ОШ ШААРДЫК КЕӉЕШИ

ТОКТОМ

ОШ ШААРДЫК КЕҢЕШИНИН VIII СЕССИЯСЫ (VI ЧАКЫРЫЛЫШ)

2025-жылдын 04-июну № 37

Ош шаарынын Кызыл-Кыштак айылдык аймактык башкармалыгынын Кызыл-Кыштак айылынын башкы планын жана ага бириктирилген деталдык пландоо

долбоорун бекитүү жөнүндө

Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө” Мыйзамынын 34-беренесин жетекчиликке алып, Кыргыз Республикасынын Жер Кодексинин 18-беренесине ылайык, Ош шаарынын шаар курууну өнүктүрүү концепциясын ишке ашыруу максатында, Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлигинин алдындагы шаар куруу жана архитектура департаметинин 1-бөлүмүнүн башчысы Ж.Уркалиевдин Ош шаарынын Кызыл-Кыштак айылдык аймактык башкармалыгындагы Кызыл-Кыштак айылынын башкы планы жана ага бириктирилген деталдык пландоо долбоору боюнча маалыматын угуп жана талкуулап, Ош шаардык Кеңешинин архитектура, курулуш, муниципалдык менчик, экология, агрардык жана өзгөчө кырдаалдар маселелери боюнча туруктуу депутаттык комиссиясынын 2025-жылдын 1-апрелиндеги №24 чечимин, ошондой эле сессиянын жүрүшүндө депутаттар тарабынан айтылган сунуштарды эске алып, Ош шаардык Кеңеши токтом кылат:

1.Ош шаарынын Кызыл-Кыштак айылдык аймактык башкармалыгынын Кызыл-Кыштак айылынын башкы планы жана ага бириктирилген деталдык пландоо долбоору тиркемеге ылайык бекитилсин (тиркелет).

2.Ош шаарынын мэриясына (Ж.Токторбаев):

- мыйзамда каралган тартипте аймактагы жеке менчик жер тилкелердин максаттык багыттарын бекитилген Кызыл-Кыштак айылынын башкы планына жана ага бириктирилген деталдык пландоо долбооруна ылайыкташтыруу менен өзгөртпөстөн иш алып баруу;

- ЮНЕСКОнун дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген Сулайман-Тоонун буфердик аймагы боюнча Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлиги менен мыйзамда белгиленген тартипте тиешелүү иш алып баруу;

- жарандарга башкы план жана ага бириктирилген деталдык пландоо долбоору боюнча маалыматка электрондук жеткиликтүүлүктү камсыздоо милдеттендирилсин.

3.Токтом мыйзамда каралган тартипте катталсын жана жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыялансын.

4.Токтом расмий жарыяланган күндөн баштап күчүнө кирет.

5.Токтомдун аткарылышын көзөмөлдөө Ош шаардык Кеңешинин архитектура, курулуш, муниципалдык менчик, экология, агрардык жана өзгөчө кырдаалдар маселелери боюнча туруктуу депутаттык комиссиясына (Бакир уулу Ш.) жүктөлсүн.

Ош шаарынын Кызыл-Кыштак айылдык аймактык башкармалыгынын Кызыл-Кыштак айылынын башкы планын жана ага бириктирилген деталдык пландоо долбоорун бекитүү жөнүндө.

 МАЗМУНУ

1. Киришүү

2. Демографиялык абал

3. Социалдык-экономикалык өнүгүү

4. Территориялык өнүгүү

5. Структуралык-функционалдык өнүгүү

6. Архитектуралык-пландык зоналаштыруу

7. Транспорттук инфратүзүм

8. Тарыхый-маданий мурастарды коргоо

9. Табигый жана айыл чарба ландшафттарынын зонасы

10. Аймактын долбоордук балансы

 1.Киришүү

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2018–2025-жылдарга Кыргыз Республикасынын калктуу конуштарынын башкы пландарын иштеп чыгуу боюнча программасын бекитүү жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2017-жылдын 17-августундагы №490 токтомун (КР Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 10-июнундагы №313, 2025-жылдын 22-апрелиндеги №221 токтомдорунун редакцияларына ылайык) аткаруу максатында, 2023-жылы Ош облусунун Кара-Суу районуна караштуу Кызыл-Кыштак айылына башкы планын долбоорлоого тапшырма даярдалып, бекитилген жана бул иштерди аткаруу боюнча Кара-Суу администрациясы менен келишим түзүлгөн.

Кызыл-Кыштак айылынын башкы планы жана ага бириктирилген деталдык пландоо долбоору Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин алдындагы Шаар куруу жана архитектура мамлекеттик долбоорлоо институту тарабынан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтомун ишке ашыруу максатында аткарылды.

Долбоордук техникалык документтер электрондук топографиялык негизде даярдалган, AutoCAD программасында Кыргызгоскартография тарабынан жүргүзүлгөн 1:10000, 1:25000 жана 1:5000 масштабындагы топогеодезиялык изилдөөлөрдүн материалдарын колдонуу менен иштелип чыккан жана Google карталары, Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин маалыматтары, жер пайдалануу жагдайы жана транспорт инфраструктурасынын абалы эске алынган.

Кызыл-Кыштак айыл аймагынын Кызыл-Кыштак айылы — Кыргызстандын Ош облусунун Кара-Суу районундагы айыл. Айыл аймагынын административдик борбору болуп, түндүгүнөн Өзбекстандын Ходжаабад району менен чектешет. Деңиз деңгээлинен 920 метр бийиктикте жайгашкан. Кыргыз Республикасынын Президентинин 2023-жылдын 30-декабрындагы жарлыгына ылайык, Кызыл-Кыштак айыл аймагынын Кызыл-Кыштак айылы Ош шаарынын курамына кирген.

Кыйын сейсмологиялык жана инженер-геологиялык шарттар, экзогендик процесстер белгиленген курулуш нормалары менен эрежелерин так сактоону жана мүмкүн болгон кырсык кырдаалдардан курулуштун коопсуздугун камсыз кылуу боюнча тиешелүү шаар куруу иш-чараларын жүргүзүүнү талап кылат. Ош шаарын пландоо жана курулушту өнүктүрүү, структуралык-функционалдык кайра уюштуруу инженер-геологиялык жана сейсмологиялык изилдөөлөрдүн талаптарын жана курулуш коопсуздугунун эрежелерин так сактоо менен пландаштырылып, жүзөгө ашырылышы керек. Бул талаптар курулуштун коопсуздугу менен Ош шаары жана аймактын социалдык-экономикалык өнүгүү муктаждыктарынын ортосунда туруктуу тең салмактуулукту жөнгө салуу шарттарын түзүүгө ылайыкталып, сейсмикалык таасирлердин өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен, курулуш жайларынын топурак-геологиялык шарттарына ылайык, калктуу конушту жайгаштыруу, имараттарды жана курулуштарды колдонуу үчүн ишенимдүүлүк менен коопсуздукту камсыздоого багытталган.

 Шаар куруу документи шаар куруу маселелерин чечүүгө жана шаар куруу стратегиясын пландуу жүзөгө ашырууга багытталып, шаар жана шаар четиндеги аймактардын өнүгүүсүн жакшыртуу жана бири-бири менен тыгыз байланышкан комплекстүү иш-чараларды жүргүзүү үчүн түзүлгөн.

СОГЛАСОВАНО

Начальник Кара-Суйского

Районного управления по

ТЕХНИЧЕСКОЕ ЗАДАНИЕ

На разработку генерального плана с. Кызыл-Кыштак Кара-Суйского района

                                            Ошской области

СОГЛАСОВАНО:

Заместитель директора ГПИ градостроительства и архитектуры М. Кыдырмаев

ГАП. Эмилбекова

2023г.

2.Демографиялык абал

2023-жылдын демографиялык маалыматына ылайык калктын саны 12 500 жашоочуну түзгөн.

Калктын негизги бөлүгү соода жана айыл чарбасында эмгектенет. Айрым ишке жарамдуу жарандар Россия, Казакстан, Түркия жана Корея өлкөлөрүндө эмгектенишет.

Калктын демографиялык структурасы

2013-жылдан 2023-ж. чейинки мезгилде калктын өсүшү.

Калктын санынын өзгөрүшү негизинен республиканын түштүк аймагындагы калктын салттуу көз караштарга жана төрөт боюнча нормаларга болгон көз карандуулугунун сакталуусуна байланыштуу. Прогноздук мезгилде калктын санынын кыйла өсүшү күтүлүүдө, мунун себептери төмөнкүлөр:

– табигый өсүү көрсөткүчтөрү жогору болгон жана келечектеги калк көбөйүү тенденцияларын аныктаган, жалпы калктын болжол менен 80%ын түзгөн титулдук улуттун басымдуу үлүшү;

– төрөт процесстерине активдүү катышкан аялдардын курактык түзүмүнүн жагымдуулугу ж.б.;

– анклавдардын калкын шаарга интеграциялоо мүмкүнчүлүгү;

– элдин көп балалуу болууга болгон салттуу көз караштары ж.б.

Ошентип, учурдагы демографиялык абал жана болгон божомолдор калктын табигый өсүшүнүн оң тенденциясын камсыздайт. Бул өсүш Кызыл-Кыштак айылынын да, жалпы Ош шаарынын да калкынын көбөйүшүнүн негизги фактору болуп саналат..

Калктын санынын көбөйүшү, бир жагынан, калктын кайра өндүрүү жөндөмдүүлүгүнүн жагымдуу репродуктивдик мүнөздөмөлөрү менен, экинчи жагынан, жакырчылыктын азайышына, жашоо деңгээлинин жана калктын реалдуу кирешелеринин жогорулашына өбөлгө түзүүчү бир катар социалдык-экономикалык факторлор менен шартталат.

2040-жылга чейинки эсептелген калктын саны 20 000 адамды түзөт.

3. Социалдык-экономикалык өнүгүү

Шаар куруу документациясынын негизги максаттары – туруктуу экономикалык өсүш траекториясына чыгууга мүмкүндүк берген материалдык, логистикалык, каржылык-экономикалык жана социалдык база менен инфраструктураны түзүү жана өнүктүрүү болуп саналат. Бул үчүн эмгек потенциалын рационалдуу пайдалануу, экономикалык жана башка ишмердүүлүктүн айлана-чөйрөгө тийгизген зыяндуу таасирин чектөө, ошондой эле тарыхый мурастарды сактоо жана акылдуу колдонуу зарыл. Азыркы учурда Кызыл-Кыштак айылында төмөнкү объектилер жана ишканалар иштеп жатат:

-айыл чарба ишканалары;

-ресторандар, кафелер, ашканалар;

-калкты тейлөө объектилери;

-2 мамлекеттик жана 2 жеке мектеп;

-2 мамлекеттик жана 2 жеке бала бакча;

1 мамлекеттик санитардык-ветеринардык станция (ГСВ), 1 төрөт үйү, 1 жеке клиника, 4 стоматология бөлмөсү. Мындан тышкары, айылда бир нече спорт клубдары иштейт, алардын спортчулары эл аралык, республикалык жана аймактык мелдештерде алтын, күмүш жана коло медалдардын ээси болуп келишет.

Социалдык-экономикалык өнүгүүнү ийгиликтүү ишке ашыруу үчүн, Кызыл-Кыштак айылы Ош шаарынын курамында болгондуктан, ал түштүк борбор жана регионалдык борбор катары, өзүнүн статусу, географиялык жайгашуусу, тарыхый мааниси, жогорку ресурстук потенциалы, салыштырмалуу арзан эмгек ресурстары, өнүккөн телекоммуникация системасы жана бир катар ишканаларды модернизациялоого карата инвестициялык жагымдуулугу менен чоң мүмкүнчүлүктөргө ээ.

Хозяйственно-экономикалык комплексти өнүктүрүүнүн артыкчылыктары Ош шаарынын келечектеги социалдык-экономикалык өнүгүү тенденцияларына негизделет жана төмөнкү негизги тармактарды камтыйт: өнөр жай, курулуш, ишкердик жана финансы-кредит тармактары, илим-билим берүү комплекси жана эл аралык туризм.

Сулайман-Тоонун эл аралык статусу туризмди экономиканын артыкчылыктуу тармагына айландырууга шарт түзөт. Бул чет өлкөлүк туристтердин агымын көбөйтүү, тейлөө объектилерин модернизациялоо, курорттук-рекреациялык жана мейманкана-ресторан комплекстерин өнүктүрүү аркылуу ишке ашырылат. Бул жерде туризмди өнүктүрүүнүн эң келечектүү багыттарынын бири катары бааланган күчтүү жана жаңы тармакты түзүү максат кылынууда — бул эл аралык туризм.

Келечекте айыл шаар курамында туризм тармагынын инфраструктуралык борбору катары өнүгүп, ар кандай кардарлардын мүмкүнчүлүгүнө жараша кеңири спектрдеги кызматтарды көрсөтө ала турган деңгээлге жетиши күтүлүүдө. Бул үчүн мейманкана бизнесин, экскурсиялык кызматтарды жана шаардагы тейлөө индустриясынын бардык багыттарын өнүктүрүү зарыл. Туризм индустриясынын өнүгүшүнө өзгөчө чакан жана орто бизнести тартуу активдешет. Бул өз кезегинде тарыхый-маданий мурастарды коргоо боюнча практикалык чараларды жүзөгө ашыруунун жолдорун талап кылат.

4. Территориялык өнүгүү

Ош шаарынын узак мөөнөттүү шаар куруу өнүгүүсү үчүн мүмкүн болгон кошумча аймактарды комплекстүү талдоо көрсөткөндөй, эң ылайыктуу жерлер — административдик чектерге жакын жайгашкан айыл аймактардын аймактары, анын ичинде Кызыл-Кыштак айыл аймагы болуп саналат.

Кабыл алынган территориялык өнүгүү концепциясы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына, жер, социалдык-экономикалык жана шаар куруу саясат программаларына жооп берет. Ал шаарга кошулган айыл чарба аянттарынын приватизациясынын жыйынтыктарын эске алат жана курулушка бош жерлердин өтө жетишсиздигине байланыштуу, жердин комплекстүү кайра уюштурулушуна жана пахоттук жерлерди минималдуу пайдаланууга негизделген шаар түзүмүндө байланыштуу жана компакттуу өнүгүүнү көздөйт.

5. Структуралык-функционалдык өнүгүү

Кызыл-Кыштак айыл аймагынын аймагы Ош шаарынын чегине киргендиктен, айыл аймагын структуралык-функционалдык өнүгүүсү Ош шаарынын өнүгүү генпланы жана борбордук аймактын деталдаштырылган пландоо долбоору менен байланыштуу каралат.

Негизги функционалдык зоналардын структуралык өз ара байланыштары азыркы учурда тартипке келтирилип, оптималдаштырылып, өнүгүшү керек.

Ош шаары менен Кара-Суу району административдик-территориялык бөлүштүрүү тартипке келтирилбеген, ошондой эле кошулган жерлерди колдонуу тартиби жана режими аныкталган эмес. Бул кырдаал шаарга кошулган аймактарда жаңы турак-жай, жарандык жана өндүрүштүк курулушту жайгаштыруу боюнча бийлик органдарынын аракеттерин бузуп, келечектеги өнүгүү үчүн бош ресурстардын калыбына келгис кыскаруусуна жана табигый ресурстардын начарлашына алып келди.

Кыйын сейсмологиялык жана инженер-геологиялык шарттар, экзогендик процесстер курулуштун нормаларын жана эрежелерин так сактоону талап кылат жана курулуштун мүмкүн болгон өзгөчө кырдаалдардан коргоо үчүн шаар куруу чараларын жүргүзүүнү талап кылат. Структуралык-функционалдык кайра уюштуруу жана пландоо курулуштун коопсуздугу боюнча талаптарды, инженер-геологиялык жана сейсмологиялык изилдөөлөрдүн натыйжаларын так сактоо менен пландалышы керек. Бул талаптар сейсмикалык таасирлердин жергиликтүү топурак-геологиялык шарттарын эске алуу менен курулуштун коопсуздугу менен айылдын социалдык-экономикалык өнүгүүсү арасында туруктуу тең салмактуулукту камсыздоого багытталган.

Аймактардын пландоо жана курулуштун негизги багыттары жер фондусунун азыркы структурасы, эл чарба профили жана Кызыл-Кыштак айыл аймагынын мамлекеттик жана муниципалдык социалдык-экономикалык өнүгүү программалары эске алынып, Ош шаарынын өнүгүүсү менен байланыштуу белгиленген.

Ош шаары Кыргыз Республикасынын Түштүк борбору катары каралып, жайгашуунун топтук системасын түзгөн борбордук ядро болуп саналат. Территориялардын структуралык-функционалдык уюштуруусу Ош шаарынын жана Кара-Суу районунун айылдарынын эмгек менен камсыз кылуу системасын өнүктүрүүгө багытталган, аймактын эл чарба тармагынын тармактык жана территориалдык структурасын өркүндөтүүгө багытталган. Бул айыл чарба секторун өнүктүрүүгө жана шаар мэриясынын айыл чарба жерлерин сарамжалдуу пайдаланууга багытталган. Мындан тышкары, шаардык жана айылдык типтеги туруктуу жана гармоникалуу жайгашууну түзүү, бирдиктүү социалдык, өндүрүштүк, транспорттук жана инженердик инфраструктураны куруу максатында иш жүргүзүлөт.

Планда Ош шаарынын жана ага кошулган аймактардын азыркы курулушун комплекстүү модернизациялоо, алардын тереңдетилип реконструкцияланышы, заманбап структуралык-функционалдык уюштуруу жана аймактарды кооздоо иштери каралган. Пландаштырылган өнүгүү 2000 миң адамга чейинки перспективдүү калкты жайгаштырууну жана экономикалык комплекстин өнүгүшүн, инженердик-транспорттук жана социалдык камсыздоонун системаларын камсыздоону карайт.

Негизги багыттар:

-функционалдык зоналардын тартибин калыбына келтирүү, пландык түзүмдү оптималдаштыруу жана өнүктүрүү;

-аз баалуу фондду реконструкциялоо жана курулуштарды тыгыздоо негизинде бар курулушту модернизациялоо;

-ар кандай маанидеги коомдук борборлорду түзүү үчүн социалдык инфраструктураны өнүктүрүү;

-тарыхый мурастарды регенерациялоо;

-кошулган аймактарды жаңы колдонууга кайра уюштуруу;

-транспорт, энергия, ирригация, суу менен камсыздоо жана таштандыларды тазалоо жаатында алдыңкы системаларды өнүктүрүү.

6. Архитектуралык-пландык зоналаштыруу

Долбоордо Кызыл-Кыштак айылындагы жерлерди структуралык-функционалдык түзүлүшүнө ылайык архитектуралык-планировкалык уюштуруусу Ош шаарынын функциялык түзүлүшү менен тыгыз байланышта иштелип чыккан.

Бул долбоор аймактын рельефтик-ландшафттык өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен, ошондой эле аймактык пландоо жана функционалдык уюштуруунун өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен микрорайондорду түзүүнү талап кылат.

Аймакты тең салмактуу жана эң натыйжалуу пайдалануу максатында ал ар кандай функциялык зоналарга бөлүнүп, алардын ар бири өзүнүн негизги багыты жана колдонуу мүнөзү менен айырмаланат. Функциялык жактан турак жай зоналары, жаратылыш жана айыл чарба ландшафт зоналары, түндүк жана түштүк өндүрүш зоналары, ошондой эле тышкы транспорт зонасы аныкталган.

 Турак жай аймактарын системалуу өнүктүрүү максатында аларда микрорайондор жана кварталдар түзүлүп, турак жай курулуштары, коомдук тейлөө борборлорунун курулуш зоналары жана эс алуу аймактары эске алынган. Турак жай курулуштары пландалган түрүнө, эсептелген тыгыздыгына жана кабат санына жараша төмөнкү категорияларга бөлүнөт:

-        жеке менчик тибиндеги турак жай курулушу бар кварталдар жана топтор;

-        орто кабаттуу турак жай курулушу бар кварталдар жана топтор;

- турак жай жана коомдук багыттагы курулуштары бар кварталдар жана топтор.

7. Транспорттук инфратүзүм

Ош шаары — эл аралык, улуттук, регионалдык, шаардык жана жергиликтүү транспорттук функцияларды бириктирген ири транспорттук түйүн. Шаардын тышкы транспорттук байланыштары негизинен авиация жана автоунаа жолу аркылуу жүргүзүлүп, темир жол менен ал аз гана көлөмдө камсыздалат. Темир жол станциясы Ош — Кара-Суу–Ош багытындагы 22 км узундуктагы темир жолдун акыркы чекити болуп, анын жогорку жүгүн көтөрүүчү уклону 14% түзөт. Бул станция негизинен жүк ташуу үчүн колдонулат.

Авиациялык транспорттун негизги объектисине Ош аэропорту кирет, ал шаардан түндүк-батышта 7 км аралыкта жайгашкан жана III класска кирет. «В» класстагы аэродром мамлекеттик жана эл аралык каттамдарды тейлейт. Эл аралык авиарейстер Алма-Ата, Омск, Москва, Новосибирскке ишке ашырылат. Ай сайын Кытай, Индия, Пакистан, Сауд Аравиясы жана Бириккен Араб Эмираттарына чейин 12 чартердик каттам уюштурулат.

Ош шаары — автоунаа жолдорунун маанилүү түйүнү болуп, шаар четиндеги жана алыскы багыттагы автобус каттамдары менен тыгыз байланышта. Шаар аймагындагы автоунаа жолдорунун жалпы узундугу 563 км түзөт. Эл аралык маанидеги жолдор: Ош–Хорог, Ош–Бишкек, Ош–Ташкент (Анжиян аркылуу), Ош–Исфана, Ош–Сары-Таш–Иркештам (ЭМ-02), Ош–Араван (Өзбекстан менен чек арага чейин). Улуттук маанидеги жолдор: Ош–Ош аэропорту, Ош–Өзгөр, Ош–Отуз–Адыр. Тышкы жолдор айланып өтүүчү жолдор менен байланышкан, бул транзиттик жана жүк ташуучу транспортту турак жай аймактарынан сыртка чыгарууга шарт түзөт. Бардык жолдор Автомобиль жолдорунун №2 өндүрүштүк-линиялык башкармалыгына (ПЛУАД-2) карайт.

Келечекте аба транспорту дагы өнүгөт деп күтүлөт. Аэропорт азыркы жайгашкан жеринде, шаардан түндүк-батышта 7 км аралыкта калат жана аны реконструкциялоо, кайра жабдуу пландалган. Аэропорттун кеңейиши негизинен түндүк тарапка багытталат, анткени түштүк тарапта өнүктүрүү турак жай аймактарынын экологиялык ыңгайлуулугун бузушу мүмкүн.

Реконструкциядан кийин жылдык жүргүнчүлөр жана жүк ташуулар үч эсеге көбөйөт деп күтүлүүдө. Учуп-конуу тилкесинин узундугун азыркы 3 кмден 6 кмге чейин узартуу пландалууда, жаңы тилке капиталдык жабдуу менен кошулат. Аба каттамдарын жакшыртуу түз чет элдик инвестицияларды тартуу жана Борбор Азия, КМШ өлкөлөрү менен интеграцияны өнүктүрүү үчүн өтө маанилүү.

Аэропорттун инфраструктурасын өнүктүрүү максатында төмөнкү иш-чаралар сунушталат:

-        бажы терминалдарынын комплекстерин куруу;

-        аэропорттун жүргүнчү терминалын реконструкциялоо жана модернизациялоо, аны европалык стандарттарга ылайык деңгээлге жеткирүү;

-        тейлөөчү инфраструктураны өнүктүрүү (офистик жайлар, мейманканалар,    автоунаа токтотуучу жайлар – унааларды узак мөөнөттүү токтотууга ылайыкташкан);

-        аэропорттун мындан аркы өнүгүүсүн эске алуу менен, учурдагы автожолду ашыкча жүктөбөстөн анын шаар менен болгон байланышын камсыздоо.

Ички жолдор калктуу конуштун негизги функционалдык зоналарын – турак жай, өндүрүш жана административдик борборлорду, ошондой эле калкты тейлөөнүн социалдык жана маданий объектилери менен байланыштырат.

Калкты толук тейлөө үчүн кошумча гараждар, авто токтотуучу жайлар жана авто тейлөө объектилери каралган.

8. Тарыхый-маданий мурастарды коргоо

Кызыл-Кыштак айыл аймагында дүйнөлүк жана республикалык маанидеги эстеликтер бар, алар мамлекеттин коргоосунда турат.

Сулайман-Тоо тоосунун бир бөлүгү (ЮНЕСКОнун дүйнөлүк мурастар тизмесине кирет) айыл аймактын аймагында жайгашкан.

Мухаммад Юсуф Бойхожи-оглу мечити (Бокий мечити) 1909-жылы курулган.

Тарыхый-архитектуралык талаптар Оштун жана региондун социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн муктаждыктары менен шаардагы баалуу тарыхый-мәдени мурастарды сактоонун туруктуу тең салмактуулугун түзүүгө багытталган. Мурастардын бир бөлүгүн гана эмес, бүтүндөй тарыхый шаар курулуш чөйрөсүн, көрүү жана композициялык-пространстволук байланышты, мурастардын панорамалык кабыл алуучу зоналарын жана шаар ландшафтын сактоо зарыл.

Тарыхый-мәдени мурастарды коргоо талаптарын ишке ашыруунун негизинде калктын муктаждыктары менен жеке, муниципалдык, облустук жана мамлекеттик кызыкчылыктарды тең салмактуу эсептөө турат. Бул мурастарды коргоо, рационалдуу пайдалануу жана реставрациялоо маселелерин камтыйт. Талаптарды ишке ашыруу үчүн Оштун тарыхый мурастарын коргоо боюнча шаар куруу саясатын жүргүзүү, алардын физикалык жана функционалдык абалын жакшыртуу, комплекстүү реконструкциясын жүзөгө ашыруу зарыл. Бардык шаар куруу процесстеринин катышуучулары Кыргыз Республикасынын мурастарды коргоо жана пайдалануу мыйзамын катуу сактоосу маанилүү.

Комплекстүү реконструкция деген түшүнүк — бул тарыхый чөйрөнү сактоо жана жогорку деңгээлде өнүктүрүү процесси, мурастарды реставрациялоо жана заманбап колдонууга ыңгайлоо, кээ бир имараттарды тандалма түрдө кыйып, жаңы курулуштарды уюштуруу аркылуу шарт түзүү.

Оштун баалуу тарыхый мурастарын толук коргоо жана калыбына келтирүү жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана коомчулуктун колдоосу жок ийгиликтүү ишке ашпайт, анткени мурастарды сактоо жана пайдалануу маселелери көп кыйынчылыктар менен түйүндөлгөн.

9.Табигый жана айыл чарба ландшафттары аймагы

Айыл Ош-Кара-Суу оазисинде, Алай тоосунун түндүк этектеринде жана бөлүкчө Кичик-Алай тоосунун аймагынын айрым жерлеринде жайгашкан.

Оазистин бийиктиги 800дөн 1200 метрге чейин өзгөрөт.

Рельеф көбүнчө тегерек, жазыкча.

Климат жазында ысык, жазыкта кышы орто деңгээлде суук.

Январдагы аба температурасы: жазыкта -3,3°С, тоолуу аймактарда -6,9°С. Орточо жылдык температура 12,1°С.

Жамгыр жаашы теңсиз, жылына 300-500 мм. Ысык мезгил 200-225 күнгө созулат.

Негизги суу булактары — Ак-Буура дарыясынын орто жана төмөн агымдары менен Талдык дарыясы.

Аймакта коркунучтуу табигый кырдаалдар катары көбүнчө селдер, суунун ашыкча жыйналуусу, топурактын суудан каптоосу бар. Тоолуу жана тоо этектериндеги аймактарда айрыкча жер көчкүлөр көп кездешет.

Экологиялык талаптар калкка жана шаарды өнүктүрүүгө техникалык жана шаар куруу эрежелерин коюуну талап кылат.

Экологиялык талаптардын негизги максаты — Ош шаарынын жана аймактын экологиясын калыбына келтирүүгө багытталган, мында:

– шаарга тийгизген адамзаттын жүк-жардыгын азайтуу;

– турак жай жана коомдук жайлардын аймагында жагымдуу микроклимат түзүү;

– табигый чөйрөнү калыбына келтирүү, сактоо жана өнүктүрүү, анын ичинде табигый, экологиялык жана эс алуу функцияларын сактоо.

Ош шаарынын өнүгүүсүндө экологиялык жана шаар куруу саясатын жүргүзүү зарыл, ал шаарды өнүктүрүүнүн структурасын өзгөртүүгө багытталган жана шаарды борбордук, каржылык жана маданий функцияларын күчөтүп, таза, ресурсту үнөмдөгөн жана энергияны үнөмдөгөн технологияларды колдонгон өндүрүштү кайра түзүүгө багытталат.

Табигый мурастардын, курулушка жараксыз же коркунучтуу аймактардын, көрүстөндөрдүн, шаарга жакын бакчалардын жана талаалардын, суу сактагычтардын, каналдардын жана айыл чарба жерлеринин негизинде жайгашкан жерлерде комплекс шаар куруу иш-чаралары өткөрүлөт. Бул иш-чаралар табигый ландшафттын элементтерин калыбына келтирүү, эс алуу аймактарын уюштуруу, тоо этектери жана суу боюн бекемдөө үчүн жашылдандыруу иштерин жүргүзүү боюнча болот.

Табигый жана айыл чарба ландшафттары аймагынын негизги элементтери:

-        Кыска мөөнөттүү эс алуу аймактары;

-        Адистештирилген жашыл зона жана көрүстөндөр;

-        Негизги сугаруу каналдарынын сууну коргоочу алкактары;

-        Ачык айыл чарба ландшафттары (талаалар, чөп чапкан жайлар, жайыттар).

2025-жылга чейин табигый мурастарга, курулушка жараксыз же коркунучтуу аймактарга, жабылган көрүстөндөргө, суу сактагычтарга, каналдарга жана айыл чарба жерлерине негизделген ландшафттык-рекреациялык аймактар түзүлүшү пландалууда. 

10.Аймактын долбоордук балансы