жетим балдарга депозит счетторду ачуу, акча каражатын салуу

Жергиликтүү бюджеттен акча каражатын бөлүштүрүү

Жетим балдардын жашоо шартын жакшыртуу иш-чаралары жолго коюлат.

ДМЧ адамдар үчүн коомдук жайларга пандус курдуруу

Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдарга коомдук жайларда жүрүүсүнө шарттарды уюштуруу

Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдарга коомдук жайларда жүрүүсүнө жакшы шарттар уюштурулат.

Жалгыз бой кары адамдарга соц.кызматкерлердин байма-бай барып жардамдашуусуна көзөмөл жүргүзүү

Жалгыз бой кары адамдарга соц.кызматкерлердин байма-бай барып жардамдашуусуна көзөмөл жүргүзүү

Жалгыз бой кары адамдарга соц.кызматкерлердин байма-бай барып жардамдашып, медициналык кызмат кѳрсѳтүүлѳр уюштурулат, жакыш шарттар түзүлѳт

Калктын финансылык сабаттуулугун жогорулатуу боюнча окуу иш-чараларын өткөрүү

Калктын финансылык сабаттулугун жогорулатуу боюнча окууларды уюштуруп, иш-чараларды ѳткѳрүү

Калктын финансылык сабаттулугун жогорулатуу боюнча окууларды уюштуруп, иш-чараларды ѳткѳрүлѳт, онлайн форматында бизнестерин уюштурат

Кыш мезгилинде аз камсыз болгон калкка даректүү жардам

кыш мезгилинде аз камсыз болгон калкка даректүү жардам кѳрсѳтүү

Жыл сайын күз-кыш мезгилине карата аз камсыз болгон аялуу катмардагы үй-бүлѳлѳргѳ даректүү жардамдар кѳрсѳтүлѳт, отун, кѳмүр менен камсыз болот

Миграцияга кетип жаткан жарандарды, алыскы чет ѳлкѳлѳргѳ чыгууда кулчулукка кабылып калбоосу боюнча алдын алуу чараларын кѳрүү

Миграцияга кетип жаткан жарандарды, алыскы чет ѳлкѳлѳргѳ чыгууда кулчулукка кабылып калбоосу боюнча алдын алуу чараларын кѳрүү

Миграцияга кетип жаткан жарандарды, алыскы чет ѳлкѳлѳргѳ чыгууда кулчулукка кабылып калбоосу боюнча, атайын миграциялык кызматтардан жумуш менен камсыз кылуу боюнча багыт берүү, түшүндүрүү иштерин жүргүзүлѳт жана алдын алуу чараларын кѳрүлѳт

6-БӨЛҮМ. МЕЙКИНДИК

6.1. (таблица) Мейкиндик

Категория

факт

Күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Аймактын жалпы аянты (га)

58510,3

58510,3

58510,3

58510,3

Жер категориялары (га):

Айыл чарба жерлери (бардыгы):

45376,9

45376,9

45376,9

45376,9

анын ичинде айдоо аянттары

4119,2

4119,2

4119,2

4119,2

сугарылбаган

145,76

145,76

145,76

145,76

сугат айдоо жерлер

3973,44

3973,44

3973,44

3973,44

жайыттар

40460,4

40460,4

40460,4

40460,4

анын ичинде жеке

3383

3383

3383

3383

АЖМФ

766

766

766

766

Иш жүзүндө колдонулган

766

766

766

766

Колдонулбаган (баланс)

Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жана башка багыттагы жерлер (бардыгы)

18,4

18,4

18,4

18,4

Иш жүзүндө колдонулган

18,4

18,4

18,4

18,4

Колдонулбаган (баланс)

Калктуу конуштун жерлери (бардыгы)

905,22

1100

1100

1200

анын ичинде турак жай курулушу

633,7

770

770

840

Иш жүзүндө колдонулган

Колдонулбаган (баланс)

Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын (ӨКЖА) жерлери

Токой фондусунун жерлери

1597

1597

1597

1597

Суу фондусунун жерлери

Запастагы жерлер

Иш жүзүндө колдонулган

Колдонулбаган (баланс)

Аймактын айыл чарба жерлеринин жалпы аянтындагы иш жүзүндө пайдаланылуучу айыл чарба жерлеринин үлүшү (%)

100

100

100

100

Инженердик инфраструктура менен камсыздалган турак жай куруу үчүн арналган жер участокторунун аянтынын үлүшү (%)

Инженердик инфраструктура менен камсыз кылынган өндүрүштү жайгаштыруу үчүн арналган жер участокторунун аянтынын үлүшү (%)

Категория боюнча пайдаланылбаган же кошумча жерлерди пайдалануу зарылдыгынын прогнозу (га):

Айыл чарба жерлери

Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жерлери жана башка багыттагы жерлер (бардыгы)

Калктуу конуштун жерлери (турак жай курулушу)

200

Токой фондусунун жерлери

Суу фондусунун жерлери

6.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

Аймактын жалпы аянты 58,510.3 гектарды түзөт. Анын ичинен айыл чарба жерлери жана жайыттар негизги орунду ээлейт:Айыл чарба жерлери: Жалпы 45,376.9 гектар, анын ичинде:

ü  Айдоо жерлери: 4,119.2 гектар (3,973.44 гектары сугат, 145.76 гектары сугарылбаган).

ü  Жайыттар: 40,460.4 гектар.

Калктуу конуштардын жерлери: Турак жай куруу үчүн бөлүнгөн жерлердин аянты 2023-жылы 770 гектарды түзүп, 2027-жылга чейин 840 гектарга чейин көбөйүшү күтүлүүдө.

Токой фондусу: 1,597 гектар жер экологиялык жана туризмдик мүмкүнчүлүктөрдү сунуштайт.

6.3. Мейкиндик планынын элементтери

Мейкиндик планын өзгөртүүдөгү чаралар же ниеттер:

Күтүлгөн жыйынтыктар:

Жакынкы жайыт категориясынан 200 га жерди турак жай категориясына өткөрүү

Турак жай фондунун аянты 200 га көбөйтүлүп калктын турак жай менен камсыз болушуна өбөлгө түзүлөт

Айыл чарба багытындагы, таштуу жайыт, жакынкы жайыт категорияларынан 18, 40 Га жерди өнөр жай категориясына өткөрүү

Өнөр жай ишканаларын ачууга шарт түзүлөт

7-БӨЛҮМ. АЙЛАНА-ЧӨЙРӨ

7.1. (таблица) Айлана-чөйрө

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Жаратылышты коргоо зоналарынын, ӨКЖА, микрокоруктардын аянты (га)

Токойлор ээлеген аймак, анын ичинде жайылма токойлор (га)

Токойлорду калыбына келтирүү (га)

Деградацияланган жайыттардын аянты (га)

Малдын жайытка болгон жүгү (1 айда 1 гектарга шарттуу малдын башынын саны)

Деградацияланган жайыттардын жалпы жайыт аянтына карата үлүшү (%)

Деградацияга дуушар болгон айыл чарба жерлеринин аянты (га)

Деградацияланган жайыттардын жалпы аянтына карата калыбына келтирилген жайыттардын үлүшү (%)

Энергияны үнөмдөө. Кожолуктардын жылытуу үлүшү (%):

борбордук жылытуу

электр энергиясы

3

3

3

3

3

3

3

газ

меш жылытуу

97

97

97

97

97

97

97

башка орнотуулар

башка кайра жаңылануучу булактар же энергияны үнөмдөөчү орнотуулар (мисалы, көпкө күйүүчү мештер ж.б.)

КТК полигондорунун саны (даана)

КТКны кайра иштетүү боюнча ишканалар же коңшу аймактардагы мындай ишканалар менен макулдашуу (бир.)

Санкцияланбаган полигондордун саны (бир.)

Кен казып алуу тармагынын объекттери (бир.)

Экологиялык тобокелдиги жогору кен казып алуу тармагынын объекттери (даана)

Тазалоочу курулмалар аркылуу өткөн саркынды суулар (%)

7.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

Аймак жаратылыш ресурстарына бай жана негизги байлыктары төмөнкүлөр:

Жайыттар: 40,460.4 гектар жайыт бар. Алар негизинен мал чарбачылыгы үчүн пайдаланылат, бирок толук рационалдуу колдонулбайт жана айрым жайыттардын абалы начар.

Токойлор: 1,597 гектар токой аянты бар. Бул аймакта экологиялык тең салмактуулукту сактоо үчүн токойлор маанилүү роль ойнойт.

ЖӨБ органдары тарабынан айлана-чөйрөнү коргоо боюнча бир катар чаралар көрүлүүдө:

• Жайыттарды калыбына келтирүү жана натыйжалуу пайдалануу.
• Сугат системаларын жакшыртуу жана жаңылоо.
• Айлана-чөйрөнү булгоо булактарын азайтуу.

Бургонду айыл аймагында айлана-чөйрөгө терс таасир этүүчү объекттер бар:

• Уруксат берилбеген таштанды полигондору экологиялык коркунуч жаратып, санитардык абалга терс таасир тийгизүүдө.
• Мал союучу жайлардын жетишсиздиги санитардык нормалардын сакталышына тоскоол болууда.

Аймактагы экологиялык абалды жакшыртуу үчүн төмөнкү чараларды көрүү зарыл:

• Жайыттарды жана сугат системаларын натыйжалуу пайдалануу.
• Таштанды чыгаруу жана иштетүү системаларын жаңыртуу.
• Климаттык тобокелдиктерди азайтуу боюнча алдын ала чараларды күчөтүү.

7.3. Экология маселелери

Артыкчылык

Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Таштанды

Рекультивация иштерин жүргүзүү

Рекультивация иштери болот