1- АЙМАКТЫН ЖАЛПЫ МҮНӨЗДӨМӨСҮ

Географиялык абал

Кара-Суу  айыл аймагы (АА) — Кыргыз  Республикасынын  Нарын облусунун  Ат-Башы  районунда жайгашкан.

Райондун борборунан алыстыгы – 23 км.

Республиканын борборунан алыстыгы -  400 км.

Айыл аймагы төрт  айылдан жана бир  калктуу  конуштан  турат:  Кара-Суу, Калинин, Терек-Суу, Чоко-Бий  айылынан,  Кирпи завод  калктуу  конушунан турат

Айыл  өкмөтү  1921-жылы түзүлгөн.

Жалпы аянты (га)

 268 580

Ландшафт жана жаратылыш шарттар

Климаты кескин континенттик, тоолуу, жайы салкын, кышы узак 6-7  айга  чейин  созулуп, -38-39 С. Жайкысын  абанын  температура 30-32 С. Жайкысын  орточо  темпуратура   20-25 С,  кышкысын орточо  температура -27 С. Мамлекеттик чек арага жакын, тоолуу аймак, айыл аймагынын түштүк тарабынан Ат-Башы суусу, түндүк тарабынан Нарын кырка тоосу менен чектешип, Ат-Башы өрөөнүнүн Батыш тарабында жайгашкан. Айыл аркылуу Ак-Сай, Арпа, Чатыр-Көл, Көлтөр, Босого жайлоолоруна өтүшөт. Аймак  деңгээлинен бийиктиги 2257  метр.

АА калкы (адамдар),

анын ичинде:

12772                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

Кара-Суу айылы  (АА борбору)

5630

Чоко-Бий айылы,  Кирпич  завод калктуу  конушу

1130

Калинин айылы

3803

Терек-Суу айылы

2209

СЭӨПтүн максаты

СЭӨПтүн максаты: Айыл аймагынын калкынын бардык аспектилерин жана жашоо шарттарын жакшыртуу, анын ичинде азыркы жана келечек муундардын экономикалык, социалдык жана экологиялык бакубаттуулугун жогорулатуу. Айыл аймакта жүргүзүлүүчү иш-аракеттерди, алардын ар тараптуулугун жана өнүгүүгө жаңы кадамдарга жетүү. Кара-Суу айыл өкмөтүнүн башчысынын буйругу менен түзүлгөн жумушчу топ Кара-Суу айыл  аймагынын калкынын гендердик аспектилерин эске алуу менен социалдык топторунун муктаждыктарын кызыкчылыктарын   аныктоо   менен иш алып баруу. Бул  боюнча  Кара-Суу  айыл  аймагынын  айыл өкмөтүнүн  № 14-б 18.01.2024-жылдагы  буйругу  чыгып,  жумушчу  топ  иш

алып  барууда.  2026-2030-жылдарга  карата  социалдык-экономикалык  өнүгүү  программасы Кара-Суу  айылдык  кеңеши  тарабынан бекитилген  Кара-Суу  айыл  өкмөтү  милдеттерин  жүзөгө   ашырууга  багытталган, аткаруучулар  жана  ресурстар  боюнча  өз  ара  байланышкан,  пландалган  иш-чаралардын  комплексин  камтуу  менен  тиешелүү  тармактарда   приоритеттүү  максаттарга жетүү  үчүн өнүгүүнүн  багытын,  мүмкүнчүлүктөрүн, артыкчылыктарын,  көгөйлүү  зоналарын   камтыйт.

 Туризмге багытталган, инновациялык ыкмаларды колдонуу менен кичи жана орто бизнес ачылган, жеке ишкерлер экологиялык жактан таза айыл чарба өндүрүшүн өнүктүргөн, тиричилик инфраструктурасы жогору болгон аймак. Тиешелүү жайыттары жана айдоо жерлери кенен айыл аймак.

Бул СЭӨПтө каралган милдеттерди ишке ашыруунун натыйжасында социалдык-коммуналдык инфраструктура жакшыртылып, калктын бардык катмары үчүн, анын ичинде балдар, жалгыз бой энелер, кары-картаңдар, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн ыңгайлуу, жагымдуу жана жашоонун бардык шарттары менен коопсуз болгон аймак. Айыл аймагынын калкы таза суу жана байланыш менен камсыздалып, билим берүү, маданият, спорт, саламаттыкты сактоо, санитария, көрктөндүрүү, жашылдандыруу тармактарында кызмат көрсөтүүлөрдүн сапаты жогорулайт. Ички жолдор, көпүрөлөр калыбына келтирилип, көчөлөргө түнкү жарыктар орнотулат. Таш-Рабат жана Кошой-Коргон тарыхый комплекстерине келүүчү туристердин саны көбөйүп, заманбап шарттар түзүлүп, жергиликтүү бюджеттин көлөмүн көбөйтүү. Аз  камсыз болгон  жана  жаш   үй-бүлөлөрдү турак  жай  менен  камсыз  кылуу  максатында   социалдык  шаарча  курулуп,  турак  жай  менен  камсыз кылуу.  

Кара-Суу айыл аймагынын тургундарынын экономикасы айыл чарбасынан анын ичинен басымдуу бөлүгү мал чарбачылыгы болуп саналат.  Мал  чарбачылыгын  өнүктүрүүдө малдын  башы  өскөнү  менен асылдуулугу  начар  бойдон калып  жаткан  себебинин  жоюу  үчүн   мал  багуудагы  жаңы  ыкмаларды  колдонууга  жетүү. 

2 БӨЛҮК . КАЛК

2.1. (таблица) Калк жана эмгек ресурстары

Категория

Факт                     күтүү                            болжолдоо         

2026

2027

2028

2029

2030

Калктын жалпы саны (жыл башындагы туруктуу калктын саны, адам)

12772

12886

12950

13015

13275

алардын арасында аялдар

6455

6489

6523

6578

6578

Өсүү темпи (%)

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

Эмгекке жарамдуу курактагы калк (адамдар)

8759

8976

9197

9424

9424

алардын арасында аялдар

4052

4112

4174

4237

4237

Өсүү темпи (%)

2,47

2,47

2,47

2,47

2,47

Тармактар   боюнча иш менен камсыз болгон калк (адамдар):

1729

1768

1807

1807

1846

Айыл чарба

867

875

883

883

891

өнөр жай

0

0

0

0

0

Иштетүү

                 0

0

0

0

0

Электр энергиясы

0

0

0

0

0

Курулуш

180

188

196

205

205

Соода

42

48

53

56

56

Транспорт жана байланыш

204

210

217

224

224

Башка кызматтар (туризм)

436

447

458

470

470

Мугалимдер,  бала  бакча  кызматкерлери,  муниципалдык  кызматкерлер,  медицина  кызматкерлери

425

435

448

462

462

Таштандыларды  кайра  иштетүү

0

0

0

0

0

Жумушсуздардын  саны  (адамдар):

1003

986

969

953

953

алардын арасында аялдар

542

529

516

512

512

Өсүү темпи (%)

1,22

1,22

1,22

1,22

1,22

Жакырчылыктын чегиндеги калк (адамдар)

Миграцияланган эмгекке жарамдуу калк (эл аралык миграцияга байланыштуу кеткендер, адамдар)

620

138

-11,1

586

123

-11,1

554

109

-11,1

524

97

-11,1

524

97

-11,1

Өсүү темпи (%)

2.2. Эмгекке жарамдуу калктын санынын өсүшүн, иш менен камсыз кылуу маселелерин жана эмгек миграциясын талдоо

2026-жылы айыл аймагынын жалпы калкы 12772 адамды түздү , анын ичинен 6362 эркектер , аялдардын саны 6410 киши. Жылына төрөлгөндөрдүн саны  95  баланы түздү. Калктын өсүшүнүн болжолу жылына калктын өсүшүнүн 1% ашпайт . Божомолдоодо орто мөөнөттүү келечекте ички жана тышкы миграциянын өсүшү күтүлбөй тургандыгы, ошондой эле калктын сырттан агылып келиши эске алынган. Болжолдонгон калктын саны калктын табигый өсүшү жана азайышы менен жөнгө салынат (1-диаграмманы караңыз)

Кара-Суу айыл аймагынын  калкынын жалпы санынын өсүү динамикасы

Эмгекке жарамдуу калктын саны  7640  адамды түзөт. Орто мөөнөттүү келечекте эмгекке жарамдуу калктын өсүшү орточо  темптерди көрсөтөт жана болжол менен ошол эле деңгээлде сакталат.  Бирок бул мезгилден кийин бул чараларды ишке ашыруунун эсебинен жогору көрсөткүчтөрдү күтүүгө болот. Экономиканы өнүктүрүүгө багытталган программа, бул жаштардын сыртка агылышын олуттуу кыскартууга жана ошону менен эмгекке жарамдуу калктын  иш  менен  камсыз болушуна  шарттар  түзүлөт. 

     Кара-Суу айыл аймагында 2026-жылы жалпы эмгекке жарамдуу калктын иш менен камсыз болгон калктын үлүшү ( 1653 адам) ды түздү , бул орточо  көрсөткүч жана болжолдуу эсептөөлөр боюнча ал азайбайт, ал тургай өсүүнү көрсөтөт. 2026-жылга салыштырмалуу 6,9 %ды түздү. Иш менен камсыз кылууда эң чоң үлүштү айыл чарбасы ээлейт – кызматкерлердин жалпы санынын 66% ы (2025-ж. 845 адам). Өнөр жай, соода жана курулуш сыяктуу ишмердүүлүктүн башка тармактары кызматкерлердин жалпы санында 10-11% дан ашпаган үлүшүн көрсөтүү менен кыйла артта калууда . Бул айыл аймагынын  айыл чарба багыты менен түшүндүрүлөт.

Айыл аймагында расмий катталган жумушсуздардын саны  7  адамга чейин кыскарган, бул эмгекке жарамдуу калктын 0,001 % түзөт - бул дүйнөлүк практиканын стандарттары боюнча эң төмөнкү көрсөткүчтөрдүн бири. Болжолдоо жумушсуздардын санынын кескин кыскарышын болжолдойт, анткени  өнөр  жайды,  чакан  цехтерди  ачуу  менен жумушсуздардын  санын кыскартуу  мүмкүнчүлүктөрүн ишке  ашыруу  каралган. Ошол эле учурда өнөр жай өндүрүшүнүн жана чакан бизнестин начар өнүгүшүнөн улам жумушсуздуктун өсүшүнүн олуттуу тобокелдиктери бар, ошондуктан СЭӨП  экономиканы өнүктүрүү жана инклюзивдик өсүү бөлүмдөрүндөгү саясаты калкты көбүрөөк иш менен камсыз кылуу боюнча чараларды камтыйт. Анын ичинде айыл чарба продукциясын кайра иштетүүчү ишканаларды жана кичи  ишканаларды  куруу, ошондой эле ишкердикти өнүктүрүү үчүн шарттарды түзүү ниеттери бар. Айыл аймагынын мейкиндик өзгөчөлүктөрүн караган бөлүмүндө жаңы өнөр жай зоналарын түзүү (жер участокторун өнөр жай жерлерине айландыруу аркылуу) каралган. 

Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын саны 2026-жылга карата  143  адамды түздү.  Ал эми болжолдоодо мындай   көрсөткүчтүн да азайышы каралганы менен, жаштар үчүн келечектүү жумуш орундарынын жоктугунан, ошондой эле ички миграциянын күчөшүнүн мүмкүн болуучу тобокелдиктерин эске алуу зарыл. Жаштарды айыл аймагында экономикада устөмдук кылган айыл чарба тармагында иштеши керек. Жеңил  өнөр  жайын  өнүктүрүү  менен   иш  орундарын  ачуу. 

СЭӨП калкты иш менен камсыз кылуу боюнча чараларды ишке ашырууну карайт:

-        жаштарга ар кандай тренингдерди жана билим берүү курстарын табууга жана бүтүрүүгө көмөк көрсөтүү;

-        үйдө отурган аялдарды  жана кыздарды бала бакчаларга жана тигүү цехтерине жумушка тартууга жардам берүү;

-        бизнес ачууда калкка жардам көрсөтүү.

-        Туризимди өнүктүрүү боюнча окуу курстарын өтүүнү уюштуруу.

-        Сүттү, жүндү  кайра  иштетүү  боюнча  атайын  тренерлер  менен  окуу  курстарын  өтүүнү  уюштуруу

Корутундулар жана сунуштар :

Калктын жалпы санынын өсүшү анча деле чоң эмес – жылына 1%, ал калктын табигый өсүшү жана табигый азайышы менен гана жөнгө салынат.

Эмгекке жарамдуу калктын саны өсүү  болжолдонууда.

Эмгекке жарамдуу калктын жалпы санында иштеген калктын үлүшү  – 2,47%  өсөт. Калктын көбү айыл чарбасында 9,6% иштейт .

Жумушсуздуктун деңгээли төмөн – эмгекке жарамдуу калктын 2,8% .

Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын саны республиканын башка аймактарына салыштырмалуу өтө аз.

Жогорку иш менен камсыз кылууну мындан ары да камсыз кылуу экономиканы: айыл чарбасынын басымдуу секторун жана али начар өнүккөн өнөр

 жайды өнүктүрүүгө негизделет. Айыл аймагында өндүрүлгөн айыл чарба продукцияларын өндүрүүдө жергиликтүү тургундардын көпчүлүк бөлүгү мал чарбачылыгы менен алектенет.  Ошондой  эле  балды  жана  балык  чарбасын  өнүктүрүү  негизги  багыттардын бири болуп  эсептелет.  Малдын  санын  эмес  сапатына өтүү  чараларын  көрүү.

3-БӨЛҮМ. КЫЗМАТ КӨРСӨТҮҮЛӨР ЖАНА ЖЕРГИЛИКТҮҮ

ИНФРАСТРУКТУРА

3.1. (таблица) Кызматтар жана жергиликтүү инфраструктура

Категория

                 Факт                күтүү                                      болжолдоо

2026

2027

2028

2029

2030

Таза ичүүчү сууга жетүү (%)

85%

85%

90%

90%

90%

Үй чарбаларын катуу калдыктарды чыгаруу менен камтуу (%)

60%

65%

70%

80%

80%

Ички асфальтталган жолдор канааттандырарлык абалда (%)

0

0

0

0

0

Коомдук жайларды жарыктандыруу (%)

60%

65%

70%

75%

75

Спорт секцияларына тартылган жарандардын саны (адамдар)

340

374

500

669

669

анын ичинде аялдар (кыздар)

86

101

119

141

141

Маданият тармагындагы ийримдерге тартылган жарандардын саны (адамдар)

227

272

325

389

389

анын ичинде аялдар (кыздар)

144

172

206

247

 Балдарды мектепке чейинки билим берүү менен  камтуу (%)

92%

95%

95%

95%

95%

Балдарды орто билим берүүгө камтуу (%)

100%

100%

100%

100%

100 %

10 000 калкка эсептегенде врачтардын жана орто медициналык персоналдын саны

11

11

11

11

11

Калкты турак-жай менен камсыз кылуу (%)

109,5%

109,5%

109,5%

                              109,5%

    3.2. Учурдагы кырдаалды талдоо

3.3. Жергиликтүү коомчулуктун артыкчылыктуу муктаждыктарын талдоо

Приоритет

Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана убакыт

Болжолдуу наркы ( миң сом )

 Кара-Суу, Терек-Суу, Калинин жана Чоко-Бий,  айылдарынын   калкынын  ичүүчү таза суу тазалыгын  камсыздоо

Калинин,  Кара-Суу,  Терек-Суу  айылдарына коюлган  хлоратор-бактерцид аппараттарынын  иштешин  толук  камсыз  кылуу,  жыйынтыктоо

  Кара-Суу  айыл аймагында  айылдарда  кошумча резервуар курулуп, хлоратор бактерциддер орнотулуп,ишке киришин камсыз кылуу

300 000

Ички жолдорду  утурумдук  ремонттон  өткөрүү

Жергиликтүү  Кеңешке  сунуш менен  кайрылып,  акча  каражатын  бөлдүрүп, муниципалдык  ишкана  менен  иш  алып  баруу. 

2026-2030-жыл

Ички жолдордун абалы жакшырат.

1 000 000

Көчөлөргө  таштанды контейнерлерин орнотуу.

Айыл өкмөтүнүн  буйругунун  негизинде  дефект  актысы түзүлөт.  ПСД  даярдоо. Долбоор даярдап  жазып,  тиешелүү фонддорго  сунуштоо. Тендер  жарыялоо. Подрядчы менен  келишимге  кол  коюшуу  Айыл өкмөтүнүн  буйругун түзүлгөн комиссия  менен  биргеликте бүткөн  ишти  өткөрүп  алуу,  кол  коюшуу.

2026-2030-жыл

Айыл аймагы таштандыдан тазаланат

380 000

Айыл  чарба  техникаларын  жана  атайын  техникаларды  алып,  техникалык  базаны  чындоо

4. Банк  менен  келишим  түзүлүп, документтери  даярдалып, лизинге  техника  алуу. 

Мусоровоз, ешка трактор

2026-2030-жыл

Айыл тургундарынын техникалык муктаждыктары чечилет

10 000 000

Калинин, Терек-Суу  жана  Чоко-Бий  айылдарына  ФАП  куруу

Айыл өкмөтүнүн  буйругунун  негизинде  дефект  актысы түзүлөт.  ПСД  даярдоо. Долбоор даярдап  жазып,  тиешелүү фонддорго  сунуштоо. Тендер  жарыялоо. Подрядчы менен  келишимге  кол  коюшуу  Айыл өкмөтүнүн  буйругун түзүлгөн комиссия  менен  биргеликте бүткөн  ишти  өткөрүп  алуу,  кол  коюшу.

Медициналык  тейлөө үчүн  жакшы шарттар  түзүлөт.

80 000 000

 Коомдук  жайларды жарыктандыруу

Ар  бир  айлдын  инфраструктурасын  жакшыртуу  максатында  тиешелүү  иш –кагаздарын  дайындоо

2026 – 2030-жылдар айыл аймагын жарыктандыруу менен калкка жагымдуу шарт түзүлүүдө

20 000 000

 Айыл  аймак  боюнча спорт комплексин куруу

Айыл өкмөтүнүн  буйругунун  негизинде  дефект  актысы түзүлөт.  ПСД  даярдоо. Долбоор даярдап  жазып,  тиешелүү фонддорго  сунуштоо. Тендер  жарыялоо. Подрядчы менен  келишимге  кол  коюшуу  Айыл өкмөтүнүн  буйругун түзүлгөн комиссия  менен  биргеликте бүткөн  ишти  өткөрүп  алуу,  кол  коюшуу.

2026-2030-жылдар

Айылдын тургундары жана жаш муундун жаш спортчулары жаңы заманбап спорт комплексинде машыгып, эл аралык мелдештерге катыша алышат.

150 000 000

Маданият үйлөрүн куруу жана оңдоо

Калинин  айылына  маданият  үйүн   куруу  менен  элди  маданий  иш-чараларга  тартуу,  айылдын   инфраструктурасын  жакшыртуу.  ПСД  документтерин   даярдап,  республикалык  бюджетке  жана  жергиликтүү  фонддорго  сунуш  менен  кайрылуу.

2026 – 2030-жылдар

Айыл тургундарына маданий иш-чараларды өткөрүүгө ыңгайлуу шарттар түзүлүп, клубдарды ачууга мүмкүнчүлүк түзүлөт

2026 – 2030-жылдар

Калкты маданий-турмуш-тиричилик жактан тейлөө  менен камтуу көбөйөт.

50  000 000

 Калкты турак-жай менен камсыз кылуу

Трансформация  боло  элек  жерлерди  мыйзамдаштыруу

2026-2027-жылдары трансформация калктын турак-жайга болгон муктаждыктарын канааттандырууга жардам берет

0

Таштандыларды  чыгаруу,  контейнерлерди  коюу,  таштанды  пресстөөчү  пресс  алуу, рекультивацилоо

Ар  бир жан  башына 20  сом  45 тыйындан төлөм акы чогултулуп, таштандыларды  чыгаруу  иши  жакшы жолго  коюлат.  График  түзүлүп, таштандылар  сорттолуп чыгарылат. 

2026-2030-жылдар

Таштандыларды  чыгарууда  үч бөлүк  менен  сорттолуп,  калк таштанды  чыгаруу маданиятына  көнөт.

1 800 000

3.4. Социалдык жана жергиликтүү инфраструктураны өнүктүрүүгө байланышкан бюджеттик инвестициялардын зарылдыгын талдоо

Инвестициялык артыкчылыктар

Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана убакыт

Наркы

( миң сом )

Калинин  айылына  спорт  комплекс  курулуш иштерин  аяктоо  

Жаны спорттук комплекс курулуп, айыл тургундарынын бош убактысын туура пайдалануу ,спортко болгон кызыгуусун артыруу 

2026-2027-жылдар

58 116 569

Кара-Суу айылына 120 орундуу бала бакча куруу курулушун  аяктоо

Мектепке чейинки кезекте турган балдарды кабыл алуу ишке ашырылат

2026-2027 жылдар

79 456 961

Калинин   айылына маданият үйүн куруу

Калинин  айылына   заманбап  маданият  үйүн  куруу  үчүн  демөөрчүлөргө  кайрылуу

2026-2030 жж.

42 000 000

Туристтер  үчүн жол  жээктерине ажаатканаларды салуу

Долбоор  жазылып, тендерге  жарыя  берилип, келишимдер  түзүлөт. 

2026-2028-жыл

                                 300  000

Кара-Булак  участкасындагы  логистикалык  борбордун  ишин  өнүктүрүү

Жумуш  орундары  түзүлөт.  Жергиликтүү  бюджеттин  киреше  бөлүгүн  кошумча  каражат түзүлөт.

2026-2030-жж.

90 000 000

МИ алдында  топурак  жана  кум  шагыл   алуучу  карьер ачып берүү,   курулуш  материалдары  үчүн

Айыл  эли топурак,  кум,  шагыл   менен  камсыз  болушат.    

2026-жыл

0

Жер мунапысын  толук  бүткөрүү,  айыл  чарба  жерлерин  калктуу  конуш  жерлерине которуу

Тапшырылган  арыздардын  каралганы  боюнча  отурумдун  протоколуна  ылайык  иш  алып  баруу.

2026-жыл

0

Чоко-Бий айылындагы А.Капаров атындагы орто мектебинин жаңы корпусуна жылуулук системасын орнотуп , 2 корпусту бир от казанга кошуу

Окуучулардын толук сапаттуу билим алышына шарт түзүлөт

2026-2030-жыл

3593389

Калинин айылындагы М.Абдыраман көчөсүнүн сол тарабына темир тосмолорду орнотуу

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2026-2028-жыл

4 992 300

Кара-Суу айылын ички көчөлөрүнө (Дөөткул, А.Садыкова) түнкү  көчө чырактарын орнотуу

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2026-жыл

4 500 000

Айыл  аймак  боюнча  негизги  көчөлөрүнө тратуар салуу

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2027-2028-жыл

Терек-Суу айылындагы А.Чортеков атындагы  жалпы  билим  берүү мектебин капиталдык ремонттон өткөрүү,  электр  жабдыктарын  толук ремонттоо

Окуучулардын толук сапаттуу билим алышына шарт түзүлөт

2026-2030-жыл

4289839

Терек-Суу айылындагы А.Чортеков атындагы  мектебин   жер  төлөсүн  толук  капиталдык  ремонттон  өткөрүү

Кошумча  ийримдердин  ачылышына шарт  түзүлөт

2026-2030-жылдар

4000 000

Чоко-Бий айылына таза суу резервуарын куруу

Айыл тургундарынын ден-соолугунун таза болушуна кам көрүлөт

2027-2030-жыл

8 000 000

Кара-Суу айылындагы Улуу Ата Мекендик согушунун баатырларынын эстелигин реконструкциялоо

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2026-жыл

7 000 000

Кара-Суу жана Калинин айылдарындагы аркаларды капиталдык ремонттон өткөрүү

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2026-2028-жыл

500 000

Кара-Суу айылындагы Жибек Жолу көчөсүнүн 415 чакырым аралыгына Калинин айылына бурулуучу кесилишке светофор орнотуу

Жол кырсыктарынын азайышынын  алдын алуу иштери жүргүзүлөт

2026-2027-жыл

1000 000

Калинин айылына ҮДТ жаңы имаратын куруу

Айыл тургундарын медициналык тейлөө кызматын жакшыртуу, ден-соолугуна кам көрүлөт

2026-2027-жыл

40 000 000

Терек-Суу айылына 120 орундуу бала бакча куруу

Мектепке чейинки кезекте турган балдарды кабыл алуу ишке ашырылат

2026-2030-жыл

75 000 000

Чоко-Бий айылына 75 орундуу бала бакча куруу

Мектепке чейинки кезекте турган балдарды кабыл алуу ишке ашырылат

2026-2030-жыл

60 000 000

Чоко-Бий айылына кичи футбол аянтчасын куруу

Айылдагы жаштардын  бош убактысын туура пайдалануу ,спортко болгон кызыгуусун  артыруу 

2026-2027-жыл

4 000 000

Кара-Суу айылына жабык типтеги спорт комплексин куруу

Айылдагы жаштардын  бош убактысын туура пайдалануу спортко болгон кызыгуусун  артыруу 

2026-2030-жж

10 000 000

Калинин айылына “Жаштар аллеясын куруу

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2026-2030-жыл

3 913629

Калинин айылынын Кенбил суусуна көпүрө салуу

Айыл тургундарынын коопсуздугун сакталат.

2026-2027-жыл

1 000 000

Калинин айылына пескоблок, суу лоток, бетон,стойка,                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 евро забор даярдоочу цех салуу

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2027-2030-жыл

5 000 000

Кирпич  завод  калктуу конушун ичүүчү таза суу менен камсыздоо, резервуар куруу

Айыл тургундарына ден- соолугунун жакшырышына шарт түзүлөт, жугуштуу оорулардын алдын алуу иштери жүргүзүлөт.

2026-2027-жыл

3 000 000

Калинин айылындагы Т.Алдакеев жана К.Жумабай көчөлөрүнө ирригациялык арыктарга темир бетон латок жана суу тосмолорду коюуу 

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2027-2030-жыл

2 000 000

Терек-Суу айылынын негизги көчөсүнө жарыктандырууну орнотуу

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2026-2027-жыл

3 000 000

Т.Адыраңов атындагы жалпы билим берүү мектебинин спортзалынын сынган айнектерин калыбына келтирүү

Окуучулардын толук сапаттуу билим алышына шарт түзүлөт

2026-2027-жыл

500  000

Т.Адыраңов атындагы жалпы билим берүү мектебине көмөкчү чарба уюштуруу үчүн мал короо салуу

Жалпы билим берүү мектебинин бюджетине кошумча каражат түшөт

2028-2030-жыл

1 000 000

Чоко-Бий айылынан Бишкек-Торугарт трассасына чейинки жолго жарыктандыруу орнотуу

Айылдын инфраструктурасы жакшырат

2026-2027-жыл

3 000 000

Кара-Суу  айыл  аймагына караштуу Кара-Коюн  участкасына  темир  тосмо орнотуу  учун  материал  алуу,  тосуу

Жазгы  көчүп конуу  иштеринде жана  тоют  топтоодо  тоскоолдуктар  жоюулат

2026-2028-жыл

10 877 000

Кара-Суу   айылындагы  “Аюу Мамалак” балдар  бакчасынын  имаратын  ремонттоо

Тиешелүү  иш  кагаздарын  даярдоо

2027-2030-жыл

5 000 000

Калинин  айылындагы  ҮДТнын  эски  имаратын  капиталдык  ремонттон  өткөрүү

Тиешелүү  адистен  аныктама  алып, иш  кагаздарын  капиталдык  ремонтко  даярдоо

2027-2030-жыл

6 000 000

Калинин   айылындагы  бош  турган кармоцехти   иштетүү

Тиешелүү  иш  кагаздарын  бүткорүү,  долбоор  даярдоо

2027-2030-жыл

5 000 000

Кара-Суу   айылындагы  “Комсомол”  участкасына  жүк  ташуучу  унаалар  үчүн  унаа  токтоочу  жай  куруу

Тиешелүүү  иш  кагазхдарын  даярдоо

2026-2030-жыл

11  000 000

Айыл  аймагындагы  иштебей  турган  скважиналарды  ишке  берүү

Тиешелүү  иш  кагаздарын  бүткөрүү,  долбоор  даярдоо

2026-2030-жыл

5 000 000

Айыл  аймактагы суу  жетпеген  жерлерге  суу  тартуу

Тиешелүү  иш  кагаздарын  бүткөрүү

2026-2030-жыл

1 000 000

Калинин   айылындагы  эски  бала  бакчанын  имаратын  капиталдык  ремонттон  өткөрүү

Тиешелүү  иш  кагаздарын  бүткөрүп,  долбоор  даярдоо

2027-2030-жыл

10 000 000

4-БӨЛҮМ. ЭКОНОМИКАЛЫК ӨНҮГҮҮ

4.1. ( таблица) Экономикалык өнүгүү (миң сом)

Категория

факт

күтүү .

болжолдоо

2026

2027

2028

2029

2030

2027

2028

2029

2030

Экономиканын негизги тармактары боюнча өндүрүштүк фонддор:

131548469

131148528

134722357

142132087

124429343

131148528

134722357

142132087

142132087

Жер

268560

268560

268560

268560

268560

268560

268560

268560

268560

Имараттар

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Обьекттер

61302481,0

53922885,01

56729952,15

59619945

62779802,79

66169912

66169917,6

69809263

69809263

Тармактык инженерия

0

0

0

0

0

0

0

0

0

машиналар жана жабдуулар

3355797,0

3510141,78

3689159

3880995

4086688

4307369

4544274

4794209

4794209

Унаалар

Башкалар

18084052,0

49395029,12

51914175

54613713

57562853

60671247

64008166

67528615

67528615

Экономиканын негизги тармактары боюнча товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү өндүрүү:

2193204,4

2515249,6

2643527

2780991

2928383

3086516

3256274

3435369

3435369

Айыл чарба

1096602,2

1257624,8

1286550,1

1317427,3

1352997,8

1392234,7

1434001,8

1478455,8

1478455,8

Өсүмдүк  өстүрүү

283309,2

427310,6

432865,6

439791,4

448147,4

457110,4

466709,7

476977,3

476977,3

Мал  чарбасы

·         Балык  өстүрүү

·         Бал өндүрүү

795853,0

6580,0

10860,0

806434,2

9400,0

14480,0

822562,8

      12200

18921,0

839836,7

13200,0

24599,2

859152,9

14150,0

31547,0

879772,6

15230,0

40121,0

901766,9

16700,1

48825,1

924311,0

18450,2

58717,3

924311,0

18450,2

58717,3

өнөр жай

11 324 000

13 090 900

0

0

0

0

0

0

0

Иштетүү

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Тоо-кен

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Электр энергиясы

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Курулуш

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Соода

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-Транспорт жана байланыш

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Башка кызматтар

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Кайра иштетүү

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Инвестициялар

128434900

67 383 000

70752150

74289757

78004245

81982461

86409514

91334857

91334857

Айыл чарба

14289630

17498200

11600000

12180000

12789000

13441239

14126742

14917839

14917839

өнөр жай

1100000

1800000

0

0

0

0

0

0

Иштетүү

0

0

0

0

0

0

0

0

Тоо-кен

0

0

0

0

0

0

0

0

Электр энергиясы

0

0

0

0

0

0

0

0

Курулуш

41042470

108156110

55383000

58152150

61059757

64099515

67366735

70975798

Соода

0

0

0

0

0

0

0

0

Транспорт жана байланыш

0

0

0

0

0

0

0

0

Башка кызматтар

586000

980590

400000

420000

441000

463491

488983

515877

Кайра иштетүү

0

0

0

0

0

0

0

0

Калктын кирешеси:

0

0

0

0

0

0

0

0

Орточо номиналдык эмгек акы

32 861

32 861

32 861

32 861

32 861

32 861

32 861

32 861

Эмгек мигранттарынын которуулары

0

0

0

0

0

0

0

0

Пенсиянын орточо өлчөмү

6428

8449

10097

10097

10097

10097

10097

10097

Орточо пайда

0

0

0

0

0

0

0

0

Чакан жана орто бизнестен түшкөн орточо киреше

20 000

25 000

30 000

35 000

40 000

42 000

45 000

45900

ГФСУнун жерлерин өздөштүрүү (%)

953

953

953

953

953

953

953

953

Жайыт жерлерин өздөштүрүү (%)

185553,62

185553,62

185553,62

185553,62

185553,62

185553,62

185553,62

185553,62

4.2. Учурдагы кырдаалды талдоо жана экономикалык адистештирүү

соода ( 54% ) жана айыл чарбасы ( 44% ) үстөмдүк кылат , башка секторлор  айыл  аймагындагы өндүрүш көлөмүнө бир аз салым кошот. (6-диаграмманы караңыз).

Кара-Суу айыл аймагынын экономика тармактарынын түзүмү

Айыл аймагынын экономикасында айыл чарбасынын чоң үлүшү    мал чарбасы алда канча алдыда турат – жалпы айыл чарба продукциясынын 81% . Айыл чарба продукциясынын өсүү темпи да бир топ жогору, ал 2026-жылдын башынан 4% дан 2026-жылдын аягына 6%ке чейин өсөт. Ошол эле учурда айыл аймагынын агрардык сектору дагы бир катар көйгөйлөр менен мүнөздөлөт:

-        Аймактын оор географиялык жайгашуусу - катаал климат, кыска жай жана узак кыш;

-        Айыл тургундарынын жер иштетүү боюнча тажрыйбасы жетишсиз;

-        Айыл чарба техникасынын жетишсиздиги;

-        Сугат суунун тартыштыгы

-        Өндүрүүчүлөр үчүн жеңилдетилген кредиттердин начар болушу;

-        Күйүүчү майдын баасынын туруксуздугу;

-        Айыл тургундардын асыл тукум мал өстүрүү иштеринде шарттарына байланыштуу чектоолор бар;

-        Айыл чарба продукциясын сатуу боюнча туруктуу соода түйүндөрүнүн жоктугу;

-        Туруксуз тамак-аш менен камсыз кылуу;

-        Айыл чарба продукциясын экспорттоого шарттын жоктугу;

-        Кайра иштетүүчү ишканалардын жетишсиздиги.

Мал чарба тармагында адистештирилген чарбалардан тышкары, сүт жана сүт азыктары үчүн үй малын пайдалануу кеңири колдонулат, бул үй чарбаларына кошумча пайда алып келет. Мындан тышкары, көрүнүктүү айыл чарба продукциясын өндүрүүдө анча активдүү эмес.

Сүт өндүрүүнү  көбөйтүү максатында Калинин айылында ферма уюштурулуп, бугунку күндө 110 уй багылып жатат. Мамлекеттин жана бейөкмөт уюмдардын жардамы менен фермерлерди, аялдарды, жаштарды жана калктын аялуу катмарынын өкүлдөрүн окутуу боюнча иш-чаралар үзгүлтүксүз өткөрүлүп турат. Мал чарбачылыгын колдоо үчүн мындан ары фермерлерди окутуу программаларын колдоо, айыл чарбасында айыл чарба кооперативдерин түзүүгө дем берүү, жаш фермерлерге жардам көрсөтүү, калктын аярлуу катмарынын өкүлдөрүн мал чарбачылык көндүмдөрүн үйрөтүү пландаштырылууда. Ошондой эле алардын продуктуулугун жогорулатуу максатында жергиликтүү жана жаны породадагы койлорду асылдандыруунун жана багуунун эффективдүү методдорун ишке киргизүү боюнча чараларды ишке ашыруу белгиленген. Малды ветеринардык көзөмөлгө алуу жана эмдөө иштерин жакшыртуу боюнча чаралар каралат, ошондой эле саан уйларды багуу жана багуу технологиясы боюнча окуу-тарбия иштери жүргүзүлөт. Мындай иш-чараларга жаштардын, аялдардын жана калктын аялуу катмарынын өкүлдөрүнүн катышуусуна өзгөчө көңүл бурулат .

Айыл аймагынын климаттык оор шарттарга карабастан, айыл чарба өсүмдүктөрүн мындан ары өнүктүрүү үчүн жакшы өбөлгөлөр бар . Аймактын мал чарбасы адистештирилгендигин эске алып, бул жерде негизги басым тоют даярдоого бурулат. Буга көп жылдык чөптөрдүн жетиштүү жыштыгы бар аймактагы талаалар көмөктөшөт. Маданий чөптөрдүн ичинен эспарцет жана бир жылдык чөптөр (сулу) басымдуулук кылат, ошондой эле чөп катары да пайдаланылат. Айыл аймагынын климаттык шарттарында картошка, сабиз, кызылча,

 сарымсак ж.б. өстүрүү келечектүү болуп саналат. Ошондой эле бул жерде тоют даярдоо боюнча үзгүлтүксүз окуу иш-чаралары өткөрүлүп, фермер аялдарга жана калктын аялуу катмарына үрөн менен камсыздоодо колдоо көрсөтүлөт. Өсүмдүк чарбачылыгын өнүктүрүү боюнча чаралардын жана иш-чаралардын кеңири спектри каралат:

-        жакынкы жайыттардын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу, чөптүн үрөнүн себүү;

-        ирригациялык системаны өркүндөтүү, анын ичинде Кара-Суу айыл аймагына тиешелүү айыл чарба жерлерин сугаруу үчүн ирригациялык каналдардын картасын түзүү жана анын көйгөйлүү жерлерин аныктоо; Шамбет  каналы  калыбына келтирүү жана сугат суу менен камсыз кылуу үчүн сооружениелерди куруу 872 гектар жер;

-        калктын бардык катмарына, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана калктын аярлуу катмарына айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүүнүн натыйжалуу ыкмалары боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүү, органикалык жер семирткичтерди колдонууга, которуштуруп айдоого, сапаттуу үрөндөрдү пайдаланууга басым жасалат;

-        бош же суу баскан жерлерде тоют өсүмдүктөрүн өстүрүү;

-        деградациясын болтурбоо боюнча алдын алуу чаралары ;

-        жарандарды сапаттуу үрөн менен камсыз кылуу үчүн үрөн чарбасын түзүү;

-        айыл чарба жарманкелерин өткөрүүгө көмөктөшүү;

-        Суу пайдалануучулар ассоциациясынын жардамы менен сугат сууларынын пайдаланылышына жана адилет бөлүштүрүлүшүнө көзөмөл жакшырат, оңдоо иштери өз убагында жүргүзүлөт; бардык жашоочулар муктаждыктарына жараша сугат суусуна ээ болушу үчүн схема түзүлөт; суу алуу системасы бирден жөнгө салынат; айылдын ички ирригациялык тутумунун картасы түзүлүп, көйгөйлүү аймактар аныкталат; Айылдын ички арыктары тазаланат; суу акысын чогултуу боюнча маалымат системалаштырылат, төлөбөгөндөрдүн саны  80% га жетет  230 гектар бош жер сугат суу менен камсыз болот.

Экономиканын башка тармактары активдердин кыйла чектелген комплекси менен берилген. Бүгүнкү күндө  айыл аймагында 26 дүкөн, 4 наабайкана, 4 тигүү цехи, 1 май куюучу жай, 1 жүн тытуучу цехи, 1 балык өстүрүү боюнча 1 ишкер, 1  кирпич заводу. Учурда жеңил өнөр жай бир кыйла тез өнүгүп жатат: тигүү цехтери ачылып, аялдар жумуш менен камсыз болуп жатат. Экономиканын башка тармактарын өнүктүрүү үчүн төмөнкү чаралардын комплекси каралган:

-        калктын кеңири катмарына, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана аялуу топтордун өкүлдөрүнө ишкердиктин негиздерин үйрөнүүгө көмөктөшүү, анын ичинде  туризм тармагында; ишкер аялдарды окутуу жана финансылык сабаттуулук боюнча айыл тургундарынын маалымдуулугун жогорулатуу боюнча жеке иш-чаралар;

-        айыл чарба продукциясын кайра иштетүүнү өнүктүрүүгө жана кол өнөрчүлүктү өнүктүрүүгө көмөк көрсөтүү;

-        кол өнөрчүлүк борборун уюштурууга жана кол өнөрчүлүк көргөзмөлөрүнө катышууга колдоо көрсөтүү;

-        Кара-Суу айылы туристтик маршруттардын карталарына киргизилет, Кара-Суу айылынын жаратылышы, Таш-Рабат жана Кошой Коргон тууралуу жарнамалык материалдар, анын ичинде туристтердин санын көбөйтүүгө жардам бере турган социалдык тармактарда; туристтер үчүн ыңгайлуу эс алуу жайларын уюштуруу боюнча тажрыйба алмашуу боюнча иш-чаралар уюштурулат;  сувенирлерди чыгаруу жана сатуу жолго коюу. Этно комплекстин иши жандандырылып, Глемпинг жана Геопарктар үчүн долбоорлор  жазылат.

Корутундулар жана сунуштар :

Айыл аймагынын экономикалык адистешүүсү мал чарбачылыгы бойдон калууда, анын үлүшүнө жалпы айыл чарба продукциясынын 88% туура келет . Буга климаттык шарттар жана айыл аймагынын географиялык жайгашуусу шарт түзөт. Мал чарбачылыгын мындан ары өнүктүрүү үчүн тоют менен камсыз кылууну көбөйтүү, фермерлерди окутуу жана ветеринардык көзөмөлдү жакшыртуу боюнча бир катар чаралар СЭӨПтө каралат. Өсүмдүк чарбачылыгынын артта калган тармагын экономикалык өсүштүн резерви катары каралып - бул жерде тоют өсүмдүктөрүн өстүрүү аркылуу өсүмдүк өстүрүүчүлүктү жана мал чарбачылыгын өнүктүрүүнү шайкеш келтирүүгө болот, мындан тышкары ирригацияны, үрөнчүлүктү өнүктүрүү боюнча чаралар каралган жана Чоко-Бийдарды окутууга көңүл бурулат. Ошондой эле балык өстүрүү жана балды иштетүү үчүн аракеттер көрүлөт.

Өнөр жай өндүрүшүнүн  көлөмдөрү чоң эмес, бул айыл аймагынын  андан ары өнүгүүсүнө негиз болуп саналат. Айыл чарба продукциясын кайра иштетүүнү жана жеңил өнөр жайын (кийим тигүү өндүрүшүн) өнүктүрүүнү колдоо зарыл.

Кара-Булак участкасына  салынып  жаткан  товар  өткөрүү  пункту  ишке  берилсе  бир  катар  жумушсуздар,  жумуш  орду  менен  камсыз  болушат.

Айыл аймагы үчүн келечектүү тармактардын бири туризм болуп саналат. Таш-Рабат  жана Кошой Коргон тарыхый эстеликтерине туристтик зоналарды уюштуруу жана башка жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен тажрыйба алмашуу боюнча чаралар көрүлөт.

4.3. Экономикалык өнүгүү муктаждыктарын талдоо (анын ичинде тике (жеке) инвестициялар

Приоритет

Мүмкүн болгон иш-чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн натыйжа жана убакыт

Болжолдуу наркы    (миң сом )

Айыл жеринде ветеринардык кызматты уюштуруу, расскол, купка куруу

ПСД документтерин  даярдап, Жергиликтүү   Кеңешке  сунуштап,  акча  каражатын  бөлдүрүп,  тендерге  жарыя  берилип,  келишим  түзүлүп,  ишке  ашырылат. 

Чоко-Бийдарды жана чарбаларды ветеринардык кызмат менен камтуу күчөйт

5 000,0

Айыл чарба малынын асыл тукумдуулугун жогорулатуу боюнча чараларды көрүү, жасалма уруктандырууну уюштуруу

Фермерлердин асыл тукумдуулугун жогорулатуу үчүн эт жана сут багытындагы малды багууга басым жасоо.

2027-жылга чейин асыл тукум малдын саны 20% көбөйөт

200,0

Айыл  аймагындагы дыйкандарды    сапаттуу үрөн менен камсыздоого көмөктөшүү

Элдерден   өтүнмөлөрдү  алып,    айыл чарба  департаменти  жана  Кыргыз  Республикасынын  аймагындагы  үрөн  чарбалар  менен биргеликте иш  алып  барылат.  Элдерден  өтүнмөгө  жараша  акчалары  чогултулуп, үрөндөр  берилет. 

Өсүмдүктөрдүн түшүмдүүлүгүн жана сапатын жогорулатуу

0

Эгин себүү жана жыйноо мезгилинде Айыл тургундарын арзан күйүүчү жана майлоочу майлар менен камсыздоого мамлекет тарабынан жардам берүүгө көмөктөшүү

Респбуликалык  резерв  фондусу  тарабынан  күйүүчү  май  алуу  үчүн  айылдардан  өтүнмөлөрү  алынып,  күйүүчү  май  алууга  талон  берилет.

Айдоо жана түшүмдү  жыйноо иштери өз убагында аяктайт

0

Калинин айылындагы  жармацехти ишке  берүү

ПСД  документтерин  даярдап, долбоорлор  жазылып,     жабдууларды  алуу  үчүн  тендер  даярдалып, жеңүүчү  аныкталып

 Гаражка  жабдуулар  алынып  келинип,     калк тоют  менен  камсыздалат.  9814  баш  уй  үчүн  тоют  катарында  жарма  даярдалат. 

2 500 000

Кара-Суу,  Чоко-Бий  айылдарына балык  чарбасын  уюштуруу

Ишкерлерди  колдоо  максатында  убактылуу пайдалануу  үчун  жер  бөлүнүп  берилет.  Жумуш  орундары  түзүлөт.  Жергиликтүү  бюджетке  киреше  түшөт.

Жергиликтүү  бюджетке  киреше  түшөт.  20  жумушчу  оруну  түзүлөт. 

42 000 000

4.4. Экономиканы өнүктүрүүгө байланышкан бюджеттик инвестициялардын зарылдыгын талдоо

Инвестициялык артыкчылыктар

Мүмкүн болгон долбоорлорду карап чыгуу

Күтүлгөн натыйжа жана убакыт

Болжолдуу наркы ( миң сом )

Жергиликтүү  бюджеттин  киреше  бөлүгүн  20%  жогорулатуу.

1.1.Салык  төлөөчүлөргө анализ  жүргүзүү   жана  салык  төлөөчүлөргө түшүндүрүү  иштерин   жүргузүү.

1.2. Муниципалдык  ишкананын техникалык  базасын  чыңдоо

1.3.Айыл  чарба  жерлеринин  салыгын көтөрүү  боюнча  Жергиликтүү  Кеңешке сунуштоо

2026-жыл

2026-жыл

2026-жыл

0

0

Жаңы  түзулгөн  жумушчу орундардын  санын 60тан  100 гө  чейин  жеткирүү ,  жакырчылыктын  деңгээлин  азайтуу.

o   Муниципалдык   чакан  тигүү  цехин  ачуу.

o   Социалдык  контрактын  негизинде  аз  камсыз  болгон  үй-бүлөлөргө көмөк  көрсөтүү.  Жылына  10 дон  кем  эмес  үй-бүлөнү  100  мин  сом  акчалай  каржылоону уюштуруу. 

0

Калинин айылындагы тоют даярдоочу цехин уюштуруу

Тоют маселесине болгон муктаждыктарды жоюлат

Жаңы жумушчу орун түзүлөт, Чоко-Бийдарга  шарт түзүлөт.

2 500,0 

Күнөскана  куруу

Бизнес  план  жазылып,  фонддорго  сунушталат.

Жумуш  оруну  түзүлөт. 

1 500 000

Темир  иштетүүчү  цех  ачуу

Бизнес  план  жазылып,  фонддорго  сунушталат. 

Жумуш  оруну  түзүлөт

0

Кара-Суу  айылындагы  дары суусун  пайдаланууга киргизүү 

Дарылык  касиети  бар  сууну  анализдөө  үчун  атайын  адистер  менен  келишим  түзүлөт. Долбоору  даярдалып,  тиешелүү  жерлерге  сунушталат.

Айыл  тургундарына жана келген конокторго дарылык касиети бар сууну сунуштоо

0

БАРДЫК бюджеттик инвестициялар

5-Бөлүм инклюзивдик   өнүгүү

5.1. (таблица) Инклюзивдик өнүгүү (адамдар)

Категория

Факт                 күтүү .              болжолдоо

2026

2027

2028

2029

2030

Ишке жарактуу мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар (адамдар)

56

58

58

55

52

Эмгекке жарамсыз болгон мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар (адамдар)

282

332

332

332

332

Өтө кедей адамдар (адамдар)

32

29

29

27

24

Турмуштук оор кырдаалга туш болгон балдар (адамдар)

27

22

22

22

22

Турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлөлөр (адамдар)

8

10

10

10

9

Алыскы калктуу пункттардын калкы (адамдар)

0

0

  0

0

0

Эмгек мигранттарынын жашы жете элек балдары (адамдар)

64

63

63

61

58

Этникалык азчылык (адамдар)

8

1

1

1

1

Аялдар

3

1

1

1

1

Аялдар (жалпы калктын %)

0

0

0

0

0

Карылар (жалгыз) (адамдар)

30

30

30

30

30

Калктын бардык категорияларынын аялуу топторунун (аялдарды кошпогондо) калктын жалпы санындагы жалпы үлүшү (%)

Гендердик зомбулук учурлары

0

Кризистик борборлордун саны

0

5.3. Инклюзивдик өнүгүү муктаждыктарын талдоо

Приоритет

Мүмкүн болгон чараларды жана долбоорлорду карап чыгуу

Күтүлгөн натыйжа жана убакыт

Болжолдуу наркы ( миң сом )

Атайын  адистер  менен  келишим  түзүлүп,  сүттү  иштетүү, кийиз  менен  иштөө  боюнча  окуу  курстарын  окутуу

Азык-түлүк программасы аркылуу калктын аялуу катмарын окутууну уюштуруу, мисалы: Сыр жасоо, кийиз буюмдарын жасоо

2026-2030-жылдар

400,0

Жакыр жашаган уй-булоолорду  колдоо

Кышкысын көмүр сатып алуу үчүн  айыл өкмөтү   демөөрчүлөр  менен   тыгыз  иш  алып  барып,  көмүр  отуну  менен   аз  камсыз болгон  үй-бүлөлөрдү  камсыздоо

2026-2030-жылдар

100,0

Кошумча киреше алуу үчүн үй кожойкелерин ишке орноштуруу

Айыл аймагынын калктын аялуу катмарындагы аялдарды иш менен камсыз кылуу мүмкүнчүлүктөрүн табуу үчүн ишкерлер жана өкмөттүк эмес уюмдар менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзөт.

2026-2030-жылдар

0

Жакырчылыкты азайтуу үчүн калктын аялуу топторунун арасында өсүмдүк өстүрүү боюнча ар кандай тажрыйбаларды жайылтуу

Кластердик  ыкмалар  менен  иштөө  тажрыйбасы  бар  адистер  менен тажрыйба  алмашуу

Жаңы ыкмалар менен ар кандай  дары чөптөрдү, суу крести жана чычырканактарды өстүрүү боюнча тажрыйба алмашуу аркылуу киреше булактарын кеңейтүү.  Дары  чөптөрү  өстүрүү  үчүн атайын  адис  менен  келишим  түзулуп,  жаңы  ыкма  менен  окуу  курсун  өтүү. 

2026-2030-жылдар

Окуу  курсун  окуп  бүткөндөр  сертификатка  ээ  болушат. 

 0

Бардык каражаттар жергиликтүү бюджеттен

6-БӨЛҮМ . МЕЙКИНДИК

6.1. (таблица)  Мейкиндик

Категория

Факт

                               күтүлгөн

болжолдоо

2026

2027

2028

2029

2030

Участоктун жалпы аянты (га)

268560

268560

268560

268560

268560

Жердин категориялары (га):

193958,82

193958,82

193958,82

193958,82

193958,82

Айыл чарба жерлери (всего):

193958,82

193958,82

193958,82

193958,82

193958,82

анын ичинен   айдоо жерлери

5927,2

5927,2

5927,2

5927,2

5927,2

Кайрак жер

579

579

579

579

579

Сугат жер

5348,2

5348,20

5348,20

5348,20

5348,20

Жайыттар

184377,42

184377,42

184377,42

184377,42

184377,42

анын ичинен   жеке менчик

0

0

0

0

0

ГФСУ

953

953

953

953

953

Иш жүзүндө колдонулган

760

813

833

883

883

Колдонулбаган (баланс)

193

140

120

70

70

Өнөр жайынын, транспорттун, байланыштын, коргоонун жана башка багыттагы жерлер (бардыгы)

336,65

336,65

336,65

336,65

336,65

Иш жүзүндө колдонулган

137,35

161,35

261,35

336,65

336,65

Колдонулбаган (баланс)

200

176

100

0

0

Калк жашаган жер (бардыгы)

745

745

761,8

761,8

761,8

анын ичинен   турак жай турган

599,86

599,86

599,86

599,86

599,86

Иш жүзүндө колдонулган

761,8

761,8

761,8

761,8

761,8

Колдонулбаган (баланс)

0

0

0

0

0

Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жерлери

0

0

0

0

0

Токой фондунун жерлери

0

0

0

0

0

Суу фондунун жерлери

0

0

0

0

0

Запас жерлер

72807

72807

72807

72807

72807

Иш жүзүндө колдонулган

72807

72807

72807

72807

72807

Колдонулбаган (баланс)

0

0

0

0

0

Айыл чарба жерлеринин жалпы аянтындагы иш жүзүндө пайдаланылган айыл чарба жерлерини үлүшү (%)

100%

100%

100%

100%

100%

Инженердик инфраструктура менен камсыз болгон  турак жай курууга арналган участокторунун  үлүшү (%)

100%

100%

100%

100%

100%

Инженердик инфраструктура менен камсыз болгон  өндүрүштү жайгаштырууга арналган участокторунун  үлүшү (%)

100%

100%

100%

100%

100%

Категория боюнча пайдаланылбаган же кошумча жерлерди пайдалануу зарылдыгын болжолдоо (га):

193

140

120

70

70

Айыл-чарба жерлери

193958,82

193958,82

193958,82

193958,82

193958,82

Өнөр жайынын, транспорттун, байланыштын, коргоонун жана башка багыттагы жерлер

336,65

336,65

336,65

336,65

336,65

Калк жашаган жер (турак-жай турган)

761,8

761,8

761,8

761,8

761,8

Токой фондунун жерлери

0

0

0

0

0

Суу фондунун жерлери

0

0

0

0

0

6.2. Учурдагы кырдаалды талдоо

Жалпысынан алганда, айыл аймагынын аймагында сугат жерлер жетиштүү – 5 348 га түзөт  Кара-Суу айыл аймагындагы пайдаланылбай жаткан 110 га жер суунун тартыштыгынан пайдаланылбай жатат.

Акыркы 5 жылда көп жылдык чөптөр өскөн жерлердин аянты көбөйдү, бул айыл чарба өсүмдүктөрүн өнүктүрүүгө жакшы таасирин тийгизет: биринчиден, топурактын түшүмдүү катмары, чөлгө айланышы жукарып, шамал жана суу менен учуп кеткен жана эрозияга дуушар болуп, калыбына келе баштады. Экинчиден, аймактын тоютка болгон муктаждыгы толугу менен канааттандырылып, аларды сатууда көйгөйлөр болгон жок.

Жер участокторун өнөр жай жерлерине которуу жолу менен жаңы өнөр жай зоналарын түзүү пландаштырылууда

Мындан тышкары, турак жай куруу үчүн жерлерди трансформациялоо талап кылынат. Ошондой эле жаңы социалдык объектилерди куруу үчүн бош жаткан жерлерди пайдалануу пландалууда.  Социалдык  шаарча  куруу  максатында  демөөрчүлөр  менен иш  алып  барылып,  келишимдер  түзүлүүдө.

6.3. Мейкиндик планынын элементтери

Мейкиндик планын өзгөртүү боюнча чаралар же ниеттер:

Күтүлгөн жыйынтыктар:

Жаңы социалдык объектилерди куруу үчүн жер бөлүп берүү

Калктын муктаждыктары учун бекер жерди пайдалануу

Жер  мунапысын толук  бүткөрүү,    айыл  чарба  жерлерин  калкттуу   конуш  жерлерине  которуу.

Жер  мунапысынын  обьектилерине  кирген айыл  тургундарынын турак-жай  аянттарын толук  мыйзамдаштыруу  максатында   жарандардан  кабыл  алынган  арыздарды  райондук  комиссияга  берүү, комиссиянын  протоколун  бир  айлык  мөөнөткө  коомдук  угууга  илип, арыз  ээлерине  жарыялоо, архитектуралык  жерге  жайгаштыруу схемас ынын  долбоорун  бүткөрүү.   Акыркы  чектерин  бекитүү  үчүн комиссияга  сунуштоо.  Акимдин  буйругу  чыккандан  кийин айыл  өкмотүнүн  токтомунун  негизинде  жер  аянтына  болгон  жеке  менчик  укугун  бекитип  берип, жер  суу  ресурстар  кызматынын  Ат-Башы  филиалына мамлекеттик акт  алуу  үчүн жарандарды  жиберүү.

Кара-Булак  участкасына товар  өткөрүү  пунктун  ачуу  үчүн   иштерди  жыйынтыктоо

Инвесторлордун  ишине көмөк көрсөтүү

7-БӨЛҮМ. ЭКОЛОГИЯ

7.1. (таблица) Экология  (Айлана-чөйрө)

Категория

факт

күтүу

болжолдоо

2026

2027

2028

2029

2030

2029

Жаратылышты  коргоо  зоналарынын,  өзгөчө  корголуучу жаратылыш  аймактарынын,  микрозаповедниктердин  аянты

0

0

0

0

0

0

Токойлор  ээлеген  аймак, анын  ичинде  жайылма  токойлор  (га)

0

0

0

0

0

0

Токойду  калыбына  келтирүү  (га)

0

0

0

0

0

0

Деградацияланган  жайыттардын  аянты  (га)

0

0

0

0

0

0

Жайыттарга  болгон  малдын  сыйымдуулугу (бир  айда  гектарына   болгон  малдын  башы)

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

Деградацияланган  жайыттардын  жалпы  жайыт  аянтындагы үлүшү%

0

0

0

0

0

0

Деградацияга  дуушар  болгон  айыл чарба  жерлеринин  аянты (га)

0

0

0

0

0

0

Деградацияланган  жайыттардын жалпы  аянтына  карата  калыбына  келтирилген  жайыттардын  үлүшү  (%)

0

             0

                0

               0

               0

Энергияны үнөмдөө. Жылытуу  менен  камсыз  болгон  үй  чарбаларынын  үлүшү (%):

0

              0

          0

0

0

Борбордук жылытуу

0

0

0

0

0

электр энергиясы  менен  жылытуу

233

233

233

233

233

газ  менен  жылытуу

0

0

0

0

0

меш  менен  жылытуу

1627

1627

1627

1627

1627

башка орнотуулар

0

0

0

0

0

кайра жаралуучу булактар же энергияны үнөмдөөчү орнотуулар  (мисалы;  көпко  күйүүчу  мештер ж.б.у.с)

0

0

              0

            0

0

Катуу  калдыктарды  көмүүчү  жайлардын  саны  (даана)

3

3

3

3

3

Катуу  калдыктарды  кайра  иштетүүчү  ишканалар  менен  чектеш  аймактарда (бирдиктерде)  түзулгөн  келишимдер

0

0

0

               0

0

Уруксатсыз  полигондордун  саны (бирдик)

0

0

0

0

0

Кен  казып  алуу өнөр жайынын  обьекттери (бирдиктер)

0

0

0

0

0

Экологиялык  коркунучу  жогорулаган  кен  казып  алуу  өнөр  жайынын   обьекттери  (даана)

0

0

0

0

0

Тазалоочу курулмалар  аркылуу өткөн   саркынды суулар(%)

0

0

0

0

0

7.2. Учурдагы кырдаалды талдоо

Экологиялык маселелерде бир катар көйгөйлөр бар:

Таштанды  чыгаруу үчүн  атайын  техникалардын  жоктугу

-        Көпчүлүк таштандылар туура эмес сорттолбойт же жок кылынбайт. Жылдар бою тазаланбаган бир нече үйүлгөн күл бар;

-        Полигонду тез арада көчүрүү зарыл;

-        Таштандыларды чогултуу үчүн контейнерлердин жоктугу;

-        Таштандыларды чогултуу үчүн кызматкерлердин жетишсиздиги;

-        Таштандыларды кайра иштетүүчү жабдуулардын жетишсиздиги;

-        Айыл тургундары тиричилик жана ичүүчү керектөөлөр үчүн суу менен жер астындагы скважиналардан берүү жолу менен камсыздалат жана анын аймагында канализация жок болгондуктан, тиричилик саркынды суулары жерге (септик) кирип, ичүүчү суулардын булгануу коркунучун жаратат.

 Бүгүнкү күндө Кара-Суу  айылындагы таштандыларды чыгаруу иштери Кара-Суу  айыл өкмөтүнө караштуу муниципалдык ишканасы тарабынан жүргүзүү  иштери колго  алынууда. Таштандыны  жеринен  чогултуп,  чыгаруу  маселеси Калинин,  Терек-Суу,  Кара-Суу,  Чоко-Бий айылдарындагы   көйгөйлүү маселелердин бири.  Жалпысынан ишканада 19 кызматкер иштейт.  Кара-Суу айылындагы   полигон айыл аймактан  2  км алыстыкта, Түлкү- Кокту участкасында жайгашкан.  Калинин  айылындагы  таштанды  төгүүчү  жай  Саз  участкасында  айылдан  1,5 км  аралыкта,  Терек-Суу  айылындагы биринчи  канал  участогунда  1,5 км аралыкта   жайгашкан.

Полигондун таштандылары шамал болгондо учуп кетип, айланадагы талаалар таштандыга толуп, жайкысын жагымсыз жыт чыгарат. Полигонго ар кандай таштандылар ыргытылат, малдын өлүгү, терилери ж.б. ыргытылган учурлар бар. Мындан улам жугуштуу оорулардын пайда болуу коркунучу бар.   Муниципалдык  ишкананын кызматкерлери аймактын тазалыгын камсыз кылуу максатында атайын агартуу иштерин жүргүзүүдө.

«Кара-Суу  өнүгүү»  муниципалдык ишканасы 2023-жылы ачылып, таштанды чыгаруунун тарифтери иштелип чыгып, жергиликтүү кеңеш тарабынан бекитилген.  Таштандыга  малдардын  өлүгү  да  ыргытылып  жаткан  себебинен,  заманбап  яма «Беккари»  куруу  зарылчылыгын  жоюу  үчүн  долбоорлор  жазылып, иштер жүргүзүлүүдө.

Корутундулар жана сунуштар:

ААнын аймагында кооптуу же тоо-кен өндүрүшү жок, жаратылыш парктары жок, ошондуктан негизги экологиялык маселелер катуу тиричилик калдыктарын башкарууга байланыштуу. Полигондордун абалы жана таштандыларды ташып чыгаруу жана көмүү үчүн зарыл болгон жайлардын жоктугу жакынкы келечекте  анын экологиялык абалына өтө терс таасирин тийгизиши мүмкүн. Кырдаалды жакшыртуу үчүн катуу таштанды калдыктары (КТК) полигонду рекультивациялоо, таштандыларды ташып чыгарууну уюштуруу боюнча иш-чаралар, ошондой эле долбоор толукталганда жогорудан келген маалыматты пайдалануу боюнча чоң долбоор каралган

7.3. Экологиялык проблемалар

Артыкчылык

Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү

Күтүлгөн жыйынтыктар жана убакыт

Болжолдуу наркы ( миң сом )

Катуу калдыктар полигонунун абалын жакшыртуу

Таштанды төгүүчү жайдын айланасын тосуп, айыл чарба жогтулары учун төлөмдөрдү жүргүзүп, мамлекеттик актысын алуу

2026

622912

Таштандылардан айлана-чөйрөнүн булганышын алдын алуу

Кара-Суу айылындагы 55,7 км жолдун ар  бир 300  метрине  таштанды урналарын  орнотууга  долбоор  жазылат.

2026-2030

380 000

Таштандыларды  сорттоо  боюнча контейнер  алуу  үчүн  Жергиликтүү  Кеңешке  сунуш  менен   кайрылуу

2026-2030-жж

400,0

Яма  «Беккари»  чункурун Калинин,Терек-Суу    айылдарына    куруу  менен малдын  өлүктөрүн  ирээтсиз  ыргытуунун  алдын  алуу

Деффект  актысын  түзүү,  сметасын  эсептөө,  тендерге  жарыялоо, подрядчы  менен  келишим  түзүп,  ишти  баштоо.  Атайын  түзүлгөн  комиссия  менен  өткөзүп  алуу.

2026-2030-жж.

500,0

Айыл  аймакка  малдын  өлүгүн  өрттөөчү  климоторийлерди  алуу

Тиешелүү  иш  кагаздарын  даярдоо

2027-2030-жыл

5 000 000

Каттуу  калдык  тиричиликтерин  сортточу  пукт  ачуу,  пресстөөчү  аппарат  алуу

Тиешелүү  иш  кагздарын  даярдоо,  бүткөрүү

2027-2030-жыл