КУРУЛУШ МАТЕРИАЛДАРЫ ӨНӨР ЖАЙЫНДАГЫ УЮШУЛБАГАН БУЛАКТАРДАН ЧЫККАН ЭМИССИЯЛАРДЫ ЭСЕПТӨӨ МЕТОДИКАСЫ

Бул метод курулуш материал өнөр жай ишканаларынын уюштурулбаган булактарынан атмосферага булгоочу заттардын чыгарылышын эсептөө үчүн арналган. Ал чаңдуу материалдарды сактоочу жайлардан, аларды өткөрүү пункттарынан, кампадагы кайра жүктөө операцияларында, чуңкурларды жана скважиналарды бургулоодо, жардыруу, жүктөө жана түшүрүү иштерин жүргүзүүдө атмосферага зыяндуу заттардын чыгуу кубаттуулугун (г/с, т/жыл) эсептөөгө мүмкүндүк берет.

Аталган натыйжалар таркалган булактардан чыккан булгануучу заттардын чыгуу кубаттуулугун (г/с, т/жыл) эсепке алынышын жана нормасын жүргүзүүдө, ошондой эле колдонулган жабдуулардын экологиялык мүнөздөмөлөрүн аныктоодо эксперттик баалоолордо колдонулушу мүмкүн.

1. Терминдер жана аныктамалар

2. Жалпы жоболор

2.1 Методикада аба бассейнинин булгануусуна алып келген төмөнкү булактардан чыккан бөлүнүүлөрдү (эмиссияларды) эсептөөгө формулалар берилген:

- чаң төгүлгөн материалдарды төгүү;

- кампалар, калдыктар сактоочу жайлар;

- казуу иштер;

- жардыруу иштер.

2.2. Тизмедеги булактардан чыккан негизги зыяндуу заттар — катуу бөлүкчөлөр болуп саналат. Жардыруу иштеринде ошондой эле көмүртек оксиди жана азот оксиддери (азот диоксиди эквивалентине эсептелген) болот.

2.3 Уюштурулбаган булактардан чыккан бөлүнүүлөрдү аныктоодо булгануучу заттардын жалпы (удельдүү) көрсөткүчтөрүн колдонгон эсептик ыкмалар пайдаланылат.

3. Чаңдуу материалдарды төгүү

Чаң пайда кылган интенсивдүү уюшулбаган булактарга төмөнкүлөр кирет: материалдарды төгүү, материалдарды ачык вагондорго жана жарымвагонго жүктөө, материалды грейфер менен бункерге жүктөө, материалды ачык агым менен кампага төгүү ж.б. Бул булактардан чыккан чаңдын көлөмүн (1)-формула менен эсептөө мүмкүн:

М_гр=К₁·К₂·К₃·К₄ К₅·К₇·K₈·K₉·В·G_ч·10⁶/3600, г/с                        (1)

ал эми жалпы эмиссиялар (2)-формуласы аркылуу:

       П_гр= К₁·К₂·К₃·К₄·К₅·К₇·К₈·К₉·В·G_год, т/год                                   (2)

мында К₁ — материалдагы чаңдык фракциянын салмактык үлүшү (1-таблица). Ал орточо үлгүнү жууп, 0дөн 200 мкмге чейинки чаң фракциясын айкалыштырып, сүзүп алуу жолу менен аныкталат;

К₂ – материалдагы чаңдын аэрозолго өтүүчү бөлүгү (жалпы салмактык чаңдын ичинен) — К₂ (1-таблицада көрсөтүлгөн). К₂нин так маанисин аныктоо жана чаңдын чыныгы дисперстик курамын текшерүү үчүн чаңдуу объекттин (кампа, калдыктар сактоочу жай) чек арасында, шамалдын ылдамдыгы 2 м/с болгон учурда жана үлгү (проба) алуу чекитине багытталган абалда, чаңдуу абанын үлгүсү алынат;

К₃ - жергиликтүү метеошарттарды эске алган коэффициент (2-таблица);

К₄ – жергиликтүү шарттарды, түйүндүн сырткы таасирлерден корголуу даражасын жана чаң пайда болуу шарттарын эске алган коэффициент (3-таблица);

К₅ – материалдын нымдуулугун эске алган коэффициент 4-таблицадагы маалыматтарга ылайык аныкталат. Бул жерде материалдын нымдуулугу деп анын чаңдуу жана майда дандуу фракцияларынын (d ≤ 1 мм) нымдуулугу түшүндүрүлөт;

К₇ – материалдын чоңдугун эске алган коэффициент 5-таблицага ылайык кабыл алынат;

K₈ – грейфердин түрүнө жараша ар кандай материалдар үчүн колдонулуучу түзөтүү коэффициенти (6-таблица), эгер башка түрдөгү жүктөө жабдуулары колдонулса K₈= 1;

К₉ – автосамосвал менен бир учурда чоң көлөмдө материалды төгүү учурунда колдонулуучу түзөтүү коэффициенти.  Материалдын салмагы 10 тоннага чейин болгондо 0,2, 10 тоннанын жогору болгондо — 0,1 деп кабыл алынат. Калган бардык башка уюшулбаган булактар үчүн К₉ коэффициенти 1ге барабар деп алынат;

В - төгүү бийиктигин эске алган коэффициент 7-таблицадагы маалыматтарга ылайык кабыл алынат;

G_ч – саатына кайра иштетилүүчү материалдын жалпы көлөмү, т/саат. Бул көрсөткүчтү ишкананын башкы технологу аныктайт.

G_год – жыл ичинде кайра иштетилүүчү материалдын жалпы көлөмү, т/жыл. Бул көрсөткүч ишкананын башкы технологу тарабынан чыныгы кайра иштетилген же жылдык план боюнча аныкталат.

Эскертүү:

Бул эсептөөлөрдө булгануучу заттардын (БУ) жер бетиндеги концентрацияларын аныктоо үчүн атмосферага чыккан булгануучу заттардын күчү М (г/с) 20 мүнөттүк интервалга ылайыкташтырылып колдонулушу керек.

Бул талап булактардан чыккан булгануучу заттардын (БУ) эмиссиясына тиешелүү, эмиссиянын узактыгы Т (секунд), 20 мүнөттөн аз болгондо (Т <1200 с). Мындай эмиссиялар үчүн эмиссиянын күчү М (г/с) төмөнкүдөй аныкталат:

                                           M = Q/1200, г/с                                               (3)

мында Q - атмосферанын булгануу булагынан белгиленген убакыт (T) ичинде атмосферага чыгарылган булгануучу заттардын жалпы массасы.

Чаңдын эмиссияларын аныктоодо колдонулуучу K₁, К₂ коэффициенттеринин мааниси

* Баштапкы материалга ылайык алуу.

К₃ коэффициенттин маанисинин шамалдын ылдамдыгына көз карандылыгы **

** Атмосфераны булгоо эсептөөлөрү U=0,5 м/с ден U=U* (шамалдын 95% камсыздоо ылдамдыгы) чейин каалаган шамал ылдамдыктарынын топтому үчүн жүргүзүлөт. Ар бир каралып жаткан шамал ылдамдыгы боюнча чачыраштын эсептөөлөрү максималдуу бир жолку эмиссиянын белгилүү бир маанисине туура келиши керек. Ошондой эле, каралып жаткан мезгилдеги жалпы эмиссиялар шамалдын орточо ылдамдыгы жана ошол мезгилдеги нымдуулук маанилери боюнча аныкталат.

К₄ коэффициентинин жергиликтүү шарттарга көз карандылыгы

* ПМ - чаң пайда кылуучу материалдар

** Аспирация болбогондо өткөргүч агрегаттын уюштурулбаган булактарын уюшкан булактарга айландырууда, агрегатты аспирациялоодо атмосферага чаңдын чыгышы анын стандарттык көрсөткүчүнүн 30%га чейин деп эсептелсин.

K₅ коэффициентинин мааниси материалдардын нымдуулугуна көз карандылыгы

* нымдуулугу 3% жана андан көп болгон кумду статикалык сактоо жана төгүү үчүн эмиссия 0гө барабар деп эсептелет. Башка курулуш материалдары үчүн 20%дан жогору нымдуулукта эмиссия 0гө барабар деп эсептелет.

Материалдардын бөлүкчөлөрүнүн чоңдугуна карата К₇коэффициентинин көз карандылыгы

К₈ коэффициентинин мааниси грейфердин түрүнө жана жүктөлүп жаткан материалдын түрүнө көз карандылыгы

В маанисинин төгүү бийиктигинен көз карандылыгы

Мисал 1. Кампага грейферди түшүрүүдө атайын жана дүң чаңдын бөлүнүүсүн эсептеңиз. Эсептелген параметрлер 14-таблицада келтирилген.

4. Көмүрдү төгүү

Карьерде жүргүзүлгөн бардык жүктөө-түшүрүү иштеринин жүрүшүндө бөлүнүп чыккан катуу бөлүкчөлөрдүн жалпы массасы төмөнкү формула менен аныкталат:

                 М_п=К₃К₄К₅Вqⁿ _уд П_п(1-η)10^-6 т/год                                           (4)

мында qⁿ_уд– жүктөлүп (же кайра жүктөлүп) жаткан көмүрдүн ар бир тоннасынан бөлүнүп чыккан катуу бөлүкчөлөрдүн жалпы бөлүнүүсү — 3,0 г/т деп алынат);

П_п  - жүктөлүп (же кайра жүктөлүп) жаткан көмүрдүн көлөмү, т/жыл;

η – катуу бөлүкчөлөрдү чаң кармоо түзүлүшүндө кармап калуу даражасы, бирдиктин үлүшү - иш жүзүндөгү өлчөө маалыматтарынын негизинде аныкталат. Үстүндөгү чаңга каршы күрөшүүнүн беш ыкмасы В  сунушталган. Эгерде чаңды басуучу каражаттар колдонулбаса, анда η коэффициентин 0гө барабар деп алынат.

ПДВ нормативдерин эсептөө үчүн жүктөө-түшүрүү иштеринин жүрүшүндө бөлүнүп чыккан катуу бөлүкчөлөрдүн суммардык массасы (г/с) төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                           М_п=К₃К₄К₅Вqⁿ _уд П_ч(1-η)10^-6 т/год                                          (5)

мында П_ч- максималдуу жүктөлүп (же кайра жүктөлүп) жаткан көмүрдүн көлөмү, т/ч.

Ачык ленталуу конвейер менен тоо массасын ташуу учурунда абага көтөрүлүп учкан катуу бөлүкчөлөрдүн суммардык массасы төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                               М_К=3,6К₃·К₅·W_к·L·l·γ·T·(1-η) т/год                                    (6)

мында W_к ленталык конвейерден катуу бөлүкчөлөрдүн бирдиктүү учуу деңгээли төмөнкүдөй кабыл алынат 3·10^-5кг/(м²с));

L - конвейер лентасынын туурасы, м;

1 - конвейердин узундугу, м;

γ - тоо массасын майдалоо коэффициенти (0,1ге барабар деп кабыл алынат);

Т - жумуш убактысынын жылдык саны, ч/год.

Чыгындылардын максималдуу жол берилген ченемдерин эсептөө үчүн ачык ленталуу конвейер менен тоо тектерин ташууда учуп кеткен катуу бөлүкчөлөрдүн жалпы массасы (г/с) формула боюнча аныкталат:

                           М_К=К₃·К₅·W_к·L·l·γ·T·(1-η) 10³т/год                                     (7)

Көмүрдү карьерден тышкары түшүрүүдө жана жүктөөдө абага эмиссияны чыгарууну формулалар боюнча эсептөө керек (1 - 2).

Мисал 2. Көмүрдү жүктөөдө катуу бөлүкчөлөрдүн эмиссиясын эсептөө. Эсептөө параметрлери 15-таблицада келтирилген (1-тиркеме).

5. Складдар, калдыктарды сактоочу жайлар

Чаңдуу материалдарды сактоодо эсептөөлөр үчүн төмөнкү формуланы колдонуу керек:

М_хр=К₄·К₅·К₆·К₇·q·F_paб + К₄·К₅·К₆·К₇·0,11·q (F_пл- F_paб) (1-η)), г/с                     (8)

   ал эми жалпы эмиссияны эсептөө үчүн:

П_хр = 0,11·8,64·10^-2·К₄·К₅·К₆.К₇·q·F_пл(1-η).(Т-Т_д-Т_с), т/год                                  (9)

мында М_хр – материалды сактоо учурунда зыяндуу заттын (чаңдын) бирдиктүү бөлүнүүсү, г/с;

П_хр – материалды сактоодо зыяндуу заттардын (чаң) дүң чыгышы, т/ж;

К₆ – сакталган материалдын беттик профилин эсепке алуу коэффициенти катышы катары аныкталат К₆ = F_макс/F_пл;

F_пл- план боюнча чаңдоо бети, м². Ишкананын генпланы боюнча башкы технолог тарабынан аныкталат;

       F_макс – кампаны максималдуу толтурганда сакталган материалдын иш жүзүндөгү аянты, м. Материалдын өзгөчөлүгүнө жараша ишкананын башкы технологу тарабынан аныкталат;

F_раб – пландагы жүктөө жана түшүрүү иштерин системалуу түрдө жүргүзүлүүчү аянт (жумасына бир жолудан кем эмес), м². Ишкананын башкы технологу тарабынан аныкталат.

q - максималдуу өзгөчө чаң үйлөө жөндөмдүүлүгү, г/(м²с), белгиленген мыйзамга баш ийет:

Т - каралып жаткан мезгил үчүн материалдын жалпы сактоо убактысы, күнүнө;

Т_с - туруктуу кар катмары менен күндөрдүн саны;

Т_д = 2Т°_Д (саат)/24 – жамгыр жааган күндөрдүн саны, мында Т°_д (саат) – каралып жаткан мезгил үчүн жамгыр түрүндөгү жаан-чачындын жалпы узактыгы саат менен.

Кар жааган күндөрдүн жана жаан-чачындуу сааттардын саны Гидрометеорология боюнча мамлекеттик комитеттин аймактык органынан суралат же климаттык маалымдамаларга ылайык аныкталат.

                                          q = aν^b мг/(м^2·с)                                                (10)

где q - өзгөчө чаңды үйлүү жөндөмдүүлүгү, мг/(м^2·с);

ν – шамалдын ылдамдыгы, м/с;

а жана b - иштетилип жаткан материалдын түрүнө жараша эмпирикалык коэффициенттер (8-таблица).

Колдонулган материалдын бир нече түрлөрү боюнча математикалык иштетүүнүн натыйжалары 9-таблицада келтирилген.

Убакыттын өтүшү менен чаң фракциясындагы материалдын үстүнкү катмарынын азайышынан, убакыттын өтүшү менен өзгөчө үйлөмө жөндөмдүүлүгү азайып, чаңдын кирүүсүнүн азайышына алып келгендиктен, (8) жана (9) дүң жана үлүштүк эмиссиялардын эсептөө формулаларына 0,11 убакыт коэффициенти киргизилген - убакыттын өтүшү менен үлүштүк үйлөө жөндөмдүүлүгүнүн төмөндөшүнө оңдоо коэффициенти.

Кампалардын үстүнкү бетинен чаңдын учуусун аныктаган параметрлер

q маанисинин шамалдын ылдамдыгына жана сакталуучу материалдардын түрүнө көз карандылыгы К₄ = 1; К₅ = 1; К₇ = 1 шартында:

Мисал. Майдаланган таш үчүн

U_м = 5 м/с

q = 1,65 10^-3 г/ (м²·с)

Кампалар жана калдык сактоочу жайлар чаңды чыгаруунун бирдей таралган булактары катары каралат.

3-МИСАЛ. Көмүрдү ачык кампада статикалык сактоо учурундагы спецификалык жана дүң чаң чыгарууну эсептеңиз. Эсептелген параметрлер П. 16-таблицада келтирилген.

6. Карьерлер

Карьерлерде булгануучу заттардын чыгышы автотранспорттун иштешинен, казып-жүктөө, бургулоо жана жардыруу иштеринин жүрүшүндө пайда болот.

Карьердеги автотранспорттун кыймылы чаңдын жана ички күйүү кыймылдаткычтарынан чыккан газдардын бөлүнүшүнө себеп болот. Чаң жолдун каптамасы менен дөңгөлөктөрдүн өз ара аракетинен жана машинанын кузовуна жүктөлгөн материалдын бетинен шамал аркылуу учуруп кетүүдөн пайда болот.

Карьердик транспорттун иш учурундагы чаң жана уулуу газдардын чыгышы  булагына ылайык эсептелет.

7. Жардыруу иштери

7.1. Бургулоо иштери

Бургулоо станокторун иштетүүдө бөлүнүп чыккан катуу бөлүкчөлөрдүн жалпы массасы (11) формула боюнча аныкталат:

                            М_б=0,785d²·ν_б·ρ·Т·К₁·К₂(1-η), т/год                              (11)

мында d - бургуланган скважиналардын диаметри, м;

      ν_б - бургулоо ылдамдыгы, м/саат;

ρ - таштын же көмүрдүн тыгыздыгы, т/м³;

Т - жумуш убактысынын жылдык саны, ч/жыл;

η - чаң жыйноо каражаттарынын натыйжалуулугу, бирдиктин үлүшү;

К₁ - бургулоо майдаларындагы чаң фракциясынын курамы, бирдиктин үлүшү (0,1ге барабар алынган);

К₂ - аэрозолго өткөн чаңдын үлүшү (чаң фракциясынын жалпы массасынан) (0,02ге барабар).

Чыгындылардын уруксат берилген максималдуу ченемдерин эсептөө үчүн чаңды чогултуу тутумдары менен жабдылган бургулоочу станокторду иштетүүдө бөлүнүп чыккан катуу бөлүкчөлөрдүн жалпы массасы (г/с) формула боюнча аныкталат:

                 М_б=0,785d²·ν_б·ρ·К₁·К₂(1-η)·10³/3,6, т/год                                (12)

4-Милас. Бургулоо иштери учурунда катуу бөлүкчөлөрдүн эмиссиясын эсептегиле. Эсептелген параметрлер 17-таблицада келтирилген.

7.2. Жардыруу иштери

Жардыруу иштеринде атмосфералык абанын булганышы чаң-газ булутунан зыяндуу заттардын чыгышынан жана жардырылган тоо массасынан газдардын чыгышынан пайда болот.

Чаң жана газ булуту – бул катуу бөлүкчөлөрдүн жана ысытылган газдардын, анын ичинде көмүртек кычкылы менен азот кычкылдарынын бир заматта уюшулбаган эмиссиясы.

Жардырылган тоо тектери казуу мезгилинде көмүртек кычкылынын чыгарылышынын үзгүлтүксүз аракеттеги уюшулбаган булагы болуп саналат.

7.2.1. Чаң жана газ булутунун негизги параметрлерин аныктоо

Чаң-газ булутунун негизги параметрлерин эсептөө анын максималдуу иштеп чыгуу учуруна карата жетишээрлик так схемаларды сактоо менен жүргүзүлөт.

Чаң жана газ булутунун көлөмү (Vo) эмпирикалык формула боюнча эсептелет:

    V₀ = 44000·А^1,08, м³           (13)

мында А - жарылуучу заттын көлөмү, т.

V₀ эсептөө жөнөкөйлөштүрүлгөн формулаларды колдонуу менен жүргүзүлүшү мүмкүн:

                            Мында А ≤ 3 т V₀ = 47890·(А - 0,062)                                 (14)

                       Мында 3т < А ≤ 30 т Vo = 57580·(А - 0,62)                    (15)

                       Мында А > 30 т V₀ = 69220·(А - 6,2)                                (16)

Булуттагы газдардын температурасы (Т₀) формуласы боюнча эсептелет:

                                    Т₀ = Т_В + ΔТ, °С                                                      (17)

мында Т_В - айлана-чөйрөнүн абасынын температурасы, °С;

ΔТ - атмосфералык абага салыштырмалуу чаңдын жана газ булутунун ашыкча ысып кетиши, °C (10-таблица боюнча аныкталган)

ΔT мааниси жарылган жарылуучу заттын көлөмүнө жараша

Чаң жана газ булутунун көлөмүн аныктоодо салыштырмалуу каталардын маанилери 10%га чейин, ал эми температура үчүн - 5%дан ашпайт.

7.2.2.  Жардыруу иштерин жүргүзүүдө атмосферага зыяндуу заттардын чыгышын эсептөө

Бир жарылууну өндүрүүдө карьерден тышкары чаң жана газ булуттары менен бөлүнүп чыккан зыяндуу заттардын (катуу бөлүкчөлөр жана газдар) жалпы массасын эсептөө төмөнкү формула менен аныкталат:

                                   М_в^тв= К·q^В_уд·А(1 - η), т                                       (18)

мында К - кесектин ичиндеги зыяндуу заттардын гравитациялык тунушун эске алуучу өлчөмсүз коэффициент (катуу бөлүкчөлөр үчүн 0,16; газдар үчүн - 1,0 деп алынат);

 q^В_уд - 1 тонна жарылуучу затты (ВВ) жардыруу учурунда зыяндуу заттардын чыгышы,т/т;

А- жарылуучу заттардын саны, т;

η - чаңды басуунун эффективдүүлүгү, бирдиктин үлүшү.

Чаңды жана газды басуучу жабдууларды колдонуу менен жардыруу иштерин жүргүзүүдө төмөнкүдөй маанилер кабыл алынышы мүмкүн η:

- скважиналарды гидравликалык тыгындаганда катуу бөлүкчөлөр үчүн η = 0,6 жана газдар үчүн η = 0,85;

- гидрогель менен тыгындаган учурда - тиешелүүлүгүнө жараша 0,50 жана 0,85;

- суу каптаган скважиналар үчүн η = 0,5 катуу бөлүкчөлөр үчүн.

q^В_уд. маанилерин аныктоо үчүн адегенде жардырылган массанын 1м³ үчүн жарылуучу заттардын салыштырма чыгымы төмөнкү формула боюнча эсептелет:

                                          A=1000·A/V_ГМ, кг/м³                                                    (19)

мында V_ГM - жардырылган тоо массасынын көлөмү, м³ (кен казуу кызматынын маалыматы боюнча кабыл алынган).

Жардыргыч заттардын ар кандай түрлөрү үчүн катуу бөлүкчөлөрдүн жана көмүртек кычкылынын q^В_уд маанилери, алардын салыштырма чыгымын эске алуу менен 11- жана 12-таблицаларда келтирилген. Азот оксиддери үчүн q^B_ya 0,0025 т/т барабар деп кабыл алынат.

Жардыруудан кийин тоо массасынан бөлүнүп чыккан көмүртек кычкылы анын чаң-газ булуттары менен эмиссиясынын 50%на барабар деп кабыл алынышы керек:

                                   М^со_ГМ = 0,5.М^со_в, т                                              (20)

Жарылуудан кийин тоо массасынан бөлүнүп чыккан катуу бөлүкчөлөрдүн жана азот оксиддеринин жалпы массасы 0 деп кабыл алынат.

Атмосфералык абаны коргоо боюнча пландоо жана отчеттуулуктун жүрүшүндө дүң эмиссиялардын топтолгон эсептөөлөрү үчүн бөлүнүп чыккан зыяндуу заттардын көлөмү төмөнкү формула боюнча жарылуучу заттардын граммонит 79/21ге айланышын эске алуу менен аныкталат:

                             М_в^тв = а·К· q^В_удА_r.(1-η),т/год                                  (21)       

мында а – жардырылган тоо тектеринин массасынан зыяндуу заттардын чыгышын эсепке алган өлчөмсүз коэффициент (көмүртек кычкылы үчүн 1,5; катуу бөлүкчөлөр жана азот оксиддери үчүн - 1);

q^В_уд – 1 тонна граммонит 79/21, т/т жарылганда зыяндуу заттардын салыштырма эмиссиясы (11- жана 12-таблицалардын маалыматтары боюнча алынган);

А_r - жардыргыч заттардын жалпы чыгымы, т/жыл.

q^В_уд маанисин 11-, 12-таблицаларга ылайык аныктоо үчүн адегенде граммонит 79/21ге чейин кыскартылган жарылуучу заттардын (Δ, кг/ м³) үлүштүк чыгымдалышы төмөнкү формула аркылуу табылат:

                  Δ=(А₁ P₁ + А₂ Р₂ + ... + А_n Р_n) 10³ /V_ГM., кг/м³                                   (22)

мында Р₁, Р₂, … Р_n – өлчөмсүз коэффициенттер, 1, 2, ..., n индекстери менен белгиленген жардыргыч заттардын натыйжалуулугун эске алуу (13-таблицадагы маалыматтарга ылайык кабыл алынган).

Жардыруу иштеринде 1 тонна жарылуучу затка катуу бөлүкчөлөрдүн өзгөчө бөлүнүп чыгышы.

Таблица 12

Жардыруу иштеринде 1 тонна жарылуучу затка көмүртек кычкылынын салыштырма чыгышы.

Ар кандай жардыргыч заттар үчүн конверсия коэффициентинин маанилери

5-Мисал. Жардыруу иштеринин жүрүшүндө зыяндуу заттардын чыгышын эсептөө. Эсептөө параметрлери 18-таблицада келтирилген.

Атмосферага зыяндуу заттардын чыгарылышын эсептөө мисалдары

1-МИСАЛ. Өндүрүмдүүлүгү 350 т/саат грейфердик крандар менен көмүрдү иштетүүдө өзгөчө жана дүң чаң чыгарууну эсептөө.

15-таблицадагы маалыматтарды (1) жана (2) формулаларына коюп, чаңдын дүң жана спецификалык эмиссиясын аныктайбыз:

М_гр = 0,03·0,02·1,2·1,0·0,7·0,5·0,4·0,157·1,0·126·10⁶ /3600=0,55 г/с;     (23)

П_гр = 0,03·0,02·1,2·0,7·0,5·0,4·0,157·1,0·126000 = 2 т/год.                     (24)

      2-МИСАЛ. Көмүрдү төгүү учурундагы эмиссияларды эсептөө.

      Көмүр ачык ленталуу конвейер менен жүктөлөт, анын туурасы - 1,8 м, узундугу - 200 м, жылдык жумуш убактысы – 500 саат, ашыкча толтуруунун бийиктиги - 2 м. 7% нымдуулугу менен жүктөлгөн көмүрдүн көлөмү жылына 110000 т, саатына эң көп жүктөлгөн көмүрдүн көлөмү - 300 тонна. Көмүрдү жүктөөдө чаң басуу колдонулбайт. Жүктөө пункту жайгашкан аймак шамалдын тез-тез кайталануучу ылдамдыгы 4,5 м/сек менен мүнөздөлөт.

       Жүктөө жана түшүрүү учурунда бөлүнүп чыккан катуу бөлүкчөлөрдүн жалпы массасы:

М_п = 1,2·1,0·1,0·0,7·3,0·110000·10^-6 = 0,28 т/год;                                    (25)

М_п'= 1,2·1,0·1,0·0,7·3,0·300/3600 = 0,21 г/с;                                            (26)

Ачык ленталуу конвейер менен тоо массасын ташуу учурунда учуп кеткен катуу бөлүкчөлөрдүн жалпы массасы:

М_к = 3,6·1,2·1,0·3·10^-5·1,8·200·0,1·500 = 2,33 т/год;                               (27)

М_к' =1,2·1,0·3·10^-5·1,8·200·0,1·10³= 1,30г/с.;                                           (28)

Көмүрдү жүктөөдө бөлүнүп чыккан катуу бөлүкчөлөрдүн жалпы массасы:

М = 0,28 + 2,33 = 2,61 т/год;                                                                   (29)

М'= 0,21 + 1,30= 1,51 г/с, (30)

3-МИСАЛ. Көмүрдү ачык кампада сактоодо өзгөчө жана дүң чаң чыгарууну эсептөө.