Квалификациялуу жумушчу күчкө суроо-талапты талдоо жана болжолдоо ТАРТИБИ

1-глава. Жалпы жоболор

1. Квалификациялуу жумушчу күчкө суроо-талапты талдоо жана болжолдоо тартибинин (мындан ары - Тартип) максаты төмөнкү чөйрөлөрдөгү ыйгарым укуктуу органдар тарабынан түзүлүүчү статистикалык маалыматты чогултуу жана интерпретациялоо методдорунун жыйындысын колдонуу болуп саналат:

- эмгек, иш менен камсыз кылууга көмөктөшүү жана миграция;

- жогорку, орто, жогорку окуу жайынан кийинки, кошумча кесиптик билим берүү, илим;

- башталгыч, негизги жана жалпы орто билим берүү;

- сапаттуу расмий статистиканы өндүрүү жана жайылтуу;

- салыктарды, камсыздандыруу төгүмдөрүн жана башка төлөмдөрдү бюджетке чогултуу жана контролдоо.

2. Ушул Тартип орто мөөнөттүү үч жылдык мезгилге эмгек рыногунда квалификациялуу кадрларга суроо-талаптын жана сунуштун динамикасын баалоого жана болжолдоого, ошондой эле баштапкы, орто жана жогорку кесиптик билим берүүнүн билим берүү уюмдары (мындан ары - БКБ, ОКБ, ЖКБ) үчүн кесиптер жана квалификациялар боюнча кадрларды тандоого жана чыгарууга карата сунуштарды иштеп чыгууга мүмкүндүк берет. БКБ, ОКБ, ЖКБ окуу жайлары өз ишин пландоодо квалификациялуу жумушчу күчүнө суроо-талаптын жана сунуштун божомолун, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги (мындан ары - Министрлик) тарабынан даярдалган сунуштамаларды пайдаланышы керек.

Бүткүл республика боюнча кесиптик аталыштардын бирдиктүүлүгүн камсыз кылуу үчүн Кыргыз Республикасынын Агартуу министрлиги (мындан ары - Агартуу министрлиги) жана Кыргыз Республикасынын Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлиги (мындан ары - ИЖБИМ) тарабынан колдонулган терминологияны (кесиптердин аталыштарын) макулдашуу зарыл.

3. Бул Тартипте төмөнкүдөй түшүнүктөр колдонулат:

кеңейтүү боюнча суроо-талап - экономиканын болжолдуу өсүшүнүн (же кыскарышынын) негизинде эсептелген суроо-талап, ошондой эле кесиптер жана квалификациялар боюнча экономикалык ишкердиктин түрлөрү боюнча жумуш менен камсыз болгондордун санынын күтүлүп жаткан өзгөрүүлөрү;

ишке кабыл алуу боюнча суроо-талап - ар бир кесип боюнча иштегендердин ордуна (пенсияга чыгууга, каза болгондугуна/ооругандыгына, жумушчу күчтөн же кесиптен кеткендигине ж.б. байланыштуу) башкаларын кабыл алуу зарылдыгы жөнүндө маалыматтардын негизинде эсептелүүчү суроо-талап;

кошумча суроо-талап - жылына квалификациялуу жумушчу күчүн кеңейтүүгө жана алмаштырууга болгон жыйынды суроо-талап (тармактар боюнча);

кесиптик-квалификациялык түзүлүш - мүмкүн болушунча кесиптердин улуттук классификациясына туура келген, ар кандай, бирок конкреттүү жана толук идентификациялануучу кесиптик билимдерге жана көндүмдөргө (кесиптик окуу жайларын аяктагандыгы жөнүндө квалификациялык документтер же кесиптер боюнча иш тажрыйбасы менен тастыкталган) ээ болгон жумушчулардын топторунун жыйындысы. Улуттук кесиптик-квалификациялык түзүмдөр адатынча Эл аралык эмгек уюмунун 2008-жылдагы Кесиптердин эл аралык классификациясында аныкталган топторго жана ички топторго негизделет;

кадрларды сунуштоо - эки топту камтыйт: биринчи топ -белгилүү бир кесип жана квалификация боюнча иштөөнү каалаган жана ишти активдүү издеген адамдар; экинчи топ - БКБ, ОКБ жана ЖКБ берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрү.

2-глава. Колдонулган негизги концепциялар жөнүндө маалымат

4. "Квалификациялуу кадрларга суроо-талап" категориясы:

1) квалификациялуу жумушчу күчкө болгон учурдагы толук суроо-талап өлкөнүн же региондун экономикасындагы квалификациялуу жумуш орундарынын жалпы саны менен аныкталат. Көпчүлүк жумуш орундары бош эмес, бирок алардын бир бөлүгү улам бошоп, толукталып турат. Негизги себептери болуп пенсияга чыгуу, миграция, кесипти алмаштыруу, эмгекке жарамдуу калктын санынын табигый түрдө азайышы жана башка факторлор саналат. Бошогон жумуш орундары ишке кабыл алуу боюнча суроо-талапты жаратат.

Айрым кесиптер боюнча ишке кабыл алуу суроо-талабы экономикалык өсүшкө жана жумуш менен камсыз болууга байланыштуу суроо-талаптан кыйла ашык болушу мүмкүн.

Бир катар кесиптер боюнча эмгек рыногунда бошогон орундарды тез ээлеген квалификациялуу кадрлардын жетиштүү же ал тургай ашыкча саны болушу мүмкүн. Мындай кесиптер боюнча ишке кабыл алуу боюнча калдык суроо-талап пайда болбойт, б.а. ишканаларда жана уюмдарда кадрлардын жетишсиздиги байкалбайт. Белгилүү бир кесип боюнча бошогон орундардын саны менен эмгек рыногунан жылына ушул кесип боюнча тартылган квалификациялуу кадрлардын санынын ортосундагы айырма ишке кабыл алуу боюнча калдык суроо-талап деп аталат жана кесиптик билим берүүнүн окуу жайлары үчүн сунуштарды иштеп чыгууга таасирин тийгизүүчү талдоонун маанилүү категорияларынын бири болуп саналат;

2) кеңейтүү боюнча суроо-талап экономиканын ар бир тармагы боюнча квалификациялуу жумушчу күчтүн учурдагы жана күтүлүп жаткан динамикасынын негизинде эсептелет. Иш менен камсыз болгондордун саны туруктуу өскөн тармактарда кесиптер боюнча кадрларга жыл сайын кеңейтүү боюнча суроо-талап калыптанууда. Эгерде экономиканын белгилүү бир тармагында иштегендердин саны жылына 5%га туруктуу өскөн болсо, анда бул өсүш темптерин ошол тармакта иштеген бардык кесиптер боюнча күтүүгө болот деп эсептелет. Өсүш болбогондо же жумуш орундарынын кыскарышы менен кеңейтүү боюнча суроо-талап пайда болбойт. Иштегендердин санынын кыскарышы күтүлүп жаткан экономиканын айрым тармактарында да кеңейтүү боюнча суроо-талаптын жоктугу байкалат;

3) бул Тартип кадрларга болгон учурдагы суроо-талаптын баарына эмес, квалификациялуу жумушчу күчкө болгон кошумча суроо-талапты эсептөөгө, анын ичинде кеңейтүү боюнча болжолдонгон суроо-талапты жана белгилүү бир эмгек рыногундагы ар бир өзүнчө кесип жана квалификация үчүн ишке кабыл алуу боюнча калдык суроо-талапты эсептөөгө багытталган. БКБ, ОКБ, ЖКБ билим берүү уюмдары келечектеги квалификациялуу жумушчу күчтү сунуштоонун бөлүгү болуп саналган кадрларды чыгаргандыктан, бул Тартип кадрларга болжолдуу суроо-талап менен сунушту салыштырууга жана БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарында билим алуучуларды кабыл алууну пландоо боюнча сунуштарды берүүгө мүмкүндүк түзөт.

5. "Квалификациялуу жумушчу күчтү сунуштоо" категориясы 2 негизги топтон турат:

1) биринчи топко иштөөгө даяр жана белгилүү бир кесип жана квалификация боюнча жумушту активдүү издеп жаткан адамдар кирет. Алар жумушсуз катары катталбашы мүмкүн жана шарттары, эмгек акысы же милдеттери боюнча канааттандырарлык эмес жумуштары болушу мүмкүн. Алардын айрымдары өз көндүмдөрүн БКБ, ОКБ жана ЖКБ окуу жайлары аркылуу эмес, иштөө процессинде алган. Мындай адамдардын саны, эреже катары, катталган жумушсуздардын санынан ашат, анткени иш менен камсыз кылуу кызматтарына кайрылгандардын баары эле жумушсуз катары каттала бербейт.

Квалификациялуу жумушчу күчтүн сунушун эсептөө үчүн кесиби жана квалификациясы бар (окуу же иштөө процессинде алынган) жана өз адистиги боюнча иштегиси келген адамдар эске алынат;

2) экинчи топко учурдагы жылдын (эсептөөлөрдүн базалык жылы) БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрү кирет. Алардын кесиптик-квалификациялык түзүмү алардын окуу тармагы менен аныкталган: БКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрү квалификациялуу жумушчу катары эсептелет, ОКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрү орто звенонун техниктери жана жетекчилери катары иштөөгө арналган квалификациялык топ болуп эсептелет, ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрү "кесипкөй" жана жогорку звенонун жетекчилери катары иштөө үчүн окуудан өтүштү. Бирок, эмгек рыногундагы бүтүрүүчүлөрдүн жүрүм-турумун талдоо (окууну аяктагандан кийин бүтүрүүчүлөргө байкоо жүргүзүү) алардын баары эле окууну аяктаган жылы эмгек рыногуна чыга бербестигин көрсөтүп турат. Бир катар кесиптер боюнча бүтүрүүчүлөрдүн жарымына жакыны гана эмгек рыногуна чыгат. Окууну аяктаган жылы квалификациялуу жумушчу күчтү сунуштоо категориясына кирген БКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрү жөнүндө маалымат Агартуу министрлиги тарабынан чогултулат жана иштелип чыгат (бүтүрүүчүлөргө байкоо жүргүзүү боюнча иш-чаралардын алкагында). Бүтүрүүчүлөргө байкоо жүргүзүүнүн ушундай эле системасы ИЖБИМ тарабынан ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарына сапаттуу деңгээлде киргизилиши керек.

6. Эмгек рыногунун башкарылган жана башкарылбаган компоненттери:

Бул Тартипте төмөнкү компоненттер боюнча эсептөөлөр жана салыштыруулар жүргүзүлөт:

- ишканаларды жана уюмдарды сурамжылоо жолу менен аныкталган кесиптер/квалификациялар боюнча ушул эмгек рыногунда иштегендердин учурдагы жана болжолдонгон саны (аларды тандоонун негизинде);

- жумуш издеген адамдардын кесиптик-квалификациялык түзүмү (сунуштарды иштеп чыгууга чейинки акыркы 12 ай үчүн) (маалыматтарга эмгек, катталган жумушсуздарды иш менен камсыз кылууга көмөктөшүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын маалыматы кирет);

- БКБ, ОКБ, ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрүнүн кесиптик-квалификациялык түзүмү жана окуусун аяктаган жылы алардын эмгек рыногуна чыгуусу жөнүндө маалымат.

БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрүнүн санынан жана түзүмүнөн тышкары, жогоруда аталган эмгек рыногунун бардык компоненттери рыноктук процесстерге көз каранды. Сунуштарды иштеп чыгуу менен белгилүү бир даражада таасир эте турган эмгек рыногунун бирден-бир компоненти болуп кесиптик билим берүү системасы тарабынан чыгарылган кадрларды сунуштоо саналат. Мындай сунуштар учурдагы жана болжолдонгон эмгек рыногунун муктаждыктарына квалификациялуу кадрларды чыгарууну жакындатууга жана кесиптер менен квалификациялар боюнча кадрлардын ашыкча же тартыштык тобокелдиктерин азайтууга мүмкүндүк берет.

7. Региондук мамиле жана болжолдоо мезгили.

Бул Тартип региондук эмгек рынокторунда (республиканын региондору боюнча) кадрларга суроо-талапты жана сунушту талдоо жана болжолдоо үчүн кыйла натыйжалуу, анткени окууну аяктаган жылы эмгек рыногуна чыккан кесиптик билим берүүнүн бүтүрүүчүлөрүнүн эң чоң үлүшү БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарын аяктаган региондордо жумуш орундарын издейт. Бул эмгек рынокторундагы кадрлардын учурдагы суроо-талабын жана сунушун салыштырууга жана болжолдуу мезгилге окуучуларды кабыл алуу жана БКБ, ОКБ жана ЖКБнын облустук билим берүү уюмдары тарабынан кадрларды чыгаруу боюнча сунуштамаларды иштеп чыгууга мүмкүндүк берет.

Сунушталган болжолдоо мезгили үч жылды түзөт. Бул окуу мөөнөтү БКБга караганда узагыраак болгон ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарында кадрларды кабыл алуу жана чыгаруу боюнча негиздүү сунуштарды түзүүгө мүмкүндүк берет. Мурда жүргүзүлгөн (мурунку мезгилдер үчүн) эсептөөлөргө түзөтүүлөр жумуш менен камсыз болгондордун санынын олуттуу жана туруктуу өсүшү же азайышы байкалган экономикалык иштин түрлөрү жана суроо-талапка ээ кесиптер үчүн гана киргизилиши керек. Иштегендердин саны өзгөрбөгөн экономикалык иштин түрлөрү боюнча окуу жайларына кабыл алуу жана кадрларды чыгарууда өзгөртүүлөрдү киргизүү талап кылынбашы мүмкүн.

3-глава. Юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттериндеги экономикалык иштин түрлөрү боюнча жумуштуулуктун динамикасын талдоо. Экономикалык иштин түрлөрү боюнча кеңейтүү боюнча болжолдонгон суроо-талапты эсептөө

8. Расмий статистиканы өндүрүү жана жайылтуу, салыктарды, камсыздандыруу төгүмдөрүн жана башка бюджеттик төлөмдөрдү чогултуу жана контролдоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдар экономикалык иштин 21 түрү боюнча иштегендердин саны жөнүндө маалымат берет. Маалымат акыркы беш жылдык мезгилдин башына жана аягына (эгер бар болсо) карата 1-формага ылайык региондор боюнча, юридикалык жана жеке жактар үчүн өзүнчө берилет.

Экономикалык иштин түрлөрү боюнча чарба жүргүзүүчү субъекттерде (юридикалык жана жеке жактар) иштеген адамдардын саны региондогу экономикалык иштин түрлөрү боюнча иштеген адамдардын жалпы саны менен кыйла маалыматтар бар юридикалык жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттеринде иштеген адамдардын санынын ортосундагы айырма катары эсептелет.

Жеке жактарга төмөнкүлөр кирет:

- жеке эмгекке негизделген жеке ишкерлер (өз алдынча иштегендер);

- жалданма эмгекти колдонгон жеке ишкерлер;

- дыйкан, фермердик чарбалар.

Сурамжылоого алынган чарба жүргүзүүчү субъекттерде иштегендердин санына убактылуу иштеген жана сезондук жумушчулар да кириши керек.

9. Акыркы беш жылдагы экономикалык иштин түрлөрү боюнча (чарба жүргүзүүчү субъекттердин - юридикалык жана жеке жактар боюнча өзүнчө) иштегендердин санынын өзгөрүүсү бешке бөлүнөт, бул иштегендердин санынын орточо жылдык өзгөрүүсүн түзөт. Бул өзгөрүүлөр оң (иштегендердин санынын жылына өсүшү) же терс (иштегендердин жылына кыскарышы) болушу мүмкүн. Экономикалык иштин түрлөрү боюнча ишке орноштуруунун жылына болжолдонгон өзгөрүү темпи да олуттуу эмес болушу мүмкүн (иштегендердин санын сактоо). Экономикалык иштин түрлөрү боюнча (чарба жүргүзүүчү субъекттер - юридикалык жана жеке жактар боюнча өзүнчө) иштегендердин санынын жылына эсептелген орточо өзгөрүүлөрү кийинки үч жылга чейинки мезгилге карата экономикалык иштин түрлөрү боюнча иштегендердин болжолдонгон өсүү же төмөндөө темпин билдирет.

Экономикалык иштин бул түрүндө ишке орноштуруунун жылына өсүшүнүн же төмөндөшүнүн эсептик темпи болжолдоонун бүткүл мезгилине бирдей бойдон калат жана алар иштин ушул түрү боюнча иштеген бардык кесиптик-квалификациялык топторго бирдей даражада колдонулат деп эсептелет. Алынган маалыматтар экономикалык иштин түрлөрү боюнча иштегендердин санынын олуттуу өсүшүн же кыскарышын алдын алуу үчүн талдоо алынууга жана белгилүү бир түзөтүүлөр киргизилүүгө тийиш.

4-глава. Региондор боюнча иштеген жумушчу күчтүн кесиптик-квалификациялык түзүмүн талдоо

10. Чарба жүргүзүүчү субъекттердин - юридикалык жана жеке жактардын (жеке ишкерлердин ж.б.) тандоосун түзүү.

Региондор боюнча юридикалык жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттеринин тандоосу 2-формага ылайык юридикалык жактарда иштегендердин жалпы санынын үчтөн биринен (1/3) кем эмес иштегендердин саны менен ишканаларды жана уюмдарды камтууга тийиш.

Юридикалык жак статусуна ээ болгон чарба жүргүзүүчү субъекттердин тизмегинен коомдук уюмдарды (саясий партиялар, профсоюздук уюмдар, диний уюмдар, коммерциялык жана кесиптик ассоциациялар ж.б.) алып салуу керек.

Жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттеринин тандоосу 3-формага ылайык түзүлүүгө тийиш (жалданма эмгекти тартуу менен жеке ишкерлердин ичинен жана аларда иштеген кызматкерлердин 15%дан кем эмесин кошо алганда). Жеке жактардын мындай чарба жүргүзүүчү субъекттери иштин бардык түрлөрүнө катыша албайт.

Тандоо мүмкүн болушунча экономикалык иштин бардык түрлөрүн жана ар бир региондун райондорун камтууга тийиш. Жалданма эмгекти тартуу менен жеке жактардын/жеке ишкерлердин чарба жүргүзүүчү субъекттеринин ичинен тандоону түзүүдө салыктарды, камсыздандыруу төгүмдөрүн жана бюджетке башка төлөмдөрдү чогултуу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдын мындай уюмдардын экономикалык ишинин түрү жана кызматкерлердин болжолдуу саны көрсөтүлгөн маалыматын пайдалануу зарыл. Жеке ишкерлерди тандоого статистикалык бирдиктердин бирдиктүү мамлекеттик каттоосунда болгон активдүүлүк статусу (активдүү субъекттер) жана аларда иштегендердин саны сыяктуу белгилердин негизинде киргизүү зарыл.

Ишкердик субъекттеринин акыркы тандоосу төмөнкүлөрдү камтышы керек:

- экономикалык иштин түрлөрү боюнча уюмдардын резервин кошо алганда, алар таандык болгон экономикалык иштин түрлөрү боюнча юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттеринин маалыматтар базасынан аталыштардын тизмеси, каттоо номери (мүмкүн болушунча майда-чүйдөсүнө чейин, эки белгинин деңгээлинде);

- тандоого киргизилген ишканалардын жана уюмдардын даректери (район, калктуу конуш, почта дареги жана телефондору) жана жетекчинин аты;

- изилденүүчү регион боюнча жана ишке орноштурууга көмөктөшүү, миграция чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органга берилүүчү кыскача жалпы статистикалык маалыматтар.

Ушул Тартиптин негизги этаптарынын бири болуп региондор боюнча түзүлгөн тандоонун негизинде чарба жүргүзүүчү субъекттерди сурамжылоо саналат. Чарба жүргүзүүчү уюмдарды сурамжылоодо 4-формага ылайык анкеталар колдонулат.

11. Экономикалык иштин ар бир түрү жана юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча иштеген жумушчу күчтүн кесиптик-квалификациялык түзүмү тууралуу чогулган маалыматты талдоо жана түшүндүрмө берүү.

Ишкердик субъекттерин сурамжылоонун маалыматтарын талдоо жумушчу функцияларын аткаруу үчүн талап кылынган кесиптер жана квалификациялык деңгээлдер боюнча жумушчу күчтү түзүмдөштүрүү жолу менен жүргүзүлөт.

Экономикалык иштин түрлөрү боюнча иштеген жумушчу күч беш квалификациялык топ түрүндө көрсөтүлөт:

- жогорку звенонун жетекчилери жана жогорку билимдүү кесипкөйлөр;

- орто звенонун жетекчилери жана ОКБ билим берүү уюмдарында окутуу талап кылынган техниктер;

- кесип боюнча түзүмдөштүрүлгөн (БКБ билим берүү уюмдарында же жумуш ордунда) окутуу талап кылынган квалификациялуу жумушчулар;

- чектелген функцияларды аткарган жана адатта кыска мөөнөттүү негизде жумуш орундарында окуган квалификациясы аз жумушчулар;

- квалификациясы жок (көмөкчү) жумушчулар.

Кызматкерлерди топторго бөлүштүрүү жөнүндө чечим сурамжылоо жүргүзүлүүчү уюмдун өкүлү тарабынан да, сурамжылоонун маалыматтарын чечмелөөчү эксперттер тарабынан да кабыл алынат. Кесиптер жана беш квалификациялык топ боюнча жумушчу күчтүн түзүмү жөнүндө маалыматтар экономикалык иштин ар бир түрү боюнча жана юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери үчүн өзүнчө 5-формага киргизилет.

5-форма бардык кесиптердин жана квалификациялардын аталыштарын, алардын ар бири боюнча кызматкерлердин санын камтыйт. Юридикалык жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча мындай таблицалар 21 (экономикалык иштин ар бир түрү боюнча) болууга тийиш жана алардын саны жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча (региондорго/районго жараша) да ошончо болушу мүмкүн. Ошентип, 5-форма экономикалык иштин ар бир түрү боюнча иштегендердин кесиптик-квалификациялык түзүмүн региондор боюнча суммалык формада көрсөтөт. Иштегендердин толук санын кесиптер жана квалификациялык деңгээлдер боюнча эсептөө ушул маалыматтарды экономикалык иштин түрлөрү боюнча иштегендердин жалпы санына экстраполяциялоону талап кылат (экстраполяция коэффициенттерин эсептөө үчүн - 6-форма, иштегендердин толук санын эсептөө үчүн 7-форма колдонулат).

12. Экономикалык иштин түрлөрү боюнча экстраполяция коэффициенттерин эсептөө.

Юридикалык жактар боюнча экстраполяция коэффициенттерин эсептөө сурамжылоодон өткөн ишканалардын кызматкерлеринин кесиптик-квалификациялык түзүмү жөнүндөгү маалыматтардын негизинде жүргүзүлөт (5-форма). Бул маалыматтар юридикалык жактардын иштин тиешелүү түрү боюнча ишканаларынын кызматкерлеринин жалпы санына жайылтылат.

Жалпысынан, ушундай 21 таблицаны - иштин ар бир түрү үчүн бирден түзүүгө болот. Жеке адамдар үчүн да ушундай сандагы таблицаларды даярдоого болот.

Экстраполяциянын максаты - иштин ар бир түрү боюнча кесиби жана квалификациялык деңгээлдери боюнча иштегендердин жалпы санын аныктоо. Кесиптер боюнча экстраполяция кесиптик билимге ээ болгон квалификациялуу кызматкерлерге гана колдонулат (1, 2 жана 3-кесиптик-квалификациялык топтор). Калган топтор үчүн алардын жалпы саны гана эсептелет.

6-форма юридикалык жактар үчүн экстраполяция коэффициенттерин эсептөө үчүн колдонулат.

6-форма. Юридикалык жактар үчүн экономикалык иштин түрлөрү боюнча экстраполяция коэффициенттерин эсептөө

Жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери үчүн экстраполяция коэффициенттерин эсептөө. Жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча тандоого көбүнчө жалданма эмгекти колдонгон гана ишканалар кирет, ошондуктан жеке жактар боюнча башкы жыйындыга ушундай ишканаларда иштегендердин саны кирет. Башкы жыйындынын өлчөмү (экономикалык иштин ар бир түрү боюнча жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттеринде иштегендердин жалпы саны) тандоону түзүүдө да эсептелет, анткени экономикалык иштин түрлөрү боюнча мындай ишканалардын саны чектелүү жана алардын кызматкерлеринин саны белгилүү (3-форма).

Мындай маалыматтар жок болгон учурда башкы жыйындынын өлчөмү бир субъектте иштегендердин орточо санын субъекттердин жалпы санына көбөйтүү жолу менен эсептелет (4-форма). Экстраполяция коэффициенттери экономикалык иштин ар бир түрүндө кесиптер жана квалификациялык деңгээлдер боюнча иштегендердин санын эсептөө үчүн колдонулат (7-форма).

13. Экономикалык иштин ар бир түрү боюнча кесиптер жана квалификациялар боюнча иштегендердин толук санын эсептөө (юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча).

7-форма экономикалык иштин ар бир түрү боюнча (юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча) кесиптер жана квалификациялар боюнча иштегендердин толук санын экстраполяция методу менен эсептөө үчүн колдонулат. Сурамжылоонун жүрүшүндө аныкталган ар бир кесип боюнча кызматкерлердин саны экономикалык иштин ар бир түрү боюнча эсептелген экстраполяция коэффициентине көбөйтүлөт (6-форма). Эсептөө иштин ушул түрүндө ар бир кесип боюнча иштегендердин санын берет. Бирдей кесиптеги адамдар юридикалык жактарда да, жеке жактарда да экономикалык иштин ар кандай түрлөрүндө иштей алышат. Экономика жаатындагы ар бир кесип боюнча иштегендердин жалпы санын эсептөө экономикалык иштин бардык түрлөрү боюнча, ошондой эле юридикалык жана жеке жактар боюнча мындай маалыматтарды бириктирүүнү талап кылат.

7-форма. Экономикалык иштин түрлөрү боюнча кесиптери жана квалификациялары боюнча иштегендердин толук санын эсептөө (юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча)

14. Экономикалык иштин түрлөрүндөгү кесибин жана квалификациясын кеңейтүү боюнча болжолдонгон суроо-талапты эсептөө (юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча).

Кесибин жана квалификациясын кеңейтүү боюнча болжолдонгон (жылына) суроо-талапты эсептөө үчүн ар бир кесип боюнча иштегендердин санын (экстраполировкаланган маалыматтар, 7-форма) экономикалык иштин тиешелүү түрү боюнча ишке орноштуруунун жылдык күтүлгөн өзгөрүү темпине көбөйтүү керек (юридикалык жана жеке жактар боюнча өзүнчө, 1-форма). Эсептөөнүн мисалы 8-формада берилген.

Кесиби боюнча иштегендердин санынын орточо жылдык өзгөрүүсүнүн натыйжасында экономикалык иштин түрү жана чарба жүргүзүүчү субъекттердин категориялары боюнча айырмаланат. Айрым кесиптер боюнча болжолдонгон мезгилде олуттуу өзгөрүүлөр байкалбашы мүмкүн.

8-форма. Экономикалык иштин түрлөрү боюнча талап кылынган кесиптерди жана квалификацияларды кеңейтүү боюнча суроо-талаптын болжолу (юридикалык жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча) (жылына)

15. Тармактагы юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери боюнча жылына талап кылынган кесиптерди жана квалификацияларды кеңейтүү боюнча суроо-талаптын болжолу (экономикалык иштин бардык түрлөрү биргеликте).

Кеңейтүү боюнча болжолдонгон суроо-талаптын акыркы эсептөөлөрүндө экономикалык иштин ар кандай түрлөрүндө бир эле кесипте жана квалификацияда иштегендердин жалпы санынын бардык маалыматтарын кошуу зарыл. Ар бир кесип боюнча кеңейтүү суроо-талабы болжолдонгон мезгилде алардын санынын өсүшүнүн/кыскарышынын күтүлгөн темпин эске алуу менен кесиби боюнча кызматкерлердин саны катары эсептелет. Бир эле кесип иштин ар кандай түрлөрүндө, юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттеринде болушу мүмкүн болгондуктан, алардын айрымдарында күтүлгөн өсүш же кыскаруу байкалууда, бирден кесип/квалификация боюнча бардык агымдарды мындай кошуунун натыйжасында болжолдун мезгили ичинде өсүш, кыскаруу же өзгөрбөгөн сан байкалышы мүмкүн. Үч жылга болжол бир жылдагы бул кесипти кеңейтүү боюнча суроо-талап бардык мезгил ичинде өзгөрүүсүз калат деген божомолдун негизинде жүргүзүлөт. 9-формада массалык кесиптик-квалификациялык топторду саноо зарыл. Мындай бир форма жумушчу кесиптер үчүн (30-40), экинчиси орто звенодогу жетекчилердин жана техниктердин тобу үчүн (негизги адистиктердин саны 20-30 болушу мүмкүн) жана өзүнчө форма жогорку звенодогу жетекчилердин жана кесипкөйлөрдүн тобу үчүн түзүлөт (адистиктердин саны 10-15 болушу мүмкүн).

9-форма юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттери үчүн өзүнчө түзүлөт.

Натыйжада кеңейтүү боюнча болжолдонгон суроо-талаптын акыркы маалыматтары экономикалык иштин бардык түрлөрү боюнча ар бир кесипке жана квалификацияга, ошондой эле юридикалык жана жеке жактарга кошулат. Акыркы эсептөөлөр кесиби жана квалификациясы боюнча иштегендердин учурдагы санын региондогу жылына ар бир кесип боюнча иштегендердин санынын болжолдонгон өсүшү же азайышы сыяктуу эле көрсөтөт. 9-формада берилген мисал бир эле кесипти жана квалификацияны кеңейтүү боюнча болжолдонгон суроо-талап иштин түрлөрүнө жараша айырмаланышы мүмкүн экендигин көрсөтөт, бирок ошол эле учурда суммалык түрдө оң, терс же нөлдүк (сандагы күтүлгөн өзгөрүүлөрдүн жоктугу) болушу мүмкүн.

9-форма. Жылына ар бир массалык кесипти жана квалификацияны кеңейтүү боюнча суроо-талаптын болжолу (экономикалык иштин бардык түрлөрү биргеликте)

16. Массалык кесиптерди жана квалификацияларды ээлөө боюнча суроо-талапты талдоо жана болжолдоо.

Ар бир кесипти жана квалификацияны ээлөө боюнча калган суроо-талап (бошогон бош орундардын саны менен ошол эле мезгилдеги жалданган квалификациялуу кадрлардын санынын ортосундагы айырма) жогоруда аталган ишканаларды жана уюмдарды текшерүүнүн жүрүшүндө алынган маалыматтардын негизинде эсептелет. Анкетада (4-форма) ээлөө боюнча белгилүү калдык суроо-талап байкалган кесиптерди аныктоого мүмкүндүк берген үч суроо бар. Бул суроолор кадрларды колдонууга тиешелүү болот жана текшерүү жүргүзүлгөн учурга чейинки 12 айды камтыйт. Мындай метод менен көптөгөн ишканалар төмөнкүдөй деп эсептеген кесиптерди аныктайт:

а) өткөн мезгилде жумуштан чыккан кызматкерлердин саны жалданган кызматкерлердин санынан ашкан жана/же;

б) изилдөө учурунда иштегендердин курамында квалификациясы жоктордун үлүшү чоң болгон жана/же;

в) изилдөө учурунда бул кесиптер тартыш болгон жана квалификациялуу кадрларды эмгек рыногунан табуу кыйын болгон.

10-форма алмаштыруу боюнча учурдагы калдык суроо-талап аныкталган кесиптер жана квалификациялар боюнча маалыматтын түзүмүн көрсөтөт. Бул таблицадагы маалыматтар өзгөрүүсүз түрдө акыркы таблицага импорттолот, анын негизинде облустун кесиптик билим берүү системасы үчүн сунуштамалар иштелип чыгат.

10-форма. Алмаштыруу боюнча учурдагы калдык суроо-талап аныкталган кесиптерди жана квалификацияларды идентификациялоо

5-глава. Квалификациялуу кадрлар жаатында сунуштарды талдоо

17. Жумуш издеген адамдардын кесиптик-квалификациялык түзүмүн талдоо.

Региондогу квалификациялуу жумушчу күчтү сунуштаган эки негизги булактын бири болуп БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарында окутулушу мүмкүн болгон же жумуш орундарында адистикти өздөштүргөн жумуш издеген адамдар саналат.

Жогорку, орто, жогорку окуу жайдан кийинки, кошумча кесиптик билим берүү, илим, ошондой эле баштапкы, негизги жана жалпы орто билим берүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар БКБ, ОКБ жана кесиптик билим берүүнүн ЖКБ окуу жайларынын бүтүрүүчүлөрүнүн кесиптери боюнча бүтүргөн жылдагы санын жана алардын эмгек статусу жөнүндө жыйынды маалыматты 2027-жылдан баштап үч жылда бир жолу ЭСКММга берет.

Кесиптик жарамдуулуктун расмий тастыктоосу адамда кесиптик окуу жайды бүтүргөндүгү тууралуу документтин же анын мурунку кесиптик тажрыйбасы жана бул кесип боюнча жумуш ордун табууга кызыгуусу тууралуу арыздын болушу саналат. Бул документтер жумуш издеген адамды бул кесип боюнча квалификациялуу жана региондордогу квалификациялуу жумушчу күчтүн учурдагы сунушун билдирген катары каттоо үчүн негиз алынат.

11-формада жумуш издөө маселеси боюнча региондогу ишке орноштуруу кызматтарына кайрылган бардык квалификациялуу кадрлар тизмектелиши керек. Жумуш издеген адамдар боюнча алар өзүн компетенттүү деп эсептеген жана жумуш издеген кесип жана кесиптер тууралуу маалымат каттоого алынуусу керек. "Техник" жана "кесипкөй" квалификациялык деңгээлдерине профиль боюнча кесиптик билим берүү жөнүндө документтин болушу милдеттүү.

Жыл ичинде ишке орноштуруу кызматтарына кайрылган кесиптери боюнча адамдардын саны тууралуу маалымат "учурдагы жумушсуздук" индикаторун эсептөө үчүн колдонулат, ал жумуш издөө маселеси боюнча кайрылган адамдардын санынын бул кесип боюнча региондун экономикасында иштегендердин санына карата катышын камтыйт. Индикатордун жогорку мааниси (10% жана андан жогору) бул кесип боюнча учурда квалификациялуу кадрлардын ашыкча экендигин билдирет.

11-форма. Ишке орноштуруу кызматтарына жумуш издөө боюнча кайрылган адамдардын кесиптик түзүмү (жылына)

18. Кесиптик билим берүү системасынын бүтүрүүчүлөрүнүн кесиптик-квалификациялык түзүмүн жана алардын бүтүрүү жылындагы эмгек рыногундагы статусун талдоо.

Квалификациялуу жумушчу күчтү сунуш кылуунун дагы бир эң маанилүү булагы кесиптик билим берүү окуу жайларынын бүтүрүүчүлөрү болуп саналат. Бул топ БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрүн камтыйт. Жылына кесиптер жана квалификациялар боюнча кадрлардын бүтүрүүлөрүнүн саны жана алардын эмгек рыногуна чыгуусу тууралуу маалымат 12-формага киргизилет.

Кесиптер боюнча БКБ, ОКБ, ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрүнүн саны тууралуу маалымат жыл сайын чогултулууга жана үч жылда бир жолу эмгек, ишке орноштурууга көмөктөшүү жана миграция, жогорку, орто, жогорку окуу жайдан кийинки, кошумча кесиптик билим берүү, илим, инновацияларды өнүктүрүү, илимий-техникалык жана инновациялык иш, интеллектуалдык менчикти укуктук сактоо жана коргоо, жогорку квалификациядагы илимий жана илимий-педагогикалык кадрларды даярдоо жана аттестациялоо, мектепке чейинки, башталгыч, негизги жана орто жалпы билим берүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу органдарга берилүүгө тийиш.

Кесиптик билим берүүнүн бүтүрүүчүлөрүнүн учурдагы жана келечектеги бош орундарды толтуруудагы ролу алардын канчасы окууну аяктаган жылы эмгек рыногуна чыгууга даяр экендиги менен аныкталат. Жалпы бүтүрүүлөрдө бүтүрүүчүлөрдүн иш жүзүндөгү саны көп болгонуна карабастан, ишке киришүүнү каалагандардын саны аз болушу мүмкүн. Бүтүрүүчүлөрдүн бир бөлүгү жогорку окуу жайларда окууну улантышат же башка себептер боюнча окууну аяктагандан кийин дароо эмгек рыногуна чыгышпайт, ошондуктан аларды жумушчу күчтүн курамында эске албоо керек.

12-форма. БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрүнүн саны жана алардын бүтүргөн жылдагы эмгек рыногундагы статусу (талдоо жүргүзүлгөн регион, талдоо жылынан мурунку окуу жылы)

6-глава. Алынган жыйынтыктарды талдоо жана маалыматтарды чечмелөө

19. Талдоодо колдонулуучу өзгөрмөлөр.

Маалыматка акыркы талдоо жүргүзүү жана сунуштамаларды иштеп чыгуу үчүн эмгек рыногундагы кадрларга болгон суроо-талапты жана сунушту мүнөздөөчү жалпы беш өзгөрмөнү колдонуу зарыл.

Кадрларга болгон муктаждыкты мүнөздөөчү өзгөрмөлөр:

- изилдөө жүргүзүлгөн жылда региондо кесиптер жана квалификациялар боюнча иштегендердин саны;

- кесиптер жана квалификациялар боюнча жылына күтүлгөн өсүү же кыскаруу (жылына кеңейүү боюнча суроо-талап пайыз жана абсолюттук цифралар менен);

- алмаштыруу боюнча калдык суроо-талапты мүнөздөөчү маалыматтар (ишканалардын бош орундар болгон же квалификациясы жок жумушчу күчтүн олуттуу үлүшү бар кесиптерди аныктоочу үч суроого берген жоопторун иштеп чыгуунун натыйжасында алынган); бул маалымат ишканалар изилдөө учурунда жана мурунку жыл ичинде квалификациялуу кадрлардын жетишсиздигин сезген кесиптерди аныктоого мүмкүндүк берет.

Квалификациялуу кадрлардын сунуштарын сүрөттөгөн өзгөрмөлөр:

- учурдагы жумушсуздуктун индикатору (региондогу ишке орноштуруу кызматтарына жыл ичинде белгилүү бир кесип боюнча жумуш издөө маселеси боюнча кайрылган квалификациялуу адамдардын саны, ал региондогу ошол кесип боюнча иштегендердин жалпы санына киргизилиши керек);

- бүтүрүүнүн жетиштүүлүгүнүн индикатору (окууну аяктаган жылы кесиби боюнча ишке киришкен жана жумуш издеген бүтүрүүчүлөрдүн саны, региондогу ушул кесип боюнча иштегендердин жалпы санына киргизилген).

20. Кадрларга болгон суроо-талапка жана сунушка тиешелүү жогоруда аталган өзгөрмөлөр аларды салыштыруу максатында жалпы таблицада келтирилиши керек. Бул маалыматтар БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарынын кадрларды тандоо жана даярдап чыгаруу боюнча сунуштамаларды иштеп чыгуу үчүн негиз болуп саналат. Кадрларга болгон суроо-талаптын жана сунуштун параметрлерин салыштыруу изилдөө жылында кайсы кесиптер боюнча кадрлардын жетишсиз же ашыкча болгондугу жана экономикалык иштин түрлөрү боюнча иштегендердин болжолдонгон өсүшүн же кыскарышын эске алуу менен орто мөөнөттүү келечекте абал кандайча өзгөрүшү мүмкүн экенин көрсөтөт.

21. Кесиптик билим берүү системасы үчүн сунуштамаларды иштеп чыгууда колдонулган эрежелер:

Изилдөө жүргүзүлгөн жылы ар бир кесип боюнча суроо-талап жана сунуш теңдештирилиши мүмкүн, региондо кадрлардын жетишсиз же ашыкча болушу байкалышы мүмкүн. Кесип боюнча квалификациялуу кадрларга болгон теңдештирилген суроо-талап жана сунуш төмөнкү көрсөткүчтөр жана индикаторлор менен мүнөздөлөт:

- кесиби боюнча бошогондордун саны жылына ошол кесип боюнча жумушка алынгандардын санынан бир аз ашкан (башкача айтканда толтурулбаган бош орундардын олуттуу саны болгон эмес);

- көпчүлүк ишканалар бул кесипти тартыш деп эсептешпейт;

- көпчүлүк ишканалар бул кесипте иштегендердин аз гана бөлүгү жетиштүү квалификацияга ээ эмес деп эсептешет;

- жылына кесиби боюнча кадрларды даярдап чыгаруунун жетиштүүлүк индикатору (бүтүргөн жылы иштөөгө даяр) региондун экономикасында кесиби боюнча иштегендердин санынын 10%нан аз же бир аз ашат (жогорудагы индикатордун аныктамасын караңыз);

- кесиби боюнча учурдагы жумушсуздук индикатору изилденип жаткан жылы бул кесип боюнча иштегендердин санынын 10%нан ашпайт (жогорудагы индикатордун аныктамасын караңыз).

Бир же бир нече көрсөткүч боюнча олуттуу чектөөлөр аныкталган кесиптер боюнча эмгек рыногунда жумушчу күчүнүн жетишсиздиги же ашыкчалыгы байкалат. Жаңы кадрларды даярдоо эмгек рыногундагы салыштырмалуу башкарылуучу жалгыз фактор болгондуктан, окуу жайлары үчүн кадрлардын жетишсиздиги же ашыкчалыгы тобокелдигин төмөндөтүү боюнча сунуштарды иштеп чыгуу максатка ылайыктуу.

22. Кесиптик билим берүү системасындагы сунуштардын түрлөрү.

Кесиптер жана квалификациялар боюнча суроо-талапты жана сунуштарды салыштырууга негизделген, кадрларды даярдап чыгаруу боюнча сунуштардын 4 түрү колдонулат, атап айтканда:

а) жылына кесиби боюнча кадрларды учурдагы даярдап чыгарууну сактоо (кадрларды даярдап чыгаруунун жетиштүүлүгүнүн индикаторунун мааниси төмөн болгондо (кесиби боюнча иштегендердин санынын 10%нан бир аз ашса), учурдагы жумушсуздуктун индикаторунун мааниси төмөн болгондо, жылына кесиби боюнча иштегендердин күтүлгөн өсүү темпи жогору эмес болсо жана ордун алмаштыруу боюнча суроо-талап төмөн болсо);

б) жылына кесиби боюнча кадрларды даярдап чыгарууну көбөйтүү (кадрларды даярдап чыгаруунун жетиштүүлүгүнүн индикаторунун мааниси төмөн болгондо, учурдагы жумушсуздуктун индикаторунун мааниси төмөн болгондо, иштегендердин санынын өсүшүнүн күтүлгөн жогорку темпи жана ордун ээлөө боюнча суроо-талап жетиштүү болсо);

в) жылына кесиби боюнча кадрларды даярдап чыгарууну кыскартуу (кадрларды чыгаруу жетиштүүлүгүнүн индикаторунун мааниси жогору болгондо (10% кыйла жогору), кесиптин учурдагы жумушсуздук индикаторунун мааниси жогору болгондо (10% жогору), иштегендердин саны өзгөрбөйт же азаят деп күтүлгөндө жана ордун алмаштыруу боюнча суроо-талап төмөн болгондо;

г) региондо белгилүү бир кесип боюнча иштегендердин саны көп болгон учурда (айталы, 200дөн ашык квалификациялуу жумушчу), бул кесип боюнча иштегендердин болжолдонгон мезгилге карата жогорку өсүү темпи күтүлсө, ордун ээлөө боюнча суроо-талап жогору жана бул кесип боюнча жумушсуздуктун деңгээли төмөн болгон учурда жаңы окутуу программасын иштеп чыгуу/киргизүү.

23. Жогоруда көрсөтүлгөн параметрлердин айкалышы 13-формага дал келтирилиши керек.

13-форма. Кесиптик билим берүү системасы үчүн сунуштамалардын түрлөрү (БКБ, ОКБ, ЖКБ билим берүү уюмдары)

7-глава. БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдары тарабынан квалификациялуу кадрларды даярдап чыгаруу боюнча сунуштамаларды иштеп чыгуу

24. Маалыматтарды жыйынтыктоочу формаларга бириктирүү, корутундуларды жана сунуштамаларды иштеп чыгуу.

Мурунку таблицаларда эсептелген маалыматтар 14, 15 жана 16-формаларда жалпыланат. 14-форма 6-тиркемеге ылайык жумушчу кесиптер үчүн, ОКБ билим берүү уюмдары үчүн - 15-форма, ал эми ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрү үчүн 16-форма тиешелүү. Бардык формалар бирдей түзүмгө ээ жана аларда бирдей индикаторлор колдонулат. Талап кылынган кесиптердин жана квалификациялардын ар бири боюнча маалыматтардын негизинде пикирлер жазылат жана сунуштамалар түзүлөт. Сунуштамалар жогорудагы 4 түрдөн тандалып алынат (13-форма).

25. Орто мөөнөттүү мезгилге болжолдоону түзүүдө эмгек рыногунун учурдагы абалын эске алуунун зарылдыгы.

Болжолдоо мезгилинде квалификациялуу кадрларды даярдап чыгаруу боюнча сунуштарды иштеп чыгууда төмөнкүлөрдү эске алуу керек:

а) ар бир массалык кесип жана квалификация боюнча квалификациялуу кадрларга аныкталган учурдагы суроо-талапты жана сунуштамаларды (кадрлардын учурдагы тартыштыгынын же ашыкчасынын болушу);

б) болжолдоо мезгилинде ушул кесиптер боюнча кадрларга суроо-талаптын жана сунуштардын күтүлгөн динамикасы.

Мындай талдоонун натыйжасында эки вариант аныкталышы мүмкүн:

- 1-вариант: кадрлардын ашыкча өсүшүнүн болжолдонгон тобокелдиги.

Кесип боюнча учурда ашыкча кадрлар болгондо жана ага болгон суроо-талаптын төмөндөшү болжолдонсо, кадрлардын ашыкчасы көбөйүп, окуучуларды кабыл алууну кыскартууга алып келиши мүмкүн;

- 2-вариант: кадрлардын тартыштыгынын өсүшүнүн болжолдонгон тобокелдиги.

Кесип боюнча кадрлардын учурдагы жетишсиздиги жана суроо-талаптын болжолдонгон өсүшү менен тартыштык көбөйүшү мүмкүн, бул БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарына окуучуларды кабыл алууну көбөйтүүнү талап кылышы мүмкүн.

Күтүлгөн башка тенденциялар болгондо (учурдагы ашыкча болушу жана келечекте кадрларга керектөөнүн өсүшү жана учурдагы тартыштыктын болушу жана кесип боюнча келечекте кадрларга керектөөнүн кыскарышы) кадрларга келечектеги керектөөлөрдүн калыптанышынын сценарийлери жана кесиптик билим берүү системасына тиешелүү сунуштамалар анча кейиштүү болбойт.

ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрү боюнча эсептөөлөрдү жүргүзүүнүн өзгөчөлүктөрү.

Жогорку окуу жайлары кадрларды алар жайгашкан регион үчүн гана эмес, башка региондор үчүн да даярдарын эске алганда, ЖКБ билим берүү уюмдарынын кадрларды даярдап чыгаруусун облуста иштегендердин түзүмү менен түздөн-түз салыштыруунун өзүнүн чектөөлөрү бар. Башкача айтканда, жогорку билимди талап кылган кесиптер жана квалификациялар боюнча иштегендердин түзүмү жөнүндө жана бул кесиптерге суроо-талаптын динамикасы жөнүндө маалымат күтүлгөн маңыздуу мааниге ээ болуп саналат. Жогорку билими бар адамдар боюнча суроо-талап жана сунуштамалар ЖКБ билим берүү уюмдарынын мындай адистик боюнча кадрларды даярдап чыгаруу жана бул адистик боюнча облуста учурдагы олуттуу жумушсуздук болгон учурда салыштыруу зарыл.

Учурдагы жумушсуздуктун индикаторунун жогорку мааниси бул адистик боюнча ЖКБ билим берүү уюмдарынын бүтүрүүчүлөрүнүн олуттуу саны бул облуста, коңшу облустарда жана эмгек миграциясында жумуш таба албагандыгын билдирет, бул ошол кесип боюнча облустун ЖКБ билим берүү уюмуна кадрларды даярдап чыгарууну кыскартууга сунуштама берүүгө мүмкүндүк берет. Ошентип кесип боюнча учурдагы жумушсуздуктун көрсөткүчү жылына жогорку окуу жайларынан кадрларды даярдап чыгаруу боюнча сунуштамалардын мүнөзүнө таасир эткен негизги факторлордун бири болуп эсептелет.

8-глава. Изилдөөнүн жыйынтыктары боюнча отчет даярдоо

26. Талдоонун түзүлүшү маалыматтарды системалаштырууну жана изилдөөнүн жыйынтыктарын ар бир регион боюнча өзүнчө, андан кийин жалпы республика боюнча берүүнү камтышы керек. Отчетту даярдоодо төмөнкүдөй маалыматтарды колдонуу керек:

1. Акыркы 3 жылдагы региондун демографиялык мүнөздөмөлөрү:

- калктын саны;

- эмгекке жарамдуу калктын саны;

- иштеген калктын саны;

- жаштардын саны;

- жакынкы 3 жылда эмгек рыногуна чыга турган жаштардын саны.

2. Акыркы 3 жылдагы экономикалык көрсөткүчтөр (региондун жана республиканын деңгээлинде):

- Калктын жан башына ИДП;

- экономикалык өсүштүн темпи;

- жумушсуздардын саны;

- ишке киргизилген ишканалардын саны;

- түзүлгөн жумуш орундарынын саны;

- пландалган өндүрүштүк кубаттуулуктар;

- экономиканын негизги тармактары, алардын салымы жана динамикасы.

3. Келечектеги кесиптерди талдоо:

- талап кылынган кесиптердин 3-5 жылга божомолу;

- технологиялык өзгөрүүлөрдүн таасири (санариптештирүү, автоматташтыруу, жасалма интеллект);

- кадрлардын тартыштыгы күтүлүп жаткан кесиптер;

- бара-бара жоголуп бараткан же олуттуу кайра квалификациялоону талап кылган кесиптер;

- билим берүү системасын эмгек рыногунун келечектеги керектөөлөрүнө адаптациялоо боюнча сунуштамалар.

4. Ар бир регион жана жалпы республика боюнча жыйынтыктар.

1-форма. Юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттериндеги жумушчу күч жана экономикалык иштин түрлөрү боюнча кеңейтүүгө карата болжолдонгон суроо-талаптын жылдык темпи

2-форма. Юридикалык жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттерин тандоо түзүмү (облустун райондор боюнча ишканаларынын кызматкерлеринин саны жана тандоого кирген ишканалардын кызматкерлеринин саны) (адамдардын саны, миң менен)

3-форма. Жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттеринде тандоо жүргүзүү түзүмү (жалданма эмгекти колдонгон жеке ишкерлер)

4-форма. Региондун чарба жүргүзүүчү субъекттерин сурамжылоо үчүн анкета

1. Уюмдун/мекеменин аталышы:

___________________________________________________________________________

2. Уюштуруу-укуктук формасы:

___________________________________________________________________________

3. Экономикалык иштин тармагы/түрү:

___________________________________________________________________________

4. Облустун кайсы району?

___________________________________________________________________________

5. Калктуу конуштун аталышы:

___________________________________________________________________________

6. Дареги жана байланыш маалыматтары:

___________________________________________________________________________

7. Рынокто иштөөнүн узактыгы:

___________________________________________________________________________

Урматтуу иш берүүчү, азыркы учурда жергиликтүү эмгек рыногун кадрлар менен камсыз кылуу максатында сиздин региондогу лицейлер, колледждер жана ЖОЖдор тарабынан кадрларды даярдап чыгарууну пландоону жакшыртуу боюнча иштер жүргүзүлүүдө.

Текшерүүнү жүргүзүү Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети менен биргеликте Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигине тапшырылган. Бул текшерүүдө сиздин ишканадагы/уюмдагы ээлеген кесиптери жана кызмат орундары боюнча кызматкерлердин түзүмү изилденет.

Өткөн жылдын 31-декабрына карата абал боюнча (өткөн жыл үчүн) Сиздин ишканадагы кадрлар жөнүндө суроолорго жооп берүүңүздү суранабыз.

Анкетанын номери _________________ (байланыштар тизмесиндеги номерге ылайык)

Анкетага таблица. Юридикалык жана жеке жактардын чарба жүргүзүүчү субъекттеринде иштеген кызматкерлердин кызмат орундары жана кесиптери региондор боюнча

5-форма. Ишканалардын тандалма жыйындысында иштин белгилүү бир түрүндө иштегендердин кесиптик-квалификациялык түзүмү

14-15-16 -формалар. Квалификациялуу кадрларды чыгаруу боюнча талдоо жана сунуштамалар (БКБ, ОКБ жана ЖКБ билим берүү уюмдарынан)