Загрузка документа…
|
| Тиркеме 21 (Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигинин 2026-жылдын 25-февралындагы № 01-01/50 буйругуна) |
СТАЦИОНАРДЫК ДИЗЕЛДИК ОРНОТМОЛОРДОН АТМОСФЕРАГА БУЛГООЧУ ЗАТТАРДЫН ЧЫГЫНДЫЛАРЫН ЭСЕПТӨӨ МЕТОДИКАСЫ
Стационардык дизелдик установкадан чыккан булгоочу заттардын атмосферага тарашын эсептөө методикасы төмөнкүлөрдү аныктайт:
Стационардык дизелдик установкалардан чыккан чыгынды эсептөөнүн тартибин белгилейт; Бардык типтеги стационардык дизелдик установкаларга колдонулат: дизелдик генераторлор, буроо агрегаттары, мотопомпалар, мотокомпрессорлор, мотовентиляторлор ж.б.
1. Жалпы жоболор
1.1. Бул методика стационардык дизелдик установка иштетилгенде атмосферага чыккан булгоочу заттардын чыгындыларын эсептөө үчүн арналган.
1.2. Методикага ылайык, стационардык дизелдик установкадан атмосферага 20 мүнөттүк максималдуу бир жолку жана бир жылдык жалпы чыгындылар эсептелет. Максималдуу бир жолку чыгындыларды эсептөө үчүн дизелдик установканы чыгарган заводдун техникалык документи боюнча эксплуатациялык кубаттуулук (эгер эксплуатациялык кубаттуулук боюнча маалымат жок болсо, анда номиналдык кубаттуулук) колдонулат. Ал эми жалпы жылдык чыгындыны эсептөө үчүн дизелдик кыймылдаткычтын жылдык күйүүчү май сарптоо боюнча эсептик маалыматтары колдонулат.
1.3. Методика стационардык дизелдик установка боюнча техникалык документте берилген же эмпирикалык көзөмөлдөө аркылуу алынган маалыматтардын бар же жоктугуна жараша чыгындыларды эсептөөгө мүмкүнчүлүк берет:
дизелдик кыймылдаткычтын кубаттуулугу жана валдын айлануу жыштыгына жараша орточо удельдүү чыгындылар боюнча;
эксплуатация шартында инструменталдык көзөмөлдөөнүн негизинде.
1.4. Документте берилген орточо удельдүү чыгынды көрсөткүчтөрү дизелдердин уулуулук параметрлеринин күч жана ылдамдык режими, кубаттуулугу жана тез айлануучулугуна жараша өзгөрүү мыйзамченемдүүлүктөрүн чагылдырат. Реалдуу эксплуатация шартында дизелдик установка бир нече белгилүү иш режимдеринде иштеп, удельдүү чыгындылар ошол режимдерге ылайык орточолоштурулуп алынат. Ошондой эле көп цилиндрлүү, кубаттуу дизелдик установкалардын иштөө өзгөчөлүктөрү эске алынган.
1.5. Эсептөөлөр стационардык дизелдик установкалардын түтүн газдары менен атмосферага бөлүнгөн төмөнкү зыяндуу заттар боюнча жүргүзүлөт:
- көмүр кычкыл газы (CO);
- азот оксиддери (NOx) (NO2 ге эсептөө менен);
- углеводороддор (CnHm);
- күйүүчү сажа (C);
- күкүрт диоксиди (SO2);
- формальдегид (HCHO);
- бенз(а)пирен (БП).
2. Стационардык дизелдик установкалардан чыккан булгоочу заттарды баалоо
Стационардык дизелдик установкалар боюнча атмосфераны булгоонун эсептөөлөрүндө керосин боюнча зыяндуулук көрсөткүчтөрү колдонулат (код 2732).
Дизелдик кыймылдаткычтардын негизги классификациялык белгилери – кубаттуулугу, айлануу ылдамдыгы, цилиндрлердин саны – алардын жумуш процессинин уюштурулуш ыкмасын жана бөлүнгөн заттардын токсикологиялык касиеттерин аныктайт *[1]. Бул белгилер боюнча стационардык дизелдик установкалар шарттуу төрт топко бөлүнөт (N – номиналдык кубаттуулук, n – айлануу саны, i – цилиндрлердин саны):
А – аз кубаттуу, ылдам жана жогорку ылдамдыктагы дизелдер (N <73,6 кВт, n=1000-3000 айлан/мин). Мисалы: дизельгенераторлор 0801-08011 (2Ч9,5/10), 1601-1612 (4Ч9,5/10), 3001-3012 (8Ч9,5/10); дизель-электр агрегаты 2Э-16А (4Ч8,5/11), А-01М ж.б.
Б – орточо кубаттуу, орточо жана жогорку ылдамдыктагы дизелдер (N =73,6-736 кВт, n=500-1500 айлан/мин). Мисалы: газомотокомпрессор КС-550/4-64 (8Д22/22,5), автоматташтырылган дизель-электр агрегаты АСДА-200 (1Д12В-300 дизели), дизельгенератор ДГР 300/500-4 (6ЧН 25/34), дизель-насостук установка ДНУ 120/70 (6ЧН12/14), ЯМЗ-238 базасындагы энергетикалык установкалар, ДГА-315,320 (6ЧН25/34), Г-72 (6ЧН36/45), КАС 315 (12ЧН18/20), КАС 630Р (12ЧН18/20), АС 630М (12ЧН18/20) ж.б.
В – жогорку кубаттуу, орточо ылдамдыктагы дизелдер (N = 736-7360 кВт, n = 500-1000 айлан/мүн). Мисалы: буроо агрегаты 1А-6Д49 (8ЧН26/26), 1-9ДГ (16ЧН26/26), 14ДГ (дизель 14Д40), Г-99 (6ЧН12А36/45), ПЭ-6 (12ЧН26/26), дизельгенератор ДГ-4000 (64Г дизели, базалык модель 61В-3) ж.б.
Г – жогорку кубаттуу, жогорку ылдамдыктагы, көп цилиндрлүү дизелдер (N = 736-7360 кВт, n = 1500-3000 айлан/мүн, i > 30). Мисалы: АСДГ-800 (42ЧСПН16/17), ДГ-2000 (56ЧСПН16/17) ж.б.
__________
стационардык дизелдик орнотмолор үчүн атмосфераны булгоонун эсебин жүргүзүүдө керосин боюнча ЧЖК колдонулат (код 2732).
3. Орточо көрсөткүчтөрдү колдонуу менен чыгарылган заттарды эсептөө
3.1. Стационардык дизелдик түзүлүштөн i-заттын максималдуу бөлүнүшү (г/сек) төмөнкү формула менен аныкталат:
(1)
(г/кВт·саат) – стационардык дизелдик түзүлүштүн номиналдуу кубаттуулук режиминде пайдалуу ишке туура келген i-заттын бөлүнүшү, 1-же 2-таблицадан алынат;
(кВт) – стационардык дизелдик түзүлүштүн иштеген кубаттуулугу, бул мааниси түзүлүштү чыгарган заводдун техникалык документинен алынат. Эгерде техникалык документте иштеген кубаттуулук көрсөтүлбөсө, анда анын ордуна стационардык дизелдик түзүлүштүн номиналдуу кубаттуулугу алынат (кВт);
(1/3600) – "саатты секундага" айландыруу коэффициенти.
|
| Таблица 1 |
· (г/кВт·саат) Капиталдык оңдоого чейинки стационардык дизельдик орнотмолордун ар кандай топтору үчүн чыгарылган эмиссиялардын маанилери
Группа | Чыгаруу, г/кВт·саат | ||||||
| CO | NOx | CH | C | SO2 | CH2O | БП |
А | 7,2 | 10,3 | 3,6 | 0,7 | 1,1 | 0,15 | 1,3·10 |
Б | 6,2 | 9,6 | 2,9 | 0,5 | 1,2 | 0,12 | 1,2·10 |
В | 5,3 | 8,4 | 2,4 | 0,35 | 1,4 | 0,1 | 1,1·10 |
Г | 7,2 | 10,8 | 3,6 | 0,6 | 1,2 | 0,15 | 1,3·10 |
|
| Таблица 2 |
(г/кВт·саат) Капиталдык оңдоодон өткөн стационардык дизельдик орнотмолордун ар кандай топтору үчүн чыгарылган эмиссиялардын маанилери
Группа | Чыгаруу, г/кВт·ч | ||||||
| СО | NOx | CH | C | SO2 | CH2O | БП |
А | 8,6 | 9,8 | 4,5 | 0,9 | 1,2 | 0,2 | 1,6·10 |
Б | 7,4 | 9,1 | 3,6 | 0,65 | 1,3 | 0,15 | 1,5·10 |
В | 6,4 | 8,0 | 3,0 | 0,45 | 1,5 | 0,12 | 1,4·10 |
Г | 8,6 | 10,3 | 4,5 | 0,75 | 1,3 | 0,2 | 1,6·10 |
3.2. Стационардык дизельдик орнотмодон i-заттын жыл ичиндеги дүң чыгарылышы (т/жыл) төмөнкү формула боюнча аныкталат:
(2)
(г/кг.отун) – стационардык дизелдик түзүлүш иштегенде i-заттын бир килограмм дизелдик отунга туура келген бөлүнүүсү, эксплуатациялык циклдин режимдеринин жыйынтыгын эске алуу менен аныкталат [2]; мааниси 3-таблица же 4-таблицадан алынат;
(т) – стационардык дизелдик түзүлүштүн жыл ичинде колдонулган отундун көлөмү (тонна); бул маалымат түзүлүштү колдонуу боюнча отчеттордон алынат;
(1/1000) – "кгдан тоннага" айландыруу коэффициенти.
|
| Таблица 3 |
(г/кг отун) Капиталдык оңдоого чейин стационардык дизелдик түзүлүштөрдүн ар кандай топтору үчүн бөлүнгөн зыяндуу заттардын маанилери
Группа | чыгаруу, г/кг.отун | ||||||
| CO | NOx | CH | C | SO2 | CH2O | БП |
А | 30 | 43 | 15,0 | 3,0 | 4,5 | 0,6 | 5,5·10 |
Б | 26 | 40 | 12,0 | 2,0 | 5,0 | 0,5 | 5,5·10 |
В | 22 | 35 | 10,0 | 1,5 | 6,0 | 0,4 | 4,5·10 |
Г | 30 | 45 | 15,0 | 2,5 | 5,0 | 0,6 | 5,5·10 |
|
| Таблица 4 |
(г/кг отун Капиталдык оңдоодон өткөн стационардык дизелдик түзүлүштөрдүн ар кандай топтору үчүн бөлүнгөн зыяндуу заттардын маанилери)
Группа | чыгаруу, г/кг.отун. | ||||||
| CO | NOx | CH | C | SO2 | CH2O | БП |
А | 36 | 41 | 18,8 | 3,75 | 4,6 | 0,7 | 6,9·10 |
Б | 31 | 38 | 15,0 | 2,5 | 5,1 | 0,6 | 6,3·10 |
В | 26 | 33 | 12,5 | 1,9 | 6,1 | 0,5 | 5,6·10 |
Г | 36 | 43 | 18,8 | 3,15 | 5,1 | 0,7 | 6,9·10 |
3.3. Европалык Экономикалык Биримдиктин, АКШнын жана Япониянын экологияны коргоо мыйзамдарынын талаптарына жооп берген чет өлкөдө чыгарылган стационардык дизелдик түзүлүштөр үчүн, 1, 2, 3, 4-таблицалардагы бөлүнүү маанилери төмөндөгүдөй азайтылышы мүмкүн: айрым заттар боюнча 2 эсеге; башка заттар боюнча 2,5 эсеге; ошондой эле 3,5 эсеге (мисалы, БП үчүн).
3.4. Ар кандай экологиялык коргоо технологиялары (суюктук жана каталитикалык нейтрализаторлор, кумшекер фильтрлери, "экологиялык таза" отун түрлөрү жана башка, 5-таблицада берилген) колдонулганда, иштеген газдарды тазалоонун натыйжалуулугу стационардык дизелдик түзүлүштүн эксплуатация шарттарында бөлүнүү көрсөткүчтөрүн аспаптык көзөмөл аркылуу тастыкталышы керек.
|
| Таблица 5 |
Жаратылышты коргоо технологияларынын натыйжалуулугу жөнүндө маалымат
№ п/п | Технологиянын аталышы | Зат | % тазалоо |
1 | Каталитикалык нейтрализатордогу кычкылдануу (активдүү фаза платина Pt) | CO | 90-95 |
CH | 70-80 | ||
C | 30-50 | ||
CH2O | 50-60 | ||
2 | Реакторду мажбурлап жылытуу менен каталитикалык нейтрализатордогу кычкылдануу (активдүү фаза платина Pt) | CO | 98-100 |
CH | 98-100 | ||
C | 50-60 | ||
CH2O | 90-95 | ||
3 | Регенерациялануучу каталитикалык чыпкалоочу элементтерде кычкылдануу жана фильтрация (активдүү фаза платина Pt) | CO | 98-100 |
CH | 98-100 | ||
C | 90-95 | ||
CH2O | 90-95 | ||
4 | Суу дисперстүү отунду колдонуу | NOx | до 50 |
C | 60-80 | ||
5 | Күкүрт аз болгон отунду колдонуу | SO2 | 95ке чейин |
6 | Сото блоктуу катализаторлордо аммиак менен калыбына келтирүү (активдүү фаза) | NOx | 80ге чейин |
7 | Суудагы эритмелерде жуу (суюктук нейтралдаштыруу) | NOx | 40ка чейин |
C | 50ге чейин | ||
CH2O | 80ге чейин |
4. Стационардык дизелдик түзүлүштүн заводдук техникалык документациясы жана аспаптык көзөмөлдүн маалыматтарына ылайык бөлүнүү көрсөткүчтөрүнүн баалоосу
4.1. Эгерде стационардык дизелдик түзүлүшкө кошулган документтерде дизелдин жүктөмүнө жана коленвалдын айлануу ылдамдыгына жараша зыяндуу заттардын бөлүнүү маалыматы болсо, бөлүнүүнүн эсептөөлөрү ошол маалыматтар колдонулуп, жыл бою түзүлүштүн иштөө режимдери жана убактысы эске алынуу менен жүргүзүлөт. Ошондой эле, түзүлүштүн стационардык режимдериндеги иштеген газдардын агымынын маанилери техникалык документациядан алынышы же [2] нормативдик документке ылайык эсептелиши мүмкүн; атмосферанын булганышын эсептөөлөрдө бөлүнүү көрсөткүчтөрүнүн максималдуу маанилери колдонулат.
4.2. Аспаптык бөлүнүү өлчөөлөрү жыл бою реалдуу эксплуатация шарттарында стационардык дизелдик түзүлүштүн иштөө режимдеринде жүргүзүлүшү керек жана келечекте бөлүнүүнүн максималдуу жана жалпы көрсөткүчтөрүн эсептөөлөр үчүн колдонулушу зарыл, муну 7-пункттагыдай жылдык жүктөмдүн маалыматтарын эске алуу менен жасоо сунушталат.
4.3. Стационардык дизелдик түзүлүштөрдөн бөлүнүүнү баалоодо орточо көрсөткүчтөрдү колдонуп эсептөөлөрдү жүргүзүү менен заводдук техникалык документация жана аспаптык көзөмөлдүн маалыматтарын колдонуп баалоонун айкалыштырылган ыкмаларын колдонууга уруксат берилет.
5. Иштеген газдардын агымы жана температурасын баалоо
Стационардык дизелдик түзүлүштүн иштеген газдарынын агымы [1] боюнча төмөнкү формула менен аныкталат:
, (3)
аба агымы (расход воздуха), [1] боюнча төмөнкү мамиле менен аныкталат:
, (4)
жүктөмдүү (же номиналдуу) иштөө режиминдеги отундун атайын чыгымы, г/кВт·саат (дизелдик түзүлүштүн паспорттук маалыматы боюнча алынып эсептелет);
- тазалоо коэффициенти;
- абанын ашыкча коэффициенти;
кг - кг аба / кг отун - бир кг отунду күйгүзүү үчүн теориялык жактан зарыл болгон абанын кг саны; калган коэффициенттердин жана параметрлердин мааниси (1) жана (2)дегидей. (4)ни (3)ге койгондон кийин стационардык дизелдик орнотмодон чыккан газдардын чыгымын эсептөө үчүн акыркы формула төмөнкү көрүнүшкө ээ болот:
, кг/с. (5)
Чыгарылган газдардын көлөмдүк чыгымы төмөнкү формула боюнча аныкталат:
, м/c, (6)
: - иштетилген газдардын салыштырма салмагы, төмөнкү формула боюнча эсептелет:
, кг/м, (7)
0 °С температурасындагы иштетилген газдардын салыштырма салмагы; анын маанисин *[1], *[6] боюнча 1,31 кг/м деп кабыл алууга болот;
чыккан газдардын температурасы, К.
Иштеген газдардын атмосферага уюшулган бөлүнүшү учурунда, стационардык дизелдик түзүлүштөн 5 метрге чейинки аралыкта (бейиште) газдардын температурасы 450 °C деп кабыл алынышы мүмкүн, ал эми 5 метрден 10 метрге чейинки аралыкта – 400 °C деп кабыл алынышы зарыл.