Жүк илээрман үчүн жүк көтөрүүчү унаалар менен иштөөнүн коопсуздугун камсыз кылуу жана көтөргүчтө (куролук секи) жайгашкан асма бешиктин жумушчулар үчүн иштерди коопсуз жүргүзүү боюнча эрежелери

Атооолор жана аныктамалар

Оор жүк көтөрүүчү унаа - бул жүктөрдү жана/же адамдарды тик же ага жакын жантайыңкы тегиздикте көтөрүү үчүн кыймылдаткыч менен жабдылган техникалык түзүлүш, циклдик аракеттеги көтөргүч-ташуу унаалардын бир түрү. Жүк көтөрүп жүрүүчү унаа, түзмөк боюнча, ар кандай түрлөрү бар: көпүрөлүк, эки аяктуу, мунаралык жүк көтөргүч, жебелүү ж.б.

Кран айдоочусу – бул жүктөрдү жылдыруу үчүн оор жүк көтөргөн унааны иштешин башкарган квалификациялуу жумушчу. Эл ичинде мындай адистерди жөн гана кранчылар деп аташат. Кран айдоочулары унаанын түрүнө жараша адистештирилген тармактарга бөлүнөт. Анын милдеттерине жабдууларды даярдоо, коопсуздукту текшерүү, жүктөө жана түшүрүү иштерин жүргүзүү жана унааны техникалык тейлөө кирет.

Көтөргүч – бул жылышма узартылуучу жебе менен жабдылган өзү жүрүүчү унаа, анын учуна жумушчу секиаянт (асма бешик, ошондой эле себет деп аталат) бекитилет.

Куроолук секи - адамдарды материалдар, аспаптар, шаймандар менен жылдырууга, ошондой эле ар кандай жумуштарды тигинен (вертикалдык багытта ылдый, өйдө, жогору) аткаруу үчүн иштелип чыккан үзгүлтүктүү жүк көтөрүүчү унаа.

Кран манипуляторунун оператору (айдоочусу) жүктөрдү жүктөө, түшүрүү, ташуу жана көбүнчө жүк илээрман катары иштеген квалификациялуу жумушчу. Манипулятор – бул унаага орнотулган кичинекей кран.

Жалпы жоболор

Бул Эрежелер жумуштун милдеттерин жана тартибин белгилейт, ошондой эле жүк көтөрүүчү унааларды тейлөөдө жүк илээрмандын жеке жана жалпы коопсуздугу боюнча көрсөтмөлөрдү камтыйт. Бул эрежелер көтөргүчтө жайгашкан асма бешик жумушчунун көтөргүч ишти баштаардын алдында, жумуш учурунда жана ал бүткөндөн кийин жалпы укуктарын жана милдеттерин аныктайт.

Ушул эрежелердин негизинде жүк көтөрүүчү унаалардын жана жүк- чеңгелдөөчу шаймандардын конструкциялык өзгөчөлүктөрүн, ошондой эле жүк көтөрүүчү унааларды коопсуз пайдалоонун жергиликтүү шарттарын эске алуу менен жүк илээрман үчүн өндүрүштүк нускаманы иштеп чыгуу зарыл. Өндүрүштүк нускама ишкана боюнча буйрук менен ишке киргизилет жана жүк илгичке берилет; мында ал жүк көтөрүүчү унааларды тейлеген жекемандардын билимин текшерүү дептерине кол коюшу керек.

Жумуштарды коопсуз өндүрүү жана көтөргүчтөрдү (куроолук секи) пайдалануу боюнча Эрежелерге ылайык ишкананын жетекчилиги (жүк көтөрүүчү унаалар менен иш жүргүзүүчү) төмөнкүлөргө милдеттүү:

- асма бешик жумушчуларынын атайын даярдыктарын, билимин текшерүүнү жана нускалоону уюштуруу;

- жүктү байлоо, илүү, бекитүү жана аны крандын илгичине жүк илгичтердин же атайын жүкчеңгелдөөч каражаттардын же идиштын (таранын) жардамы менен илип коюу үчүн окуу жайин бүтүргөн жөнүндө ырастамасы бар, жүк илгич ишкерсандарды дайындоого тийиш.

Жүк илээрманды жана асма бешик (мунара) жумушчуларын окутуу жана күбөлөндүрүү жогорку тобокелдиктеги, өтө кооптуу жумуштарга кабыл алуу үчүн милдеттүү процесс болуп саналат, ал адистештирилген ырастаманы, баштапкы окутууну (40 саат, 7 күндүк, тиешелүү кесип катары) жана ишкананын адистеринин комиссиясы тарабынан жыл сайын билимин текшерүүсүн (күбөлөндүрүү) талап кылат. Ырастама «Кыргызстан улуттук электр тармагы» ААКнын лицензияланган окуу борбору тарабынан берилет. Курактык ырастамалардын мөөнөтү күбөлөндүрүү учурунда кесибин жыл сайын тастыктап туруу менен 5 жыл.

Жүк илээрманды окутуу жүктөө жана түшүрүү иштеринде эмгекти коргоо эрежелерине ылайык келген программалар боюнча жүргүзүлөт. Теорияны жана практиканы камтыйт (жүктөрдү асып түшүрүү, белгилериин билүү). Асма бешик жумушчуларын окутуу бийиктикте иштөөнүн коопсуздук эрежелерин, көтөргүчтөрдүн иштетөө жана асма бешикте коопсуз болууну эрежелерин үйрөнүүнү камтыйт.

Эгерде жумушта үч айдан ашык убакытка тыныгуу болсо, кырсыктардан кийин кезексиз текшерүү жүргүзүлөт. Ошондой эле, жаңы жабдуулар киргизилгенде кезексиз текшерүү да жүргүзүлөт.

Жүк илээрман – жүк көтөрүүчү механизмдерди колдонуу менен жүктөө жана түшүрүү иштерин жүргүзүү үчүн жүктөрдү же атайын көмөкчү шаймандарды байлап жаткан жумушчу.

Бийиктикте иштөө үчүн зарыл болгон жабдуулар көтөргүчтүн же мунаранын асма бешиги. Адис бардык коопсуз иштөө ыкмаларын так билиши үчүн асма бешик жумушчусунун ырастамасы зарыл. Асма бешик көтөргүчтөрү тирөөчтөрдө жана башка бийик конструкцияларда жайгашкан байланыш жана электр чубалгыларын орнотуу жана тейлөө үчүн кеңири колдонулган жабдуулардын бири болуп саналат.

Бөлүм 1. Жүк илээрман үчүн жүк көтөрүүчү унаалар менен жумуштарды коопсуз өндүрүү эрежелери

1. Ведомстволук таандыктыгына жана менчигинин түрүнө карабастан бардык уюмдарда жүктөрдү жылдыруу боюнча иштерди аткарууда жүк көтөрүүчү унаалар кеңири колдонулат.

2. Жумуштарды жүргүзүү жараянда жүк көтөрүүчү унаалар менен жүктөрдү чалмоо кылуу боюнча операцияларды аткарууга атайын үйрөтүлгөн тажрыйбалуу (квалификациялуу) жумушчу – жүк илээрманга жол берилет.

3. Жүк көтөрүүчү крандар менен жумуштарды аткарууда мезгил-мезгили менен бүлүнүү жана кырсыктар болуп турат, алардын негизги себептери:

- туура эмес (ишенимсиз) жүктү чалмоо;

- жүктү көтөрүү үчүн жараксыз жүкчеңгелдөөчу эптегичтерди же идиштерди колдонуу;

- адамдардын кооптуу аймакта же жебенин астында болушу;

- жүктөрдү чалмоонун схемасын бузуу;

- жүктөө жана түшүрүү иштеринин технологиялык карталарын бузуу;

- жүктү көтөрүүдө же түшүрүүдө унаанын чанагында, терең арыкта, аңгекте, чуңкурда, кудукта адамдардын болушу;

- жүктөрдү кампалоонун схемаларын жана тышөлчөмдөрүн сактабоо;

- крандын айлануучу жана бурулбаган бөлүктөрүнүн ортосунда адамдарды болушу;

- окутулбаган жумушчуларга кранды жүк илгич катары тейлөөгө уруксат берүү;

- жебелүү кранды таянычка орнотууда же электр чубалгысына жакын жүктөрдү илип коюуда коопсуздук талаптарынын сакталбашы;

- жүк түшүрүүдө же жүктөөдө унаа кааначасында адамдардын болушу;

- тоңуп калган, топурак менен жабылган, буроо менен бекитилген, чымчылып калган же бетон менен капталган жүктү көтөрүү учурунда крандын ашыкча жүктөө;

- жүктү көтөрүү же түшүрүү учурунда адамдардын дубалга,мамычага же жабдууларга жакын болушу;

- кран жолунун жана туюк тосмолордун бузулушу;

- терең арыктын, аңгектин жанында же жаңы төгүлгөн топурактын үстүнө жебелүү оор жүк көтөрүүчү унааны же кран-манипуляторын (түзмө колду) туура эмес орнотуу;

- жүк ташуучу жана жебелүү аркандарынын үзүлүшү.

4. Жүк көтөрүүчү унаалар менен жумуш өндүрүүдөгү коопсуздук көп жагынан жүк илээрман чебер жана туура иш-аракеттеринен көз каранды. Ушуга байланыштуу, жүк илээрман жакшы үйрөтүлгөн жана даярдалган жана тиешелүү кесиптикке (квалификацияга) ээ болушу керек.

5. Жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу боюнча жумуш орду жумуш учурунда жакшы жарыктандырылышы керек. Жарык жетишсиз болгон учурда же кар калың жааганда, крандын айдоочусу жүк илээр берген белгилерди көрө албаса, крандын иши токтотулушу керек.

6. Жүк илээр электр чубалгыларынын коргоо аймагына жакын жердеги жебелүү крандар менен иштөө ишкананын администрациясынын жазуу жүзүндөгү уруксаты менен гана жүргүзүлө тургандыгын билиши керек.

Жумуштарды жүргүзүүгө уруксатта төмөнкүлөр көрсөтүлүүгө тийиш: жумуштарды (башталышы жана аякташы) аткаруу мөөнөттөрү, иштин аяктагандыгы жөнүндө кабарлоого тийиш болгон эксплуатациялык ишкананын жооптуу адамы, эгерде алар орун алса, коркунучтуу жана зыяндуу себеп-күчтөрдүн бар экендиги (иштеп жаткан электр берүү чубалгыларына жакын жайгашкан электр талаасы, коңшу аба чубалгыларынын таасири менен шартталган чыңалуу).

Кранды түздөн-түз иштеп жаткан электр чубалгыларынын астында иштетүүгө уруксат берилбейт.

7. Жүктөрдү чалмоого тажрыйбалуу (квалификациялык) мүнөздөмөсү менен жүктөрдү чалмоо боюнча иштерди аткаруу каралган кесип боюнча окутулган чектеш кесиптеги жумушчуларга (такелажчылар, куроочулар, усануулар ж.б.) уруксат берилиши мүмкүн.

8. Жүк илээрман кесиби боюнча аттестациядан өткөн жумушчуга квалификациялык (адистик) комиссиянын төрагасынын колу коюлган тиешелүү ырастама (ырастаманын формасы 3-тиркемеде келтирилген) берилет. Иштеп жаткан мезгилде жүк илээрманда бул ырастама жанында болушу керек жана аны Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл боюнча министрлигине караштуу Экологиялык жана техникалык көзөмөл кызматынын инспекторунун, жүк көтөрүүчү унаалардын коопсуз пайдаланылышын көзөмөлдөө боюнча инженердик-техникалык кызматкердин жана крандар менен иштин коопсуз жүргүзүлүшүнө жооптуу жактардын талабы боюнча, ошондой эле кран айдоочусун талабы боюнча көрсөтүүгө тийиш.

9. Жүк илээрмандин, асма бешик жумушчулардын билимин кайталап текшерүү ишкананын квалификациялык комиссиясы тарабынан жүргүзүлөт:

- мезгил-мезгили менен (жок дегенде 12 айда бир жолу);

- бир ишканадан экинчи ишканага өтүүдө;

- жүк көтөрүүчү унааларды коопсуз пайдаланууну көзөмөлдөө боюнча инженердик-техникалык кызматкердин же Экологиялык жана техникалык көзөмөл кызматынын инспекторунун талабы боюнча.

Билимди кайталап текшерүү өндүрүштүк нускаманын көлөмүндө жүргүзүлөт жана ырастамада белги коюу менен мазмун тартиби менен таризделет.

10. Негизги кесиптеги жумушчуларга жүктөрдү полдон же турактуу пульттан башкарылуучу жүк көтөргүч унаанын илгичине илип коюуга, тийиштүү нускалоодон жана жүктөрдү чалмоо боюнча көндүмдөр текшерилгенден кийин, белгиленген Эрежеде уруксат берилет. Жүк көтөргүч унааны тейлеген жүк илээрмандин саны жүк көтөргүч унаалар менен ишти коопсуз жүргүзүүгө жооптуу адам тарабынан аныкталат. Эки же андан көп жүк илээр иштеген учурда алардын бири нускама дептерге белги коюу менен улук болуп дайындалат.

11. Өз алдынча иштөөгө уруксат берилген жүк илээрман өзү тейлеген жүк көтөргүч унаанын түзүлүшү жөнүндө жалпы түшүнүккө ээ болушу керек, анын жүк көтөрүмдүүлүгүн, ал эми жебелүү крандар үчүн жебенин узундугуна жана жеткендигине, кошумча таянычтардын абалына ж.б. жараша жүк көтөрүмдүүлүгү өзгөрүшүн билиши керек. Жүк илээрманди дайындоо жөнүндө буйрукта ал тейлей турган крандын түрү жана номери көрсөтүлөт. Буйрук менен бул кран айдоочусу да тааныш болушу керек.

12. Өз алдынча иштөөгө уруксат берүүнүн алдында жүк илээр коопсуздук техникасы боюнча кириш нускалоодон, баштапкы нускөөлө жана жумуш ордунда (такшалуу) окутуудан өтүшү керек, кол коюу менен кабыл алуу боюнча нускаманы, ишканада кран менен алып өтүүгө эң көп кезиккен жүктөрдүн тизмесин, алардын салмагын жана жүктүн ар бир түрү боюнча кармагыч эптегичтердин көрсөтүү менен алууга, жүктөрдү топтоо тартибин үйрөнүүгө, атайин кийим, сигналдык жилет, каска, кол кап алууга маалымдалат.

13. Жүктү жылдыруу команда боюнча жана крандагы жумушчу - жүк илээр тарабынан кран айдоочусуна берилүүчү белгиленген белгилер боюнча гана жүргүзүлөт.

Узундугу 10 метрден ашпаган жебе менен өзү жүрүүчү жебелүү крандар иштеп жатканда, ошондой эле эки тараптуу телефон байланышын колдонуу менен үн менен белги берүүгө жол берилет. Белгилер кран айдоочусуна көрүнгөн жерден берилет, ал эми, мында көтөрүлүп же түшүрүлүп жаткан жүктүн жанында жүк илээрманга турууга тыюу салынат.

14. Окутулган жана колунда ырастамасы бар жүк илээр төмөнкүлөрдү билиши керек:

- жүк илээр менен кран айдоочусу ортосунда белгилерди алмашуунун ишканада белгиленген тартиби;

- жүк көтөрүүчү унаалар менен иштөөнү коопсуз аткаруу боюнча жүк илээр үчүн өндүрүштүк нускама;

- жүк автоматтык эптегичтер менен кармап калган учурларда, идишти илгичке туура илип коюу жөндөмүнө ээ болушу керек;

- жүктөрдү чалмоо же милтелөө, жээктөө схемалары;

- жүктүн салмагын жана жылдырылып жаткан жүктөрдүн оордук борборун визуалдык аныктоо ыкмалары;

- жүк кармагыч шаймандарды, аркандарды жана идиштерди карап текшерүүнүн тартиби жана жараксыз кылуу ченемдери;

- чалмоолордун иштөө мөөнөтү, алардын жүк көтөрүмдүүлүгү, сыноо ыкмалары жана мөөнөттөрү;

- чалмоолорду бириктирүү жана байлоо ыкмалары; жүк тартуучу эптегичтердин иштөө принциби;

- жүктөрдү көтөрүүдө жана жылдырууда аларды ийилип кетүүдөн жана бузулуудан сактоо үчүн колдонулуучу эптегичтердин конструкциялары, чалмоолордун чектик узундугу жана диаметри;

- технологиялык карталар;

- жүктөрдү кампалоонун тартиби жана тышөлчөмдөрү;

- чалмоолордун, чынжырлардын, аркандардын жана башка жүк кармоочу эптегичтердин иштөө принциби, максаты жана колдонуу тартиби;

- аянтчада же цехте (ишбөлмөдө) крандар менен жумуштарды аткаруунун коопсуздук чаралары жана өндүрүш шарттары;

- жүк илээр тейлеген жүк көтөргүч унаалардын техникалык мүнөздөмөлөрү;

- электр чубалгыларына жакын жүк көтөрүүчү унаалардын иштешиндеги коопсуздуктун негизги талаптары;

- коркунучтуу жана зыяндуу өндүрүштүк себеп-күчтөрдүн таасиринин алдын алуу боюнча чаралары;

- өндүрүштө жабыр тарткандарга биринчи жардам көрсөтүү ыкмалары;

- жеке жана жамааттык коргонуу каражаттары жана аларды колдонуу тартиби;

- электр менен иштеген кранга чыңалуу берүүчү өчүргүчтүн жайгашкан жерин билүү;

- эгерде крандын же кран жолунун бузуктугу аныкталса, бул тууралуу кран айдоочусуно жана ал баш ийген адамга билдирүүгө.

15. Жук илээрман төмөнкүлөрдү кыла алышы керек:

- көрсөткүч боюнча жебелүү крандын жүк көтөрүмдүүлүгүн учуп чыгуусуна жана алыскы таянычтардын абалына жараша аныктоого;

- ар кандай жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу үчүн байлоо жана илиништи аткарууга;

- жүктү долбоордук абалга коюга (орнотууга) жана жүк кармоочу шаймандарды алып салууга (капалоо);

- жылдырылып жаткан жүктүн салмагына жана өлчөмүнө жараша чалмоолорду тандоо;

- жүк кармоочу эптегичтердин жана идиштердин жарактуулугун, ылайыктуулугун аныктоо жана аларды туура колдонуу;

- кранчыга (айдоочусуна) белгилерди туура берүү;

- зарыл болгон учурда жумуш ордунда өрт өчүрүү каражаттарын пайдаланууга;

- өндүрүштө жабыр тарткандарга биринчи медициналык жардам көрсөтүүгө;

- бүлүнүү кырдаалдарда крандарды электр тармагынан ажыратууга.

§ 1. Ишке киришкенге чейин жүк илээрман үчүн милдеттери

16. Жумуш башталганга чейин жүк илээрман атайын кийимди, коргоонун тиешелүү каражаттарын сигналдык жилет, каска жана кол каптарды кийиши керек.

17. Жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу боюнча ишти баштоонун алдында жүк илээр төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) жүк көтөрүүчү унаалар менен коопсуз жумуш аткаруу үчүн жооптуу адистерден иштин белгилүү бир түрү боюнча тапшырма алууга;

2) курулуш-монтаждоо иштерин аткарууда жүк көтөрүүчү унаалар менен жумуштарды аткаруунун долбоору менен таанышууга жана долбоорго өзүнүн кол тамгасын коюуга;

3) кран менен жылдырыла турган курулуш конструкцияларынын элементтерин кароого жана алардын кемчиликтери жок экенине ынанууга;

4) жүктөө жана түшүрүү иштерин жүргүзүүдө технологиялык карталар менен таанышууга (кол койдуруу менен);

5) аба электр чубалгысына жакын жердеги жебелүү жүк көтөрүчү унаалар менен иштерди аткарууда уруксат берүүчү иш тапшырмада көрсөтүлгөн коопсуздук чаралары менен (кол койдуруп) таанышууга;

6) жүк кармагыч эптегичтердин ишке жарамдуулугун жана аларда сыноо номери, күнү жана жүк көтөрүмдүүлүгү белгиленген эн тамгалардын же биркалардын болушун текшерүүгө;

7) идиштин жарамдуулугун жана анда анын арналышы, номери, өз салмагы жана жүктүн чектик салмагы жөнүндө маркировканын болушун текшерүүгө;

8) жумуштарды аткаруу үчүн зарыл болгон көмөкчү мүлк эсептик каражаттардын (узун саптуу темир илгектин, дегээлердин, илгичтердин, тепкичтердин, аянтчалардын, подкладкалардын жана аралыктардын) болушун жана ишке жарамдуулугун, ишти аткаруу долбооруна же технологиялык картага ылайык текшерүү;

9) көтөрүлүп жаткан жүктүн салмагына жана мүнөзүнө ылайык келген жүкчеңгелдөөч эптегичтерди тандоого. Чалмоонун жүк көтөрүмдүүлүгү көтөрүлүп жаткан жүктүн салмагынан келген күчкө, бутактардын санына жана алардын эңкейиш бурчуна жараша болушу керек.

Бутактардын ортосундагы бурч 90° ашпагандай узундуктагы чалмоолорду (бутактардын санын эске алуу менен) тандоо керек;

10) жумуш мейкиндигинин жарыктыгын текшерүү. Жарыктуулук жетишсиз болсо, жүк илгич ишке киришпестен жүк көтөрүүчү унаалар менен иштин коопсуз өндүрүшү үчүн жооптуу адиске бул жөнүндө билдирүүгө милдеттүү.

18. Жүк илээрманга жүк көтөрүүчү унааларды алып чыгуучу (кошумча) таянычтарга өз алдынча орнотууга, ошондой эле кран машинечи (айдоочусу) башкаруу кааначада турганда крандын жүк көтөрүгүч унаанын бурулбаган, айланбай турган бөлүгүнөн (жүрүүчү рамкасынан) жүк кармагыч эптегичтерди алып салууга (жаткырууга) уруксат берилбейт. Жүктөө -түшүрүү жумуштарын аткарууда жүк илгич жүктү жылдыруунун кабыл алынган технологиясын так сактоого тийиш. Коопсуздук талаптарынын бузулушуна алып келүүчү технологиялык операциялардын аткарылышын тездетүүчү ыкмаларды колдонууга жол берилбейт.

19. Жүк илээр жүктөрдүн жыйылган жерлерин жана тышөлчөмдөрүн, кирүүчү жолдорду, тосмолорду, кран менен жер үстүндөгү курулуштардын чыгып турган бөлүктөрүнүн, жүктөрдүн ирээтжыйымдын (штабелдеринин) жана башкалар ортосундагы өтмөктөрдүн бар экендигин текшерүүгө тийиш.

Жүк көтөрүчү крандарды коопсуз пайдалануу үчүн крандын чыгып турган бөлүктөрү менен жумушчу аянтчанын деңгээлинен 2 м бийиктикте жайгашкан жүктөрдүн ирээтжыйымын же курулмалардын ортосундагы горизонталдык аралык 700 мм кем эмес, ал эми 2 м ашык бийиктикте - 400 мм кем эмес болушу керек. Корогойдон (консолдон) адамдар боло турган аянтчаларга чейинки тик (вертикалдык) аралык 2 метрден кем болбошу керек.

20. Жумушту аткаруу үчүн тепкичтерди, таянычтарды колдонуу зарыл болсо, ишке киришердин алдында алардын жарактуу абалына ынануу керек.

21. Жүк илээрман электр чубалгылары крандын иштөө аймагынан канчалык алыс жайгашкандыгын текшерип турушу керек. Ишкананын башкы инженеринин жазуу жүзүндөгү уруксатысыз (уруксат берүүчү иш тапшырма) жана крандар менен жүктөрдү жылдыруу боюнча иштерди коопсуз аткарылышына жооптуу адамдын катышуусуз электр чубалгыларынын жанында (эң четки зымдан 30 метрден жакын) жүктөө жана түшүрүү иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

§ 2. Жүктү байлоодо жана илингенде жүк илээрман үчүн милдеттери

22. Жүк илээр жүк көтөрүүчү унаалар менен көтөрүү үчүн байлоо жана тартуу иштерин, чалмоонун схемалары, технологиялык карталары же жумуш өндүрүшүнүн долбоору менен таанышкандан кийин гана баштай алат.

23. Жүктөө (түшүрүү) үчүн, жүктү бир нече кран менен көтөрүү үчүн, электр берүү чубалгысынын жанында көтөрүү үчүн, чалмоо схемасы иштелип чыкпаган жүктү жылдыруу үчүн, ошондой эле адамдар болушу мүмкүн болгон жайларды жабуунун үстүнөн жүктү жылдыруу үчүн жүктөрдү жүк илээр тарабынан крандар менен ташуу боюнча иштерди коопсуз аткарылышы жооптуу адамдын түздөн-түз жетекчилиги астында жүргүзүлүүгө тийиш.

24. Жүктү байлап жана илип жанканда жүк илээрман төмөнкү көрсөтмөлөрдү жетекчиликке алышы керек:

1) жүктөрдү чалмоого же кантовкалоо (жээктөөгө) схемаларына ылайык байлоо жана илүү;

2) жүктүн салмагын жүктөрдүн салмагынын тизмеси боюнча же жүктөгү белгилер боюнча текшерүүгө (эгерде жүк илгич жүктүн салмагын аныктай албаса, бул тууралуу ал жүк көтөрүүчү унаалар менен иштин коопсуз аткаруу үчүн жооптуу адистерге билдирүүгө милдеттүү);

3) аркандарды жана чынжырларды жүктүн негизги массивине, ооруусына (кашек, рамкага, каркас, тулку, станина-тестулку) түйүндөрсүз, буралуштарсыз жана илмектерсиз салууга, жүктөрдүн курч кабыргасынын учунун астына чалмоолорду бузулуудан сактоочу атайын төшөмөлөрдү коюу;

4) жүктү жылдыруу учурунда анын айрым бөлүктөрү (тактайлар, жыгач сом, түтүктөр ж.б.) кулап калбашы жана аны жылдырууда анын туруктуу абалы камсыз кылынгыдай кылып байлоо. Узун жүктөрдү чалмоо кеминде эки жерде жасалышы керек;

5) темир-бетон жана бетон буюмдарын, ошондой эле илмек, муунак менен жабдылган башка жүктөрдү илгичтин, муунактардын тиешелүү абалында көтөрүү үчүн каралган бардык нерселер үчүн жүргүзүлүүгө тийиш;

6) жүктү кош мүйүздүү илгичтерге илип жатканда, илгичтин эки мүйүзүнө жүк тең бөлүштүрүлгөндөй кылып чалмоолорду салуу;

7) жүктү илүү үчүн пайдаланылбаган көп тармактуу чалмоонун учтарын жүктү кран менен жылдырууда алардын жолдо кездешкен буюмдарга тийип калуу мүмкүнчүлүгү болбогондой кылып бекитүү керек;

8) жүк көтөрүү үчүн арналган эч нерсе менен бекемделбегендигин, кысылып, басып жана жерге тоңуп калбагандыгын текшерүү;

9) идишти толтуруу жүктүн тарадан түшүп калуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаргыдай кылып жүргүзү керек, бул үчүн белгиленген ченемден ашык эмес толтурат;

10) жүктү көтөрүүдөн мурун крандын жүк аркандары тик абалда болушуна көз салууга.

25. Жүктөрдү байлоодо жана илүүдө жүк илээрманга тыюу салынат:

1) салмагы белгисиз же крандын (жүк көтөргүч унаанын) жүк көтөрүдүүлүгүнөн ашкан жүктөрдү чалмоо кылууга;

2) бузулган же белгиленбеген жүк кармагыч эптегич жана идиштер менен пайдаланууга, айрылган чынжырлардын тогоосун (звенолорун) буроо же зым менен туташтырууга, аркандарды байлоого;

3) чалмоо схемаларында көрсөтүлбөгөн ыкмалар менен жүктү байлоо жана илгичке салууга;

4) жүктөрдү байлоо жана илүү үчүн чалмоо схемада каралбаган эптегичтерди (ломдор, сүмбөөлөр, зымдар ж.б.) колдонууга;

5) кыштары менен поддондорду (тепшилерди) тосмосуз илүүгө (автоунаадан жерге түшүрүүдөн тышкары);

6) бузулган илмектер үчүн бетон жана темир-бетон буюмдарын илүүгө;

7) жүктү кош мүйүздүү илгичтин бир мүйүзүнө илип коюу;

8) темир-бетон буюмдардын же башка жүктөрдүн монтаждоо илмектерине чалмоонун илгичтерин согуу;

9) балканын, оор балканын, ломдун ж.б. соккулары менен көтөрүлүп жаткан жүккө жүк кармагыч эптегичтерди тууралоого;

10) чоң, ири дубал блокторун жана башка бийик жүктөрдү байлоодо капталуучу тепкичтерди пайдаланууга; мындай учурларда көчмө аянтчаларды колдонуу керек;

11) туруксуз абалда турган жүктү чалмоо кылууга.

§3. Жүктү көтөрүүдө жана жылдырууда жүк илээрман үчүн милдеттери

26. Жүктү көтөрүү жана жылдыруу боюнча ар бир иштин алдында жүк илээрман крановщикке (айдоочуга, операторго) же белги берүүчү жумушчуга тиешелүү белги бериши керек. Бир кранды бир нече жүк илгич менен тейлөөдө белгини улук жүк илгичи бериши керек.

27. Жүк көтөрүү белги берүүдөн мурун жүк илгич төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) жүктүн бош тетиктерин же шаймандарын бар же жок экенин текшерүү; чоң диаметрдеги түтүктөрдү көтөрүүдөн мурун, анда топурак, муз жана көтөрүү учурунда кулап кетиши мүмкүн болгон нерселер жок экендигин текшерүү керек;

2) көтөрүү учурунда жүк эч нерсеге илинбей турганын текшерүү тийиш;

3) жүктүн жанында, көтөрүлгөн жүк менен дубалдардын, мамылардын, жабдуулардын ортосунда адамдардын жоктугуна ынанууга тийиш. Жебелүү кран менен жүктү көтөрүүдөн мурун, жүк илгич крандын жанында, анын бурулуучу секиаянтта жана жебе менен жүктү түшүрүү жерде адамдардын жоктугун текшерип, андан кийин кооптуу аймактан чыгып кетиши керек.

28. Жүктү көтөрүүдө жана жылдырууда жүк илээрман:

1) жүктү 200 - 300 мм бийиктикке көтөрүү үчүн белги берип, андан кийин чалмоонун тууралыгын, чалмоолордун керилүүсүн (чыңалуусунун) бирдейлигин, крандын туруктуулугун, тормоздун (токтоткуч) туура иштеп жаткандыгын жана андан кийин гана жүктү керектүү бийиктикке көтөрүү жөнүндө белги берүүгө болот; кайра чалмоо тизүү зарыл болгон учурда жүк түшүрүлүшү керек;

2) жүктү пайдубал буроодон чыгарууда көтөрүүнүн минималдуу ылдамдыкта, кыйшаюусуз, байланбастан, тыгынсыз, жүктүн буроолордон толук чыгарылганга чейин горизонталдуу жылышын камсыз кылуу менен жүргүзүлүшүнө көз салууга тийиш;

3) желектүү крандар жардамы менен жүктү көтөрүүдөн алдында (жүк көтөрүмдүүлүк көрсөткүчү боюнча) кран айдоочусу орноткон чыгуу көтөрүлүп жаткан жүктүн салмагына туура келээрине ынануу керек;

4) жүктү же жүк кармоочу шаймандарды горизонталдуу жылдыруудан мурун, алар жолдо пайда болгон нерселерден кеминде 500 мм жогору көтөрүлүшүн камсыздашы керек;

5) жүктү жылдырууда коштоп жүрүшү керек жана ал адамдардын үстүнөн жылбай тургандыгын, эч нерсеге илинип калбашын текшерүү. Эгерде жүктү коштоо мүмкүн болбосо, анда анын жылышына кран айдоочусу, экинчи жүк илээрман же белги берүүчү ишкерсан көз салууга тийиш;

6) узун жана көлөмдүү жүктөрдү көтөрүү же жылдыруу учурунда алардын өзүнөн-өзү тескери бурулуп кетүүсүнө жол бербөө үчүн, диаметри 25 мм кем эмес кендир аркандан же жука болот зым аркандан жасалган атайын узун саптуу темир илгектин (тарммаларды) колдонуу керек;

7) жүктү кампалоо үчүн белгиленген тышөлчөмдөрдү бузбастан жана өтмөктөрдү тоспостон бирдей төшөөгө тийиш;

8) жүктү вагонеткаларга, жарым вагондорго жана секиаянтчаларга жаткырууга, ошондой эле аны унаа каражаттарынын тең салмактуулугун бузбастан алып салууну жүргүзүүгө тийиш. Ошол эле учурда унаа каражаттарын өзүм билемдик менен жылдырбоо үчүн өздөрү бекемделиши, күчөтүү керек;

9) чубурма жана майда дааналуу жүктөрдү көтөрүү атайын идиште жүргүзүлсүн; ошол эле учурда идишти, тараны белгиленген ченемден ашык толтурууга жол берилбейт;

10) жүктөрдү крандар менен жээктоону ыкчам аракетты аткаруунун тартибин жана ырааттуулугун караган технология боюнча атайын бөлүнгөн жерлерде (аянтчаларда) жүргүзүү керек; жүктү чалмоо менен кармоонун ыкмаларын жана мындай ишти коопсуз аткаруу боюнча көрсөтмөлөрдү билүүгө тийиш.

29. Жүктөрдү көтөрүүдө жана жылдырууда жүк илээрманга төмөнкүлөргө тыюу салынат:

1) көтөрүлгөн жүктүн астында болууга же анын астында адамдардын болушуна жол берүүгө (эгерде жүк ал турган аянттын деңгээлинен 1000 ммден ашпаган бийиктикке көтөрүлсө, жүк илгич жүктү көтөрүп же түшүрүп жатканда анын жанында болушу мүмкүн);

2) эгерде кран иштеп жаткан аймакта адамдарга тийип кетүү коркунучу бар болсо, жүктүн көтөрүлүшүнө же жылышына уруксат берүүгө;

3) жүк көтөрүүчү унаанын жардамы менен жүккө кысып калган чалмоолорду бошотуу;

4) жүк аркандары кыйшык багытта болгондо жүктү көтөрүүдө, жылдырууда жана түшүрүүдө аны артка тартууга (сүйрөтүп жеткирүүгө);

5) жүктү көтөрүүдө же түшүрүүдө аянтта же автоунаада болууга жана адамдардын болушуна уруксат берүүгө.

30. Электр агымына урунбоо үчүн жүк көтөрүүчү унаалар электр чубалгысына жакын иштегенде, жүк илээрман жүк көтөрүүчү унаанын жүгү, чалмоолор, илгичтери же элементтери тийүү зарылдыгы менен байланышкан ар бир ыкчам аракеттин алдында жүк көтөрүүчү унаанын жебеси же аркандары электр чубалгысын зымдарынан коопсуз аралыкта (уруксат-иш тапшырмага ылайык) экенине ынанышы керек.

31. Жебелүү жана мунаралуу крандар иштеп жаткан учурда крандын бурулуучу жана айланбай турган бөлүктөрүнүн ортосунда кысылып калбоо үчүн, жүк илээр крандын айлануучу бөлүктөрүнүн (каршы салмак, бурулуучу секиаянт) аймактарында болбошу керек.

32. Эгерде жүктү көтөрүү же жылдыруу учурунда жүк илгич жүк көтөрүүчү унаанын же кран жолунун бузук экендигин байкаса, ал жүктүн жылышын токтотуу жөнүндө токтоосуз белги берүүгө жана бузуктук жөнүндө крановщикке (айдоочусу, операторго) билдирүүгө милдеттүү.

                           §4. Жүктү түшүрүүдө жүк илээрман үчүн милдеттери

33. Жүктү түшүрүүнүн алдында жүк илээр милдетти:

1) жүктү түшүрүү зарыл болгон жерди алдын ала текшерип, анын кулап, оодарылып, жылып, тайып кетпешин ынануу керек;

2) зарыл болгон учурда, жүктүн астынан чалмоолорду алып чыгууга ыңгайлуу болушу үчүн, жүк орнотулган жерге алдын ала бекем төшөндөрдү коюу керек;

3) жүктү топтоо үчүн белгиленген тышөлчөмдөрдү бузбастан бир калыпта тизүү керек, жыгач текзаттар жүктөөдө өзгөчө абалга жол берилиши мүмкүн, качан чалкалоочу эптегичтерде чалкаларды сууруп чыгууга тоскоол болуучу бекитүүчү бөлүктөрү ээ болбошу керек;

4) жүк бекем орнотулуп жана зарыл болгон учурда, бекитилгенден кийин гана, чалмоолорду жүктөн же илгичтен алып салууга;

5) жүк бошоткондон кийин чалкалоочу эптегичтерди крандын илгичинен асууга жана чалкалоочу эптегичтерди коопсуз бийиктикке тартып туруу жөнүндө белги берүүгө.

34. Жүк илээрманга жүктү убактылуу жабууларга, түтүктөргө, кабелдерге жана жүктү коюуга арналбаган башка жерлерге орнотууга тыюу салынат.

35. Жүк илээрман жүктөрдү имараттардын дубалдарына, тосмолорго ж.б. жүктөрдү жантайып орнотпошу керек.

Бөлүм 2. Көтөргүчтө (куроолук секи) турган асма бешиктин жумушчулары үчүн ишти коопсуз жүргүзүү эрежелери

36. Көтөргүч (куроолук секи) - адамдарды аспаптар жана текзаттар менен жылдырууга жана тейлөө аймагынын чегинде жумуштарды аткарууга арналган үзгүлтүктүү жүк көтөрүү унаа.

37. Бийиктикте өндүрүлгөн бир нече жумуш бар. Бул кесиптин жогорку белгилүүлүгүн түшүндүрөт – көтөргүчтүн асма бешигинин (куроолук секи) жумушчусу. Көтөргүчтүн машинистинин иши асма бешик жумушчусыз мааниге ээ эмес.

Көтөргүчтүн асма бешик жумушчу – бул көтөргүчтө орнотулган асма бешикте турган менен курулуш, монтаждоо жана башка иштерди жүзөгө ашыруучу адис.

Асма бешикте иштөө - бул милдеттүү бийиктикке чыгуу, анын жүрүшүндө адамдардын жыгылышынын алдын алуу үчүн бардык коопсуздук чаралары сакталууга тийиш. Асма бешиктин жумушчусу электр агымына урунуудан, чымчып калуудан, асма бешикти жылдырууда жана башкалардан сактануу чараларын сакташы керек.

38. Көтөргүчтө турган асма бешиктин жумушчулары үчүн ишти коопсуз жүргүзүү үчүн асма бешиктерде иштеген адистерди милдеттүү түрдө аттестациялоо зарыл. Көтөргүчтөгү асма бешиктин жумушчу белгиленген үлгүдөгү ырастамасы болууга милдеттүү.

39. Асма бешиктердеги жумушчуларды даярдоо белгиленген тартипте бекитилген окуу программалары боюнча ишке ашырылышы керек.

Көтөргүчтө турган асма бешиктин жумушчуларын окутуу теориялык курсту камтыйт, анда асма бешиктин жүк көтөрүмдүүлүгү кандай, анын конструкциясы жана иштөө принциптери, кайсы аймактар кооптуу деп эсептелиши мүмкүн, асма бешикте ишти кантип туура жүргүзүү керек, коопсуздук техникасы жана жумушка уруксат берүү ж.б.

Окуу процессинде коопсуздук талаптарын бекем өздөштүрүү жана аткаруу зарылдыгына өзгөчө көңүл буруу керек.

Окутуунун теориялык бөлүгүнөн өткөндөн, зачет жүргүзгөндөн кийин, өндүрүштүк окутуунун күндөлүгү берилет, анда эпчилдик (тыкандык) иштеп чыгуу үчүн темалар көрсөтүлөт.

Өндүрүштүк окууту жумушчуну окууга жиберген ишканада жүргүзүлөт. Кесиптик окутуу квалификациялык экзамен түрүндөгү жыйынтыктоочу аттестация менен аяктайт.

40. Асма бешиктердеги жумушчулар жана жүк илээрман жумушка дайындоонун алдында, алардын ден соолугунун абалынын ушул адистиктеги жумушчуларга коюлуучу талаптарга шайкештигин аныктоо үчүн медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүэшү керек.

 Асма бешиктерде жумушчулары бийиктикте иштөөгө жарамдуулугун тастыктаган медициналык корутунду болушу керек. 18 жаштан төмөн эмес, окуу борборлорунда атайын окуудан өткөн, квалификациялык комиссиянын сыноонун (экзаменин) тапшырган жана төраганын колу коюлган ырастама алган адамдарга уруксат берилет.

41. Электр чубалгыларын жана электроорнотмолорун монтаждоодо, оңдоодо жана техникалык тейлөөдө көтөргүчтөрдө иштеген кызматкерлер окуудан өтүп, электр коопсуздугу боюнча экинчисинен кем эмес тобуна ээ болууга тийиш.

42. Асма бешиктин жумушчулары аткарган иши кооптуу деп категориясына кирет, анткени алар бийик тоолуу шартта жүргүзүлөт. Көтөргүчтү (куроолук секи) башка адис башкарат, андыктан иштин аткарылышын жана башка бардык аракеттерди түшүнүү үчүн белги берүүчү дайындалышы керек.

43. Көтөргүчтө турган асма бешиктеги жумушчусу төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) Жумуш нускамасы менен аныкталган ишти гана аткарууга.

2) Ички эмгек тартибинин эрежелерин аткарууга.

3) Жеке жана жамааттык коргонуу каражаттарын туура колдонууга.

4) Эмгекти коргоо талаптарын сактоого.

5) Адамдардын өмүрүнө жана ден соолугуна коркунуч туудурган ар кандай кырдаал жөнүндө, өндүрүштө болгон ар бир кырсык жөнүндө же өзүнүн ден соолугунун абалынын начарлоосу, анын ичинде курч кесиптик оорунун (уулануунун) белгилери байкалгандыгы жөнүндө өзүнүн түздөн-түз же жогору турган жетекчисине токтоосуз билдирүүгө.

6) Жумуштарды аткаруунун коопсуз усулдарына жана ыкмаларына жана өндүрүштө жабыр тарткандарга биринчи медициналык жардам көрсөтүү боюнча окутуудан, эмгекти коргоо боюнча нускамадан, эмгекти коргоо талаптары боюнча билимин текшерүүдөн өтүүгө.  

7) Милдеттүү мезгил-мезгили менен (эмгек ишинин жүрүшүндө) медициналык кароодон өтүүгө, ошондой эле Эмгек кодексинде жана башка мыйзамдарда каралган учурларда иш берүүчүнүн жолдомосу боюнча кезексиз медициналык кароодон (текшерүүдөн) өтүүгө.

8) Электр агынан жана башка кырсыктардан жабыркагандарга биринчи медициналык жардам көрсөтө билүү.

9) Өрт өчүрүүнүн баштапкы каражаттарын колдоно билүү.

44. Асма бешикте жумуш аткарууда төмөнкү коркунучтуу жана зыяндуу өндүрүштүк себеп-күчтүн таасирине дуушар болушу мүмкүн:

- жабдуулардын жана текзаттын беттериндеги курч учтар, жээктер, быдырлар жана бодурлор;

- адатта чыңалуусуз, металл конструкцияларында жана жабдуулардын бөлүктөрүндө чыңалууну пайда болушу;

- жумушчу аймактагы аба температурасынын жогорулашы же төмөндөшү;

- абанын жогорку нымдуулугу;

- жумуш ордун олуттуу бийиктикте жайгаштыруу;

- жумушчу аймактын (жердин) жарыгынын жетишсиздиги.

45.Асма бешиктеги жумушчу атайын кийим, атайын бут кийимдерди жана башка жеке коргонуу каражаттарын акысыз берүүнүн Өнөр жайдын типтүү тармактык ченемдерине ылайык атайын кийим, атайын бут кийим жана башка жеке коргонуу каражаттары менен камсыз кылынышы керек.

46. Асма ​​бешиктин жумушчуларын көтөргүчтө иштөөгө киргизүү ишкана боюнча буйрук менен таризделип, өндүрүштүк нускама (кол коюу тил кат менен) берилет.

47. Асма бешиктеги жумушчуларынын саны көтөргүчтүн жүк көтөрүмдүүлүгү жана асма бешиктин полунун аянты (бир кишиге 0,5 чарчы метрден кем эмес) менен аныкталат. Көтөргүчтө иштөө үчүн эки же андан көп асма бешик жумушчуларды дайындалганда, алардын бири улук болуп дайындалышы керек.

48. Көтөргүч менен тейлөө аймагы көтөргүчтүн айдоочусунун башкаруу кабинасынан көрүнбөсө жана көтөргүчтүн айдоочусу менен асма бешиктеги көтөргүчтүн кыймылын бешиктен башкарууга укугу жок, жумушчулардын ортосунда радио же телефон байланышы жок болгон учурларда, белгилерди берүү үчүн көтөргүчтөр менен иштин коопсуз жүргүзүлүшүнө жооптуу адам тажрыйбалуу жук илгичтердин ичинен белги берүүчүнү дайындоого тийиш.

Жүк илээрман өз ишинде жүк көтөрүүчү унаалар менен ишти коопсуз жүргүзүүгө жооптуу жактарга баш ийет.

Күбөлөндүрүү жүк илээрман же асма бешиктин жумушчусу белги берүүчү болуп дайындалышы мүмкүн, ал билиши керек:

1) көтөргүчтө жайгашкан асма бешиктеги жумушчулар үчүн ишти коопсуз жүргүзүү боюнча өндүрүштүк нускамада белгиленген коопсуздук жана эмгекти коргоо талаптары;

2) көтөргүч иштеп жатканда колдонулуучу белги сигнализациясын;

3) көтөргүч иштеп жатканда коркунучтуу себеп-күчтөр жана кооптуу аймактар;

4) эмгекти коопсуз ыкмалар, негизги каражаттар өрттүн алдын алуу жана өчүрүү чаралары, ошондой эле жумуш ордунда башка кооптуу кырдаалдардын алдын алуу чаралары;

5) электр чубалгысынын жанында көтөргүчтү иштетүүдө коопсуздук чаралары;

6) кырсыктан жабыркагандарга биринчи жардам көрсөтүү ыкмалары;

7) коркунучтуу жана зыяндуу өндүрүштүк себеп-күчтөрдүн таасиринин алдын алуу жолдору;

8) жеке жана жамааттык коргонуу каражаттары жана аларды пайдалануу тартиби;

9) асма бешик жумушчу эмгегинин коопсуздугун камсыз кылуу боюнча негизги иш-чаралар.

§ 5. Иш баштоо алдында көтөргүчтө (куроолук секи) турган асма бешик жумушчунун милдеттери

49. Жумуш башталганга чейин асма бешиктин жумушчусу тиешелүү ченемдерде каралган атайын кийимди, атайын бут кийимди, жеке коргонуу каражаттарын кийиши керек. Атайын кийимдер топчуланып, эч кандай бош учтары илинип турбашы керек. Бут кийимде болоттон жасалган (темир) мык же такасы болбошу керек.

Асма бешикте иштеген жумушчу жеке коргонуу каражаттарын, коопсуздук курун жана көз айнектерин тагынууга, керектүү шаймандарды жана башка жүктөрдү жүктөшү милдеттүү. Кранда, адатта, иштеген кран айдоочусу, көбүнчө ким менен иштешет, экенине ынануу. Эгерде кранда башка кран айдоочусу иштеп жатса, анда ал крандар менен жүктөрдү жылдырууда колдонулган белги белгилерин билеби же кранда иштөөгө уруксаты бар-жогун текшерүү керек. Болбосо, жумушту баштабай жана ишкананын механикине же аны алмаштырган адамга кабарлоо.

50. Ишти баштоонун алдында асма бешиктин жумушчу милдеттүү:

1) Көтөргүчтүн асма бешигиндеги иштерди аткарууга тапшырма алуу.

2) Куроолук секи механизмдерин, алардын бекиткичтерин жана тормозун текшерүү.

3) Тосмолордун ишке жарамдуулугун текшерүү.

4) Механизмдердин майланышын текшерүү.

5) Темир конструкциянын жеткиликтүү жерлерин, асма бешиктин абалын жана анын ишке жарамдуулугун текшерүү.

6) Көтөргүчтү текшерүүнүн жана сыноонун жыйынтыктарын жазуу үчүн вахталык дептерди жүргүзүлүшү керек.

7) Иш аймакта жарыктын жетиштүүлүгүн, тазалыгын жана тартипти текшерүү.

8) Аянттын абалын текшерүү.

9) Жумуш өндүрүлгөн жерде электр чубалгысы жок же 30 метрден ашык аралыкта жайгашканына ынануу.

51. Асма бешикке кирерден алдында, жумушчусу төмөнкүлөрдү камсыз кылууга тийиш:

- көтөргүч аянтчага жана бардык таянычтарга туура орнотулган;

- көтөргүчтүн эңкейиши 3° ашпайт;

- көтөргүчтүн иштеген аймагында бейтааныш адамдар жок;

- аңгектин (чуңкурдун) жанына көтөргүчтү орнотууда, эң четки таянычтардан аңгектин эңкейишине чейинки, аралык көтөргүчтөрдү жайлаштыруу жана коопсуз пайдалануу эрежелеринде көрсөтүлгөн маанилерге туура келет;

- көтөргүчтү электр чубалгысынын аймагына орнотуп жатканда көтөргүчтүн асма бешиги же жебе чыканагы узартылганда электр чубалгыларынын зымдарына тийбейт;

- көтөргүчтү имараттын, ирээтжыйым же курулуштун жанына орнотууда, алар менен айлануучу аянтчанын ортосундагы аралык 1 метрден кем эмес болот.

52. Өрт өчүргүчтү жана биринчи жардам аптечкасын (дары кутучасын) болушун текшерүү.

53. Эгерде бош жүрүү ылдамдыгын текшерүүдө жана сыноодо көтөргүчтүн коопсуз иштешине тоскоол болгон бузулуулар аныкталса, ишке киришпеңиз, бул жөнүндө түздөн-түз жумуш жетекчисине билдирүү керек.

54. Асма бешикке киргенден кийин, анын кире бериш жерин жаап, коопсуздук курунун карабинин бекитүү үчүн чаңгекке байлап, айдоочуга көтөрүлүүгө даяр экендигин билдирүүү керек.

§ 6. Жүктү көтөрүүдө жана жылдырууда куроолук секиде турган асма бешик жумушчунун милдеттери

55. Көтөргүч иштеп жаткан учурда жумушчусу төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) көтөргүч "Отургузуу" абалында толук токтогон учурда, конуучу аянтчалар аркылуу гана асма бешикке кирүүгө жана чыгууга; көтөргүч иштеп жатканда асма бешиктин кире бериши жери алынуучу тосмо же кулпуланган эшик (чык этме тээк) менен корголушу керек;

2) асма бешиктин тосмосуна отурууга жана турууга, жөлөнчүккө асылуу болбойт, үстүнкү жана капталдагы тоскоолдуктарды ыкылас коюп менен карап көрүү;

3) иш чөйрөсүн көбөйтүү үчүн асма бешиктин полуна буюмдарды коюуга болбойт;

4) асма бешиктеги жүктүн салмагы көтөргүчтүн аталгы жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашпасына көз салуу, камсыз кылуу;

5) бүлүнүү (өтө шашылыш) учурларда гана бүлүнүү түшүүдөн жана кыймылдаткычты токтотууну колдонуу болот;

6) коопсуз аралыкта (0,5 м кем эмес) жана жебе чыканагына кошумча жүктөмсүз иштөө;

7) коопсуздук алеттери бузулган учурда ишти токтотууга (чектик жүктү чектегич, чектөөчү өчүргүчтөр, асма бешикти горизонталдык абалда багыттоочу системасы ж.б.);

8) көрүнүүнү кыйын болгондо - күн күркүрөгөндө, жамгырда, туман жана кар жааганда, ошондой эле көтөгүчтүн паспортунда көрсөтүлгөндөн айлана-чөйрөнүн температурасы төмөн болгондо ишти токтотуу керек;

9) жарык жетишсиз болгондо иштебөө (20 люксдан аз);

10) коопсуз кыймылды көзөмөлдөө жана кооптуу учурда айдоочуга белги берүүгө же асма бешикке орнотулган башкаруу тактасынан кыймылдаткычты токтотуу;

11) көтөгүчтү жебенин максималдуу чыгып турган бөлүгүнөн, 42 В ашык чыңалуудагы электр чубалгысынын эң четки зымына чейин, 30 мден аз аралыкта орнотууда, уруксат-иш тапшырма боюнча гана иштөө;

12) бийиктикте жайгашкан асма бешиктен аспаптарды жана жүктөрдү ыргытпаңыз;

13) эгерде эксплуатациялоо боюнча колдонмодо бул каралбаса, көтөгүч менен бир жерден экинчи жерге жылбоо керек.

56. Көтөргүчтүн (куроолук секи) асма бешигинде иштегенде эмгекти коргоо, өрт коопсуздугу, өндүрүштүк тазалык боюнча талаптарды билүү жана так сактоо зарыл. Жеке коргонуу каражаттары жок жумуштарды жүргүзүүгө жол бербеңиз.

57. Жетиштүү жарык болгондо, эмгек коопсуздугун камсыз кылуучу тосмолор, бөгөттөлгөн жана башка түзүлүштөр ишке жарамдуу болгон шартта, камсыз болгон учурда гана иштөө. Жүктөр ташуучу аймакта бардык тешиктер тосулуп, коопсуздуктун эскертүүчү белгилери илинүүгө тийиш.

58. Бул көтөргүч үчүн номиналдык (паспорттук) мааниден ашкан эңкейиштеги аянттарда, жаңы төгүлгөн, ныкталбаган кыртышта, ошондой эле чуңкурлардын же терең арыктын жантаймаларынын жанында Эрежеде белгиленгенден аз аралыкта көтөргүчтөрдөн иштерди аткаруууга жол бербөөгө.

59. Асма бешиктеги жумушчулар аткарылуучу ишке жарашажумуштун коопсуз өндүрүшүн камсыз кылуучу тийиштүү оң куралдар жана аспаптар менен камсыз болууга тийиш. Кезектеги сыноонун мөөнөтү бүткөн аспап менен иштөөгө тыюу салынат.

Ошондой эле обочолоосу (изоляциясы) бузулган сынган куралдарды колдонууга тыюу салынат. Эгерде аспаптын салмагы он килограммдан ашса, аны өзүнчө илип, өзүнчө анкердик чекитке бекитүү керек.

Анкердик тиркеме өз алдынча болушу керек. Ар кандай оор аспап жумушчуга да, анын мүмкүн болгон кулоо аймакта турган адамдарга да зыян келтирбегендей кылып бекитилет.

60. Көтөргүч менен жумуш аткарууда тейлөөчү ишкерсан иш өндүрүшүнүн долбоорлорун, технологиялык карталарды жана жумуш жетекчисинин буйруктарын жетекчиликке алышы керек. Бир жолку иштерди аткарууда тейлөөчү ишкерсан жетекчи тарабынан бул жумуштарды аткаруунун шарттары менен тааныштырылууга жана нускоого берилүүгө тийиш.

61. Иштеп жаткан электр чубалгысынын коргоо аймакта көтөргүчтөрдү колдонуу менен иштөө электр чубалгысынын ээси тарабынан берген уруксат-иш тапшырмага ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

62. Изоляторлорду тазалоо, жуу жана алмаштыруу, зымдарды оңдоо, бириктирүүчү кыскычтар, зымдарды майлоо ж.б. боюнча чыңалуудагы жумуштарды аткарган асма бешик жумушчулары бул иштерди аткарууга тийиштүү даярдыктан өтүп, электр орнотмолорундагы ченемдери жана иштөө эрежелерин билүүсүн текшерүүгө милдеттүү.

63. Асма бешиктеги бийиктикте иштөөгө бешикке монтаждоочу кур менен, каскада жана атайын кийимде жана коопсуздук бут кийим менен гана уруксат берилет. Кран айдоочусу көтөргүч тейлөө аймагында болгондо да каска кийиши керек.

64. Асма бешиктен аба чубалгысынын тирөөч конструкциясына жана башка курулмаларга өтүүдө, асма бешиктин жумушчусу бешиктин полунда туруп, курдун фалын көтөргүчтөн ажыратпастан (кур эки фал же бир фал (боо, шоона) жана карабин менен коопсуздук арканы болушу керек), экинчи фал менен тирөөч конструкциясы үчүн камсыздандырылууга милдеттүү. Андан кийин көтөргүчтүн конструкциясынан фалды ажыратууга жана асма бешиктен тирөөчкө өтүүгө уруксат берилет. Тирөөчтөн асма бешикке өткөндө камсыздандыруу ыкчам аракеты тескери тартипте аткарылат. Курду ал жайгашкан конструкциядан ажыратпастан, аны экинчи фал менен асма бешикке бекитиңиз, андан кийин фалды конструкциядан чечип, асма бешикке өтүңүз. Асма бешиктен тирөөч түзүмүнө жана тескерисинче өтүү, жумуш жетекчисинин уруксаты жана көзөмөлү менен жүргүзүлүшү керек.

65. Аба чубалгысынын тирөөчинө өтүүгө жана анын үстүндө иштөөгө, тирөөчтүн жетиштүү туруктуулугуна жана бекемдигине ишеним болгон учурларда гана уруксат берилет.

66. Көтөргүчтөн аткарылуучу аба электр чубалгыларынын зымдарында иштеп жатканда асма бешик зымдарга кесилиши 10 мм² кем эмес ийкемдүү жез өткөргүч менен атайын штанга аркылуу кошулуу тийиш, ал эми көтөргүчтүн өзү жерге туташтырыллышы керек. Бул учурда зым жакынкы тирөөчкө же асма электр чубалгысынын аралыкка негизделиши керек.

67. Жумуш учурунда көтөргүчтү асма бешикке орнотулган башкаруу тактасынан гана жүргүзүлүүгө тийиш.

68. Асма бешик жумушчулар иштеп жаткан учурунда бешиктин кыймылына көз салып турууга жана коркунуч болгон учурда айдоочуга белги берүүгө же асма бешикке орнотулган башкаруу тактасынан кыймылдаткычты токтотууга милдеттүү.

69. Узартылбаган жана кулпусу ачылбаган гидротаянычтар менен көтөргүчтөрдө иштөөгө жол берилбейт.

70. Асма бешикке орнотулган башкаруу тактасынан көтөргүчтүн ишин башкарган асма бешик жумушчусу иштеп жатканда үстүнкү тоскоолдуктарды (зым, түтүк, арка ж.б.) байкап турушу керек. Жумуштарды өз эркинче жүргүзүүгө, ошондой эле жол берилген уруксат-иш тапшырмада аныкталган жумуш ордун жана тапшырманын көлөмүн кеңейтүүгө жол берилбейт.

71. Көтөргүчтү эксплуатациялоо өндүрүш заводунун эксплуатациялык көрсөтмөсүнө (нускамаларына) ылайык жүргүзүлөт.

72. Жумуш учурунда жүк көтөрүүчү механизмдерди көзөмөлсүз калтырууга тыюу салынат.

73. Эгерде бузуулар аныкталса, жабдууларды өчүрүп, жетекчиге билдирүү.

§ 7. Иш бүткөндөн кийин асма бешиктин жумушчунун милдеттери

74. Жумуш аяктагандан кийин асма бешиктин жумушчу төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) асма бешикти түшүрүү үчүн белги берүү;

2) асма бешикти түшүрүүдө бардык сактык чараларын көрүү жана асма бешиктин коопсуз түшүрүүнү байкоого;

3) бешикти “Отургузуу” абалына түшүргөндөн кийин коопсуздук курун чечип, асма бешиктен чыгуу керек.

75. Аспаптарды жана шаймандарды негизги жумуш ордуна жеткирүү.

76. Иштин жүрүшүндө байкалган бардык кемчиликтер жана аларды четтетүү боюнча көрүлгөн чаралар жөнүндө иштин өндүрүшүнө жооптуу адамга билдирүүгө.

§8. Өзгөчө кырдаалдарда жүк илээрман жана асма бешик жумушчунун милдеттери

77. Жумуш жерде (участогунда) бүлүнүү кырдаал пайда болгондо (жебелүү крандын тирөөчтөрүнүн чөгүп кетиши, кран жолунун бузулушу (чөгүшү), унаанын механизмдеринде такылдатуу, чалкалоочу аркандардын талкаланышы, жүк кармоочу шаймандардын жана идиштердин сынып калышы ж.б.) жүк илээрман, асма бешиктин (куроолук секи) жумушчусу кран айдоочусуна жүк көтөргүч унаанын токтошуна дароо белги берип, бардык иштегендерге эскертүүү бериши керек.

78. Эгерде жүк көтөрүүчү унаа кубатталып калса, жүк илээр өндүрүштүк нускамада каралган жеке коопсуздук чараларын көрүүгө милдеттүү.

79. Табигый жараталыш кырсыктар (катуу шамал, 10 м бийиктикте шамалдын ылдамдыгы 10 м/с ашык күчөп, күн күркүрөгөндө, туманда, жер титирөө болгондо көрүү мүмкүнчүлүгүнүн начарлаганда, ошондой эле айлана-чөйрөнүн температурасы көтөргүчтүн паспортунда көрсөтүлгөндөн төмөн болгондо) пайда болгондо, жумуш токтотуп, крановщикке (айдоочусуна, операторго) жана башка иштегендерге кооптуулук жөнүндө эскертүү керек.

80. Жүк көтөргүч унаада өрт же түтүн чыккан учурда, жүк илээрман электр менен жабдуу булагын өчүрүп, өртөн сактоо кызматын чакырып, колдо болгон баштапкы өрт өчүрүүчү каражаттарды колдонуу менен өрттү өчүрүүгө киришүүгө тийиш.

81. Эгерде жүк көтөрүүчү унаа иштеп жаткан учурда бүлүнүү же кырсык болсо, жүк илээрман, асма бешиктеги жумушчусу, бул тууралуу, жүк көтөрүүчү унаалар менен ишти коопсуз жүргүзүүгө жооптуу адамга дароо билдирүүгө жана жабырлануучуга биринчи медициналык жардам көрсөтүүгө милдеттүү.

Бүлүнүүү же башка өзгөчө кырдаалдын өнүгүшүн жана травматикалык себеп-күчтөрдүн башка адамдарга тийгизген таасирин алдын алуу боюнча кечиктирилгис чараларды көрүү. Эгерде бул башка адамдардын өмүрүнө, ден соолугуна коркунуч келтирбесе жана апаатка, кыйроого же башка өзгөчө жагдайлардын пайда болушуна алып келбесе, кокустукту териштирүү башталганда чейин кырсык болгонучурда кандай болгон болсо, ошол жагдайды сактап калууга, ал эми аны сактоого мүмкүн болбогон учурда - түзүлгөн жагдайды жазууга (схема түзүүгө, башка иш-чараларды өткөрүүгө).

82. Бул Эрежелердин талаптарын аткаруу адистигине, дасыктыгына жана иш тажрыйбасына карабастан, жүк көтөрүүчү унааларда жана куроолук секи бар автоунаада иштерди аткарууда бардык кызматкерлер үчүн милдеттүү болуп саналат.

§9. Эрежелердин талаптарын бузгандык үчүн жоопкерчилик

83. Кыргыз Республикасында эмгекти коргоо боюнча ченемдик укуктук актылар колдонулат, алардын:

- Өндүрүштөгү кырсыктарды эсепке алуу жана териштирүү жөнүндө жобо;

- Эмгекти коргоо кызматы жөнүндө жобо жана эмгекти коргоо боюнча иштерди уюштуруу;

- Эмгекти коргоо боюнча билимдерди үйрөтүү жана текшерүү жөнүндө жобо.

84. Эмгекти коргоо боюнча мамлекеттик ченемдик талаптары эмгек ишмердүүлүгүнүн процессинде кызматкерлердин өмүрүн жана ден соолугун сактоого багытталган эрежелерди, жол-жоболорду, баачендери жана ченемдерди белгилейт. Коопсуз эмгек шарттарын жана эмгекти коргоону камсыз кылуу үчүн жоопкерчилик, милдеттер иш берүүчүгө, тактап айтканда, ишкананын жогорку жетекчисине жүктөлөт.

85. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык эмгекти коргоо боюнча иштерди уюштуруу үчүн ишканаларда эмгекти коргоо кызматтары (ИТКК) түзүлөт.

Ошондуктан, кызматкерлердин өмүрүн жана ден соолугун коопсуздугун камсыз кылуу ишкана жетекчилери үчүн биринчи кезектеги, артыкчылыктуу милдет болуп саналат. Эмгек коопсуздугунун талаптарын бузгандыгы үчүн негизги жоопкерчиликти жумуш берүүчү тартат жана жумуш ордунда эмгек коопсуздугун уюштурууга жооптуу.

86. Жумуштун коопсуз өндүрүшүнө жооптуу адам - бул көтөрүүчү жана унаалык жабдууларды колдонуу менен ишти көзөмөлдөө, техникалык абал жана коопсуз аткаруу үчүн жооптуу болгон, ошондой эле Окуу борборунда окуудан өткөн, даярдалган жана күбөлүктөрү бар адис же инженер. Объектте, аянтчасындагы коопсуздук үчүн жооптуу адам иштин бардык этаптарын көзөмөлдөйт.

87. Жүк илээрман жана асма бешиктин жумушчулары тарабынан коопсуздук эрежелерин бузгандыгы үчүн жоопкерчиликке тартиптик жаза- ларды (сөгүш, жумуштан бошотуу), материалдык жоопкерчилик, ал эми ден соолукка зыян келтирилгенде же кырсык болгондо административдик жана кылмыш жоопкерчилигин камтыйт. Жумушчулар көрсөтмөлөрдү аткаруу, коргоочу кийимдерди колдонуу, чалпаны туура көтөрүүгө жана жумуш аянтында болуу үчүн жеке жоопкерчиликти алышат.

88. Эмгекти коргоо боюнча ченемдик укуктук актылардын талаптарын бузгандыгы үчүн ишкананын кызматкери белгиленген тартипте тартиптик жана административдик жоопкерчиликке тартылат. Эгерде кызматкерлердин иш-аракеттери оор кесепеттерге алып келсе, анда алар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликтин башка түрлөрүнө тартылышы мүмкүн.

Тартиптик жаза жумуш берүүчү тарабынан кызматтык нускамаларды жана коопсуздук талаптарын бузгандыгы үчүн салынат.

Жүк илээрман чалмоорлордун иштешин текшерүүгө, чалмоордун схемасын жана белги берүүнү сактоого милдеттүү.

Асма бешиктеги жумушчулары коопсуздук куру менен бекитилип, жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашпоого жана туура туура келүүсүн сактоого милдеттүү.

Эрежелерди бузуу убактылуу токтотууга, кайра окууга же жумуштан четтетүүгө алып келиши мүмкүн.

(Милдеттүү)

Көтөргүчтө иштеген асма бешик жумушчулар үчүн вахта дептердин формасы

Көтөргүч каттоо №__________

Жүктөрдү крандар менен жылдырууда сунушталган белгилер*

* Жүк илээрмандин сунушталган формасы: жилет жана каска – сары түс, таңгыч – кызыл түс

Тейлөөчү ишкерсандын билимин текшерүү жөнүндө ырастаманын формасы (кран айдоочулардын, алардын жардамчыларын, слесарлардын, электр эпкери, коопсуздук алеттерин жөнгөөлөрдүн жана жүк илээрмандин)

1 – бет.

___________________________

жеке кол коюу

Чыгарылган " ___ " _________ 20 __г.

2 – бет.

ЫРАСТАМА №_______

Чыгарылган _____________________________________________

(фамилиясы, аты, атасынын аты)

Ошол, бул ал “____”___________________20____ж. бүтүргөн

____________________________________________________________________

(аты-жөнү, номери жана жайгашкан жери

___________________________________________________________

билим берүү мекемеси)

___________________________________________________________

кесиби боюнча ______________________________________________

____________________________________________________________

3 бет.

Сынак комиссиянын чечими менен

_________________________________________________________________ (фамилиясы, аты, атасынын аты)

Квалификациялуу _________________________________________________

__________________________________________________________________

кызмат кылууга уруксат ____________________________________________

__________________________________________________________________

(кран түрү)

4 - бет.

Себеби: сынак комиссиянын мазмун тартиби

№_____ тартып "_____" ___________ 20 ___ж.

Сынак комиссиянын төрагасы ____________________________________

(кол коюу)

Экологиялык жана техникалык көзөмөл кызматынын инспектору________

________________________________________________________________

(инспектордун мөөрү жана колу)

Окуу жайдын директору __________________________________________

(кол коюу)

Эскертүү. Ырастама катуу мукабада 110´80 мм форматтагы барактарда басылган.

5 – бет.

                                                                                                                         (кепил)

ЫРАСТАМАГА  № _______

Билимди кайрадан текшерүү жүргүзүлдү

Мазмун тартиби № _______________

№ "__" _________20__ тартып

Комиссиянын төрагасы ____________________

(колу)

6 – бет.

Талон №1 кандай бузуу үчүн алынып Эмгекти коргоо кызматы

салынды тарабынан эсепке алынат

жана сакталат

ТАЛОН № 1

_________________________________ № ____________ күбөлүккө

_________________________________ ээси _______________________

_________________________________ __________________________

(адамдын абалы, билетти ким алып койду)

эрежелерин жана эмгек коопсуздугунун ченемдерин (өндүрүштүк нускаманы) бузган

______________________________________ ____________________________

“____” ____________________20______ж. _____________________________

_____________________________

( колу)

7 – бет.

Ырастама ээси тарабынан эмгек _____________________________

коопсуздугунун эрежелерин жана _____________________________

ченемдерин бузулган учурда, талон _________________________

алынып коюлат (адамдын кызмат орду,

_____________________________

талонду ким алып койду)

                                     ____________________________

(колу)

8 – бет.

Талон № 2 кандай мыйзам бузуу Эмгекти коргоо кызматы

үчүн алынган тарабынан эсепке алынат

жана сакталат                              

ТАЛОН № 2

____________________________ № _____________ күбөлүккө

____________________________ ээси _____________________

____________________________ _________________________

____________________________ эрежелерин жама эмгек

(адамдын абалы, билетти ким алып койду) коопсуздугун ченемдерин

_______________________________ (өндүрүштүк нускама) бузганда

“___”__________________20___ж. _______________________

________________ ________________________

( колу)

9 – бет.

Эгерде ырастама ээси эмгек ____________________________

коопсуздугунун ченемдерин жана ____________________________

эрежелерин бузулган учрда, талон _____________________________

алып коюлат. Үч жолу бузгандан

кийин ээси аны объектини тейлөөдөн

четтетүү жана 3 ай өткөндөн кийин

экзамен тапшыруу укугу менен

ырастама ажыратылат ____________________________

талонду ким алып койду)

“_______”___________20_____г.

___________________________

(кол коюу)

Жүк илээрманга уруксат-иш тапшырманы берүү эсепке алуу дептери

Мазмуну

Атоолор жана аныкмалар ………………………………………………… 2

Жалпы жоболор ……………………………………………………………. 3

Бөлүм 1. Жүк илээрман үчүн жүк көтөрүүчү унаалар менен жумуштарды

коопсуз өндүрүү Эрежелери ……………………………………………… 3

§ 1. Ишке киришкенге чейин жүк илээрмандин милдеттери ………………8

§ 2. Жүктү байлоодо жана илгичтөөдө жүк илээрмандин милдеттери…… 9

§ 3. Жүктү көтөрүүдө жана жылдырууда жүк илээрмандин милдеттери…11

§ 4. Жүктү түшүрүүдө жүк илгичтин милдеттери …………………………13

Бөлүм 2. Көтөргүчтө (куроолук секи) турган асма бешиктин жумушчулары

үчүн ишти коопсуз жүргүзүү Эрежелери .………………………………… 14

§ 5. Иш башто алдында көтөргүчтө (куроолук секи) турган асма бешик жумушчунун милдеттери …………………………………………………17

§ 6. Жүктү көтөрүүдө жана жылдырууда куроолук секиде турган

асма бешик жумушчунун милдеттери ……………………………………. 19

§ 7. Иш бүткөндөн кийин асма бешиктин жумушчунун милдеттери…… 22

§ 8. Ɵзгөчө кырдаалдарда жүк илгич жана асма бешиктин

 жумушчунун милдеттери ………………………………………………….. 22

§9. Эрежелердин талаптарын бузгандык үчүн жоопкерчилик ……………23

Тиркемелер ………………………………………………………………….. 25