1-БӨЛҮМ. АЙМАКТЫН ЖАЛПЫ МҮНӨЗДӨСҮ

Кыргыз Республикасынын Президентинин 2023-жылдын 29-декабрындагы ПЖ №370 «Кыргыз Республикасынын айыл аймактарынын жана шаарларынын деңгээлинде пилоттук режимде административдик-аймактык реформа жүргүзүү жөнүндө» Жарлыгы менен Талас облусунун Манас  районунда Кайыңды жана Покровка айыл аймактарын бириктирип, Покровка айылын административдик борбор деп аныктоо менен 2024-жылдын  27-мартында Семетей  айыл аймагы түзүлдү.

Географиялык абалы

Семетей айыл аймагы Талас облусу Манас району,Семетей айыл өкмөтү түндүк – чыгышда жайгашкан. Казакстан Республикасынын Тараз шаарындагы темир жол станциясынан 30 чакырым, Талас областынын борбору Талас шаарынын 96 чакырым алыстыкта турат.

Айыл аймактын борбору – Покровка айылы.

Семетей айыл аймагы 8 (сегиз) айылдардан турат: Жайылган, Бала-Саруу, Арал, Кайыңды, Чеч-Добо, Кара-Арча, жана Сөгөт. Покровка айылы Манас районунун борбору болуп эсептелет.

Жалпы аянты (га)

64745,9 га

Ландшафт жана жаратылыш шарттары

Деңиз деңгээлинен 900-1100 метр бийиктике жайгашкан, топурагы ачык – күрөң, түндүк-батыш жагы саздуу жер. Жылдын орточо температурасы жайында +21-3 ^о С, кышында -10,0 ^о С түзөт, жылдык жаан-чачын 300-350 мм.

АА калкы (адам), анын ичинде:

16627

Покровка айылы

8896

Арал айылы

1635

Чеч-Добо

1085

Каинды айылы

573

Бала-Саруу айылы

1974

Жайылган айылы

1369

Согот айылы

307

Кара-Арча айылы

788

СЭӨПнын максаты

Айыл аймагынын калкынын жашоо шарттарын жакшыртуу, анын ичинде азыркы жана келечек муундардын экономикалык, социалдык жана экологиялык бакубаттуулугун жогорулатуу менен акылдуу жашыл аймакка айландыруу.

Семетей ААнын экономикасы мал чарбачылыгына, өсүмдүк өстүрүүгө жана туризмге багытталган, инновациялык ыкмаларды колдонуу менен кичи жана орто бизнес ачууга жагымдуу шарт түзүлгөн, тиричилик инфраструктурасы жогору болгон аймак.

Бул СЭӨПтө каралган милдеттерди ишке ашыруунун натыйжасында социалдык-коммуналдык инфраструктура жакшыртылып, калктын бардык катмары үчүн, анын ичинде балдар, жалгыз бой энелер, кары-картаңдар, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн ыңгайлуу, жагымдуу жана жашоонун бардык шарттары менен коопсуз болгон аймак.

ААнын калкы таза суу жана байланыш менен камсыздалып, билим берүү, маданият, саламаттыкты сактоо, санитария, көрктөндүрүү, жашылдандыруу тармактарында кызмат көрсөтүүлөрдүн сапаты жогорулайт. Калктын ичинде сергек жашоо образын жайылтуу менен дене тарбия жана спорт тармагын өнүктүрүлөт.  

2-БӨЛҮМ. КАЛК

2.1. (таблица) Калк жана эмгек ресурстары

Категория

факт

күтүлгөн

прогноз

2021-ж

2022-ж

2023-ж

2024-ж.

2025-ж

2026-ж

2027-ж

Жыл башындагы туруктуу калктын саны (адам)

16152

16284

16397

16627

16793

16948

17298

Өсүш темпи 0,96%

-0.8

0,69

1,4

0,96

0,96

0,96

анын ичинде аялдар

8155

8245

8389

8574

8350

8545

8921

Жыл башындагы эмгекке жарамдуу курактагы туруктуу калктын саны, (адам)

15300

15601

15745

15912

16122

16295

16563

Өсүш темпи 0,7(%)

1,7

-0,6

1,0

0,7

0,7

0,7

анын ичинде аялдар

7991

8048

8124

8233

8241

8473

8796

Экономикалык ишмердиктин түрлөрү боюнча иштеген калктын саны (адам):

12219

12305

12498

12691

12818

12941

13046

Айыл чарба

3746

3763

3804

3627

3868

3893

3913

Өнөр жай

1222

1231

1250

1269

1282

1294

1305

Иштетүүчү

367

369

375

381

385

388

391

Электр энергиясы

65

67

71

73

81

83

87

Курулуш

1832

1846

1874

1904

1923

1941

1957

Соода

2443

2461

2500

2538

2564

2588

2609

Транспорт жана байланыш

221

231

250

269

282

294

305

Башка кызматтар

2323

2337

2374

2411

2436

2460

2479

Калдыктарды кайра иштетүү

Жумушсуздардын саны (адам):

138

146

152

153

147

139

135

Өсүш темпи 1,03

1,05

1,04

1,00

1,03

1,03

1,03

анын ичинде аялдар

42

35

51

44

35

42

31

Жакырчылыктын эң төмөнкү чегинде турган калктын саны (адам)

177

121

224

175

355

121

101

Өсүш темпи

0,6

1,8

0,7

1,03

1,03

1,03

Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын саны (эл аралык миграция боюнча кеткендер, адам)

0

353

495

476

545

567

405

Өсүш темпи (%)

0

0

1,4

0,96

1,18

1,18

1,18

1,18

2.2. Эмгекке жарамдуу калктын өсүшүн, иш менен камсыз кылуу жана эмгек миграциясы маселелерин талдоо

Бүгүнкү күндө Семетей айыл аймагынын калкынын санарип аймакка катталган саны 16627 адам, анын ичинен аялдар 8574 адам. Калктын өсүү темпи 0,7 % түзөт. Эмгекке жарамдуу калктын саны 15912 (79,9%), орто мөөнөттүү келечекте эмгекке жарамдуу калктын өсүшү жогорку темптерди көрсөтпөйт жана болжол менен ошол эле деңгээлде сакталат, бирок бул мезгилден кийин бул чараларды ишке ашыруунун эсебинен жогору көрсөткүчтөрдү күтүүгө болот. Экономиканы өнүктүрүүгө багытталган программа, бул жаштардын сыртка агылышын олуттуу кыскартууга жана ошону менен эмгекке жарамдуу калктын кыйла олуттуу өсүшүнө алып келиши мүмкүн .

Расмий түрдө катталган жумушсуздардын саны 153 адамды түзөт. Айыл аймак боюнча жумуш орундары жетишсиз, расмий түрдө жумушсуз катары катталбаган адамдардын саны көп.

Жакырчылыктын эң төмөнкү чегинде турган адамдардын саны - 175 адам. Жакырчылыкты жоюу максатында иштер алынып барылууда. Райондун башка айылдарынан Покровка айылына келген аз камсыз үй-бүлөлөрдүн саны жыл сайын көбөйүүдө.

Сырткы миграцияга чыгып кеткен адамдардын саны болжол менен - 476 адам, так саны жок. Айыл өкмөтү тарабынан каттоого алынган мигранттын балдарынын эсепке алуу менен болжолдуу саны чыгарылды. Балдары 18 жашка толгон, өздөрү 18 жаштан жогору болгон жарандар чет өлкөгө мигрант катары иштеп кеткен жарандар көп. Алардын көпчүлүк бөлүгү Россия Федерациясына, Батыш ж.б. өлкөлөргө барып иштешет.

Айыл аймакта эмгекке жарамдуу калкты жумуш менен камсыз кылуу жана жакырчылыкты жоюу максатында жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан төмөндөгүдөй иш-чаралар жүргүзүлөт:

-          кезекке турган жарандарды турак жай курууга жер участкалары менен камсыз кылуу;

-          айылдардагы жер мунапысы маселесин чечип берүү;

-          калкты жумуш менен камсыз кылуу бөлүмү менен жумушсуз жарандардын кесиптик билим алуусуна көмөктөшүү;

-          аз камсыз болгон жарандарды коомдук пайдалуу жумуштарга тартуу менен аларга жумуш ордуна азык-түлүк менен камсыз кылуу долбоорлорун ишке киргизүү;

-          кичи жана орто бизнести баштоону үйрөнүү боюнча окууларды уюштурууга көмөктөшүү;

-          инвесторлорду тартууга, жаңы ишканаларды ачууга көмөктөшүү;

-          жеке ишкердик кылууну көздөгөн жарандарга колдоо көрсөтүү.

Экономикалык ишмердиктин түрлөрү боюнча иштеген калктын саны:

Покровка айылы райондун борбору болгондугуна байланыштуу мамлекеттик мекемелер, ишканалар, соода, кызмат көрсөтүү түйүндөрү бар. Айыл тургундарынын жарымынан аз бөлүгү мамлекеттик мекеме/ишканаларда, билим берүү уюмдарында, кызмат көрсөтүү жайларында иштешет. Көбүнесе дыйканчылык, мал чарбасы менен алектенишет. Покровка айылына жаз, күз айларында аймактын башка айылдарынан келип иштеген адамдардын саны салыштырмалуу азыраак.

Арал, Жайылган, Кара-Арча, Кайынды, Чеч-Добо, Бала-Саруу, Согот айылдарынын дээрлик бөлүгү дыйканчылык, мал чарбасы менен алектенишет. Аз бөлүгү мектептерде, бала бакчада, ФАПта иштешет.

Жакырчылыктын жана жумушсуздуктун келип чыгуу себептери төмөндөгүлөр:

-          Калктын эмгекке жарамдуу катмарынын миграцияга чыгып кетиши.

-          Өнөр-жай кайра иштетүүчү чакан ишканалардын аздыгы.

-          Калктын туруктуу жумуш оруну менен камсыз болбогондугу.

-          Элге бизнес жаатында долбоорлор боюнча маалымат менен толук камсыз болбогондугу.

Корутундулар жана сунуштар :

Калктын жалпы санынын өсүшү анча деле чоң эмес – жылына 1%, ал калктын табигый өсүшү жана табигый азайышы менен гана жөнгө салынат.

Эмгекке жарамдуу калктын жалпы санында иштеген калктын үлүшү 79,9% ды гана түзөт. Калктын көбү айыл чарбасында иштейт .

3-БӨЛҮМ. КЫЗМАТТАР ЖАНА ЖЕРГИЛИКТҮҮ ИНФРАСТРУКТУРА

3.1. (таблица) Кызматтар жана жергиликтүү инфраструктура

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Ичүүчү сууга жеткиликтүүлүк (%)

45

53

64

71

89

95

100

Кожолуктарды катуу тиричилик калдыктары (КТК) ташып чыгаруу менен камтуу (%)

     51

59

70

78

83

91

94

Ички жолдордун жалпы узундугунан канааттандырарлык абалдагы асфальтталган ички жолдордун үлүшү (%)

20

24

31

48

53

62

70

Көчөлөрдүн жалпы санынан жарыктандырылган көчөлөрдүн үлүшү (%)

60

68

74

85

90

96

98

Спорттук секцияларга тартылган жарандардын саны (адам)

260

290

320

380

410

450

500

Маданият чөйрөсүндөгү ийримге катышкан жарандардын саны (адам)

120

135

190

210

240

290

320

Балдарды мектепке чейинки билим берүү менен камтуу (%)

35

40

45

50

60

70

80

Балдарды мектептик билим менен камтуу (%)

УСК

98

99

100

100

100

100

Медициналык персонал менен камсыздоо деңгээли (адам)

ССМ

12

12

10

9

7

5

Калктын турак жай менен камсыз болушу (бир тургунга жалпы аянттын кв. м)

УСК

3000кв.м

3000кв.м

2000кв.м

1500кв.м

1500кв.м

1500кв.м

3.2. Учурдагы кырдаалды анализдөө

3.3. Жергиликтүү коомчулуктун артыкчылыктуу

муктаждыктарына анализ жүргүзүү

Артыкчылык

Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Покровка айылынын таза суу менен камсыз кылуу.

Ичүүчү суунун системасы 1980-жылдары жасалган. Баарын жаңыртып реконструкцияланат. Ислам банк аркылуу

2028-жылы Покровка айылынын тургундары таза суу менен 100 % камсыз болушат.

Кара-Арча айылына чейинки жолду асфальт төшөө

Республикалык бюджеттин эсебинен 7км жерге асфальт төшөө

2025-2028-жыл

Кара –Арча айылына калкка авто унаа менен каттоо жеңил болот.

Сөгөт айылынына чейинки жолду асфальт төшөө

Республикалык бюджеттин 4 км аралыкка асфальт төшөлөт.

2025-2028-жыл

Кара –Арча айылына калкка авто унаа менен каттоо жеңил болот.

Покровка айылына кошумча бала-бакча куруу

бала-бакчанын куруу боюнча фондторго долбоор жазуу

2025-2028-жылдары бала бакчадагы кезекке туруу маселеси чечилет.

Кайынды айылына кошумча уюлдук операторлордун антеналарын орнотуу

О!, Мегаком операторлорго кайрылып калкты сапаттуу байланыш жана интернет менен тейлөө

2025-2026-жылдары

Сапаттуу байланыш жана интернет менен камсыздалат

Покровка айылынынын ички көчөлөрүн жарыктандыруу

Жергиликтүү бюджеттин мүмкүнчүлүгүнө жараша көчөлөрдү бөлүп-бөлүп жарыктандыруу

2025-2026-жылдар аралыгында айыл тургундарына коопсуздук боюнча шарт түзүлөт.

Кара-Арча айылына 50 орунду бала бакча куруу

Бала бакча курууга жер тилкеси каралган. Мектеп жашына чейинки балдарга шарт түзүү

2024-2028-жылдар

Айылда мектепке чейинки билим берүүгө шарт түзүлөт.

Бала-Саруу айылына жаңы мектеп куруу

Долбоор дайындап инвестция тартуу

2025-2028-жылдар

жаңы заманбап мектеп курулуп окуучуларга билим алуусуна шарт түзүлөт

Покровка орто мектебинин башталгыч мектебинин ордуна жаңы мектеп куруу

Долбоор дайындап инвестция тартуу

2025-2028-жылдар

жаңы заманбап мектеп курулуп окуучуларга билим алуусуна шарт түзүлөт

Кара-Арча менен Сөгөт айылдарынын ортосундагы 4 км жолго шагыл төшөө

Жергиликтүү бюджеттин эсебинен

2025-2026-жылдары жергиликтүү калкка эки айылдын ортосунда каттоого жол жакшыртылат.

Жайылган айылына 50-100 орунду бала-бакча куруу

Бала-бакчанын куруу боюнча фондторго долбоор жазуу

2025-2028-жылдары балдарга мектепке чийинки билим алууга шарт түзүлөт

3.4. Социалдык жана жергиликтүү инфраструктураны өнүктүрүүгө тиешелүү бюджеттик инвестицияларга керектөөлөргө анализ жүргүзүү

Инвестициялык артыкчылыктар

Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (сом)

Покровка айылынын таза суу менен камсыз кылуу

30 км суу системасы жаңыртылат

2025- 2028-жыл

Айылдын тургундары 100% ичүүчу суу менен камсыз болот.

Атайын адистеринин кароосу менен сметалык баасы чыгрылат

Сөгөт айылынын таза-суу башкы курулмасын курчоо

Таза суу курулмасы курчалат

2025- 2026-жыл

айылдын башкы курулмасы толугу менен курчалат.

жергилктүү бюджет

200 миң сом

Бала-Саруу айылындагы күрөш залын курулушун аяктоо

Күрөш залынын тийиштүү документтери такталууда

Айылда дене тарбиясын жана спортту өнүктүрүүгө шарт түзүлөт.

жергиликтүү бюджет

9 млн

Сөгөт айылынын башталгыч мектебин капиталдык оңдоо жана чатырын алмаштыруу

долбоор даярдалууда

окуучуларга билим алуусуна шарт түзүлөт

жергиликтүү бюджет

449 мин сом

стимгранттан 2541млн

Жайылган айылына насостук стания куруу

Насостук станцияны орнотууга жер тилкесин такталууда

Жайылган айылынын тургундары (чарбактар) жана дыйкандары сугат суу менен камсыдалат

республикалык бюджеттен

Болжолдуу

40 млн сом

2026-2027-жылдар,

Бакыт бала-бакчасын чатырын алмаштыруу

Бала бакчанын кайрылуунун негизинде керектелүүчү эсептөөлөр жүрүүдө.

2025-2026-жылдар

бала- бакчанын чатыры толугу алмашылып

жергилктүү бюджет

болжолду

3 млн сом

Покровка орто мектебинин башталгыч мектебинин ордуна жаңы мектеп куруу

1-4-класстар окуган корпус авариялык абалда болгондугуна байланыштуу долбоордук-сметалык иш кагаздары такталууда.

2025-2028-жылдар

жаңы заманбап мектеп курулуп окуучуларга билим алуусуна шарт түзүлөт

Болжолду

40 млн сом

Покровка орто мектебинин №2 башталгыч мектебинин окуу корпусун оңдоо

Документтери даярдалууда

2025-2026-жылдар

окуучуларга билим алуусуна шарт түзүлөт

4875447 млн

а.и. жергиликтүү бюджет 1880 млн

Бала-Саруу айылынын Тарыхчы көчөсүн асфальт төшөө

Документтери даярдалууда

2024-2025-жылдар авто менен жүргөнчүлүргө шарт түзүлөт

 11988837млн

а.и. жергиликтүү бюджет 6988837 млн

Жайылган айылынын таза-суу башкы курулмасын курчоо

Таза суу курулмасы курчалат

2025- 2026-жыл

айылдын башкы курулмасы толугу менен курчалат.

жергилктүү бюджет

500 миң сом

Жайылган айылына кичи футбол аянтын куруу

Документтер даярдалып, тендерге берилди

2025- 2026-жыл

Жаштарга спорт машыгууга шарт түзүлөт

жергилктүү бюджет

3,5 млн

Покровка айылына кичи футбол аянтын куруу

Документтер даярдалып, тендерге берилди

2025- 2026-жыл

Жаштарга спорт машыгууга шарт түзүлөт

жергилктүү бюджет

3,5 млн

Покровка айылындагы Афган паркын оңдоо-түзөө

Долбоор даярдалууда

2025- 2026-жыл

жарандарга эс алууга шарттар түзүлөт

жергиликтүү бюджет, фондтор

6 млн

Покровка айылынын М.Кояшев көчөсүнүн тратуар жасоо жана жол жээгин тосмо ортнотуу

Долбоор даярдалууда

2025- 2026-жыл

жарандарга басып жүрүүгө шарт түзүлөт

жергиликтүү бюджет, фондтор

5-7 млн

Кайынды айыы айылындагы таза-сууну курчоо

Долбоор даярдалууда

2025- 2026-жыл

таза сууга болгон коосуздук болот.

жергиликтүү бюджет 400 миң

БАРДЫГЫ жергиликтүү бюджеттин каражаттары

42417837 млн

БАРДЫГЫ биргелешкен катышуу каражаттары

50 537444 млн

БАРДЫГЫ тике инвестициялар

4-БӨЛҮМ. ЭКОНОМИКАЛЫК ӨНҮГҮҮ

4.1. (таблица) Экономикалык өнүгүү (миң сом)

Категория

Факт

күтүлгөн.

Прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Негизги фонддор (юридикалык жактар боюнча, үй чарба секторун эсепке албаганда)- (жылдын аягына карата толук наркы боюнча)

144806,1

277030,5

362484,8

387125,5

401236,9

450523,2

500123,3

Экономиканын негизги секторлору боюнча товарларды өндүрүү жана кызмат көрсөтүү көлөмү:

71529,96

707410,8

71719543,2

721678, 4

723897,2

725878

728289,4

Айыл чарба

702976,0

703815,0

704556,0

705352,0

706004,0

706697,0

707576,0

Өсүмдүк өстүрүү

8090,8

9103,3

10205,5

11253,7

12350,1

13428,3

14658,7

Мал чарбачылыгы

4232,8

4492,05

4781,7

5072,7

5543,1

5752,7

6054,7

Юридикалык жактардын өнөр жай продукциясынын көлөмү

414616,0

471339,0

326197,1

337052,0

35772,5

340502,2

341207,1

Өнөр жай кызматтары

24508,4

29680,7

24270,1

33125,0

35772,5

36225,1

36780,1

Жөнөтүлгөн продукциянын көлөмү

169532,0

174532,0

301927,0

303927,0

304079,0

304277,1

304427,1

Курулуш - негизги капиталга колдонулган инвестициялар - ар кандай объектилер боюнча жалпы суммада

53836,5

19230,6

34967,0

55153,1

60149,1

62720,0

65124,0

Экономикалык иштин түрлөрү боюнча көрсөтүлгөн рыноктук кызмат көрсөтүүлөрдүн көлөмү

51790,9

75074,5

79642,1

88508

92428,6

95291,4

99555,1

Дүң жана чекене соода, автомобилдерди жана мотоциклдерди оңдоо

476,7

542,3

583,1

733,1

883,4

1043,0

1183,5

Мейманканалардын жана ресторандардын иши

5377,0

7273,0

8400,0

11400,0

13900,0

15400,0

17430,0

Транспорттук иш-чаралар жана жүктөрдү сактоо

14270,6

18583,8

20507,8

22413,2

22563,2

22743,2

22893,2

Маалымат жана байланыш

1693,3

1951,4

2211,3

2337,9

2487,9

2667,9

2867,9

Финансылык ортомчулук жана камсыздандыруу

4106,0

4256,0

4406,0

4556,0

4706,0

4273,1

4423,1

Кыймылсыз мүлк операциялары

589,3

15888,2

19689,0

22362,8

22612,8

22962,8

23412,8

Кесиптик, илимий жана техникалык ишмердүүлүк

1733,3

2377,4

3340,0

3823,1

3973,1

4123,1

4274,1

Административдик жана көмөкчү иш-чаралар

-

-

-

-

-

-

-

Билим берүү

16074,4

10576,0

11019,4

11108,4

11213,4

11669,4

12232,4

Саламаттыкты сактоо жана социалдык кызматтар

2332,6

2720,5

2729,9

2741,1

2746,7

2756,3

2845,3

Искусство, көңүл ачуу жана эс алуу

649,1

659,3

682,5

703,9

738,6

749,1

764,3

Башка тейлөө кызмат көрсөтүүлөрү

4488,6

10246,6

6073,5

6328,5

6603,5

6903,5

7228,5

Түз инвестициялар

Айыл чарба

456,7

567,9

670,8

870,9

940,7

970,5

990,5

Өнөр жай

3млн

5млн

7млн

16млн

23млн

34млн

45млн

Курулуш

2млн

3млн

8млн

14млн

27млн

41млн

56млн

Соода

5млн

9млн

14млн

21млн

45млн

56млн

61мл

Транспорт жана байланыш

1млн

3млн

6млн

9млн

22млн

43млн

65млн

Башка кызматтар

3,5млн

4,7млн

5,5млн

6,5млн

7,1млн

8,1млн

9млн

Калдыктарды кайра иштетүү

350

400

500

600

670

700

900

Калктын кирешеси:

42973,0

51468,0

59333,0

73202,6

84122,0

91614,4

9964,4

Орточо номиналдык эмгек акы

12969,0

16156,0

16400,0

25092,0

30689,0

36286,0

43040,0

Эмгек мигранттарынын которуулары

680

995

3120,0

2800,0

5625,0

2525,0

2400

Пенсиялардын орточо өлчөмү

9223

9223

9723,0

10223,0

10723,0

11723,0

12123

Жөлөкпулдардын орточо өлчөмү

101,0

94,0

90,0

87,0

85,0

80,4

77,4

Чакан жана орто бизнестен түшкөн кирешенин орточо өлчөмү

20000

25000

30000

35000

37000

41000

42000

4.2. Учурдагы кырдаалды жана экономикалык адистешүүнү талдоо

Семетей айыл аймагынын экономикасында айыл чарбасынын үлүшү чоң, анын ичинен дыйкан чарбасы – 69 % , мал чарбасы 31 % .

 Ак-Дан ААнын айыл чарбанын түзүмү:

Айыл чарбасы менен ар бир үй-бүлө алектенет. Покровка айылында “Ак-Дан” өндүрүштүк айыл чарба кооперативи бар. Алар Талас облусун дан эгиндеринин, буудайдын сапаттуу үрөндөрү менен камсыз кылып келет. Материалдык-техникалык базасынын абалы жакшы, өз алдынча чарба жүргүзүп келишет.

Бүгүнкү күндө жер иштетүү, асыл тукум мал өстүрүү боюнча жаңы түзүлүп келе жаткан кооперативдер, биогумус иштетүү, таза биогаз алуу, гидропоника өстүрүү жаатында алгылыктуу иштерди жүргүзүп жаткан фермерлер дагы бар.

Айыл аймактын айыл чарба жерлеринин сугатка ылайыктуусу -60%, кайрак жерлер-20%, пайдаланууга жараксыз жерлер- 10%, алма бак жана чөп чабындылар-10%. Азыркы учурда жергиликтүү калктын көпчүлүк бөлүгү жер себишет жана түшүмдүүлүктү көтөрүү максатында химиялык заттарды көп колдонушат. Анын кесепетинен жерлердин сапаты төмөндөөдө. Ошондой эле, алмаштырып себүү эске алынбайт.

Семетей айыл аймагында 67,7 км ички чарбалык арык-каналдар бар. Айыл өкмөтүнүн каржылоосу менен сугат суу кызматын “Жорго” СПАсы көрсөтүп келет. Айыл эли сугат суу менен толук кандуу камсыз болушат. Ал эми Бала-Саруу, Байсал-Суу, М-1, Кайырма, СПАларынын ички чарбалык арык-каналдары 96,7 км,жалпылап айтканда айыл аймагынын ички чарбалык чоң каналдары капиталдык оңдоого муктаж.  

Жергиликтүү тургундардын басымдуу бөлүгү дан эгиндерин, калемпир жана чөп (тоют) өстүрүшөт. Айыл аймакта айыл чарба өсүмдүктөрүн өзгөчө малинанын, бүлдүркөндүн, карагаттын сапаттуу көчөттөрүн өндүрүү, түшүм алуу үчүн жакшы өбөлгөлөр бар. Буга карабастан айыл аймактын агрардык сектору дагы бир катар көйгөйлөр менен мүнөздөлөт:

·         Ички чарбалык арык-каналдардын эскилиги;

·        Дыйкандардын жерди туура пайдалануу боюнча тажрыйбасы жетишсиздиги түшүмдүн аз болуусуна жана чыгашаларга алып келүүдө;

·          Түшүмдү көп алуу үчүн химиялык заттардын ашыкча колдонулушу азык-түлүк коопсуздугуна таасир этип, айыл чарба жерлеринин кунарын кетирүүдө;

·          Өндүрүүчүлөр үчүн жеңилдетилген насыялардын көлөмүнүн аздыгы, мамлекеттик банк тарабынан талап кылынган документтеринин көптүгү;

·         Күйүүчү, майлоочу жайлардын баасынын туруксуздугу;

·         Агрардык билимге ээ атайын адистердин жоктугу;

·         Айыл чарба продукциясынын баасынын төмөндүгү;

·         Айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүчү ишканалардын жоктугу;

·         Айыл чарба продукциясын экспорттоо үчүн эл аралык стандарттагы лабораториялардын жоктугу;

Мал чарбасы. Айыл жергесинде ар бир кожолуктун өздөрүнө тиешелүү мал чарбасы бар. Ар бир мал чарбасы бар кожолук тоютун өзү камдап, аракет кылып кылып келишет. Мал чарбасы айыл тургундарынын бирден-бир киреше булагы болуп саналат. Ошол себептен аймакта мал чарбасын өнүктүрүүгө көңүл буруу талап кылынат. Мал чарбасын өнүктүрүүдөгү тоскоолдуктар:

·         Аймакта мал чарба  тармагында адистештирилген чарбалардын жоктугу;

·         Эт жана сүт азыктарын кайра иштетүү цехтеринин жоктугу;

·         Тоюттун кымбаттап кетүүсү;

·         Бордолгон малдардын арзан баада болуп калуусу;

·         Асыл тукум малдын аздыгы;

·         Ветеринардык билими бар адистердин жоктугу;

·         Ветеринардык пункттардын жоктугу;

Айыл чарбасы менен мал чарбасындагы жогоруда айтылган көйгөйлөрдү жоюп, өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн сандан сапатка өтүү принциби менен түшүм алуу, үрөн даярдоо, тоют даярдоо, мал багуу, эт , сүт азыктарын кайра иштетүү боюнча жергиликтүү калкка окуу иш-чараларын өткөрүүгө көмөктөшүп, аларды үрөн жана сугат суу менен камсыздоо иштерин жүргүзүү керек.

Кичи жана орто бизнес.  Айыл аймакта кичи ишкердик жүргүзүү өсүү тенденциясында. Кичи жана орто бизнес кылуу, соода-сатык түйүндөрүн ачуу жана кызмат көрсөтүүнүн түрлөрү акырындык менен өнүгүүдө. Аймактын экономикасын көтөрүү үчүн инвесторлорду жана жеке ишкерлерди аймагыбызда ишмердик кылууга тартуу жана ынгайлуу шарттарды түзүү керек.

Туризм. Семетей айыл аймагы туристтик зоналардын катарын толуктайт. Аймакта туризмдин бардык багыттары (конный туризм, горный туризм, пеший туризм, альпинизм ж.б.) жанданып келатат. Аймактын экономикалык абалын жакшыртуу үчүн туризм багытына көңүл бөлүп, сервистик кызмат көрсөтүү, мейманкаларды,этно-кафелерди, конок үйлөрүн ачуу боюнча жергиликтүү калкка колдоо көргөзүп, аймактын инфраструктурасын жакшыртуу зарыл. Туристтерди кызыктыруу үчүн аймактын туристтик жол картасын түзүү керек.

Корутундулар жана сунуштар:

ААнын экономикалык адистешүүсү дыйканчылк бойдон калууда, анын үлүшүнө жалпы айыл чарба продукциясынын 69 % туура келет . Буга климаттык шарттар жана ААнын географиялык жайгашуусу шарт түзөт. Мал чарбачылыгын мындан ары өнүктүрүү үчүн тоют менен камсыз кылууну көбөйтүү, фермерлерди окутуу жана ветеринардык көзөмөлдү жакшыртуу боюнча бир катар чаралар СЭӨПтө каралат. Өсүмдүк чарбачылыгынын экономикалык өсүштүн негизи катары каралып - бул жерде тоют өсүмдүктөрүн өстүрүү аркылуу өсүмдүк өстүрүүчүлүктү жана мал чарбачылыгын өнүктүрүүнү шайкеш келтирүүгө болот, мындан тышкары ирригацияны, үрөнчүлүктү, мөмө жемиштерди өнүктүрүү боюнча чаралар каралган жана дыйкандарды окутууга көңүл бурулат.

Өнөр жай өндүрүшүнүн көлөмдөрү чоң эмес, бул ААнын андан ары өнүгүүсүнө негиз болуп саналат. Айыл чарба продукциясын кайра иштетүүнү жана жеңил өнөр жайын өнүктүрүүнү колдоо зарыл.

АА үчүн келечектүү тармактардын бири туризм болуп саналат. Туристтик зоналарды уюштуруу жана башка жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен тажрыйба алмашуу боюнча чаралар көрүлөт жана туристтерди кызыктыруу үчүн аймактын туристтик жол картасын түзүү керек.

4.3. Экономикалык өнүгүү муктаждыктарын талдоо (анын ичинде тике (жеке) инвестициялар).

Артыкчылык

Мүмкүн болуучу чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (миң сом)

Дыйкан/ фермерлерди жогорку сапаттагы үрөндөр менен камсыз кылууга (буудай, арпа) көмөктөшүү

70% дыйкан фермер төлөйт, 30% материалдык резервдик фондудан төлөнөт.

2024-2028-жылдар

Дыйкан/фермерлердин 30% женилдетилген шартта үрөндөр менен камсыз болот, кирешелери 50-60%га жогорулайт.

Мамлекет тарабынан берилген квотага ылайык

Органикалык аймак класстерин түзүү

Мамлекеттин жана бейөкмөт уюмдардын жардамы менен фермерлерди, аялдарды, жаштарды жана калктын аялуу катмарынын органикалык жол менен өсүмдүк өстүрүү, тоют дайындоо боюнча окутуулар өткөрүлөт.

2024-2028-жылдар

Фермерлер органикалык азык-түлүктөрдү өндүрүүнү,органикалык жер семирткичтерди алууну (биогумус, биогаз), тоют өндүрүүнү (гидропоника) өздөштүрүшөт.

Бейөкмөт уюмдар/ долбоорлор/ жеке тараптар

Жеке ишкердикти жандандыруу максатында үй шартында сүттү кайра иштетүүгө көмөктөшүү

Долбоорлорду тартуу менен сүттүн өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу үй шартында аны кайра иштетүү боюнча чакан топто окутууларды өткөрүүгө көмөк көргөзүү

2025-2028-жылдар

Кайра иштетүү жандандырылат

Долбоор/ демөөрчү 

Мал чарбасы менен алектенген фермерлерге колдоо көргөзүү

Эт, сүт багытындагы асыл тукум мал багуунун, малды бордоонун техникасын үйрөтүү боюнча окуу-курстарын өтүүгө көмөктөшүү

2025-2028-жылдар

Фермерелер сандан саптка өтүшөт.

Мал бордоону жана тоют рационун өздөштүрүшөт.

Долбоор/ демөөрчү 

Айылдарда ветеринардык пункттарды ачуу

Айыл өкмөтү пунктка орун бөлүп берүүгө көмөк көрсөтөт. Ишкерлердин тике инвестицияларынын эсебинен керектүү жабдуулар жана үрөн материалдары сатып алынат, ошондой эле адистердин консультациялары төлөнөт

2025-2028-жылдар

ветеринардык кызматтар көрсөтүлөт. (Эмдөө, дарылоо, жасалма уруктандыруу). Асыл тукум малдын башы көбөйөт.

Долбоор/ жеке ветеринар

Туризмдин өнүгүүсүнө шар түзүү

Туризм чөйрөсүндө сервистик кызмат көрсөтүү, конок үйлөрдү ачуу боюнча окутууларды уюштурууга көмөктөшүү

2024-2028-жылдар

Кызыкдар болгон айыл тургундары сапаттуу туристтик кызмат көрсөтүү боюнча билим алышат, көндүмдөргө ээ болушат

Долбор/ демөөрчү

Аймакта кичи жана орто бизнестин өнүгүүсүнө шарт түзүү

Айыл өкмөтү тарабынан муниципалдык жерлердин багыттары аныкталып, конкурстук негизде ижарага берилет

2024-2028-жылдар

Жеке ишкерлер соода-сатык түйүндөрүн, кызмат көрсөтүү жайларын ача алышат.

Айыл өкмөтү

Айыл аймакта кайра иштетүүнү жана кичи ишкердикти жолго салуу

Инвестиция тартуу менен экономикалык долбоорлорду ишке ашыруу, жабдууларын алып берүү, жер тилкеси же имарат менен камсыз кылуу. Алынган жабдууларды келишимдин негизинде жеке ишкерге берүү

2024-2025-жж. Өндүрүлгөн азыктарды кайра иштетүүчү кичи цехтер ачылат, жумуш орундары түзүлөт.

Долбоорлорду тартуу

45-50 млн

Акылдуу айыл аймак долбоорун ишке ашыруу

Инвестиция тартуу менен айыл аймактын инфраструктурасын жакшыртуу, заманбап технологияларды пайдалануу менен инновацияларды киргизүү

2024-2028-жж.

Корей долбоору

14.5 млн

4.4. Экономикалык өнүгүүгө тиешелүү бюджеттик инвестицияларга болгон муктаждыктарга анализ жүргүзүү

Инвестициялык артыкчылыктар

Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Бааланган наркы (сом)

Дыйкандарды сугат суу менен камсыз кылуу

Айылдардагы ички чарбалык арык-каналдарды механикалык тазалоодон өткөрүүгө, ички жана талаа арыктарынын керектүү жерлерине суу түтүктөрү (көпүрлөр) орнотуп берүүгө, заставаларды, шлюздарды оңдоого жергиликтүү бюджеттен каражат каралат, айыл өкмөтү тарабынан алынып берилет. Сугат сууну тейлеген жактын жардамы менен жасалат.

 2024-2028-жылдар

Сугат учурунда дыйкандар суу менен камсыз болушат. Айыл чарба өсүмдүктөрүнүн тушумдүүлүгү жогорулайт. Сугат боюнча түшкөн кайрылуулар азаят.

1 млн сом

Логистикалык борбор (жашылча-жемиштерди, сактоо, тоңдуруу) ачуу

Айыл өкмөтү тарабынан жер учаткасы каралган. Инвестиция тартуу менен курулуш иштери жүргүзүү, жабдууларын алып берүү, жеке ишкерге келишимдин негизинде ишке берүү.

2026-2028-жылдар

Фермерлер өндүргөн жашылча-жемиштерин тондуруп, сактоого мүмкүнчүлүк түзүлөт, 8-9 жумуш орундары түзүлөт

Инвестор

4,8 млн сом

Энергияны үнөмдөөчү как ж.б. азыктарды кургатуучу кичи цех ачуу

Инвестиция тартуу менен заманбап, күндүн энергиясы менен как ж.б. азыктарды кургатуучу жабдууларды алуу (сушилка, мясорубка, упаковка ж.б.). жеке ишкерге келишимдин негизинде ишке берүү

2025-2028-жж.

Өндүрүлгөн азыктарды (жашылча, жемиш, дары чөптөр ж.б.) кайра иштетилет. 2-3 жумуш оруну түзүлөт. Сатууга чыкпай калган жашылча жемиштер, дары чөптөр коромжуга учурабайт.

Долбоор

950 миң

Жеке ишкер

Күнөсканаларды ачууга көмөктөшүү

Инвестиция тартуу менен жашылча, жемиштерди өстүрүүнү каалаган ишкерлерге көмөк көргөзүү. Жабдууларын алып берүү, жеке ишкерге келишимдин негизинде ишке берүү

2025-2028-жж.

Жеке ишкерлик кылууга шарт жана жумуш оруну түзүлөт.

Долбоор

950 миң

Жеке ишкер

Этти кайра иштетүүчү цехтерди ачууга көмөктөшүү

Жер тилкесин бөлүп берүү, жабдууларды алып берүү, жеке ишкерге келишимдин негизинде алып ишке берүү

2027-2028-жылдар

Эт азыктары чыгарылат: колбаса, консерва, стейк ж.б. 4-5 жуму орду түзүлөт

Инвестор

2,5 млн

Жарым фабрикаттарды дайындоочу кичи цех ачууга көмөктөшүү

Имарат карап берүү, жабдууларды алып берүү, жеке ишкерге келишимдин негизинде өткөрүп берүү

2025-2028-жж.

Пельмен, манты, фрикадельки, котлет, нагетсы ж.б. дайындалат.

5-6 жуму оруну түзүлөт.

Долбоор

1,8 млн

Сүттү кайра иштетүүчү завод ачууга көмөктөшүү

Жер тилкесин карап берүү, жеке ишкерлерди тартуу, кайра иштетүүчү жабдууларды алып берүү, жеке ишкерге келишимдин негизинде ишке берүү

2027-2028-жж. Сүт азыктары чыгарылат:белак, кефир, ряженка,быштак ж.б., жумуш орундары түзүлөт

Инвестор

32 млн

Жүндү кайра иштетүү жана органикалык жер семирткичтерди чыгаруу көмөктөшүү

Жеке ишкерге айыл өкмөтү тарабынан 10200,0 чарчы метр жер бөлүнүп берилген. Курулуш иштери бүткөрүлдү. Ишкер тарабынан жабдуусу келсе ишке берилет

2024-2026-жылдар

Органикалык жер семирткич өндүрүлөт, кийиз буюмдары дайындалат, жумуш орундары түзүлөт

“Канато” ЖЧК

47 млн сом 

Айылдарда тоок фермасын ачууга көмөктөшүү

Жеке ишкерлерди тартуу, окутууларды өткөрүүгө көмөктөшүү

2025-2028-жылдар

Тоок эти жана жумуртка өндүрүлөт, жумуш орундары түзүлөт

Жеке ишкер

800 миң сом  

Мөмө-жемиштерди кайра иштетүү, шире чыгаруучу цехтерди ачуу

Жеке ишкерлерге көмөктөшүү

2025-2028-жылдар

Шире суусундуктар өндүрүлөт, жумуш орундары түзүлөт

Жеке ишкер

1,7 млн

Асыл тукум малдарды көбөйтүүгө көмөктөшүү

Айылдын бадаларын асыл тукум букалар менен камсыз кылуу

2025-2026-жж.

Асыл тукум малдын башы көбөйөт

500 мин

Балык өндүрүү боюнча фермердик чарбалардын түзүлүүсүнө көмөктөшүү

Балык иштетүү Ново-Константиновка айылында үчүн пруддарды ижарага берүү

2024-2027-жылдар

Балык эти өндүрүлөт

Жеке ишкер

1 млн

Бала-Саруу  айылында кичи ГЭС куруу

Кичи ГЭС куруу боюнча иштер жүргүзүлүүдө

2024-2025-жылдар

2 кичи ГЭС ишке берилет Жергиликтүү калк электр энергиясы менен камсыз болушат

“Бала-Саруу ”Чакан ГЭС ЖЧК

 500 млн

Покровка айылында Таштандыларды тандоо линиясын киргизүү, кайра иштетүү заводун ачуу

Таштанды жайына чыгарылган таштандылар сорттолуп, алар кайрадан иштетилет

2024-2028-жылдар

Жеке ишкер/ долбоор

17 млн

Тигүү цехтерин ачууга көмөктөшүү

Социалдык контракттын негизинде аз камсыз болгон кыз келиндерге үй шартында тигүү цехтерин уюшулат.

2024-2025-жылдар

Аймакта жакырычылыктын саны кыскарып, жумуш орундары түзүлөт.

Респуликалык бюджет

600,0

БАРДЫГЫ жергиликтүү бюджеттин каражаттары

БАРДЫГЫ биргелешкен катышуу каражаттары

БАРДЫГЫ тике инвестициялар

5-БӨЛҮМ. ИНКЛЮЗИВДҮҮ ӨНҮГҮҮ

5.1. (таблица) Инклюзивдүү өнүгүү (адам)

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 г.

2022 г.

2023 г.

2024 г.

2025 г.

2026 г.

2027 г.

Иштей ала турган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар (адам)

2-3гр

532

540

546

548

547

546

545

Иштей албаган оор майыптыгы бар адамдар (адам) 1-гр

48

48

49

51

52

51

49

Өтө жакыр адамдар (адам)

453

456

458

461

464

467

469

Турмуштук оор кырдаалдагы балдар (адам)

71

73

76

79

82

85

87

Турмуштук оор кырдаалдагы үй-бүлөлөр (бир.)

31

33

36

37

35

33

31

Алыскы калктуу конуштардын калкы (адам)

167

174

181

189

193

198

203

Эмгек мигранттарынын жашы 18ге жете элек балдары (адам)

191

197

209

215

223

234

239

Этникалык азчылыктар (адам)

478

487

499

510

501

492

483

Аялдар (адам)

201

206

211

214

219

224

227

Аялдар (калктын жалпы санынан% )

1,6

1,7

1,7

1,7

1,8

1,8

1,8

Улгайган (жалгыз) (адам)

14

15

17

19

18

17

16

Калктын жалпы санындагы калктын аялуу топторунун бардык категорияларынын (аялдардан тышкары) жалпы үлүшү (%)

28

29

30

31

32

33

34

Гендердик зомбулук учурлары (бир.)

-

-

1

1

-

-

-

Кризистик борборлордун болушу (бир.)

1

1

1

1

1

1

1

5.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

Калктыр аяр катмары:

Айыл аймак боюнча азыркы учурда 536 үй-бүлө жакырчылык деңгээлинде жашап келет, бул калктын 12% түзөт. Буга карабастан айыл аймакта аз камсыз, турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлөлөр катталып келет. Анын бирден-бир себеби, ичкилик ичүү, ажырашуулар болуп саналат. Жакырчылыктын деңгээлин төмөндөтүү жана калктын аярлуу тобуна кам көрүү максатында айыл өкмөтү тарабынан төмөндөгүдөй чаралар көрүлүп келет:

-          жумуш орундар менен камсыздоо, жеке ишкерлик менен алектенүүгө көмөктөшүү максатында социалдык контракттын негизинде аз камсыз үй-бүлөлөргө 100 миң сомдон алынып берилди. Айыл өкмөтүнүн кызматкерлери тарабынан бизнес пландарын түзүүгө жардам берилди.

-          жакырчылыктан чыгаруу максатында жыл сайын аз камсыз, турмуштук оор кырдаалга кабылган 2-3 үй-бүлөгө айыл чарба менен алектенүүгө шарт түзүп берүү үчүн айыл өкмөтүнүн “Үмүт” долбоорунун алкагында арпанын, буудайдын жана картошканын үрөндөрү таратылып берилет. Алар өз түшүмүн алып, үрөнүн башка муктаж үй-бүлөгө өткөрүлүп берилет.

-          кыз келиндерге жеке ишкердик кылуу, финансылык билим алуу, бизнес-пландарды түзүү боюнча окууларды уюштурууга көмөктөшүп келет.

-          аз камсыз болгон, жалгыз бой жашаган адамдар каза болгондо сөөк жашырууга материалдык жардамдар берилип келет.

-          турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлөөлөргө өздүгүн тастыктоочу жана керектелүүчү башка документтерин калыбына келтирүүгө, турак-жай маселесин чечүүгө көмөктөшүү, дарыланууга материалдык жактан колдоо көрсөтүү иш-чараларын жүргүзүлөт. Ошондой эле оор кырдаалга кабылган себептерин аныктоо менен юридикалык, психологиялык консультациялар уюштурулууда.

-          жалгыз бой кары адамдарга күз-кыш мезгилинде отун-көмүр менен камсыздоо, турмуш-тиричилигин жакшыртууга көмөктөшүлүүдө.

-          ДМЧАларга, балдарга отун-суу менен жардам берилип, муктаждыгына жараша дары-дармек алууга жардым көрсөтүлөт.

-          үй-бүлөлүк зомбулуктун алдын алуу жана жабыркагандарга социалдык жардам көрсөтүү максатында “Үй-бүлөлүк зомбулуктан сактоо жана коргоо” боюнча жергиликтүү комитеттер түзүлгөн. Аймакта 2 кризистик-реабилитациялоо борборлору ачылган. Бири “Айнур” турмуштук оор кырдаалга кабылган аялдарга жана балдарга колдоо көрсөтүү борбору, экинчиси “Нур” аныкталган жашаган жери жок адамдарга колдоо көрсөтүү борбору. Айыл өкмөтү 2 кризистик борбору менен тыгыз иш алып барат.

Корутундулар жана сунуштар :

Аярлуу топтор калктын жалпы санында өтө чоң үлүшүн түзбөйт, бирок ошого карабастан, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан даректүү материалдык жардамдан тышкары, калктын аярлуу катмарынын өкүлдөрүн иш менен камсыз кылуу боюнча бир катар чараларды көрүү керек.

5.3. Инклюзивдик өнүгүү муктаждыктарына анализ жүргүзүү

Артыкчылык

Мүмкүн болуучу чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Аз камсыз үй-бүлөлөргө ишкерлик менен алектенүүгө көмөктөшү менен жакырчылктан чыгаруу

Республикалык “Социалдык контракттын негизинде социалдык жардам” долбоорунун негизинде иш алып баруу

2024-жыл

Болжолдуу 35 аз камсыз үй-бүлөгө үй-бүлөлүк ишкерлик бизнес планын ишке ашырууга 100,0 миң сомдон берилет.

Аз камсыз үй-бүлөлөргө жер иштетүү менен жакырчылыктан чыгууга көмөктөшүү

ФПСтин ижарага берилүүчү жерлеринин 20% аз камсыз үй-бүлөлөргө минималдуу ижара акы менен түз жол менен берүү. Үрөн маселесин чечүүгө багытталган “Жардам” долбоорунун алкагында иш алып баруу

Жыл сайын

Бир үй-бүлө 1,0 га ижарага жер алат жана аны иштетүүгө 250 кг арпа же 200 кг тообурчак үрөнү менен камсыздалат.

Жалгыз бой кары адамдарга кам көрүү

Күз-кыш мезгилинде отун-көмүр таратылып берилет.

2024-2028-жылдар

Демөөрчүлөрдүн колдоосу менен көмүр, отун таратылып берилет.

Калктын аярлуу топторуна муктаждыгына жараш материалдык колдоо көргөзүү

Социалдык маселелелр боюнча комиссиянын чечиминин негизинде материалдык колдоо көргөзүү:

-сөөк жашырууга;

-дарыланууга;

- азык-түлүк алууга;

2024-2028-жылдар

Жергиликтүү бюджеттин мүмкүнчүлүгүнө жараша каражат каралып, аярлуу топторго колдоо көргөзүлөт.

Мамлекеттик/ муниципалдык социалдык тапшырык менен иш алып баруу

Социалдык тапшырык аркылуу:

- 14-35 жаш курактагы жаштарга коомдогу жүрүм-турум жана сүйлөө маданияты тегерек столдор өткөрүлөт;

- 18-45 жаш курагындагы турмуштук оор кырдаалга кабылган адамдарды эмгек рыногунда суроо-талапка ээ болгон кесиптик көндүмдөрдү алуусуна шарттарды түзүү;

2024-2026-жылдар

Жергиликтүү бюджет.

300 000 сом

Калктын аярлуу тобунун турмуш-шарты жакшыртылат

БУУнун “Жумуш ордуна азык-түлүк” долбоорун ишке ашыруу менен жумушсуздарды коомдук иштерге тартуу

Аз камсыз жана жумушсуз адамдар төмөндөгү коомдук иштерге тартылат:

- Беккари чункурун салууга;

- Согот айылынын Жапар Ажы көчөлөрүнө суу түтүгүн тартуу;

2024-жыл 30-35 адам жумуш ордуна азык-түлүк алат.

Айыл аймакта зордук зомбулукту алдын алуу

Жыл сайын ар бир айылда үй-бүлөлүк зомбулукту алдын-алуу боюнча жергиликтүү комитет менен биргеликте иш-чараларды уюштуруу

2024-2028-жылдар аралыганда зордук-зомбулук алдын алынат.

Аз камсыз үй-бүлөлөрдү социалдык турак-жай менен камсыз кылуу

Покровка айылынын жаңы конушуна 1,40 га жерге социалдык шаарча куруу

2024-2028-жылдар

Кезекте турган үйү жок, аз камсыз, турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлөлөр турак-жай менен камсыз болушат

Аялдардын ишмердүүлүгүн колдоо багытында иш алып баруу

Долбоорлор аркылуу аялдарга окутууларды уюштуруу:

-финансылык билим;

- кичи бизнестин түрлөрү жана пландоо;

- үй шартында туристтик сервистик кызматтарды көрсөтүү;

2025-2026-жылдар

Долбоорлордун каржылоосу менен айыл аймакта жыл сайын 30-60 чейин кыз-келиндер окуудан өтүшөт.

Коррекциялык класстарды ачуу

Билим берүү мекемелеринде ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген балдар үчүн (ДЦП ж.б.) коррекциялык класстарды уюштуруу

2025-2028-жж.

Ден соолугун мүмкүнчүлүгүнө жараша мектепте окуй албаган балдар башталгыч билимге ээ болушат

Долбоор аркылуу класстарды жабдуу

6-БӨЛҮМ. МЕЙКИНДИК

6.1. (таблица) Мейкиндик

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Аймактын жалпы аянты (га)

64745,1

64745,1

64745,1

64745,1

64745,1

64745,1

64745,1

Жер категориялары (га):

Айыл чарба жерлери (бардыгы):

7283

7183

7283

7283

7283

7283

7283

анын ичинде айдоо аянттары

7998

7998

8573

8573

8573

8573

8573

сугарылбаган

97

95

83

64

55

40

5

сугат айдоо жерлер

3590

3600

3600

3640

3640

3640

3650

жайыттар

29456

29487

29488

29500

29450

29400

29350

анын ичинде жеке

-

-

-

-

-

-

-

АЖМФ:

2090

2095

2100

2103

2103

2103

2103

Иш жүзүндө колдонулган

2080

2085

2090

2100

2100

2100

2100

Колдонулбаган (баланс)

97,02

97,02

97,02

97,02

97,02

97,02

97,02

Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жана башка багыттагы жерлер (бардыгы)

13,5

13,5

13,5

13,5

13,5

13,5

13,5

Иш жүзүндө колдонулган

8,5

8,5

8,5

8,5

8,5

8,5

8,5

Колдонулбаган (баланс)

3

3

3

3

3

3

3

Калктуу конуштун жерлери (бардыгы)

15000

15600

18600

23800

33400

35600

46700

анын ичинде турак жай курулушу

2780

2900

3100

3200

3300

3400

3400

Иш жүзүндө колдонулган

1306

1306

1306

1306

1306

1306

1306

Колдонулбаган (баланс)

Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын (ӨКЖА) жерлери

16600

16700

16789

16700

16700

16700

16700

Токой фондусунун жерлери

178

179

183

184

185

186

188

Суу фондусунун жерлери

26

28

28

28

28

28

28

Запастагы жерлер:

72

72

72

72

72

72

72

Иш жүзүндө колдонулган

61

61

61

61

61

61

61

Колдонулбаган (баланс)

11

11

11

11

11

11

11

Аймактын айыл чарба жерлеринин жалпы аянтындагы иш жүзүндө пайдаланылуучу айыл чарба жерлеринин үлүшү (%)

93%

94%

95 %

96%

97%

98%

99%

Инженердик инфраструктура менен камсыздалган турак жай куруу үчүн арналган жер участокторунун аянтынын үлүшү (%)

30

30

30

30

30

30

30

Инженердик инфраструктура менен камсыз кылынган өндүрүштү жайгаштыруу үчүн арналган жер участокторунун аянтынын үлүшү (%)

3

3

3

3

3

3

3

Категория боюнча пайдаланылбаган же кошумча жерлерди пайдалануу зарылдыгынын прогнозу (га):

22,5

22,5

22,5

22,5

22,5

22,5

22,5

Айыл чарба жерлери

4

4

4

4

4

4

4

Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жерлери жана башка багыттагы жерлер (бардыгы)

18,5

18,5

18,5

18,5

18,5

18,5

18,5

Калктуу конуштун жерлери (турак жай курулушу)

1765

1764

1765

1766

1766

1768

1769

Токой фондусунун жерлери

222

222

222

222

222

222

222

Суу фондусунун жерлери

14

14

14

14

14

14

14

6.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

Талдоо

1. Семетей ААда басымдуулун тоолор ээлейт жана тоолуу аймкак болуп эсептелинет.

2. Жайыттар саны 29500 гектарда жайгашкан.

3. Турак жайларды курууга жер тилкелер жетишсиз.

4. Токой чарбасына тиешелуу аймактары менен коншу жайкашканбыз.

5. Акыркы 3 жылда 160 га жер аянтары(жайыт) мунапыс аркылуу трансформация жолу менен жаны конуштарга турак жай курууга берилди. Элдер турак жай курууга мумкунчулук тузулду, жашоо шарттары онолду жана миграцияны кучошуно богот коюлду. Кожолуктардын саны кобойду жана калктуу конуштар кенейиши менен жергиликтуу толомдор кобойудо. 2022 жылы жер трансформациядан отуп бетон заводу курулду жана айылдын тургундары жумуш менен камсыз болду.

Турак жай жана бизнес ачууга жер тилкелери жетишсиз.

1. Семетей ААнын онугуу планы бар жана 2024 -2030 бар жана муниципалдык жерлерди башкаруусу каралган.

2. Семетей ААнын 2 айылын (Покровка, Согот) генпландары бар. Ал документе 2 айылдын укуктук зоналаштыруусу корсотулгон. Калган айылдарда топосъемкалары такталып генпландары жасалууда.

3. Тузулгон жана тузулуп жаткан генпландарда жер болуштууру иштер каралган.

Койгойлор

1. Мамлекеттер арасындагы (Казахстан) чек ара маселеси.

2.         Аймактарды зоналаштыруу

3. АА боюнча трансформация маселесин чечуу

4. Бизнес ачууга, иш жургузгонго жер тилкелеринин жоктугу.

5. Кайракы жерлерди сугат жерге айландыруу учун М2 каналын куруу керек. Эгер канал курулса 1000га жер сугат жерине айланат жана айлоо жерлери кобойотт. Жергиликтоо бюджетке арендадан, салык, элдин кирешеси кобойот.

Иш план

1. Казахстан мамлекети менен суйлошуулорду жургузуу менен жайыт талашын жеринен так чечуу.

2. 6 айылдын ген пландарын бутуруу жана анын ичинен аймактарды зоналаштыруу.

3. Генпланды бутуруу менен ичиндеги кошумча жер тилкелерин трансформациядан откоруп элге, бизнеске болуп беруу.

6.3. Мейкиндик планынын элементтери

Мейкиндик планын өзгөртүүдөгү чаралар же ниеттер:

Күтүлгөн жыйынтыктар:

Семетей айыл аймагында Согот кичи конушунда туристтик маалымат борборуна жер тилкесин берүү

2024-жыл

Айыл өкмөтү тарабынан 0,12 га жер тилкеси каралып берилди. Туризм департаментинин каржылоосу менен курулуш иштери жүрүп жатат. Аймакка келген туристтерге маалымат алуу борбору түзүлөт.

Покровка айылына туристтик борбор курууга жер тилкесин берүү

2024-жыл

Айыл өкмөтү тарабынан 0,10 га жер тилкеси бөлүнүп берилди. KOICA долбоорунун колдоосу менен жеке ишкер тарабынан туристтик борбор курулуп жатат. Аймакка туристтерди тартууга жакшы шарттар түзүлөт.

Кара-Арча айылынын №819 контурундагы 0,84 га жер тилкесинин багытын которуу

2024-жыл

№816-контурдагы 0,84 га жер тилкесинин багыты “Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жерлери жана башка багыттагы жерлер” категориясына которулуп, Кара-арча айылынын кире беришине Манасчылардын этношаарчасын салынат

7-БӨЛҮМ. АЙЛАНА-ЧӨЙРӨ

7.1. (таблица) Айлана-чөйрө

Категория

факт

күтүлгөн.

прогноз

2021 ж.

2022 ж.

2023 ж.

2024 ж.

2025 ж.

2026 ж.

2027 ж.

Жаратылышты коргоо зоналарынын, ӨКЖА, микрокоруктардын аянты (га)

27800

27800

27800

27800

32314

32314

32314

Токойлор ээлеген аймак, анын ичинде жайылма токойлор (га)

27301,8 анын ичинен

11441,6

27301,8 анын ичинен

11441,6

27301,8 анын ичинен

11441,6

27301,8 анын ичинен

11441,6

27301,8 анын ичинен

11441,6

27301,8 анын ичинен

11441,6

27301,8 анын ичинен

11441,6

Токойлорду калыбына келтирүү (га)

-

-

-

-

-

-

-

Деградацияланган жайыттардын аянты (га)

45 га

50 га

55 га

60 га

60 га

50 га

40 га

Малдын жайытка болгон жүгү (1 айда 1 гектарга шарттуу малдын башынын саны)

1 баш бодо, 5 баш кой

1 баш бодо,  5 баш кой

1 баш бодо, 5 баш кой

1 баш бодо,  5 баш кой

1 баш бодо 5 баш кой

1 баш бодо, 5 баш кой

1 баш бодо,  5 баш кой

Деградацияланган жайыттардын жалпы жайыт аянтына карата үлүшү (%)

0,15

Деградацияга дуушар болгон айыл чарба жерлеринин аянты (га)

-

-

-

-

-

-

-

Деградацияланган жайыттардын жалпы аянтына карата калыбына келтирилген жайыттардын үлүшү (%)

-

-

-

-

-

-

-

Энергияны үнөмдөө. Кожолуктардын жылытуу үлүшү (%):

борбордук жылытуу

-

-

-

-

-

-

-

электр энергиясы

100

100

100

100

100

100

100

газ

-

-

-

-

-

-

-

меш жылытуу

100

100

100

100

100

100

100

башка орнотуулар

-

-

-

-

-

-

-

башка кайра жаңылануучу булактар же энергияны үнөмдөөчү орнотуулар (мисалы, көпкө күйүүчү мештер ж.б.)

-

-

-

-

-

-

-

КТК полигондорунун саны (даана)

1

1

1

1

1

1

1

КТКны кайра иштетүү боюнча ишканалар же коңшу аймактардагы мындай ишканалар менен макулдашуу (бир.)

1

1

1

1

1

1

1

Санкцияланбаган полигондордун саны (бир.)

-

-

-

-

-

-

-

Кен казып алуу тармагынын объекттери (бир.)

2

2

2

2

2

2

2

Экологиялык тобокелдиги жогору кен казып алуу тармагынын объекттери (даана)

1

1

1

1

1

1

1

Тазалоочу курулмалар аркылуу өткөн саркынды суулар (%)

20

20

25

35

45

55

65

7.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү

Семетей айыл аймагынын жаратылышы кооз, ресурстарга бай. Тегереги тоолор жана токойлор менен курчалган. Экосистемасы ар түрлүү. Аймакта Кызыл китепке киргизилген ак илбирс, кулжа, аркар, кийик сыяктуу сейрек кездешкен жаныбарлар жана өсүмдүктөр бар. Аларды коргоо жана сактап калуу максатында Кара-Арча улуттук паркы уюшулуп, айыл өкмөтү тарабынан алыскы мал жайылбаган жайыт жерлери бөлүнүп берилген.

Семетей айыл аймагынын жайыт жерлери көп (жакынкы жана алыскы). Жайыт көп болгондугуна карабастан малдын санына жараша бөлүштүрүү кыйынчылыктарды жаратууда. Бүгүнкү күндө кээ бир жайыт жерлери деградацияланып, демонстрациялык участкаларга айлантууга муктаж болуп турат. Ал эми пайдаланылбаган аянты аз болгон жайыт тилкелери туризм тармагын өнүктүрүүгө конкурстук негизде ижарага берилип келет.

Айыл аймакта өзгөчө кырдаалдардын болуу тобокелчилиги бар. Жергиликтүү бюджет тарабынан жыл сайын акча каражаты каралып, суу жээктерин бекемдөө иштери жүргүзүлөт. Ошондой эле, кар/жер көчкү, алыскы жолдордун жабылуусун алдын –алуу боюнча тынымсыз иштер жүргүзүлүп келет.

Семетей айыл аймагында мыйзамдаштырылган таштанды жайы бар, тегереги курчалган, жыл сайын жергиликтүү бюджеттен акча каралып, рекультивацияланып турат. Кара-Арча, Жайылган айылдарынын ортосундагы стихиялык полигондордун болуусу экологияга терс таасирин тийгизүүдө.

Айыл аймакта малдын өлүктөрүн көмгөн Беккари чункурлары жаныдан салынып иштеп жатат.

Айыл аймак боюнча Покровка айылында саркынды суу курулмары курууга пландалууда. Айыл өкмөтү тарабынан жаны курулмаларды курууга 5,80 га жер тилкеси каралып, долбоордук-сметалык иш кагаздары дайындалды. Республикалык деңгээлде акча каражаты бөлүнүп берилсе, буга Кара-Арча айылындагы курорттук ванна/бассейндердин жана жеке секторлордун саркынды суулары дагы кошулат.

Бала-Саруу айылынын ичүүчү суусунун башындагы суу топтоочу жайы (водозабор) стратегиялык объект катары катталып, экологиялык паспортун алган. Водозабор, хлораторный коргоого алынып, тегереги тосулган. Ал эми башка айылдардын водозаборлору бар жана ичүүчү суу ачык булактан алынып, насостор колдонулат.

7.3. Айлана чөйрө маселелери

Артыкчылык

Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр

Покровка айылында саркынды сууларды тазалоочу курулмаларды куруу

Покровка айылынын, Жайылган сазына саркынды сууларынын түтүктөрү орнотулат.

2025-2028-жж.

Саркынды суу курулмалары ишке киргизилет.

Долбоор (Бүткүлдүйнөлүк банк)

450 млн

Покровка айылында өзгөчө кырдаалдарды алдын алуу

Кара-Суу суусунун жээктерин бекемдөө, суунун нугун буруу

2024-жылы

600 м Кара-Суусунун жээги бекемделип, нугу бурулат

Покровка айылынын ылдый жагындагы айыл чарба багытындагы чоң көпүрөнү салуу

Селдин кесептинен агызып кеткен чоң көпүрө салынып жатат

2024-жыл

Көпүрө бүткөрүлөт, суунун нугу калыбына келтирилет. Айыл тургундарынна айыл чарба техникалары менен каттооого шарт түзүлөт.

Айыл аймакта суудан,селден жана башка жаратылыш кырсыктарынан элдин өмүрүн сактоо иштерин уюштуруу

Эскертүү баннерлери дайындалып илинет, эл арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт.

Туристтик жайларга эскертме баннерлери дайындалат.

Айыл ичиндеги арык-каналдарды тазалоо иштерин уюштуруу.

Жыл сайын

Адам өмүрүн жана турак-жайларды суудан, селден сактоого аракеттер көрүлөт, материалдык чыгымдар азаят.

Өзгөчө кырдаалдарды алдын-алуу боюнча метариалдык-техникалык каражаттар, автотехникалар, күйүүчү –майлоочу майлар жана башка тиешелүү жабдуулар (генератор, палатка, боз үй, кийим кече, тамак-аш, жууркан-төшөк ж.б.) даярдыкта турат. Аптека, соода түйүндөрү жана АЗС менен келишимдер түзүлгөн.

Айыл аймакта кар көчкүсүн алдын алуу иштерин уюштуруу

Покровка-Талас автоунаа жолдорун кар көчкүдөн тазалоо

Жыл сайын

Өзгөчө кырдаалдарды алдын-алуу боюнча метариалдык-техникалык каражаттар, автотехникалар, күйүүчү –майлоочу майлар жана башка тиешелүү жабдуулар (генератор, палатка, боз үй, кийим кече, тамак-аш, жууркан-төшөк ж.б.) даярдыкта турат. Аптека, соода түйүндөрү жана АЗС менен келишимдер түзүлгөн.

Айыл аймакта өрт коопсузудун алдын алуу

Эл арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт.

Өрттөн жана башка жаратылыш кырсыктарын алдын-алууда турак-жайларды камсыздандыруу боюнча тушүндүрүү иштерин жүргүзүү

Жыл сайын

Райондук өзгөчө кырдаалдарды алдын-алуу бөлүмү менен биргеликте окуутулар, машыгуулар өткөрүлөт

Өзгөчө кырдаалдарды алдын-алуу боюнча метариалдык-техникалык каражаттар, автотехникалар, күйүүчү –майлоочу майлар жана башка тиешелүү жабдуулар (генератор, палатка, боз үй, кийим кече, тамак-аш, жууркан-төшөк ж.б.) даярдыкта турат. Аптека, соода түйүндөрү жана АЗС менен келишимдер түзүлгөн.

Айыл аймакта өзгөчө кырдаалдарды алдын-алуу боюнча окуу, машыгууларды өткөрүү

Эвакуацялык комиссия, атайын штаб түзүлүп, техникалар дайындалып, инструктаж берилет

Жыл сайын

Райондук өзгөчө кырдаалдарды алдын-алуу бөлүмү менен биргеликте окуутулар, машыгуулар өткөрүлөт

Жарандык коргонуу боюнча

Иш план түзүлөт, жобосу дайындалат, эвакуациялык комиссиялар түзүлөт, ар бир айылдын эвакуациялык карталары дайындалат

Жыл сайын

Райондук өзгөчө кырдаалдарды алдын-алуу бөлүмү менен биргеликте окуутулар, машыгуулар өткөрүлөт.

Аймакта кара тумоону алдын алуу

Райондук дарыгерлер бөлүмү менен биргеликте эл арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт. Эңилчек айылында жашаган жана ал жакка каттаган жарандар кара тумоого каршы эмдөөдөн өтүшөт.

Жыл сайын

380-450 адам эмдөөдөн өтөт

Айыл аймакта сибирь жарасын алдын-алуу

Райондук ветеринардык инспекциясы менен биргеликте эл арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт. Бодо малдарга жылына 2 жолу вакциналар сайылат

Жыл сайын

Оорунун очогуна жыл сайын сактануу максатында химиялык заттар чачылат. Тегереги курчалган жана цемент менен жабылган

Кайынды айылына Беккари чуңкурун салуу

Аз камсыз, жумуш жок каттоодо турган жарандар жумушка тартылып, азык-түлүк алышат.

2024-жыл

Жергиликтүү бюджет

1 млн 447 миң 800 сом

8-БӨЛҮМ. ЖЕРГИЛИКТҮҮ БЮДЖЕТ

8.1. Ресурстарды талдоо жана жергиликтүү бюджетти түзүү маселелери

Семетей айыл аймагы Манас районунундагы өзүн-өзү каржылаган айыл өкмөтү болуп саналат.

2023-жылга жергиликтүү бюджеттин жалпы кирешесине 35300,0 сом каралса, иш жүзүндө 34097,0 сомго аткарылган. Ал эми 2024-жылга жалпы киреше планы 42829,0 сомду түзөт. 2024-жылга киреше бөлүгүнүн планы 64834,6 сомду түзөт.

Жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгү салыктык кирешелердин (салыктын 7 түрү, жер салыктары, жер салыктарынан, сатуудан алынган салыктардан, роялти, трансферт) жана салыктык эмес кирешелердин ( ижара акысы, жаратылыш ресуртарын пайдалануу үчүн акы, мүлк ижарасы үчүн акы, алымдар жана төлөмдөр, айып пул ж.б салыктык эмес кирешелер) эсебинен көбөйүп келет.

 Улуттук долбоорлор аркылуу ири өндүрүш ишканаларын түзүү же айрым айыл чарба продукцияларына суроо-талапты азайтуу, аймакта салыктык жана тарифтик саясатты туура жүргүзүү, мамлекеттик инвестициялык программанын же улуттук долбоорлордун алкагында кандай капиталдык салымдарды ишке ашыруу, инвестициялык долбоорлордун натыйжасында жаңы имарат/курулмалардын курулуусу, жабдуулардын алынышы жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгүнө олуттуу таасир тийгизет.

Жергиликтүү бюджеттин киреше бөлүгү