КАРА-БУУРА АЙЫЛДЫК КЕҢЕШИНИН

ТОКТОМУ

Кара-Буура айылдык кеңешинин VIII чакырылышынын кезектеги XXVI сессиясы

2023-жылдын 16-февралы № 4

Талас облусунун Кара-Буура районунун Кара-Буура айыл аймагынын “Жергиликтүү жамааттарынын типтүү Уставын” бекитүү жөнүндө

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик кызмат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери боюнча Мамлекеттик агентигинин Кыргыз Республикасынын Жергиликтүү жамааттарынын типтүү уставын бекитүү жөнүндөгү катын карап талкуулап Кара-Буура айылдык кеңеши

токтом кылат

1. Талас облусунун Кара-Буура районунун Кара-Буура айыл аймагынын “Жергиликтүү жамаатарынын типтүү Уставын” бекитилсин.

2. Бул токтом каттоого алынып Кыргыз Республикасынын укуктук ченемдик актыларынын реестрине киргизүү үчүн Кыргыз Республикасынын юстиция Министрлигине жиберилсин.

3. Токтомдун аткарылышын көзөмөлдөө жагын айыл өкмөтүнүн башчысы Б.Стамкуловго жана айылдык кеңештин Социалдык жана маданий иштер боюнча туруктуу комиссиясынын төрагасы Э.Ускенбаевага жүктөлсүн.

Кыргыз Республикасынын Жергиликтүү жамаатынын У С Т А В Ы

Биз, Кара-Буура айыл аймагынын жергиликтүү жамааты, өз аймагыбызда тнрриториябызда жергиликтүү маанидеги маселелерди өз демилгебиз жана өз жоокечилигибиз менен чечүү укугубузду жана милдетибизди сезүү менен;

-Ата-бабабыздын “Ырыс алды ынтымак”, “Көп түкүрсө көл” деген накыл кептерин туу тутуп;

-Өзүбүздүн территориябыздагы жашаган жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн жана башка жарандардын бузулбас биримдигин, ынтымагын, коомдук тартипти жана тынчтыкты курууну камсыз кылууну, адеп ахлакты тазартууну жана чыңдоону, айыл аймагыбызды/шаарыбызды өнүктүрүүнү максат кылып;

-Жергиликтүү жамаатын ички жашоо-тиричилигинин негизги принциптерин жана эрежелерин күндөлүк турмушка киргизүүнү көздөп, ушул уставды кабыл алабыз;

I.        Жалпы жоболор

II.       Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары

III.      Жергиликтүү маанидеги маселелер

IV.    Жергиликтүү жамааттын жергиликтүү өз алдынча башкарууну жүзөгө ашырууга түз катышуу формалары

V.      Жергиликтүү жамааттын ички жашоо-тиричилигинин негизги принциптери жана эрежелери.

VI.    Жергиликтүү жамааттын башка тараптар (субьектилер) менен алака жүргүзүүнүн тартиби.

VII.   Жергиликтүү жамааттардын жарандардын өз алдынча уюмдашышынын экономикалык-чарбалык негиздери

VIII. Кортунду жоболор

1. Жалпы жоболор

1. Жалпы жоболор

1.1. Шаардын/йыл аймагынын жергиликтуу жамаатынын Уставы - жергиликтуу жамааттын жыйындарында (чогулуштарында) же курутайларында талкуунун жыйынтыгы боюнча жергиликтуу кецештин токтому менен бекитилуучу, жергиликтуу жамааттын ич-ара жашоотурмушунун негизги эрежелерин жана принциптерин женге салуучу, жергиликтуу жамааттардын мучелорунун укуктарын жана милдеттерин кароочу, жергиликтуу жамааттардын бюджеттик процесстерге катышуусун кошкондо жергиликтуу маанидеги маселелерди жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен женге салынбаган жергиликтуу ез алдынча башкаруу ишинин башка маселелерин чечууде жергиликтуу жамааттын мучелорунун бири бири менен жана жергиликтуу жамааттын жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары менен ез ара мамилелеринин тартибин кароочу акт болуп саналат.

1.2. Ушул Устав айыл аймагында колдонулат жана езунун уюштуруу-укуктук туруне карабастан, айыл аймагында иштеп жаткан бардык юридикалык жактар, ошондой эле жеке жактар жана алардын бирикмелери учун милдеттуу болуп саналат.

2. Негизги түшүнүктөр жана терминдер

Ушул Уставда темендегу тушунуктер жана терминдер колдонулат:

администрациялык-аймактык бирдик - бул мамлекеттик бийлик же жергиликтуу өзалдынча башкаруу органдары тиешелуулугуне жараша мамлекеттик башкарууну же езалдынча башкарууну жузего ашыруучу, өз ичине бир же бир нече калктуу конуштардын жана башка калк отурукташпаган аймактарды камтыган, мыйзам тарабынан аныкталган аймактар;

жергиликтуу жамаат - жергиликтуу маанидеги маселелерди туздон-туз жана алар тарабынан тузулген жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан чечууге жалпы кызыкчылыктары менен бириккен тиешелуу айылдык аймактын аймагында туруктуу жашаган Кыргыз Республикасынын жарандары; жергиликтуу маанидеги маселелер - жергиликтуу өз алдынча башкаруу органы, ошондой эле өздөрунун туздөн туз эрктерин билдируу менен жергиликтуу жамааттын мучөлөрү чечуучу, айыл аймагынын калкынын жашоо-турмушун тузден туз камсыз кылуунун маселелери;

өткөрулуп берилген мамлекеттик ыйгарым укуктар - мыйзамдын же келишимдин негизинде аткаруу учун жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан мамлекеттик органдарга еткерулуп берилген айрым мамлекеттик ыйгарым укуктар;

демилгечи топ - ушул Уставга ылайык айылдык чогулушту жана курултайды өткөрүү, айыл аймагынын артыкчылыктуу көйгөйлөрүн жергиликтуу өз алдынча башкаруу органдары менен биргеликте чечуу боюнча элдик демилгени жүзөгө ашыруу боюнча ыктыярдуу негизде түзүлгөн айыл аймагында жашаган 5-7 жарандардын курамындагы ыктыярдуу бирикме;

(Демилгечи топтордун мүчөлөрүнүн саны жергиликтуу жамааттардын жана жергиликтуу өз алдынча башкаруу органдарынын өз ыктыяры боюнча белгиленет);

жергиликтуу курултай (жергиликтуу жамааттын курултайы) - айыл аймагында жалпы кызыкчылыктарды жараткан жергиликтуу жамааттын жашоо-турмушунун маанилуу маселелерин талкуулоо, коомдук енугуунун багыттары боюнча сунуштамаларды беруу максатында еткерулуучу айыл аймагынын жергиликтуу жамаатынын екулдерунун жыйыны;

муниципалдык менчик - жергиликтуу ез алдынча башкаруунун киреше алуу булагы болуп саналган жана жергиликтуу ез алдынча башкаруунун ишмилдеттерин жузеге ашыруу учун зарыл болгон жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын ээлик кылуусунда, пайдалануусунда, тескеесунде турган жергиликтуу жамааттын менчиги;

жергиликтуу (элдик) ченем чыгаруу демилгеси - жергиликтуу маанидеги маселелер боюнча ченемдик укуктук актылардын долбоорун (токтомдун долбоорун) иштеп чыгууга жана жергиликтуу кецештин кароосуна белгиленген тартипте киргизууге жергиликтуу жамааттын укугу;

жарандардын чогулушу (жыйыны) - жергиликтуу маанидеги маселелерди талкуулоо, жергиликтуу өз алдынча башкаруу органдарынын жана жергиликтуу өз алдынча башкаруунун кызмат адамдарынын иши женунде калкка маалымат беруу учун колдонулуучу бир кеченун, кварталдын, айыл аймагынын аймагында жашаган жарандардын жергиликтуу ез алдынча башкарууну ишке ашырууга тузден-туз катышуусунун формасы.

коомдук угуулар - жамааттын турмушунун маанилуу маселелери боюнча калктын пикирин иликтеп билууге, сунуштарды жана рекомендацияларды алууга,

оптималдуу, таразаланган чечимдерди табууга калктын кызыкчылыгын эске алуу менен чечимдерди кабыл алуу учун жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын демилгеси боюнча еткерулуучу, ачык талкуулоо формасындагы уюштурулган иш-чара;

 жамаатын муктаждыгын чогуу иликтее - маалыматтарды биргелешип жыйноо, аларды талдоо процесси жана калктын пикирлерин жана кызыкчылыктарын эске алуу менен ишти пландаштыруу;

каада-салт - кандайдыр бир элдин турмуш тиричиликтеги, уй-буледегу журум-турум нормалары, эрежелери, ырым-жырым, адеп-ахла, каада-жерелге, жол-жоболордун жыйындысы.

Каада-салттарды жана урп-адаттарды ар кандай ырым-жырымдар, жерелгелер коштойт.

салт - жалпы элдик мунездегу менталдык эрежелердин системасы, ал озуно нарк, каада, элдик урп-адаттарды камтыйт жана ырым-жырымдар менен коштолуп турат.

 эреже - бул ишмердуулуктун кандайдыр-бир турун жузеге ашыруунун тартибин аныктоочу процедуралык эрежелерди белгилеген ченемдик укуктук актынын формасы.

3. Шаардын/айылдык аймактын территориясы

3.1. Айылдык аймактын территориясы айылдык аймактын административдик-аймактык чек араларынын чектериндеги жерлерди өзүнө камтыйт.

3.2. Айылдык аймактын территориясы төмөндөгү айылдарды өзүнө камтыйт:

- _____________кичи району;-______________кичи району;

- _____________кичи району;-______________кичи району;

- _____________кичи району;-______________кичи району;

-_____________турак жай конушу;-______________турак жай конушу;

-_____________турак жай конушу;-______________турак жай конушу;

3.3.Айылдык аймактын территориясы төмөндөгү айылдарды өзүнө камтыйт:

-_________________айылы; -_______________________айылы; - ________________ айылы;

- ________________айылы; - ______________________айылы; -________________ айылы;

4. Шаардык/айылдык аймактын жергиликтуу жамаатынын статусу, укуктары жана милдеттери

4.1. Жергиликтуу маанидеги маселелерди езунун жоопкерчилиги менен ез алдынча чечууге жалпы кызыкчылыктары менен бириккен, айылдык аймакта туруктуу жашашкан Кыргыз Республикасынын жарандары айылдык аймактын жергиликтуу жамаатын тузушет.

4.2. Жергиликтуу жамаат жергиликтуу ез алдынча башкаруунун негизги субъектиси жана объектиси болуп саналат.

4.3. Жергиликтуу ез алдынча башкаруу ергандары ез ишмердуулугунун бардык негизги маселелерин жергиликтуу жамаат менен макулдашып чечишет, ез ишмердуулугу тууралуу жергиликтуу жамааттын алдында отчет беришет. Жергиликтуу жамаат жергиликтуу ез алдынча башкаруунун екулчулуктуу жана аткаруу органдарынын ортосундагы талаштартыштарды чечет.

4.4. Жергиликтуу жамааттын енугуусунун децгээлине темендегу белгилердин (прецеденттик мунездемелердун) негизинде баа берсе болот:

- коомдук ез ара аракетгенуу, коншулук мамилелер, журум-турумдун жалпы эрежелери жана нормалары;

- чарбалык муктаждык (кепуре куруу, эс алуу, билим беруу жайларын ремонттоо жана башка) келип чыккандагы жашоочулардын биримдиги;

- жан-дуйне жана маданий керектеелерун чечууде жашоочулардын биримдиги;

- жашаган жерин керктендурууде жашоочулардын биримдиги;

- коллективдуу жана жеке укуктарды жана кызыкчылыктарды коргоодогу биримдик;

- аймактык коомдук башкаруунун (ТОС) болушу жана активдуулугу;

- жарандардын ез ара салык киргизуусунун болушу;

- маданий-массалык иш чараларды еткеруудегу жашоочулардын активдуулугу (жылына еткерулген иш чаранын саны жана катышкандардын саны);

- ендуруштук, чарбалык ишмердиктеги ез ара байланыш;

- жарандардын ченем чыгаруудагы активдуулугу (чогулуштарда, жыйындарда чечим кабыл алууга катышуусу);

- жарандардын жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын ишмердуулугуне кеземел жургузууге катышуусу (Ж0БО отчетгорун угууга катышкан жамааттын мучелерунун саны);

- жашоочулардын бири-бирине ез ара социалдык жардам керсетуусу (той, маркумду узатуу жана башка иш чараларына катышуусу, ардагерлерге жана багуусуз калгандарга жардам беруусу).

4.5. Жергиликтуу жамааттын зарылчылыгына жараша башка жергиликтуу жамаатгар менен тузден-туз алакага кирууге укугу бар.

4.6. Жергиликтуу жамаат мыйзамдарга ылайык тарыхый, маданий, улуттук жана башка жергиликтуу салттарды жана езгечелуктерду чагылдырган расмий символдорду белгилееге укутуу. Символдордун суреттеп баяндалышы жана аларды пайдалануунун тартиби жергиликтуу кенештин токтому менен белгиленет.

5. Жергиликтүү жамааттын мүчөлүгүнө өтүүнү жана мүчөлүгүнөн чыгуунун тартиби

5.1. Жашы 16 дан жогору, Кыргыз Республикасынын жаранынын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте шаарда же айылдык аймакта езу жашаган дареги боюнча каттоодон етуу фактысы аны шаардын же айылдык аймактын жергиликтуу жамаатынын мучесу деп таануу учун негиз болуп саналат.

5.2. Жергиликтуу жамааттын мучесу болуп эсептелбеген (каттоосу боюнча), бирок шаарда же айылдык аймакта 1 жылдан ашуун жашаган Кыргыз Республикасынын жарандары, ошол жердин жергиликтуу ез алдынча башкаруунун екулчулуктуу органына шайланууга жана шайлоо укуктарын кошпогондо, жергиликтуу жамааттын мучелеру сыяктуу эле калган баардык укуктарга жана милдеттерге ээ.

5.3. Ушул Уставда жана Кыргыз Республикасынын башка мыйзамдарында каралган негиздерден тышкары, Кыргыз Республикасынын жаранынын жергиликтуу жамааттын мучелугуне кируусуне кандайдыр-бир башка шарттарды белгилееге жол берилбейт.

5.4. Кыргыз Республикасынын жараны теменку учурда жергиликтуу жамааттын мучелугунен чыгат:

- ал Кыргыз Республикасынын жарандыгын жоготкондо; - ал каза болгондо;

- аны өлдү, дайынсыз жок болду деп таануу жөнүндө соттун чечими мыйзамдуу күчүнө киргенде;

- ал шаардан же айыл аймагынан сырткары туруктуу жашоо учун чыгып кеткенде.

6. Жергиликтуу жамааттын мучолерунун укуктары

6.1. Жергиликтуу жамааттын мучелеру жынысына, расасына, тилине, майыптыгына, этностук таандыктыгына, дин тутуусуна, курагына, саясий жана башка ишенимдерине, билимине, тегине, мулктук жана башка абалына, ошондой эле башка жагдайларга карабастан темендегулерге укуктуу:

- жергиликтуу маанидеги маселелерди чечууге катышууга;

- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте мамлекеттик органдарга жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарына шайланууга жана шайлоого;

- жамааттын ишин башкарууга байланыштуу маселелерди талкуулоого

- мыйзамдарда жана ушул Уставда белгиленген тартипте жергиликтуу кецештин токтомдорунун долбоорун демилгелее жана аларды жергиликтуу кецештин кароосуна киргизуу учун демилгечи топторду тузууге;

- жамааттын муктаждыгын иликтеего жана аларды жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары жана (же) мамлекеттик органдар менен бирдикте чечуу учун демилгеуу топторду тузууге;

- айыл екметуне жана жергиликтуу кецешке, мамлекеттик органдардын аймактык белумчелеруне, уюмдарга, мекемелерге, ишканаларга жана алардын жетекчилерине жеке езу кайрылууга, ошондой эле сунуштар, арыздар жана даттануулар менен кошо жеке жана коллективдуу кайрылууларды женетууге, жамаатка тийешелуу бардык маселелер боюнча ез алдынча башкаруу органдарына сунуш киргизууге жана коюлган суроолоруна ынанымдуу жооп алууга, алардын иши боюнча пикирин айтууга жана баа берууге;

- жергиликтуу жамааттын мучелеру учун белгиленген жецилдиктерден пайдаланууга;

- муниципалдык менчиктин мулкунун обьектилеринин реестиринин мазмуну менен таанышууга;

- айыл чарбасына жарактуу Мамлекеттик фондунун жерлерин, муниципалдык жерлерди жана муниципалдык менчикте турган башка мулктерду беруу боюнча жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары еткерген сатууларга (аукциондорго жана конкурстарга) катышууга;

- жамааттын мучелерунун биргелешкен куч аракеттери менен тузулген байлыкгардан жана каражаттардан, ошондой эле жамааташтыктан ортолук менчигинде уюм, мекеме ишканалардын кызматтарынан белгиленген чегинде пайдаланууга:

- жергиликтуу курултайларга, айылдык жыйындарга, чогулуштарга, жерпгиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын ачык жыйналыштарына катышууга, ез оюн эркин айтып, талкууланып жаткан маселе боюнча езунун сунуштарын киргизууге;

- уставда каралган ушул укуктар ез алдынча башкаруу органдары же алардын кызматкерлери тарабынан бузулса, аларды карее максатында тиешелуу органдарга кайрылууга;

- жамааттын башка мучелеру тарабынан коомдук тартипти, ушул Уставдын эрежелерин бузган учурда, алардан мыйзамдардын, ушул Уставдын аткарылышын, коомдук тартипти сактоону жана укук бузуларды токтотууну талап кылууга, керек болсо жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарына жана укук коргоо органдарына кайрылууга;

- жамааттын жашоо шартын жакшыртуу максатында еткерулген коомдук пайдалуу, демеерчулук иш-чараларына (ашарларга, ишембиликтерге, демеерчулук акцияларына, ишчараларга, марафондорго) катышууга;

- кичи райондордун, шаарлардын айланасындагы жацы турак-жай конуштарынын кецештери, уй, кече, кварталдык комитеттер турунде аймактык коомдук ез алдынча башкаруу органдарын, жаштар комитетин, аялдар кецешин, аксакалдар кецешин, ыктыярдуу элдик кошундарды, коомдук алдын алуу борборлорун (КААБ) жана башка коомдук уюмдарды, жамаатты, коммерциялык эмес уюмду Кыргыз Республикасынын мыйзам ченемдерине карама-каршы келбегендей тузууге же аларга муче болуп кирууго;

- жергиликтуу бюджетги тузууге катышууга, ошондой эле жергиликтуу бюджеттен чыгымдалып жаткан каражаттар тууралуу тушунуктуу жана женекейлетулген формада маалымат алууга (жарандык бюджет);

- мыйзамдын чегинде ендуруштук тейлеечулук (сервистик) соода жана калкка башка кызмат керсетуу багытындагы ишканаларды уюштурууга;

- адал мээнет, ак эмгек менен ез байлыгын арттырууга жана анын жалпы жамаат, ошондой эле ез алдынча башкаруу органдары тарабынан ишенимдуу корголушун талап кылууга;

- ушул Уставда каралган тартипте жергиликтуу жамааттын мучелугунен ез эрки менен чыгууга; - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана ушул Уставда каралган башка укуктардан пайдаланууга. Жергиликтуу ез алдынча башкарууну жузеге ашырууда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларды кошппгондо, жергиликтуу жамааттын мучелерунун укуктарын чектееге жол берилбейт жана чектее соттук тартипте даттанылышы мүмкүн.

7. Жергиликтуу жамааттын мүчөлөрүнүн милдеттери

7.1. Жергиликтуу жамааттын мучелеру расасына, этностук тиешелуулугуне, динге болгон мамилесине карабастан, темендегулерге милдетгуу:

- Кыргыз Республикасынын Конституциясын, мыйзамдарын жана башка ченемдик укуктук актыларын, ошондой эле ушул Уставды бекем сактоого;

- жергиликтуу жамааттын башка мучелерунун укуктарын жана эркиндиктерин урматтоого;

- жынысы, расасы, тили, майыптуулугу, этноско таандыктыгы, туткан дини, курагы, саясий же башка ынанымдары, билими, теги, мулктук же башка абалы, ошондой эле башка жагдайлары боюнча адамдарды басмырлоого жол бербееге;

- этностук маанидеги кейгейлерге етуп кетуу ыктымалы бар социалдык жана башка характердеги конфликтерди алдын алуу боюнча укук коргоо органдарына жана жергиликтуу бийликке кемек керсетууге;

- этностук жамаатгардын маданиятынын езгечелуктеруне толерантгуу болууга;

- жамаатын ез алдынча башкаруу органдары тарабынан мыйзамдын чегинде белгиленген салыктардын жана жыйымдардын баардык турлерун кечиктирбей ез убагында телееге;

- жамааттын турмуш-тиричилик шартын жакшыртууга багытталган баардык коомдук пайдалуу жумуштарга (социалдык багыттагы обьектилерди, жолдорду, кепурелерду, оцдогон арыктарды, кечелерду, санитария боюнча тазалоого, керктендурууге, жашылдандырууга жана башка максаттарында уюштурулган ашарларга) катышууга, аларды ишке ашыруу боюнча (бекитилген шарттарды, чекиттерди) нормаларды, езгече кырдаалдарда жана башка шарттарда коомдук тартипти, жарандык коргонуунун талаптарын сактоого жана башка коомдук кызматтарды милдетуу турде аткарууга;

- жамааттын ез алдынча башкаруу органдарынын мыйзам чегинде жана ушул Уставдын негизинде кабыл алынган бардык чечимдерин аткарууга;

- жамааттын белгиленген ортолук менчигин тузууге жана енуктурууге ез салымын кошууга, аларды сарамжалдуу пайдаланууга жана сактоого;

- жамаатын мучелерунун биргелешкен пайдалануусундагы жерди, сууну жана башка жаратылыш байлыктарын сарамжалдуу пайдаланууга.

- өз үйүн, короо-жайын таза кармоого жана ез убагында оцдоп турууга, керктендурууге жана жашылдандырууга, ез чарбасынан жогорку тушумду алууну камсыз кылууга;

- калктуу конуштардагы жалпы колдонуудагы жерлерде жургендо тазалыкты сактоого;

- курчап турган табиятка (айлана-чейреге) камкордук, сарамжалдуулук менен мамиле жасоого, токой, бак-дарак жана башка есумдуктерге жана жанжаныбарларга кыянат мамиле кылгандар менен аеосуз курешууге, тарихый, маданий жана табигый эстеликтерди сактоого;

- калктуу конуштарда мал кармоодо айдоолорду майкандоого, талаадагы айыл чарба есумдуктерунун жыйналган тушумун керектееден чыгаруу же жок кылуу, бак-дарактарга зыян келтирууге жол бербееге, санитардык, ветеринардык жоболорду сактоого; - мал жайууда малды Кыргыз Республикасынын «Жайыттар женунде» мыйзамына ылайык жайытка чыгарууга, же атайын мал жайууга ылайык жерлерге жайууга;

- турак-жай имараттарын куруу эрежелерин так сактоого, турак уйлерду, ага жакын аймактарды пайдаланууда ерт коопсуздугунун санитардык жана ветеринардык эрежелеринин туура сакталышына кемектешууге;

- мыйзамдуулукту бузуунун бардык керунуштеруне, коомчулуктун материалдык байлыктарына зыян келтируучулерге жана адептуулукке кецул коштук менен мамиле жасабай ага каршы курешууге милдеттуу. Жергиликтуу жамааттын ар-бир мучесу, ез аймагынын калыптанып калган шарттарына жараша, кошумча темендегу езгече милдеттерди жана парздарды аткарууга милдеттуу:

- ар бир ата-эненин милдети катары баланын есуп-енугуусуне жана билим алуусуна кам керууге, туура тарбия берууге жооп берууге;

- эмгекке жарамдуу жашы жеткен ар бир бала ата-энелерине камкордук керууге;

- жалпы калктын ыйык парзы катары жамааттын ар бир мучесуне гумандуулук жана боорукердик менен мамиле жасоого, жетимдерди жана атаэнесинин багуусунан ажыраган балдарды, ошондой эле багар-кереру жок карыкартацдарды, майыптарды, эмгекке жарамсыздарды камкордукка алууга жана багууга;

- улууга урмат, кичууге ызат, аялдарга сый керсетууге, араккечтике, уурулукка, бацгиликке, сойкулукка, бузукулукка, бекерпоздукка барбоого, жамааттын башка мучелерунун укуктарын жана эркиндигин ызаттоого, коомдук тартипти сактоого катышууга;

- ар бир уй-буле башчысы ез уй-булеесунде ынтымактуу, бейпил турмушту камсыз кылууга, кошуна колоцдор менен тынчтыкта жашоого, уй-булее мучелерун, айрыкча жаш муундарды эмгектенууге, Ата-Мекенин, ез айылын шаарын суйууге, патриотуукка, интернационализмге, достукка тарбиялоого;

- ар бир улуттун намысын жана каада-салттарын урматгоого, улуттар аралык ынтымакты, биримдикти чьщдоого, ар бир улуттун маданиятын еркундетууге кемек керсетууге;

- айыл аймагынын, шаардын коомдук жайларында жамааттын беделин тушуруучу жосунсуз жоруктарды жасабоого, намысты бекем кармоо ыйык парз экендигин унутпоого;

- маркумду акыркы сапарга узатууда жоосунсуз жоруктарды жасоого, атап айтканда кецул айтуу сыяктуу шылтоолоп ичкилик ичуулерге, уруксат берилгенден ашык мал союуга, жыртыш таратууга, кийит кийгизууго, доорон акы берууге катуу тыюу салынат;

- кызды куйееге беруу, келин алуу эки тараптын макулдашуусу менен жургузулупет жана ашыкча чыгымга жол берилбейт; - ичкиликке, наркоманияга ето берилген атуулдарга коомдук жаза чаралары менен таасир кылууга катышууга;

- айылдагы ар бир атуул кыргыз элинин кайрымдуулук салттарын улап, бейбечараларга, жардамга муктаждарга жардам керсетуу максатында айыл екметунун алдында фонд ачылат, тушкен каражат комиссия аркылуу белуштурулуп турулат;

- уруксатсыз ацчылык кылууга жана балык уулоого, жаратылыштагы жапайы жаныбарларга, есумдуктерге булгун салууга жол бербееге;

- айыл аймагындагы жол жээктериндеги муниципалдык менчиктеги бак-дарактарды айыл екметунун уруксатысыз кыюуга тыюу салынат;

- ар бир айылда бада же кезуу уюштурулуп бош журген мал болбоого тийиш. Эгин жана чеп чабынды, улуш жерлерге тушкен мал учун ээси же бадачы мыйзам чегинде жаза тартат. - Орозо, Курбан айт, Ноорузду спирт ичимдиксиз белгилее ар адамдын ыйык милдети деп эсептелинет.

II. Жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары

8. Жергиликтуу өз алдынча башкаруу жана аны ишке ашыруунун формалары

8.1. Жергиликтуу ез алдынча башкаруу - бул жергиликтуу жамааттардын жергиликтуу маанидеги маселелерди ез кызыкчылыктарында жана ез жоопкерчилиги менен ез алдынча чечуусунун Конституция менен кепилденген укугу жана чыныгы мумкунчулулугу.

8.2. Жергиликтуу ез алдынча башкарууну жарандардын жергиликтуу жамааттары тузден-туз же жергиликтуу ез алдынча башкаруунун екулчулуктуу (жергиликтуу кецештер) жана аткаруу (айыл окмету) органдары аркылуу жузеге ашырышат.

8.3. Жергиликтуу жамааттын мучелеру ошондой эле коомдук жана мамлекеттик турмуштун бардык маанилуу маселелелерин жана жергиликтуу маанидеги маселелелерди жыйындарда (чогулуштарда), курултайларда, коомдук угууларда талкуулоо, ченем чыгаруу демилгесин кеторуу жана/же жергиликтуу маанидеги езгече маанилуу маселелер боюнча туз добуш беруу аркылуу жергиликтуу ез алдынча башкарууну тикелей ишке ашырышат.

8.4. Жергиликтуу жамааттын мучелеру ошондой эле ез демилгеси, ез каражаттарынын жана башка тараптардын каражаттарынын эсебинен жергиликтуу маанидеги маселелерди чечуу аркылуу да жергиликтуу ез алдынча башкарууну ишке ашырышат.

9. Жергиликтуу оз алдынча башкаруу органдары

9.1. ______________________Шаардык/ айылдык аймагынын жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары - жергиликтуу кецештер, айыл екмету ез ишин Кыргыз Республикасынын Конституциясынын, мыйзамдарынын, башка ченемдик укуктук актыларынын, ушул Уставдын негизинде жалпы калктын атынан ачык жана жергиликтуу жамааттын кызыкчылыктарында жузеге ашырышат, анын алдында жооптуу болушат.

9.2. Жарандар мыйзамдарга жана ушул уставга ылайык жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарына жана алардын кызмат адамдарына кайрылышат, ошондой эле жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын иши женунде маалымат алышат, жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарына шайланышат.

9.3. Жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары жана алардын жетекчилери, жергиликтуу кецештин депутаттары мезгил-мезгили менен бирок жылына бир жолудан кем эмес жергиликтуу жамааттын мучелерунун алдында отчет берип турушат.

9.4. Айыл екмету маанилуу маселелер боюнча чечим кабыл алуунун алдында, жергиликтуу кецештин кароосуна жалпы жамаатка тиешелуу чечимдердин долбоорлорун даярдап киргизуу учурунда жергиликтуу жамааттын мучелерунун пикирлерин жана сунуштарын сурап билууге, алар кабыл алынгандан кийин жамааттын мучелерун кабарландырууга милдеттуу.

9.5. Жергиликтуу кецеш езунун сессиясынын датасы жана кун тартиби женунде алдын ала жарандарга маалымдоого, алардын сессияга, жыйындарга катышуусуна шарт тузууге, ошондой эле кабыл алынган чечимдер боюнча жергиликтуу жамаатты маалымдоого милдетуу.

III. Жергиликтуу маанидеги маселелер

10. Жергиликтуу маанидеги маселелер

10.1. Жергиликтуу маанидеги маселелер - бул айыл аймагынын жашоо-турмушунун тутумунун иштешин жана енугушун уюштуруу, жергиликтуу жамааттын жашоо тиричилигин жана башка таламдарын канааттандырууну камсыз кылуу учун жергиликтуу жамааттын жана анын жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын карамагына берилген маселелер. Алар тиешелуу мыйзам жана жергиликтуу жамааттын уставы менен белгиленет, аларга езгертуулерду киргизуу жолу менен езгертулет жана/же токтотулат.

10.2. Жергиликтуу маанидеги маселелердин тизмеси Мыйзамда белгиленген тизме менен биротоло бутту деп эсептелбейт. Жергиликтуу жамааттар менен жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары мамлекеттик органдардын компетенциясына кирбеген жана КР мыйзамдарында карама-каршы келбеген шартта ездерунун географиялык, салттык, этностук, чек-аралык жана башка езгечелуктеруне байланыштуу жергиликтуу маанидеги кошумча маселелерди жергиликтуу жамааттын Уставында белгилееге укуктуу.

10.3. Жергиликтуу маанидеги маселелерди чечуу боюнча жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын жана жергиликтуу жамааттын ез ара мамилелеринин тартиби Кыргыз Республикасынын мыйзамы, башка ченемдик укуктук актылары, ошондой эле жергиликтуу жамааттын уставы менен белгиленет.

10.4. Жергиликтуу маанидеги маселелерди чечуунун натыйжалары боюнча жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары жана жергиликтуу жамааттынжарандардын демилгеси боюнча ез алдынча тузулген топтору тиешелуу аймактын жергиликтуу жамаатына отчет берет.

11. Мыйзамда белгиленбеген жергиликтуу маанидеги маселелерди аныктоонун тартиби

11.1. Маселени жергиликтуу маанидеги деп табуу учун ал жергиликтуу муктаждыктын жана кызыкчылыктын болушу, мамлекеттик же башка тараптардын эч кимиси аны чечпей жатышы, аны чечуу учун ресурстарды табуунун мумкунчулугунун бардыгы, аны аткаруучу субъектилердин (жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары, жамаат) отчеттуулугу сыяктуу критерийлерге туура келууге тийиш.

11.2. Теменку тизмедеги маселелер жергиликтуу маанидеги маселелер катары жергиликтуу жамааттын уставына киргизилиши мумкун:

кечелерду, суу курулмаларын овдоп-тузеену женге салууга кемок керсетуу;

коомдук пайдалануудагы жерлердеги бак-дарактарды естурууну жана коргоону женге салууга кемек керсетуу;

калктуу конуштарда мал, ит, мышык жана канаттуларды кармоону жана багууну женге салууга кемек керсетуу;

калктуу конуштарда жалпы пайдалануудагы жерлерди кутууну жана пайдаланууну женге салууга кемек керсетуу; калктуу конуштарда жалпы пайдалануудагы сугат суусун колдонууну женге салууга кемек керсетуу;

калктуу конуштарда жалпы пайдалануудагы ичуучу сууну колдонууну женге салууга кемек керсетуу;

калктуу конуштарда жазгы айдап-себуу жана кузгу оруп-жыюу жумуштарынын мезгилинде калк менен кызмат керсетуучу механизаторлордун ортосундагы мамилелерди женге салууга кемек керсетуу;

калктуу конуштарда коомдук тартипти сактоого кемек керсетуу;

жергиликтуу жамааттын ичиндеги ийкемдуу мамиле, жашоого жагымдуу маанай тузуу, жергиликтуу журум-турумду, адеп-ахлакты бекемдееге, элдик каада-салты сактоого жана енуктурууге кемек керсетуу;

жергиликтуу жамааттын мучелерунун арасындагы ар кандай пикир келишпестиктерди, чыр-чатактарды чечууге кемек керсетуу;

уй булелук салтанаттарды еткерууну женге салууга кемек керсетуу; маркумду акыркы сапарга узатуу, эскеруу иш чараларын еткерууну женге салууга кемек керсетуу.

11.3. Жергиликтуу жамаат езу ушул уставга ылайык аныктаган Мыйзамда белгиленбеген жергиликтуу маанидеги маселелерди чечуу боюнча эрежелерди иштеп чыгат, колдонууга киргизет жана сакталышын, аткарылышын кеземелдейт.

12. Жергиликтуу жамааттын жергиликтуу маанидеги маселелерди чечууге катышуусу, бул учурдагы жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары менен ез ара мамилелеринин тартиби. Демилгечи топтор

12.1. Жынысына, расасына, улутуна, тилине, туткан динине, кызматтык жана мулктук абалына кез карандысыз 16 жашка толгон жергиликтуу жамааттын мучелеру жергиликтуу жамаатты социалдык-экономикалык енуктуруу программаларын (мындан ары - СЭ0П) натыйжалуу ишке ашыруу, аймактын турмуш-тиричиликтик тутумдарын енуктуруу, калкка зарыл болгон мамлекеттик жана мунициалдык кызматтарды керсетуу максаттарында жергиликтуу маанидеги маселелерди чечууде жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары менен ез ара аракетте катышууга укуктуу.

12.2. Жергиликтуу жамааттын жергиликтуу маанидеги маселелерди чечууге катышуусу жамааттын мучелерунун жамааттын муктаждыктарын жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары менен биргелешип же ез алдынча иликтеесу аркылуу жузеге ашырылат.

12.3. Жергиликтуу жамааттын муктаждыктарын биргелешип иликтее процессинде, ыктыярдуу негизде айыл екмету жана /же жергиликтуу жамааттын мучелеру ар кайсы тармактар боюнча демилгечи топторду тузет, аткаруу меенеттерун, ресурстарын, аткарууга жооптууларды белгилейт. Бул учурда жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын жана жергиликтуу жамааттын артыкчылыктуу кейгейлерун табуу, аларды чечуу боюнча ишчараларды аныктоо, бул тууралуу айылдык аймактын жашоочуларынын ой-пикирлерин жана кызыкчылыктарын эске алуу ишке ашырылат.       

12.4. Жамаааттын муктаждыктарын биргелешип иликтее процессине теменкулер катыша алышат: - жергиликтуу жамааттын жигердуу мучелеру;

- жергиликтуу кецештин депутаттары;

- айыл екметунун аппаратынын кызматкерлери;

- мамлекеттик уюмдардын, ишканалардын, мекемелердин, мамлекеттик органдардын аймактык белумчелерунун, коммерциялык жана коммерциялык эмес уюмдардын, коомдук бирикмелердин екулдеру.

12.5. Айыл екмету жумушчу жолугушуулардын натыйжалары боюнча жыйынга (чогулушка), коомдук угууга теменкулерду алып чыгат:

- жамааттын муктаждыктарын биргелешип иликтеенун натыйжалары;

- енуктуруу программаларын жана пландарын (анын ичинде СЭ0П, БАП ж.б.); - тандалып алынган багыттар боюнча демилгечи топтордун санын;

- жергиликтуу жамаат менен макулдашуу (езгертуу, толуктоо) учун демилгечи топтордун мучелерунун тизмесин.

12.6. Демилгечи топтордун саны жана алардын курамы, жергиликтуу жамааттын кичи кенеши менен макулдашылат, андан кийин айыл екметунун башчысынын чечими менен бекитилет.

12.7. Биргелешкен аракеттер Планынын долбоору жергиликтуу жамаат менен жыйында (чогулушта), коомдук угууларда макулдашылат, катышуучулардын сын-пикирлери жана сунуштарын эске алуу менен жергиликтуу кенеш тарабынан бекитилет. Бул маалымат жергиликтуу ез алдынча башкаруунун аткаруучу органынын расмий сайтына же болбосо маалыматтык тактайында илинуу жолу менен жалпы элге маалымдалат.

12.8. Социалдык-экономикалык енугуу жана калкты социалдык коргоо программасы айыл екмету тарабынан иштелип чыгат жана Кыргыз Республкасынын Бюджеттик кодексинин талаптарына ылайык жергиликтуу кенеш тарабынан бекитилет.

12.9. Жергиликтуу жамааттын социалдык-экономикалык енугуу жана калкты социалдык коргоо программасынын долбоорун талкуулоо боюнча коомдук угууларды еткерет. Талкуунун жыйынтыгы боюнча социалдык экономикалык енугуу жана калкты социалдык коргоо программасы жана жергиликтуу бюджеттердин артыкчылыктары кезектеги бюджеттик жылдан мурунку жылдын 1-июнунан кечиктирилбестен жергиликтуу кецеш тарабынан бекитилет.

13. Биргелешкен мониторинг жана баа беруу

13.1. Жамааттын артыкчылыктуу маселелерин аныктоо жана чечуу боюнча ачыктыкты, айкындыкты камсыз кылуу жана жергиликтуу жамааттын мучелерун жергиликтуу коомдук маанилуу чечимдерди кабыл алууга тартуу, ошондой эле жергиликтуу жамааттын, донор уюмдардын жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын енугушуне чегерилген каражаттарынын натыйжалуулугун жогорулатуу максатында биргелешкен мониторинг жана баа беруу боюнча иш чаралары жургузулет.

13.2. Биргелешкен мониторинг жана баа беруунун максаттары теменку болуп саналат:- жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын иш-аракеттерине жана муниципалдык кызматтардын сапатына баа беруу жана мониторинг жургузуу;

- айылдык аймактын территориясында жергиликтуу жана (же) республикалык бюджеттен, эл аралык жана башка донор уюмдардын, спонсорлордун жана башка мыйзамдар менен тыюу салынбаган булактардан каржыланып ишке ашырылуучу жергиликтуу демилгелердин /долбоорлордун/ программалардын иш жузуне ашыруу натыйжаларына мониторинг жургузуу жана баа беруу;

- жергиликтуу демилгелерди/долбоорлорду/программаларды ишке ашыруу процессии, ошондой эле муниципалдык кызматтарды жакшыртуу боюнча сунуштамаларды иштеп чыгуу;

- этностор аралык конфликтерди алдын алуу жана болтурбоо максатында шаардын же айылдык аймактын чегинде этностор аралык мамилелерге мониторинг жургузуу.

13.3. Жогоруда керсетулген милдеттерди аткаруу учун жергиликтуу кецеш биргелешкен мониторинг жана баа беруу боюнча жумушчу топ тузууге укуктуу. Жергиликтуу кецеш ушул Уставдын 27.2. пунктунда керсетулген маселелер боюнча кошумча биргелешкен мониторинг жана баа беруу боюнча жумушчу топторду тузууге укуктуу. Биргелешкен мониторинг жана баа беруу боюнча жумушчу топтордун ишаракеттеринин тартиби жергиликтуу кецеш тарабынан аныкталат.

13.4. Биргелешкен мониторинг жана баа беруу боюнча топтун курамына жергиликтуу кецештин депутаттары, демилгечи топтордун, коммерциялык эмес уюмдардын екулдеру, жергиликтуу жамааттын мучелеру жана башка жактар кирууге укуктуу. Топтун курамы жергиликтуу кецеш тарабынан бекитилет.

13.5. Айыл екмету ушул Уставдын 15.1.-15.2. пункттарында керсетулген максаттарга жетууге жана маселелерди чечуу учун езунун компетенциясына кирген маселелер боюнча биргелешкен мониторинг жана баа беруу топторун тузууге укуктуу.

13.6. Биргелешкен мониторинг жана баа беруу тобунун иштеринин натыйжалары маалыматтык керегелерге илинет, жарыяларда, жалпыга маалымдоо каражаттарында таратылат, ошондой эле талкуулоо учун жыйындарга (чогулуштарга), коомдук угууларга, курултайларга зарылчылыгына жараша киргизилет.

14. Аймактык коомдук өз алдынча башкаруу

14.1. Жергиликтуу жамааттын мучелеру, ченемдик укуктук актыларга ылайык, жашаган жери боюнча жергиликтуу маанидеги маселелерди ез демилгелери жана езунун жоопкерчилиги менен ез алдынча чечуу учун же айыл аймагынын белугунде ишке ашыруу учун аймактык коомдук жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарын уюштурууга укуктуу.

14.2. Аймактык коомдук ез алдынча башкаруу органдары аймактык коомдук ез алдынча башкаруу кецеши, кварталдык жана уй комитеттери, айылдарда кварталдык, кече жана уй комитеттери турунде тузулет.

14.3. Аймактык коомдук ез алдынча башкаруулардын аймактарынын чектери жашоочулардын сунуштарын эске алуу менен жергиликтуу кецеш тарабынан белгиленет.

14.4. Аймактык коомдук ез алдынча башкаруу алар жергиликтуу кецеш тарабынан каттоого алынган учурдан тартып ез статустарына ээ болушат. Аймактык коомдук ез алдынча башкаруу ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте юридикалык жак статусуна алууга укуктуу.

14.5. Жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары аймактык коомдук ез алдынча башкаруу органдарына келишимдик негизде жергиликтуу маанидеги айрым маселелерди еткеруп бериши мумкун. Ошондой эле аларга ыкчам башкарууга чарбалык объекттерди, турак жай жана турак жай эмес фондду, ошондой эле езунун материалдык жана башка ресурстарынын бир белугун еткеруп берууге укуктуу.

14.6. Аймактык коомдук ез алдынча башкаруу органдары ездерун шайлаган жарандардын чогулушуна жана аларды каттаган жергиликтуу кецешке отчет берет.

IV. Жергиликтуу жамааттын жергиликтуу ез алдынча башкарууну жузеге ашырууга туз катышуу формалары

15. Жергиликтуу жамааттын курултайы

15.1. Айыл аймагында жалпы кызыкчылыктарды жараткан ете маанилуу маселелерди, анын ичинде жергиликтуу жамааттын жашоо-турмушуна тиешелуу жергиликтуу маанидеги маселелерди жамааттын мучелеру менен талкуулап, сунуштама турунде коллективдуу чечим кабыл алуу учун айыл аймагынын жергиликтуу жамаатынын екулдерунун жыйыны - жергиликтуу жамааттын курултайы (мындан ары - курултай) чакырылат. Курултайдын делегаттары (жергиликтуу жамааттын екулдеру) жарандардын жыйындарында (чогулуштарында) жергиликтуу жамааттын екулдерунун ичинен шайланат.

15.2. Курултайдын ишин уюштуруу конституциялык мыйзамда, Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен бекитилген Жободо жана ушул уставда каралган тартипте жургузулет.

15.3. Курултай теменкулерду камтуу менен жергиликтуу жамааттардын турмуштук мааниге ээ болгон бардык маселелерин кароого укуктуу:

- жергиликтуу жамааттардын Уставын кабыл алуу, ага езгертуу жана толуктоо киргизуу;

- енуктуруу программаларын жана пландарын, ошону менен бирге жергиликтуу жамаат менен жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын биргелешкен аркеттер пландарын, аймактын социалдык-экономикалык енуктуруу жана жергиликтуу калкты социалдык коргоо программаларынын долбоорлорун (мындан ары - СЭ0П, БАП ж.б.);

- жергиликтуу жамааттардын аймагында езун-езу каржылоону, езун-езу камсыз кылууну, езун-езу женге салууну уюштуруунун негизги принциптерин жана эрежелерин бекитуу;

- жергиликтуу жамааттардын жергиликтуу бюджетин, ошондой эле бюджеттен тышкаркы каражаттарын тузуу, аткаруу жана пайдалануу;

- коомдук тартипти коргоо боюнча негизги эрежелерди жана иш-чараларды белгилее, майрамдарды, журуштерду жана диний ырым-жырымдарды, башка ишчараларды уюштуруунун жергиликтуу жамааттардын турмуш-тиричилигине таасир этиши мумкун болгон экологиялык жана санитардык талаптарды сактоо;

- езгече кырдаалдарда жана коомчулуктун таламында жергиликтуу жамааттардын кучун жана каражатын моблизациялоону талап кылган башка шарттарда жергиликтуу жамааттардын мучелерунун коомдук кызмат етешу боюнча милдеттуу нормаларды белгилее;

- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана жергиликтуу жамааттардын Уставына карты келбеген, жергиликтуу жамааттардын турмуштиричилигине тиешеси бар башка маанилуу маселелерди кароо.

15.4. Курултайдын чечимдери сунуштама турунде болот жана жергиликтуу ез алдынча башкаруунун аткаруучу органынын башчысынын катышуусу менен жергиликтуу кецеште милдеттуу турде каралат. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана ушул Уставга карама карты келбеген жергиликтуу жамааттын курултайынын чечимдери жергиликтуу кецеш жактыргандан кийин шаар же айыл аймагынын бардык жеринде аткаруу учун милдеттуу болуп саналат. Курултайды чакыруу, анын кун тартиби жана еткеруу датасы жергиликтуу кецеш тарабынан кабыл алынат. Жергиликтуу жамааттын курултайын даярдоо жана еткеруу жергиликтуу ез алдынча башкаруунун аткаруучу органына жуктелет.

15.5. Курултайдын делегаттары жергиликтуу жамааттын мучелерунун санына жана айыл аймагынын езгечелуктеруне жараша жергиликтуу кецеш тарабынан белгиленген екулчулуктун нормаларына ылайык, жергиликтуу жамааттын мучелеру жашаган жери боюнча айылдык жыйналыштарда (чогулуштарда) шайланат. Эгерде айыл аймагы бирден ашык калктуу пунктан, аймактык бирдиктен турса, анда екулчулуктун нормасы пропорционалдуу турде алардын ар биринин калкынын екулчулугун эске алуу зарыл.

15.6. Кун тартибин керсетуу менен курултайды чакыруу демилгеси жергиликтуу кецешке, айыл екметунун башчысына, жергиликтуу жамааттын демилгечи тобуна тийиштуу болот.

15.7. Жергиликтуу жамааттын демилгечи тобунун демилгесинин негизинде курултайды чакыруудан баш тартуу сотко даттанылышы мумкун.

16. Жергиликтуу жамааттын кичи кецеши

16.1. Калыптанып калган практикага ылайык айыл аймактары айылдардан (калктуу конуштардан) турат. Алар территориясы боюнча аймактык коомдук башкарууларга, кварталдарга жана кечелорго белунген.

16.2. Курултайлардын аралыгында (ортосунда) жергиликтуу жамааттын ишмердуулугун уюштуруу максатында курултайдын чечими менен айыл аймагынын буткул территориясын камтыгандай турдо бардык аймактык коомдук башкаруулардан, айылдардан, кварталдардан жана кече комитеттеринен бир жылга шайланган бирден екул, айыл аймагынан сыртта жашаган жердештик коомдордун башчылары, жергиликтуу жамааттын мучелеру тузген коомдук уюмдардын жетекчилери курамына кирген Жергиликтуу жамааттын кичи кецеши (мындан ары-Кичи кецеш) тузулет.

16.3. Кичи кецешке жергиликтуу курултайдын терагасы жетекчилик кылат.

16.4. Кичи кецеш жергиликтуу жамааттын аймагында жергиликтуу жамааттын мучелеру аймактык коомдук ез алдынча башкаруу органдарын, жаштар комитетин, аялдар кецешин, карыялар кецешин, аксакалдар сотун, ыктыярдуу элдик кошундарды, коомдук алдын алуу борборлорун (КААБ), коммерциялык эмес уюмдарды жана башка коомдук уюмдарды тузушуне туртку берет жана кемек керсетет.

16.5. Кичи кецеш жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары, жергиликтуу жамааттын мучелеру менен бирдикте иш алып барат.

16.6. Кичи кецеш туруктуу жана ыкчам байланышта болуу учун жергиликтуу жамааттын мучелерун тартуу менен уотсап-топторун тузет.

16.7. Жергиликтуу жамаатта болуп жаткан жагдайды терец билуу, ездеруне ашыкча жук албоо учун Кичи кецештин мучелеру багытгар боюнча иш белуштуруп алышат.

16.8. Кичи кецеш жергиликтуу жамааттын пикири, сунушу, макулдугу зарыл болгон учурларда жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары уюштуруп жаткан иш чараларына толук курамы менен катышат, кызыкчылыгына жараша аймактык коомдук башкаруулардын, айылдардын, кварталдардын жана кече комитеттеринин элин катышууга чакырат. Ишчараларына катышуу тууралуу кезектеги курултайда билдируу берет.

16.9. Кичи кецеш жергиликтуу жамааттын уставынын жол-жоболорун тушундурет жана жамааттын арасында таратат, уставдын сакталышына, аткарылышына кеземелдук жургузет.

16.10. Кичи кецеш Кыргызстандын шаарларындагы жана чет елкелердегу жердештик коомдор менен байланыш тузет жана алардын мучелерун, ыктыярдуу каражатгарын айыл аймагын енуктурууге тартат.

17. Жергиликтүү жамааттын мучелерунун жыйындары (чогулуштары)

17.1. Жергиликтуу маанидеги маселелер боюнча жергиликтуу жамааттын мучелерунун пикирлерин эске алуу, жергиликтуу кецештин депутаттарынын жана жергиликтуу ез алдынча башкаруунун аткаруучу органдарынын маалыматтарын угуу жана талкуулоо максатында бир кеченун/бир кварталдын айыл аймагынын белугунде жергиликтуу жамааттын мучелерунун жыйыны (чогулушу) еткерулет.

17.2. Жыйындарда (чогулуштарда) темендегу маселелер каралат:

- жергиликтуу жамааттын уставынын долбоору, ошондой эле жергиликтуу жамааттын уставына езгертуулерду жана толуктоолорду киргизуу женунде ченемдик укуктук актынын долбоору;

- айыл аймагын енуктуруунун программаларынын жана пландарынын долбоорлору (анын ичинде СЭ0П, БАП ж.б.) жана аларга езгертуулерду киргизуу женунде долбоорлор;

- айыл аймагынын, кварталдын, кеченун белгилуу болгон езгече кейгейлерун чечуу боюнча биргелешкен аркеттердин планы;

- айылдык аймакта этностор аралык мамилелерди жакшыртуу, этностор аралык конфликттерди болтурбоо боюнча алдын алуу жумуштарын жургузуу;

- жергиликтуу жамааттын муниципалдык менчигин пайдалануунун жана тескеенун тартибин белгилее;

- ичуучу сууну, сугат сууну пайдалангандыгы (эгер болсо канализация, жылуулук менен камсыз кылуу), ошондой эле тиричилик калдыктарын жана башкаларды жыйноо жана чыгаруу учун тарифтерди талкуулоо;

- турак жай фондусун, турак жай-коммуналдык чарбаны енуктуруу жана кечелерду, кварталдарды, айылдарды керктендуруу;

- аймакты куруунун башкы планы, архитектура куруунун нормаларын жана эрежелерин сактоо маселелери;

- жергиликтуу жамааттар демилгелеген (элдик демилге) ченемдик укуктук актылардын долбоорлору;

- айыл башчысынын кызмат ордуна талапкерлерди кароо;

- жергиликтуу кецештин депутаттарынын, айыл екметунун башчысынын бир жылдагы ишинин жыйынтыктары женунде маалыматтарын угуу;

- айыл аймагынын территорияларынын чектеринде айыл аймактарын, калктуу конуштарды тузуу жана жоюу тууралуу маселелерди талкуулоо, алардын чек араларын белгилее жана езгертуу, административдик борборун белгилее жана которуу, калктуу конуштардын категорияларын аныктоо, айыл аймагын, айылдарды, кечелерду атоо жана кайра атоо, ошондой эле алардын аталыштарындагы транскрипцияларды езгертуу;

- жергиликтуу жамааттын турмуш-тиричилигин камсыз кылууга байланышкан башка маселелер.

17.3. Жыйындар (чогулуштар) айыл екметунун башчысы, жергиликтуу кецештин депутаттары тарабынан, ошондой эле жергиликтуу жамааттын мучелерунун (демилгечи топтун) сунуштары боюнча зарылчылыкка ылайык, бирок жылына эки жолудан аз эмес, жергиликтуу жамааттын мучелерун алдын ала кабарлоо менен чакырылат.

17.4. Кечиктирилгис маселелерди чечуу учун жыйындар (чогулуштар) айыл екметунун башчысы, жергиликтуу кецеш же анын терагасы тарабынан белгилеген меенетте жергиликтуу жамааттын мучелеруне жана кызыкдар адамдарга шашылыш тартипте алдын ала кабарлоо менен чакырылышы мумкун.

17.5. Жыйындарда (чогулушта) талкууланып жаткан маселелер боюнча жергиликтуу жамааттын мучелерунен тушкен суроолорго, сунуштарга, сынпикирлерге жооптор мумкунчулукке жараша ошол жерде берилет, ошол жерде жооп берууге мумкун болбой калган учурда жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан 3 кундун ичинде каралат, алардын жыйынтыктары суроолорду, сунуштарды, сын-пикирлерди берген жыйындын (чогулуштун) катышуучуларына жазуу жузунде маалымдалат.

17.6. Жыйындарды (чогулуштарды) еткеруу менен байланышкан чыгымдар жергиликтуу бюджеттин каражаттарынын эсебинен жабылат.

18. Жыйынды (чогулушту) өткөрүүнү демилгелөөнүн, уюштуруунун жанаөткөрүүнүн тартиби

18.1. Жыйындарды (чогулуштарды) еткерууну жергиликтуу жамааттын мучелеру (демилгечи топтор), жергиликтуу кецеш же жергиликтуу кецештин депутаттары, айыл екметунун башчысы демилгелей алышат.

18.2. Жергиликтуу жамааттын мучелеру жыйынды (чогулушту) еткеруу боюнча саны 11-15 адамдан кем эмес демилгечи топту тузууге укуктуу. Жергиликтуу жамааттын мучелеру жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан демилгечи топтун мучелерунун мындан башка дагы саны белгилениши мумкун.

Демилгечи топ айыл екметунун башчысына, жергиликтуу кецештин терагасына чогулуш еткеруу женунде кайрылуу женетет.

18.3. Жыйынды (чогулушту) еткерууну демилгелеген кайрылуу езуне теменкулерду камтышы керек:

- кароого киргизилип жаткан маселени (маселелерди), жыйынды (чогулушту) еткеруунун зарылдыгы женунде негиздемени;

- иш-чарага катышуучуларынын божомолдуу санын (кечелердун, кварталдын, айыл аймагынын, айылдардын, айылдык аймактын);

- иш-чараны еткеруу болжолдонгон орунду;

- демилгечи топтун мучелеру женунде маалыматтарды (алардын фамилияларын, ысымдарын, атасынын аттарын, жашаган даректерин).

18.4. Кайрылуу айыл екметунун башчысына же жергиликтуу кецештин терагасына келип тушкен (катгалган) кунден тартып 14 кундун ичинде каралат.

18.5. Кайрылууну кароонун жыйынтыктары боюнча айыл екметунун башчысы жыйынды (чогулушту) еткеруу женунде чечим кабыл алат жана аларды еткерууну уюштурат, же болбосо аны еткерууден баш тартат. Кайрылууну кароонун жыйынтыктары боюнча жергиликтуу кецештин терагасы кайрылуу менен макул болгон учурда айыл екметунун башчысына жыйынды (чогулушту) еткерууну тапшырат же болбосо аларды еткерууден баш тартат.

18.6. Жыйынга (чогулушка) эгерде ага тийиштуу аймактын (кеченун, кварталдын, айыл аймагынын, айылдардын) шайлоо укугуна ээ болушкан жашоочуларынын___пайызы катышса, же жыйынга (чогулушка) чакырылгандардын ___ пайызы катышса, жыйын (чогулуш) укуктуу болуп эсептелет. (Жыйындын (чогулуштун) укуктуулугун аныктаган катышуучулардын саны жергиликтуу жамаат жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан белгиленет: мисалы, 40 адамдан кем эмес катышса укук ченемдуу болот, чакырылгандардын жарымынан кебу катышса, бир кеченун, кварталдын, айыл аймагынын/айылдык аймактын жашоочуларынын жарымынан кебу катышса ж.б.).

18.7. Тийиштуу аймактын (кеченун, кварталдын, айылдардын, айыл аймагынын, шаардын) жашоочуларынын, же чогулушту еткеруу учун чакырылган катышуучулардын зарыл саны болбогон учурда, жыйын (чогулуш) катышуучулардын макулдугу менен белгилуу меенетке жылдырылат.

19. Жергиликтуу жамааттын мүчөлөрүнүн ченем жаратуу (элдик) демилгеси

19.1. Жергиликтуу жамааттын мучелеру жергиликтуу маанидеги маселелер боюнча ченем жаратуу (элдик) демилгесин кетеруу укугуна ээ. Жергиликтуу жамааттын мучелеру тарабынан ченем жаратуу демилгеси тартибинде иштелип чыккан жана жергиликтуу кецешке киргизилген токтомдун долбоору милдеттуу турдо демилгечилердин жана башка кызыкдар тараптардын екулдерунун катышуусунда каралууга жатат.

19.2. Ченем жаратуу демилгесин ишке ашырууга чет элдик жарандар, мыйзам тартибинде аракетке жендемсуз деп таанылган, ошондой эле соттун екуму боюнча эркиндигинен ажыратылган жерде кармалган жарандар катыша албайт.

19.3. Элдик ченем жаратуу демилгени ишке ашырууга Кыргыз Республикасынын бардык аймагында - шаарда же айыл аймагында согуштук же езгече кырдаалдар киргизилген шарттарда жол берилбейт.

19.4. Ченем жаратуу демилгеси иретинде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына карама карты келген жергиликтуу кецештин токтомунун долбоорлору жергиликтуу кецешке киргизилиши мумкун эмес.

19.5. Жергиликтуу кецештин токтомунун долбоорун демилгелее жана киргизуу тууралуу сунуш менен чыккан жергиликтуу жамааттын мучелеру элдик демилгени ишке ашыруу учун курамы 7-11 адамдан турган демилгечи топту тузушет. Айыл аймагында жашап турган жана 18 жашка чыккан жергиликтуу жамааттын мучесу демилгечи топтун мучесу боле алат (Демилгечи 18 топтун мучелерунун саны жергиликтуу жамааттын жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары ыктыяры менен белгиленет).

19.6. Демилгечи топ токтомдун долбоорун демилгелеген жергиликтуу жамааттын мучелерунун керектуу санынын колу коюлгандыгын тастыктаган баракчаларды топтоп буткенден кийин токтомдун долбоорун жергиликтуу кецешке киргизет. Эскертуу Жергиликтуу ченем жаратуу демилгесине укуктуу жергиликтуу жамааттын мучелерунун саны Бишкек, Ош шаарларында 5000 адамды, калкынын саны 20001ден жана андан жогору шаарларда жана айылдык аймактарда 1000 адамды, калкынын саны 6001ден 20000 ге чейинки шаарларда жана айылдык аймактарда 600 адамды, калкынын саны 6ОООге чейинки шаарларда жана айылдык аймактарда 300 адамды тузот.

19.7. Токтомдун долбоорун киргизуу учун демилгечи топ токтомдун долбоорун демилгечи топтун екулдерунун катышуусу менен жергиликтуу кецештин кезектеги (кезексиз) сессиясында кароо женунде арыз менен жергиликтуу кецештин терагасына кайрылат.

19.8. Токтомдун долбоорун кароо тууралуу арызга темендегулер кошо тиркелет: - токтомдун долбоорун жергиликтуу кецештин кароосуна киргизуу тууралуу чечим кабыл алынган демилгечи топтун жыйналышынын протоколу; - токтомдун долбоорунун текста, ошондой эле анын электрондук версиясы; - маалымкат-негиздеме; - жергиликтуу кецештин мурда кабыл алынган токтомуна езгертуулер жана/же толуктоолор киргизилген учурда салыштырма таблица; - темендегу маалыматтар (жергиликтуу жамааттын мучесунун фамилиясы, аты, атасынын аты, туулган датасы, жашаган (туруктуу) жери, паспортунун сериясы жана номери, жергиликтуу кецешке демилгечи топ даярдаган токтомдун долбоорун киргизуу учун коюлган колу) камтылган кол коюу барагы.

19.9. Элдик демилге иретинде жергиликтуу жамааттын мучелеру тарабынан киргизилген жергиликтуу кецештин токтомунун долбоору жергиликтуу кецеш тарабынан милдеттуу турде эц жакынкы ете турган кезектуу (кезексиз) туруктуу комиссиянын жыйынында жана жергиликтуу кенештин сессиясында каралууга жатат. Аталган долбоорду жергиликтуу кецештин туруктуу комиссиясынын жыйынында жана сессиясында кароо демилгечи топтун мучелерунун милдеттуу турде катышуусу менен жургузулет.

19.10. Жергиликтуу кецеш меенетунен мурда ишин токтоткон учурда жергиликтуу жамааттын мучелеру тарабынан киргизилген токтомдун долбоору ез кучун сактап калат жана жацы чакырылыштагы жергиликтуу кецеш тарабынан каралууга жатат.

19.11. Жергиликтуу жамааттын элдик демилге укугун эркин ишке ашырууга куч колдонуу, коркутуу, алдоо, сатып алуу же башка жолдор менен тоскоолдук кылган, жергиликтуу кецеш токтомдун долбоорун киргизуу женунде угуттее жургузууге бегет болгон адамдар, ошондой эле документтерди, кол коюу барагындагы жарандардын колдорунун аныктыгын бурмалаган мамлекеттик органдардын жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын кызмат адамдары Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте жоопкерчиликке тартылышат.

20. Коомдук угуулар. Коомдук угууларды уюштуруунун жана өткөрүүнүн тартиби

20.1. Коомдук угуулар - калктын кызыкчылыгын эске алуу менен жамааттын турмушунун маанилуу маселелери боюнча калктын пикирин иликтеп билуу, иликтееге катышуучулардан сунуштарды жана рекомендацияларды алуу, оптималдуу, таразаланган чечимдерди табуу учун жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын демилгеси боюнча еткерулуучу, ачык талкуу формасында уюштурулган иш-чара.

20.2. Коомдук угуулар жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан сунуш кылынган чечимди коомчулук канчалык колдоорун тушунууге мумкунчулук тузет, калкка талкууланган маселе боюнча езунун ой пикирин айтууга, жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын, мамлекеттик органдардын аймактык белумчелерунун жетекчилеринен суроого жооп алуугу, жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарына ез жумуштарынын сапаты женунде жана алардын жасаган жумушуна элдин канааттануусу женунде билууге, зарыл болгон учурда ез иш-аракеттерин элдин кызыкчылыктарын эске алуу менен оцдоптузетууге мумкунчулук берет.

20.3. Коомдук угууларды уюштуруу жана еткеруу жергиликтуу ез алдынча башкаруунун аткаруу органына ( айыл екметуне) жуктелет жана жергиликтуу бюджеттин каражаттарынын эсебинен жузеге ашырылат.

20.4. Коомдук угуулар офлайн же/жана онлайн формаларында уюштурулушу жана еткерулушу мумкун. Коомдук угууну уюштуруу жана еткеруу формасын жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары аныктайт. Жергиликтуу бюджетти тузуу жана аткаруу боюнча коомдук угууларды онлайн формасында уюштуруу жана еткеруу тартиби Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетиниин ыйгарым укуктуу органы тарабынан иштелип чыгып колдонууга сунушталат.

20.5. Коомдук угууларга алып чыгарылуучу маселелер:

- жергиликтуу бюджетти тузуу жана аткаруу;

- енуктуруу программаларынын жана пландарынын долбоорлору (анын ичинде СЭОП, БАП ж.б.);

- муниципалдык менчикти башкаруу (муниципалдык жерлерди, объекттерди ж. б. сатуу, ижарага беруу, пайдалануу);

- ичуучу жана сугат суу боюнча, канализация, жылуулук менен жабдуу, турмуштиричилик калдыктарды жыйноо жана ташып чыгаруу ж. б. тарифтерди бекитуу;

- жергиликтуу жамааттын жашоо-турмушун камсыз кылуу менен байланышкан башка маселелер.

Жергиликтуу жамаат учун езгече мааниге ээ болгон маселе боюнча жергиликтуу жамааттын ой пикирин дыкат иликтее, угуу, талкуулоо, сунуштамаларды чогултуу жана маалыматтарды алмашуу максаттарында коомдук угууга бир гана маселени алып чыгуу сунушталат.

20.6. Коомдук угуулар жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан теменку учурларда милдеттуу турде еткерулет:

- жергиликтуу бюджетти тузуу жана аткаруу боюнча маселелерди талкуулоодо;

- енуктуруу программаларынын жана пландарынын долбоорлорун талкулоодо (анын ичинде СЭОП, БАП ж.б.);

- муниципалдык мулкту башкаруу стратегиясын долбоорун бекитууде жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарына мамлекет тарабынан башкарууга еткерулуп берилген муниципалдык мулкту бекитууде, мындай стратегияларды иштеп чыгуу жана бекитуу учурунда.

Кызмат керсетуулерге (ичуучу суу, сугат суусу, канализация, жылуулук менен жабдуу, турмуш-тиричиликтик калдыктарды жыйноо жана ташып чыгаруу ж. б.) тарифтерди бекитуу маселелер боюнча коомдук угуулар зарылдыгына жараша еткерулет.

20.7. Коомдук угуулар, эгерде ага екулдердун, коомдук угууга чакырылгандардын кем эмеси катышканда укук ченемдуу болот. (Коомдук угуунун укук ченемдуулугун аныктаган катышуучулардын саны жергиликтуу жамаат жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан белгиленет: мисалы, 70 адамдан кем эмес катышса укук ченемдуу болот, чакырылгандардын жарымынан кебу катышса, бир кеченун, кварталдын, айыл аймагынын/айылдык аймактын жашоочуларынын жарымынан кебу катышса ж.б.).

V. Жергиликтуу жамааттын ички жашоо-тиричилигинин негизги принциптери жана эрежелери

21. Жергиликтуу жамааттын ички жашоо-тиричилигинин негизги принциптери

21.1. Жергиликтуу жамаат езунун территориясында жашаган жергиликтуу жамааттын мучелерунун жана башка жарандардын бузулбас биримдигин, ынтымагын, коомдук тартипти жана тынчтыкты камсыз кылуу, айылкыштактардын турмуш шартын жакшыртуу, ар бир уйбуленун жана ар бир жашоочунун жыргалчылыгы болуусу, езун-езу башкаруу коомун тузуу максаттарын кездейт.

21.2. Жергиликтуу жамаат езунун территориясында жашаган элдин мыкты салтадаттарын сактайт, азыркы жашоонун езгечелуктерун эске алуу менен еркундетет жана жайылтат.

21.3. Жамааттын кунделук турмушуна жана ишмердигине, жалпы жашоонун эрежелерин кабыл алууга жана кынтыксыз аткарууга катышуу, жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарына талап коюу менен катар аларга кемек керсетуу, мыкты жашоонун улгусун тузууге, аймакты жана шаарды енуктурууге салым кошуу жергиликтуу жамааттын ар бир мучесунун ыйык парзы? Жамааттын толук кандуу жашоосунун негизги шарты болуп саналат.

22. Жергиликтуу жамаатты уюштуруунун жана активдештирүүнүн эрежелери

22.1. Формалдуу эмес жергиликтуу жамаат жарандардын демилгеси жана ыктыярдуулугу бар жерде тементен (подъезд, уй, кече, квартал) жогоруга (айыл, конуш, айыл, айыл аймагы) чейин тузулет. Жамааттын ичиндеги мучелердун ортосундагы ез ара мамилени енуктурууде жамааттын турмушуна катышуунун теменку децгээлинен (таанышуу, маалымат алмашуу жана таратуу) ортоцку децгээлине (талкуулоо) анан жогорку децгээлине (ишке тартуу жана кызматташтык) етуу акырындык менен, диалог процессии жакшы пландаштыруу, аны чечим кабыл алуу процессине билгичтик менен жеткируу ишке ашырылат.

22.2. Биринчи кадамда булар жасалат. Жамаатты тузуу учун жергиликтуу жамааттын мучелерун ездеру жашаган кеп кабаттуу уйдун алдына, кечеге, кварталга чогултулуп, ал жерде айыл екметунун кызматкери (же жигердуу жаран) таанышуу кечесин еткерет. Жашоочулар бир сыйра таанышып буткенден кийин кеп кабаттуу уйдун, кеченун, кварталдын, айыл аймагынын кейгейлеру талкууланат, чечууну талап кылган маселелер аныкталат, аларды чечууге макулдугу бар ыктыярдуулар, активдуулор жана ишмердуулер аныкталып жазылып алынат.

22.3. Жаран езу жашаган жерде жергиликтуу жамааттын мучесу болот, кызматтардан толук кандуу жана сапаттуу пайдалануу, комфорттуу (булганбаган таза айлана, ак-пейилдуу мамиле, коопсуз чейре, ж.б.) шартта жашоо учун анын жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарына гана талап коюусу аздык кылат. Жаран бардык жамаатка керектуу шарттарды тузууге узбей катышуусу абзел.

22.4. Экинчи кадамда булар жасалат. Биринчи кадамда аныкталган демилгечилер, ыктыярдуулар, жигердуулер жана ишмердуулер экинчи жолугушууга чакырылат, алар менен жолугушууга иши жакшы журуп жаткан башка ушундай эле топтун екулдеру чакырылат. Пикир алышуудан кийин алардын жашаган жерине барып иштери менен таанышуу жургузулет.

22.5. Учунчу кадамда булар жасалат. Флэш-моб еткерулуп биринчи эки жолугушууга катышкан жергиликтуу жамааттын мучелерун чогултулат, алардын катышуусу менен тазалоо-керктендуруу же оцдоп-туздее боюнча анча чоц эмес эмгек акциясы еткерулет.

23. Жергиликтуу жамааттын ички жашоо-тиричилигинин эрежелери

23.1. Уставга Мыйзамда аныкталган жергиликтуу маанидеги маселелердин тизмегине кирбеген, кирсе даты ишке ашыруу процедуралары татаал болгон, ошондой эле жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын жетекчилеринин компетенциясына кирбеген маселелерди чечуу боюнча эрежелер киргизилет.

23.2. Ушул Уставда аныкталган Жергиликтуу жамааттын ички жашоотиричилигинин эрежелерин бузуу учун темендогудей жаза чаралары колдонулат:

- эскертуу;

- коомдук уяткаруу;

- айып пул төлөө.

23.3. Жергиликтуу жамааттын ички жашоо-тиричилигинин эрежелерин бузуу фактыларын каттоону (тариздеену), айып пулдарды ендурууну жергиликтуу жамааттын кичи кенеши, жергиликтуу өз алдынча башкаруунун аткаруу органдары менен бирдикте ишке ашырат.

24. Калктуу конуштарда мал, ит, мышык жана канаттуларды кармоонун жана багуунун эрежелери

24.1. Калктуу конуштарда жеке чарбада малды жана канаттуларды кармоо тартиби Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар кодекси, “Жаныбарларды коргоо женунде” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы, “Жаныбарларды жана жаныбарлардан алынган азыктарды идентификациялоо женунде” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы, “Жайытгар женунде” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы, Кыргыз Республикасынын Экметунун 2021-жылдын 10-февралындагы № 36 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын жайыт жерлеринде мал жаюу ченемин аныктоо тартиби женунде Жобо менен женге салынат.

24.2. Ар бир кожолук адамдар, мал арасында жугуштуу оорулардын таралышына жол бербее максатында ез менчигиндеги малды, ит, мышыкты, канаттууну ез убагында каттоодон еткерууге, ветеринардык кароодон еткеруп турууга, тиешелуу эмдеелерден еткеруп турууга, кой эчкилерди ез убагында купкееден еткерууге милдеттуу.

Айыл аймагындагы, ар бир кожолук ээси жыл ичинде езунун мал жандыгын жылына эки жолу дарылатып турууга милдетгенет.

24.3. Жамааттын мал кармаган ар бир мучесу ез менчигиндеги малды жайыт комитета жана айыл екмету менен макулдашылган жазгы, жайкы жана кузгу жайыттарга, болгондо да чектелген меенетгерге чейин кармоого милдеттуу.

24.4. Жаныбарларды жана канаттууларды кечелерде, аянттарда, сейил бактарда, газондордо жана жарандардын эс алуу жайларында багууга болбойт. Ит жана мышык кожоюну менен бирге жипке байланган, мурун кап тагылган абалда болууга тийиш. Бул эрежелер аткарылбаган учурда алар кароосуз калган деп эсептелет.

24.5. Кароосуз калтырылган ит, мышык, кой, эчки, бодо мал, канаттуу зыян келтирсе (адамдарды, балдарды чочутса, мулкуне зыян келтирсе, Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар кодексинин 124-беренесине ылайык, калктуу конуштарда жаныбарларды багуу эрежелерин бузуу учун эскертуу берилет же жеке жактарга 55 эсептик керсеткучтун, юридикалык жактарга (дыйкан чарбаларына) 170 эсептик керсеткучтун елчемунде айып пул салынат.

24.6. Мал жандыктарды жайыт комитети жана айыл екмету тыюу салган ички жайыттарга кармоого, алыскы жайыттарга белгиленген убактан кеч кечууге, кузунде эрте кечуп келууге болбойт. Ээси жок ацызга кирген мал кароосуз калтырылган мал деп эсептелет, убактылуу кармоочу жайга айдалып барып киргизилет.

24.7. Кароосуз бош журген малды болтурбоо учун ар бир айылда бада же кезуу уюштурулат. Эгин жана чеп чабынды, улуш жерлерге тушкен мал учун ээси же бадачы мыйзам чегинде жаза тартат. Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар кодексинин 238- беренесине ылайык, айдоо жерлерин атайын же этиятсыздык менен тепсөө, айыл чарба өсумдуктерунун талаадагы жыйналган тушумун жок кылуу же бузуу, көчеттерду зыянга учуратуу учун жеке жактарга 200 эсептик көрсөткүчтүн, юридикалык жактарга 650 эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндө айып пул салынат.

25. Калктуу конуштарда жалпы пайдалануудагы жерлерди күтүүнүн жана пайдалануунун эрежелери

25.1. Туруктуу негизде же убакыттын кайсы бир учурунда чектелбеген сандагы адамдардын пайдалануусу учун арналган территория, мейкиндик, белмо коомдук жер деп аталат. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлер - пайдалануу (ал жакта журуу, болуу) учун коомчулукка жеткиликтуу болгон, чек аралары жана атайын юридикалык статусу бар жерлер.

25.2. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлерге жолдор, кечолер, тротуар, сквер, бульвар, парк, аянт, таштанды чогултуучу жерлер, кеп кабаттуу уйлерде подъезддер, уйдун айланасындагы жерлер, лифттер, чердак жана подвал, колмолер, пляждар, сугат арыктары кирет.

25.3. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлерди кутууге, сактоого жергиликтуу жамаат кол кабыш кылат.

25.4. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлердин чек аралары так аныкталып, чек белгилери коюлат.

25.5. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлерди менчикке сатуугатыюу салынат.

25.6. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлерге убактылуу соода, коомдук тамак-аш орундарын жайгаштырууга уруксат берилиши мумкун.

25.7. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлер езунун арналуу багытына жараша пайдаланылат.

26. Калктуу конуштарда жамаатын мүчөлөрүнүн биргелешкен пайдалануусундагы сугат суусун колдонуу эрежелери

26.1. Жергиликтуу алдынча башкаруу органдары калкты сугат суусу менен камсыз кылууга милдеттуу.

26.2. Кыргыз Республикасынын Суу кодексинин 2-беренесине ылайык, Кыргыз Республикасынын юридикалык жактары жана жеке адамдары, ошондой эле чет елкелук жеке жана юридикалык жактар, анын ичинде жарандыгы жок адамдар суу пайдалануучулар болуп эсептелет.

26.3. Кыргыз Республикасынын Суу кодексинин 21-беренесинин 2-белугуне ылайык, суу ресурстарын пайдалануу сууну чарбалык участокторду (огород, там арка) сугаруу учун пайдалануу, сугатка жана малды сугарууга пайдалануу маселелерин да камтыйт.

26.4. Кыргыз Республикасынын Суу кодексинин 161-беренесинин 2-белугуне ылайык, Айыл екмету суу пайдалануучулар ассоциациясы (СПА) менен бирдикте бул максатта сугат суусун белуп берет, жергиликтуу жамааттын кичи кецеши менен макулдашып, сугат суусун пайдалануунун убактысын жана кезектуулугун бекитет, анын аткарылышын камсыз кылат.

26.5. Сугат суусун коромжусуз сапаттуу жана эсеби менен пайдалануу учун коомдук башталышта же суу пайдалануучулардын эсебинен ылайыктуу акы алып иштеечу, айыл екмету же (СПА) же жамаат тарабынан дайындалуучу жана кеземелденуучу мирабдын кызматы киргизилет.

26.6. Сууну максатка ылайыксыз жана сарамжалсыз пайдалануу (кеземелсуз сугаруу, жолго, кошунасынын огородуна чыгара жайып сууга жедирип зыян келтируу, сууну сугарып буткенден кийин башын бекитип бурбай таштап коюу) суу пайдалануу эрежесин орой бузуу болуп эсептелет жана суу пайдалануучунун айып телеесуне алып келет. Аны уч кундун ичинде жоюу боюнча чараларды кербее, айып пулун телобое Абонентгин суу пайдалануу укугун чектееге алып келет.

26.7. Турак уйлердун территориясынын сугат суусунун арыгы етуучу белугу Кыргыз Республикасынын Жарандык кодексине жана Кыргыз Республикасынын Жер кодексине ылайык коомдук сервитутга (ээсинин чектелген пайдалануусунда) турат. Ошондуктан езунун территориясы менен агып етуп жаткан сугат суусун чектее (буруп алуу, бууп коюу) укук бузуу болуп эсептелет, тоскоолдук токтоосуз женге салынышы керек жана ал учун айып пул салынат.

27. Калктуу конуштарда жамаатын мүчөлөрүнүн биргелешкен пайдалануусундагы ичүүчү сууну колдонуу эрежелери

27.1. Ичуучу сууну колдонуу маселеси “Ичүүчү суу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы менен женге салынат.

27.2. Жергиликтуу алдынча башкаруу органдары калкты ичуучу суу менен стандарттарга жана санитардык-гигиеналык талаптарга ылайык камсыз кылууга милдеттуу.

27.3. Калкты ичуучу суу менен суу менен жабдуу ишканалары - айыл-кыштактарда Ичуучу сууну колдонуучулардын айылдык коомдук бирикмелери абоненттик келишимдин негизинде жургузушет.

27.4. Ичуучу сууну керектеечулер суу менен жабдуу ишканаларынан ичуучу суунун сапаты, анын стандарттарга, санитардык эрежелер менен ченемдерге ылайык келиши, ошондой эле ылайык келуу сертификаты женунде так маалыматты талап кылууга укуктуу.

27.5. Ичуучу сууну керектеечу абоненттер теменкулерду аткарууга милдеттуу:

27.5.1. езунун эсебинен сатып алып ичуучу сууну эсепке алуучу приборду (водомерди) пломбасы менен орнотууга, аны оц абалда кармоого, суу келуучу тутуктерду, водомерди кышкысын тоцуп калып жарылуудан сактоого, ал учун жылуулоого;

27.5.2. водомердин керсеткучу боюнча керектелген суу учун тиешелуу жерге акы телеп турууга;

27.6. Суунун сапатынын адамдардын саламаттыгына коркунуч келтиргендигин ырастаган айрым керсеткучтер боюнча ылайык келбее аныкталган учурда, суу менен жабдуу ишканалары жана аларды кеземелдеечу органдар бул тууралу сууну керектеечулерге келип чыккан коркунучту болтурбай кое турган этияттык кылуу чаралары женунде маалымат беруу менен массалык маалымат каражаттары аркылуу токтоосуз турде кабарлоого тийиш.

27.7. Калкка женетулуучу ичуучу суунун сапаты женунде маалыматты ез убагында бербегенде же бурмалап бергенде, ез убагында толук жана так маалымат берууден баш тартканда, сууну керектеечулер чарбалык-ичуучу суу менен жабдуу тутумун пайдалануунун эрежелерин сактабаганда жана ал калкты суу менен камсыз кылууну начарлатууга алып келгенде же ушул тутумдарды пайдаланган ишканаларга зыян келтиргенде Мыйзамдарда жоопкерчилик каралган.

27.8. Жогорудагыдай укук бузуулар учун айып пулдар Кыргыз Республикасынын мамлекеттик башкаруусунун атайын ыйгарым укук берилген органдары жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан салынат.

28. Жергиликтуу жамааттын жалпы кызыкчылыгында аткарылуучу ишчараларына катышуунун эрежелери

28.1. Жергиликтуу жамааттын жалпы кызыкчылыгында аткарылуучу иш-чаралары жашаган жеринде жарандардын руханий, физикалык жана башка керектеелерун канааттандыруу максатында жузеге ашырылуучу, жарандардын кеп белугунун катышуусу менен ишке ашырылуучу аракеттердин же коомдук турмуштун кубулуштарынын жыйындысы, ошондой эле адамдардын ортосундагы социалдык байланыштын формасы жана инсандын, коллективдин жана жалпы коомдун биримдигинин мамилелерин енуктуруунун жолу болуп эсептелет.

28.2. Жергиликтуу жамааттын жалпы кызыкчылыгында аткарылуучу иш-чараларына ишембиликтер же башка эмгек акциялары, маданий-массалык иш чаралары (фестивалдар, майрамдар, анын ичинде диний майрамдар, концерттер, коргезмолор, жарманкелер ж.б.), спорттук-массалык иш чаралары (спартакиадалар, спорттун турлеру боюнча мелдештер ж. б.) кирет.

28.3. Жергиликтуу жамааттын жалпы кызыкчылыгында аткарылуучу иш-чаралары жыйындарда, чогулуштарда жергиликтуу жамааттын мучелеру айтышкан сунуштарды, жергиликтуу жамаатты кецири тааныштыруу, бириктируу жана ынтымакташтыруу боюнча зарылчылыктарды, елкеде, облуста, шаарда, райондо болуучу иш чараларды эске алуу менен, айыл екмету менен макулдашылып, алдын-ала 1 жылга тузулет. Шартка жараша планга езгертуулер киргизилет.

28.4. Жергиликтуу жамааттын жалпы кызыкчылыгында еткерулуучу ишчаралары тууралуу (максаты, еткеруу убактысы, еткеруу орду, катышуучулардын контингента ж.б.) кабар уюштуруучулар (жергиликтуу жамааттын демилгечи тобу, айыл екмету/шаардын мэриясы, ж.б.) тарабынан кулактандырууларды илуу, уотсап-топторду тузуу ж.б. жолдор аркылуу жамаатка жеткирилет.

28.5. Ишембиликтер жана эмгек акциялары кепчулуктун кызыкчылыгында уюштурулган расмий иш-чара болуп саналат. Алардын максаты жеке эле 25 адамдардын жашаган жериндеги аймактарды тазалоо жана керктендуруу, сугат суу каналдарын жана арыктарды, социалдык объектилерди оцдоого кол кабыш кылуу эмес, жаранды жамааттын ичинде болууга, жалпы пайдаланылуучу нерселерди тузууге адилеттуулук менен тецчилик болгондой катышууга шарт тузуу болуп эсептелет.

28.6. Жергиликтуу жамааттын мучелеру тазалоо-керктендуруу, оцдоптуздее, ден соолуктуу жана ынтымакты чыцдоочу ар кандай иш-чараларына сезсуз катышат, убактысы болбогондо, макулдашуу менен уй буле мучелерун иштеп жаткан топко кошушат, же акчакаражатын/тамак-ашын чыгаруу менен компенсациялашат.

29. Калктуу конуштарда коомдук тартипти сактоого катышуунун эрежелери

29.1. «Кыргыз Республикасынын ички иштер органдары женунде» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 4-беренесине ылайык, ички иштер органдары ездеруне жуктелген милдеттерди коомдук бирикмелер, эмгек жамааттары, ошондой эле ички иштер органдарынын ишине кемек керсетуу учун тузулген коомчулуктун кошундары менен ез ара аракеттенип ишке ашырышат.

29.2. Ички иштер органдарынын штаттык бирдиктери аз санда жана мумкунчулуктеру чектелуу болгондуктан, жергиликтуу жамаатгар жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары менен бирдикте коомдук тартипти сактоого кецири катышат.

29.3. Ар бир калктуу конушта ыктыярдуу башталышта ар биринин курамы 10-15 адамдан турган коомдук тартипти сактоо боюнча 5-6 элдик дружина тузулет. Дружина тузууну чечкен жергиликтуу жамааттын мучелерунун чогулушунда бул тууралуу чечим кабыл алынат, дружинанын аты бекитилет, дружинанын командири, командиринин орун басары шайланат.

29.4. Айылдык кецеш элдик дружинаны каттайт, ички иштер органдары менен бирдикте элдик дружинанын мучелерунун укуктарын жана милдеттерин тушундурет, белгиленген улгудегу кубелук жана повязка менен камсыз болууга кемек керсетет.

29.5. Элдик дружинанын командири дружинанын маршруттарын жана рейдге чыгуусунун графигин иштеп чыгат, ал боюнча дружинанын мезгилдуу - жай кезде дем алышына 1 жолу, чукул кырдаал болгондо абал тынчыганча кунуге патрулга чыгуусун уюштурат.

29.6. Элдик дружина ички иштер органдарынын кызматкерлери, аксакалдар соту менен бирдикте иш алып барат, криминалдык кырдаал тууралуу маалыматтарды аларга билдирип, алардан да маалымат алып турат.

30. Жергиликтуу жамааттын ичинде ийкемдүү мамиле, жашоого жагымдуу маанай, тынчтыкты жана коомдук биримдикти түзүү үчүн жергиликтүү журуштуруштун, адеп-ахлакты бекемдөөнүн, мыкты салт адатты сактоонун жана өнүктүрүүнүн мыйзамдарда аныкталбаган тартибин аныктоонун жана бекитүүнүн эрежелери

30.1.1 . Мыкты каада-салттарды, урп-адаттарды сактоо, енуктуруу жана жайылтуу жергиликтуу жамааттын ичинде ийкемдуу мамилени (адамдардын бири-бирине, уй-булеге жана коомго болгон мамилелериндеги мээримдуулук), жашоого жагымдуу маанайды тузуунун, жергиликтуу децгээлде тынчтыкты куруунун, адеп-ахлакты бекемдеенун, улутгук баалуулуктарды (мекенчилдик, боорукердик, кайрымдуулук, айкелдук, меймандостук) сактоонун жана дацазалоонун, жергиликтуу журум-турумду калыпка салуунун каражаты катары колдонулат.

30.1.2 . Этностун, улуттун тубаса езгечелугун сактап калууга жендемдуу жацы муунду тарбиялоо, жаштарды ыймандуулукка, адептуулукке, жоопкерчиликтуу болууга, ата-эне, элжурт алдында милдетти сезе билууге, улууларды сыйлоого ж.б. жакшы сапаттарга тарбиялоо жамааттын негизги милдеттеринин бири болуп эсептелет.

30.1.3 . Коомдук жайлардагы журуш-туруштун эрежелери (тартиби) коомдогу адамдардын ьщгайлуу жанаша жашоосун жана ез ара аракеттенуусун камсыз кылууга багытталган. Адептуулуктун жана этикеттин стандарттары - ар кандай кырдаалдар учун бирдиктуу журум-турум эрежелери. Бул ченемдерди ар кандай кырдаалдар учун тушунуу, боюна сицируу жана аларды туура колдонуу адамдын жалпы маданиятынын ажырагыс белугу болуп саналат.

30.2 . Жергиликтуу жамаатта ез аймагында калыптанып калган журумтурум практикасын эске алуу менен саламдашуу адеби акырындык менен женге салынат. Адамдардын, айрыкча жаштардын арасында «Салам бериш - карыз, алик алыш - парыз», «жашка, мансапка, бирееге кез карандылыкка карап садам берилбейт, садам баары учун бирдей болот», «бир кун туз таткан жерице мин кун садам бер», «жашы кичуулер жашы улууларга озунуп садам айтат», «топко улуу кишилер садам айтып кирип келсе, кичуулер ордунан туруп алик алат», «кыргыз салтында ебушуп учурашуу жок», «жаш балдарды, кыздарды улуу адамдар учурашуу учурунда чекесинен ееп койсо болот», «атчан киши жее кишите, улоодо, же кыймылда бараткан адам токтоп турганга, жаштар улууларга, жамаатка кирип келген киши ал жердегилерге садам айтат» деген эрежелерди тушундуруу жана аткарылышына жетишуу ишке ашырылат.

30.3 . Адамдардын, айрыкча жаштардын арасында коомдук жайда жургендегу журумтурумдун адеби - орду менен суйлее, айланадагылар менен сылык мамиледе болуу, какырынып-тукурунуп айлананы булгоо, жаман, орой жана уят сездерду айтуу адамдын тарбиясыздыгы экендиги, маданияттуулук жашоону алда канча жецилдете тургандыгы тушундурулот, аны ишке ашырууга жетишилет.

30.4 . Айылда, башка калктуу пункттарда саат 23.00-дон 07.00-ге чейинки аралыкта жеке жана юридикалык жактарга ун басымынын жана ызы-чуунун жол берилген эц жогорку чегин бузууга, анын ичинде унду кайра чыгаруучу жана кучетуучу тузулушторду колдонуу менен теменку жерлерде “жымжырттык режимин” бузууга тыюу салынат:

- көп кабаттуу уйлерде, турак жайларда, турак жайларда жана жалпы пайдалануудагы жатаканаларда;

- чектеш аймактарда, турак жай кичи райондорунун аймактарында жана турак жай имараттарынын топторунда;

- билим беруу, медициналык уюмдардын, ошондой эле социалдык, реабилитациялык, санаториялык-курорттук кызматтарды, жарандарды убактылуу жайгаштыруу жана болуу боюнча кызматтарды керсетуучу уюмдардын имараттарында жана аймагында.

30.5 . Адеп-ахлакты бекемдее, мыкты каада-салтты, урп-адатты сактоо жана енуктуруу жарандардын керектеелерун канааттандыруунун гана шарты болбостон, жамааттын ички биримдигин бузуп, конфликттерге - чыр-чатактарга алып келуучу жат аракеттерге каршы туруунун куралы, жамаатта моралдыкэтикалык биримдикти жана тилектеш жашоону орнотуунун каражаты болуп эсептелет. Жалпы жамаат биримдик-ынтымакка келиш учун максат-тилек, карманган баалуулуктар негизинен бир багыттуу болушу керек.

30.6 . Айыл аймагынын жамааты достук этикасын - бугунку улут аралык ынтымактын ачкычын: “Эр достугу - эгиз, эл достугу - дециз”, “Эки эрдин достугу бир белден ашырат, эки элдин достугу миц белден ашырат”, “бул менин елкем, менин Ата журтум”, “балабакырамдын келечеги, бак-таалайы ушул жер, ушул эл менен байланыштуу”, “ушул елкенун туусу, герби, гимни жана деми менен жашайм” эрежелерин жетекчиликке алышат.

30.7 . Айылда жылына бир жолу «Айыл аймагынын куну» еткерулет. Иш чараны жергиликтуу жамааттын кичи кецеши, демилгечи жарандар демилгелеп, даярдап еткерушет. Майрамда ушул жылы уйленген айыл аймагынын жигитгери жана турмушка чыккан айыл аймагынын кыздары, 60-, 70-, 80-, 90-, 100-жашка чыккан ардагерлер, чоц спорттук, маданий, илимий жецишке жетишкендер жана башка белгилуу инсандар, айыл аймагынын жетишкендиктери, айыл аймагынын келечектеги енугуусу тууралуу айтылат, жергиликтуу калк ичинен чыккан таланттар концерт беришет.

30.8 . Айылда жылына бир жолу мектеп бутуруучулерунун «акыркы коцгуроо» кунунде 60-, 70-жашка чыккан ардагерлер, айыл аймагынын мыкты адамдары айыл бийиктен обзор болуп керунген бийик жерге чыгып, жаштарга айыл аймагынын мындан аркы тагдырын, келечегин курууну эстафета катары тапшырып беришет. Бул куну ушул айыл аймагынын ийгиликке жетишкен окумуштуу, илимпоз, кадырлуу ардагерлери сыяктуу инсандары кантип максатына жеткендиги, ал учун канча мээнет короткондугу тууралуу айтып беруу менен келечек жаш муундарга дем беришет.

30.9 . Уставдын ушул белумундегу эрежелерди аткарбоо үчүн жазалоо каралат.

31. Үй бүлөлүк салтанаттарды өткөрүүнүн эрежелери

31.1. Айыл аймагынын жамааты баланын терелушу, кыз беруу, келин алуу, кудалашуу, конок кутуу, тартуу беруу сыяктуу уй булелук салтанаттарды еткерууну, кунделук жашоо-тиричилик, кийим-кечек, тамак-аш ж. б. байланыштуу эн маанилуу, эц негизги салт-адатгарды калыбына келтирууну, заманга жараша жацылоону, акырындык менен жайылтат (жалпы колдонууга киргизет).

31.2. Уй булелук салтанаттардын кайсы турлерун кандай тартипте еткеруунун эрежелери алдын ала жергиликтуу жамааттын мучелерунун бул маселе боюнча пикирлерин сурап билуу, иликтее менен башталып, ыгы жок шацдануучулукка жана мактанычка жол бербее тууралу ата-баба жерелгелерун эске алуу менен жергиликтуу жамааттын мучелерунун жергиликтуу жамааттын мучелерунун жыйындарынын, чогулуштарынын жана курултайынын чечимдери менен бекитилет.

31.3. Мыйзамдарда жана Президенттин Жарлыктарында каралган ысырапкорчулукка жол бербее талаптарын, жергиликтуу же башка жамаатардын жакшы тажрыйбасын эске алуу менен уй булелук салтанаттарды еткеруунун убагы, орду, узактыгы, катышуучу адамдардын жана колдонулуучу автоунаалардын, союлуучу малдын жана берилуучу белектердин жана тартуулардын туру жана келему боюнча так чектеелер жамаат тарабынан белгиленет.

32. Маркумду акыркы сапарга узатуу, эскерүү иш чараларын өткөрүүнүн эрежелери

32.1. Маркумду акыркы сапарга узатуу, эскеруу иш чараларын еткеруунун эрежелери алдын ала жергиликтуу жамааттын мучелерунун бул маселе боюнча пикирлерин сурап билуу, иликтее менен башталып, ыгы жок шацдануучулукка жана мактанычка жол бербее тууралу ата-баба жерелгелерун эске алуу менен жергиликтуу жамааттын мучелерунун жергиликтуу жамааттын мучелерунун жыйындарынын, чогулуштарынын жана курултайынын чечимдери менен бекитилет.

32.2. Маркумга байланышкан иш чараларына сеек коюу, кыркылык беруу, аш беруу кирет. Мыйзамдарда жана Президенттин Жарлыктарында каралган ысырапкорчулукка жол бербее талаптарын, жергиликтуу же башка жамаатардын жакшы тажрыйбасын эске алуу менен жогоруда аталган иш чараларын еткеруунун убагы, орду, узактыгы, союлуучу малдын жана берилуучу белектердин жана тартуулардын туру жана келему боюнча так чектеелер жамаат тарабынан белгиленет.

33. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн арасындагы ар кандай пикир келишпестиктерди, чыр-чатактарды чечүүнүн эрежелери

33.1. Жергиликтуу жамаат жергиликтуу маанидеги маселелер, анын ичинде жамааттын ички жашоо-тиричилигинин маселелери боюнча ар кандай коллективдуу пикир келишпестиктерди, чыр-чатактарды талаштарды чечет.

33.2. Пикир келишпестик, чыр-чатак деп жогорудагы керсетулгон маселелер боюнча дал келбеген максаттары бар же бар деп ойлошкон экиден ашык тараптардын ортосундагы мамиле тушунулет.

33.3. Пикир келишпестик менен чыр-чатактардын себеби ресурстардын жетишсиздиги, кызыкчылыктардын айырмачылыгы, ар турдуу баалуулуктарды тутунгандык, маалыматтын жетишсиздиги, адамдын керектеелерун канааттандырбоо же тебелеп-тепселее, жана башкалар болушу мумкун. Пикир келишпестиктер менен чыр-чатактар деструктивдуу (абалдын туруктуулугун бузуучу) гана болбостон конструктивдуу (кейгейду чечуунун жацы жолун сунуштоочу, абалды турукташтыруучу) да болот.

33.4. Жамааттын эки-уч тобунун (эки коп кабаттуу уйдун, эки кочонун, эки кварталдын, эки айыл аймагынын жашоочуларынын) ортосунда пикир келишпестик, чырчатак келип чыкканда аны чечуучу топко (калыс топ) ушул топторго кирбеген аксакалдар сотунун, карыялар кецешинин, жергиликтуу кецештин, айыл екметунун, мэриянын, аялдар кецешинин, жаштар кецешинин, жергиликтуу жамааттын кичи кецешинин екулдеру кирет.

33.5. Калыс топ талашып жаткан топтордун жуйеелерун кезеги менен угат, аларга эл кезунче бири-бирине суроо бердирип-жооп алдырат. Андан соц калыс топтун ар бир мучесу кезеги менен жашы кичуусу мурда, анан улуулата пикирин айтышат, аягында жашы улуусу бутум чыгарат. Эгерде талашкан топтор калыс топту талашты чече алган жок десе, анда калыс топ ездерунче жашыруун кецешип, бир бутум айтат. Талашкан тараптар макул болбосо жацы калыс топ тузулет да ушундай эле тартипте иш алып барат.

34. Жергиликтуу өз алдынча башкаруу органдарынын, башка эл тарабынан шайлануучу коомдук түзүмдөрдүн отчетторун угуунун эрежелери

34.1. Жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары тарабынан тузулген, алардын кеземелу жана жетекчилиги алдында иштеечу кептеген комиссиялар, жамааттын мучелеру тикелей шайлаган же оздеру туптеген кептеген коомдук уюмдар бар. Алардын максаты, иштее тартиби, эл алдында отчет беруусунун мезгилдуулугу алар женундегу мыйзамдарда жана жоболордо каралган.

34.2. Жергиликтуу жамаат (кичи кецеш) жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары менен бирдикте, элдин пикирин эске алуу менен, ушул Уставда каралган тузумдердун жана коомдук уюмдардын жетекчилери менен макулдашып, жарым жылдын (жылдын) аягына туштап, отчет угуу кундеру ете жыш же сейрек болбогондой кылып, отчетторду еткеруунун убагын белгилейт, тузумдердун жана коомдук уюмдардын жетекчилерин, элди алдын-ала кабарлайт.

34.3. Отчетгорго элди чакыруу учурунда эц башкысы келген жергиликтуу жамааттын мучелеру бардык территориялардан екул болгондой, кийинки отчеттордо башка адамдар келгендей, отчет уккан адамдар уйуне барганда тегерегиндегилерге маалымат бергендей кылып уюштуруу зарыл.

34.4. Отчетгорду уккандан кийин алар боюнча суроолор берилип, талкуулоо жургузулуп, «канааттандырарлык» же «канааттандырарлык эмес» деп баа берилет.

VI. Жергиликтуу жамааттын башка тараптар (субъектилер) менен алака жүргүзүүсүнүн эрежелери

35. Жергиликтүү жамааттын башка жергиликтүү жамааттар менен алака жүргүзүүсүнүн эрежелери

35.1. Кощнулаш ынтымакта жашоон, муниципалитеттер аралык кызматгаштыкты жургузуу, айыл чарба жана жайыт жерлерин, чарбалар аралык каналдарды пайдалануу жана оцдоп-тузее, жана башка маселелер боюнча, зарыл болгон учурда же оз демилгеси боюнча, жергиликтуу жамаат аймагы чектешкен же чектешпеген башка жергиликтуу жамааттар менен алакаларды жургузе алат.

35.2. Башка жергиликтуу жамааттар менен алакаларды жургузуунун тартиби ушул уставдын жана алакалашып жаткан жергиликтуу жамааттардын уставына, макулдашылган жазуу жузундогу же оозеки келишимдик шарттарга ылайык жургузулет.

36. Жергиликтүү жамааттын жарандык коомдун түзүмдөрү менен алака жүргүзүүсүнүн эрежелери

36.1. Жергиликтуу кызыкчылыкты коргоп, ал учун курешкен жергиликтуу жамааттан айырмаланып жарандык коомдун тузумдору жеке адам менен мамлекеттин, жеке жана мамлекеттик кызыкчылыктардын ортосундагы бириктируучу байламта болуп, алардын иш жургузуу аймагы ездеру тузулген жергиликтуу жамааттын территориясы менен чектелбейт.

36.2. Жергиликтуу жамааттар ез аймагында тузулген же башка жакта тузулуп, бирок ез аймагында иш жургузуп жаткан жарандык коомдун тузумдерунун - айрым топтордун укуктарын коргоо боюнча бирикмелердин, кызыкчылыктар боюнча бирикмелердин, кайрымдуулук уюмдарынын, улуттук азчылыктардын укуктарын коргоо ассоциацияларынын жана енугуу уюмдарынын ичинен ез максаттары дал келгендери менен байланыш тузушет жана тыгыз иш жургузушет.

36.3. Консультацияларды еткеруу, маалымат алмашуу, социалдык маселелерди чечуу, жергиликтуу маанидеги маселелерди чечуу боюнча иликтееизилдее иштери боюнча биргелешкен долбоорлорду иштеп чыгуу жана турмушка ашыруу екметтук эмес уюмдар менен кызматташуунун негизги формалары болуп саналат.

36.4. Жарандык коомдун тузумдерунун бардык пайдалуу демилгелерин колдоо, алардын жергиликтуу жамааттагы ыктыярдуулукту, маанилуу иштерди аткаруудагы уюмдашуучулукту жана ишкердуулукту арттыруусуна басым жасалат.

37. Жергиликтүү жамааттын ички жашоо-тиричилигинин эрежелерин колдонууга киргизүүнүн жана сакталышын көзөмөлдөөнүн тартиби

37.1. Жергиликтуу жамааттын ички жашоо-тиричилигинин эрежелерин колдонууга киргизуунун алдында эрежелер жамааттын бардык мучелеруне кецири тушундурулет.

37.2. Жергиликтуу жамааттын ички жашоо-тиричилигинин эрежелерин жамааттын мучелеруне кецири тушундуруу, аларды колдонууга киргизууну уюштуруу, колдонуунун журушунде пайда болгон суроолорго жооп беруу жана кейгейлерду чечуу, эрежелердин аткарылышына жана сакталышына кеземел жуогузуу учун айыл аймагынын белуктеру боюнча курамында ардагерлер, жамааттын компетентуу жана ыктыярдуу мучелеру, коомдук уюмдардын жетекчилери, жергиликтуу кецештин депутаттары, диний жамааттын расмий екулдеру ж.б. болгон атайын топтор тузулет.

37.3. Жергиликтуу жамааттын ички жашоо-тиричилигинин эрежелери боюнча атайын топтордун иштео тартиби топтордун мучелеру тарабынан аныкталат, зарылчылык пайда болгон учурда жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдары менен макулдашылат.

VII. Жергиликтүү жамааттарда жарандардын өз алдынча уюмдашышынын экономикалык - чарбалык негиздери

38. Жергиликтүү жамааттын өнүктүрүү жана кайрымдуулук фондусу

38.1. Жергиликтүү жамааттын мучөлерунун чогулуштардагы сунуштарынын негизинде жергиликтуу бюджетке кез карандысыз каражатка ээ болуу, жамааттын ©нуктуруу жана кайрымдуулук фондун тузуу учун жамааттын мучелеру ыктыярдуу оздеруно ездеру салык салуу жолу менен жылына бир жолу 500-5000 сом елчемунде акчалай салым кошушат.

Жамааттын мучелерунун ездеруне ездеру салык салуу маселеси айыл аймагынын/ шаардын бутундей жамаатынын, айыл аймагынын же шаардын кварталдарынын, кечелерунун, кеп кабаттуу уйлерунун, уйлердун подъездеринин жашоочуларынын чогулуштарында, жыйындарында талкууланып чечилет.

38.2. ©нуктуруу жана кайрымдуулук фондуна андан сырткары жамааттын мучелеру, жамаатка кирбеген жеке жарандар, юридикалык жактар салым кошо алышат.

8.3. ©нуктуруу жана кайрымдуулук фонду «Коомдук фонд» катары коммерциялык эмес уюм катары мамлекеттик каттоодон етет жана мыйзамга ылайык аракетгенет.

38.4. ©нуктуруу жана кайрымдуулук фондунун каражаттары жергиликтуу маанидеги маселелерди чечуу боюнча долбоорлорго жана кайрымдуулук иштерине жумшалат.

38.5. Жергиликтуу маанидеги маселелерди чечуу боюнча долбоорлор жамааттын мучелеру тарабынан ар турдуу багыттар боюнча, анын ичинде ишкерчиликке (БизнесИнкубатор), пайдалуу енерге жана кесипке уйретуу, жамааттын мучелерун атуулдукка, адепахлакка тарбиялоо боюнча иштерге арналат.

38.6. Долбоорлор «Коомдук фонд» тузген, курамына абройлуу адистер, жергиликтуу кецештин депутаттары кирген конкурстук комиссия тарабынан каралат. Конкурстук комиссия жактырган долбоорлор «Коомдук фонд» тарабынан каржыланат.

VIII. Корутунду жоболор

39. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан кабыл алынуучу сыйлоо чаралары

39.1. Ушул Уставдын талаптарын улгулуу аткаргандыгы, жергиликтуу маанидеги маселелерди чечууге жигердуу катышкандыгы, жеке жана уй-булелук улгулуу журумтуруму, кайрымдуулук ишмердиги, спонсорлугу, аймактын социалдык-экономикалык онугуусуне айкын комок корсоткондугу, жергиликтуу жамаатка кызмат корсотуулорду жакшыртууга катышкандыгы учун тийиштуу жарандарга карата томенкудой моралдык жана материалдык сыйлоо чаралары колдонулушу мумкун:

- алкыш жарыялоо; - баалуу белектер, башка материалдык жана акчалай сыйлыктар менен сыйлоо;

- грамоталар менен сыйлоо;

- “Мыкты уй-буле”, “Улгулуу уй”, “Улгулуу коче”, “Улгулуу айыл” ардактуу наамдарын ыйгаруу;

- жамааттын Ардак тактасына илуу;

- жамааттын Ардак китепчесине киргизуу;

- “Айыл аймагынын ардактуу жараны” наамын ыйгаруу;

- “Айылдык аймактын ардактуу жараны” наамын ыйгаруу;

- Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары менен сыйлоого корсотуу.

39.2. Моралдык жана материалдык сыйлоо чараларын колдонуу томонку тартипте жургузулот:

- жамааттын мучолорун сыйлоого корсотуу демилгеси жашоочулардын жыйынына (чогулушуна), аксакалдар сотторуна, коомдук уюмдарга, аймактык коомдук оз алдынча башкарууларга, айыл башчысына, айыл екметунун башчысына, жергиликтуу кецештин депутаттарына, жергиликтуу кецештин терагасына таандык;

- алкыш жарыялоо, баалуу белектер, башка материалдык жана акчалай сыйлыктар менен сыйлоо, грамоталарды тапшыруу, “Мыкты уй-буле”, “Улгулуу уй”, “Улгулуу кече”, “Улгулуу айыл” ардактуу наамдарын ыйгаруу женунде чечим айыл екметунун башчысы тарабынан кабыл алынат;

- Ардак тактасына илуу, Ардак китепчесине киргизуу, “Айыл аймагынын ардактуу жараны”, “Айылдык аймактын ардактуу жараны” наамдарын ыйгаруу, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары менен сыйлоого керсотуу женунде чечим шаар мэринин же айыл екмет башчысынын сунуштамасы боюнча жергиликтуу кецеш тарабынан кабыл алынат.

39.3. “Айылдык аймактын ардактуу жараны” наамы жергиликтуу жамааттын эц жогорку наамы болуп саналат, ал айылдык аймактын енугушуне езгечо салым кошкондугу учун жергиликтуу кецештин чечими менен берилет. Жергиликтуу кецеш “Айылдык аймактын ардактуу жараны” наамы бар адамдар учун атайын жецилдиктерди, ошондой эле алар учун стипендияларды жергиликтуу бюджеттин каражаттарынын чектеринде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жана башка материалдык сыйлыктарды белгилей алат.

40. Жергиликтуу жамааттын Уставын бузгандыгы учун жоопкерчилик

Ушул Уставдын талаптарын бузган жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнө карата коомдук айыптоо чаралары колдонулушу мүмкүн.

41. Жергиликтуу жамааттын Уставын кабыл алуунун жана өзгөртүүнүн тартиби

41.1. Жергиликтуу жамааттын Уставынын долбоору шаар мэринин же айыл екметунун башчысынын чечими менен тузулген жумушчу топ тарабынан иштелип чыгат.

41.2. Жумушчу топтун курамына теменкулер кирет:

- жергиликтуу кецештин терагасы;

- айыл екметунун башчысы;

- жергиликтуу кецештин депутаттары;

- айыл екметунун аппаратынын кызматкерлери;

- жергиликтуу жамааттын мучелеру (тийиштуу айылдык аймакта жашаган азчылык улуттардын екулдерун зеке алуу менен);

- коммерциялык жана коммерциялык змее уюмдардын екулдеру (0ЭУ, КУ, КФ, жаштар комитета, аялдар кецеши, аксакалдар кецеши, ишкерлер коомчулугу жана башка шаарда же айылдык аймакта иш алып барган уюмдар).

(Жумушчу топтун тузуму жергиликтуу жамааттын жана жергиликтуу ез алдынча башкаруу органдарынын сунуштарына ылайык толукталышы же езгертулушу мумкун).

41.3. Жумушчу топ тарабынан иштелип чыккан Уставдын долбоору жергиликтуу жалпыга маалымдоо каражаттарында жана/же жергиликтуу кецештин веб-сайтында (же башка расмий жарыялоо булактарында) жарыяланат жана жыйындарга (чогулуштарга) же жергиликтуу жамааттын курултайына талкуулоо учун алып чыгарылат, аны ушул Уставда белгиленген тартипте айыл өкмөтү уюштурат.

41.4. Курултайдын делегаттары, ошондой эле жыйындын (чогулуштун) катышуучулары, жергиликтуу жамааттын мүчөлөрү Уставдын долбоору боюнча сынпикирлерди жана сунуштарды киргизүүгө укукгуу.

41.5. Айыл өкмөтүнүн башчысы Уставдын долбоорунун акыркы вариантын жумушчу топ тарабынан иштелип чыккандан кийин жергиликтүү кеңештин кароосуна кабыл алуу учун киргизет.

41.6. Жергиликтуу кеңештин Уставды бекитүү жөнүндө токтому жергиликтүү кеңештин депутаттарынын жалпы санынын кепчулук добуштары менен кабыл алынат.

41.7. Кабыл алынган Уставга карата езгертуулерду жана толуктоолорду киргизуу демилгеси жергиликтуу жамааттын мучелерунун учтен биринен кем змее сандагы мучелеру же жергиликтуу кецештин депутаттарынын жалпы санынын учтен биринен кем змее сандагы тиешелуу жергиликтуу кецештин депутаттарынын тобу тарабынан демилгелениши мумкун.

41.8. Жергиликтуу жамааттын Уставы аны (Уставды) бекитуу женунде жергиликтуу кецештин токтому тийиштуу расмий булактарда жарыяланган кунден тартып кучуне кирет. Кучуне киргенден кийин жергиликтуу жамааттын Уставын бекитуу тууралуу жергиликтуу кеңештин токтомунун көчүрмөсү Уставдын текстин тиркөө менен ченемдик укуктук актылардын Мамлекеттик Реестрине киргизүү үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигинин аймактык бөлүмүнө жиберилет.