КУДУКТАРДЫ ҮЙЛӨТҮҮДӨ АТМОСФЕРАГА ГАЗДЫН ЭМИССИЯСЫН ЭСЕПТӨӨ МЕТОДИКАСЫ

1. Атмосферага кудуктарды үйлөө боюнча технологиялык процесстердин натыйжасында бөлүнгөн газдын жөнгө салынган чектелген көлөмү кудуктун жана продуктивдүү катмардын геологиялык-техникалык маалыматтарынын негизинде эсептелет жана скважинада белгилүү иштерди аткаруу боюнча технологиялык регламентте көрсөтүлөт.

2. Кудуктарды үйлөөгө жумшалган газдын көлөмү Vскв, м³, ар бир i-кудуктун белгилүү режимдеги үйлөө учурунда сарпталган газ көлөмүн кошуу жолу менен аныкталат формула боюнча эсептелет:

 V_скв = SQ_сквi×t_i  (1)

мында:Qсквᵢ – белгиленген режимде үйлөнүп жаткан i-кудуктун газ боюнча дебити, м³/сутка;

tᵢ – ошол эле режимде i-кудуктун үйлөө узактыгы, сутка.

Кудуктарды изилдөөдө колдонулуучу режимдердин саны жана ар бир режимде иштөө убактысы кудуктарды изилдөө боюнча нускамага ылайык келиши керек. Изилдөөлөрдү өткөрүүнүн мөөнөттүүлүгү долбоордук документте жана кен иштетүүнү же жер астындагы газ сактагычты (ПХГ) эксплуатациялоону автордук коштоо жыйынтыгында берилген сунуштарда белгиленет.

3. Технологиялык операцияны жүргүзүү үчүн зарыл болгон газдын чыгашасынын мааниси скважинадагы басымдын жоготуулары минималдуу болгон, ал эми суюктук өндүрүмдүү катмардан агып жатканда түпкү кудуктан чыгарылып турган базалык дебиттин маанисинен чоң болууга тийиш.

Негизги газ агымынын мааниси Q _{базалык} , м3 ^/ сутка, формула боюнча эсептелет

               (2)

мында Fr* – вертикалдык түтүктөрдөгү басымдын жоготууларынын чоңдугун мүнөздөгөн татаал критерий жана газ менен суюктуктун тыгыздыгынын жана Фруд санынын катышын эске алуу менен (болжолдуу эсептөөлөр үчүн Fr* мааниси 550гө барабар деп алынат, анткени Fr* = 550дө басым жоготуулары минималдуу экендиги эмпирикалык түрдө аныкталган );

- суюктуктун сууга салыштырмалуу тыгыздыгы (эсептөөлөр үчүн );

d_вн - фонтан колоннасынын ички диаметри, м;

К_Ж - суюктуктун агымын эсепке алуу коэффициенти (болжолдуу эсептөөлөр үчүн К_Ж = 1);

К_М –конкреттүү кендүү жердин шарттары үчүн жарактуу* критерийин оңдоону эске алган коэффициент (суюктуктун суткалык дебитинде 5000 кгдан аз болсо - 1ге барабар, 5000 кгдан көп болсо-1,2 ге барабар);

r * - абадагы газдын салыштырмалуу тыгыздыгы (болжолдуу эсептөөлөр үчүн r * = 0,56);

B ² - комплекстүү коэффициент;

11,32×10 ⁶ - эмпирикалык коэффициент.

Fr* комплекстүү критерийи формула аркылуу эсептелет

Fr* = (Р/Р₀)×Fr,                                                     (3)

мында Р - газдын басымы, МПа;

P ₀ - атмосфералык басым, МПа;

Fr - Фруд саны.

Газдын басымы P , МПа формула боюнча эсептелет

P = P _pl - P _depr ,                                                            (4)

мында Р _пл – газдын пласттык басымы, МПа;

Р_депр - Пласттык депрессия, МПа.

Фруда саны Fr формула менен эсептелет

Fr = v_cм/g×d,                                                  (5)

мында v _см - аралашма агымынын ылдамдыгы, м/с;

g - тартылуу күчүнүн тездеши, м/с ² .

d - түтүктүн диаметри, м.

Комплекстүү коэффициент B ² формуланын жардамы менен эсептелет

B² = Z×T/P,                                                    (6)

мында Z - газдын кысылуу коэффициенти (0,95ке барабар алынган);

T - газдын температурасы, К (303 Кге барабар алынган).

4. Кудуктан суюктукту чыгарууда кудук боюндагы иш жүзүндөгү орточо басымдын шарттарына, суюктук менен газ агымы өтүүчү каналдын кесилишинин аянтына жана базалык дебиттин маанисине, кудукту үрдөөнүн узактыгы t_пр, суткасына  формуласы боюнча эсептелет.

t_пр = L_скв×F×Р_ср/Q_баз×Р₀,                                         (7)

мында L _{скважина} – кудукун тереңдиги, м;

F – газ жана суюктук агымы өтүүчү каналдын кесилишинин аянты, ^м2;

P _ср - кудук боюндагы орточо басым, МПа;

Q _базасы - газдын негизги чыгымы, м3 ^/ сутка (2) формуласы боюнча эсептелген);

P ₀ - абсолюттук атмосфералык басым, МПа.

Кудуктун орточо басымы P _ср , МПа, формула боюнча эсептелген

    R _sr = ( R _zab + R _y )/2,                                            (8)

Мында  R_​ - түбүндөгү басым, МПа;

Р_у  - оозунун басымы, МПа.

5. Кудуктун айдоодон механикалык аралашмаларды (мисалы, суюктукта камтылган кумду) алып салууда газдын зарыл дебитинин чоңдугун формула боюнча эсептелген базалык дебиттин 3 эсеге көбөйтүлгөн чоңдугунан (6.2) белгилейт, ал эми формула боюнча эсептелген (6.7) кудуктун үйлөө узактыгынын чоңдугун 2 эсеге көбөйтөт.

6. Өөлчөөчү прибор менен жабдылбаган кудукту үйлөө үчүн сарпталган газдын көлөмү, Vnp, м3, формула боюнча VRD 39-2.2-080 [2] боюнча эсептелет.

                                            (9)

мында d _св - скважина үйлөп турган шамдын (кудуктун башынын) диаметри, мм;

Р – сордурууда от учкундагы газдын абсолюттук басымы, кг/ ^см2 ;

t - жардыруунун узактыгы, сутка;

n – уйлөп тазалоонун  саны;

r * - абадагы газдын салыштырмалуу тыгыздыгы;

Т - газдын температурасы, К;

326 - эмпирикалык коэффициент.

7. Кудуктун колонна аралык мейкиндиктери аркылуу газдын чыгышы газ эсептегич менен өлчөө жолу менен аныкталат.

Мисал - Капиталдык оңдоодон кийин кудуктарды жардыруу учурунда жаратылыш газынын дүң чыгарылышын аныктоо. Кудуктарга өлчөөчү прибор орнотулган эмес.

Алгачкы маалыматтар: Шамдын диаметри d _св = 100 мм. Шамдагы газдын басымы P = 4 кгс/см ² . Газдын температурасы T = 293 K.

Газдын абага салыштырмалуу тыгыздыгы r * = 0,62 . Тазалоонун узактыгы t = 0,25 күн. Тазалоолордун саны n = 5. Газдын тыгыздыгы r = 746 г/ м ³ .

Чечим: Капиталдык оңдоодон кийин кудуктарды жардыруу учурунда жаратылыш газынын эмиссиясын эсептөө (9) формула боюнча жүргүзүлөт.

 миң ^м3 /жыл.

Кудуктарды капиталдык оңдоодон кийин үйлөө учурунда табигый газдын жалпы (валовой) бөлүнүшүн эсептөө формула (6) боюнча жүргүзүлөт.

М = V× p×10 ⁶ = 1209400× 746× 10 ⁶ = 902,2 т /жыл.