КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН АВИАЦИЯ ЭРЕЖЕЛЕРИ

КРАЭ-1

«Авиациялык персоналга күбөлүк берүү»

ӨЗГӨРТҮҮЛӨРДҮ ЖАНА ТОЛУКТООЛОРДУ КАТТОО БАРАГЫ

Эскертүү. Бул нускага өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү датасы жөнүндө жазуулар жана бул нускага түзөтүүнү киргизген адамдын колу ушул эрежелерди колдонуучуга тиешелүү болот.

КЫСКАРТУУЛАР

МАЗМУНУ

1-бөлүм. Күбөлүктөргө тиешелүү аныктамалар жана жалпы эрежелер............................................................................................................... 10

§ 1. Аныктамалар........................................................................... 10

§ 2. Күбөлүктөрдүн түрлөрү........................................................... 21

§ 3. Учуу экипажынын мүчөсү катары иштөөгө уруксат берүү........ 22

§ 4. Күбөлүк берүү.......................................................................... 23

§ 5. Мамлекеттик авиациядан талапкерлерге күбөлүк берүү......... 23

§ 6. Күбөлүктөрдү өзгөртүү (конверсия).......................................... 24

§ 7. Кубөлүккө күч берүүнүн (күбөлүктү таануу) тартиби................ 25

§ 8. Күбөлүк ээсинин укуктары....................................................... 26

§ 9. Ден соолугуна байланыштуу жарамдуулук............................... 26

§ 10. Күбөлүктөрдүн жарактуулугу.................................................. 28

§ 11. Ден соолуктун абалы боюнча чектөөлөр................................ 31

§ 12. Психоактивдүү заттарды колдонуу......................................... 31

§ 13. Бекитилген программа боюнча даярдоо жана бекитилген окутуу уюму.................................................................................................... 31

§ 14.  Тилдерди билүү.................................................................... 32

§ 15. Билимдерди жана көндүмдөрдү текшерүү.............................. 33

§ 16. Кубөлүктү берүү үчүн документтер......................................... 34

§ 17. Күбөлүктү алмаштыруу.......................................................... 34

§ 18. Кубөлүктү жокко чыгаруу........................................................ 35

§ 19. Күбөлүктүн иш-аракетин токтотуу........................................... 36

§ 20. Башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктүн иш-аракетин таанууну токтотуу................................................................................ 37

§ 21. Күбөлүктүн жарактуулугун калыбына келтирүү шарттары....... 39

§ 22. Башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктүн таануусун калыбына келтирүү шарттары.............................................................. 39

§ 23. Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органына авиациялык персоналды аттестациялоо боюнча функцияларды берүү 39

§ 24. Бошотуу/ баш тартуу.............................................................. 40

2-бөлүм. Учкучтардын күбөлүктөрү жана квалификациялык белгилери............................................................................................................... 41

§ 1. Күбөлүктөрдү берүүдөгү жалпы талаптар................................ 41

§ 2. Түрү боюнча квалификациялык белгилер............................... 42

§ 3. Классы жана түрү боюнча квалификациялык белгилер........... 42

§ 4. Классы жана түрү жөнүндө квалификациялык белгилерди алууга коюлган талаптар................................................................................ 43

§ 5. Классы жана түрү боюнча квалификациялык белгилерге коюлган талаптар.............................................................................................. 44

§ 6. Тажрыйба топтоо жана чеберчиликти текшерүү үчүн FSTD колдонуу.............................................................................................. 45

§ 7. Приборлор боюнча учууга укук жөнүндө квалификациялык белгиге коюлган талаптар................................................................... 45

§ 8. Даярдоо иштерин жүргүзүүгө уруксат алууга коюлган талаптар............................................................................................................ 45

§ 9. Учуу убактысын эсепке алуу.................................................... 46

§ 10. 60 жашка чыккан учкучтардын укуктарын чектөө жана 65 жашка чыккан учкучтардын укуктарын токтотуу.............................................. 46

§ 11. Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органынын инспекторлорун "учкуч" адистиги боюнча кесиптик даярдоо................ 47

§ 12. Учкуч студенттин күбөлүгү..................................................... 47

§ 13. Ышкыбоз учкучтун күбөлүгү................................................... 47

§ 14. Коммерциялык авиация учкучунун күбөлүгү.......................... 56

§ 15. Учакка карата колдонулуучу көп мүчөлүү экипаждын (MPL) учкучунун күбөлүгү.............................................................................. 64

§ 16. Линиялык учкучтун күбөлүгү.................................................. 66

§ 17. Приборлор боюнча учууга укук жөнүндө квалификациялык белги................................................................................................... 72

§ 18. Көтөрүүнү жогорулатуу системасы бар учактардын, дирижаблдардын, тик учактардын жана аба кемелеринин учкуч-инструкторунун квалификациялык белгиси......................................... 76

§ 19. Учкуч-планерист күбөлүгү...................................................... 77

§ 20. Эркин аэростаттын учкучунун күбөлүгү................................. 80

3-бөлүм. Тышкы учкучтардын күбөлүктөрү жана квалификациялык белгилери............................................................................................... 83

§ 1. Күбөлүктөрдү берүүгө карата жалпы талаптар........................ 83

§ 2. Түрү жөнүндө квалификациялык белгилер.............................. 83

§ 3. Классы жана типи боюнча квалификациялык белгилер.......... 83

§ 4. Классы жана типи жөнүндө квалификациялык белгилерге коюлган талаптар................................................................................ 84

§ 5. Классы жана типи жөнүндө квалификациялык белгилерге коюлган талаптар................................................................................ 85

§ 6. Тажрыйба топтоо жана квалификациясын көрсөтүү үчүн FSTD колдонуу.............................................................................................. 85

§ 7. Тышкы учкучтун күбөлүгүн берүү үчүн даярдоо жүргүзүүгө уруксат алууга коюлган талаптар........................................................ 85

§ 8. УУАда учуу убактысын эсепке алуу......................................... 86

§ 9. 60 жашка чыккан тышкы учкучтардын укуктарын чектөө жана 65 жашка чыккан учкучтардын укуктарын токтотуу................................... 87

§ 10. Тышкы учкуч-студент............................................................. 87

§ 11. Тышкы учкучтун күбөлүгү...................................................... 88

§ 12. УУАнын инструкторунун квалификациялык белгиси.............. 92

4-бөлүм. Учкучтардын күбөлүктөрүнөн тышкары учуу экипажынын мүчөлөрүнүн күбөлүктөрү....................................................................... 95

§ 1. Күбөлүктөрдү жана квалификациялык (өзгөчө) белгилерди берүүгө тиешелүү жалпы эрежелер..................................................... 95

§ 2. Штурмандын күбөлүгү............................................................. 95

§ 3. Бортинженеринин күбөлүгү..................................................... 97

§ 4. Бортрадисттин күбөлүгү........................................................ 100

§ 5. Борт операторунун күбөлүгү.................................................. 102

5-бөлүм. Учуучу экипаждын мүчөлөрүнөн тышкары, авиациялык персоналдын күбөлүктөрү жана квалификациялык белгилери............. 105

§ 1. Жалпы жоболор.................................................................... 105

§ 2. Аба кемелерин техникалык тейлөө жана оңдоо боюнча инженердик-техникалык персоналдын күбөлүгү................................ 105

§ 3. Инженердик-техникалык персоналга берилүүчү квалификациялык белгилердин категориялары................................ 107

§ 4. Аба кыймылын башкаруу диспетчеринин-студенттин күбөлүгү.......................................................................................................... 108

§ 5. АКБ диспетчеринин күбөлүгү................................................. 109

§ 6. 65 жашка толгон АКБ диспетчеринин күбөлүгүнүн ээлеринин укуктарынын колдонулушун токтотуу................................................. 110

§ 7. АКБ диспетчеринин квалификациялык белгилери................. 110

§ 8. Учууну камсыз кылуу боюнча кызматкердин/учуу диспетчеринин күбөлүгү............................................................................................. 113

§ 9. Метеорологиялык персоналдын күбөлүгү.............................. 116

6-бөлүм. Авиациялык персоналга берилүүчү күбөлүктөргө талаптар............................................................................................................. 117

§ 1. Жалпы жоболор.................................................................... 117

§ 2. Кагаз же ылайыктуу материалда, анын ичинде пластикалык карталарда берилген күбөлүктөргө карата талаптар......................... 117

§ 3. Авиациялык персоналдын электрондук күбөлүктөрүнө карата талаптар............................................................................................ 119

7-бөлүм. Күбөлүктөрдү берүүдөгү медициналык жоболор.............. 120

§ 1. Медициналык корутундулардын класстары........................... 120

§ 2. Медициналык корутундуга талаптар...................................... 120

§ 3. Физикалык жана психикалык ден-соолукка болгон талаптар. 121

§ 4. Көрүү курчтугун текшерүүгө талаптар.................................... 121

§ 5. Түс сезүү талаптары.............................................................. 121

§ 6. Угууну текшерүүгө карата талаптар....................................... 122

§ 7. Биринчи класстагы медициналык корутунду: корутунду чыгаруу жана жаңыртуу.................................................................................. 122

§ 8. Биринчи класстагы медициналык корутунду: физикалык жана психикалык ден соолукка болгон талаптар........................................ 123

§ 9. Биринчи класстагы медициналык корутунду: көрүү аркылуу кабылдоого талаптар......................................................................... 127

§ 10. Биринчи класстагы медициналык корутунду: угууга талаптар.......................................................................................................... 129

§ 11. Экинчи класстагы медициналык корутунду: корутунду берүү жана жаңыртуу.................................................................................. 130

§ 12. Экинчи класстагы медициналык корутунду: физикалык жана психикалык ден соолука болгон талаптар......................................... 130

§ 13. Экинчи класстагы медициналык корутунду: көрүү аркылуу кабылдоого талаптар......................................................................... 134

§ 14. Экинчи класстагы медициналык корутунду: угууга талаптар 136

§ 15. Үчүнчү класстагы медициналык корутунду: корутунду берүү жана жаңыртуу.................................................................................. 137

§ 16. Үчүнчү класстагы медициналык корутунду: физикалык жана психикалык ден соолука болгон талаптар......................................... 137

§ 17. Үчүнчү класстагы медициналык корутунду: көрүү аркылуу кабылдоого талаптар......................................................................... 141

§ 18. Үчүнчү класстагы медициналык корутунду: угууга талаптар 143

1-тиркеме. Тил билүү деңгээлин баалоо үчүн ИКАО шкаласы........ 144

2-тиркеме. Бекитилген окуу уюму.................................................... 146

3-тиркеме. Учуу коопсуздугун башкаруу системасы (УКБС)............... 149

4-тиркеме. Медициналык корутунду берүүгө талапкердин арызы.......................................................... Ошибка! Закладка не определена.

5-тиркеме. Медициналык корутунду берүүдөн баш тартуу жөнүндө сунуштаманын формасы...................................................................... 155

6-тиркеме. Медициналык корутундунун формасы Ошибка! Закладка не определена.

7-тиркеме. Медициналык күбөлөндүрүү картасынын формасы....... 158

8-тиркеме. Квалификациялык комиссия жөнүндө типтүү жобо............ 161

9-тиркеме. Авиациялык персоналга квалификациялык класстарды ыйгарууга типтүү талаптар..................................................................... 164

10-тиркеме. Авиациялык персоналдын электрондук күбөлүгүнүн стандарттык формасы.......................................................................... 168

1-бөлүм. Күбөлүктөргө тиешелүү аныктамалар жана жалпы эрежелер

§ 1. Аныктамалар

Авиациялык изилдөөлөр - мүмкүн болгон чечимдерди аныктоо жана учуу коопсуздугун төмөндөтпөстөн алгылыктуу чечимди тандоо максатында авиациялык көйгөйдү изилдөө.

Квалификациялык талаптардын адаптацияланган модели -  ИКАОнун квалификациялык алкагына негизделген жана уюм тарабынан конкреттүү категориядагы адистерди даярдоо жана баалоо системасын иштеп чыгуу үчүн пайдаланылуучу квалификациялык талаптардын жыйындысы, анын ичинде алардын сыпаттамасы жана натыйжалуулук критерийлери.

Жокко чыгаруу - Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органы юридикалык күчүн калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгүсүз жоготууга алып келүүчү документтин, укуктун жана/же келишимдин колдонулушун токтотуу жөнүндө чечим кабыл ала турган жол-жобо. Жокко чыгаруу шарттарды бузуудан, документтин жараксыздыгын аныктоодон же мыйзамдарда каралган башка себептерден улам келип чыгышы мүмкүн.

1-эскертүү. Ушул эрежелердин чегинде бул аныктама жарандык авиациянын авиациялык персоналынын күбөлүктөрүнө, квалификациялык (өзгөчө) белгилерге, уруксат берүүлөргө, сертификаттарга жана квалификациянын алгылыктуу деңгээлин сактоого байланышкан башка документтерге кирет.

 2-эскертүү. Ушул эрежелердин чегинде бул аныктама Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын авиациялык персоналын даярдоого жана медициналык күбөлөндүрүүгө байланышкан авиациялык окуу жайларына, авиациялык медициналык мекемелерге тиешелүү.

Аэростат - күч түзүлмөсү менен кыймылга келтирилбеген абадан жеңил аба кемеси.

Эскертүү. Ушул эрежелердин алкагында бул аныктама эркин аэростаттарга кирет.

Борттук электрондук жабдуулар - ар кандай электрондук түзүлүш, анын ичинде аба кемесинин бортунда колдонууга арналган электр бөлүгү, анын ичинде радио жабдуулары, учууну автоматтык башкаруу системасы жана прибор жабдуулары үчүн термин.

Учкучсуз учуучу аппарат (УУА) – белгиленген программа боюнча оператор тарабынан алыстан же автоматтык түрдө башкарылуучу, же көрсөтүлгөн ыкмалардын айкалышы менен бортунда учкучу (экипажы) жок учууну аткарган учуучу аппарат.

Тик учак - тик абалда октун айланасында күч түзүлмөсү менен айланган, негизинен бир же бир нече көтөрмө пара менен абанын реакциясынын эсебинен учууда кармалып туруучу, абадан оорураак аба кемеси.

Аба кемелеринин түрү - белгиленген негизги мүнөздөмөлөрдүн негизинде аба кемелеринин классификациясы, мисалы, учак, планер, тик учак, эркин аэростат.

Винтокрыл - күч түзүлмөсү менен кыймылга келген жана бир же бир нече негизги паралар менен абанын реакциялары аркылуу учууну камсыз кылган абадан оор учуучу аппарат.

Аба кемеси - жердин же суунун үстүндө чагылышкан аба менен өз ара аракеттенүүнү албаганда, аба менен анын өз ара аракетинин эсебинен атмосферада кармалуучу кандай гана болбосун учуучу аппарат.

Эксплуатациялоо үчүн экинчи учкуч талап кылынган аба кемеси - типтин сертификатында же эксплуатанттын сертификатында аныкталгандай, иштөө үчүн экинчи учкучту талап кылган аба кемесинин түрү.

Бир учкуч менен учуу үчүн сертификатталган аба кемеси - сертификациялоо учурунда кабыл алынган каттаган мамлекеттин чечими боюнча жалгыз учкуч тарабынан коопсуз иштетиле турган аба кемесинин түрү.

Көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси - тик учуп-конууга жана жай ылдамдыкта учууга жөндөмдүү абадан оор аба кемеси. Бул учуу режимдери кыймылдаткыч аркылуу ишке кирүүчү канаттын механизациясы же кыймылдаткычтын тартылышы менен камсыздалат. Жогорулоого күч бере турган горизонталдык учууну аткаруу үчүн айлануучу эмес аэродинамикалык тегиздиктер колдонулат.  

Аба кемесинин тышкы командири - УУА командиринин функцияларын аткаруу үчүн эксплуатант тарабынан дайындалган жана учууну коопсуз аткарууга жооптуу тышкы учкуч.

Тышкы учкуч - эксплуатант тарабынан УУАнын учуусун аткаруу үчүн зарыл болгон милдеттерди аткаруу тапшырылган жана учуу учурунда тиешелүү башкаруу органдарын башкарган адам.

Адамдын мүмкүнчүлүгү - авиациялык иштин коопсуздугуна жана натыйжалуулугуна таасир этүүчү адамдын жөндөмдүүлүгү жана анын физиологиялык мүмкүнчүлүктөрүнүн чектери.

Кыймылдын калыбына келиши - Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органы чектөөлөргө жана токтото турууга алып келген зарыл шарттарды аткаргандан кийин мурда коюлган чектөөнү же токтото турууну жокко чыгаруучу жол-жобо.

1-эскертүү. Ушул эрежелердин алкагында бул аныктама жарандык авиациянын авиациялык персоналынын күбөлүктөрүнө, квалификациялык (өзгөчө) белгилерге, уруксат берүүлөргө, сертификаттарга жана квалификациянын алгылыктуу деңгээлин сактоого байланышкан башка документтерге кирет.

2-эскертүү. Ушул эрежелердин алкагында бул аныктама Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын авиациялык персоналын даярдоого жана медициналык күбөлөндүрүүгө байланышкан авиациялык окуу жайларына, авиациялык медициналык мекемелерге тиешелүү.

Приборлор боюнча жердеги машыгуу учуру - күбөлүк берүүчү ыйгарым укуктуу орган тарабынан бекитилген учууну имитациялоочу тренажордо учкучтун жерде прибор менен учууну имитациялоочу машыгуучу убакыт.

Приборлор боюнча учуу (учуруу) убактысы - учкуч учакты башкарган убакыт же тышкы учкуч тышкы багыттарды колдонбостон УУА приборлордо гана башкарат.

Планердин учуу убактысы - учуу учурунда планер иштей баштагандан тартып учуу аяктаганда токтогонго чейин сүйрөөдө же сүйрөбөй учуунун жалпы убактысы. 

Квалификациялык жол берүүнү же уруксатты калыбына келтирүү – жол берменин же уруксаттын мөөнөтү аяктагандан кийин жүзөгө ашырылуучу административдик иш-аракет, бул зарыл болгон талаптар аткарылганда жол бермеге же уруксатка болгон укукту белгилүү бир мөөнөткө калыбына келтирет.

Экинчи тышкы учкуч - күбөлүгү бар тышкы учкуч, аба кемесинин тышкы командиринен башка учкучтун бардык функцияларын аткарат; буга учуу даярдыгынан өтүү максатында гана аралыктан учуу пунктунда (АУП) турган тышкы учкуч кирбейт.

Экинчи учкуч - аба кемесинин командиринен тышкары, учкучтун бардык функцияларын аткарган күбөлүгү бар учкуч; учуу машыгуусун аяктоо максатында гана учактын бортунда болгон учкуч эске алынбайт.

Авиациялык персоналдын күбөлүктөрүн берүү жана таануу:

Күбөлүк берүү – бекитилген программа боюнча даярдыктан өткөн жана тиешелүү билимдерин, көндүмдөрүн жана тажрыйбасын көрсөткөн авиациялык персоналга күбөлүк берүү.

Күбөлүктүн конверсиясы – белгиленген улуттук талаптарга шайкештигин эске алуу менен чет мамлекеттин компетенттүү авиациялык органы тарабынан берилген күбөлүктүн негизинде күбөлүк берүү. 

Күбөлүктү таануу – чет мамлекеттин компетенттүү авиациялык органы тарабынан берилген күбөлүктү Кыргыз Республикасынын Жарандык авиациясы тармагында легитимдүү пайдалануу үчүн юридикалык күч берүү.

Учуулардын коопсуздугу боюнча мамлекеттик программа - учуулардын коопсуздугун жогорулатууга багытталган эрежелердин жана иштин түрлөрүнүн бирдиктүү комплекси.

Мамлекеттик авиация - Кыргыз Республикасынын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын карамагында турган жана улуттук жана экономикалык коопсуздук, эгемендүүлүктү коргоо, калктын коопсуздугун коргоо, конституциялык түзүлүштү жана коомдук тартипти сактоо максатында мамлекеттик ишти жүзөгө ашыруу үчүн пайдаланылуучу авиация.

Мамлекеттик аба кемелери - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын аба кемелеринин эсебинде турган же реестрине киргизилген, Кыргыз Республикасынын жарандык аба кемелеринин мамлекеттик реестрине киргизилбеген аба кемелери.

Дирижабль - кыймылдаткыч менен ишке кирген абадан жеңил учуучу аппарат.

Күбөлүктө квалификациялык белгиси бар АКБ диспетчери - жүзөгө ашырып жаткан укуктарга ылайык келген күбөлүгү жана жарактуу квалификациялык белгилери бар АКБ диспетчери.

Зачёт - талапкерге конкреттүү баа койбостон окуу материалын ийгиликтүү өздөштүргөндүгүн тастыктаган билимди, көндүмдөрдү же жөндөмдөрдү баалоо формасы.

Олуттуу - 7-бөлүмдүн медициналык жоболорунун контекстинде «олуттуу» деген сөз учуунун коопсуздугуна коркунуч келтире турган четтөөнүн даражасын же мүнөзүн билдирет.

Чет өлкөлүк аба кемеси - чет өлкөлүк мамлекеттин аба кемелеринин реестринде катталган аба кемеси.

Аба кемесинин чет өлкөлүк эксплуатанты - чет өлкөлүк мамлекет тарабынан берилген аба кемелеринин эксплуатантынын колдонуудагы тастыктамасы бар адам.

Квалификациялык белги - ошол күбөлүккө тиешелүү өзгөчө шарттарды, укуктарды же чектөөлөрдү көрсөткөн күбөлүктө же анын ажырагыс бөлүктөрүндө жасалган жазуу.

Квалификация - белгиленген деңгээлде тапшырманы аткаруу үчүн талап кылынган көндүмдөрдүн, билимдин жана мамилелердин айкалышы.

Квалификациялык бөлүк - бир катар квалификациялык элементтерди камтыган өзүнчө функция.

Квалификациялык элемент - демилгелөөчү окуяга жана аяктоочу окуяга ээ болгон, анын чектерин жана байкалган натыйжасын так аныктаган тапшырманы камтыган аракет.

Учактын классы - квалификациялык типтеги белгини талап кылбаган жалгыз учкучтуу учактарды категориялаштыруу. 

Аба кемесинин командири - эксплуатант тарабынан же жалпы авиацияда аба кемесинин ээси командирдин милдетин аткарууга жана учуунун коопсуз аткарылышы үчүн жооп берүүгө дайындалган учкуч.

Байкоого алынган аба кемесинин командири (PIC/US) - аба кемесинин командиринин көзөмөлү астында аба кемесинин командиринин милдеттерин жана функцияларын, анын ичинде аба кемесинин командиринин милдеттерин жана функцияларын аткаруучу, мындай милдеттерди жана функцияларды ыйгарым укуктуу учкуч – инструктордун же ушул максат үчүн дайындалган аба кемесинин командиринин көзөмөлү астында аткарган экинчи учкуч.

Коммерциялык аба ташуусу - жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү же почтаны акы же жалдоо менен ташуу үчүн аба кемесинин учушу. 

ИКАОнун компетенттүүлүк алкагы - ИКАО тарабынан иштелип чыккан компетенттүүлүк алкагы, бул авиациялык тартип үчүн квалификациялык талаптардын тандалып алынган тобу. Ар бир квалификациялык талапка сүрөттөмө жана байкалган иш-аракеттер туура келет.

Компетенттүүлүк - белгилүү бир иштин ийгиликтүү аткарылышын ишенимдүү болжолдоо үчүн колдонулган адамдын мүмкүнчүлүктөрүн өлчөө. Компетенттүүлүк белгилүү бир шарттарда иш-аракеттерди жүзөгө ашырууга же тапшырмаларды аткарууга тиешелүү билимдерди, көндүмдөрдү жана мамилелерди мобилизациялаган иш-аракеттер аркылуу көрүнөт жана байкалат.

Комплекстүү учуу тренажёр – жерде учуунун шарттары окшоштурулган түзүлмөлөрдүн үч түрүнүн бири:

-         Учууну имитациялоочу тренажёр - бул аба кемесинин белгилүү бир тибинин экипаж кабинасынын, механикалык, электрдик, электрондук жана башка борттогу башкаруу системаларынын реалдуу функцияларын так имитациялоочу, учуу экипажынын мүчөлөрү үчүн кадимки шарттарды жана аба кемесинин бул түрүнүн учуу мүнөздөмөлөрүн окшоштурууга мүмкүндүк берүүчү система.

-         Учуу тренажеру, экипаждын кабинасындагы абалды реалдуу чагылдырууну камсыз кылган жана приборлордун көрсөткүчтөрүн, механикалык, электрдик, электрондук жана башка борттук системалардын жөнөкөй функцияларын, ошондой эле белгилүү класстагы аба кемелеринин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн имитациялаган учуучу тренажер

-         Прибордуу тренажер, тиешелүү приборлор менен жабдылган жана учактын учуу учурундагыдай учуу палубасынын шарттарын окшоштурат.

Каталарды контролдоо - каталардын кесепеттерин азайтуучу же жок кылуучу жана каталардын же керексиз шарттардын ыктымалдыгын азайтуучу каршы чаралар аркылуу каталарды табуу жана аларга жооп берүү процесси.

Коркунуч факторлорун контролдоо - коркунучтардын кесепеттерин азайтуучу же жок кылуучу жана каталардын же жагымсыз шарттардын ыктымалдыгын азайтууга каршы чаралар аркылуу коркунучтарды аныктоо жана аларга жооп берүү процесси.

Натыйжалуулук критерийлери - берилген компетенттүүлүк үчүн талап кылынган натыйжалуулук деңгээлине жеткендигин баалоо үчүн колдонулган корутундулар. Иштин критерийлерине байкалган иш-аракеттер, шарт (шарттар) жана компетенттүүлүк стандарты кирет.

Учууну текшерүү - учуу тапшырмасын аткарууда учуучу курамдын адамдарынын кесиптик даярдыгынын деңгээлин аныктоо процесси.

Учуу чеберчилиги - учуу максаттарын аткаруу үчүн терең билимди, көндүмдөрдү жана орнотууларды колдонуу менен дайыма туура чечимдерди кабыл алуу.

Учуучу экипаж курамы - учуучу курамдын колдонуудагы күбөлүгүнө, ошондой эле ушул типтеги аба кемесин же анын жабдууларын башкаруу үчүн зарыл болгон даярдыкка жана тажрыйбага ээ адамдар. Учуу курамына учкучтар, штурмандар, бортинженерлер, бортмеханиктер, борт радисттер, ошондой эле борт операторлору кириши мүмкүн (эгер бул аба кемесинин кеме документтеринде каралса).

Жеңил аба кемеси - жеңил аба кемеси - максималдуу тастыктамалуу учуучу массасы 3175 килограммдан кем вертолётту кошуп алганда, 750 килограммдан жогору жана 5700 килограммга чейинки максималдуу тастыктамалуу массасы бар аба кемеси.

С2 линиясы - УУА менен алыстан башкаруу пунктунун ортосундагы маалыматтарды берүү линиясы.

Медициналык эксперт - Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын ыйгарым укуктуу органы тарабынан дайындалган, авиациялык медицина жаатындагы квалификациясы жана практикалык иш тажрыйбасы бар, ошондой эле учуулардын коопсуздугуна тиешеси болушу мүмкүн болгон медициналык көрсөткүчтөрдү аныктоого жана баалоого адистешкен дарыгер.

Медициналык корутунду (медициналык сертификат) - Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органы күбөлүктүн ээсинин ден соолугунун абалы боюнча жарактуулукка коюлуучу талаптарга ылайыктыгын ырастай тургандыгын тастыктаган документ.

Метеорологиялык персонал – колдонуудагы күбөлүктөрү бар жана жарандык авиациянын метеорологиялык жактан тейленишин камсыз кылуучу персонал.

Алып келиши мүмкүн - ушул Эрежелердин 6-главасынын медициналык жоболорунун контекстинде «алып келиши мүмкүн» деген сөз ыйгарым укуктуу медициналык эксперт ылайыксыз деп эсептеген эмгекке жарамсыздыктын келип чыгуу ыктымалдыгын билдирет.

Мониторинг - психикалык салыштыруу процесси, чыныгы жана күтүлгөн абал.

Байкалуучу аракеттер (БА) - Жумуш милдеттерин аткарууга байланыштуу байкалган жана өлчөнө турган же өлчөнбөй турган иш-аракеттердин белгилүү бир топтому.

Инструктор менен учуу - тиешелүү күбөлүгү бар инструктор-учкучтун жетекчилиги астында же тиешелүү сертификаты бар тышкы инструктор-учкучтун жетекчилиги астында учуу учурунда алыстан башкарылуучу УУАны колдонуу менен аба кемесинин бортунда учуу боюнча окуудан өткөн учуу убактысы.

Түн - жарандык авиациянын тиешелүү ыйгарым укуктуу органы тарабынан белгилениши мүмкүн болгон кечки жарандык күүгүмдүн аягы менен таңкы жарандык күүгүмдүн башталышынын ортосундагы убакыт аралыгы же күн батышы менен чыгышынын ортосундагы башка мезгил.

Табуу жана анлдын алуу - жакын жердеги учактарды же башка коркунучтарды көрүү, кабыл алуу же аныктоо жана тийиштүү чараларды көрүү мүмкүнчүлүгү.

Байкоонун негизинде АКБны тейлөө - АКБнын байкоо тутуму аркылуу түздөн-түз көрсөтүлүүчү кызматтардын бирине карата колдонулган термин.

Жарандык авиация уюму - Кыргыз Республикасынын жарандык авиация жаатында ишти жүзөгө ашырган Кыргыз Республикасынын аймагында катталган юридикалык жак.

Бошотуу – учуулардын коопсуздугунун алгылыктуу деңгээлин камсыз кылуу үчүн чараларды көрүү шарты менен талапты колдонуу мүмкүн болбогон учурда чектелген мөөнөткө берилүүчү Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин конкреттүү талаптарын колдонбоого уруксат.

Чегинүү – учуулардын коопсуздугунун алгылыктуу деңгээлин камсыз кылуу үчүн чараларды көрүү шарты менен талаптарды толук колдонууга мүмкүн болбогон учурда чектелген мөөнөткө берилүүчү Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин конкреттүү талаптарын жарым-жартылай же өзгөртүлгөн шарттарда колдонууга уруксат.

Расмий медициналык корутунду - бир же бир нече медициналык эксперттер тарабынан конкреттүү учурга карата жасалган, зарыл болгон учурда учуу өндүрүшү боюнча адистерди же башка эксперттерди тартуу менен күбөлүктөрдү берүү боюнча Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын ыйгарым укуктуу органы үчүн алгылыктуу корутунду.

Ката - уюмдун же эксплуатациялык персоналдын мүчөсүнүн ниетинен же күткөнүнөн баш тартууга алып келген эксплуатациялык персоналдын мүчөсүнүн аракети же аракетсиздиги.

Жарандык авиация органы - жарандык авиация чөйрөсүндөгү ишти жөнгө салуучу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган. 

Башкарууну өткөрүп берүү - учууга байланышкан башкарууну бир аралыктан экинчисине өткөрүп берүүдөн турган иш-аракет.

Мониторинг жүргүзүүчү учкуч (PM) - негизги милдети PF иш-аракеттерди көзөмөлдөө жана учуу жолун көзөмөлдөө жана башкаруу боюнча учкуч. РМ кошумча милдеттерине учуу жолуна байланышпаган иш-аракеттерди аткаруу (радио байланыш, борттогу системалар, эксплуатациялык мүнөздөгү башка аракеттер ж. б.) жана экипаждын башка мүчөлөрүн көзөмөлдөө кирет.

Аба кемесин башкаруучу учкуч (PF) - негизги милдети учуу жолун көзөмөлдөө жана башкаруу болуп саналган учкуч. PF кошумча милдеттерине учуу жолуна байланышпаган иш-аракеттерди аткаруу (радиобайланыш, борттук системалар, эксплуатациялык мүнөздөгү башка аракеттер ж. б.) жана экипаждын башка мүчөлөрүн көзөмөлдөө кирет.

Учуруу (учууну башкаруу) - учуу убактысынын ичинде аба кемесинин башкаруу органдарын манипуляциялоо.

Планер - күч түзүлмөсү тарабынан ишке кирбеген, анын көтөрүү күчү негизинен берилген учуу шарттарында кыймылсыз калган беттердеги аэродинамикалык реакциялардан жаралган абадан оор аба кемеси. 

Учуу планы - аба кыймылын тейлөө органдарына берилүүчү аба кемесинин белгиленген учуулары же учуунун бөлүгү жөнүндө маалыматтар.

Эскертүү. «Учуу планы» термининин алдында «алдын ала», «көрсөтүлгөн», «учурдагы», же «жумушчу» деген сөздөр учуунун шарттарын жана ар кандай этаптарын көрсөтүү үчүн колдонулушу мүмкүн.

Компетенттүүлүккө негизделген даярдоо жана баалоо - натыйжага багыт алуу, операцияларды аткаруунун натыйжалуулугунун стандарттарына жана аларды өлчөөгө өзгөчө көңүл буруу жана белгиленген натыйжалуулук стандарттарынын негизинде окуу курсун иштеп чыгуу менен мүнөздөлгөн процесс.

Бекитилген программа боюнча даярдоо - АКБ учуу экипажынын мүчөлөрүн, тышкы учуу экипажын жана диспетчерлерин окутуу окуу мекемесинде бекитилген программага ылайык жүргүзүлөт.

Эскертүү. Бекитилген программа боюнча даярдоо негизинен күбөлүк же квалификациялык белги берүү үчүн даярдыкка кирет. Ал бекитилген программа боюнча даярдыкты болжолдобойт, ал аба кыймылын тейлөө боюнча диспетчерлерге, учуу экипаждарына же тышкы учуу экипаждарына күбөлүктү же квалификациялык белгини алгач бергенден кийин квалификацияны сактоо же эксплуатациялык уруксатты алуу үчүн талап кылынышы мүмкүн. 

Техникалык тейлөө күбөлүгүнө кол коюу - техникалык тейлөө боюнча иш канааттандырарлык аткарылгандыгын жана учууга жарамдуулуктун тиешелүү ченемдерине ылайык келгендигин күбөлөндүрүү. Муну тастыктоо үчүн КРАЭ-6да (эгерде күбөлүк техникалык тейлөө боюнча бекитилген уюм тарабынан берилбесе) же КРАЭ-8де (эгерде күбөлүк техникалык тейлөө боюнча бекитилген уюм тарабынан берилсе) эскертилген техникалык тейлөө жөнүндө күбөлүк берилет.

Учуу убактысы; учуучу убакыт (тик учактар) – тик учактын параларынын бараларынын айлануусу башталгандан тартып учуунун аягында тик учак толук токтогонго чейин жана бараларынын айлануусу токтогонго чейинки жалпы убакыт.

Учуу убактысы; учуучу убакыт (УУА) - учууну аткаруу максатында аралыктан учуруу пункту (АУП) менен УУАнын ортосунда С2 линиясы белгиленген учурдан тартып же тышкы учкуч башкарууну бергенден кийин башкарууну алган учурдан тартып тышкы учкуч башкарууну өткөрүп берүүнү аяктаган учурга чейин же учуу аяктагандан кийин АУП менен УУАнын ортосундагы С2 линиясын пайдалануу токтогон учурга чейинки жалпы убакыт. 

Учуу убактысы; учуучу убакыт (учактар) - учуу максатында учактын кыймылы башталгандан баштап учуунун аягында толук токтогонго чейинки жалпы убакыт.

«Учуу убактысы; учуучу убакыт» термини жалпы кабыл алынган «толук учуу убактысы» же «калыптарды алуудан орнотууга чейинки убакыт» деген терминдердин синоними болуп саналат, ал учуу максатында учак кыймылдай баштагандан баштап, учуу аяктаганда толук токтогонго чейин өлчөнөт.

Багыт боюнча учуу - стандарттык навигациялык жол-жоболорду колдонуу менен учуу пунктунан маршрут боюнча келүү пунктуна учуу.

Күбөлүктөрдү берүү боюнча ыйгарым укуктуу орган - мамлекет тарабынан авиациялык персоналга күбөлүк берүү жоопкерчилиги жүктөлгөн ыйгарым укуктуу орган.

Эскертүү. Ушул Эрежелердин жоболорунда мамлекет күбөлүктөрдү берүү боюнча ыйгарым укуктуу органга төмөнкүлөр үчүн жоопкерчиликти жүктөйт деп эсептелет:

а) талапкердин күбөлүк же квалификациялык белги алууга даярдыгын баалоо;

б) күбөлүктөрдү жана квалификациялык белгилерди берүү жана ырастоо;

в) бекитилген жактарды дайындоо жана укуктарды берүү;

г) комплекстүү учуу тренажерлорун колдонууну бекитүү жана бул тренажерлорду тажрыйба топтоо же квалификациясын текшерүү, күбөлүк берүү же квалификациялык белги алуу үчүн пайдаланууга уруксат берүү;

д) башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктөрдү күчүнө киргизүү (таануу).

Прибор убактысы – прибордун учуу убактысы же прибордун жердеги машыгуу убактысы.

Кубөлүктү таануу – мамлекет өзүнүн күбөлүгүн берүүнүн ордуна башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктү өзүнүн күбөлүгүнө барабар катары тааный турган иш-аракет.м

Авиациялык персоналдын күбөлүгүнө тиркеме – квалификациялык белгилерди жана мүмкүн болгон чектөөлөрдү көрсөтүү менен белгиленген мөөнөттүн чегинде аракеттенген башка маалыматтарды камтыган күбөлүктүн ажырагыс бөлүгү.

Аракетти токтотуу – Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органы белгилүү бир мөөнөткө документтин, уруксаттын (же укуктун) колдонулушун убактылуу токтотуу жөнүндө чечим кабыл ала турган жол-жобо.

1-эскертүү. Ушул эрежелердин чегинде бул аныктама жарандык авиациянын авиациялык персоналынын күбөлүктөрүнө, квалификациялык (өзгөчө) белгилерге, уруксат берүүлөргө, сертификаттарга жана квалификациянын зарыл деңгээлин сактоого байланышкан башка документтерге кирет.

2-эскертүү. Ушул эрежелердин чегинде бул аныктама Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын авиациялык персоналын даярдоого жана медициналык күбөлөндүрүүгө байланышкан авиациялык окуу жайларына, авиациялык медициналык мекемелерге тиешелүү.

Психоактивдүү заттар - алкоголь, опиоиддер, каннабиноиддер, седативдик каражаттар жана гипнотикалык препараттар, кокаин, башка психостимуляторлор, галлюциногендер жана учуучу эриткичтер; тамеки менен кофеин алынып салынган.

Аралыктан учуу пункту (АУП) - тышкы учкучтун станциясы - УУАны башкаруу үчүн колдонулган жабдууларды камтыган алыстан башкарылуучу авиация тутумунун элементи.

Учак - көтөрүү күчү негизинен учуунун ушул шарттарында кыймылсыз келген беттерде аэродинамикалык реакциялардын эсебинен түзүлүүчү күч орнотмосу менен кыймылга келтирилүүчү абадан оорураак аба кемеси.

Өз алдынча учуу - студент-учкуч аба кемесинин бортунда жалгыз болгон учуу убактысы.

Өз алдынча учуу – УУА - тышкы студент-учкуч УУАны өз алдынча башкарган учуу убактысы.

Психоактивдүү заттарды колдонуу тобокелдигине байланыштуу - авиация персоналынын бир же бир нече психоактивдүү заттарды колдонуусу, мындан:

-         башка адамдардын өмүрүнө, ден соолугуна же жыргалчылыгына түздөн-түз коркунуч туудурат жана/же;

-         кесиптик, социалдык, психикалык же физикалык мүнөздөгү көйгөйдү же баш аламандыкты жаратат же күчөтөт. 

Окуу уюмунун сертификаты - бул сертификатта көрсөтүлгөн жарандык авиациянын авиациялык персоналын даярдоонун тиешелүү деңгээлин жана сапатын камсыз кылуу менен даярдоонун түрлөрүн ишке ашырууга укук берүүчү документ.

Сапатты контролдоо системасы - бул принциптердин жана жол-жоболордун ички аудитин, башкаруу тутумун карап чыгууну жана сапатты жогорулатуу боюнча сунуштарды берүүнү камтыган документтештирилген уюштуруу жол-жоболору жана принциптери.

АКБ байкоо системасы - аба кемесин аныктоого мүмкүндүк берген, кемелерди, ADS-B, ПОРЛ, ВОРЛ же башка салыштырылуучу жер үстүндөгү системаларды өз-өзүнчө түшүнгөн жалпы термин.

Эскертүү. Салыштырмалуу жер үстүндөгү система салыштырмалуу баалоо жүргүзүүнүн же башка методиканы колдонуунун натыйжасында учуулардын коопсуздугунун жана мүнөздөмөлөрүнүн ал тарабынан камсыз кылынган деңгээли моноимпульстуу ВОРЛдун окшош көрсөткүчүнө дал келерин же андан ашып кеткенин көрсөткөн система болуп эсептелет.

Учуулардын коопсуздугун башкаруу системасы (УКБС) - бул учуулардын коопсуздугун башкарууга карата системалуу мамиле, анын ичинде зарыл болгон уюштуруу түзүмү, жоопкерчиликтин иерархиясы жана жолун жолдоочулугу, учуулардын коопсуздугунун өкмөттүк программасында белгиленген учуулардын коопсуздугунун алгылыктуу деңгээлине жетүү үчүн керектүү болгон жетектөөчү принциптер жана жол-жоболор жарандык авиация уюмдарынын ишине жана Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринде каралган башка маселелерге карата зарыл.

Учууга жарактуулуктун тиешелүү ченемдери - бул аба кемелеринин, кыймылдаткычтардын же аба винттеринин классы үчүн мамлекет тарабынан белгиленген, кабыл алынган же таанылган учууга жарамдуулуктун комплекстүү жана деталдуу ченемдери.

Компетенттүүлүк тандарты - бул талап кылынган чеберчилик деңгээлине жетишүүнү баалоодо алгылыктуу деп аныкталган натыйжалуулук деңгээли.

Техникалык тейлөө - бул аба кемесинин учууга жарактуулугун сактоону камсыз кылуу үчүн зарыл болгон иштерди жүргүзүү. Бул жумуштарга текшерүү жана калыбына келтирүү иш-чаралары, текшерүүлөр, алмаштыруулар, кемчиликтерди жоюу кирет, алар жалгыз же айкалышта аткарылышы мүмкүн жана модификациялоону же оңдоону практикалык ишке ашыруу.

Аба кемелеринин тиби - пилотаждык же учуу мүнөздөмөлөрүнүн өзгөрүшүнө алып келгендерди кошпогондо, бир эле принципиалдуу конструкциядагы бардык аба кемелери, анын ичинде алардын бардык модификациялары.

Учуу техникаларын иштеп чыгуучу тренажер. Учууну имитациялоочу тренажердук түзүлмө (шилтемесин караңыз)

Учуу шарттарын имитациялоочу тренажер. Учууну имитациялоочу тренажердук түзүлмө (шилтемесин караңыз).

Учууну имитациялоочу тренажердук түзүлмө (FSTD) - жерде учуу шарттары имитацияланган төмөнкү үч түзүлүштүн кайсынысы болбосун:

-         аба кемесинин белгилүү бир түрүнүн экипаж кабинасынын так жүргүзүлүшүн же учкучсуз учуучу аппараттын (УУА) так жүргүзүлүшүн камсыз кылуучу, экипажынын мүчөлөрү үчүн кадимки аба кемесинин бул түрүнүн абалы жана учуу мүнөздөмөлөрүнүн механикалык, электрдик, электрондук жана башка борттук башкаруу системаларынын реалдуу функцияларын тууроого мүмкүндүк берүүчү учуу шарттарын имитациялоочу тренажер;

-         учуу шарттарын реалдуу кайталоону камсыз кылуучу жана приборлордун көрсөткүчтөрүн, механикалык, электрдик, электрондук жана башка борттук системалардын жөнөкөй функцияларын, ошондой эле белгилүү класстагы аба кемелеринин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүн окшоштуруучу учуу техникасын иштеп чыгуу үчүн тренажер менен камсыз кылат;

-         тиешелүү приборлор менен жабдылган жана учуу кабинасындагы кырдаалды окшоштуруучу приборлор боюнча учууга негизги даярдык үчүн тренажер, приборлор боюнча аба кемесинин учушундагыдай же приборлор боюнча УУАнын учуу шарттарын окшоштурат.

Коркунуч - эксплуатациялык персоналдын мүчөсүнүн тажрыйбасынан тышкары болгон окуялар же каталар иштин татаалдыгын жогорулатат жана коопсуздуктун жол берилген деңгээлин сактоо үчүн башкарылышы керек.

Эскертүү. Эксплуатациялык персоналдын аныктамасын КРАЭ-19 1-главасынан «Учуу коопсуздугун башкаруу» караңыз.

Учууга жарактуулугун ырастоо - техникалык тейлөөнү аткаргандан кийин аба кемесинин же анын бөлүктөрүнүн учууга жарактуулугунун колдонуудагы ченемдерине ылайык келгендиги жөнүндө ырастама берүү.

Шарттары - натыйжалуулук көрсөтүлө турган өзгөчө чөйрө деп эсептелген нерселердин бардыгы.

Техникалык тейлөө боюнча бекитилген уюм - аба кемелерин же алардын бөлүктөрүн техникалык тейлөөнү аткаруу үчүн мамлекет тарабынан бекитилген жана ушул мамлекет тарабынан бекитилген органдын контролу астында иштеген КРАЭ-6 I бөлүгүнүн 8-главасынын талаптарына ылайык мамлекет тарабынан бекитилген уюм.

Эскертүү. Бул аныктамада эч нерсе мындай уюмдун жана анын ишин контролдоочу органдын бирден ашык мамлекет тарабынан бекитилишине тоскоол болбойт.

Бекитилген окуу уюму - бул уюм жарандык авиация органы тарабынан бекитилген анын көзөмөлү астында жана бекитилген программа боюнча окутууну жүргүзүү үчүн ушул Эрежелердин талаптарына ылайык иштеген уюм.

Дарыгерлерден түзүлгөн комиссиясынын мүчөсү - бул атайын даярдыктан өткөн жана авиациялык медицина жаатында практикалык тажрыйбасы жана авиациялык тажрыйбасы бар дарыгер. Ал күбөлүктөрдү же квалификациялык белгилерди алууга талапкерлерди медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү үчүн күбөлүктөрдү берүү боюнча ыйгарым укуктуу орган тарабынан дайындалат, алар үчүн медициналык күбөлөндүрүү боюнча талаптар каралган.

Тышкы учуу экипажынын мүчөсү - бул учуу экипажынын мүчөсүнүн күбөлүгүнө ээ болгон, ага кызматтык учуу убактысынын ичинде УУАны башкаруу боюнча милдеттер жүктөлгөн адам.

Кабина экипажынын мүчөсү - бул коопсуздук жана жүргүнчүлөрдү тейлөө үчүн учактын бортунда милдеттерди аткарган авиация персоналынын адамы. Бул милдеттер ага аба кемесинин эксплуатанты же командири тарабынан тапшырылат, ошол эле учурда ал учуу экипажынын мүчөсү эмес. 

Учуу экипажынын мүчөсү - бул учуу экипажынын мүчөсүнүн күбөлүгүнө ээ болгон, ага кызматтык учуу убактысынын ичинде аба кемесин башкаруу боюнча милдеттер жүктөлгөн адам.

Эксплуатант – аба кемелерин эксплуатациялоо менен алектенген же бул жаатта өз кызматтарын сунуш кылган юридикалык жак, уюм же ишкана.

§ 2. Күбөлүктөрдүн түрлөрү

1.       Күбөлүктөр Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын төмөнкү авиациялык персоналына берилет:

1)      учуучу экипаж:

-         ышкыбоз учкуч (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүүнү жогорулатуу системасы бар аба кемеси);

-         коммерциялык авиациянын учкучу (учак, дирижабль, тик учак же көтөргүчтү жогорулатуу системасы бар аба кемеси);

-         көп мүчөлүү экипаждын учкучу (учак);

-         линиялык учкуч (учак, тик учак же көтөрүүнү жогорулатуучу системасы бар аба кемеси);

-         учкуч-планерист;

-         эркин аэростат учкучу;

-         учкуч-студент;

-         штурман;

-         бортинженер;

-         бортмеханик;

-         бортрадист;

-         бортоператор (анын болушу аба кемесинин кеме документтерине негизделет);

-         тышкы учкуч (учак, дирижабль, планер, винтокрыл, көтөрүүнү жогорулатуу системасы бар аба кемеси же эркин аэростат);

2)      аба кыймылын башкаруу диспетчери;

3)      инженер-техникалык авиациялык персонал:

-         инженер;

-         техник;

4)      метеорологиялык персонал:

-         инженер-синоптик / инженер-метеоролог;

-         техник-синоптик;

-         метеорологиялык жабдууларды техникалык тейлөө боюнча инженер

5)      калган авиациялык персонал:

-         учууну камсыздоо боюнча кызматкер/учуу диспетчери;

-         авиациялык станциянын оператору. 

§ 3. Учуу экипажынын мүчөсү катары иштөөгө уруксат берүү

2.       Аба кемесинин учуу экипажынын мүчөсүнүн же Кыргыз Республикасында катталган УИАнын тышкы учуу экипажынын мүчөсүнүн функцияларын аткарууга ушул Эрежелердин талаптарына жана ал адам аткарган милдеттерге ылайык келген анык күбөлүгү жок адамга жол берилбейт.

3.       Учуу экипажынын мүчөсүнүн күбөлүгү ошол аба кемесин каттаган мамлекет же кайсы болбосун башка мамлекет тарабынан берилет, мында акыркы учурда күбөлүк ошол аба кемесин каттаган мамлекет тарабынан күчкө ээ болот.

4.       Тышкы учкуч күбөлүгү УУАны эксплуатациялоочу мамлекеттин күбөлүктөрүн берүү боюнча ыйгарым укуктуу орган же башка мамлекет тарабынан берилет жана ага УУАны эксплуатациялоочу мамлекеттин күбөлүктөрүн берүү боюнча ыйгарым укуктуу орган тарабынан күчкө ээ болот.

5.       Учуу иштерин аткарууда учуу экипажынын мүчөлөрү өзү менен кошо өзүнүн тиешелүү күбөлүгүнө ээ болот.

6.       Учууларды аткарууда тышкы учкучтар өздөрүнүн тиешелүү күбөлүктөрүн алып жүрүшөт.

§ 4. Күбөлүк берүү

7.       Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органы (мындан ары – КР ЖАО) бекитилген окуу уюмдарында бекитилген программа боюнча кесиптик даярдыктан өткөн жана тиешелүү билимдерин, көндүмдөрүн жана тажрыйбасын көрсөткөн талапкерлерге күбөлүк берет.

8.       Кылмыш жасагандыгы үчүн соттуулугу жоюлбаган же алып салынбаган талапкерлерге КР ЖАО күбөлүк бербейт.

9.       КР ЖАО төмөнкү талапкерлерге күбөлүк берет:

-         Кыргыз Республикасынын жарандарына;

-         Чет өлкөлүк жарандарга.

10.   Күбөлүктүн колдонуу мөөнөтү квалификациялык белгилердин, тиешелүү класстагы медициналык сертификаттын мөөнөтү менен жана ушул эрежелерге каралган башка белгилер менен чектелет.

11.   Күбөлүктүн формасы КР ЖАО тарабынан белгиленет.

§ 5. Мамлекеттик авиациядан талапкерлерге күбөлүк берүү

12.   КР ЖАО тийиштүү тажрыйбасы бар жана мамлекеттик авиациядан жарандык авиацияга өтүүнүн жактырылган программасы боюнча бекитилген окуу уюмдарында атайын даярдыктан өткөндөн кийин жана зарыл болгон билимдерин, көндүмдөрүн жана тажрыйбасын көрсөткөн мамлекеттик авиациядан талапкерлерге күбөлүк берет.

13.   Мамлекеттик авиациядан чет өлкөлүк жарандарга күбөлүк берүүгө тыюу салынат.

14.   Талапкердин күнөөсү боюнча болгон авиациялык кырсыктарга же инциденттерге тартылган мамлекеттик авиациядан талапкерлерге күбөлүк берүүгө тыюу салынат.

15.   Мамлекеттик авиациядан тартиптик жазадан бошотулган талапкерлерге күбөлүк берүүгө тыюу салынат.

16.   Мамлекеттик авиациядан талапкерлерге линиялык учкучтун күбөлүгүнөн башка күбөлүктөрдүн бардык түрлөрү берилет. Мамлекеттик авиация системасында алынган тажрыйба линиялык учкуч күбөлүгүн берүү үчүн эсепке алынбайт.

17.   Мамлекеттик авиациядан талапкерлердин күбөлүктөрүн берүү жана тажрыйбасын таануу тартиби КР ЖАО тарабынан бекитилген ченемдик-укуктук актыларга ылайык жүргүзүлөт.

§ 6. Күбөлүктөрдү өзгөртүү (конверсия)

18.   КР ЖАО чет мамлекеттин жарандык авиациясынын компетенттүү органы берген күбөлүктүн негизинде күбөлүк берет (конверсия).

19.   Өзгөртүүдө КР ЖАО конвертирленүүчү (баштапкы) күбөлүккө эквиваленттүү квалификациялык белгилери бар улуттук күбөлүк берет.

20.   КР ЖАО өзгөртүүдө конвертирленүүчү күбөлүктүн жана квалификациялык белгилердин берилишин аныктоого жана чектөөгө укуктуу.

21.   Конверсия жолу менен берилген улуттук күбөлүктө сөзсүз түрдө көрсөтүлөт күбөлүк башка күбөлүктүн негизинде берилген.

22.   Күбөлүктү конверсиялоо (өзгөртүү) төмөнкү адамдарга жүргүзүлөт:

-         Кыргыз Республикасынын жарандыгында 3 жылдан кем эмес турган жана чет мамлекеттин күбөлүгүнө ээ болгон Кыргыз Республикасынын жарандарына;

-         Кыргыз Республикасынын жарандарынын ичинен авиациялык персонал жетишсиз болгон учурда чет өлкөлүк жарандарга.

23.   Чет өлкөлүк жарандарга күбөлүктү конверсиялоого төмөнкү шарттарда жол берилет:

-         күбөлүк Чикаго Конвенциясынын 1-тиркемесине ылайык чет мамлекеттин ыйгарым укуктуу органы тарабынан берилген;

-         талапкер ушул Эрежелерге ылайык тиешелүү медициналык текшерүүдөн өткөн;

-         талапкер ушул Эрежелерге ылайык англис тилин билүү деңгээлин тастыктаган сертификатка ээ;

-         чет өлкөлүк мамлекеттин жарандык авиациясынын компетенттүү органы тарабынан берилген тиешелүү квалификациялык белгилери бар;

-         таануунун негизинде талапкер Кыргыз Республикасынын жарандык аба кемелеринин реестринде катталган аба кемелеринде 1500 сааттан кем эмес учуу убактысына ээ болсо же экипаждын курамында 36 айдан кем эмес болгон болсо;

-         талапкер авиациялык кырсыкка туш болбосо;

-         талапкердин күнөөсү боюнча талапкер окуяга катышпаса;

-         талапкердин кылмыш жасагандыгы үчүн соттолгондугу жоюлбаган же алып салынбаган иши жок болсо;

-         башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктүн аныктыгы тастыкталса.

24.   КР ЖАО чет өлкөлүк жаранга конверсиянын негизинде берилген күбөлүктү жокко чыгарат, эгерде:

-         күбөлүк ээси КР ЖА уюмдарында күбөлүктө каралган өз милдеттерин бир жылдын ичинде аткарбаса;

-         Кыргыз Республикасынын жарандарынан тийиштүү квалификациядагы авиациялык персоналдын тартыштыгын толтурууда.

25.   КР ЖАО конверсиянын негизинде берилген күбөлүктөрдү эсепке алат жана контролдойт.

§ 7. Кубөлүккө күч берүүнүн (күбөлүктү таануу) тартиби

26.   Эгерде КР ЖАО башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктүн аныктыгын тааныса, ал тиешелүү уруксат берет. Бул уруксат башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүккө тиркелет жана бул күбөлүк КР ЖАО бергендер менен бирдей күчкө ээ экендигин тастыктайт.

27.   Эгерде КР ЖАО уруксат берүүдө конкреттүү укуктарды берүү менен чектелсе, уруксатта бирдей баалуу деп таанылган күбөлүктүн ээсине берилген бул укуктар көрсөтүлөт. Уруксаттын жарактуулук мөөнөтү күбөлүктүн өзүнөн ашпайт. Уруксат аны берүүгө негиз болгон күбөлүктүн аракети жокко чыгарылган же токтотулган учурда күчүн жоготот.

28.   Коммерциялык авиаташууларды аткарууга уруксат берүүдө күбөлүк берүүчү ыйгарым укуктуу орган мындай уруксатты берерден мурун башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктүн жарактуулугун ырастайт.

29.   Башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктү таануу үчүн негиз болуп төмөнкү шарттарды аткаруу эсептелет:

-         талапкердин өзүнүн күбөлүгүн жана/же квалификациялык белгисин колдонуу үчүн талап кылынган билиминин, жөндөмүнүн, тажрыйбасынын жана квалификациясынын деңгээли бар экендигин ырастаган документтер болсо;

-         башка мамлекет тарабынан берилген, ушул Эрежелердин талаптарына жооп берген күбөлүк, медициналык корутунду, квалификациялык белгилер жана башка уруксаттар бар.

30.   Башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктү таануу жөнүндө күбөлүктүн мазмуну жана формасы КР ЖАО тарабынан белгиленет.

31.   Кыргыз Республикасы күбөлүк берүүнүн жалпы эрежелеринин алкагында расмий макулдашуунун тарабы болгон учурда башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктү автоматтык түрдө тааныйт.

32.   Күбөлүк алган адамдар КР ЖАОго өздөрүнүн жеке маалыматтарынын өзгөргөндүгү жөнүндө өз убагында кабарлап турушат.

33.   Күбөлүк жоголгон же бузулган учурда анын ээси 14 календардык күндөн кечиктирбестен КР ЖАОго күбөлүктү алмаштырууга арыз менен кайрылат.

34.   КР ЖАОго адамдын компетенциясына же физикалык абалына негиздүү шектенүүлөр пайда болгон учурда, зарыл текшерүүлөрдү же медициналык күбөлөндүрүүлөрдү жүргүзүүгө чейин күбөлүк тарабынан берилген укуктарды убактылуу чектейт же жокко чыгарат.

35.   Эгерде күбөлүктөр жалган маалымат берүү же документтерди жасалма жолу менен алынган деп табылса, жараксыз деп табылышы мүмкүн.

36.   КР ЖАО авиация персоналын тилге даярдоого милдеттүү талаптарды белгилейт.

§ 8. Күбөлүк ээсинин укуктары

37.   КР ЖАО күбөлүктүн ээсине бул күбөлүктө каралгандан башка укуктарды бербейт.

§ 9. Ден соолугуна байланыштуу жарамдуулук

38.   Талаптарга шайкештигин милдеттүү түрдө ырастоо үчүн КР ЖАО күбөлүк ээсине 1, 2 же 3-класстагы медициналык корутунду берет.

39.   Бул жол-жобо өзүнчө медициналык сертификат берүү менен жүзөгө ашырылышы мүмкүн. 

40.   Күбөлүк алууга талапкер, белгиленген учурда, ушул Эрежелердин 6-главасынын жоболоруна ылайык берилген медициналык корутундуга ээ болот.

41.   КР ЖАО учуулардын коопсуздугу программасынын алкагында күбөлүк ээлерине медициналык корутунду берүү процессине учуулардын коопсуздугун башкаруунун негизги принциптерин колдонот, алар эң аз дегенде төмөнкүлөрдү камтыйт:

1)          учуу учурунда эмгекке жарамдуулугун жоготуу учурларын үзгүлтүксүз чогултуу жана талдоо;  

2)      жогорку медициналык тобокелдик чөйрөсүн аныктоо үчүн медициналык корутундуларды берүү процессинде медициналык маалыматтарды үзгүлтүксүз чогултуу жана талдоо;

3)      жогорку медициналык тобокелдиктин аныкталган багыттарына басым жасоо менен медициналык корутунду берүү процессин дайыма кайра баалоо.

42.   КР ЖАО медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүүгө тийиш болгон күбөлүктөрдүн ээлери үчүн учуулардын коопсуздугу үчүн келечектеги медициналык коркунучтарды азайтуу максатында санитардык агартуу боюнча тийиштүү чараларды көрөт.

43.   Медициналык корутундунун колдонулуу мөөнөтүнүн узактыгы 70-пункттун жоболоруна ылайык белгиленет.

44.   Медициналык корутундунун жарактуулук мөөнөтү КР ЖАО каалоосу боюнча 45 күнгө чейин узартылышы мүмкүн.

45.   76-пунктта каралган учурлардан тышкары, учуу экипажынын мүчөлөрү, тышкы учуу экипажы же аба кыймылын башкаруу диспетчерлери, эгерде алардын күбөлүктөрүнө ылайык келген жарактуу медициналык корутундусу болбосо, алардын күбөлүктөрү тарабынан берилген укуктардан пайдалана алышпайт.

46.   КР ЖАО тиешелүү квалификациясы жана медициналык практикага уруксаты бар дарыгердик комиссиянын мүчөлөрүн дайындайт:

-         талапкерлердин ден соолугунун абалын медициналык күбөлөндүрүүнү;

-         алардын күбөлүктөрүн же квалификациялык белгилерин берүүнү же жаңылоону.

47.   Дарыгердик комиссиянын мүчөлөрү жана КР ЖАОнун медициналык эксперти авиациялык медицина жана клиникалык медицина жаатында даярдыктан өтүп, квалификациясын үзгүлтүксүз жогорулатып турат. Дайындоо алдында Кыргыз Республикасынын ЖАОнун дарыгердик комиссиясынын мүчөлөрү жана медициналык эксперти авиациялык медицина тармагында талап кылынган квалификациянын деңгээлин көрсөтүшөт.

48.   Медициналык комиссиянын мүчөлөрү күбөлүктөрдүн жана квалификациялык белгилердин ээлери өз милдеттерин аткарган шарттар менен дээрлик тааныш.

49.   Жарандык авиациянын авиациялык персоналын медициналык күбөлөндүрүү боюнча дарыгердик комиссиясы бар медициналык мекемени сертификациялоо тартиби КР ЖАО тарабынан бекитилген документтерге ылайык жүргүзүлөт.

50.   Ден соолугунун абалы боюнча жарактуулугун тастыктоо талап кылынган күбөлүктөрдү же квалификациялык белгилерди алууга талапкерлер дарыгердик комиссиянын мүчөсүнө ушул Эрежелердин 4-тиркемеси боюнча арызга кол коюшат жана беришет. Арызда алар мындай экспертизадан мурда өткөн-өтпөгөнүн көрсөтүшөт, эгер ошондой болсо, анда акыркы текшерүүнүн датасын, ордун жана натыйжаларын билдиришет. Ошондой эле алар дарыгердик комиссиянын мүчөсүнө медициналык күбөлөндүрүүдөн баш тартуу, жокко чыгаруу же токтото туруу учурлары жөнүндө маалымдайт жана бул чечимдердин себептерин көрсөтөт. 

51.   Күбөлүктү же квалификациялык белгини алууга талапкер тарабынан дарыгердик комиссиянын мүчөлөрү тарабынан жасалган ар кандай жалган арыз жөнүндө тиешелүү чараларды көрүү үчүн КР ЖАОго билдирилет. 

52.   Ушул Эрежелердин 7-главасынын жоболоруна ылайык талапкерди медициналык күбөлөндүрүүнү аяктагандан кийин, дарыгердик комиссиянын төрагасы ушул Эрежелердин 7-тиркемесине ылайык күбөлөндүрүүнүн жана ден соолугунун абалы боюнча жарамдуулугунун жыйынтыктарын баалоонун натыйжаларын кеңири баяндоо менен, анын талаптарына ылайык кол коюлган корутундуну же анын эквивалентин КР ЖАОго берет. Талапкерге ден соолугунун абалы боюнча медициналык корутунду берүүдөн баш тартылган учурда дарыгердик комиссиянын төрагасы ушул Эрежелердин 6-тиркемесине ылайык медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктарын КР ЖАОго берет. 

53.   Эгерде медициналык корутунду электрондук форматта берилсе, дарыгердик комиссиянын мүчөлөрүн идентификациялоонун адекваттуу ыкмасы белгиленет.

54.   Эгерде медициналык күбөлөндүрүү дарыгердик комиссиянын эки же андан ашык мүчөсү тарабынан жүргүзүлсө, КР ЖАО алардын бирин күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктарын координациялоо, ден соолугунун абалы боюнча жарактуулугуна карата тыянактарды баалоо жана тиешелүү корутундуга кол коюу үчүн жооптуу кылып дайындайт. 

55.   КР ЖАО дарыгердик комиссиянын мүчөлөрү күбөлүктөрдү берүү үчүн берген корутундулардын жыйынтыктарын баалоо үчүн медициналык эксперттердин кызматынан пайдаланат.

56.   Дарыгердик комиссиянын мүчөсүнөн медициналык корутундуларды текшерүү үчүн жетиштүү маалымат берүүсү талап кылынат.

57.   Дарыгердик комиссиянын ишин жана Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация мекемелериндеги медициналык камсыздоону көзөмөлдөөнү КР ЖАО ишке ашырат.

58.   Конкреттүү күбөлүк үчүн ушул Эрежелердин 7-главасында белгиленген медициналык стандарттарга ылайык келбеген учурда, эгерде төмөнкү шарттар аткарылбаса, тиешелүү медициналык корутунду берилбейт же узартылбайт:

1)      расмий медициналык корутунду өзгөчө жагдайларда арыз ээси тарабынан кандайдыр бир талаптарды сактабагандыгы учуулардын коопсуздугуна коркунуч келтирбестигин көрсөтсө;

2)      арыз берүүчүнүн жөндөмдүүлүгү, квалификациясы, тажрыйбасы, көндүмдөрү жана иштөө шарттары тийиштүү түрдө эске алынган;

3)      эгерде кармоочунун милдеттерин коопсуз аткаруу ушул чектөөлөрдү сактоого байланыштуу болсо, арыз ээсинин күбөлүгү чектөөлөр менен толукталат.

59.   Эгерде талапкерге медициналык корутунду берүүдөн баш тартылса, талапкер чечимге даттана алат, ал ден соолугунун абалы боюнча анын жарактуулугу жөнүндө акыркы чечимди кабыл алат.

60.   Дарыгердик комиссиянын мүчөлөрү, КР ЖАОнун өкүлдөрү, ошондой эле медициналык маалымат карамагында берилген адам медициналык маалыматтын купуялуулук принцибин кыйшаюусуз сакташат.

61.   Бардык медициналык отчеттор жана жазуулар корголгон бөлмөдө сакталат жана аларга ыйгарым укуктуу кызматкерлер гана кире алышат.

62.   Бул эксплуатациялык негиздер менен акталганда, дарыгердик комиссиянын мүчөсү ишке тиешелүү медициналык маалымат КР жаанын тиешелүү кызмат адамдарына канчалык көлөмдө берилерин аныктайт.

§ 10. Күбөлүктөрдүн жарактуулугу

63.   Күбөлүк берген КР ЖАО анын ээси өзүнүн квалификациясын сактаган, ал эми анын тажрыйбасы Кыргыз Республикасы белгилеген талаптарга жооп берген учурда гана ошол күбөлүктө же тиешелүү квалификациялык белгилерде каралган укуктарды ишке ашыраарына кепилдик берет.

64.   Күбөлүк берген КР ЖАО берилген күбөлүктүн жарактуулугу жөнүндө суралган маалыматты Кыргыз Республикасынын жеке маалыматтарды коргоо жөнүндө мыйзамдарына ылайык берет.

65.   Коммерциялык аба ташууларында иштеген учуу экипажынын мүчөлөрүнүн же тышкы учуу экипажынын мүчөлөрүнүн квалификациясынын деңгээлин кармап туруу КРАЭ-6 жоболоруна ылайык текшерүүлөрдүн жүрүшүндө алар тарабынан өз квалификациясын көрсөтүү жолу менен белгиленет.

66.   Квалификациянын деңгээлин кармап туруу жөнүндө маалыматтар эксплуатанттын документтеринде, учуу китепчесинде жана/же учуу экипажынын мүчөсүнүн же тышкы учуу экипажынын мүчөсүнүн күбөлүгүндө катталат.

67.   Учуу экипажынын мүчөлөрү жана тышкы учуу экипажынын мүчөлөрү бекитилген КР ЖАО FSTD алардын квалификациясын алгылыктуу деңгээлде текшерүүгө алынышы мүмкүн.

68.   Тренажердук түзүлүштөрдү квалификациялык баалоо критерийлери боюнча нускамалык материал КР ЖАО тарабынан бекитилген колдонмодо камтылган.

69.   Тобокелдикти баалоо боюнча нускамалык материал КР ЖАО тарабынан бекитилген колдонмодо камтылган.

70.   71-76-пункттарда каралган учурларды кошпогондо, 50 жана 52-пункттардын жоболоруна ылайык берилген медициналык корутунду медициналык күбөлөндүрүү датасынан тартып медициналык күбөлөндүрүүдөн ашпаган мезгилдин ичинде жарактуу болуп саналат:

-         Ышкыбоз учкучтун күбөлүгү үчүн 60 ай (учак, дирижабль, тик учак, көтөргүчтү жогорулатуу системасы бар аба кемеси);

-         Коммерциялык авиациянын учкуч күбөлүгү үчүн 12 ай (учак, дирижабль, тик учак, көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси);

-         көп мүчөлүү экипаждын учкуч күбөлүгү үчүн 12 ай (самолет);

-         линиялык учкучтун күбөлүгү үчүн 12 ай (учак, тик учак, көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси);   

-         планерист-учкучтун күбөлүгү үчүн 60 ай;

-         эркин аэростаттын учкучу үчүн 60 ай;

-         штурман күбөлүгү үчүн 12 ай;

-         бортинженердин күбөлүгү үчүн 12 ай;

-         бортмеханиктин күбөлүгү үчүн 12 ай;

-         бортрадист күбөлүгү үчүн 12 ай;

-         бортоператордун күбөлүгү үчүн 12 ай;

-         АКБ диспетчеринин күбөлүгү үчүн 48 ай;

-         тышкы учкучтун күбөлүгү үчүн 48 ай (самолет, дирижабль, планер, винтокрыл, көтөрүүнү жогорулатуучу системасы бар аба кемеси же эркин аэростат).

1-эскертүү. Колдонуу мөөнөтү 70-пунктка жана анын пунктчаларына ылайык аныкталганда, колдонуу мөөнөтүнүн эсепке алынуучу акыркы айы медициналык күбөлөндүрүү күнүндөй эле календардык күндөгү күндү, же эгерде бул айда мындай сандагы күн жок болсо – мындай айдын акыркы күнүн камтыйт.

71.   Медициналык корутундунун жарактуулук мөөнөтү клиникалык көрсөткүчтөр боюнча кыскарышы мүмкүн.

72.   Эгерде бир учкуч башкарган самолетто жүргүнчүлөрдү ташуу боюнча коммерциялык учууларды аткаруучу линиялык учкучтун күбөлүгүнүн (учак, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси) жана коммерциялык авиациянын учкучтун күбөлүгүнүн (учак, дирижабль, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси) ээлери 40 жаштан улуу адамдар болсо, медициналык корутундунун колдонуу мөөнөтү 6 айга чейин кыскартылат.

73.   Эгерде линиялык учкучтун күбөлүгүнүн (учак, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси), Коммерциялык авиациянын учкучтун күбөлүгүнүн (учак, дирижабль, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси) жана коммерциялык аба ташууларын аткарган көп мүчөлүү экипаждын учкучунун күбөлүгүнүн (учак) ээлерине 60 жыл толсо, анда 70-пунктта көрсөтүлгөн медициналык корутундунун жарактуулук мөөнөтү 6 айга чейин кыскартылат.

74.   Эгерде ышкыбоз-учкучтун күбөлүгүнүн (учак, дирижабль, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси), тышкы учкучтун күбөлүгүнүн (учак, дирижабль, планер, рототель, көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемесинин же эркин аэростаттын), эркин аэростаттын учкучтун күбөлүгүнүн, планерист-учкучтун күбөлүгүнүн жана диспетчердин күбөлүгүнүн ээлери 40 жаштан ашкан адамдар болсо, 70-пунктта көрсөтүлгөн медициналык корутундунун колдонуу мөөнөтү 24 айга чейин кыскартылат.

75.   Эгерде ышкыбоз-учкучтун күбөлүгүнүн (учак, дирижабль, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси), тышкы учкучтун күбөлүгүнүн (учак, дирижабль, планер, рототель, көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемесинин же эркин аэростаттын), эркин аэростаттын учкучтун күбөлүгүнүн, планерист-учкучтун күбөлүгүнүн жана диспетчердин күбөлүгүнүн ээлери 40 жаштан ашкан адамдар болсо, 70-пунктта көрсөтүлгөн медициналык корутундунун колдонуу мөөнөтү 24 айга чейин кыскартылат.

76.    Белгиленген медициналык кароодон өткөрүү каражаттары жайгашкан жерден алыс жайгашкан аймакта учууларды аткарган күбөлүктүн ээсин медициналык кайра күбөлөндүрүү, эгерде мындай кийинкиге жылдыруу өзгөчө учур катары гана берилсе жана андан ашпаса, КР ЖАОнун кароосу боюнча кийинкиге калтырылышы мүмкүн:

-         коммерциялык эмес учуулар менен алектенген аба кемесинин учуу экипажынын мүчөсү үчүн 6 айга созулган бир мезгил;

-         Коммерциялык учуулар менен алектенген аба кемесинин учуу экипажынын мүчөсү үчүн ар бири 3 айдан турган ырааттуу эки мезгилди, ар бир учурда ал адам ошол район үчүн дарыгердик комиссиянын дайындалган мүчөсүнөн же дарыгердик комиссиянын мындай дайындалган мүчөсү жок болсо, ошол райондо дарыгердик практика менен алектенүүгө расмий уруксаты бар дарыгерден күбөлөндүргөндөн кийин оң медициналык корутунду алган шартта. Мындай медициналык корутунду ошол күбөлүктү берген ыйгарым укуктуу органга жиберилет;

-         эгерде медициналык күбөлөндүрүү талапкер убактылуу аймагында турган 46-пункттун жоболоруна ылайык мамлекеттин ыйгарым укуктуу органы тарабынан дайындалган дарыгердик комиссиянын мүчөсү тарабынан жүргүзүлсө, узактыгы 24 айдан ашпаган бир мезгилди. Мындай медициналык корутунду ошол күбөлүктү берген ыйгарым укуктуу органга жиберилет;

-         тышкы учуу экипажынын мүчөсү үчүн ар бири 3 айдан турган эки ырааттуу мезгил.

§ 11. Ден соолуктун абалы боюнча чектөөлөр

77.   Ден соолугунун абалы боюнча чектөөлөр болгондо күбөлүктөрдүн ээлери өздөрүнүн күбөлүктөрүндө каралган укуктарды жана квалификациялык белгилерди колдонууну токтотушат.

78.   КР ЖАО күбөлүк ээлерине учуулардын коопсуздугуна тиешеси бар оорулар боюнча так көрсөтмөлөрдүн берилишин, ошондой эле дарыгердик комиссиянын мүчөлөрүнөн түшүндүрмөлөрдү жана/же көрсөтмөлөрдү алуу тартибин кепилдейт.

79.   КР ЖАО күбөлүктөрдүн ээлери ден соолугунун абалы боюнча чектөөлөр келгенде күбөлүктөрдө жана квалификациялык белгилерде каралган укуктарды колдонбой тургандыгына кепилдик берет.

§ 12. Психоактивдүү заттарды колдонуу

80.   Күбөлүк ээлери психоактивдүү заттарды колдонушпайт.

81.   КР ЖАО авиация персоналынын күбөлүктөрүнүн ээлери мурда психоактивдүү заттарды колдонгондор же колдонгондор өздөрүнүн кызматтык милдеттерин аткаруудан четтетилишине кепилдик берет. Кызматтык милдеттерин аткарууга кайтып келүү дарыгердик комиссиянын баалоосунан кийин гана мүмкүн.

§ 13. Бекитилген программа боюнча даярдоо жана бекитилген окутуу уюму

82.   Бекитилген программа боюнча даярдоо мындай даярдыктан өтпөгөн персонал үчүн тажрыйбага карата минималдуу талаптар менен жетишилген деңгээлге барабар болгон компетенциянын деңгээлин камсыз кылат.

83.   Окуу уюмунун КР ЖАО бекитүүсү өзүнүн ушул Эрежелердин талаптарына жана КРАЭ-19 шайкештигин көрсөтүүгө жараша болот.

84.   (КРАЭ)-19да бекитилген окуу уюму үчүн учуулардын коопсуздугун башкаруу жөнүндө жобо камтылган, ал өз кызматтарын көрсөтүүнүн жүрүшүндө аба кемелеринин учууларын жүргүзүүдө коопсуздук үчүн тобокелдиктерге туш болот. Кошумча нускамалык материал Кыргыз Республикасынын ЖАОсу тарабынан бекитилген учуулардын коопсуздугун башкаруу боюнча колдонмодо камтылган.

85.   Уюмдарды бекитүү тартибине тиешелүү нускамалык материал КР ЖАО тарабынан бекитилген персоналды даярдоочу уюмдарды бекитүү боюнча колдонмодо камтылган.

86.   Бекитилген программа боюнча даярдоо негизинен күбөлүк же квалификациялык белги берүү үчүн даярдыкка кирет. Ага аба кыймылынын диспетчерлери, учуу экипаждары же тышкы учуу экипаждары квалификациясын сактоо же күбөлүк же квалификациялык белги алгач берилгенден кийин эксплуатациялык жол-жоболоштурууну алуу үчүн талап кылынышы мүмкүн болгон тренингдер кирбейт.

87.   Аба кемелерин жана УУА техникалык жактан тейлөө боюнча персоналдын бекитилген квалификациялык даярдыгы бекитилген окуу уюмунда жүргүзүлөт.

88.   Тышкы учуу экипажынын мүчөлөрүнүн бекитилген программасы боюнча квалификациялык даярдоо бекитилген окуу уюмунда жүргүзүлөт.

89.   Учууларды камсыздоо/ учуу диспетчерлеринин бекитилген программасы боюнча кызматкерлерди квалификациялык даярдоо бекитилген окуу уюмунда жүргүзүлөт.

§ 14.  Тилдерди билүү

90.   Учактардын, дирижаблдардын, тик учактын жана көтөрүүнү көбөйтүү системасы бар аба кемелеринин учкучтары, учактарды, дирижаблдардын, планерлердин, винтокрылдардын, көтөрүүнү көбөйтүү системасы бар же эркин аэростаттардын тышкы учкучтары; аба кыймылынын диспетчерлери жана авиациялык станциялардын операторлору радиотелефон байланышында колдонулган тилде сүйлөө жана аны ушул Эрежелердин 1-тиркемесинде берилген тилдерди билүү талаптарында көрсөтүлгөн деңгээлде түшүнүү жөндөмүн көрсөтүшөт.

91.   Аба кемесинин бортунда радиотелефон байланышын жүргүзгөн штурмандар, бортрадисттер радиотелефон байланышында колдонулган тилде сүйлөө жана аны ушул Эрежелердин 1-тиркемесинде берилген тилдерди билүү талаптарында көрсөтүлгөн деңгээлде түшүнүү жөндөмүн көрсөтүшөт.

92.   Бортинженерлер, планер учкучтары жана эркин аэростаттын учкучтары радиотелефон байланышында колдонулган тилде сүйлөй алышат жана аны түшүнүшөт.

93.   Учак, дирижабль, тик учак жана көтөрүүнү көбөйтүү системасы бар аба кемелеринин учкучтары тарабынан тил билүү; учактын тышкы учкучтары, дирижабль, планер, винтокрыл, көтөрүүнү көбөйтүү системасы бар аба кемелери же эркин аэростаттар; аба кемесинин бортунда радиотелефон байланышын жүргүзгөн штурмандар, бортрадисттер; адистердин деңгээлинен (6-деңгээл) төмөн тилдерди билген аба кыймылынын диспетчерлери жана авиация станциясынын операторлору тарабынан расмий түрдө белгилүү бир убакыт аралыгында төмөндө көрсөтүлгөндөй бааланат:

-         жумушчу деңгээлде (4-деңгээл) тилдерди билүүсүн көрсөткөн адамдар үч жылда бир жолудан кем эмес аттестациядан өтүшөт;

-         деңгээлин (5-деңгээлин) көрсөткөн адамдар аттестациядан алты жылда бир жолудан кем эмес өтүшөт.

94.   Тилдерди кесипкөй деңгээлде билген талапкерлер үчүн, башкача айтканда, эне тили болгон адамдар жана аны жакшы билген чет элдиктер үчүн, эл аралык авиацияда түшүнүктүү диалект же акцент менен сүйлөгөн адамдар үчүн расмий аттестация талап кылынбайт.

95.   Иш жүзүндө, учуу экипажынын мүчөлөрү жана тышкы учуу экипажынын мүчөлөрү, адатта, жер станциясы колдонгон тилде гана сүйлөөгө муктаж болгон жагдайлар болушу мүмкүн.

§ 15. Билимдерди жана көндүмдөрдү текшерүү

96.   Ушул Эрежелерге ылайык күбөлүктөрдү же квалификациялык белгилерди алууга талапкерлердин билимин текшерүү КР ЖАО тарабынан бекитилген ыкмалар менен жүзөгө ашырылат. Зарыл болгон учурда билимин текшерүүнү КР ЖАО дайындаган экзаменаторлор жүргүзө алышат.

97.   Ушул Эрежелерге ылайык күбөлүктөрдү же квалификациялык белгилерди алууга талапкерлердин жөндөмдөрүн текшерүү КР ЖАО дайындаган экзаменаторлор тарабынан жүргүзүлөт.

98.   КР ЖАОнун билимин жана көндүмдөрүн текшерүү максатында зарыл болгон учурда атайын комиссияны дайындай алат. Комиссиянын курамын КР ЖАО аныктайт.

99.   Билимин жана көндүмдөрүн текшерүүнүн натыйжалары тиешелүү сертификатты же белгиленген формадагы башка документти берүү менен ырасталат.

100.   Ушул Эрежелерде каралган билимдердин бар экендиги, ошондой эле талапкерге авиациялык персоналды даярдоо боюнча тиешелүү окуу жайы тарабынан берилген диплом, сертификат же башка документ менен ырасталат.

101.   Эгерде талапкерди даярдоо же квалификациялоо Кыргыз Республикасынын Авиациялык мыйзамдарында ага карата коюлуучу талаптардын кайсы бирине ылайык келбесе, мындай талапкер ага күбөлүк/анын күбөлүгүн таануу же квалификациялык белги берилгенге чейин тиешелүү даярдоо программасынан жана билимин жана жөндөмүн текшерүүдөн өтөт.

102.   Талапкердин аскердик же башка окуу уюмдарында алган билимдери, билгичтиктери жана тажрыйбасы ушундай окуу уюмдары тарабынан берилген тиешелүү документтер болгон жана окулган дисциплиналардын жана практикалык даярдыктын тизмеси жана көлөмү, ошондой эле талапкердин тажрыйбасы ушул Эрежелердин талаптарына жооп берерин ырастаган шартта КР ЖАО тарабынан тиешелүү бөлүктөрдө таанылат.

103.   Авиациялык персоналды сертификациялоо процедураларына талаптар. Сертификациялоо процедураларынан өтүү үчүн авиациялык персонал тиешелүү теориялык, тренажердук, практикалык даярдыктан, билимин текшерүүдөн жана КР ЖАО тарабынан бекитилген программа боюнча квалификациялык текшерүүдөн өтөт жана ден- соолугунун абалы боюнча жарактуулугун тастыктаган медициналык корутундусу бар.

104.   Инструкторлорго карата талаптар КР ЖАО тарабынан бекитилген тиешелүү жободо баяндалган.

105.   Экзаменаторлорго/дайындалган экзаменаторлорго карата талаптар КР ЖАО тарабынан бекитилген тиешелүү жободо баяндалган.

106.   Экзаменаторлорго/дайындалган экзаменаторлорго карата талаптар КР ЖАО тарабынан бекитилген тиешелүү жободо жазылган. 

§ 16. Кубөлүктү берүү үчүн документтер

107.   Керектүү документтердин тизмеси КР ЖАО тарабынан бекитилген тиешелүү жободо баяндалган.

§ 17. Күбөлүктү алмаштыруу

108.   Күбөлүктү алмаштыруу ал жоголгон учурда күбөлүктүн ээси иштеген уюмдун жетекчиси тарабынан түзүлгөн Комиссиянын актысынын негизинде же күбөлүктүн жоголуу фактысын ырастаган мамлекеттин тиешелүү компетенттүү органы тарабынан берилген документтердин же маалыматтардын негизинде жүзөгө ашырылат.

109.   Күбөлүктү алмаштыруу үчүн жарандык авиация органына төмөнкү документтер берилет:

-         талапкердин арызы;

-         комиссиянын расмий корутундусу, ошондой эле далилдөөчү документтер жана/же күбөлүктүн жоголуу фактысын ырастаган мамлекеттин тиешелүү компетенттүү органынын маалыматтары;

-         белгиленген үлгүдөгү сунуштама;

-         учуу экипажынын мүчөлөрү үчүн учуу китепчеси же учуу диспетчеринин китепчеси;

-         ден соолугунун абалы боюнча жарактуулугун тастыктаган медициналык корутунду;

-         талапкердин инсандыгын жана жарандыгын ырастоочу документти;

-         4х5 см өлчөмүндөгү бүдүр кагазга түстүү сүрөттөлүштө, кара костюм жана галстук же формалык кийим менен баш кийимсиз эки фотокарточка тартылат. 

110.   Күбөлүктү алмаштыруу күбөлүктүн жаңы формасы киргизилген, анын ээсинин фамилиясы өзгөртүлгөн учурларда, ошондой эле күбөлүктүн абалы аны пайдалануу мүмкүн болбой же кыйын болуп калган ар кандай башка учурларда жүзөгө ашырылат.

111.   Күбөлүктү алмаштыруу үчүн жарандык авиация органына төмөнкү документтер берилет:

-         талапкердин арызы;

-         белгиленген үлгүдөгү сунуштама;

-         алмаштырылуучу күбөлүк;

-         талапкердин инсандыгын жана жарандыгын ырастоочу документ;

-         жол-жобосу үчүн зарыл болгон башка документтерди.

112.   Алмаштырылган күбөлүк белгиленген тартипте КР ЖАО тарабынан жокко чыгарылат, бул жөнүндө «Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын авиациялык персоналына күбөлүктөрдү берүүнүн мамлекеттик реестрине” тиешелүү жазуу жазылат.

§ 18. Кубөлүктү жокко чыгаруу

113.   Күбөлүктү жокко чыгаруу жөнүндө чечим кабыл алынуучу негизги критерийлер болуп төмөнкүлөр саналат:

1)      мыйзамдарды бузуу:

-         авиациялык кокустукка алып келген эрежелерди жана ченемдерди бузууга жол бериши мүмкүн.

2)      маалыматтарды бурмалоо:

-         күбөлүк жана/же квалификациялык (өзгөчө) белгилерди алууда/узартууда жалган маалымат берүү же документтерди жасалмалоо;

-         жана / же квалификациялык (өзгөчө) белгилерди алууга таасир этүүчү маалыматтарды жашыруу.

3)      психоактивдүү заттарды колдонуу:

-         психотроптук заттардын таасири астында авиациялык персоналдын милдеттерин аткаруу.

4)      алкоголдук ичимдиктерди же баңги заттарды колдонуу:

-         башка психотроптук заттардын таасири астында авиациялык персоналдын милдеттерин аткаруу.

114.   Күбөлүктү жокко чыгаруу жарандык авиация органы тарабынан күбөлүк ээсинин белгиленген талаптарга ылайык келбегендигин көрсөткөн фактылар тиешелүү иликтенгенден жана ырасталгандан кийин жүзөгө ашырылат.

115.   Жокко чыгарылган күбөлүк жарандык авиация органы тарабынан белгиленген тартипте жок кылынат, бул жөнүндө “Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын авиациялык персоналына күбөлүктөрдү берүүнүн мамлекеттик реестрине” тиешелүү жазуу жазылат.

§ 19. Күбөлүктүн иш-аракетин токтотуу

116.   Жарандык авиациянын персоналынын күбөлүгүнүн жана квалификациялык (өзгөчө) белгилеринин иш-аракети төмөндөгүдөй учурларда токтотулат:

1)      медициналык чектөөлөрдө:

-         күбөлүктүн ээсинин милдеттерин коопсуз аткарууга тоскоолдук жараткан медициналык көйгөйлөр же ден соолугунун начарлашы аныкталган учурда;

-         милдеттүү медициналык текшерүүдөн өтүүдөн баш тартууда;

2)      авиациялык эрежелерди бузууда:

-         жарандык авиациянын ишин жөнгө салуучу эрежелерди жана ченемдерди бузууда;

-         аба кемелерин эксплуатациялоонун, аба кыймылын тейлөөнүн эрежелерин бузууда, уруксатсыз учууда жана олуттуу инциденттерге алып келүүчү көрсөтмөлөрдү аткарбоодо;

3)      укуктук негиздер пайда болгондо:

-         күбөлүктүн иш-аракетин токтотуу тууралуу соттун чечими чыкканда;

-         соттук карызы барлар;

4)    тилди билүү боюнча талаптарга шайкеш келбегенде:

-     эгерде күбөлүк англис тилин билүү боюнча талаптарды камтыган болсо, жана анын ээси тилди билүүнүн тиешелүү деңгээлин ырастай албаса.

5)      учуунун коопсуздугун жана кызматтык милдеттерди аткаруу менен байланышкан мыйзамдуу буйруктарды жана нускамаларды аткаруудан баш тартканда;

6)       эмгекти коргоо жана коопсуздук эрежелерин сактабаганда;

7)      милдеттерди өз убагында аткарбоо, милдеттерге кайдыгер мамиле жасоо, жумуш ордунда орунсуз иш-аракеттер жана жүрүм-турумдар сыяктуу ички тартипти бузууну системалуу түрдө кайталоодо;

8)       жалган маалыматтарды же жасалма документтерди аныктоодо:

-         аба кемесин эксплуатациялоого (аба кыймылынын кызматы) же медициналык текшерүүгө байланышкан документтерде жалган маалыматтарды берүүдө;

-         учуу журналдарындагы, медициналык маалымкаттардагы жана башка расмий документтердеги жазууларды жасалмалоодо же өзгөртүүдө.

117.       116-пунктта белгиленген бузуулар анын оордугуна жана кесепеттерине жараша авиациялык персоналдын күбөлүгүнүн иш-аракетин токтотууга алып келиши мүмкүн.

118.   Күбөлүктүн иш-аракетин токтотуу КРсынын ЖАО тарабынан тийиштүү териштирүү жүргүзүлгөндөн кийин жана күбөлүктүн ээсинин белгиленген талаптарына ылайык келбегендигин көрсөткөн фактылар тастыкталгандан кийин жүргүзүлөт.

119.   КРсынын ЖАО тийиштүү териштирүүлөрдү жүргүзүп жана күбөлүктүн ээсинин белгиленген талаптарына ылайык келбеген фактыларын тастыктап, бузуунун оордугун жана анын кесепеттерин эске алуу менен күбөлүктү жана/же квалификациялык (өзгөчө) белгилерди жокко чыгаруу жөнүндө чечим кабыл алышы мүмкүн.

§ 20. Башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктүн иш-аракетин таанууну токтотуу

120.   Жарандык авиациянын персоналынын башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүгү (мындан ары - күбөлүктү таануу) жана квалификациялык (өзгөчө) белгилерин таануу төмөнкү учурларда токтотулат:

1)      медициналык чектөөлөрдө:

-         күбөлүктүн ээсинин милдеттерин коопсуз аткарууга тоскоолдук жараткан медициналык көйгөйлөр же ден соолугунун начарлашы аныкталган учурда;

-         милдеттүү медициналык текшерүүдөн өтүүдөн баш тартууда;

2)      авиациялык эрежелерди бузууда:

-         жарандык авиациянын ишин жөнгө салуучу эрежелерин жана ченемдерин бузууда;

-         аба кемесин эксплуатациялоонун, аба кыймылын тейлөөнүн эрежелерин бузууда, уруксатсыз учууда жана олуттуу инциденттерге алып келүүчү көрсөтмөлөрдү аткарбаганда;

3)      квалификациялык талаптарга ылайык келбегенде:

-         көндүмдөрдү жана билимдерди квалификациялык текшерүүдөгү канааттандырарлык эмес жыйынтыктарда;

-         тренажердук даярдыктын канааттандырарлык эмес натыйжаларында;

-         квалификациясын сактоо үчүн зарыл болгон окуулардан/тренингдерден өтпөгөндө;

4)      тартип бузууда:

-         учуунун коопсуздугун камсыз кылууга багытталган жол-жоболорду жана нускамаларды аткарбаганда;

-         учуу алдындагы даярдык эрежелерин, анын ичинде аба кемесинин жабдууларынын техникалык абалын текшерүүнү эске албаганда;

-         белгиленген каттамды бузууда, бийиктикти/учуу ылдамдыгын уруксатсыз өзгөртүүдө;

-         аба кемесинин же анын жабдууларынын бузулушуна алып келген милдеттерди аткарбаганда же туура эмес аткарууда;

-         бузулган же туура эмес даярдалган аба кемесин учууга пайдаланууда;

-         жүйөлүү себептерсиз жумушка үзгүлтүксүз кечигүүдө же келбей калууда;

-         квалификацияны сактоого багытталган тренингдерге, инструктаждарга, экзамендерге жана башка иш-чараларга катышпаганда;

5)      укуктук негиздер болгон учурда:

-         күбөлүктүн иш-аракетин токтотуу тууралуу соттун чечими чыкканда;

-         таанылган күбөлүктүн ээсине карата кылмыш иши козголгондо;

6)      тилди билүү боюнча талаптарга жооп бербегенде:

-         эгерде англис тилин билүү талаптары коюлса, таанылган күбөлүктүн ээси тилди билүүнүн тийиштүү деңгээлин ырастай албаса;

7)      учуу коопсуздугуна жана кызматтык милдеттерди аткарууга байланышкан мыйзамдуу талаптарды, буйруктарды жана нускамаларды аткаруудан баш тартканда;

8)      эмгекти коргоо жана коопсуздук эрежелерин сактабаганда;

9)      милдеттерди өз убагында аткарбоо, милдеттерге кайдыгер мамиле жасоо, жумуш ордунда орунсуз иш-аракеттер жана жүрүм-турумдар сыяктуу ички тартипти бузууну системалуу түрдө кайталоодо;

10)   жалган маалыматтарды же документтерди жасалмалоону аныктоодо:

-         аба кемесин эксплуатациялоого же медициналык текшерүүгө байланышкан документтерде жалган маалыматтарды берүүдө;

-         учуу журналдарындагы, медициналык маалымкаттардагы жана башка расмий документтердеги жазууларды жасалмалоодо же өзгөртүүдө.

121.   120-пунктунда белгиленген бузуулар, анын оордугуна жана кесепеттерине жараша авиациялык персоналдын күбөлүгүн таанууну убактылуу же биротоло токтотууга алып келиши мүмкүн.

122.   Күбөлүктүн иш-аракетин токтотуу КРсынын ЖАО тарабынан тийиштүү териштирүү жүргүзүлгөндөн кийин жана күбөлүктүн ээсинин белгиленген талаптарга ылайык келбегендигин көрсөткөн фактылар тастыкталганда жүргүзүлөт.

123.   КРсынын ЖАО тийиштүү териштирүүлөрдү жүргүзүп жана күбөлүктүн ээсинин белгиленген талаптарына ылайык келбеген фактыларын тастыктап, бузуунун оордугуна жана анын кесепеттерине жараша күбөлүктүн таанылышын жокко чыгаруу жөнүндө чечим кабыл алышы мүмкүн.

124.   Жокко чыгарылган күбөлүк КР ЖАО тарабынан белгиленген тартипте жок кылынат, бул жөнүндө “Башка мамлекет тарабынан берилген авиациялык персоналдын күбөлүктөрүн таануу журналына” тиешелүү жазуу киргизилет.

§ 21. Күбөлүктүн жарактуулугун калыбына келтирүү шарттары

125.   Арыз ээси бардык бузууларды, каталарды же карама-каршылыктарды оңдоого милдеттүү.

126.   Арыз ээси КР ЖАОго калыбына келтирүү тууралуу арыз берүүдө токтотуу себептерин жоюууну ырастоочу документтер менен берет.

127.   КР ЖАО токтотуу себептерин жоюуну ырастоо үчүн текшерүү же инспекция жүргүзүүнү талап кылышы мүмкүн.

128.   Күбөлүктү калыбына келтирүү жөнүндө акыркы чечимди берилген документтерди текшерүүнүн жана талдоонун негизинде КР ЖАО кабыл алат.

129.   Оң чечим кабыл алынгандан кийин, анын юридикалык күчү жаңыртылгандыгын ырастоо үчүн, күбөлүктүн жарактуулук мөөнөтүн калыбына келтирүү жөнүндө тиешелүү акт же буйрук чыгарылат.

§ 22. Башка мамлекет тарабынан берилген күбөлүктүн таануусун калыбына келтирүү шарттары

130.   Арыз ээси бардык бузууларды, каталарды же карама-каршылыктарды оңдоого милдеттүү.

131.   Арыз ээси КР ЖАОго калыбына келтирүү тууралуу арыз берүүдө токтотуу себептерин жоюууну ырастоочу документтер менен берет.

132.   КР ЖАО токтотуу себептерин жоюуну ырастоо үчүн текшерүү же инспекция жүргүзүүнү талап кылышы мүмкүн.

133.   Күбөлүктү калыбына келтирүү жөнүндө акыркы чечимди берилген документтерди текшерүүнүн жана талдоонун негизинде КР ЖАО кабыл алат.

§ 23. Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органына авиациялык персоналды аттестациялоо боюнча функцияларды берүү

134.   Зарыл болгон учурда КР ЖАО өзүнүн функцияларынын бир бөлүгүн жарандык авиациянын тиешелүү уюмдарына же тийиштүү квалификациясы бар адамдарга өткөрүп берет:

-         квалификациясын текшерүүнү  (билимин жана көндүмдөрүн);

-         медициналык текшерүүнү.

135.   Функцияларды өткөрүп берүүнүн тартиби КР ЖАО тарабынан бекитилүүчү тиешелүү ченемдик укуктук актылар менен ишке ашырылат.

136.   КР ЖАО функциялары берилген жарандык авиация уюмдарына же тиешелүү квалификацияга ээ адамдарга карата көзөмөлдү жүзөгө ашырат.

§ 24. Бошотуу/ баш тартуу

137.   КР ЖАО бошотуулар/баш тартуулар берилиши мүмкүн болгон ченемдик укуктук актыларды бекитет жана аларды берүү эрежелерин жана шарттарын расмий колдонмолордо белгилейт.

2-бөлүм. Учкучтардын күбөлүктөрү жана квалификациялык белгилери

§ 1. Күбөлүктөрдү берүүдөгү жалпы талаптар

138.   Квалификациялык белгилердин жарактуулук мөөнөтү КР ЖАО тарабынан аныкталат.

139.   Ушул главанын жоболоруна ылайык, берилген учкучтун күбөлүгүнүн ээлери болуп саналбаган адамдарга, аба кемесинин командиринин же аба кемесинин экинчи учкучунун функцияларынын төмөнкү түрлөрүнүн бирине да аткарууга уруксат берилбейт:

1)      учакка;

2)      көлөмү 4600 м³ ашык дирижаблге;

3)      эркин аэростатка;

4)      планерге;

5)      тик учакка;

6)      көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар учакка.

140.   Аба кемесинин түрү күбөлүктүн аталышында көрсөтүлөт же болбосо күбөлүккө түрү боюнча квалификациялык белги катары киргизилет. 

141.   Эгерде учкучтун күбөлүгүнүн ээси аба кемесинин кошумча түрүнө күбөлүк алуу үчүн кайрылса, күбөлүк берүүчү ыйгарым укуктуу орган:

-         көрсөтүлгөн күбөлүктүн ээсине аба кемесинин ошол түрүнө кошумча учкучтун күбөлүгүн берет же;

-         145-148-пункттардын жоболоруна ылайык, баштапкы берилген күбөлүккө түрү боюнча жаңы квалификациялык белгини киргизет.

142.   Талапкер ага күбөлүк же квалификациялык белги берилгенге чейин, күбөлүктө же квалификациялык белгиде көрсөтүлгөн жашы, билими, тажрыйбасы, учуу даярдыгы, ден соолугунун жарактуулугу жана чеберчилиги жагынан талаптарга жооп берүүгө тийиш.

143.   Күбөлүккө же квалификацияга талапкер компетенттүү орган тарабынан аныкталган билимге жана көндүмдөргө коюлган талаптарга шайкештигин көргөзүүгө тийиш.  

144.   КР ЖАО учактын же тик учактын учкучунун күбөлүгүнө аба кемесинин көтөрүүнү жогорулатуу системасынын кубаттуулугунун түрү жөнүндө квалификациялык белги киргизет. Бул белги аба кемесинин көтөрүүнү жогорулатуу системасы кубаттуу аба кемелеринин категориясына кире тургандыгын далилдейт. Мындай белгини алууга даярдоо, талапкердин учактагы же тик учактагы мурунку тажрыйбасын эске алуу менен, аба кемесинин көтөрүү күчүн жогорулатуу системасынын кубаттуулугун эксплуатациялоонун бардык тиешелүү аспектилерин камтыган, бекитилген программа боюнча курстарда жүргүзүлөт.

§ 2. Түрү боюнча квалификациялык белгилер

145.   Түрү боюнча квалификациялык белгилер, эгерде каралган болсо, аба кемелеринин түрлөрүнө кирет.

146.   Түрү жөнүндө кошумча квалификациялык белгилер күбөлүктүн өзүнүн аталышында түрү көрсөтүлгөн учурда, күбөлүккө киргизилбейт.  

147.   Учкучтун күбөлүгүнө киргизилүүчү түр жөнүндө ар кандай кошумча квалификациялык белгиде, ушул квалификациялык белги менен каралган укуктар көрсөтүлөт. 

148.   Түрү жөнүндө кошумча квалификациялык белгилерди алууну каалаган учкучтун күбөлүгүнүн ээси тиешелүү квалификациялык белги каралган укуктарга карата ушул эрежелердин талаптарын канааттандырууга тийиш.

§ 3. Классы жана түрү боюнча квалификациялык белгилер

149.   Бир учкуч менен учууга сертификатталган учактар үчүн белгиленген квалификациялык белгилер төмөнкүлөрдү камтыйт:

1)      бир кыймылдаткычтуу, жер үстүндөгү;

2)      бир кыймылдаткычтуу, деңиз учагы;

3)      көп кыймылдаткычтуу, жер үстүндөгү;

4)      көп кыймылдаткычтуу, деңиз учагы.

150.   Класс жөнүндө квалификациялык белгилер бир учкуч менен учууга сертификатталган көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар тик учактар жана аба кемелери үчүн белгиленет жана төмөнкүлөрдү камтыйт:

1)      Бир кыймылдаткычтуу, жер үстүндөгү у;

2)      бир кыймылдаткычтуу, калкып жүрүүчү (баланеттер жана калкып жүрүүчүлөр менен жабдылган);

3)      көп кыймылдаткычтуу, жер үстүндөгү;

4)      көп кыймылдаткычтуу, калкып жүрүүчү (баланеттер жана калкып жүрүүчүлөр менен жабдылган).

151.   Түрү боюнча квалификациялык белгилер төмөнкүлөр үчүн белгиленет:

1)      кеминде эки учкучтан турган, учууга сертификатталган минималдуу экипаждуу аба кемелери үчүн;

2)      бир учкуч менен учууга сертификатталган көтөрүү күчүн жогорулатуучу системасы бар тик учактар жана аба кемелери үчүн;

3)      күбөлүктөрдү берүү боюнча ыйгарым укуктуу орган учуу коопсуздугуна зарыл деп эсептеген ар түрдүү аба кемелери үчүн.

1 Эскертүү. Бул эрежелердин шартында түрү жөнүндө жалпы квалификациялык белги киргизилген учурда, ал, эксплуатациялоо процедуралары, системалары жана башкаруу каражаттары жагынан бирдей мүнөздөмөлөргө ээ болгон учактарга гана тиешелүү болот.

2 Эскертүү. Ушул эрежелердин ичинде планерлер жана эркин аэростаттардын классы жана түрү боюнча квалификациялык белгилерине атайын талаптар көрсөтүлгөн эмес.

152.       Эгерде талапкер биринчи жолу учкучтун күбөлүгүн алуу үчүн тиешелүү чеберчилигин жана билимин көрсөтсө, күбөлүккө текшерүү учурунда колдонулган аба кемелеринин классына жана/же түрүнө ылайыктуу, квалификациялык белги жана түрү жөнүндө белги коюлат.

153.   Эгерде күбөлүктүн ээси биринчи жолу экипаждын мүчөсүнүн күбөлүгүн же аба кемесинин түрү же классы жөнүндө квалификациялык белги алса, жана ага ыйгарым укуктуу инструктордун көзөмөлү астында коммерциялык учууларды аткарууга жол берилсе, анда мындай учуулардын мезгилинде арыз ээсинин күбөлүгүнө экипаждын ошол мүчөсүнүн функцияларын аткарууга укугу бар экендиги жөнүндө квалификациялык белги киргизилет. Мында экипаждын мүчөсүнүн кызматынын аталышына дефис аркылуу "стажер" деген сөз кошулат.

Эскертүү. Экипаждын стажер-мүчөсүнүн квалификациялык белгиси жөнүндө жазуунун мисалында "аба кемесинин командири-стажер" же "КВС-стажер"деген жазуулар болушу мүмкүн.

§ 4. Классы жана түрү жөнүндө квалификациялык белгилерди алууга коюлган талаптар

154.   Эгерде күбөлүктүн ээси төмөнкү түрдөгү белгилерге уруксат албаса, учкучтун күбөлүгүн берген КР ЖАО учкучтун күбөлүгүн берген күбөлүктүн ээсине аба кемесинин командиринин же учактын, дирижаблдын, тик учактын же көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемесинин экинчи учкучунун функцияларын аткарууга жол бербейт:

- 149-пунктунун жоболоруна ылайык, аба кемесинин классы жөнүндө тиешелүү квалификациялык белгисине;

- 151-пунктунун жоболорунда талап кылынган аба кемесинин түрү жөнүндө белгисине.

155.   Эгерде экинчи учкучтун функциялары менен укуктарын чектеген, же учуунун крейсердик этабында гана аба кемесинин командиринин функциялары менен укуктарды чектеген түрү жөнүндө квалификациялык белги киргизилсе, анда мындай чектөөлөр ушул квалификациялык белгиде чагылдырылат.

156.   Окуу, сыноо же атайын коммерциялык эмес, жүргүнчүсү жок учуулар үчүн КР ЖАО күбөлүк ээсине 154-пунктунун жоболоруна ылайык, классы же түрү боюнча киргизилүүчү квалификациялык белгинин ордуна атайын жазуу түрүндө уруксат бериши мүмкүн. Бул уруксаттын жарактуулук мөөнөтү, белгилүү бир учууну аяктоо үчүн талап кылган убакыт менен чектелет.

§ 5. Классы жана түрү боюнча квалификациялык белгилерге коюлган талаптар

157.   Эгерде талапкер квалификациялык белги алууну каалаган аба кемесинин классына берилген күбөлүктүн талаптарына ылайык келген көндүмдөрдүн тиешелүү деңгээлин көрсөтсө,  ага квалификациялык белги ыйгарылат. 

158.   151-пункттун 1- пунктчасына ылайык, талап кылынуучу түрү жөнүндө квалификациялык белги талапкерлерге төмөнкүдөй шартта берилет:

1)      тиешелүү көзөмөл астында аба кемесинин тиешелүү түрүндө жана/же тиешелүү учуу тренажерунда төмөнкүдөй тажрыйбаларга ээ болсо:

-         учуунун бардык этаптарындагы кадимки учуу схемаларына жана маневрларына;

-         жабдуулардын (кыймылдаткычтын, системалардын жана планердин) бузулушуна жана иштен чыгышына байланыштуу, өзгөчө жана авариялык процедураларга жана маневрларга;

-         кадимки, өзгөчө жана авариялык шарттарда, прибор менен учууларды аткарууга, анын ичинде приборлор менен конууга багыт алууга, экинчи айлануу менен конууга, анын ичинде кыймылдаткычтын жасалма иштебей калышын аткаруу;

-         учактын түрү боюнча квалификациялык белги берүү үчүн татаал мейкиндик абалынын алдын алуу жана андан чыгуу боюнча окуудан өткөндүгү;

-         экипаж эмгекке жарамдуулугун жоготкондогу аракеттердин тартиби жана башкаруу боюнча милдеттерди бөлүштүрүүнү кошкондо, экипаждын аракеттерин координациялоонун тартиби;

-         экипаж мүчөлөрүнүн өз ара аракеттенүү жана башкаруу карталарын колдонуу;

2)      белгиленген талапка ылайык аба кемесинин командиринин же экинчи учкучтун милдеттерине жооп берген тиешелүү типтеги аба кемелеринде коопсуз учууну камсыз кылуу үчүн талаптагыдай чеберчиликти жана билимди көрсөтүү;

3)      линиялык учкучтун күбөлүгүнүн ээсинин деңгээлинде күбөлүктөрдү берүү боюнча ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген билимдин көлөмүн көрсөтүү боюнча.

159.   151-пунктунун 2) жана 3) пунктчаларына ылайык, талап кылынган тиби жөнүндө квалификациялык белги, эгерде талапкер аба кемесинин тийиштүү тибинде учууларды коопсуз аткаруу үчүн зарыл болгон жана күбөлүктөрдү берүүгө жана учкучтун функцияларын аткарууга коюлган талаптарга жооп берген чеберчиликтерин жана билимдерин көрсөткөн болсо коюлат.

§ 6. Тажрыйба топтоо жана чеберчиликти текшерүү үчүн FSTD колдонуу

160.           Күбөлүктү же квалификациялык белгини алуу үчүн чеберчиликти көрсөтүүдө талап кылынган маневрларды аткаруу же тажрыйба алуу үчүн коюлган тапшырмага ылайыктуулугун кепилдөөчү FSTDнын колдонулушу КР ЖАО тарабынан бекитилет.    

§ 7. Приборлор боюнча учууга укук жөнүндө квалификациялык белгиге коюлган талаптар

161.   Учкучтун күбөлүгүн берген КР ЖАО күбөлүктүн ээсине тиешелүү уруксаты жок приборлордо (ПУЭ) учууда аба кемесинин командиринин же экинчи учкучунун функцияларын аткаруусуна уруксат бербейт. Бул уруксат аба кемесинин түрүнө ылайык келген приборлор боюнча учууга укук жөнүндө квалификациялык белгини киргизүүнү камтыйт.  

162.   Приборлор боюнча учууга укук жөнүндө квалификациялык белги линиялык учкучтун күбөлүгүнө (учак, көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси, дирижабль) жана коммерциялык авиациянын учкучунун күбөлүгүнө (учак, көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси, дирижабль) киргизилет.  

163.   Ушул Эрежелердин 161 (же 161, 162) - пунктунун жоболору приборлор боюнча учууга укук жөнүндө квалификациялык белгинин курамдык бөлүгү болуп саналган күбөлүк берүүнү жокко чыгарбайт.

§ 8. Даярдоо иштерин жүргүзүүгө уруксат алууга коюлган талаптар

164.   Учкучтун күбөлүгүн берүүчү КР ЖАО күбөлүктүн ээсине күбөлүктү же квалификациялык белгини алуу үчүн зарыл болгон учуу окууларын тиешелүү уруксатсыз жүргүзүүгө уруксат бербейт. Уруксат алуу үчүн:

-         Учкучтун күбөлүгүндө учкуч-инструктор деген квалификациялык белгиси, же;

-         КР ЖАО тарабынан учуу боюнча окутууга бекитилген уюмдун өкүлүнүн функциясын аткарууга берилген укугу, же;

-         күбөлүктү берген органдын атайын уруксаты болууга тийиш.

165.             Эгерде адамдын тиешелүү күбөлүгү, учуу даярдыгы жана тажрыйбасы болбосо, же КР ЖАОдон тийиштүү уруксат албаса, КР ЖАО бул адамга учкучтун күбөлүгүн же квалификациялык белгисин алууга зарыл болгон FSTDдан окуудан өтүүгө уруксат бербейт.    

§ 9. Учуу убактысын эсепке алуу

166.   Учкуч-студентке же учкучтун күбөлүгүнүн ээсине учуунун бардык убактысы, анын ичинде өз алдынча учуу, кош башкарылуучу учакта инструктор менен учуу жана аба кемесинин командири катары учуу убактысы толугу менен эсептелет. Бул убакыт учкучтун күбөлүгүн же жогорку класстагы учкучтун күбөлүгүн алуу үчүн талап кылынган негизги жалпы учуу убактысына кирет.

167.   Бир учкуч менен эксплуатациялоого сертификацияланган, бирок КР ЖАОнун талабы боюнча эксплуатациялоо үчүн, экинчи учкучтун болушу зарыл болгон аба кемесиндеги учкучтун жумуш ордуна, экинчи учкучтун функциясын аткарган учкучтун күбөлүгүнүн ээсине, экинчи учкуч катары кыйла жогорку класстагы учкучтун күбөлүгүн алуу үчүн талап кылынган жалпы учуу убактысына учуу убактысынын 50 пайыздан ашык эмеси кошулуп эсептелинет. Эгерде аба кемесинде учууну аткаруу үчүн экинчи учкуч камсыздалган болсо жана көптөгөн экипаждар пайдаланылса, КР ЖАО бул учуу убактысын жалпы учуу убактысына толук эсептөөгө уруксат бериши мүмкүн.

168.   Учкучтун күбөлүгүнүн ээсинин экинчи учкуч менен эксплуатациялоо үчүн сертификацияланган аба кемесинин экинчи учкучунун функцияларын аткаруу үчүн берилген учуу убактысы, кыйла жогорку класстагы күбөлүктү алуу үчүн талап кылынган аба кемесинин жалпы учуу убактысына толугу менен кошулуп эсептелинет.

169.   Учкучтун күбөлүгүнүн ээсиинин байкоо алдындагы аба кемесинин командири катары иш алып барган учуу убактысы, кыйла жогорку класстагы күбөлүктү алуу үчүн талап кылынган жалпы учуу убактысына толук кошулуп эсептелет.

§ 10. 60 жашка чыккан учкучтардын укуктарын чектөө жана 65 жашка чыккан учкучтардын укуктарын токтотуу

170.   КР ЖАОсу төмөнкүлөргө жол бербейт:

-         эгерде башка учкучтун жашы 60 жаштан ашса, аба кемесинин командирине 60 жашта эл аралык учууларды аткаруусуна;

-         эгерде жашы 65 жашта болсо, аба кемесинин командиринин эл аралык учууларды аткаруусуна;

-         эгерде жашы 65 жашта болсо, экинчи учкучка эл аралык учууларды аткаруусуна.

171.         Штурман, бортинженер (бортмеханик), бортрадист, борт операторлорунун 65 жашка чыккан күбөлүктөрүнүн ээлерине эл аралык учууларды аткаруусуна:

-       күбөлүктүн тиешелүү түрүнө, тиешелүү ден соолугунун абалы жөнүндө медициналык корутундусу болсо;

-       эксплуатант тарабынан берилген 65 жашка чыккан авиациялык персоналды пайдаланууда учуулардын коопсуздугу үчүн тобокелдиктердин анализи болсо, эл аралык учууларды аткарууга уруксат берилет.

§ 11. Кыргыз Республикасынын Жарандык авиация органынын инспекторлорун "учкуч" адистиги боюнча кесиптик даярдоо

172.             Учкуч күбөлүгүнө ээ болгон КР ЖАО инспектору аба кемелерин эксплуатациялоочу эксплуатанттарды даярдоонун бекитилген программасына жана Эрежелердин талаптарына ылайык, кесиптик даярдыгынын (квалификациясынын) тиешелүү деңгээлин сактоого тийиш. Ал:

-       кесиптик деңгээлди сактоо боюнча курстарда окуудан өтүүгө;

-       авиациялык тренажерлордо даярдыктан өтүүгө;

-       авиациялык техниканы пайдалануу менен учуу даярдыгынан өтүүгө;

-  аба кемесинин квалификациялык белгисине жана түрүнө ылайык, ошондой эле эксплуатанттын учууларын жүргүзүү боюнча жетекчилигине ылайык, эксплуатант аба кемелеринде календардык жылдын ичинде айына 20 сааттан кем эмес көлөмдө учууну аткаруу тажрыйбасын, билимдерин жана көндүмдөрүн алууга жана колдоого милдеттүү.

§ 12. Учкуч студенттин күбөлүгү

173.   Учкуч-студент КР ЖАО тарабынан бекитилген талаптарга жооп берүүгө тийиш. Мындай талаптарды белгилөөдө КР ЖАОсу учкуч- студенттерди даярдоо программасынан өткөрүүдө учуулардын коопсуздугуна таасир тийгизүүчү авариялык же штаттан тышкаркы кырдаалдардын жаралышына алып келбеши үчүн чараларды көрөт.

174.   Учкуч-студенттин өз алдынча учуусуна, расмий бекитилген учкуч-инструктордун көзөмөлү же макулдугу менен гана уруксат берилет.

175.   Учкуч-студентке кызыкдар мамлекеттердин ортосундагы атайын же жалпы макулдашуусуз, эл аралык каттамдарда аба кемесин өз алдынча башкаруусуна жол берилбейт.

176.   КР ЖАО тарабынан, эгерде учкуч-студенттин экинчи класстагы медициналык корутундусу жок болсо, анын өз алдынча учуусуна жол берилбейт.

§ 13. Ышкыбоз учкучтун күбөлүгү

177.         Учак, дирижабль, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси сыяктуу аба кемелеринин түрлөрүнө күбөлүк берүүдө коюлуучу жалпы талаптар:

1)      талапкер 17 жаштан жаш эмес;

2)      талапкер ышкыбоз учкучтун күбөлүгүнүн ээсине берилүүчү укуктарга ылайык, бери дегенде төмөнкү тармактар боюнча, билим деңгээлине ээ болушу керек жана күбөлүк берилип жаткан аба кемесинин түрүнө дал келиши зарыл,:

а)  аба укугу боюнча:

- ышкыбоз учкучтун күбөлүгүнүн ээсине тиешелүү эрежелерди жана жоболорду;

- учуулардын эрежелерин;

- бийиктикти өлчөөнү орнотуу тартибин;

- аба кыймылын тейлөөнүн тиешелүү практикасын жана эрежелерин;

б)  көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар учактарга, дирижаблдарга, тик учактарга жана аба кемелерине байланыштуу жалпы билими:

- прибордук жабдуулардын, системалардын жана кыймылдаткычтардын иштешин жана эксплуатациялоонун принциптерин;

- аба учактарынын жана кыймылдаткычтарынын тиешелүү түрлөрүнүн эксплуатациялык чектөөлөрүн;

-       учууну эксплуатациялоо боюнча колдонмодогу же ушул маалыматты камтыган башка документтердеги тиешелүү эксплуатациялык маалыматтарды;

-          көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар тик учактар жана аба кемелери үчүн: трансмиссияны (тартуу кубаттуулугу), колдонууга мүмкүн болгон жерде;

-          дирижаблдар үчүн: газдардын физикалык мүнөздөмөлөрүн жана практикада колдонулушун;

в)       учуунун мүнөздөмөлөрүн жана аны пландаштырууну:

-         учуу мүнөздөмөлөрүнө болгон жүктүн таасирин жана массалардын бөлүштүрүлүшүн; массаларды жана тегиздөөнү эсептөөнү;

-         учуу, конуу жана башка мүнөздөмөлөрдүн параметрлерин колдонуунун жана практикада ишке ашырууну;

-         жеке аба кемелеринде Визуалдык учуулардын эрежелери (ВУЭ) боюнча учууларды аткарууда учуу алдында жана каттам боюнча учууну пландаштырууну;

-         учуу боюнча Аба кыймылын башкаруунун (АКБ) планын даярдоону жана толтурууну;

-         аба кыймылын тейлөөнүн тиешелүү эрежелерин;

-         жайгашкан жерди билдирүүнүн тартибин;

-         бийиктикти өлчөөнү орнотуу тартибин;

-         көп кыймылдуу аймактарда учууларды аткаруу;

г)        адамдын мүмкүнчүлүктөрү боюнча:

-         адамдын мүмкүнчүлүктөрү, анын ичинде КФКК принциби;

д)      метеорология боюнча:

-         авиациялык метеорологиянын негиздерин жана алуу эрежелерин жана метеорологиялык маалыматты колдонууну;

-         бийиктикти ченөөнү;

-         кооптуу метеорологиялык шарттарды;

е)      навигация боюнча.

-         навигациянын практикалык аспектилерин жана жолду эсептөө ыкмаларын;

-         аэронавигацилык карталарды колдонууну;

ж)    эксплуатациялык эрежелер боюнча;

-         эксплуатациялык абалда КФККнын ыкмаларын колдонууну;

-         бийиктикти өлчөөнү орнотуу тартибин;

-         АIР, NОТАМ, авиациялык коддор жана кыскартуулар сыяктуу аэронавигациялык документтерди колдонууну;

-         авариялык абалдагы кооптуу метеошарттарды, жолдогу турбуленттүүлүктү жана учуу үчүн коркунучтуу болгон башка кубулуштарды айланып өтүү максатында көрүлүп жаткан аракеттерди кошкондо, тийиштүү сактык чараларын жана аракеттерди;

-         тик учактарда жана эгер мүмкүн болгон учурда, көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемелеринде: кыймылдаткычтардын иштебей калышы, жердин резонансы, артка чегинүүчү канаттардын үзүлүшү, динамикалык каптал түрмөк жана башка коркунучтуу операциялык кырдаалдарды;

-         ВМШ учуудагы коопсуздукту сактоо эрежелерин;

з)       учуунун негиздери боюнча;

и)      радиотелефония боюнча:

-         ВУЭ боюнча учууларга карата байланыш жана фразеология эережелерин колдонууну;

-         байланыш жоголгондогу аракеттерди;

3) талапкер аба кемесинин командири катары ышкыбоз учкучтун күбөлүгүнүн ээсине берилүүчү укуктарга ылайык, компетенция даражасы менен бирге, учуулардын жана маневрлардын тиешелүү түрүн аткарууга жөндөмдүүлүгүн көрсөтөт, ошондой эле:

а) коркунуч факторлорун жана каталарын таанууну жана көзөмөлдөөнү;

б) аба учагын чектөөлөрдүн чегинде башкарууну;

в) бардык маневрларды жай жана так аткарууну;

г) туура чечим кабыл алууну жана учуу учурунда көзөмөлдү жана байкоону квалификациялуу жүзөгө ашырууну;

д) навигация боюнча билимди колдонууну;

е) учуу схемасынын же маневрлардын ийгиликтүү аткарылышын камсыз кылуу үчүн, аба кемесин дайыма ушундай жол менен башкарууну жүзөгө ашыруу боюнча билгичтигин көрсөтөт;

4)      талапкердин экинчи класстагы жарактуу медициналык корутундусу болууга тийиш.

178.   63-80, 90-95 жана 138-171-пункттарда көрсөтүлгөн талаптар аткарылган шартта, ышкыбоз учкучтун күбөлүгү коммерциялык эмес каттамдарды аткарган, тийиштүү типтеги аба кемесинин командиринин же экинчи учкучунун, бирок акы үчүн эмес, функцияларын аткарууга укук берилет.

179.   Түнкүсүн укуктарды жүзөгө ашыруудан мурун, күбөлүк ээси инструктор менен кош башкарылуучу аба кемесинин тиешелүү түрүнөн окуудан өтүүгө тийиш. Бул окуунун ичине төмөнкүлөр кирет:

-         түнкү убакта учууларды аткаруу (учуу, конуу);

-         аба кемесинин кабинасынын навигациялык жабдууларын колдонуунун практикалык аспектилери;

-         жолдорду эсептөө ыкмалары;

-         учуу карталарын жана аэронавигациялык маалымат жыйнактарын колдонуу.

180.   Учак үчүн квалификациялык белги коюуда көрсөтүлгөн өзгөчө талаптар:

1)      талапкердин берилген квалификациялык белгисине ылайык, учактын учкучу катары бекитилген даярдоо курсунан өткөндөн кийин 45 сааттан кем эмес учуу убактысы берилет. КР ЖАО учкуч-инструктор менен аткарылган учуулардын убактысын ушул жалпы учуу убактысына (45 саат) киргизүүнүн алгылыктуулугун аныктайт:

-         FSTD да: 40 сааттан кем эмес жалпы учуу убактысынын ичинен, мындай тренажердо учуунун убактысы 5 сааттан ашпайт же;

-         аба кемесинин берилген түрүндө: 40 сааттан кем эмес жалпы учуу убактысынын ичинен, мында учуунун убактысы 5 сааттан ашпайт же;

-         кабинада машыгуу: 45 сааттан кем эмес жалпы учуу убактысынын ичинен, машыгуунун убактысы 5 сааттан ашпайт;

2)      эгерде талапкерде башка типтеги аба кемесинин учкучу катары учуу убактысы болсо, КР ЖАО бул учуу убактысын эске алуунун алгылыктуулугун аныктайт. Оң чечим чыккан учурда, учактагы учуу убактысы учакта талап кылынган учуу убактысына карата эсепке алынат, ал эми тик учактагы учуу убактысы тик учакта талап кылынган учуу убактысына карата эске алынат, бул 180-пунктунун 1) пунктчасынын учуу убактысына карата талаптардын кыскарышына алып келиши мүмкүн;

3)      талапкер берилген квалификациялык белгиге ылайык, ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында учактарда 10 сааттан кем эмес өз алдынча учуу убактысына, анын ичинен каттам боюнча өз алдынча 5 саат учуу убактысына ээ болот. Ошону менен бирге, бери дегенде, бир учуунун учуу убактысы эки башка аэродромдо толук токтоого чейин конушу менен, кеминде 270 км (150 миль) аралыктагы каттамда аткарылат;

4)      талапкер берилген квалификациялык белгиге ылайык, ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында кош башкарылуучу учактарда учуу даярдыгынан өтөт. Инструктор талапкердин ышкыбоз учкучка коюлган талаптарына жооп берген операциялык тажрыйбасынын, бери дегенде, төмөнкү багыттарын камсыз кылат:

а)      коркунуч факторлорун жана каталарды таанууну жана аларды көзөмөлдөөнү;

б)      учуу алдындагы даярдыкты, анын ичинде учактын салмагын жана борбордук массасынын абалын эсептөөнү, учакты кароону жана тейлөөнү;

в)       аэродромдук кыймыл жана кыймыл схемасы боюнча учууларды, кагылышууларды болтурбоо методдорун жана чараларын;

г)        тышкы визуалдык белгилердин жардамы менен учакты башкарууну;

д)      өтө төмөн аба ылдамдык менен учууну; баштапкы жана учурундагы төмөндөөнү таанууну жана андан чыгууну;

е)      өтө жогорку аба ылдамдыктарында учууну; спираль түрүндө кескин төмөндөөнү аныктоону жана андан чыгууну;

ж)      жай шарттарда жана бир тараптуу шамалда учуп-конууну;

з)       кыска учууну (кыскартылган учуу тилкесин жана тоскоолдуктардын бийиктигин эске алуу менен); чектелген өлчөмдөгү аэродромго конууну;

и)      приборлор менен гана учууну, анын ичинде горизонталдык тегиздикте 180^о бурулуш жасоону;

к)       визуалдуу багыттарды, жолду эсептөө ыкмаларын жана болсо радионавигациялык каражаттарды колдонуу менен каттам боюнча учууну;

л)      борттук жабдуулардын бузулушун жасалмалоону кошкондо, авариялык режимде иштөөнү;

м)      контролдонуучу аэродромго учууларды, контролдонуучу аэродромдон учууларды, контролдонуучу аэродромдон учуп өтүүлөрдү, аба кыймылын тейлөө эрежелерин, радиотелефон байланыш эрежелерин жана фразеологияны сактоону;

н)      байланыш эрежелерин түзүүнү жана фразеологияны.

Эскертүү. 180-пункттун 4-пунктчасында көрсөтүлгөн приборлор боюнча учуу тажрыйбасы жана (ПУЭ менен учуу) 179-пунктта көрсөтүлгөн кош башкарылуучу учактарда инструктор менен түнкү убакта учууга даярдоо, ышкыбоз учкучтун күбөлүгүнүн ээсине приборлор менен учуу эрежелери боюнча учак менен учууга укук бербейт.    

181.   Тик учактын учкучтары үчүн квалификациялык белгилерди киргизүүдө коюлуучу өзгөчө талаптар:

1)      талапкер берилген квалификациялык белгиге ылайык, тик учактын учкучу катары бекитилген даярдоо курсун аяктоо учурунда кеминде 45 сааттык учууга ээ болот. КР ЖАО учкуч-инструктор менен аткарылган учуулардын убактысын ушул жалпы учуу убактысына (45 саат) киргизүүнүн алгылыктуулугун аныктайт:

-         FSTD да: 40 сааттан кем эмес жалпы учууда мындай тренажердо учуунун убактысы 5 сааттан ашпайт же;

-         аба кемесинин берилген түрүндө: 40 сааттан кем эмес жалпы учууда учуунун убактысы 5 сааттан ашпайт же;

-         кабинада машыгуу: 45 сааттан кем эмес жалпы учууда машыгуунун убактысы 5 сааттан ашпайт;

2)      эгерде талапкерде тик учактын башка түрүнүн учкучу катары учуу убактысы болсо, КР ЖАО бул убакытты эсепке алуунун алгылыктуулугун жана оң чечим кабыл алынган учурда тийиштүү түрдө 181-пунктунун 1) пунктчасынын талаптарынын учуу убактысына карата төмөндөшүнүн мүмкүн болгон деңгээлин аныктайт;

3)      талапкер берилген квалификациялык белгиге ылайык, ыйгарым укуктуу учкуч-инструкторунун жетекчилиги астында, анын ичинде каттам боюнча өз алдынча учуу убактысынын ичинен 5 сааттык убактысы менен тик учактарда 10 сааттан кем эмес өз алдынча учуу убактысы болот. Ошону менен бирге, бери дегенде, бир учуунун убактысыс эки башка аэродромдо толук токтоого чейин конушу менен, кеминде 270 км (150 миль) аралыктагы каттамда аткарылат;

4)      талапкер ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында 20 сааттан кем эмес программаны камтыган кош башкарылуучу тик учактарда учуу даярдыгынан өтөт. Инструктор талапкердин ышкыбоз учкучка коюлган талаптарына жооп берген операциялык тажрыйбасынын, бери дегенде, төмөнкү багыттарын камсыз кылат:

а)      коркунуч факторлорун жана каталарды таанууну жана аларды көзөмөлдөөнү;

б)      учуу алдындагы даярдыкты, анын ичинде тик учактын салмагын жана борбордук массасынын абалын эсептөөнү, кароону жана тейлөөнү;

в)       аэродромдук кыймыл жана кыймыл схемасы боюнча учууларды, кагылышууларды болтурбоо ыкмаларын жана чараларын;

г)        тик учакты тышкы визуалдык белгилердин жардамы менен башкарууну;

д)      баштапкы этапта кыймылдаткычтар иштеп жатканда иштебей калуу режиминен чыгарууну;

е)      винттин жай айлануу чегинен кыймылдаткычты өз нугунда айлануу чегине чыгаруу ыкмаларын;

ж)      жер үстүндө маневр жасоону жана кыймылдаткычты сынап көрүүнү; абада калкып турууну;

з)       удаалаш шамал менен жантайыңкы аянтчалардагы кадимки шарттарда - учууну жана конууну;

и)      минималдуу тартуу талабы менен учууну жана конууну;

к)       максималдуу режимде учууну жана конуу техникасын;

л)      чектелген өлчөмдөгү аянттардан учууларды жүргүзүүнү;

м)      ылдам токтотууларды;

н)      визуалдуу багыттардын, жолду эсептөө ыкмаларынын жардамы менен, жана алар менен бирге, бери дегенде бир сааттык учууну кошкондо, радионавигациялык каражаттардын жардамы менен каттам боюнча учууларды;

о)      борттук жабдуулардын бузулушун жасалмалоону кошкондо, авариялык абалдагы аракеттерди; авторотация режиминде конууга жакындоону;

п)      контролдонуучу аэродромго учууларды, контролдонуучу аэродромдон учууларды, контролдонуучу аэродромдон учуп өтүүлөрдү, аба кыймылын тейлөө эрежелерин сактоону;

р)      байланыш эрежелерин түзүүнү жана фразеологияны.

5)      талапкер ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында приборлордо учуу боюнча окуудан өтөт. Учкуч-инструктор талапкердин приборлордо гана учуу боюнча тажрыйба алышын камсыз кылат, анын ичинде тиешелүү приборлор менен жабдылган тик учакта горизонталдык тегиздикте 180 градуста бурулушту аткарат. 

Эскертүү. 181-пункттун 5-пунктчасында көрсөтүлгөн приборлор боюнча учуу тажрыйбасы) жана 179 пунктта көрсөтүлгөн кош башкарылуучу тик учактарда инструктор менен түнкү убакытта учууга даярдык, ышкыбоз учкучтун күбөлүгүнүн ээсине ПУЭ боюнча тик учактарды башкарууга укук бербейт.

182.   Көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси үчүн квалификациялык белги коюуда коюлуучу өзгөчө талаптар:

1)      талапкердин көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемелеринин учкучу катары 40 сааттан кем эмес учуу убактысы болот. Күбөлүк берүүчү орган учкуч-инструктор менен аткарылган учуу убактысынын төмөнкү түрлөрүн бул жалпы учуу убактысына (40 саат) киргизилишинин алгылыктуулугун аныктайт:

-         FSTDдагы: жалпы 40 сааттан кем эмес учуу убактысынын ичинен, мындай тренажердо учуу убактысы 5 сааттан ашпайт же;

-         аба кемесинин берилген түрүндө: жалпы 40 сааттан кем эмес учуу убактысынын ичинен учуу убактысы 5 сааттан ашпайт же;

-         кабинада машыгуу: жалпы 40 сааттан кем эмес учуу убактысынын ичинен машыгуу убактысы 5 сааттан ашпайт;

2)      эгерде талапкердин башка типтеги көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемелеринин учкучу катары учуу убактысы бар болсо, КР ЖАО бул учуу убактысын эсепке алуунун алгылыктуулугун жана оң чечим кабыл алынган учурда, тийиштүү түрдө 182-пунктунун 1) пунктчасынын талаптарын азайтуу мүмкүнчүлүгүнүн даражасын аныктайт;

3)      талапкер аба кемелеринде ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемелеринде кеминде 10 сааттык өз алдынча учууга ээ, анын ичинде каттамдык учууларды аткаруу боюнча 5 саат өз алдынча учууга, учуунун жүрүшүндө эки башка аэродромго толук токтогонго чейин конууну аткаруу менен, 270 км (150 м. миль) кем эмес узундуктагы каттам боюнча учууга ээ;

4)      талапкер ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги алдында 20 сааттан кем эмес, программаны камтыган кош башкарылуучу көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемелеринде учуу даярдыгынан өтөт. Инструктор талапкердин ышкыбоз учкучка коюлган талаптарынын деңгээлинде, бери дегенде, төмөнкү багыттар боюнча эксплуатациялык тажрыйба алышын камсыз:

а)      коркунуч факторлорун жана каталарды таанууну жана аларды көзөмөлдөөнү;

б)      учуу алдындагы даярдыкты, анын ичинде салмагын жана борбордук массасынын абалын эсептөөнү, көтөрүү күчүн жогорулатуу энергетикалык системасы бар аба кемесин кароону жана тейлөөнү;

в)       аэродромдук кыймыл жана кыймыл схемасы боюнча учууларды, кагылышууларды болтурбоо ыкмаларын жана чараларын;

г)        көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар учакты тышкы визуалдык белгилердин жардамы менен башкарууну;

д)      жер үстүндө маневр жасоону жана кыймылдаткычты сынап көрүүнү;

е)      абада калкып турууну жана тынымсыз көтөрүлүүлөрдү жана бийиктиктерге чыгууну аткарууну;

ж)      абада калкып турууну жана удаалаш шамал менен жантайыңкы аянтчалардагы кадимки шарттарда үзгүлтүксүз конууга жакындоону жана конууну;

з)       минималдуу тартуу талабы менен учууну жана конууну;

и)      максималдуу режимде учууну жана конуу техникасын;

к)       чектелген өлчөмдөгү аянттардан учууларды жүргүзүүнү;

л)      ылдам токтотууларды;

м)      горизонталдык тегиздикте 180 даражада бурулуш жасоо менен приборлор боюнча гана учууну;

н)      баштапкы этапта кыймылдаткычтар иштеп жатканда иштебей калуу режиминен чыгарууну;

о)      винттин жай айлануу чегинен кыймылдаткычты өз нугунда айлануу чегине чыгаруу ыкмаларын;

п)      визуалдуу багыттардын, жолду эсептөө ыкмаларынын жардамы менен жана алар менен бирге, бери дегенде, бир сааттык учууну кошкондо радионавигациялык каражаттардын жардамы менен каттам боюнча учууларды;

р)      кырсык абалындагы аракеттерди, анын ичинде көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы менен аба кемесинин жабдууларынын иштебей калышын жасалмалоо менен;

с)       керектүү жерде, авторотация үчүн тартууну калыбына келтирүүнү жана авторотация режиминде конууга жакындоону;

т)       керектүү жерде, трансмиссиянын жана туташтыруучу валдын иштен чыгышын;

у)       контролдонуучу аэродромго учууларды, контролдонуучу аэродромдон учууларды, контролдонуучу аэродромдон учуп өтүүлөрдү, аба кыймылын тейлөө эрежелерин сактоону;

ф)     байланыш эрежелерин түзүүнү жана фразеологияны.

Эскертүү. 182-пунктунун 4-пунктчасында көрсөтүлгөн приборлор боюнча учуу тажрыйбасы (приборлор боюнча гана учуу) жана 179-пунктунда көрсөтүлгөн кош башкарылуучу аба кемесинде инструктор менен түнкү убакта учууга даярдык, ышкыбоз учкучтун күбөлүгүнүн ээсине ПУЭ боюнча көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы менен аба кемелерин башкарууга укук бербейт.

183.   Дирижабль үчүн квалификациялык белги коюуда коюлуучу өзгөчө талаптар:

1)  талапкердин дирижаблдарда учкуч катары кеминде 25 саат учуу убактысы болот, анын ичинде жок дегенде:

а)  дирижабль маршруту боюнча 3 сааттык учуу боюнча окуусу, анын ичинде жалпы узундугу 45 км (25 м. миль) кем эмес каттам боюнча учуу;

б)  аэродромдо толук токтогонго чейин 5 учууну жана 5 конууну аткаруу, анын ичинде ар бир конуунун алдында аэродромдун айланасында кыймылдын белгиленген схемасы боюнча учууну аткаруу;

в)   приборлор боюнча 3 сааттык учуу;

г)    аба кемесинин командиринин көзөмөлү астында аба кемесинин командиринин милдетин аткаруучу учкуч катары 5 сааттык учуу;

2)  талапкер ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында кош башкаруудагы дирижаблдарда учуу даярдыгынан өтөт. Инструктор талапкердин даярдыгын жок дегенде, төмөнкү багыттарын камсыз кылат:

а)  коркунуч факторлорун жана каталарды таануу жана аларды көзөмөлдөө;

б)  учуу алдындагы даярдыкты, анын ичинде салмагын жана борбордук массасынын абалын эсептөө, дирижаблдерди кароо жана тейлөө;

в)   жер үстүндө белгилер боюнча маневрларды аткаруу;

г)    аэродромдук кыймыл жана кыймыл схемасы боюнча учууларды, кагылышууларды болтурбоого байланыштуу эрежелерди жана сактык чаралары;

д)  учууну аткаруу ыкмалары жана жол-жоболору, анын ичинде тиешелүү чектөөлөр, кырсык жагдайдагы иш-аракеттердин тартиби жана колдонулган сигналдар;

е)  дирижаблди тышкы визуалдык багыттар боюнча башкаруу;

ж)  учуу, конуу жана экинчи айлампага чыгуу;

з)   максималдуу режимде учуу техникасы (тоскоолдуктардын өтүүсүн эске алуу менен);

и)  горизонталдык тегиздикте 180 даражада бурулуш жасоо менен приборлор боюнча гана учуу;

к)   навигация, визуалдуу багыттардын, жолду эсептөөнүн жана радионавигациялык каражаттардын жардамы менен каттам боюнча учуу;

л)  дирижаблдин жабдууларынын иштебей калышын жасалмалоону кошо алганда, авариялык абалдагы (агып чыгууларды таануу) иш-аракеттердин тартиби;

м)  байланыш эрежелерин түзүү жана фразеология боюнча даярдыктар.

Эскертүү. 183-пункттун 2-пунктчасында көрсөтүлгөн приборлор боюнча учуу тажрыйбасы (приборлор боюнча гана учуу) жана 179-пунктунда көрсөтүлгөн кош башкарылуучу дирижаблдарда инструктор менен түнкү убакта учууга даярдык, ышкыбоз учкучтун күбөлүгүнүн ээсине ПУЭ боюнча дирижаблдерди башкарууга укук бербейт.

§ 14. Коммерциялык авиация учкучунун күбөлүгү

184.       Учак, дирижабль, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси сыяктуу аба кемелеринин түрлөрүнө күбөлүк берүүдө коюлуучу жалпы талаптар:

1)      талапкердин жашы 18 жаштан кем эмес;

2)      коммерциялык авиациянын учкуч күбөлүгүн алып жүрүүчүгө жана аба кемесинин түрүнө күбөлүк бериле турган талапкерге тиешелүү талаптарга ылайык, ал жок дегенде төмөнкү багыттардагы билим деңгээлине ээ болууга тийиш:

а)      аба укугу боюнча:

-         коммерциялык авиациянын учкуч күбөлүгүнүн ээсине тиешелүү эрежелерди жана жоболорду;

-         учуулардын эрежелери боюнча;

-         аба кыймылын тейлөөнүн тиешелүү практикасын жана эрежелерин;

б)      учактар, дирижаблдер, тик учактар жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемелери боюнча жалпы билимин:

-         кыймылдаткычтарды, системаларды жана прибор жабдууларын иштетүү жана иштетүү принциптерин;

-         аба кемелеринин жана кыймылдаткычтарынын тиешелүү түрлөрүн иштетүүнүн чектөөлөрүн;

-         учуу боюнча колдонмодон же ушул маалыматты камтыган башка документтен алынган тиешелүү иштетүүлөр боюнча маалыматтарды;

в)       тиешелүү аба кемелеринин жабдууларын жана системаларын пайдаланууну жана алардын иштешин текшерүүнү;

г)        тиешелүү аба кемелеринин планерин, системаларын жана кыймылдаткычтарын техникалык тейлөө эрежелерин, жогорулатуу системасы бар тик учактар жана аба кемелери үчүн: трансмиссиясын (кубаттуу тартуу), керектүү жерде;

-         дирижаблдер боюнча: газдардын физикалык мүнөздөмөлөрүн жана практикалык колдонулушун;

д)      учуунун мүнөздөмөлөрү, пландаштыруу жана жүктөө боюнча:

-         массаны жүктөө жана бөлүштүрүү, аба кемесинин учуу-техникалык мүнөздөмөлөрүнө жана башкаруу өзгөчөлүктөрүнө таасир этүүсүн, массаны жана тегиздөөнү эсептөөнү;

-         учуу, конуу жана башка мүнөздөмөлөрдү колдонууну жана практикада колдонууну;

-         визуалдык учуулардын эрежелери (ВУЭ) боюнча учууларды аткарууда учуу алдындагы пландоону жана каттам боюнча учууну пландаштырууну;

-         учуу боюнча аба кыймылын башкаруунун (АКБ) планын даярдоону жана толтурууну;

-         аба кыймылын тейлөөнүн тиешелүү эрежелерин;

-         бийикти өлчөөнү орнотуу тартибин;

-         дирижабль, тик учак жана көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемелеринде: тышкы асмага жүктөрдүн таасири;

е)      адамдын мүмкүнчүлүктөрү боюнча:

-         адамдын мүмкүнчүлүктөрүн, анын ичинде КФКК принциби;

ж)      метеорология боюнча:

-         аэронавигациялык аба ырайынын корутундуларын, карталарын жана божомолдорун түшүнүүнү жана колдонууну;

-         учуу алдында жана учуу учурунда метеорологиялык маалыматты алууну жана колдонууну, бийиктикти өлчөө эрежелерин;

-         авиациялык метеорология боюнча;

-         авиацияга тийгизген таасирин эске алуудагы тиешелүү аймактардын климатологиясын;

-         төмөнкү жана жогорку басымдагы аймактардын аракеттери;

-         атмосфералык фронттордун түзүлүшүн; каттам боюнча учуу жана конуу шарттарына таасир этүүчү аба ырайынын өзгөчө кубулуштарынын пайда болушун жана мүнөздөмөсүн;

-         муздун себептери, таанылышы жана кесепеттерин; фронталдык аймакка кирүү тартибин; аба ырайы кооптуу шарттагы аймакты айланып өтүүнү;

з)       навигация боюнча:

-         навигация, анын ичинде аэронавигациялык карталарды, аэронавигациялык маалымат жыйнактарын, приборлорду жана навигациялык каражаттарды колдонууну;

-         тиешелүү навигациялык тутумдардын принциптерин жана мүнөздөмөлөрүн түшүнүүнү; борттогу жабдуулардын иштешин;

-         дирижабль учурунда: дирижаблди башкаруу жана навигация үчүн зарыл болгон авиациялык электрондук жана прибордук жабдууларды колдонууну, чектөө жана эксплуатациялык ишенимдүүлүктү;

-         учуу, маршруттук учуу, жакындоо жана конуу этаптарында колдонулган навигациялык системалардын колдонулушун, тактыгын жана ишенимдүүлүгүн;

-         радионавигациялык каражаттарды таануу боюнча;

-         тышкы каражаттарга багытталган автономдуу навигациялык каражаттардын жана системалардын принциптерин жана мүнөздөмөлөрүн;

-         борттогу жабдуулардын иштешин;

и)      эксплуатациялык эрежелер боюнча:

-         эксплуатациялык абалда КФККнын ыкмаларын колдонууну;

-         АIР, NОТАМ, авиациялык коддор жана кыскартуулар сыяктуу аэронавигациялык маалыматтарды колдонууну;

-         бийиктикти ченөөнү орнотуу тартибин;

-         өзгөчө кырдаалда тиешелүү сактык чараларын жана иш-чараларды;

-         жүктөрдү ташуунун эксплуатациялык эрежелерин;

-         коркунучтуу жүктөрдү ташуунун потенциалдуу тобокелдигин;

-         жүргүнчүлөргө коопсуздук боюнча түшүндүрүүнүн талаптарын жана практикасын, анын ичинде учакка отургузуу жана түшүрүү боюнча сактык чаралары;

-                            тик учактарда жана эгер мүмкүн болгондо, көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба учактарында: кыймылдаткычтардын иштебей калышы, жердин резонансы, артка чегинүүчү канаттардын үзүлүшү, динамикалык каптал түрмөк жана башка коркунучтуу операциялык кырдаалдарды; ВМШ учуудагы коопсуздукту сактоо эрежелерин;

к)       учуунун негиздери боюнча;

л)      радиотелефония боюнча:

-         ВУЭ боюнча учууларга карата байланышты жана фразеология эрежелерин колдонууну;

3)      байланыш жоголгондогу аракеттерди;

4)      талапкер аба кемесинин командири катары коммерциялык авиациянын учкучунун күбөлүгүнүн ээсинин укуктарына ылайык, 181 пунктунун 4 пунктчасында, же 186 пунктунун 3 пунктчасында, же 189, пунктунун 3 пунктчасында, же 190 пунктунун 3 пунктчасында баяндалган жол-жоболорду жана маневрларды аткарууга жөндөмдүүлүгүн көрсөтөт, жана:

-         коркунуч факторлорун жана каталарды таанууну жана аларды көзөмөлдөөну;

-         аба кемесин анын чектөөлөрүнүн чегинде башкарууну;

-         бардык маневрларды жай жана так аткарууну;

-         туура чечимдерди кабыл алып, учуу учурунда байкоону жана көзөмөлдү чебердик менен жүзөгө ашырууну;

-         аба навигациясы боюнча билимди колдонууну;

-         учуу схемасын же маневрду ийгиликтүү аткарууну камсыз кылуу жолу менен дайыма учакты башкарууну ишке ашыруу боюнча билимин көрсөтөт;

5)              талапкердин биринчи класстагы жарактуу медициналык корутундусу болушу зарыл.

185.       63-80, 90-95 жана 138-171-пункттарда көрсөтүлгөн талаптар аткарылган шартта, коммерциялык авиациянын учкучунун күбөлүгү төмөнкүлөргө укук берет:

1)      тиешелүү түрдөгү аба кемесинин ышкыбоз-учкучтун күбөлүгүнүн ээсинин бардык укуктарын жүзөгө ашырууга;

2)      коммерциялык аба каттамдары менен байланышпаган учууларда аба кемесинин тийиштүү түрүнүн командиринин функцияларын аткарууга;

3)      бир учкуч менен учууга сертификатталган коммерциялык аба каттамдарында аба кемесинин тиешелүү түрүнүн командиринин функцияларын аткарууга;

4)      эксплуатациялоо үчүн экинчи учкучтун болушу талап кылынган аба кемесинин тиешелүү түрүндөгү экинчи учкучтун функцияларын аткарууга;

5)      дирижабль учурунда: дирижаблдерди ПУЭ боюнча башкаруу.

186.   Аталган укуктарды түнкүсүн ишке ашыруудан мурда күбөлүктүн ээси учуу, конуу жана навигацияны кошо алганда, кош башкаруусу бар тиешелүү типтеги аба кемелеринде түнкүсүн учуу даярдыгынан өтөт.

Эскертүү. Айрым күбөлүктөр тарабынан берилген артыкчылыктар алардын ээлери 60 жана 65 жашка чыкканда чектелет.

187.   Учактын категориясы үчүн квалификациялык белги коюуда коюлуучу өзгөчө талаптар:

1)    талапкерге учактын учкучу катары бекитилген даярдоо курсунан өтүү учурунда 150 сааттан кем эмес учуу убактысы берилет;

2)    талапкер учакта:

а)      эгерде талапкер бекитилген окуу курсунан өтсө, АКК катары 70 саат;

б)      эки башка аэродромдо толук токтогонго чейин конуу менен кеминде 540 км (300 м. миль) маршрут боюнча учууну кошкондо, АКК катары маршруттук учууларды аткаруу боюнча 20 саат;

в)       приборлор боюнча учууларды окутуу процессинде 10 саат өтүүгө тийиш, анын ичинен 5 сааттан ашык эмес убакыт приборлор боюнча жердеги машыгуу убактысын түзөт;

г)        эгерде бул күбөлүктүн укуктарын түнкүсүн ишке ашырууга мүмкүнчүлүк болсо, анда АКК катары түнкүсүн 5 сааттын ичинде беш учууну жана беш конууну аткаруу зарыл;

3)    талапкер ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында класс жана/же түр боюнча берилген квалификациялык белгиге ылайык учактарда учуу даярдыгынан өтөт. Инструктор талапкердин коммерциялык учкучка коюлган талаптардын деңгээлинде төмөнкү багыттар боюнча иштөө тажрыйбасын камсыз кылат:

а)      коркунуч факторлорун жана каталарды таануу жана аларды көзөмөлдөө;

б)      учуу алдындагы даярдык, анын ичинде салмагын жана борбордук массасынын абалын эсептөө, учакты текшерүү жана техникалык тейлөө;

в)       аэродромдук кыймыл жана кыймыл схемасы боюнча учуулар, кагылышууларды болтурбоо ыкмалары жана чаралары;

г)        учакты тышкы визуалдык белгилер менен башкаруу; өтө төмөн ылдамдыкта учуу; штопордун алдын алуу; баштапкы жана учурундагы төмөндөөнү таануу жана андан чыгуу;

д)      учкучтарга күбөлүктөрдү же бир нече кыймылдаткычы бар учактын түрүнүн жана классынын квалификациялык белгилерин берүүдө ассиметриялык тартуу менен учуулар;

е)      өтө жогорку аба ылдамдыктарында учуу; спираль боюнча кескин төмөндөөнү аныктоо жана андан чыгуу;

ж)      жай шарттарда жана бир тараптуу шамалда учуп-конуу;

з)       кыска жүрүш менен учуу (кыскартылган учуу тилкесинен жана тоскоолдуктардын бийиктигин эске алуу менен); чектелген өлчөмдөгү аэродромго конуу;

и)      негизги маневрлардын жана негизги учуу шаймандарынын жардамы менен гана адаттан тышкаркы бурчтук абалдан чыгуу;

к)       визуалдуу багыттарды, жолду саноо ыкмалары жана радионавигациялык каражаттарды колдонуу менен маршрут боюнча учуу; маршрутту өзгөртүү эрежелери;

л)      борттук жабдуулардын бузулушун жасалмалоону кошкондо, өзгөчө жана авариялык шарттардагы аракеттердин жана маневрлардын тартиби;

м)      контролдонуучу аэродромго учуулар, контролдонуучу аэродромдон учуулар, контролдонуучу аэродромдон учуп өтүүлөр, аба кыймылын тейлөө эрежелерин сактоо;

н)      байланыш эрежелерин түзүү жана фразеология.

Эскертүү. 10 саат өлчөмүндөгү приборлордун учуу тажрыйбасы приборлордун учуусун үйрөтүү процессинде, анын ичинен 5 сааттан ашык эмес приборлордун жердеги машыгуу убактысы жана түнкү учуу тажрыйбасы жана инструктор менен кош башкарылуучу учакта учуу, негизги маневрларды аткаруу жана негизги учуу шаймандарынын жардамы менен адаттан тыш бурчтук абалдардан чыгуу даярдыгы, коммерциялык авиациясынын учкуч күбөлүгүнүн ээсине приборлор боюнча учуулардын эрежелерине ылайык учактарды башкарууга укук бербейт.

4)    талапкер татаал мейкиндик абалдарын алдын алуу жана учуунун реалдуу шарттарында андан чыгуу боюнча КР ЖАО тарабынан бекитилген даярдыгынан өтөт.

188.       Тик учак боюнча квалификациялык белги коюуда коюлуучу өзгөчө талаптар:

1)    бекитилген программа боюнча талапкердин тик учактын учкучу катары даярдануусунда 100 сааттан кем эмес учуу убактысы болот. КР ЖАОны FSTDнын инструктордун жетекчилиги астында учкуч катары аткарылган учуулардын убактысын жалпы учуу убактысына (100 саат) киргизүүнүн алгылыктуулугун аныктайт. Жалпы учууга кире турган мындай машыгуунун учуу убактысы 10 сааттан ашпайт;

2)    талапкет тик учакта:

а)      АКК катары 35 саат;

б)      АКК катары каттадмдык учууларды аткарууда 10 саат, анын ичине учуунун жүрүшүндө эки башка пунктка конуу менен каттам боюнча учуу;

в)       приборлор боюнча учууларды аткарууда 10 саат, анын ичинен приборлор боюнча жерде машыгуу убактысы 5 сааттан ашык эмес убакытты түзүшү мүмкүн;

г)        эгерде бул күбөлүктүн укуктарын түнкүсүн пайдалануу мүмкүнчүлүгү болсо, АКК катары 5 учууну жана 5 конууну аткарууну кошкондо, түнкүсүн 5 саат учат;

3)    талапкер ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында кош башкаруу тик учактарында даярдыктан өтөт. Инструктор талапкердин коммерциялык авиация учкучуна коюлган талаптардын деңгээлинде, бери дегенде төмөнкү багыттар боюнча эксплуатациялык тажрыйба алышын камсыз кылат:

а)      коркунуч факторлорун жана каталарды таануу жана аларды көзөмөлдөө;

б)      учуу алдындагы даярдык, анын ичинде салмагын жана борбордук массасынын абалын эсептөө, тик учактарды кароо жана тейлөө;

в)       аэродромдук кыймыл жана кыймыл схемасы боюнча учуулар, кагылышууларды болтурбоого байланыштуу эрежелер жана сактык чаралары;

г)        тик учакты тышкы визуалдык белгилердин жардамы менен башкаруу;

д)      баштапкы этапта кыймылдаткычтар иштеп жатканда иштебей калуу режиминен чыгаруу; винттин жай айлануу чегинен кыймылдаткычты өз нугунда айлануу чегине чыгаруу ыкмалары;

е)      жер үстүндө маневр жасоо жана кыймылдаткычты сынап көрүү; калкып туруу; кадимки шарттарда, удаалаш шамал менен жана жантайыңкы аянтчалардан - учуу жана конуу; тик траектория боюнча конууга жакындоо;

ж)      минималдуу тартуу талабы менен учуу жана конуу; максималдуу режимде учуу жана конуу техникасы;

з)       чектелген өлчөмдөгү аянтчаларды пайдалануу; ылдам токтотуулар;

и)      жердин таасиринен тышкары калкып туруу; зарылчылыкка жараша, сырткы асма жүк менен учуу; жогорку бийиктикте учуу;

к)       негизги маневрлардын жана негизги учуу шаймандарынын жардамы менен гана адаттан тышкаркы бурчтук абалдан чыгуу;

л)      визуалдуу багыттардын, жолду эсептөөнүн жана радионавигациялык каражаттардын жардамы менен каттам боюнча учуу; каттамды өзгөртүү эрежелери;

м)      борттук жабдуулардын бузулушун жасалмалоону кошкондо авариялык абалдагы аракеттер; авторотация режиминде конууга жакындоо;

н)      контролдонуучу аэродромго учуулар, контролдонуучу аэродромдон учуулар, контролдонуучу аэродромдон учуп өтүүлөр, аба кыймылын тейлөө эрежелерин сактоо;

о)      байланыш эрежелерин түзүү жана фразеология.

Эскертүү. 10 саат өлчөмүндөгү приборлордун учуу тажрыйбасы приборлордун учуусун үйрөтүү процессинде, анын ичинен 5 сааттан ашык эмес приборлор менен жерде машыгуу убактысы, негизги маневрларды аткаруу жана негизги учуу шаймандарынын жардамы менен адаттан тыш бурчтук абалдардан чыгуу, түнкү учуулардын тажрыйбасы жана кош башкарылуучу тик учакта инструктор менен учуу даярдыгы, 5 саат өлчөмүндөгү түнкү учуулардын тажрыйбасы жана АКК катары учууга жана конууга жакындоонун 5 схемасы боюнча даярдыгы, коммерциялык авиациясынын учкуч күбөлүгүнүн ээсине приборлор боюнча учуулардын эрежелерине ылайык, тик учактарды башкарууга укук бербейт.

189.       Көтөрүү күчүн жогорулатуу системасы бар аба кемеси үчүн квалификациялык белги коюуда коюлуучу өзгөчө талаптар:

1)    талапкер бекитилген даярдоо программасына ылайык аба кемесинин учкучу катары окуунун жүрүшүндө 150 саат учуу убактысына ээ болот. КР ЖАО FSTD бекитилген учкуч-инструктор менен аткарылган учуу убактысын бул жалпы учуу убактысына (150 саат) киргизүүнүн алгылыктуулугун аныктайт;

2)    талапкер:

а)      АКК катары 50 саатка;

б)      АКК катары 10 сааттык каттамдык учууларга, эки башка аэродромдо толук токтогонго чейин эки конуу аткарылган учууда кеминде 540 км (300 м. миль) каттам боюнча учууну кошкондо;

в)       приборлор боюнча учууларды окутуу процессинде 10 саатка ээ болот, анын ичинен 5 сааттан ашык эмес убакыт приборлор боюнча жердеги машыгуу убактысын түзөт;

г)        эгерде бул күбөлүктүн укуктарын түнкүсүн ишке ашырууга мүмкүнчүлүк болсо, анда АКК катары түнкүсүн 5 сааттын ичинде 5 учууну жана 5 конууну аткаруу зарыл;

3)    талапкер ыйгарым укуктуу учкуч-инструктордун жетекчилиги астында берилген квалификациялык белгиге ылайык учактарда учуу даярдыгынан өтөт. Инструктор талапкердин коммерциялык учкучка коюлган талаптардын деңгээлинде төмөнкү багыттар боюнча иштөө тажрыйбасын камсыз кылат:

а)      коркунуч факторлорун жана каталарды таануу жана аларды көзөмөлдөө;

б)      учуу алдындагы даярдык, анын ичинде салмагын жана борбордук массасынын абалын эсептөө, учакты текшерүү жана тейлөө;

в)       аэродромдук кыймыл жана кыймыл схемасы боюнча учуулар, кагылышууларды болтурбоо ыкмалары жана чаралары;

г)        аба кемесин тышкы визуалдык белгилердин жардамы менен башкаруу;