АТМОСФЕРАНЫН БУЛГАНЫШЫНЫН ЖЫЙЫНДЫ ЭСЕПТӨӨЛӨРҮН ЖҮРГҮЗҮҮ ҮЧҮН КӨЧМӨ БУЛАКТАРДАН АТМОСФЕРАЛЫК АБАГА БУЛГООЧУ ЗАТТАРДЫН ЭМИССИЯСЫН АНЫКТОО МЕТОДИКАСЫ

1. Бул методика атмосфералык абага булгоочу заттардын чыгарылыштарынын көлөмүн (мындан ары – чыгарылыштар) автомобиль жолдорунда кыймылдаган көчмө булактардын жыйындысынан (мындан ары – автотранспорттук агымдар, автожолдор) атмосфералык абанын булганышынын жыйынды эсептөөлөрү жүргүзүлгөн аймак үчүн (мындан ары – Жыйынды эсептөөлөр) эсептөөгө арналган.

Иштетилип жаткан автожолдордогу транспорт каражаттарынан максималдуу бир жолку жана дүң (жылдык) чыгарылыштарды эсептөө үчүн баштапкы маалыматтар катары транспорт каражаттарынын түрлөрү боюнча курамынын (мындан ары – түзүмү) жана автожолдордун категориясын жана транспорт каражаттарынын түрлөрүн эске алуу менен автотранспорттук агымдардын кыймылынын интенсивдүүлүгүнүн натурдук изилдөөлөрүнүн натыйжалары колдонулат. Долбоорлонуп жаткан автожолдор үчүн транспорт каражаттарынын түзүмү жана кыймылынын интенсивдүүлүгү жөнүндө маалыматтар долбоордук документтерге ылайык колдонулат.

Автотранспорттук агымдардын интенсивдүүлүгүнүн, көчө-жол тармагын уюштуруу схемасынын, ошондой эле транспорттук инфраструктуранын мүмкүн болгон өзгөрүүлөрүн эске алуу менен, Жыйынды эсептөөлөр жүргүзүлгөн аймак үчүн автожолдордогу транспорт каражаттарынан чыккан чыгарылыштар жөнүндө маалыматтарды үзгүлтүксүз жаңылап туруу зарыл.

2. Автотранспорт агымдарынын түзүмүн жана интенсивдүүлүгүн натуралык изилдөөлөрдү уюштуруу жана өткөрүү

Автотранспорт агымдарын натуралык изилдөөлөрдү уюштуруу үчүн, Жыйынды эсептөөлөр жүргүзүлүп жаткан аймактын аянты жана өлчөмдөрү, климаттык шарттары, калктын саны, көчө-жол тармагын уюштуруу схемасы, айлана-чөйрөгө терс таасирин тийгизген объекттердин, социалдык инфраструктура объекттеринин, автомобиль жолдорунун транспорттук инфраструктурасынын, жол боюндагы тейлөө объекттеринин жайгашуу өзгөчөлүктөрү, автотранспорт агымдарынын курамы жана интенсивдүүлүгү жана алардын убакыттын ичиндеги өзгөрүүлөрү (сутка, жума, мезгил жана жыл) жөнүндөгү маалыматтардын негизинде, Жыйынды эсептөөлөр жүргүзүлүп жаткан аймактагы автотранспорт агымдарынын бөлүштүрүлүшүнүн өзгөчөлүктөрүнө талдоо жүргүзүлөт. Көчө-жол тармагын уюштуруу схемасы жөнүндөгү маалыматтар, ошондой эле жол кыймылынын шарттары жана транспорт каражаттарынын кыймылын уюштуруу жөнүндөгү маалымат (мындан ары - транспорттук жүк) Кыргыз Республикасынын субъекттеринин мамлекеттик бийлик органдарынан суралат.

Көчө-жол тармагын уюштуруу схемасын талдоонун, ошондой эле транспорттук жүктөм жөнүндө маалыматтын негизинде автотранспорт агымдарынын түзүмүн жана интенсивдүүлүгүн изилдөө программасы түзүлөт (мындан ары - изилдөө программасы).

Изилдөө программасы ар кандай кыймыл интенсивдүүлүгү бар автомобиль жолдорунун (автомобиль жолдорунун участокторунун) тизмесин, ар бир автомобиль жолундагы (автомобиль жолунун участогундагы) байкоо жүргүзүлүүчү тандалган жерлерди, автотранспорт агымдарынын кыймылынын түзүмүн жана интенсивдүүлүгүн изилдөө ыкмасын, даталарды, сутканын убактысын жана мындай изилдөөнүн узактыгын камтыйт.

Изилдөө программасына саатына 300 транспорт каражатынан аз кыймыл интенсивдүүлүгү бар автомобиль жолдору (автомобиль жолдорунун участоктору) киргизилбейт, алардан чыккан автотранспорт агымдарынын чыгарылышы Жыйынды эсептөөлөрдү жүргүзүү үчүн анча маанилүү эмес деп эсептелет.

Эгерде автомобиль жолунун узундугу боюнча автотранспорт агымдарынын түзүмү жана (же) интенсивдүүлүгү 20%дан ашык өзгөрсө, автомобиль жолу участокторго бөлүнөт, алар үчүн өзүнчө изилдөө жана тиешелүү чыгарууларды эсептөө жүргүзүлөт.

Изилдөө программасына киргизилген автомобиль жолдорунун (автомобиль жолдорунун участокторунун) тизмеси климаттык, географиялык, шаар куруу өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен муниципалдык, шаардык округ тарабынан түзүлөт. Координаттардын бирдиктүү системасы катары Кыймылсыз мүлккө болгон укуктардын бирдиктүү мамлекеттик реестринин (мындан ары - КМУБМР) системасы же КМУБМРде колдонулган координаттар системасына милдеттүү түрдө байланган жергиликтүү координаттар системасы колдонулат.

Кыймылдын түзүмүн жана интенсивдүүлүгүн натуралык изилдөө ыкмалары:

- транспорт каражаттарын визуалдык фиксациялоо;

- видео файлдар боюнча видеофиксациялоо;

- үзгүлтүксүз автоматтык эсепке алуу маалыматтары боюнча видеофиксациялоо.

Визуалдык изилдөө ыкмасы тандалган автожол тилкесинен өтүп жаткан транспорт каражаттарынын санын визуалдык байкоого жана фиксациялоого негизделген.

Видео файлдар боюнча видеофиксация эки этапта жүргүзүлөт: агымда кыймылдаган бардык транспорт каражаттарынын түрлөрүн, конструкциялык жана техникалык өзгөчөлүктөрүн аныктоого мүмкүндүк берген видеофиксация жана видео файлдарды алуу; видео файлдар боюнча кыймылдын интенсивдүүлүгүн визуалдык аныктоо. Видео файлдар боюнча видеофиксация ыкмасын колдонууда камера автожол тилкесин байкоо жүргүзүлүүчү жерге штативге орнотулат. Жазуу байкоо жүргүзүлгөн ар бир сааттын ичинде 20 мүнөттөн 1-2 жолу жүргүзүлөт.

Үзгүлтүксүз автоматтык эсепке алуу ыкмасы менен фиксациялоо кеминде эки жылдык мезгил үчүн маалыматтар болгон шартта ишке ашырылат.

Автожол (автожолдун тилкеси) аркылуу өткөн транспорт каражаттарын фиксациялоо төмөнкү типтерге бөлүнүү менен жүргүзүлөт:

I - жеңил автоунаалар (Л);

II - 3,5 тоннага чейинки автофургондор жана микроавтобустар (АМ) (жүк-жүргүнчү автофургондор, айдоочунун ордун кошкондо тогуздан ашык эмес отургучтуу, жеңил автофургондор, жүргүнчү жана жүк ташуучу аз жүк көтөрүмдүүлүктөгү транспорт каражаттары, чиркегичтеринин бар же жок экенине карабастан, анын ичинде турак-жай чиркегичтери жана эс алуу үчүн транспорт каражаттары);

III - 3,5 тоннадан 12 тоннага чейинки жүк ташуучу автоунаалар () (чиркегичи жок эки огу жана үч огу бар жүк ташуучу автоунаалар);

IV - 12 тоннадан ашык жүк ташуучу унаалар (Г_>12) (төрт огу бар жүк ташуучу унаалар, ошондой эле бир же бир нече чиркегичи бар жүк ташуучу унаалар; жарым чиркегичи жана бир же бир нече чиркегичи бар сүйрөгүчтөр; чиркегичи жана жарым чиркегичи жок сүйрөгүчтөр жана өзү жүрүүчү жол роликтери, бульдозерлер, автокрандар, армиянын үлгүсүндөгү автоцистерналар сыяктуу атайын транспорт каражаттары);

V - 3,5 тоннадан ашык автобустар (А_>3,5) (шаардык автобустар, алыскы каттамдагы автобустар).

Изилденип жаткан автожолдо (автожолдун тилкесинде) өтүп жаткан транспорт каражаттарын каттоо байкоо жүргүзүү мезгилинин ар бир саатынын 20 мүнөтүнүн ичинде жүргүзүлөт.

Өтүп жаткан транспорт каражаттарын каттоо эки карама-каршы багытта синхрондуу түрдө, ар бир кыймыл багыты боюнча өз-өзүнчө жүргүзүлөт. Кыймылдын интенсивдүүлүгү жогору болгондо (саатына 2 - 3 миңден ашык транспорт каражаты) өтүп жаткан транспорт каражаттарын алгачкы 20 мүнөттө - бир багытта, ал эми кийинки 20 мүнөттө - карама-каршы багытта каттооого жол берилет.

Эгерде автожолдун (автожолдун тилкесинин) өткөрүү жөндөмдүүлүгүнүн ашып кетишинен улам келип чыккан автотранспорт агымынын убактылуу токтоп калуусу болсо (мындан ары - "тыгын"), изилденип жаткан автожолдо (автожолдун тилкесинде) байкоо жүргүзүү мезгилинин ар бир саатынын 20 мүнөтүнүн ичинде "тыгында" турган изилденип жаткан автожолдун (автожолдун тилкесинин) бүткүл узундугу боюнча ар бир типтеги транспорт каражаттарынын саны катталат.

Транспорттук жүктүн эң жогорку чегин аныктоо үчүн байкоолор кыймылдын интенсивдүүлүгү жогорулаган сааттарда жүргүзүлөт (мындан ары - "пик" сааттар).

"Пик" сааттарды негиздүү тандоо үчүн, текшерүү программасын түзүүдө ушул методиканын 4-пунктуна ылайык алынган автотранспорттук агымдардын интенсивдүүлүгү жана түзүмү жөнүндө маалыматтар талданат.

Муниципалдык, шаардык округ аркылуу транзиттик өтүүчү автожолдордун өзгөчөлүгү (мындан ары - транзиттик автожолдор) күндүзгү убакытта транспорттук жүктүн көбөйүшү болуп саналат.

Транзиттик автожолдор болуп саналбаган автожолдордун өзгөчөлүгү "пик" сааттардын 7 - 8 сааттан 21 - 22 саатка чейинки мезгилде болушу, мында эки максимум белгиленет: эртең мененки жана кечки (тиешелүүлүгүнө жараша 7 - 8 сааттан 10 - 11 саатка чейин жана 16 - 17 сааттан 19 - 20 саатка чейин) же күндүзгү убакыт ичинде бир максимум.

Автотранспорт агымынын түзүмүн жана интенсивдүүлүгүн изилдөөлөр ар бир автожолдо (автожолдун бөлүгүндө) жылуу мезгилде 5-7 жумушчу күндүн ичинде "саат пик" учурунда 4-6 жолудан кем эмес жүргүзүлөт.

Изилдөөлөрдү жүргүзүүдө ар бир автожолдо (же анын бөлүгүндө) төмөнкү параметрлер катталат:

- өтмөктүн туурасы (метр менен);

- ар бир багыттагы кыймыл тилкелеринин саны;

- тандалган автожолдун узундугу (км менен), бул автожолду (же анын бөлүгүн) чектеген көчөлөрдүн аталыштарын көрсөтүү менен;

- жеңил жана жүк ташуучу унаалар, автобустар (км/саатына) болуп үч негизги транспорт түрүнө бөлүнгөн автотранспорт агымынын орточо ылдамдыгы.

Автотранспорт агымынын орточо ылдамдыгын аныктоо үчүн транспорт каражаттары (жеңил унаа, жүк ташуучу унаа жана автобус) колдонулат.

Транспорт каражаты изилденип жаткан автожолдун (автожол тилкесинин) бүткүл узундугу боюнча кыймылдаганда, бүткүл жолго кеткен убакыт белгиленет. Кеткен убакытты мындай белгилөө "саат пик" учурунда 3-5 жолу жүргүзүлөт. Изилденип жаткан автожолдогу (автожол тилкесиндеги) автотранспорт агымынын орточо ылдамдыгы (км/саат) транспорт каражаттарынын негизги түрлөрү боюнча транспорт каражатынын изилденип жаткан автожолдун (автожол тилкесинин) бүткүл узундугу боюнча өткөн орточо аралыкка (км) карата, ошол аралыкты басып өтүү үчүн транспорт каражаты сарптаган орточо убакытка (саат) бөлүү жолу менен эсептелет.

Транспорт каражаты өткөн аралык транспорт каражатынын приборлор панелиндеги өтүлгөн жолдун датчигинин көрсөткүчтөрү боюнча аныкталат.

Автомобиль жолдорунда (автомобиль жолдорунун тилкелеринде) тынымсыз кыймыл менен автотранспорт агымынын орточо ылдамдыгы транспорт каражатынын приборлор панелиндеги кыймыл ылдамдыгынын датчигинин көрсөткүчтөрү боюнча (км/саат) катталышы мүмкүн.

Конкреттүү автомобиль жолдорундагы дүң (жылдык) чыгарууларды баалоо үчүн изилдөө программасына дем алыш күндөрү жана жылдын ар кайсы мезгилдериндеги күндөр киргизилет.

Автотранспорт агымынын түзүмүн жана интенсивдүүлүгүн натуралай изилдөөнүн жыйынтыктары таблица түрүндө түзүлөт, сунушталган үлгү №1 таблицада келтирилген.

№1 таблицасына изилденип жаткан автожолдордун (же алардын участокторунун) жайгашуу схемалары тиркелиши керек.

Атмосферанын булганышын эсептөөдө пайдалануу үчүн натурдук изилдөөлөрдүн маалыматтарын иштеп чыгуу төмөнкүлөрдү камтышы керек: байкоо жүргүзүлгөн бүткүл мезгил ичиндеги ар бир "пик" сааты үчүн транспорт каражаттарынын ар бир түрү боюнча кыймылдын орточо маанисин (20 мүнөттө) аныктоо.

Алынган орточо маанилердин катарынан транспорт каражаттарынын ар бир түрү үчүн кыймылдын эң чоң орточо маанилери тандалып алынат, алар (1) формула боюнча эсептөөлөрдө колдонулат.

3. Автотранспорт агымдарынын чыгарылыштарын эсептөө

Автотранспорт агымдарынан атмосфералык абага түтүн газдары менен чыккан булгагыч заттардын төмөнкү көрсөткүчтөрүн аныктоо жүргүзүлөт:

1) көмүртек кычкылы (CO);

2) азот кычкылы (NO);

3) азот диоксиди (NO2);

4) PM2,5 калкып жүрүүчү бөлүкчөлөрү;

5) бензин;

6) керосин;

7) күкүрт диоксиди (SO2);

8) формальдегид (CH2O);

9) бензапирен (C20H12);

10) метан (CH4).

Автотранспорт агымдарынын чыгарылыштарынын көлөмүн эсептөө үчүн автожолдун километрине чыгарылыштардын орточо маанилери (г/км) колдонулат, алар автожолдордун тилкелеринде кыймылдаган транспорт каражаттарынын ар бир эске алынган түрүнө ылайык келтирилет (мындан ары - салыштырмалуу чуркоо чыгарылыштары).

Жыйынды эсептөөлөрдү жүргүзүүдө автотранспорт агымдарынан чыккан PM2,5 калкып жүрүүчү бөлүкчөлөрүнүн чыгарылыштары калкып жүрүүчү заттардын чыгарылыштарынын курамында эске алынат.

Салыштырмалуу чуркоо чыгарылыштарынын маанилери № 2 таблицада келтирилген.

Көрсөтүлгөн таблицада салыштырмалуу чуркоо чыгарылыштарынын маанилери төмөнкүлөр үчүн келтирилген:

- метан үчүн - кысылган жаратылыш газы (КЖГ) менен иштеген автотранспорт каражаттарын эске алуу менен;

- азот оксиди (NO) жана азот диоксиди (NO2) үчүн - алардын химиялык өзгөрүүлөрүн (трансформациясын) эске алуу менен.

Автотранспорт агымынан чыккан i-заттын эмиссиясынын мааниси (ML) конкреттүү автожол (автожолдун бөлүгү) үчүн аныкталат.

L (км) узундугу бекитилген автожолдо (автожолдун бөлүгүндө) кыймылдаган автотранспорт агымынан чыккан i-заттын эмиссиясынын мааниси (г/с) (1) формуласы боюнча аныкталат:

                          (1)

L (км) - автожолдун (автожол тилкесинин) узундугу;

(г/км) - транспорт каражатынын k түрүнүн i-чи булгоочу затынын салыштырма чуркоо чыгарылышы (№ 2 таблица боюнча аныкталат);

Gk - ар бир k тобундагы транспорт каражаттарынын бирдик убакытта (20 мүнөттө) автожолдун тандалган тилкесинин бекитилген кесилишинен бардык кыймыл тилкелери боюнча эки багытта өткөн эң чоң иш жүзүндөгү кыймыл интенсивдүүлүгү.

Gkn - ар бир k түрүндөгү транспорт каражаттарынын саны, 20 мүнөттүн ичинде изилденип жаткан автожолдун бүткүл узундугу боюнча "тыгында" турган. "Тыгын" болгон учурда Gk Gkn менен алмаштырылат;

k - транспорт каражаттарынын топторунун саны;

- булгандыруучу заттардын бөлүнүп чыгуусунун өзгөрүшүнүн автотранспорт агымынын орточо ылдамдыгына (Vk,i (км/саат) тандалган автожолдо (автожолдун бөлүгүндө) көз карандылыгын эске алуучу оңдоо коэффициенти, №3 таблицасы боюнча аныкталат. "Тыгындагы" кыймылдын минималдуу ылдамдыгы 5 км/саатка барабар деп кабыл алынат. Азот оксиддеринин бөлүнүп чыгуусу үчүн rvk,l (NOx) коэффициенти колдонулат.

4. Автотранспорт агымдарынан дүң (жылдык) чыгындыларды аныктоо

Текшерүү программасына кирген автожолдордогу (автожол участокторундагы) дүң (жылдык) чыгарууларды (т/ж) аныктоо, №2 таблицада келтирилген салыштырмалуу аралыктык чыгаруу көрсөткүчтөрүн колдонуу менен (1) формула боюнча эсептелген максималдуу бир жолку чыгаруулардын (г/с) негизинде аткарылат.

Дүң (жылдык) чыгарууларды (т/ж) максималдуу бир жолку чыгаруулардын (г/с) негизинде аныктоодо, жыл ичиндеги суткалык, жумалык жана сезондук өзгөрүүлөрдү эске алуу зарыл.

Жылдын жылуу мезгилинде конкреттүү автожол (автожол участогу) үчүн i-заттык булгоочу заттын дүң (жылдык) чыгарылышын аныктоо үчүн (2) формула колдонулат:

M_Г,i = M_M,i · K_n, (2)

мында: MM,i - i-заттын максималдуу бир жолку чыгарылышы (г/с), ушул методиканын (1) формуласы боюнча аныкталган;

Kn - автожолдун категориясына жараша максималдуу бир жолку чыгарылышты жылдык суммардык чыгарылышка кайра эсептөө коэффициенти.

Автожолдун категориясы сутка ичинде кыймылдын интенсивдүүлүгүнүн өзгөрүүсүнүн сандык көрсөткүчтөрүнөн келип чыккан автотранспорттук агымдардын түзүмүн жана кыймылынын интенсивдүүлүгүн изилдөөнүн натыйжаларынын негизинде аныкталат.

- 1а категориясы - транзиттик жолдордон тышкары, автотранспорт агымынын интенсивдүүлүгүнүн бир же эки максимуму мүнөздүү болгон (орточо сааттык күндүзгү интенсивдүүлүктөн 25 - 30% жогору) автожолдор, алар эртең менен (8 - 11 саат) жана кечинде (17 - 20 саат) байкалат;

- 2а категориясы - транзиттик жолдордон тышкары, автотранспорт агымынын жогорулаган интенсивдүүлүгү (кыймылдын интенсивдүүлүгүнүн эң чоң сааттык маанисинен 10 - 20% чейинки сааттык четтөөлөр менен) 7 - 8 сааттан 20 - 21 саатка чейинки аралыкта байкалган автожолдор;

- 3т категориясы - транзиттик автомобиль жолдору, аларда автотранспорт агымынын интенсивдүүлүгү эртең мененки саат 5-6дан кечки саат 21-22ге чейин акырындык менен өсөт (автотранспорт агымынын интенсивдүүлүгү саатына 3000 - 5000 автоунаадан ашык болгондо), түнкүсүн (01-04 саат) орточо сааттык күндүзгү интенсивдүүлүктүн көлөмүнүн кеминде 10-15% сакталат.

Kn маанилери №4 таблицада келтирилген.

Конкреттүү автожол (автожолдун тилкеси) үчүн булгоочу заттын дүң (жылдык) чыгарылышын эсептөө үчүн суук мезгилде (2) формуласында кошумча 0,8 сезондук коэффициенти колдонулат.

Кыймылдын түзүмүн жана интенсивдүүлүгүн изилдөө ыкмасы катары видеофиксация колдонулганда, конкреттүү автожолдо (автожолдун тилкесинде) үзгүлтүксүз автоматтык эсепке алуунун маалыматтары боюнча, автотранспорт агымынан i-чи булгоочу заттын агымдагы календардык жыл үчүн дүң чыгарылышы QГ кыймылдын каалаган мүнөзү жана автожолдун категориясы үчүн (3) формуласы боюнча эсептелет:

Q^Г = Q^Р + Q^В,                                                  (3)

Мында: QР - календардык жылдын жумуш күндөрү үчүн автотранспорт агымынын i-заттык булгоочу заттын дүң чыгарылышы;

QВ - календардык жылдын дем алыш, анын ичинде майрам күндөрү үчүн автотранспорт агымынын i-заттык булгоочу заттын дүң чыгарылышы.

Календардык жылдын жумуш күндөрү үчүн автотранспорт агымынын i-заттык булгоочу заттын дүң чыгарылышы (4) формуласы боюнча эсептелет:

            (4)

Мында: - 0,0036 коэффициенти г/сек дан т/жылга которууга туура келет;

- - эсептелген жылуу мезгилдеги календардык жумушчу күндөрдүн саны;

- - жылуу мезгилдеги жумушчу күндөрдөгү кыймылдын интенсивдүүлүгүнүн жана ылдамдыгынын тиешелүү маанилери боюнча эсептелген k-саат үчүн максималдуу бир жолку чыгаруунун мааниси;

- - суук мезгилдеги календардык жумушчу күндөрдүн саны;

- - суук мезгилдеги жумушчу күндөрдөгү кыймылдын интенсивдүүлүгүнүн жана ылдамдыгынын тиешелүү маанилери боюнча эсептелген k-саат үчүн максималдуу бир жолку чыгаруунун мааниси.

Жылдын дем алыш күндөрү автотранспорт агымы менен автожолдогу i-заттык булгоочу заттын дүң чыгарылышы (5) формуласы боюнча эсептелет:

               (5)

Мында: - 0,0036 коэффициенти г/сек дан т/жылга которууга туура келет;

- - эсептик жылуу мезгилдеги календардык дем алыш күндөрдүн саны;

- - жылуу мезгилде дем алыш күндөрү кыймылдын интенсивдүүлүгүнүн жана ылдамдыгынын тиешелүү маанилери боюнча эсептелген k-саатындагы максималдуу бир жолку чыгаруунун мааниси;

- - суук мезгилдеги календардык дем алыш күндөрдүн саны;

- - суук мезгилде дем алыш күндөрү кыймылдын интенсивдүүлүгүнүн жана ылдамдыгынын тиешелүү маанилери боюнча эсептелген k-саатындагы максималдуу бир жолку чыгаруунун мааниси.

Автотранспорт агымынын мүнөздөмөлөрүн эсепке алуу таблицасы ___________________________________________________________ (автожолдун аталышы, изилдөө орду жана ыкмасы, кыймыл багыты)

___________________________________________________________ (жүрүүчү бөлүктүн туурасы, кыймыл тилкелеринин саны)

Транспорт каражаттарынын ар кандай түрлөрү үчүн МLк,i (г/км) булгоочу заттардын салыштырмалуу жүрүш чыгарылыштары

Таблица 3

Транспорт каражаттарынын орточо ылдамдыгына жараша чыгарылган заттардын өзгөрүүсүн эске алуучу rvk,l коэффициенттеринин маанилери

Ар кандай категориядагы автожолдор үчүн нарктын мааниси