Загрузка документа…
|
| Тиркеме 3 (Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигинин 2026-жылдын 25-февралындагы № 01-01/50 буйругуна) |
МАШИНА КУРУУ ЖАНА МЕТАЛЛ ИШТЕТҮҮ ИШКАНАЛАРЫНАН БУЛГООЧУ ЗАТТАРДЫН ЭМИССИЯСЫН ЭСЕПТӨӨ МЕТОДИКАСЫ
Машина жасоочу заводдун куюу цехине эритүү агрегаттары, шихта аянты, форма жана штырь аралашмаларын даярдоо участктары, металлды куюу жана куюуну тазалоо бөлүмдөрү кирет.
Эритүү агрегаттары катары негизинен ачык жана жабык түрүндөгү вагранкалар, электрдик аркалар жана индукциялык мештер колдонулат. Булганган заттардын чыгышын эсептөө төмөнкү формула боюнча жүргүзүлөт:
(1)
мында q – продукциянын бир бирдигине туура келген заттын бирдиктик бөлүнүшү (кг/г); D – агрегаттын эсептик өндүрүштүүлүгү (т/саат); β – эритүү шарттарын эске алуу үчүн түзөтүү коэффициенти; з – чыгыштарды азайтуучу каражаттардын эффективдүүлүгү, бирдиктин бөлүгү катары.
Өндүрүмдүүлүгү 25 т / с чейинки ачык чоюн куюлуучу вагранкаларда чоюнду эритүүдө булгануучу заттардын бөлүнүп чыгышынын мааниси 1-таблицада көрсөтүлгөн
|
| Таблица 1 |
Вагранканын өндүрүштүүлүгү, т/саат | Чаң | Көмүртек оксиди | Күкүрт ангидриди | Углеводороддор | Азот оксиддери |
2 | 20 | 200 | 1,5 | 2,60 | 0,014 |
3 | 20 | 200 | 1,4 | 2,40 | 0,014 |
4 | 20 | 200 | 1,4 | 2,30 | 0,012 |
5 | 20 | 185 | 1,4 | 2,20 | 0,013 |
7 | 19 | 200 | 1,5 | 2,40 | 0,014 |
10 | 19 | 180 | 1,4 | 2,20 | 0,014 |
15 | 17 | 180 | 1,3 | 2,10 | 0,012 |
20 | 18 | 190 | 1,5 | 2,30 | 0,014 |
25 | 18 | 200 | 1,4 | 2,40 | 0,014 |
Жабык чоюн эритүүчү вагранкалар (өндүрүмдүүлүгү 5–10 т/саат) чоюн эритүүдө ар бир тонна эритилген металлга орточо төмөнкүдөй зыяндуу заттарды бөлүп чыгарат: чаң – 11,5 кг, көмүртек кычкылы – 193 кг, күкүрт ангидриди – 0,4 кг, көмүрсуутек – 0,7 кг.
Мындан тышкары, вагранкалардан 1 тонна чоюн ковшко чыгарылганда, цехтин атмосферасына болжол менен 125–130 г көмүртек кычкылы жана 18–22 г графит чаңы, көмүртек чаңы чатырынын жарык берүүчү тешиктери же жалпы алмашуучу вентиляция системасы аркылуу бөлүнөт. Чоюнду калыптарга куюу учурунда цехтин атмосферасына көмүртек кычкылы бөлүнөт. Анын көлөмү q куюлма буюмдардын массасынан m төмөнкүдөй көз каранды:
m, кг . . . . | 8 – 30 | 31 – 50 | 51 – 100 | 101 – 200 |
q, кг/т . . . . | 1,2 | 1,10 | 1,05 | 1,00 |
m, кг . . . . | 201 – 300 | 301 – 500 | 501 – 1000 | 1001 – 2000 |
q, кг/т . . . . | 0,90 | 0,80 | 0,75 | 0,70 |
Бул булгануучу заттардын бөлүнүшүн уюштурулбаган чыгындылар катарында эсепке алуу керек.
Мындай чыгындылар машина куруу ишканаларында болот жана чоюн эритүүгө арналган электрдоогу мештердин сыйымдуулугу 100 тоннадан ашпайт. Технологиялык процесс учурунда алар тарабынан бөлүнгөн булгануучу заттардын көлөмү эритилип жаткан эритмелердин маркасынан, кычкылтек менен үйлөө процесстеринен жана башка бир катар факторлордон көз каранды, мында бөлүнүп чыккан компоненттердин курамы жана көлөмү эритүү учурунда өзгөрүп турат.
2-таблицада продукциянын бирдик өлчөмүнө зыяндуу заттарды бөлүп чыгаруунун орточо көрсөткүчтөрү, ал эми 3-таблицада коэффициент маанилери көрсөтүлгөн.
|
| Таблица 2 |
Электрдоогу мештерден зыяндуу заттарды менчик (удельдүү) бөлүп чыгаруу (q).
Мештин сыйымдуулугу, т | Болот эритүү | Чоюн эритүү | ||||||
Мештин өндүрүмдүүлүгү, т/саат | q кг/т | Мештин өндүрүмдүүлүгү, т/саат | q кг/т | |||||
чаң | Көмүртек кычкылы | Азот кычкылдары | чаң | Көмүртек кычкылы | Азот кычкылдары | |||
0,5 | 0,33 | 9,9 | 1,4 | 0,27 | - | - | - | - |
1,5 | 0,94 |
| 1,2 | 0,26 | - | - | - | - |
3,0 | 1,56 | 9,8 | 1,3 | 0,26 | 1,65 | 9,5 | 1,3 | 0,26 |
5,0 | 2,0 | 9,5 | 1,3 | 0,26 | 2,5 | 9,4 | 1,3 | 0,26 |
6,0 | 2,7 | 9,4 | 1,4 | 0,27 | 2,8 | 9,2 | 1,4 | 0,27 |
10,0 | 3,0 | 9,2 | 1,4 | 0,27 | 4,5 | 8,8 | 1,4 | 0,27 |
12,0 | 4,2 | 8,8 | 1,5 | 0,29 | 5,1 | 8,7 | 1,5 | 0,29 |
20,0 | 5,9 | 8,7 | 1,5 | 0,29 | 7,0 | 8,1 | 1,5 | 0,29 |
25,0 | 6,2 | 8,1 | 1,5 | 0,29 | 8,0 | 7,6 | 1,5 | 0,29 |
40,0 | 10,6 | 7,6 | 1,5 | 0,29 | 12,0 | 7,0 | 1,5 | 0,29 |
50,0 | 11,4 | 7,0 | 1,4 | 0,28 | 14,0 | 6,9 | 1,4 | 0,28 |
100,0 | 21,0 | 6,9 | 1,5 | 0,29 | 23,0 | 6,6 | 1,5 | 0,29 |
|
| Таблица 3 |
β коэффициентинин маанилери
Эритүү шарттары | Болот үчүн | Чоюн үчүн |
Кычкыл процесс | 1,00 | 1,00 |
Негизги процесс | 0,80 | 0,67 |
Кычкылтекти колдонуу | 1,15 | 1,10 |
Легирленген болотту эритүү | 0,85 | - |
Шихтаны алдын ала 400°С чейин ысытуу | - | 1,22 |
3-таблицада көрсөтүлгөн заттардан тышкары, чыгындыларда күкүрт кычкылдары – 1,6 г/т, цианиддер – 28,4 г/т, фториддер – 0,56 г/т бар. Дат баспас, ысыкка чыдамдуу жана кислотага туруктуу болотторду эритүүдө чыгуу газдарындагы чаңдын менчик (удельдүү) бөлүнүшүн (караңыз 2-таблица) 1,4–1,5 эсеге көбөйтүү керек, ал эми кычкылтек менен үйлөөдө болжол менен 1 м³ кычкылтекке 0,5 кг деп алуу керек.
Индукциялык тигелдик мештер (өнөр жайлык жыштыктагы ток менен), чоюн эритүүгө арналган тигелдик жана каналдык мештер жана болот эритүүгө арналган жогорку жыштыктагы тигелдик мештер үчүн чаңдын орточо удельдүү бөлүнүү көрсөткүчү 0,75–1,5 кг/т металлды түзөт, ал эми газ түрүндөгү булгануучу заттардын массасы аз көлөмдө.
Эритүү агрегаттары иштеп жатканда уюштурулган чыгындылардан тышкары, технологиялык жабдуулардын тыгыз эместигинен жана өндүрүш процесси жүргүзүлгөндө (мисалы, эритилген металлды изложницаларга жана ковшторго куюу учурунда ж.б.) келип чыккан уюштурулбаган бөлүнүүлөрдү да эске алуу керек. Алар орточо алганда эритүү агрегаттары бөлүп чыгарган заттардын массасынын 40 % түзөт. Ошондуктан уюштурулган жана уюштурулбаган чыгындылардын көлөмүн баалоо үчүн (1) формуласына 1,4 коэффициентин киргизүү керек.
Түстүү металлдарды жана алардын негизиндеги эритмелерди эритүү машина куруу заводдорунда негизинен индукциялык тигелдик жана каналдык мештерде, каршылык мештеринде жана электрдоогу мештерде жүргүзүлөт, алардын өндүрүмдүүлүгү 0,15–2,0 т/саат чегинде болот. Газ түрүндөгү бөлүнүүлөрдө металлдын жана анын кычкылдарынын учкундуктары, күкүрт жана азот кычкылдары, фтордуу суутек, аммиак, хлор иондору, графит чаңы, фторлуу кальций, хлордуу барий жана башка кошулмалар камтылган. Бул бөлүнүүлөрдүн көлөмү жана курамы азырынча жетиштүү деңгээлде изилдене элек.
4-таблицада чаң, азот, күкүрт жана көмүртек кычкылдары үчүн жана башка заттар (жалпысынан) боюнча болжолдуу удельдүү көрсөткүчтөр келтирилген. 5-таблицада алюминий куюуда 1 саат ичинде бөлүнгөн булгануучу заттардын болжолдуу көрсөткүчтөрү көрсөтүлгөн.