Тиркеме

Аспап жана ыңгайлаштырылган жабдыктар

менен иштөөдөгү коопсуздук эрежелери

1-бөлүм. Эрежелерди колдонуунун жалпы талаптары, чөйрөсү жана тартиби

1. Бул Эрежелер Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексине, "Кыргыз Республикасындагы эмгекти коргоо жөнүндө" Мыйзамына ылайык иштелип чыккан, Бажы бирлигинин "Унаалардын жана жабдуулардын коопсуздугу жөнүндө" техникалык регламентине (ТР ТС-010/2011) жана Бажы бирлигинин "Төмөнкү вольттуу жабдуулардын коопсуздугу жөнүндө" техникалык регламентине (ТР TС-004/2011) ылайык келет, жана Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин ишканаларында жана уюмдарында жүк көтөрүүчү механизмдерди, шаймандарды жана аспаптарды колдонуу менен оңдоо-эксплуатациялоо, курулуш, монтаждоо жана жөндөө иштерин аткаруучу ишкерсан үчүн милдеттүү болуп саналат.Эмгекти коргоо боюнча жаңы ченемдерди колдонууга киргизүү учурларын кошпогондо, ушул Эрежелерден четтөөгө жол берилбейт. Эрежелерди аларды бекиткен органдар тарабынан гана өзгөртүлүшү мүмкүн.

2. Жүк көтөрүүчү механизмдерди, шаймандарды жана аспаптарды долбоорлоо, техникалык тейлөө жана иштетүү ушул Эрежелерде баяндалган талаптарга гана эмес, ошондой эле эмгект коопсуздугунун стандарттарынын системасынын, техникалык регламенттердин, Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигине караштуу Энергетикалык көзөмөл боюнча кызматынын эрежелерининин жана өндүрүш-заводдун нускамаларынын талаптарына ылайык келиши керек.

3. Жумушчулар жана кызматчылар үчүн ишкананын (уюмдун) администрациясы эмгекти коргоо боюнча нускамаларды иштеп чыгуу жөнүндө колдонуудагы Жобого ылайык эмгекти коргоо боюнча нускамаларды иштеп чыгууга жана профсоюздук комитети менен биргеликте бекитүүгө тийиш. Бул нускамалар ушул Эрежелердин жана эмгек коопсуздугунун стандарттарынын системасын талаптарына карама-каршы келбеши керек.

4. Ишканалардын жана уюмдардын административдик-техникалык ишкерсаны ушул Эрежелердин жана эмгек  коопсуздугунун стандарттарынын системасынын талаптарына жооп берген жүк көтөрүүчү механизмдерди, шаймандарды жана аспаптарды колдонуу менен иштегендердин эмгегинин коопсуз шарттарын түзүү үчүн уюштуруучулук жана техникалык иш-чаралардын аткарылышын камсыз кылууга милдеттүү.

5. Ишканалардын жана уюмдардын административдик-техникалык ишкерсаны ушул Эрежелердин жана эмгек коопсуздугунун стандарттарынын талаптарына жооп берген жүк көтөрүүчү механизмдерди, шаймандарды жана аспаптарды колдонуу менен иштегендер үчүн коопсуз шарттарын түзүү боюнча уюштуруучулук техникалык иш-чаралардын аткарылышын камсыз кылууга милдеттүү. Жергиликтүү шарттардын негизинде, зарыл болгон учурда, жумуштардын аткарылган коопсуздугун жогорулатуучу жана ушул Эрежелерге каршы келбеген кошумча иш-чаралар каралышы керек.

6. Ишкананын (уюмдун) администрациясы механизмдердин, жабдыктардын жана аспаптардын коопсуздук талаптарына ылайык келишине  (ылайыктуу сыноолорду өткөрүү, ченемдик актыга ылайык келген күбөлүктөндүрүү, өз убагында оңдоолорду жүргүзүү жана тиешелүү текшерүүдөн өтпөгөндөрдү четке чыгаруу), ишкерсандын коопсуздук эрежелерин сактоосун, алардын сактоочу шаймандарды, атайын кийимдерди жана башка жеке коргонуу каражаттарын колдонуусун системалуу көзөмөлдөөнү камсыз кылууга тийиш.

7. Ар бир кызматкер, эгерде ал Эрежелердин бузуулгадыгын четтетүү боюнча чараларды көрө албаса, өзүнүн түздөн-түз жетекчисине, ал эми ал жок болгон учурда - жогору турган жетекчисине Эрежелердин бардык бузуулары, ошондой эле иш учурунда колдонулган механизмдердин, жабдыктардын жана шаймандардын бузулушу жөнүндө дароо билдирүүгө милдеттүү. Бузулган же өз убагында сыноодон же күбөлөндүрүүдөн өтпөгөн механизмдерди, түзүлүштөрдү жана аспаптарды (эгерде бул тиешелүү техникалык регламенттерде талап кылынса) колдонууга жол берилбейт. Ошондой эле механизмдин, түзүлүштүн же аспаптын, коргоочу жана сактоочу жабыктарын жана түзүлүштөрдүн конструкциясына эмгектин коопсуздугун начарлатуучу ар кандай өзгөртүүлөрдү өз алдынча уруксатсыз киргизүүгө жол берилбейт.

8. Өз ишинде ушул Эрежелердин иреттик аткарылышын камсыз кылбаган механизмдерди, түзүлүштөрдү жана шаймандарды түздөн-түз пайдаланган кызмат адамдарды, анын ичинде жумушчулар Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык тартиптик жазага тартылышат жана белгиленген тартипте администрациялык же болбосо жазык жоопкерчилигине тартылышат.

9. Техникалык тейлөө, курулуш-монтаждоо жана жөндөө иштеринде  колдонулуучу электрден коргоо каражаттары жана жеке коргонуу каражаттары (диэлектрик кол каптар, чыңалуу көрсөткүчтөрү, изоляцияланган туткалары бар аспаптар, коопсуздук курлары, каскалар ж.б.) мамлекеттик стандарттардын (техникалык регламенттердин) жана электр орнотмолорунда колдонулуучу коргоо каражаттарын колдонуу жана сыноо эрежелеринин талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

2-бөлүм. Шаты, курулуш шатылары жана подмосттор  

         10. Чыңалуу астында иштегенде (электр орнотмолорунда) тепкичтерди, курулуш шатылары жана подмостилерди колдонуу коопсуздук эрежелерин так сактоону талап кылат: конструкциялар оң, ишенимдүү, инвентардык, диэлектриктик (тепкичтер үчүн) же жерге туташтырылган (металл курулуш шатты үчүн) болушу керек. Курулуш шаттар жана подмостилер Кыргыз Республикасында колдонулган курулуш ченемдеринин жана эрежелеринин, стандарттарынын талаптарына ылайык келиши керек (КР СН 12-01: 2018 "Курулуштагы эмгек коопсуздугу").

Иштеп жаткан электр орнотмолорунда иштөөдө  диэлектрик материалдар (айнек буласы) же нымдуулукту сиңирип албаган кургак жыгач артыкчылыкка ээ. Чыңалуудагы агын өткөрүүчү бөлүктөргө жакын иштегенде темир тепкичтерди колдонууга тыюу салынат. Улоочу (көчмө) тепкичтерден чыңалуудагы бөлүктөргө жакын жана андан алыс жерлерде  чыңалууну алып салуу жана жерге туташтыруу менен иштерди аткарууга уруксат берилет.

11. Курулуш, монтаждоо, оңдоо жана техникалык тейлөө иштеринде  төмөнкү типтеги тепкичтер колдонулат:

-        айнек буласынан жасалган жөлөнмө;

-        жөлөнмө жылма үч тизелүү (үч звенолуу) жыгач тибиндеги Л-3K “Жыгачтан кол менен жасалган өрт өчүрүүчү тепкичтери. Техникалык шарттар” (1-сүр.)

-        жөлөнмө жана асма бир мамылуу (2-сүр. а - в);

-        жыйналма шаты (3-сүр. а - в);

-        300-560 мм диаметри бар цилиндр жана конус мамылары бар темир-бетон таянычтардагы ишкерсанды 14 м бийиктикке көтөрүүгө арналган көчмө (жети секциядан турат) (4-сүрөт);

-        жиптерден;

-        ЛП тибиндеги шатылар. 

1-сүрөт. Жөлөнмө ажыратмалуу шатынын көрүнүшү Л-3К

а - иштөө абалы; б - транспорттук абалы

2-сүрөт. Бир тизелүү шатылар

а – жөлөнмө жыгачтан; б - асмалуу металлдан (түрү Л13 - тепкичтин бийиктиги 1840 мм, түрү Л14 - бийиктиги 3200 мм, түрү Л15 - бийиктиги 4220 мм); в - металлдан жөлөнмө (түрү Л16 - бийиктиги 4420 мм, түрү Л17 - бийиктиги 3420 мм)

3-сүр. 3 Жыйналма шатылар    

а - жыгачтан; б - металлдан; в - чуңкурга түшүү үчүн тепкич; г - металдан курч учу бар жерге шатыларды жана жыйналма шатынын орнтуу; д - асфальтка, бетонго жана башка ушул сыяктуу полдорго шатыларды жана жыйналма шатыны орнотуу үчүн резина бут кийимдери

12. Иштеп жаткан бардык шатыларда цехке (участкага ж.б.) таандык инвентарлык номеринде, кийинки сыноонун датасы көрсөтүлүүгө тийиш: жыгач жана металл тепкичтер үчүн - жаанын жиптерине, жип тепкичтерге - аларга бекитилген биркаларга.

13. Жыгач шатылардын тепкичтери биринчи сорттогу катуу жыгачтан (бук, эмен, ясень) жасалышы керек «Катуу жыгач. Техникалык мүнөздөмөлөрү жана ийне жалбырактуу жыгачтан (карагай, лиственница) тандалган жана биринчи сорттогу - «Жумшак жыгач. Техникалык шарттар» нымдуулугу 15% дан жогору эмес. Жаанын жиптеринин шатыларында жана деталдарында жипчелердин жантайышы (кыйшык катмар) 7%дан ашпоого тийиш.

14. Жыгач шатылардын жаалары тандалган сорттогу карагайдан жасалышы керек - «Ийне жалбырактуу тектери жыгач. Техникалык шарттар» накта (абсолюттук) нымдуулугу 15% ашпаган.

Жаанын сырткы беттеринде төмөнкүлөргө жол берилбейт:

-        кабыргага жарым-жартылай кошулган түйүндөрдүн түшүп калышы;

-        огу боюнча кесилген түйүндөр;

-        иштетүү жолу менен ачылган оюктары, чайыр чөнтөктөрү бар тармалдар;

-        шатыларды бекитүү үчүн тешиктерге кирген жаракалар. Жаанын жиптерине жүрөк түрүндөгү түтүктөргө жол берилбейт.

Катуу муундуу өтпөгөн түйүндөргө жол берилет:

-        диаметри 5 ммге чейин - сызыктуу узундуктун 1 м үчүн экиден көп эмес;

-        диаметри 15 ммге чейин - сызыктуу узундуктун 1 м үчүн бирден, эгерде түйүн шатылардан 30 мм жана жаанын четинен 20 мм жакын эмес жерде жайгашса;

-        диаметри 20 ммге чейин - сапта бир түйүн, эгерде ал төмөнкү тепкичке 40 ммден жакын эмес жана үстүнкү тепкичтен 50 мм жогору жайгашса.

Жаа жиптерин узундугу боюнча желимделген жеке тилкелерден даярдоого жол берилет, мында чапталган жаалар бекемдиги боюнча бүтүндөн кем болбошу керек. Желим муундар кадамдардын уяларынан 125 мм кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек.

Жыгачтын түйүндөрүн, жаракаларын жана башка кемчиликтерин жабууга жол берилбейт.

15. Жыгач шатылардын бардык тетиктери жылмакай, тегизделген бетке ээ болушу керек, таза иштетилген же кол менен иштетилген болушу керек.

16. Жыгач тетиктер жана чырмоолор (капто) бири-бирине бекем (боштуксуз) дал келиши керек; бөлүктөрүнүн ортосундагы боштуктарды жабууга жол берилбейт.

17. Шатынын жыгач бөлүктөрүтабигый кургатуучу май менен ысык сиңирилип, андан кийин түссүз лак менен капталышы керек. Шатыларды боёк менен боёого тыюу салынат.

18. Шатылардын металл бөлүктөрү дат бакан жерлеринен тазаланып, майы алынып, бекиткичтерден башкасынын баары кара түскө боёлушу керек. Эбелек (шайбалар), буроо баштар жана бурамалар түссүз лак менен капталган болушу керек.

19. Тепкичтин жыгачтан жасалган баскычтары жаанын жибине кириши керек жана ар бир 2 м сайын диаметри 8 мм кем эмес буроолор менен бекитилиши керек. Мык менен кагылган тепкичтерди жаанын жиптерин буроо  менен бекитпестен жана тепкичтерди жаага салбастан колдонууга тыюу салынат.

 Шатылардын тепкичтеринин ортосундагы аралык 300дөн 340 ммге чейин (тепкичтердин ортосундагы аралык 350 мм болгон жылма үч муундуу тепкичтерден тышкары) жана биринчи кадамдан орнотуу деңгээлине  чейинки аралык (кабат, жер жана башкалар) 400 мм ашпоого тийиш.

4-сүрөт. Жыйналып көчмө шаты

1-бөлүк; 2 - биринчи, үчүнчү жана бешинчи бөлүктөрдү (жогорку) тирөөчкө бекитүү үчүн кыскычтар; 3 – кыскычтар

20. Узундугу 3 мден ашкан жыгач шатыларда жана жыйналма шатыларда төмөнкү жана үстүнкү тепкичтердин астына орнотулуучу экиден кем эмес металл буроо болт болушу керек. Жыгач шатынын жалпы узундугу 5 м ашпоого тийиш.

21. Жаа жиптерин жана жыгач шатылардын тепкичтерин чогултуу нымга чыдамдуу желимде жүргүзүлүшү керек. Кадамдык шишиктерди кыноого жол берилбейт; тепкичтердин тиштери жаа жиптеринин оюктарына бекем (тоскоолсуз) туура келиши керек.

22. Жыгач тетиктер металл тетиктер менен туташтырылган жерлер (кишендер, бириктиргичтер, шайбалар, бириктиргичтердин жана буроолордун баштары ж.б.) жыгач үчүн да, металл үчүн да табигый кургатуучу май катмары менен жабылышы керек.

Металл тетиктерди жыгачка бекитүү катырмаларды же болттуу бириктиргичтерди колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Жасалма кармагычтарды бекитүүдө бурамалар колдонууга жол берилет.

23. Туруктуулукту камсыз кылуу үчүн шатылардын жана жыйналма шатылардын жаалары ылдый карай бөлүнүшү керек. Жөлөнмө шаты менен жыйналма шатынын туурасы кеминде 300 дөн кем эмес, ылдый жагында - 400 мм кем эмес болушу керек.

24. Жөлөнмө шатылар жана жыйналма шатылар колдонуу учурунда жылып кетүү жана оодарылып кетүү мүмкүнчүлүгүн болтурбоочу түзүлүш менен жабдылышы керек. Жөлөнмө шатылардын жана жыйналма шатылардын төмөнкү учтарында жерге орнотуу үчүн учтуу учтары бар жасалмалар болушу керек (3-сүрөт, г), ал эми шатыларды жылмакай беттерде (паркет, металл, плитка, бетон) колдонууда алар резина же башка тайгаланбаган материал кийүү керек (3-сүрөт, д).

25. Шатылардын түтүктөргө же зымдарга бекитилүүчү үстүнкү учтары шатынын шамалдын таасиринен жана кокустуктан кулап түшпөшү үчүн атайын илгичтер менен жабдылышы керек.

Конструкцияларда жана зымдарда иштөө үчүн колдонулуучу жөлөнмө шатыларда алардын бекем бекитилишин камсыз кылуучу түзүлүштөр болууга тийиш.

26. Ишти кеминде эки адам аткарат, тепкичте бир гана аткаруучуга уруксат берилет.Жөлөнмө шатыдан анын үстүнкү учунан 1 мден аз аралыкта жайгашкан тепкичте туруп иштөөгө тыюу салынат.

27. Жыгач жөлөнмө шатыларды металл кыскычтар, буроолор менен жабуу жана башкалар менен бекем бириктирүү жана ушул эрежелердин Эрежелердин талаптарына ылайыксыноо аркылуу гана бириктирүүгө жол берилет.

Экиден ашык жыгач жөлөнмө шатыларды бириктирүүгө тыюу салынат.

28. Шатылардын узундугу жетишсиз болгон учурда , бочкалардан жана башка кошумча колдоочу түзүлүштөрдү колдонууга тыюу салынат.

29. Жөлөнмо шатылардын үстүнкү бөлүгүн кошумча бекитпестен горизонталга 75°тан ашык бурч менен орнотууга тыюу салынат.

Түтүктөргө же зымдарга такап коюлган тепкичтердин үстүнкү учтары шамалдан же кокусунан тийген соккулардан улам тепкичтин кулап түшүшүнө жол бербөө үчүн атайын илгичтер менен жабдылышы керек.

30. Жыйналма шатылар колдонуу учурунда өзүнөн-өзү ажырап кетүүгө жол бербеген түзүлүштөр (илгичтер, чынжырлар) менен жабдылышы керек. Тепкичтердин эңкейиши 1:3 ашык эмес болушу керек.

31. Кодоочусу жана көмөгү жок жыйналма шатыларда жогорку эки тепкичинен иштөөгө тыюу салынат.

Жөлөнмө шатынын же жыйналма шатынын  тепкичинде бирден ашык адамдын болушуна тыюу салынат.

32. Жөлөнмө шатыга жүктү көтөрүүгө жана түшүрүүгө жана анын үстүндө иштөө куралды калтырууга тыюу салынат.

33. Жабдууларды монтаждоодо жөлөнмө шатыларда жана жыйналма шатыларда иштөөгө тыюу салынат:

-        айлануучу механизмдердин жанында жана үстүндө, жумушчу машиналарда, транспортёрлордо ж.б.;

-        электрдик жана пневматикалык иш куралдарды, курулуш-монтаждоочу пистолеттерди колдонуусу;

-        газ жана электр ширетүү иштерин жүргүзүүгө;

-        зымдарды чыңдоодо жана оор тетиктерди бийиктикте кармоодо ж.б.

-        чыңалуу астындагы тетиктердин жанында иштеп жатканда аны электрдик кооптуу элементтерден 2 мден жакын аралыкта коюга;

-        тепкичке экинчи адамдын чыгышына жол берүү;

-        тепкичти агын өткөрүүчү зымдар тепкичтин үстүнкү тепкичинин астына жайгаштырылгандай кылып коюга;

-        белгиленген тартипте тосмосуз жылма курамдын өлчөмдөрүнүн чегинде иштөөгө.

Мындай иштерди аткаруу үчүн тосмолор менен корголгон үстүнкү аянтчалары бар тепкичтерди же жыйналма шатыларды колдонуу керек.

34. Ишти баштоонун алдында шатынын туруктуулугун камсыз кылуу, текшерүү жана сыноо аркылуу анын тайып кетпешине же кокустан жылып кетпей турганына аракет ынануу болушу зарыл.

Жөлөнмө шатынын анын үстүнкү учу жылып кетүү мүмкүн болгон шарттарда орнотуп жатканда, туруктуу конструкцияларга бекем бекитилиши керек.

1,3 мден ашык бийиктиктеги асма, тиркелген жана жылма шатылар менен иштөөдө конструкциянын курулмасына же шатыга бекем бекитилүүчү коопсуздук курун колдонуу керек.

Коопсуздук куру «Электр орнотмолорунда колдонулуучу коргоочу жабдыктарды колдонуу жана сыноо эрежелеринин» талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

35. Жөлөнмө шаты менен иштөөдө транспорт бар жерде же адамдардын кыймылы катуу болгон жерлерде, анын кокустуктан кулап түшүшүнө жол бербөө үчүн, шатынын учтарында учтары бар экендигине карабастан, аны орнотуу жерин коргоп же болбосо корголушу керек. Шатыны жылмакай плиткалуу полго орнотууда аны бекитүү мүмкүн болбогон учурларда, каска кийген жумушчу анын түбүндө туруп, шатыны туруктуу абалда кармап турууга тийиш. Башка учурларда, ылдыйдагы тепкичти кол менен колдоого тыюу салынат.

36. Тепкич клеткасынын басмаларында шатынын тепкичтерин орнотууга тыюу салынат. Зарыл болгон учурда клеткалык басма тепкичтерге, тепкичтерди куруу керек.

37. Шатыны чогуу жылдырууда учтары менен артка, келе жаткандарга этият болууну эскертүү менен алып жүрүү керек. Бир жумушчу шатыны көтөрүп жүргөндө, анын алдыңкы учу жерден 2 мден кем эмес көтөрүлүп тургандай ыңгайлуу абалда болушу керек.

38. Горизонтко карата 75°дан ашык бурчта орнотулган бийиктиги 5 мден ашкан металл жөлөнмө шатылар анын ылдыйкы учунан 2 м бийиктиктен баштап тосмо аркалары менен же колдонуучу аркан менен жабдылышы керек, коопсуздук курдун карабинин бекитүү үчүн кармагыч, орнотулуп калган горизонтко 70тен 75° чейин бурчта  - 5 м бийиктиктен баштап вертикалдуу бийиктиги 0,9дан 1,4 мге чейинки эки капталына тосмо каралат.

Узундугу 5 мден ашкан, вертикалдуу жана горизонтко эңкейүү бурчу 75°дан ашык орнотулган металл шатыларда коопсуздук курдун карабинин бекитүү үчүн тосмо аркалары же кармагычтары бар аркандар болушу керек.

Тосмо аркалары бири-биринен 0,8 мден ашпаган аралыкта жайгашып, кеминде үч узунунан кеткен тилкелер менен туташтырылууга тийиш. Шатыдан жаага чейинки аралык 0,7ден кем эмес жана 0,8 мден ашпаган тосмо туурасы 0,7ден 0,8 мге чейин болушу керек.

Бийиктиги 10 мден ашкан тепкичтер ар бир 10 м бийиктиктен кем эмес эс алуу аянтары менен жабдылышы керек.

39. 220 кВ жана андан төмөн чыңалуудагы бөлүштүргүч түзүлүштөрүндө көчмө металл шатыларды колдонууга тыюу салынат.

40. 380 кВ жана андан жогору чыңалуудагы ачык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө көчмө металл шатыларды колдонууга төмөнкү шарттарда жол берилет:

-        шаты башчынын, нөөмөтчүнүн же оперативтик-ремонттук персоналдын электр коопсуздугу боюнча IV группадагы адамдын үзгүлтүксүз көзөмөлү астында горизонталдуу абалда ташылышы керек;

-        тепкичке жерге тийип турган металл чынжыр бекитилиши керек.

41. Жаа боюнча металл армировкасы бар шатылар ушул Эрежелердин 38 жана 39-пункттарынын талаптарын эске алуу менен металл катары каралууга жана электр орнотмолорунда колдонулууга тийиш.

42. Шатылардын жана жыйылма шатылардын абалын көзөмөлдөөнү ишкананын бөлүмүнө (цехине, участогуна) боюнча буйрук менен дайындалган инженердик-техникалык кызматкерлердин ичинен чыккан адам ишке ашырууга тийиш.

Шатыларды жана жыйылма шатыларды текшерүү, бул адам тарабынан сыноо учурунда, ал эми колдонуунун алдында - жумушчу өзү жүргүзөт.

43. Жыгач шатыларды текшерүүдө, алардын техникалык талаптарга ылайыктуулугуна, жыгачтын абалына, ошондой эле каптамаларды сиңирүү сапатына көңүл буруу керек.

Узундугу 100 ммден ашпаган жана 5 ммден ашпаган тереңдиктеги тепкичтерде жана жаанын жиптериндеги жаракаларга жол берилет. Ошол эле учурда жаракалар жаа менен тепкичтерди алсыздатпаш керек. Жаракаларды же сыныктарды шпатлевка, клей же башка ыкмалар менен жабууга тыюу салынат.

Жылдыруучу шатылардын тизелери жылмакай узартылышы жана жылдырылышы, каалаган бийиктикте бекем бекитилиши керек. Алар өзүнөн-өзү бүктөлбөшү керек. Шатылардын тизелерин узартуу үчүн талап кылынган күч 500 Н (50 кгс) ашпоого тийиш.

Жаанын учтары турган жөлөнмөлөргө ага бекем бекитилип, эч кандай бош болбошу керек. Качан резина бут кийимдер эскирип калганда алмаштырылышы керек; курч учтары курчулуу болушу керек.

44. Металл шатыларды карап чыгууда түйүндөрдүн деформациялары, металлдагы жаракалар, быдырлар, курч четтери жана жаа жиптерине тепкичтерди бекитүүнүн бузулушу жок экендигине ынануу керек.

Аркан шатыларын кароодо аркандын үзүлүүчү кесилген жерлери, бош жерлери жок экендигине, жаа жиптеринин түйүндөрүн бошотпостон тепкичтерге бекем туташтырылганына, кармагычтар аркан менен аны зым бандаждар менен бекемдеп бекем кысып турганына көз салуу керек.

45. Бардык көчмө шатылар жана жыйналма шатылар, өндүрүштөн жана капиталдык оңдоодон кийин, ошондой эле эксплуатациялоо учурунда мезгил-мезгили менен статикалык сыноодон өтүшү керек;

-        металдуу жыйналма шатылар жана шатылар - 12 айда 1 жолу;

-        шатылар жана жыгач жыйналма шатылар - 6 айда 1 жолу;

-        асма аркан тепкичтери - 6 айда 1 жолу.

46. Статикалык сыноо учурунда жөлөнгөн жана жылма жыгачтуу, жана металл шатылар бекем негизге орнотулат жана горизонталдык тегиздикке 75° бурч менен дубалга же конструкцияга таянышат (5-сүрөт), үч тизелүү шатылар толугу менен узартылышы керек.

5-сүр. Жөлөнмө шатыларды сыноо схемасы

47. Шатыларды жана жыйылма шатыларды сыноо, тепкичтерге жана жаанын жиптерине статикалык жүктү илип коюу менен жүргүзүлөт. Ар бир сыноонун узактыгы 2 мүнөт.

48. Жылдыруучу шатынын тепкичинин бекемдигин текшерүү үчүн тизенин астыңкы бөлүгүнүн бекемделбеген тепкичинин ортосуна 2 кН (200 кгс) жүк илинет.

Жааны сыноо эки ыкмада жүргүзүлөт. Биринчиден, ортодогу ар бир жаанын жибине 1 кН (100 кгс) жүк тартылат. Бардык тизелер кезеги менен текшерилет. Жүктү алып салгандан кийин орто тизенин ортосуна эки жаа жипке 2 кН (200 кгс) жүк тартылат (жүк ортоңку тепкичтен илинген болот). Шатынын өзүнөн өзү бүктөлүшүнө жол берилбейт.

Узара турган шатынын тизелери сыноодон кийин бош көтөрүлүп жана түшүш керек.

49. Жөлөнмө шатыны сыноодо 1,2 кН ​​(120 кгс) жүк аралыгын ортосуна бир бекемделбеген тепкичке илинет. Тепкичтердеги жүктү алып салгандан кийин жаа жипке салынган жерлерде эч кандай бузулуулар байкалбашы керек. Шатылардын тепкичтери, алардын абалы текшерүүдө күмөн жаратса, аларга жүк илинип, кошумча текшерүүдөн өтүшү керек. Сыноо учурунда табылган шатынын мүчүлүштүктөрү жоюлуп, андан кийин сыноо толугу менен кайталанат. Ушундай жол менен жөлөнмө шаты сыналат.

50. Сыноонун алдында жыйылма шатылар  жалпак горизонталдуу аянтта жумушчу абалында орнотулат. 1,2 кН ​​(120 кгс) жүк шатынын ортоңку бөлүгүндөгү бекемделбеген тепкичке илинет. Эгерде жыйылма шатынын эки жанаша тизесинде тепкичтер бар болсо, анда биринчи тизени сынагандан кийин, экинчи тизе дагы ушундай жол менен текшерилет. Эгерде экинчи тизе иштебей, басым жасоо үчүн гана кызмат кылса, анда ал тизенин ортоңку бөлүгүндөгү жаа жиптеринин ар бирине түздөн-түз илинген 1 кН (100 кгс) жүк менен текшерилет.

Жөлөнмө шатылардын жана жыйылма шатылардын, жаа жиптерин сыноодо эки жаанын ортосуна 1,0 кН (100 кгф) жүк тартылат.

51. Жылдыруучу тепкичтердин чынжырларын, илгичтерин жана бекитүүчү түзүлүштөрүн сыноо үчүн алар илгичтер менен вертикалдуу абалда илинет жана төмөнкү тепкичке 2 кН (200 кгс) жүк илинет. Жүктү алып салгандан кийин жүктүн звенолорунун ширетүү жерлеринде жаракалар, ошондой эле бул звенолордун жана бекитүүчү түзүлүштөрдүн деформациясы болбошу керек.

52. Аркан жана металл асма шатылар жумушчу абалында сыналат. Шаты вертикалдуу илинген жана конструкцияга эки кармагыч менен бекитилет. Төмөнкү тепкичтин ортосунан 1,2 кН (120 кгс) жүк илинет. Металл шаты жумушчу аянтча менен жабдылган болсо, тепкичти сынап көргөндөн кийин жүк бул аянтчага токтотулат.

Асма шатыларды жумушчу (вертикалдуу) абалда сыноо үчүн шарттар жок болгон учурда алар динамометрдеги жүктү башкаруу менен горизонталдык абалда чыңалууга сыналышы мүмкүн.

Металл жыйылган көчмө шатыны сыноо 2,0 кН (200 кгс) жүктү жетинчи секциянын жогорку баскычына (төмөнкү) 5 мүнөткө илип коюу менен жүргүзүлөт. Ошол эле учурда көчмө шатынын механикалык бекемдигин төмөндөтүүчү деформация, жаракалар жана башка бузулууларга жол берилбейт.

53. Жөлөнмө шатыларды жана жыйылма шатыларды мезгил-мезгили менен текшерүүнүн жана сыноолордун датасы жана натыйжалары «Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана ыңгай жабдыктарды каттоо жана текшерүү журналында» белгиленет.

54. Бардык жөлөнмө шатылар  жана жыйылма шатылар журналга жазуусу жок, колдонуудан мурун ишти даярдоочу тарабынан текшерилиши керек.

55. Шатылар кургак бөлмөлөрдө, алардын кокусунан механикалык бузулушуна жол бербеген жерлерде сакталышы керек.

56. Электр орнотмолорунда иштөө үчүн диэлектрдик айнектен жасалган шатылар ГОСТ жана СНиП негизинде даярдалат жана бийиктикте иштегенде ток тартуудан максималдуу коргоону камсыздай алат. Айнекпластикалык шатылары арматуранын ролун аткарган айнектин ысык же престүү бириктирүү жолу менен жасалат жана алкакты түзүүчү ар кандай полимердик же синтетикалык чайырлар жана таасирлерге жана башка таасирлерге жогорку механикалык күчкө ээ. ЛСПД шатылары башка типтеги шатыларга караганда бир нече эсе жеңил жана конструкцияда металлдын жоктугуна байланыштуу абсолюттук диэлектрдик касиетке ээ болгон ЭУда иштөөдө коопсуздукту кыйла жогорулатат. ЛСПД башка беттерге тийгенде же сүрүлгөндө электрлешпейт жана учкундарды пайда кылбайт. ЛСПД тегиз бети бар, тепкичтердин башка түрлөрүнө салыштырмалуу эч кандай чийик, чыгуу, сыныктары жок. ЛСПД коррозияга дуушар болбойт, ошондой эле каустикалык суюктуктардын жана буулардын таасири астында эрүү жана конструкциянын бузулушуна дуушар болбойт.

57. ЛСПД шатылары 150 кг, ал эми жаанын жиптери - 200 кг жүккө туруштук бериши керек, тепкичтер таяныч бетинин деңгээлинен 0,4 м аралыкта жайгашып, 0,35 м аралыкта ээрчүү менен коштолот.

58. ЛСПД 25 мм 40тан 75 мм чейин өлчөмүндөгү диэлектрдик профилден жасалган, тепкичтер профилдин кең тарабына тиркелиши керек. Тепкичтердин минималдуу туурасы 27 мм. ЛСПД жогорку бөлүгүндө анын туурасы 250-350 мм, ал эми төмөнкү таяныч 400-450 мм, шатылар 1250 дөн 5100 мм чейин узундукта чыгарылат.

59. Тиркелген ЛСПД туруктуулугу үчүн жаанын жогорку бөлүктөрү илгич сымал кармагычтар менен жабдылышы мүмкүн, ал эми төмөнкү бөлүктөрү резина түртүүчү төшөктөр жана нымдуу же жумшак жер шарттарында колдонуу үчүн аянтча менен жабдылышы мүмкүн.

60. Курулуш шатылары жана подмостилер СНиП Ш-4-80 «Иштерди өндүрүү жана кабыл алуу эрежелеринин. Курулуштагы коопсуздук», «Төшөлгөн каражаттар. Жалпы техникалык шарттар», «Жайма-чачылма көчмө подмосттор. Техникалык шарттар» жана «Курулуш-монтаждоо жумуштары үчүн жөлөнмө тик курулуш шаты. Техникалык шарттар" талаптарына ылайык келиши керек.

61. Бийиктиктеги² жумуштарды аткаруу үчүн курулуш шатты, подмост^[1] жана башка түзүлүштөр мүлк каттооло жана типтүү долбоорлор боюнча даярдалууга тийиш.

Инвентарлоо курулуш шаты жана подмостилер үчүн заводдун (ишкананын) - даярдоочунун паспорттору болууга тийиш.

Инвентардан тышкаркы курулуштарга өзгөчө учурларда жол берилет жана алардын бардык негизги элементтеринин бекемдиги, ошондой эле туруктуулугу боюнча эсептөөлөрү менен жеке долбоор боюнча курулууга тийиш.

Долбоордо коопсуздук жана өндүрүштүк санитария боюнча инженер-инспектордун визасы болушу керек.

Долбоор курулуш шаттын долбоорун иштеп чыккан ишкананын же уюмдун башкы инженери, ошондой эле курулуш шатын долбоорун өндүрүшкө берген ишкананын же уюмдун башкы инженери тарабынан бекитилиши керек.

62. Курулуш шаты жана подмостилер жыгач жана металл жыйылып жасалган болушу мүмкүн.

Жыгачтан жасалган курулуш шаты жана подмостилер 2-класстан кем эмес ийне жалбырактуу жана жалбырактуу түрдөгү кургак жыгачтан жасалууга тийиш, «Ийне жалбырактуу тектеги тегерек жыгач. Техникалык шарттар”, “Катуу тегерек жыгач. Техникалык мүнөздөмөлөр» жана «Катуу жыгач материалдары. Техникалык шарттар".

63. Металлдык курулуш шаты элементтердин бекемдигин бузган оюктары, жаракалары жана башка кемчиликтери жок түз металл түтүктөрдөн жасалууга тийиш.

64. Жыйналма металлдык курулуш шат стабилдүү көтөргүчтөр үчүн ишенимдүү байланыштар болушу керек.

65. Курулуш шат орнотуу үчүн металл бекиткичтер (буроолор, струналар, хомуттар, скобылар ж.б.) гана колдонулушу керек.

66. Курулуш шат тик тургучтардын туруктуулугун камсыз кылуу үчүн алар имараттын (курулууга) же конструкциянын катуу бөлүктөрүнө  бийиктикте бекитилиши керек.

Тик тургучтарды бекитүү жерлери жана ыкмалары долбоордо көрсөтүлүшү керек.

67. Имараттын же курулманын чыгып турган жана туруксуз бөлүктөрүнө курулуш шатарды жана подмостилерди бекитүүдө, конструкциялык элементтердин  бекемдигин эсептөө жолусуз менен аныктоосуз тосмолорду орнотууга тыюу салынат.

Зарыл болгон учурда, курулуш шат жана подмостилердин ысык беттеринде же жабдуулардын элементтеринин жанында, лес бөлүктөрү өрттөн корголушу керек.

68. Темир курулуш шат жумуш башталганга чейин ишенимдүү жерге туташтырылууга тийиш. Сыртта орнотулган темирден  жана жыгачтан жасалган курулуш шат чагылгандан коргоочу түзүлүштөр менен жабдылышы керек. Чагылгандан коргоо чагылган таякчалары менен камсыз кылынат. Чагылдыргычтар чагылгандан, ылдый өткөргүчтөн жана жер туташтыргычынан турушу керек. Чагылдыргыч ортосундагы аралык 20 мден ашпоого тийиш. Жерге туташтырууга каршылык 15 Омдон ашпоого тийиш.

69. Курулуш шаттын, подмостилердин жана көтөрүүчү аянтчаларында жүктөлгөн жүк долбоордо (паспортто) белгиленген жол берилген чоңдуктан ашпоого тийиш. Адамдар курулуш шаттарга жана подмостилерге көтөрүлгөн жерлерде жүктөрдүн маанисин жана схемасын көрсөткөн плакаттар илиниши керек.

Төшөлгөн аянта адамдардын бир жерге топтолушуна жол берилбейт. Кошумча жүктөрдү (көтөрүүчү механизмдерден, жүк көтөрүүчү аянтчалардан ж.б.) лестерге берүү зарыл болсо, аларды конструкциялык түзүүдө бул жүктөрдү эске алуу керек.

70. Леске жана подмостилерге төшөө элементтеринин ортосундагы 5 ммден ашпаган боштуктары бар тегиз бетке ээ болууга жана лестердин кайчылаш тирөөчтөрүнө бекитилиши керек.

Кошула турган төшөө элементтеринин учтары таянычтарда жайгашып, аларды ар бир багытта 20 смден кем эмес капталышы керек. Босоголордун пайда болушуна жол бербөө үчүн, бири-бирин каптаган элементтердин учтары кыйшалат.

Курулуш шаты жана подмостилердин төшөлүүчү туурасы төмөнкүдөй болууга тийиш:

- таш иштетүү үчүн - 2 м кем эмес;

- штукатурка үчүн - 1,5 м;

- сырдоо жана чогултуу үчүн - 1 м.

71. Төшөө элементтерин (щиттерди, тактайларды) таянычтарга (бармактарга, аркаларга) төшөөдө бекитүүнүн бекемдигин текшерүү жана бул элементтердин жылбастыгын текшерүү керек.

72. Таяныч тирөөчтөрү жана төшөк асылмалары жумушчулардын жана алардагы материалдардын мүмкүн болгон максималдуу санын көтөрүүнү караган жетиштүү коопсуздук чеги менен эсептелиши керек.

73. Тик тургучтар, рамалар, тирөөчү шатылар жана башка вертикалдуу элементтер долбоорго ылайык орнотулушу жана бекемделиши керек. Тирөөчү көтөргүчтөр бошоңдоп кетүүгө каршы аралыктар жана кашаалар менен бекем бекемделиши керек.

Ар бир  тик тургучтун учу астына туурасынан кеткен багытта калыңдыгы кеминде 5 см болгон тактайдын катуу (үзгүлтүксүз) жабуусу төшөлүшү керек. Тирөөчү төшөлмө алдын ала пландаштырылган жана тыгыздалган бетке төшөлөт.

Төшөөнү кирпич, таш, тактайдын сыныктары жана клиндер менен тегиздөөгө тыюу салынат.

74. Жердин деңгээлинен же тосмолородон 1,3 м жана андан жогору бийиктикте жайгашкан лестер жана подместилер аянттары  мамылардан, 1,1 м кем эмес бийиктиктеги тосмолорунан, бир ортоңку горизонталдуу элементтен же каптал тактадан турган тосмолор 0,15 м бийиктен кем эмес болуш керек. Кармагычтардын мамыларынын ортосундагы аралык 2 м ашпоого тийиш.

Коргоочу тосмолор жана ушуга окшош тосмолор 700 Н (70 кгс) концентрацияланган статикалык жүккө туруштук бериши керек.

Каптал тактайлар төшөлмөгө орнотулушу керек, ал эми тосмо элементтери мамыларга ичинен бекитилиши керек. Жыгач тосмолордун кармагычтары кырылууга тийиш.

75. Бийиктиги 6 м жана андан ашык болгон лестерден жумуштарды аткарууда экиден кем эмес төшөлмө аянты болушу керек: жумушчу (жогорку),  жана коргоочу (төмөнкү), курулуш шат ар бир жумуш орду жабдыктарга, имараттарга же курулмаларга жанаша жайгашып, мындан тышкары, жумушчу төшөлмө аянттан 2 метрден ашпаган бийиктикте жайгашкан төшөлмө менен жогорудан корголуу керек.

Бир вертикаль боюнча бир нече ярустарда, алардын ортосуна аралык коргоочу төшөлмө жок болсо иштөөгө тыюу салынат.

Курулуш шаттын астындагы жана алардын жанында иштерди аткаруу, адамдардын жана транспорттордун жүрүшү камсыз кылынбаган учурларда коргоочу (төмөнкү) төшөлмөнү орнотуу милдеттүү эмес.

76. Курулуш шаттылар бири-биринен 40 м ашык эмес аралыкта жайгашкан адамдарды көтөрүү жана түшүрүү үчүн шатылар же тепкичтер менен жабдылышы керек. Узундугу 40 м ден ашпаган курулуш шаттарда экиден кем эмес шатылар же тепкич орнотулушу керек. Тепкичтин же шатынын үстүнкү учу  кайчылаш тилкелерине бекитилиши керек.

Шатыдан чыгуу үчүн лестердин тешиктери тосулган болушу керек. Шатылардын эңкейүү бурчу горизонталдык бетине 60 ° дан ашпашы керек. Шатынын эңкейүүсү 1:3 ашпоого тийиш.

77. Курулуш шаттыга жүктү көтөрүү үчүн блоктор, таянычтар жана  чакан механдаштыруу башка каражаттары каралууга тийиш, алар долбоорго ылайык бекитилиши керек.

Жүктөрдү өткөрүү үчүн тешиктерде төрт тараптуу тосмолору болушу керек.

78. Өтүүчү жолдорго жакын жерде көмөк транспорттук габариттеринен 0,6 м кем эмес аралыкта орнотулушу керек.

79. Бийиктиги 4 метрден ашкан курулуш шаты комиссия тарабынан кабыл алгандан жана акты таризделгенден кийин гана пайдаланууга уруксат берилет.

Өндүрүүчү уюм өзү курган курулуш шаты ишти аткарган учурда, ушул уюмдун (участоктун) жетекчисинин буйругу менен дайындалган комиссия тарабынан ишке киргизилет. Бул учурда комиссияны келишүү боюнча иштелүүчү уюмдун инженердик-техникалык кызматкери жетектейт.

Энергетикалык ишкана тарабынан же анын уюмдардын биринин буйругу боюнча (оңдоо, куруу-монтаждоо ж.б.) курулуш шаттылар курганда, энергетика ишкана боюнча буйрук менен дайындалганжана ошол ишкананын инженердик-техникалык кызматкери жетектеген комиссия тарабынан пайдаланууга кабыл алат. Комиссиянын курамына башка уюмдардын өкүлдөрү да кирет, алардын кызматкерлери бул лестерде иштешет.

Курулуш шаты кабыл алуу актысы шатыларды пайдаланууга кабыл алуучу уюмдун башкы инженери тарабынан бекитилет. Өндүрүүчү тарабынан өз муктаждыктары үчүн курган курулуш шаты кабыл алуу актысын ушул уюмдун участогунун (цехинин) башчысына бекитүүгө жол берилет.

Акты бекитилгенге чейин курулуш шаттыдан иштөөгө тыюу салынат.

80. Бийиктиги 4 мге чейинки курулуш шаты жана подмостилерди иштетүүгө алар "Курулуш шаты жана подмостилерди кабыл алуу жана текшерүү журналына" (11-тиркеме) жазуу менен иш жетекчиси же уста (мастер) тарабынан кабыл алгандан кийин гана пайдаланууга уруксат берилет.

Курулуш шатыларды жана подмостилерди кабыл алууда төмөнкүлөр текшерилет: туруктуулукту камсыз кылуучу байланыштардын жана бекиткичтердин болушу, айрым элементтерди бекитүү түйүндөрүнүн  бекемдиги, жумушчу төшөлмөлөрдүн жана тосмолордун иштөөгө жарамдуулугу, мамылардын вертикалдуулугу, таяныч аянтчалардын ишенимдүүлүгү жана жерге туташтырылышы  болушу(метал лестер үчүн).                                                                               

Тик тургуч мамылардын ийрилиги 1 м узундукка 1,5 мм ден ашпоого тийиш.

81. Оңдоо жана техникалык тейлөө уюмдарында курулуш шаты иштетүү учурунда, кызматкерлери курулуш аянтчаларында иштей турган жумуш жетекчиси шаты күн сайын текшерип турушу керек.

Курулуш-монтаждоо уюмдарында иш башталар алдында күн сайын - ишти даярдоочу (аткаруучу) тарабынан жана кеминде 10 күндө бир жолу прораб же мастер тарабынан текшерилип турууга тийиш.

Текшерүүнүн натыйжалары «Курулуш шаты жана подмостилерди кабыл алуу жана текшерүү журналына» жазылууга тийиш.

82. Бир ай жана андан ашык убакыттан бери иштери жүргүзүлбөгөн курулуш шаты жумуш кайра башталганга чейин кайра кабыл алынууга тийиш. Сыртта жайгашкан курулуш шатылары жамгырдан же эрүүдөн кийин кошумча текшерүүдөн өтөт, бул алардын астындагы пайдубалдын көтөрүү жөндөмдүүлүгүнө, ошондой эле механикалык таасирлерден кийин таасир этиши мүмкүн. Эгерде майышуулар аныкталса, курулуш шаты Эрежелердин 61 жана 80-пункттарынын талаптарына ылайык оңдолуп, кайра кабыл алынышы керек.

83. Курулуш иштечү жайларды жана шатыларды жана подмостилерди жумуш учурунда жана ал аяктагандан кийин күн сайын таштандылардан, мезгил-мезгили менен тазалап туруу керек, ал эми кышында кардан жана муздан тазалап, зарыл болсо кум себилип турууга тийиш.

84. Убактылуу иш жүргүзүлбөгөн курулуш шаты жана подмостилер жакшы абалда кармалышы керек.

85. Кээде жолуккан таянычтардан (кутулар, челектен ж.б.), ошондой эле фермалардан, чатырууктан жана башкалардан иштөөгө тыюу салынат.

Эгерде кыска мөөнөттүү жумуштарды полдун деңгээлинен (жумушчу аянтчанын) 1,3 м жана андан жогору бийиктикте подмости жок жүргүзүү зарыл болсо, коопсуздук курун колдонуу милдеттүү түрдө жүргүзүлөт.

Жумушчуларга кантип жана кайда чыгуу керек, коопсуздук курун карабиндери менен эмнелерди тагынуу керектиги боюнча нускамалар, көрсөтмөлөр берилиши керек.

Коопсуздук куруна инвентарлык номер жана кийинки сыноонун датасы жазылган биркалар болууга тийиш. Сыноо белгиси жок болсо, сыноо мөөнөтү өтүп кеткен же текшерүүдө табылган кемчилик болсо коопсуздук курун колдонууга тыюу салынат.

86. Крандын илгичинде асылып турган жүк менен курулуш шаты тийгизген таасирлерин болтурбоо үчүн, түздөн-түз жакын жерде жүктү көтөрүү (түшүртүү) менен бир убакта крандын жебесин бурууга тыюу салынат.

Төшөндүгө жүктү көтөрүү жана түшүрүү минималдуу ылдамдыкта, жай, жылмакай, серпилбестен болушу керек.

87. Курулуш шаты жыйноо жана демонтаждоо ППРде же коопсуздук талаптарын камтыган техникалык документтерде каралган ырааттуулукту сактоо менен жүргүзүлүүгө тийиш. Курулуш шатты монтаждоо жана демонтаждоого катышкан жумушчулар иштин ыкмасы менен ырааттуулугу, ошондой эле коопсуздук чаралары боюнча нускама алышы керек.

Курулуш иштери жүрүп жаткан же демонтаждалып жаткан жерге уруксаты жок адамдардын кирүүсүнө тыюу салынышы керек.

88. Курулмалардан 5 м жакын аралыкта жайгашкан электр зымдары орнотулууда же ажыратууда агын өчүрүлүп, жерге туташтырылышы керек, же кутуларга салынышы, же болбосо демонтаждалышы керек.

89. Бийиктикте иштөөдө ылдый өтүүгө тыюу салынууга жана кооптуу зона курулуш шаты же подмостинин бийиктигинен кемимде 0,3 эсе алыстыкта  тосулуп, коопсуздук белгилери менен белгилениши керек.

Имараттын кире бериш жерлерде жайгашкан курулуш шатылар, адамдарды кокустан жогорудан кулап түшкөн нерселерден коргоо үчүн, коргоочу чатырларга жана үзгүлтүксүз каптал каптоолорго ээ болушу керек.

Коргоочу чатырлар курулуш шатыдан кеминде 1,5 м ары чыгып, горизонтко карата 20° эңкейишке ээ болушу керек. Өтмөктөрдүн ачык жарыкка чыгуунун бийиктиги кеминде 1,8 м болушу керек.

90. Имараттын же жабдуулардын дубалы менен алардын жанында орнотулган жумушчу аянтчасынын курулуш шатылардын ортосундагы аралык кыш үчүн 50 мм жана бүтүрүү иштери үчүн 150 мм ашпоого тийиш.

Жылуулук изоляциясын жүргүзүүдө, жылууланган бет менен жумушчу аянтчанын ортосундагы аралык жылуулоочунун калыңдыгынын эки эсесинен жана 50 ммден ашпашы керек. Эч кандай жумуш аткарылбаган бардык учурларда 50 ммден чоң боштуктар жабылышы керек.

91. Чайкалып кетпеши үчүн, асма курулуш шаты имараттын (курулманын) же курулмалардын бекем бөлүктөрүнө бекитилиши керек.

 92. Асма курулуш шатын манжаларына полду төшөөгө жана аларды колдонууга шаттын элементтери бекем бекитилгенден кийин жол берилет.

93. Асма курулуш шатын илгичтерин, кыскычтарын жана төөнөгүчтөрүн орнотулуп же оңдолуп жаткан конструкциялык элементтерге бекитүү алар көтөрүлгөнгө чейин жүргүзүлүшү керек.

Курулмалардын асма илгичтери жумушчу жүктөмдөн эки эсе көп статикалык жүктөм менен кеминде 15 мүнөт алдын ала сыноодон өтүшү керек. Сыноолордун натыйжалары акт менен жүргүзүлөт.

94. Бешик жана көчмө курулуш шаты үчүн жүк аркандары катары коопсуздук коэффициенти кеминде тогуз эсе болгон болот аркандар колдонулушу керек. Аркандарды бекитүү үчүн кыскычтардын саны эсептелиши керек, бирок үчтөн кем болбошу керек. Жүк арканы үзүлгөндө коопсуздук авариялык иштеши учурунда максималдуу динамикалык күч үчүн коопсуздук арканын коопсуздук коэффициенти 3төн кем эмес болууга тийиш.

95. Асма шатын төшөлмөлөрү зарыл таанылган Эрежелердин 74-пунктуна ылайык сырткы жана четки капталдарынан тосмолонушу керек.

Асма курулуш шатын катарынын ортосундагы байланыш катуу бекитилген тепкичтер аркылуу жүргүзүлүшү керек.

96. Көчмө шаты жана бешиктерди көтөрүү жана түшүрүү үчүн колдонулган лебедкалар "Көтөрүүчү крандарын куруу жана коопсуз пайдалануу эрежелеринин" жана ушул Эрежелердин 6-параграфтын талаптарына жооп бериши керек.

97. Тростор (аркандар) аларды бешикке же көчмө шаты жана лебедка барабанына бекитүү жерлеринде бекем бекитилиши керек. Бешиктерди жана көчмө шатты көтөрүүдө жана түшүрүүдө тростордун кыймылы эркин болууга тийиш. Тростордун чыгып турган конструкцияларга сүрүлүүсүнө жол берилбейт. Иш аткарылбаган бешиктер жана көчмө шаты жерге түшүрүлүшү керек. Бешиктерди жана шатыларды жылдырууда, тростун лебедканын барабанына туура оролгонун көзөмөлдөө зарыл.

98. Бешиктерди жана кыймылдуу шатыларды көтөрүү жана түшүрүү үчүн колдонулган лебедкалар пайдубалга бекитилиши же кош жумушчу жүктөм астында алардын туруктуулугун камсыз кылуу үчүн балласт менен жабдылышы керек. Балласт лебедканын алкагына бекем бекитилиши керек.

Уруксатсыз бөтөн адамдардын лебедкаларга киришине тыюу салынат.

99. Периметр боюнча бешиктердин тосмолору болууга тийиш. Иштебеген капталындагы тосмонун бийиктиги 1,2 м. ден кем эмес, ал эми жумушчу фронттун капталында - 1 м. ден кем эмес болушу керек. Бүткүл периметри боюнча каптал тосмонун бийиктиги 0,15 м. ден кем эмес болушу керек. Бешиктердин тосмолоруна эшиктерди орнотууга жол берилбейт. Бешик тосмонун жүк көтөрүүчү элементтери горизонталдык жана вертикалдык тегиздикте кезектешип, анын огуна перпендикуляр багытта тосмо кармагычка түшүрүлгөн кеминде 700 Н (70 кгс) жүккө туруштук бериши керек. Бешикти илип коюу үчүн илгич анын кулап калбашы үчүн коопсуздук кулпусу менен жабдылышы керек.

100. Күн сайын жумуш алдында бешиктердин, көчмө шатын жана аркандардын абалы текшерилип, жумушчу аркандын үзүлүшүн окшоштуруу боюнча сыноо жүргүзүлүшү керек.

Бешиктердин жана көчмө шатын түшүүчү бийиктиги аларды кармоочулар тарабынан токтотулганга чейин 0,15 м. ден ашпоого тийиш.

101. Тирөөчү, асма жана көчмө шаттылардын жана бешиктердин металл конструкцияларынын ар бир монтажы даярдалгандан кийин контролдон жана сыноодон өтүшү керек, ал кабыл алуу актысы менен ырасталууга тийиш. Андан кийин, кошумча текшерилет жана сыноодон өткөрүлөт.

102. Тирөөчү курулуш шатты көзөмөлдөө чогултуу эч кандай атайын күч-аракет жумшабастан жүргүзүлүшү керек, ошол эле учурда төмөнкүлөр текшерилиши керек:

- тышкы текшерүү жолу менен бардык байланыштарды туура орнотуу; - тик тургучтарды  вертикалдуу линияны колдонуу менен орнотуу (эңкейүү бурчу 1 ° ашык эмес болууга тийиш); - ригелдерди, кармагычтарды (тоскучтарды) жана тактайларды тик тургучтар менен бириктирүүнүн жөнөкөйлүгү; - шатынын илгичтеринин кайчылаш ригелдерге болгон тыгыздыгы, ал эми ылдыйкы учтары - төшөлмөгө бекемдиги; - тик тургучтарды орнотуунун жана бекитүүнүн ишенимдүүлүгү; - регилдердин жана төшөлмөлөрдүн тешиктеринин тосмолорун бекитүүнүн ишенимдүүлүгү; - тосмо тактайлардын, иш куралдын, майда материалдардын кулап кетпешине мүмкүндүк болбогондугу.

Төшөлмөнүн жабылышы Эрежелердин 70-пунктунун талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

103. Башкаруу жыйынынан кийин тирөөч жана асма шатыларды сыноо жогорку катар кабат боюнча 10 мүнөт бою бирдей бөлүштүрүлгөн 2,5 кПа (250 кгс/м2) жүк менен жүргүзүлөт. Сыноодон кийин шаты ажыратылат. Алардын бардык элементтери күч-аракет жумшалбастан ажыратылышы керек. Элементтерде ширетүүлөрдүн бүтүндүгү, калдык майышуулардын жоктугу, геометриялык формалардын жана өлчөм аныкталмасынын өзгөрбөстүгү текшерилет. Аныкталган кемчиликтер оңдолот жана сыноолорду кайталап жүргүзүү керек. Сыноонун жыйынтыктары боюнча акт түзүлүшү керек.

104. Даярдалган бешиктер кароодон жана сыноодон өтүүгө тийиш. Текшерүү учурунда жетектөөчү, кармагычтар жана башка байланыштар туура бекитилишине өзгөчө көңүл бурулат.

105. Бешиктерди сыноо эсептелгенден 50% ашкан статикалык жүк менен жүргүзүлөт. Сыноодо бешик 100-200 мм бийиктикке көтөрүлөт жана бул абалда 10 мүнөт кармалат. Андан кийин бешик түшүрүлүп, анын байланыштарынын (каркасынын, түздөчү, кармагычтардын ж. б.) жана тетиктеринин абалы текшерилет. Калдык майышууга жол берилбейт. Жүгү эсептелгенден 10% ашкан динамикалык сыноодо байланыштардын, түздөчүлөрдүн жана өзгөчө тормоздук түзүлүштөрдүн өз ара аракеттенүүсүн текшерүү үчүн бешикти бир калыпта (полго тийбестен) түшүрүү жана көтөрүү керек. Кармоочуларды сыноодо ар бир жүк (жумушчу) аркандын үзүлүшүн окшоштук үчүн, кеминде үчтөн сыноо жүргүзүлүшү керек, ал эми коопсуздук арканы  кармоочулар менен кысылышы керек.

Сыноодон өткөндөн кийин бешикти түшүрүп, анын байланыштарын жана тетиктеринин абалын текшерүү керек. Сыноо учурунда аныкталган кемчиликтер четтетилип, сыноо кайталанышы керек. Сыноонун жыйынтыктары боюнча акт түзүлүшү керек.

Көчүрмө курулуш шаты бешиктер сыяктуу эле сыналат.

106. Монтаждалган асма шатыны статикалык жүктөм  эсептелгенден 20%га ашып кеткенде 1 саат бою сынап көргөндөн кийин гана колдонууга уруксат берилет.

Көчмө курулуш шаты ошондой эле долбоордук жүктөмдөн 10% ашкан динамикалык жүктөм менен текшерилиши керек.

Курулуш шатын сыноонун натыйжалары кабыл алуу актысында жана "Курулуш шаты жана подмостилерди кабыл алуу жана текшерүү журналында" чагылдырылышы керек.

Асма шаты кайра-кайра пайдаланууда, шаты асылып турган конструкция долбоордук жүктөмдөн кеминде 2 эсе ашкан жүк менен сыналган жана каркастарды сыноодон өткөн стандарттуу блоктор (түзүлүштөр) менен бекитилген шартта, аларды сыноосуз колдонууга уруксат берилиши мүмкүн.

107. Көчмө шатыны жылдырууда алар материалдардан, таралардан жана таштандылардан таза болушу керек.

Көчүрүлүп туруучу шатарда жумушчуларга болууга тыюу салынат.

108. Жумуштагы тыныгуу учурунда көчмө курулуш шаттарды көтөрүңкү абалда калтырууга тыюу салынат.

3-бөлүм. Жүк көтөрүүчү механизмдер,                                                                    жүк кармоочу органдар жана ыңгай жабдыгы

§ 1. Жалпы талаптар

109. Чыңалуу алдындагы жүк көтөрүүчү механизмдердин иштеши коопсуздук техникасын так сактоону талап кылат: милдеттүүиш тапшырма-уруксат, жерге туташтыруу, байкоочунун катышуусу жана агын өткөрүүчү бөлүктөргө чейинки коопсуз аралыкты сактоо (0,6 мден 35 кВга чейин). 

110. Жүк көтөрүүчү механизмдер (таль, лебедкалар), алмаштырылуучу жүк карматкыч түзүлүштөр (илгичтер, грейферлер), алынуучу жүк кармоочу атайын жабдыктар (стропалар, кычкачтар, траверстер ж.б.) жана таралар ушул Эрежелер меен бекитилген “Жүк көтөрүүчү крандарды  долбоорлоо жана коопсуз пайдалануу эрежелерине” ылайык тейлениши жана иштетилиши керек.

111. Иштеп жаткан жүк көтөрүүчү механизмдер (лебедкалар, талилер, кошкилер, блоктор, полиспасттар ж.б.) каттоо же инвентарлык номеринин (эгерде механизм техникалык көзөмөл органдарында каттоодон өтпөсө), жүк көтөрүмдүүлүгүнүн жана кийинки сыноонун датасынын жөнүндө так белгилери менен камсыз кылынышы керек.

Алынуучу жүк кармоочу түзүлүштөр номери, жүк көтөрүмдүүлүгү жана сыноо датасы көрсөтүлгөн эн тамга же бекем бекитилген металл жазуулу тактайча менен жабдылууга тийиш.

 112. Жүк көтөрүүчү механизмдерди башкарууга, жүктөрдү ирет чырмоого жана такелаждык жумуштарга жогоруда көрсөтүлгөн Эрежелерге ылайык атайын окутулган жана аттестациядан өткөн, билимин текшерүү жөнүндө күбөлүгүндө бул тууралуу жазуусу, белгиси бар  18 жаштан жаш эмес адамдарга уруксат берилиши мүмкүн.

Жүк көтөрүүчү механизмдердин электр жабдууларын оңдоону жана техникалык тейлөө иштери электр коопсуздугу боюнча III топтон төмөн эмес электротехникалык кызматкерлери тарабынан жүргүзүшү керек.

Аткарылган иштин мүнөзү боюнча машинанын же механизмдин илмегине жүктү көтөрүүчү механизмдерди иштетүү менен байланышкан негизги кесиптердин жумушчулары атайын программа боюнча аралаш, чектеш кесипке окутулушу керек. Алар квалификациялык комиссияда тарабынан аттестациядан өтүшү керек жана билимин текшерүү жөнүндө күбөлүгүндө чырмоо жумуштарын аткарууга (аралаш кесиби-чырмоочу) же жүк көтөрүүчү механизмдерди башкарууга уруксат берилгендиги жөнүндө жазуусу болууга тийиш.

113. Жүк көтөрүүчү механизмдерди орнотуу орду жана алардын иштөө режими жабдууларды монтаждоо же оңдоо боюнча иштерди өндүрүү долбооруна ылайык келүүгө тийиш. Жабдууларды оңдоодо жумуштарды өндүрүүнүн долбоорлору (ППР) энергетика ишканасы (башкы инженер) менен, ал эми монтаждоодо - долбоордук уюм менен макулдашылышы керек.

Жүк көтөрүүчү механизмдин иштөө орду жумушчу аймакты көрүү жана маневр жасоо үчүн жетиштүү мейкиндик камсыз кылынгыдай аныкталууга тийиш.

114. Жаңы орнотулган жүк көтөрүүчү механизмдер эксплуатацияга киргизилгенге чейин кароону, статикалык жана динамикалык сыноолорду камтыган толук техникалык күбөлөндүрүүдөн өтүшү керек.

115. Алынуучу жүк карматкыч ыңгай жабдыктар даярдалгандан кийин даярдоочу зпводдо, ал эми оңдоодон кийин аларды оңдогон ишканада техникалык экспертизадан, күбөлөндүрүүдөн өткөрүлөт.

Техникалык күбөлүктөндүрүүсүн жүргүзүүдө чечилүүчү жүк кармоочу түзүлүштөр 10 мүнөт ичинде алардын номидалдык жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 25% жогору жүк менен текшерилип, сыноодон өтүшү керек.

116. Ишканаларда жана курулуш уюмдарында алмаштырылуучу жүк кармоочу түзүлүштөрдү жана идиштерди даярдоо борборлоштурулуп, ченемдер, технологиялык карталар же жеке чиймелер боюнча жүргүзүлүшү керек.                                                                                          

Өндүрүлгөн чечилме жүк көтөрүүчү түзүлүштөр жана тара жөнүндө маалыматтарга журналга жазылууга тийиш. Бул журналда жүк тартуучу түзүлүштүн же идиштин аталышы, жүк көтөрүмдүүлүгү, нормалдуу номери (технологиялык карта, чийме), колдонулган материалга сертификаттардын номерлери, ширетүүнүн сапатын текшерүүнүн натыйжалары, алынма жүк кармоочу түзүлүштү сыноонун же тара текшерүүнүн жыйынтыктары көрсөтүлүүгө тийиш. Үчүнчү тараптын уюмдары үчүн даярдалган чечилме жүк кармоочу түзүлүштөрдүн эн тамгасынан тышкары паспорту болушу керек.

117. Жумуш башталганга чейин жүктөрдү ташуунун бүтүндөй жалпы такелаждык схемалар да толук техникалык экспертизадан өткөрүлөт.

Такелаждык схемаларды техникалык күбөлөндүрүү ушул Эрежелердин 122 жана 124-пункттарында көрсөтүлгөн жүктөмдөр менен жүргүзүлүшү керек (мында номиналдык көтөрүмдүүлүк деп көтөрүлүп жаткан жүктүн эң чоң массасын билдириши керек).

Аба чубалгаларынын тирөөчтөрүн көтөрүүдө такелаждын схеманы текшерүүгө жана көтөрүлүп жаткан жүк менен статикалык сыноого гана уруксат берилет.

118. Техникалык көзөмөл органдарында катталууга тийиш болбогон жүк көтөрүүчү механизмдерди ишке киргизүүгө уруксат даярдоочу заводдун документтеринин жана техникалык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктарынын негизинде жүк көтөрүүчү машиналарды жана механизмдерди көзөмөлдөө боюнча инженердик-техникалык кызматкер же анын милдеттерин аткаруучу инженердик-техникалык кызматкер тарабынан берилет. Жаңыдан чыгарылган чечилме жүк көтөрүүчү түзүлүштөрдү жана идиштерди пайдаланууга уруксат берүү инженердик-техникалык кызматкерлердин ичинен башка жакка жүктөлүшү мүмкүн.

119.Техникалык көзөмөл органдарында каттоодон өтүүгө тийиш болгон жүк көтөрүүчү механизмдер (кол жана электр талдары жана адамдарды көтөрүүчү лебедкалар) « Жүк көтөрүүчү крандарды түзүү жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринде» көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө мезгил-мезгили менен техникалык күбөлөндүрүүдөн өткөрүлөт.

Техникалык көзөмөл органдарында катталбаган жүк көтөрүүчү механизмдер 12 айда бир жолудан кем эмес, ошондой эле капиталдык оңдоодон кийин толук техникалык күбөлөндүрүүдөн өтүүгө тийиш.

Автомобилдердин, чынжырлуу, дөңгөлөктүү тракторлордун базасында орнотулган өзү жүрүүчү мунаралар жана көтөргүчтөр эксплуатациялоонун баштоонун алдында, мезгил-мезгили менен жана оңдоодон кийин мунаранын же көтөргүчтүн ушул түрүнө даярдоочу-заводдун техникалык документтеринде көрсөтүлгөн талаптарга ылайык техникалык күбөлөндүрүүдөн өткөрүлүүгө тийиш. Мындан тышкары, күн сайын ишти баштоонун алдында мунаранын же көтөргүчтүн ушул түрүн эксплуатациялоо боюнча нускамага ылайык сыноолор жүргүзүлөт.

Техникалык күбөлөндүрүүдөн өткөн өзү жүрүүчү мунараларда жана көтөргүчтөрдө жүргүзүлгөн техникалык күбөлөндүрүүнүн датасы жана кезектеги мезгилдүү күбөлөндүрүүнүн датасы жазылышы керек.

120. Пайдалануу процессинде чечилүүчү жүк кармагыч шаймандар жана идиштер белгиленген мөөнөттө, бирок траверс үчүн - 6 айдан кем эмес, таралар, кычкачтар жана башка кармагычтар үчүн - 1 айдан кийин, салмоорлор үчүн - 10 күндөн кийин (сейрек колдонулгандарды кошпогондо) кароого алынууга тийиш.

Сейрек колдонулган чечилме жүк кармоочу шаймандар аларды ишке  берилгенге чейин текшерилиши керек. Майда дааналуу, төгүлмө жана башка жүктөрдү жүк көтөрүүчү машиналар менен ташуу үчүн идиштер даярдалгандан кийин текшерилүүгө тийиш. Тараны жүк менен сыноо милдеттүү эмес. Алынуучу жүк кармоочу шаймандарды жана тараны колдонуудан мурун аларды карап чыгуу керек.

Кароо процессинде табылган бузулган алып коймо, чечилүүчү жүк кармагыч шаймандар жана таралар алынып коюлууга тийиш.

Алынуучу жүк кармоочу шаймандарды кароонун жыйынтыктарын алардын оң абалда кармоого жооптуу кызматкер "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана ыңгай жабдыктырды эсепке алуу жана кароо журналына" (5 - тиркеме), ал эми тараны - "Тараны техникалык күбөлөндүрүү журналына" (1-тиркеме) киргизүүгө тийиш.

121. Жүк көтөрүүчү механизмдерди кезексиз толук техникалык күбөлөндүрүү аларды реконструкциялоодон, эсептик элементтерди же түйүндөрдү алмаштыруу менен механизмдердин металл конструкцияларын оңдоодон, капиталдык оңдоодон же механизмди алмаштыруудан, илгичти алмаштыруудан кийин жүргүзүлүүгө тийиш.

Эскирген жүк ташуучу же башка аркандарды алмаштыргандан кийин, ошондой эле арканды ашыкча сордуруунун бардык учурларында аркандын учтарынын туура таңгакталышын (запаска салынышын) жана бекем бекитүүсүн текшерүү, ошондой эле арканды жумушчу жүк менен бекитүү жүргүзүлүшү керек.

122. Техникалык күбөлөндүрүүнү ишканада жүк көтөрүүчү машиналарга жана механизмдерге көзөмөл жүргүзгөн инженердик-техникалык кызматкер алардын оң абалына жооптуу адамдын катышуусу менен жүргүзүүгө тийиш. Аркандын туура таңгакталышын жана бекем бекитилишин, ошондой эле аркан алмаштыргандан же кайра таңгакталгандан кийин жумушчу жүктү жылмышуусун жүк көтөрүүчү машиналарды жана механизмдерди оң  абалда кармоого жооптуу кызматкер текшере алат.

Эксплуатациялоо ордуна чогултулган түрдө келген жүк көтөрүүчү механизмдер, аларды даярдоочу заводдо толук техникалык күбөлөндүрүү жөнүндө документ болгон учурда, сыноосуз алдын ала кароо менен 12 айдан ашпаган мөөнөткө эксплуатациялоого жол берилет. Бул учурда техникалык күбөлөндүрүүнүн датасы жана натыйжалары механизмдин паспортуна жазылууга тийиш.

123. Жүк көтөрүүчү механизмдерди статикалык сыноо механизмдердин жана алардын айрым элементтеринин бекемдигин текшерүү максатында алардын номиналдык жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 25% ашкан жүк менен 10 мүнөттүн ичинде жүргүзүлүшү керек.

124. Статикалык сыноодон өткөн жүк көтөрүүчү механизм динамикалык сыноодон өткөрүлөт.

125. Жүк көтөрүүчү механизмди динамикалык сыноо анын тормоздорунун аракетин текшерүү максатында механизмдин номиналдык жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 10% ашкан жүк менен жүргүзүлүшү керек.

Тормоздун тормоздоо запасынын коэффициенти механизмдин иштөө режимине жана иштеткичинин түрүнө жараша 1,5-2,5 болушу керек.

Динамикалык сыноону жумушчу жүктү кайталап көтөрүү жана түшүрүү менен жүргүзүүгө  жол берилет.

Бардык учурларда жүк көтөрүүчү механизмди сыноо учурунда кемчиликтер табылган учурунда сыноону токтотуу жана кемчиликтерди жоюу менен кайрадан жүргүзүү зарыл.

126. Жүк көтөрүүчү механизмди күбөлөндүргөн кызматкер  "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана ыңгай жабдыкты эсепке алуу жана кароо журналына" техникалык күбөлөндүрүүнүн датасын жана натыйжаларын, ошондой эле аткарылган оңдоолор жөнүндө маалыматтарды жазат.

127.  Жүк көтөрүүчү механизмге тышкы электр тармагынан электр чыңалуусун берүү чыңалууну басаңдатуу үчүн кол менен жана алалыктан башкаруусу бар киргизүүчү түзүлүш аркылуу ишке ашырылышы керек.

128. Илгичтер (3 тоннадан ашык жүктөрдө) атайын арналыштагы илгичтерден тышкары, жабык шариктүү таянычтарда айлануучу болуп жасалышы керек.

129. Илгичтер алынма жүк кармоочу түзүлүштүн өзүнөн-өзү түшүп кетүүсүн алдын алуу үчүн коопсуздук кулпулары менен жабдылышы керек.

130. Көтөрүлүүгө тийиш болгон жүктөрдүн массасы көтөрүлгөнгө чейин аныкталууга тийиш. Жүк көтөрүүчү механизмдерге жана алынма  жүк кармоочу шаймандарга жүктөм алардын жүк көтөрүмдүүлүгүнөн ашпоого тийиш.

131. Ар кандай абалдарда жүктү көтөрүүгө арналган атайын түзүлүштөрү (илмектер, цапфа, көзөнөктөр) бар жүктөр үчүн  аларды салмоор схемалары иштелип чыгышы керек; атайын түзүлүштөрү жок жүктөр үчүн ППРде көрсөтүлгөндөй аларды туура салмоор кылуунун ыкмалары иштелип чыгышы керек. Эң көп кездешкен жүктөрдү илүү схемалары жумуш ордуларына илиниши керек же салмоорчу жана кранчы колуна берилиши керек.

132. Салмоор схемасы иштелип чыкпаган жүктү көтөрүү жүктөрдү жылдыруу боюнча жумуштарды коопсуз жүргүзүүгө жооптуу адамдын катышуусунда жана жетекчилиги астында жүргүзүлүүгө тийиш.

133. Жүк көтөрүүчү механизмдин илгичине илинип турган жүктөр жылдырылып жаткан учурда айрым бөлүктөрүнүн (тактайлар, сөңгөк, устундар, чыбыктар, түтүктөр ж.б.) жыгылышына жол бербөө жана жылдырууда жүктүн туруктуу абалын камсыз кылынгыдай аркандар же калибрленген чынжырлар менен бекем байланышы керек. Узун өлчөмдөгү жүктөрдү (узундугу 6 метрден ашык) салмооркеминде эки жерден  аткарылышы керек.

Көтөрүүгө арналган жүктү байлоо үчүн аркандын бутактарынын санын жана алардын вертикалга карай эңкейиш бурчун эске алуу менен көтөрүлүүчү жүктүн массасына ылайык келген чалкалык шаймандар колдонулууга тийиш.

Мында аркандар же чынжырлар көтөрүлүп жаткан жүктүн үстүнө бир калыпта, түйүндөрсүз жана буралбастан коюлушу керек; көтөрүлүп жаткан жүктүн учтуу кырлары болгондо аркандардын же чынжырлардын астына стропторду бузулуудан сактоочу астарлар коюлушу керек.

Көтөрүлүүчү жүктү көтөрүүгө эсептелбеген дөңсөөлөргө, штурвалдарга, штуцерлерге жана башка түзүлүштөргө байлоого, салмоор кылууга тыюу салынат.

134. Биркасы (эн тамгасы) жок бракталган чечилме (алып коймо) жүк кармоочу түзүлүштөрдү жана жүк кармагыч шаймандарды, маркаланбаган жана бузулган тараны иш жүргүзүлгөн жерлерде калтырууга тыюу салынат.

135. Жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу боюнча жумуштардын кооптуу зонасынан жүргүзүлүп жаткан иштерге түздөн-түз тиешеси жок жумушчулар чыгарылууга тийиш.

136. Жүктөр орун алган зонасында бардык тешиктер жабык же тосулуп, коопсуздуктун эскертүүчү белгилери илиниши керек.

137. Жүк көтөргүч механизмдер менен оор жүктү көтөрүү (салмагы 3 тоннадан ашык) крандар жана механизмдер менен жүктөрдү жылдыруу боюнча иштерди коопсуз жүргүзүү үчүн жооптуу адамдын түздөн-түз жетекчилиги астында ишке ашырылууга тийиш.

138. Жүк горизонталдык багытта жылдырылганда алдын ала жолдо кездешкен нерселерден 0,5 м жана андан жогору көтөрүлүшү керек.

139. Жүктөрдү алдын ала даярдалган жерге түшүрүүгө уруксат берилет, мында алардын жыгылышына, оодарылышына же сыйгалануусуна  жол берилбейт. Жүктүн астынан салмоорлорду алып салуу ыңгайлуу, оңой болушу үчүн, аны орнотуучу жерге бекем, бышык астарлар төшөлүшү  керек.

140. Көтөрүүчү конструкциянын бекемдигин алдын ала эсептебей туруп жабууларга, таянычтарга жана аянтчаларга жүктөрдү түшүрүүгө жана аларды өтө оор жүктөм менен жүктөөгө тыюу салынат.

141. Жүктү илинген абалда калтырууга, ошондой эле адамдарды аларды көтөрүүгө арналбаган жүк көтөрүүчү механизмдер менен көтөрүүгө жана жылдырууга тыюу салынат. Механизм бузулган учурда, жүктү түшүрүүгө мүмкүн болбогон учурда, кооптуу аймак курчалып, "Абайла! Кооптуу аймак" коопсуздук эскертүү белгилери илиниши керек.

142. Жумуш орду жетишсиз жарыктандырылган учурда жүк көтөрүүчү механизмдер менен жүктөрдү жылдырууга тыюу салынат.

143. Жүктү тик көтөрүү керек, ал үчүн жүк көтөрүүчү механизмдин илмеги түздөн-түз жүктүн үстүнө орнотуу зарыл. Жүк көтөрүүчү механизмдин илмеги менен жүктү жерге же полго көтөрүүгө жүк аркандарынын жантайган абалында аркандын тик абалын камсыз кылуучу багыттоочу блокторду колдонбостон сүйрөөгө тыюу салынат.

Жүктү көтөрүү, жылдыруу жана түшүрүү учурунда аны артка тартууга, ошондой эле аны иштеп жаткан адамдын өз салмагы менен теңөөгө тыюу салынат. Тоңуп калган, көмүлгөн же кысылып калган жүктү жүк көтөрүүчү механизм менен көтөрүүгө тыюу салынат.

144. Жүк көтөрүүчү механизм иштеп жатканда анын жардамы менен жүк менен кысылган салмоорлорду, аркандарды же чынжырларды бошотууга тыюу салынат. Иштен чыккан же бузулган коопсуздук алеттерди жана тормоздор менен иштөөгө тыюу салынат.

145. Жүк көтөрүүчү механизмдер менен төмөнкү иштерди жүргүзүүгө тыюу салынат:

- үстүнкү блогу катуу монтажга ээ полиспасттын эңкейиш абалында жүктөрдү көтөрүү;

- түздөн-түз жакын жайгашкан эки жүктү бир убакта көтөрүү же түшүрүү.

146. Көтөрүүдөн мурун жүктү 300 ммден ашпаган бийиктикке көтөрүү керек, андан кийин тормоздун ишенимдүүлүгүн, жүк көтөрүүчү механизмдин туруктуулугун, салмоордун тууралыгын жана салмоорлордун чыңалуусунун бирдейлигин текшерүү үчүн 100 ммге 2-3 жолу түшүрүү керек, андан кийин гана жүктү керектүү бийиктикке көтөрүү керек; салмоорду оңдоо үчүн жүктү түшүрүү керек.

147. Арканды барабанга ороп жатканда аны колуңуз менен багыттоого тыюу салынат.

148. Жүктү көтөрүүнү бир калыпта, жулкунбай жана термелтпей, анын тийип калуусуна жана строптордун буралышына жол бербестен жүргүзүү керек.

Узун өлчөмдүү жана оор салмактуу жүктөрдү көтөрүү же жылдыруу учурунда аларды артка кайтаруу үчүн тиешелүү узундуктагы илгич-тарткычтарды колдонуу керек.

149. Иште турган бардык жүк көтөрүүчү механизмдер мезгил-мезгили менен пландуу-алдын алуучу оңдоо системасында каралган мөөнөттөрдө текшерилип жана оңдолуп, жыйынтыктары "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана ыңгай жабдык эсепке алуу жана текшерүү журналына"  жазылууга тийиш. Жүк көтөрүүчү машиналарды жана механизмдерди оң абалда кармоого жооптуу кызматкер аныкталган мүчүлүштүктөрдү өз убагында жоюуну камсыз кылууга милдеттүү.

§ 2. Убактылуу жылма Т-устуну

150. Убактылуу жылдырылуучу Т-устуну – бул 0,4 кВ чыңалуудагы аба электр чубалгыларын техникалык тейлөөдө, оңдоодо жана реконструкциялоо колдонулуучу адистештирилген түзүлүш. Ал керектөөчүлөрдү ажыратпастан, өчүрбөстөн зымдарды ыкчам кайра илип коюуга мүмкүндүк берип, тирөөчтөрдөгү жумуштун коопсуздугун камсыздайт.

Т-устун тирөөчтөрдү, изоляторлорду жана сызыктык себилжабдыкты (линиялык арматураларды - илгичтерди) алмаштырууда 0,4 кВ аба электр берүү чубалгыларыннын зымдарын (анын ичинде өзүн-өзү кармаган изоляцияланган зымдарды кошкондо) убактылуу бекитүү үчүн арналган. Т-устун 1000 В чейин жана андан жогору чыңалуудагы иштерге ылайыктуу.

Бул Т-устунду колдонуу оңдоо иштерин тездетет, ишкерсан үчүн коопсуз аралыкты камсызд кылат, зымдардын ишенимдүү бекитилишин камсыздайт жана зымдардын салаңдашынын жана туташуусунун алдын алат. Керектөөчүлөрдү узак мөөнөткө ажыратпастан, өчүрбөстөнжумушту аткарууга мүмкүндүк берет.

151. Зымдардын ортосундагы аралыкты жөнгө салууга мүмкүндүк берген Т-устунун жылдырылуучу металл конструкциясы тирөөчтөргө бекитүү жана зымдарды кармоо үчүн элементтерди камтыйт. Ошондой эле, конструкция траверсти орнотуунун ар кандай шарттарына ылайыкташ-тырууга мүмкүндүк берет.

152. Т-устун диэлектрикалык материалдан жасалган.  Зымдарды асылдандыруунун мүмкүн болгон узундугу 3 метрге чейин, зымдары бар тик тилкелерди ажыратуу багыттоочу горизонталдык тилкенин оң жагына орнотулган айлануучу, бурма тутканын жардамы менен жүргүзүлөт. Т-устундун негизги функциясы - оңдоо иштеринде же аба электр берүү чубалгыларын реконструкциялоодо зымдарды бекем кармоо болуп саналат.

153. Т-устун чынжыры үчүн вертикалдуу тилкелерди жайгаштыруу же жыйыштыруу учурунда ашыкча чыңалууну болтурбоо үчүн зарыл болгон жалпы узундуктун 4% чейин салаңдашына, ийилүүгө жол берилет. Эгерде чынжыр бошоп, анын салбырашы 4-5% дан ашык көбөйгөн учурда, чынжырды саат жебеси боюнча бурап, жөндөөчү бурама менен тартын туруу керек.

154. Т-устунду бекитүү үчүн кронштейн колдонулат, анын жардамы менен Т-устун тирөөчкө бекитилет. Кронштейнди бекитүү тартылуу курлар менен жүргүзүлүшү керек. Зымды бекитүү үчүн  зымды бекитүү күчүн жөнгө салуу менен кармап туруучу кыскыч колдонулат.

Зымдарды ажыратуу учурунда Т-устун керектүү  учурда зарыл абалды белгилөөгө мүмкүндүк берет. Турган орду туурасынан кеткен Т-устунун алдыңкы бөлүгүнө бекитилген буралма токтотуучу каражаттын жардамы менен жүргүзүлөт, андыктан зымдарды ажыратуудан мурун, токтотуучу каражаттын бош, эркин абалда экендигине ынануу керек. Эгерде зымдарды бириктирүү керек болсо (жумушчу абалына кайтаруу), фиксатордун баракчасын (кулактуу бурамасын) саат жебесинин багытына каршы буруу жана фиксаторду эркин абалга чыгаруу, андан кийин тутканын жардамында механизмди кыймылга келтирүү керек.

Тик тилкелер бириктирүү жана ажыратуу иштеткич жылдызчалардын жана чынжырдын жардамы менен ишке ашырылат.Т-устундун туткасын саат жебесинин багыты боюнча айландыруу вертикалдуу тилкелерди, ал эми саат жебесинин багытына каршы - аларды жайылууга алып келет. 

 Ар бир колдонуудан мурун, туурасынан кеткен Т-устундун жылуулук жана механикалык бузулуулардын жоктугуна текшерүү керек, буюмдун функционалдык текшерүүсүн жүргүзүү керек, ошондой элетөмөнкүлөрдүн жоктугуна ынануу керек: жупташкан элементтердеги жаракалар, эскирүү белгилери, издери, майышуулар, бөтөн нерселер жана тырыктардын жоктугун камсыз кылуу зарыл.

Эксплуатация процессинде анын иштөө бекемдик мүнөздөмөлөрүнө таасир этүүчү конструкциясына эч кандай өзгөртүүлөрдү киргизүүгө жол берилбейт.

§ 3. Лебедкалар

155. Лебедкаларды орнотуу орду, бекитүү ыкмасы, ошондой эле блоктордун жайгашуусу жумуштарды жүргүзүү долбоорунда   көрсөтүлүшү керек.

Орнотуу ордун төмөнкү талаптардын негизинде тандалышы керек:

- лебедка жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу боюнча иштерди  жүргүзүү зонасынан тышкары жайгаштырылышы керек;

- лебедка орнотулган жер тейлөөчү кызматкерлерине көтөрүлүп жаткан жүктү жакшы көзөмөлдөөнү камсыз кылышы керек;

- бекитүүнүн жөнөкөйлүгү жана аркандын туура багыты камсыз кылынууга тийиш;

 - лебедкага бараткан аркан адамдар үчүн жолдорду жана өтмөктөрдү кесип өтпөшү керек. Мындай кесилишүү сөзсүз болгон учурларда өткөөл же өтмөктөрдө "Абайла! Кооптуу аймак" белгиси бар тосмо коюлуп жана байкоочулар туруусу керек.

Имаратка орнотулганда, лебедка имараттын мамычасына, анын жабуусунун темир-бетон же металл устунга же болот аркан менен кыш  дубалга бекитилиши керек. Мында анын диаметри жана бутактарынын саны  6дан кем эмесбекемдиктин, коопсуздук коэффициенти менен лебедканын жүк көтөрүмдүүлүгү боюнча эсептелиши керек. Монтаж, бекитүү лебедка алкагынын артында жүргүзүлөт. Раманы ширетүүгө тыюу салынат.

Байлоочу арканда анын учун бекитүү кыскычтардын жардамы менен ишке ашырылат, алардын саны долбоорлоодо аныкталат, бирок үчтөн кем эмес. Кыскычтардын жайгашуу кадамы жана аркандын акыркы кыскычтан аркандын бош учунун узундугу аркандын алты диаметринен кем болбошу керек.

Лебедкаларды жерге орнотуп жатканда, аларды казыкка же таянычка жана тең салмактуулукка бекитилиши керек. Лебедканын туруктуулугу эсептөө менен текшерүү керек.

156. Кол рычагдагы лебедкаларды жабдууларды тейлөө аянтчаларына ширетүүгө, ошондой эле аларды өткөргүч түтүктөргө жана алардын илгичтерине, асмаларына бекитүүгө тыюу салынат.

157. Карап чыгууда кемчиликтери табылган лебедкалар иштешине жол берилбейт.

Мындан ары пайдаланууга жол берилбейт жана лебедкалардын тетиктери алмаштырылууга тийиш:

- реборддун четтери сынган же урулган чоюн барабандар. Болот барабандарда жаракаларды ширетүүгө жана реборддордун сынган бөлүктөрүн жаракалардын четтерин жана киргизүү жерлерин тиешелүү түрдө иштетүү менен киргизүүгө жол берилет;

- тиштердин бир бөлүгү жок болгодо же каалаган жерде жаракалар болгондо (жаракаларды ширетүүгө жол берилбейт);

- тиштеринин баштапкы калыңдыгынан 20% ашык жешилгенде кол менен иштетилүүчү лебедкалардын тиштүү дөңгөлөктөрү жана тиштери жол берилгенден ашык жешилгенде электр менен иштетилүүчү лебедкалардын тиштүү дөңгөлөктөрү (6-тиркеме "Электр лебедкаларынын тиштүү тиштердин жешилгендеги жол берилген калыңдыгы"). Тиштерди ширетүүгө жана ширетүүгө тыюу салынат;

          - кол рычаг лебедкаларынын деформацияланган корпустары, бузулган коопсуздук тетиктер, тартуу механизмдеринин эскирген сүрүлүүчү  бөлүктөрү (кыскычтар – кобулдуу оюктар жана цапфалар), ошондой эле тармал сөйкөлөрдүн кесилиши жана деформацияланган илгичтери;

- 0,6 ммден ашык боштукка ээ болгон подшипниктер жана алардын втулкалары, электр менен иштеген лебедкалар үчүн жана кол менен иштеген лебедкалар үчүн баштапкы диаметри 2% дан ашык эскирүү;

- бузук тормоз бөлүктөрү жана электр менен иштеген лебедка тормоз бөлүктөрү, аларда тешик иштеп чыгуу "өлүк" жүрүштү 10% дан ашык жогорулатат. "Өлүк" жүрүштүн өлчөмү тыгылган колодкаларда текшерилиши керек;

- лебедкалардын валдары жана октору иштелип чыккан ачкыч оюктары, раковиналары, агып чыгуулары, катмарлануусу, жаракалары, ошондой эле 0,6 ммден ашык боштук (моюндардагы чыгуулар алынгандан кийин);

- 4% дан ашык моюн эскиргенде, узундугу 3 ммден 1 мге жогору ийри сызыктарда кол менен жүрүүчү лебедка валдары;

- тиши жок же жаракасы бар храповик;

- алардын таяныч бөлүгүндө боштуктар болгондогу собачкалар;

- сынган манжалары бар ийкемдүү муфталар, тормоз шкивинин эскириши жана тормоз бетинде чыгуулар;

- баштапкы калыңдыгында 0,5 тен ашык обкладканын эскириши бар тормоздук колодкалар.

158. Ишке киргизүүнүн алдында (капиталдык оңдоодон кийин жана мезгил-мезгили менен, бирок жылына 1 жолудан кем эмес) лебедкалардын электр жабдууларынын изоляциясынын каршылыгы 500 В чыңалуудагы мегаомметр менен өлчөнүп, ошондой эле корпустардын жерге туташуусунун ишенимдүүлүгүн текшерүү жүргүзүлүшү керек. Изоляциянын каршылыгы кеминде 0,5 МОм болушу керек.

Каршылыгы 0,5 МОм кем болгон изоляциясы бар лебедкалардын электр жабдууларын андан ары эксплуатациялоого жол берилбейт жана кургатылууга тийиш.

159. Атайын стенд жок болгон учурда лебедкаларды сыноону жүктөмдүн , астында лебедканын барабанын экиден кем эмес толук айлантууга мүмкүндүк берген атайын жабдылган жалпак, тегиз аянтчада жүргүзүүгө жол берилет.

160. Электр жана кол менен иштеген лебедкаларды статикалык сыноодо аркан ороонун акыркы катмарында болушу керек. Барабандын диаметри ороонун акыркы катмарына туура келген алуу үчүн аны жыгач устун менен жабууга, курчоого жол берилет.

Барабандын чоңойтулган диаметри үч катмарлуу лебедкалар үчүн D + 100 мм, беш катмарлуу лебедкалар үчүн D + 200 мм болушу керек.

Барабанда лебедканы сыноо үчүн ага бекитилген аркандын беш оромдон кем эмеи калтырылат, калган аркан бошотулуп, бөлүгү оролот, жана сыноо схемасынын чыгаруучу блоктору аркылуу өткөрүлөт (6-сүрөт). Аркандын бош учу сыноо салмагына бекитилет. Андан кийин жүк 100 мм бийиктикке көтөрүлүп, 10 мүнөттүк абалда кармалат.

Лебедкаларды статикалык сыноону, ошондой эле 10 мүнөттүн ичинде  тиешелүү туруктуу жүктөмдү кармап туруу менен текшерилген оң динамометрдин жардамы менен да жүргүзүүгө болот.

Рычагдуу кол жетеги лебедканы сыноодо аны лебедканын кош жүктөмүнө туруштук бере турган үч бутка, штативке же башка конструкцияга илип коюуга болот. Салмакта түзүлгөн сыноо жүгү өзүнөн-өзү түшүрүлгөндө, лебедка сыноого туруштук бере алган жок деп эсептелет.

Лебедкаларды сыноо учурундагы сыноо жүктөмдөрү ушул Эрежелердин 122 жана 124-п.п. көрсөтүлгөндөргө дал келиши керек.

161. Адамдарды көтөрүү үчүн лебедкаларды статикалык сыноо алардын жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 1,5 эсе ашкан жүктөм  менен жүргүзүлүшү керек.

6-сүрөт. Лебедкаларды сыноо схемасы

а - жүк менен; б – динамометрдин жардамы менен;

1-лебедка; 2-казык; 3-буруучу блок; 4-жүк; 5-динамометр

162. Лебедкаларды динамикалык сыноо сыноо жүктү 1 м кем эмес бийиктикке кайталап (6 жолудан кем эмес) көтөрүүдөн жана түшүрүүдөн турат. Жүктү көтөрүү контроллердин биринчи абалында ишке ашырылат.

Көтөрүлгөн жүк токтотулат жана бул учурда анын өз алдынча түшүп кетпегендиги текшерилет. Жүктү көтөрүүнү улантуу аны жерге түшүрбөстөн, токтоп турган абалынан жүргүзүлөт.

Лебедканын тормодук системасы түшүүдө жүктү токтотуу менен текшерилет. Электр иштеткичи бар лебедкаларда жүк электр кыймылдаткычтын жардамы менен, ошондой эле электр кыймылдаткычы өчүрүлгөндө барабанды тормоздон чыгаруу жолу менен түшүрүлөт. Бул тормоздордун ишинин  ишенимдүүлүгү, тормоздук калыптардын 60°С  жогору жана бардык подшипниктердин 70°С жогору ысышынын жоктугу, тиштүү механизмдердин ишинде нормалдуу эмес ызы-чуунун, подшипниктерден майдын тамчылардын, агып чыгуусунун жана башка кемчиликтердин жоктугу текшерилет.

163. Кол менен жана электр жетеги менен тартылган лебедкалар динамикалык сыноодон өтпөйт.

164. Лебедкаларды сыноо учурунда кемчиликтер табылган учурда, сыноолор кемчиликтер жоюлгандан кийин кайрадан өткөрүлүүгө тийиш.

Эгерде сыноолордо мүчүлүштүктөр табылбаса, лебедка сыноодон өткөн деп эсептелет.

165. Төмөнкү учурларда лебедкаларды иштетүүгө тыюу салынат:

 - аларды жумуш ордунда коопсуз эмес бекемдегенде;

 - тормоздун иштебей калышы;

 - электр жетегинин иштебей калышы;

 - электр жетегинин тосмосу жок учурда;

- аркандын барабанга ишенимсиз бекитилишине же анын туура эмес оролушуна (илмектер, боштук).

Ошондой эле лебедканы кол капсыз кол менен башкарууга, лебедка иштеп жатканда бошоп калган бирикмелерди оңдоого же тартууга тыюу салынат.

166. Электр иштеткичи бар лебедкалардын металл бөлүктөрү ар дайым жерге туташтырылышы керек, ал эми кол менен иштеткичи бар лебедкалар - чыңалуудагы аба электр чубалгыларында жумуштарды жасоодо колдонулган учурда жерге туташтырылышы керек. Жерге туташтыруу бураманын астында аткарылышы керек. Лебедканын рамкасына жерге туташтырууну ширетүүгө тыюу салынат.

167. Лебедканын арканы туура оролгондо барабанга тегиз, бекем катарлар менен жатышы керек. Ийилген аркандын үстүнкү катмары менен реборддун сырткы диаметринин ортосундагы аралык аркандын эки диаметринен кем болбошу керек. Лебедканын жүк кармоочу органынын абалы төмөн болгондо, барабанда кысуучу түзүлүштүн астында турган бурулуштарды эсепке албаганда, аркандын 1,5 оромдон кем эмеси калышы керек.

Лебедкага таасир этүүчү оодаруучу моментин азайтуу максатында аркан барабанга төмөн жагынан жакын келиши керек (7-сүрөт). Мындан тышкары, аркандын барабанга чыгуучу бутагынын абалы горизонталдык абалга мүмкүн болушунча жакын жана барабандын огуна перпендикулярдуу тегиздиктен 2°тан ашпаган четтөөгө тийиш. Бул үчүн зарыл учурларда лебедкага жакындаганда аркан бир же бир нече буруучу, тартуучу блоктор аркылуу өткөрүлүшү керек. Барабандын огунан лебедкага жакын жайгашкан буруучу блоктун огуна чейинки аралык барабандын 20 узундугунан кем болбошу керек.

7-сүрөт. Арканды барабанга ороо

168. Жүктөрдү бир эле учурда эки лебедка менен көтөрүүдө алардын конструкциялары аркандарды барабандарга ороо, илинүү ылдамдыгы бирдей болушу үчүн тандалышы керек. Жүктөрдү көтөрүү жүктөрдү жылдыруу боюнча жумуштарды коопсуз жүргүзүүгө жооптуу кызматкердин көзөмөлү астында жана жумуштарды жүргүзүү долбоору болгондо аткарылууга тийиш.

169. Аркандар алардын бешикке жана лебедканын барабанына бириктирилген жерлеринде бекем бекитилиши керек. Бешикттерди көтөрүүдө жана түшүрүүдө аркандардын кыймылы эркин болушу керек. Аркандардын чыгып турган конструкцияларга сүрүлүүсүнө жол берилбейт. Эч кандай иш жүргүзүлбөгөн бешиктер жерге түшүрүлүшү керек.

170. ол менен иштеткичи бар лебедкалар менен жүктү көтөрүү үчүн, алар көтөрүү жагына бурулганда гана жетектөөчү вал менен илинишкен коопсуз туткалар же жүктүн өз алдынча түшүү мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарган автоматтык түрдө иштеген жүк кармоочу тормоз менен жабдылышы керек.

Автоматтык түрдө иштөөчү тормоз же коопсуз тутка менен жабдылбаган лебедкалар тартуучу катары гана колдонулушу мүмкүн, бул жөнүндө лебедканын паспортунда атайын көрсөтмө берилет.

Кол менен иштетилүүчү лебедкалардын туткалары эркин айлануучу втулкалар менен жабдылышы керек.

171. Кол менен иштетилүүчү лебедкалар менен иштөөдө лебедканы тейлеген жумушчулардын санын иштин конкреттүү иштөө шарттарын жана жумушчунун туткага жумшашы керек болгон эсептик күчүн жетекчиликке алуу менен тандоо керек. Бир адам тарабынан туткага, кармагычка тийгизген күч 120 Н (12 кгс) көп болбошу керек, кыска мөөнөттүү иштөөдө күчтү 200 Н (20 кгс) чейин көбөйтүүгө жол берилет.

172. Рычаг жетеги бар лебедкалар менен иштөөдө төмөнкүлөргө тыюу салынат:

 - рычагдын термелүү тегиздигинде жана көтөрүлүп жаткан жүктүн астында болуу;

-техникалык маалыматтарда каралган лебедканын узундугунан узун рычагды колдонуу;

- рычагды бир четки абалдан экинчи четки абалга түртүп өткөрүү.

Жумуш учурунда жылдырылган жүк илгичке бекем бекитилиши керек. Кайтаруу туткасынын кыймылы бир калыпта, жулкунбай жана тыгылып калбастан болушу керек; тартуу механизми жана аркан ар дайым бир түз сызыкта болушу керек.

173. Түз жүрүштүн туткасынын кыймылынын багыты өзгөргөн учурда, аркан тайып кеткенде, аркан бир соккуда жетишсиз тартылганда, ошондой эле ал тартуу механизминин кысууларында эркин өткөндө, сактоочу казыктарды же фиксаторлор кесилгенде аркан тайгаланып кеткенде рычагдуу лебедкаларды иштетүүгө тыюу салынат.

174. Электр иштеткичи бар лебедкалар менен көтөрүүдө лебедканын жүрүшүн оңдон артка алмаштыруу лебедканы токтотуу менен, ал эми жүк четки абалга жакындаганда - жүрүштү басаңдатуу менен жүргүзүлөт.

Электр кыймылдаткычында кемчиликтер аныкталда (электр кыймылдаткычынын, электромагниттин түрмөктөрүнүн, резисторлордун, подшипниктердин катуу ысышы; электр кыймылдаткычынын щеткаларынын күчтүү учкундашы же түтүн, күйүк жыты пайда болушу; лебедканын тетиктерине тийгенде агымын таасирин сезими) ишти дароо токтотуу керек.

175. Бешиктерди көтөрүү үчүн лебедкалар лебедканын электр кыймылдаткычы өчүрүлгөндө автоматтык түрдө жана бири-бирине көз карандысыз иштеген эки тормоз менен жабдылышы керек.

Тормоздордун бири 2ден кем эмес тормоздоо болбогон болушу керек. Экинчи тормоздун тормоздук запасынын коэфициенти 1,25 тен кем болбошу керек.

176. Адамдарды көтөрүүгө арналган лебедкаларда электр кыймылдаткычынын валын барабандын валы менен туташтыруу үчүн сүрүлгүчтүк жана урчуктуу кошкучтарды, ошондой эле сүрүлүү жана курлуу  өткөргүчтөрдү колдонууга тыюу салынат.

177. Лебедкаларды эксплуатациялоо учурунда тетиктердин эрте эскиришине, мөөнөтүнөн мурда эскирүүсүн алдын алуу үчүн бардык сүрүлүүчү бөлүктөр өз убагында майланышы керек.

178. Лебедканы колдонуу менен иштөөгө уруксат берүүнүн алдында төмөнкүлөрдү текшерүү зарыл:

-        лебедканы техникалык күбөлөндүрүүнүн мөөнөтү бүтө  элек датасынын болушу;

-        орнотуу ордунун, лебедканы бекитүү ыкмасынын жана блоктордун жайгашуусунун интерди жүргүзүү долбооруна шайкеш келтирүү;

-        аркандын лебедканын барабанына  бекем бекитилиши, аркандын абалы жана кыйшык тартылышын жоктугу, аркандын блоктордо туура жайгашуусу;

-        тормоздун жана электр жетегинин оң абалда болушу;

-        жетектин тосмосунун болушу.

Иш процессинде лебедканын оңдугуна, лебедканын арканы барабанга туура оролушун, анын лебедканын валына тайгаланып кетүүсүнө жол бербөө керек.

§ 4. Тали жана кайырмактар

179. Электр талдарынын электр жабдууларынын корпустары жерге туташтырылууга тийиш.

Полдон башкарылуучу тальдын баскычтуу башкаруу аппаратынын корпусу жылуулоочу материалдан жасалышы керек же экиден кем эмес өткөргүчтөр менен жерге туташтырылышы керек. Жерге туташтыруучу өткөргүчтөрдүн бири катары кнопкалык аппарат илинген туруучу трос колдонулушу мүмкүн.

180. Тальдарды кол менен башкаруунун ишке киргизүүчү аппараттары көтөрүлүп жаткан жүктөн коопсуз аралыкта туруп, механизмди башкарууга мүмкүн боло тургандай узундуктагы болот троска илиниши керек. Башкаруу аппараты полдон 0,5 м төмөн жайгашкан учурда, аны 1-1, 5 м бийиктиктеги арканга бекитилген илгичке илип коюу керек.

181. Кол талдарын көтөрүү механизми автоматтык жүк көтөрүүчү  тормоз менен жабдылышы керек.

Тормоз тартуу күчүнүн таасири астында тартуучу дөңгөлөк айланганда жүктүн бир калыпта түшүшүн жана анын аракети токтогондо жүктүн автоматтык түрдө токтошун камсыз кылууга тийиш.

182. Түтүктөргө жана алардын илгичтерине кол талдарын бекитүүгө тыюу салынат.

183. Электр талдары жүктү кармоочу органдын көтөрүү механизмин автоматтык түрдө токтотуу үчүн чектик ажыраткычтар менен жабдылууга тийиш, алар жүктү кармоочу орган токтогондон кийин жүксүз көтөрүүдө  анын жана таяныч ортосундагы жылчык 50 ммден кем болушу керек.

Электр талдары менен жүктү көтөрүүдө илгичтин обоймасын чектик ажыраткычка, өчүргүчкө  чейин жеткирүүгө жана автоматтык токтотуу үчүн акыркысын колдонууга тыюу салынат.

184. Эки ылдамдыктагы кыймыл механизми бар электр талдары кыймыл механизминде тормоз менен жабдылышы керек.

Жүк көтөрүмдүүлүгү 1,0-5,0 тоннага болгон электр талдары көтөрүү механизминде эки тормоз менен жабдылышы керек. Электр магниттик тормоздун тормоздоо запасынын коэффициенти 1,25 тен, ал эми жүк көтөргүчтүн коэффициенти 1,1 ден кем болбошу керек.

Монорельстин учтарында электр талын монорельс жолунун чегинен тышкары чыгарууга тоскоолдук кылган таянычтар, ал эми тальдын корпусунда - серпилгич буферлер орнотулушу керек.

185. Тальдарды жана кайырмакты техникалык күбөлөндүрүү ушул Эрежелердин 1-параграфында көрсөтүлгөн жүктөрдөр жана мөөнөттөр менен жүргүзүлүүгө тийиш.

186. Тальдарды мезгил-мезгили менен текшерүүдө, ошондой эле техникалык күбөлөндүрүүдө алардын тазалыгына; майлоонун болушуна; чынжырлардын, аркандардын, тиштүү тиштердин жана жылдызчалардын абалына; башкы огунун учундагы шплинт же расклепканын оңдугу; чынжырлардын жылдызчаларга илинишинин жана аркандын барабанга бекитилишинин ишенимдүүлүгүнө; жүрүүчү роликтердин тоголонуу бетинин эскириши; роликтердин реборддору менен монорельстик жолдун четтеринин ортосундагы аралык; электроталинин электромагниттик тормозунун оң болушу жана фрикциондук койгучтардын эскирүү даражасы; электр кыймылдаткычтарынын, электр өткөргүчтөрүнүн жана контакттардын, башкаруу аппараттарынын, ток кабылдагычтын жана чектик өчүргүчтүн абалы; механизмдин жабышып калуусунун жана чынжырлардын тайып кетүүсүнүн жоктугу, ошондой эле тали иштеп жатканда пайда болгон чуунун деңгээлине көңүл бурулушу керек.

Жылдызчалардын жана тиштүү дөңгөлөктөрдүн тиштеринин, ошондой эле чынжырлардын бетинде жаракалар, бүдүрлөр жана майышуулар болбошу керек; пластинкалуу чынжырлар бардык шарнирдик бирикмелерде кыймылдуу болушу керек.

187. Алмаштырылууга тийиш:

-        жаракалары бар моюндар (ширетүүгө жол берилбейт);

-        курт дөңгөлөгүндөгү втулкалар жана курт подшипниктери 1 ммден ашык боштукта;

-        курт жубунун тиштеринин калыңдыгынын 10%дан ашык эскиргенде, курт дөңгөлөгүндө жаракалар болгондо же тиштердин бир бөлүгү жок болгондо;

-        жүк жылдызчасынын болуусу тиштери 10% дан ашык калыңдыкта эскиргенде, ошондой эле жаракалар болгондо;

-        баштапкы калыңдыгы 0,5 тен ашык эскиргендеги фрикциондук прокладка;

-        жеке звенолордун деформациясы учурунда жүк жана тартуу чынжырларын;

-        деформацияланган илгичтер.

188. Ишке киришердин алдында (толук оңдоодон кийин жана мезгил-мезгили менен, бирок жылына бир жолудан кем эмес) электр жабдуусунун каптамасынын каршылыгы 500 В чыңалуудагы мегаомметр менен өлчөнүшү керек.

189. Изоляциянын каршылыгы 0,5 МОмдон кем болгон тальдардын электр жабдуулары кургатылууга тийиш.

190. Стационардык тальдарды жана кайырмакты сыноо алар орнотулган жерде жүргүзүлөт. Сыноо үчүн көчмө тальдар үч бутка же башка конструкцияга илинет.

Электр талдарын статикалык сыноодо, сыноо жүгү көтөрүү механизминин илмегинин жардамы менен 200-300 мм бийиктикке көтөрүлүп, 10 мүнөт кармалышы керек, жүктүн түшүшү байкалбашы керек.

Кол талдарын статикалык сыноодо сыноо жүгү жүк жылдызчасынын толук айлануусун камсыз кылуучу бийиктикке көтөрүлөт жана тал жүрүүчү роликтин бирден кем эмес айлануусуна туура келген узундукка жай үч жолу жылдырылат.

Сыноо жүгүн көтөрүү менен кайырмактарды сыноодо, ошондой эле жүрүүчү дөңгөлөктөрдүн эки толук айлануусуна туура келген аралыкка эки тарапка кайырмакты устунга үч жолу бир калыпта жылдыруу жүргүзүлөт.

Бул учурда, кол талдары жана кайырмактар бардык чуркоо дөңгөлөктөрү менен устунга таянышы керек, ошондой эле чынжырлардын иштебей калышы жана үзүлүп кетпегендиги текшерилүүгө тийиш. Тартуу күчүнүн таасири астында тартуучу дөңгөлөк айланганда жүктүн бир калыпта түшүрүлүшүн жана тартуу күчүнүн таасири токтогондо жүктүн автоматтык түрдө токтошун камсыз кылуучу тальдын автоматтык жүк көтөрүүчү тормозунун иштеши, ошондой эле тальдын төмөнкү илмегинин жүктөмсүз эркин бурулушу текшерилет.

 191. Кол талдарынын жана кайырмактын динамикалык сыноолору көтөргүчтөрдүн тормоздорун, жүк жана тартуу чынжырларынын жылмакай иштешин текшерүү максатында сыноочу жүктү 1 м кем эмес бийиктикке кайталап (6 жолудан кем эмес) көтөрүүдөн жана түшүрүүдөн турат.

Электр талдарынын динамикалык сыноодолорунда көтөрүү механизминин жана тормоздордун иштеши, таль конструкциясынын бекемдиги жана анын жолдун ийри тилкелери боюнча өтүмдүүлүгү текшерилет.

Электр талдарын динамикалык сыноо ар бир көтөрүүдө жана түшүүдө 5 жолудан кем эмес токтоо менен 6 метрден кем эмес бийиктикке сыноочу жүктү эки жолу көтөрүүдөн турат. Көтөрүү бийиктиги 6 мден ашпаган тали үчүн жүктү толук бийиктикке көтөрүү жүргүзүлөт. Жүк көтөрүмдүүлүгү 1 т жана андан жогору талини көтөрүү механизминде эки тормоз болгон учурда алардын аракетин текшерүүнү биргелешип жана өзүнчө жүргүзүү керек. 0,25 жана 0,5 тонна Жүк көтөрүмдүүлүгү 0,25 жана 0,5 тонна болгон тальдардын тормоздорунун аракетин текшерүүнү биргелешип жүргүзүү керек. Эгерде тормоздордун бири жүккө чыдамдуу болсо, анда аны сыноодо түшүүдө жүктүн чыгышы 800 мм ашпоого тийиш.

Жүктү көтөрүү жана түшүрүү чектегичтеринин иштеши үч жолудан кем эмес текшерилүүгө тийиш.

Жолдун ийри сызыктуу участоктору боюнча тальдын өтүмдүүлүгүн текшерүүдө тал эки багытта тең кыймылдоо 90^о жаасында тали үчүн эң аз кичине тегеректөө радиусу бар жол участоктору боюнча эркин өтүшү керек.

192. Тальдарды жана кайырмакмакты сыноодо жүктүн өзүнөн-өзү төмөндөшү байкалбашы керек.

Жылдызчасы жана тартуучу дөңгөлөктөрү боюнча чынжырдын чуркоолору, өткөрүп жиберүүлөрү же тайгалануулары, жаракалар, үзүлүүлөр жана майышуулар аныкталган учурда таль жана кайырмактар жараксыз деп табылат.

193. Талдардын жана кайырмактын абалы ар бир колдонуудан мурун текшерилип турушу керек.

194. Кол жана электр талдарынын, ошондой эле кайырмактын бардык сүрүлүүчү бөлүктөрү айына жок дегенде бир жолу майланышы керек.

§ 5. Блоктор жана полиспасттар

 195. Полиспастты мунара же башка крандын жебе механизминин, кеме жабдыктар (такелаждык) иштерди аткаруу үчүн түзүлүштөрдүн жана шаймандардын  курамдык элементи катары колдонулат.

 Полиспаст металл конструкцияларын, электр жабдууларын аба электр берүү чубалгыларынын таяныч конструкциясына ташуу үчүн, башкача айтканда, массивдүү нерселерди түшүрүү жана көтөрүү учурунда тирөөчтөргө  туруктуу басымды кармап туруу үчүн колдонулат. Ошондой эле, жогорку чыңалуудагы электр берүү чубалгыларын жана байланыш линияларын  орнотуу учурунда чыңоо үчүн колдонулат.

Эки үч шкивдүү блоктон турат. Бир блок кошумча түрдө керектүү чыңалууга жеткенден кийин арканды бекитүү үчүн урчуктуу токтотуучу бөлүк менен жабдылган, бул тыгын да жүктүн асылган абалда өзүнөн-өзү түшүп кетишине жол бербөө үчүн тормоз катары кызмат кылат. Курамына төмөнкүлөр кирет: үч шкивдүү блок - 2 даана, айланма карабин – 2даана, полипропилен аркан – 25м, ыңгайлуу сактоо жана ташуу үчүн транспорттук баштык. Полипасттын жумушчу жүгү 1000 кг чейин.

Иштөө учурунда анын иштөө эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүнө таасир этүүчү конструкцияга эч кандай өзгөртүүлөрдү киргизүүгө жол берилбейт.

196. Блоктордун жана полиспастардын жүк көтөрүмдүүлүгү даярдоочу заводдун паспортунда, илгичтин эн тамгасында же блоктун окторуна шкифтер бекитилген жүк көтөрүүчү металл конструкциясында (обоймасында), же блоктун сырткы жаагына бекитилген металл табличкада көрсөтүлүшү керек.

197. Блоктордун роликтери, ошондой эле траверстердеги илгичтер жана илмектер эркин бурулушу, айланышы керек.

198. Полиспасттарды жабдууда ар кандай жүк көтөрүмдүүлүктөгү блокторду колдонууга тыюу салынат.

199. Жүк көтөрүмдүүлүгү боюнча блокту тандоодо роликтин нугунун (багыттоо) өлчөмдөрүнүн аркандын диаметрине шайкештигин текшерүү керек; роликтин нугунун диаметри аркандын диаметринен 1-3 мм чоңураак болушу керек.

200. Полиспасттардын үстүңкү кыймылсыз блокторун илүүдө үстүңкү блоктун курчоосун ригелге же устунга капталынан таянуудан качуу керек. Жогорку блоктун роликтерин арканга карата кыйшайтууга жол берилбейт.

201. Полиспасттарды жабдууда төмөнкү талаптар сакталууга тийиш:

 - эгерде полиспасттын жиптеринин саны, б.а. кыймылсыз жана кыймылдуу блоктордун роликтеринин санынын суммасы жуп болсо, анда аркандын учун кыймалсыз блокко бекитилиши керек;

- эгерде жиптердин саны так болсо, аркандын учун кыймылдуу блокко бекитилиши керек.

202. Полиспасттарды чогултууда жана жүктөрдү көтөрүүдө кыймылдуу жана кыймылсыз обоймалардын параллелдигин сактоо зарыл. Аркандын блоктон тайып кетүүсүн болтурбоо үчүн, бир блоктун экинчисине карата кыйшык абалына жол берилбейт.

206. Аркандын тартылуучу жүгүрүүчү учу лебедкага багытталышы керек, ал полиспасттын блогун бурап чыгарбашы жана анын кыйшаюусуна алып келбеши керек.

204. Багытточу блокторду арканды блокко анын узундугу боюнча каалаган жерге салууга мүмкүндүк берүүчү ажыратылуучу конструкцияны колдонуу сунушталат. Аларды алар аркылуу өткөн аркандын тартуучу учу полиспасттын блогуна кыйшык чуркоо болбошу үчүн жайгаштыруу керек, бул дагы анын бул блоктон тайып кетишине жана  полиспасттын жогорку блогуна таасир этүүчү горизонталдык күчтөрдүн, аракеттердин пайда болушуна алып келиши мүмкүн.

205. Багытточу блоктордун жүк көтөрүмдүүлүгүн тандоодо жана аларды байлоо үчүн чалкалык аркандарды эсептөөдө аркандардын багыттарынын ортосундагы бурчту эске алуу зарыл.

206. Салмагы 60 кг чейинки блокторду узак мөөнөткө сактоодо, илгичтерден, илмектерден же бекем тилкелердеги кашаалардан асып, илип коюу керек. Бир кыйла оор блокторду полго астарларга төшөө керек.

207. Блоктор жана полиспасттар кеминде 6 айда 1 жолу, ошондой эле блоктун же полиспасттын жүк көтөрүмдүүлүгүнө жакын ар бир жүктү көтөрүүнүн алдында текшерилип турушу керек. Текшерүү үчүн блоктор жана полиспасталар толугу менен ажыратылышы керек.

Блоктордун жана полиспасттардын абалы, мындан тышкары, аларды ар бир колдонуудан мурун тышкы текшерүү аркылуу текшерилет.

208. Сырткы кароодо баарынан мурда, блоктор жана полиспасттар аларга бекитилген аркандар менен сыноодон өткөндүгүнө жана блоктун же полиспасттын номери, жүк көтөрүмдүүлүгү жана кезектеги сыноонун датасын көрсөтүлгөн металл биркасы бар экендигине ынануу керек. Блоктордун жана алардын айрым элементтеринин (роликтердин, жаактардын, подшипниктердин) жалпы абалын, аркандын блокко бекитилишин, роликтердин майланышын жана алардын окторго айлануусун текшерип, көпчүлүк учурда жаракалар пайда болгон илгичтин ички оозунун ички бетине, полиспаст менен  жабдылган аркандын абалына жана роликтердин окторундагы майлоочу каналдардын тазалыгына көңүл буруу керек.

209. Төмөнкүлөрдү алмаштырылууга тийиш:

-        жаракалары, бузулган четтери бар роликтер,  октун диаметринин  3%ына барабар же андан ашык втулкалардын эскириши,тешиктин диаметри баштапкысынын 5% дан ашык чоңойтулган, ошондой эле "Блок роликтеринин жол берилген эскириши" 7-тиркемесинде көрсөтүлгөн маанилерден ашкан реборддордун жана нугунун, агымдын түбүнүн эскириши.  Дубалдын жетиштүү калыңдыгында  жана втулканын айлана боюнча бирдей эскиришинде, окту чоңураак диаметрдеги ок менен алмаштыуу шартынеда, аны колдонууга калтырылышы болот;

-        жаракалар, деформациялар, тереңдиги илгичтин кесилишинин баштапкы бийиктигинин 10% ашкан арыкча түрүндөгү таяныч бетинин токтоочу арканынан эскирген илгичтер;

-        жаракалар жана моюндун баштапкы диаметринин 10% дан жогору эккириши бар траверстер;

-        диаметри боюнча 5% дан ашкан эскирүү менен блоктордун огу. Эгерде ок диаметри боюнча бир калыпта жешилсе жана бетинде эч кандай бузуулар жок болсо, ал роликтердин втулкаларын (бойшакек) алмаштыруу шартында колдонууга калтырылышы мүмкүн;

-        алып жүрүүчү планкаларда жаракалары бар жүк блоктору, октор жана траверстер үчүн иштелип чыккан тешиктер.

210. 12 айда 1 жолудан кем эмес блоктор жана полиспасттар алардын бекемдигин текшерүү максатында алардын номиналдык жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 25% ашкан жүктөрдү статикалык сыноодон өтүшү керек. Сыноо жүгү 100-200 мм бийиктикке көтөрүлүп, 10 мүнөт кармалат, андан кийин блоктордун жана полиспасттардын абалы текшерилет. Сыноо динамометрдин жардамы менен да жүргүзүлүшү мүмкүн.

211. Сыноолорду жүргүзүү үчүн блок же полиспаст тиешелүү жүк көтөрүмдүүлүктөгү аркан менен жабдылат, ал бүткүл узундугуна созулат.

Жалгыз өзөктүү блоктор кеме жабдыктар (такелажды) сыноо стенддерде же 8-сүрөттө көрсөтүлгөн схемалар боюнча сыналат. Динамометр менен сыноодо, эгерде блоктун жүк көтөрүмдүүлүгү динамометрдин жүк көтөрүмдүүлүгүнөн аз болсо, акыркысы казык (солдо) жана блоктун ортосуна киргизилет жана түздөн-түз колдонулган толук сыноо жүтөмүн көрсөтөт. Эгерде блоктун жүк көтөрүмдүүлүгү динамометрдин жүк көтөрүмдүүлүгүнөн чоң болсо, анда динамометр блокту айланып өтүп, тартуу механизмине бара жаткан тростун бутактарынын бирине кийилет. Мындай схемада динамометр сыноо жүктөмүнүн 50% көрсөтөт (блоктун көмөк чоңдугу ПАК эсепке албаганда).

8-сүрөт. Бир өзөктүү блокторду сыноо схемасы

а - жүктүн жардамы менен; б - динамометрди колдонуу менен; в - монтаждоо блогун сыноо; 1 казык; 2 - динамометр; 3 - сыналуучу блок

212. Көп ролдуу, өзөктүү блоктор полиспасттар сыяктуу эле сыналат (9-сүрөт). Эгерде динамометрдин жүк көтөрүмдүүлүгү полиспастты 9-сүрөттө, а жана б көрсөтүлгөн схема боюнча сыноо үчүн жетишсиз болсо, анда 9-сүрөттө, в жана г көрсөтүлгөн схемалар колдонулат - динамометр теңдөөчү блокту айланып өткөн бутактардын бирине же тростун жүрүүчү бутагына киргизилет. Бул учурда, сыноо жүктөмүн аныктоодо, бардык роликтердин пайдалуу аракет коэффициенти эске алуу зарыл.

213. Блокторду сыноодон өткөндөн кийин текшерүүдө октордун жана втулкалардын абалына көңүл буруу керек. Октордун ийилишине, октордогу жана втулкалардагы сызылышына жол берилбейт. Ошондой эле илгичте жана жаактарда жаракалар, роликтер менен обойманын ортосунда тростордун тыгылып калбашы, илгичтин ийилиши ж.б. болбошу керек.

Эгерде кандайдыр бир мүчүлүштүктөр табылса, алар четтетилет, жоюлуп, жана кайрадан текшерүү жүргүзүлөт.

Эгерде сыноолордо бузулуулар табылбаса, полиспаст же блок сыноолорго туруштук берди деп эсептелет.

9-сүрөт. Көп роликтүү блокторду жана полиспаст сыноо схемасы

а - жүктүн жардамы менен; б - динамометрди колдонуу менен: в - динамометрди теңдөөчү блокту ороп турган бутакка киргизүү; г - динамометрди чуркоо бутагына киргизүү; 1 - казык; 2 - туруктуу блоктук обойма; 3 - аркан; 4 - кыймылдуу блоктук обойма; 5 - динамометр; 6 - теңдөөчү блок

Блокторгд жана полиспасттарда сыноодон өткөндөн кийин блоктун же полиспасттын номерин, анын жүк көтөрүмдүүлүгү жана кийинки сыноонун датасы көрсөтүлгөн биркалар бекитилет. Полиспасттардын аркандарынын учтарында блоктун же полиспасттын номерин гана көрсөтүлгөн биркалар болушу керек.

214. Полиспасттардагы роликтер оңой айланышы керек, бул үчүн аларды  системалуу түрдө, дайыма майлап туруу зарыл. Блоктордун жаактарында, роликтердин кабыргаларында, чыңалуу илгичи жана илмегинде жаракалар, майда сыныктар жана башка кемчиликтерге ээ болбошу керек.

§ 6. Болот аркандар жана салмоор

215. Жүк көтөрүүчү механизмдерде колдонулуучу болот аркандар колдонуудагы мамлекеттик стандарттарга жооп берүүгө жана "Болот аркандар" Техникалык талаптар” боюнча даярдоочу-заводдун сертификатына (күбөлүгүнө) ээ болууга тийиш. Жалпы колдонуудагы болот зым аркандарга ISO 2408 эл аралык стандарты колдонулат. Кыргызстандын аймагында болот аркандарга шайкештик сертификатын же шайкештик жөнүндө декларацияны тариздөө талап кылынат, ошондой эле өнөр жай коопсуздугу жаатындагы атайын ыйгарым укуктуу орган тарабынан колдонууга уруксат берилиши керек.

 Көрсөтүлгөн күбөлүгү жок аркандарды алууда, алар көрсөтүлгөн стандарттын талаптарына ылайык сыноодон өткөрүлүүгө тийиш.Сыноо жөнүндө күбөлүк менен жабдылбаган аркандарды колдонууга жол берилбейт.

216. Аркан иштеп жатканда, анын башка арканга тийбестигине, жүктүн учтуу четтерине, жабдуулардын бөлүктөрүнө же имараттын дубалдарына сүртүлүп кетпестигине көңүл буруу керек. Сүрүлүүдөн коргоо үчүн прокладкаларды колдонуу керек.

Аркандын ашыкча бир тараптуу же эки тараптуу ийилишине, анын ичинде кичинекей диаметрдеги барабандарда жана блоктордо, ошондой эле аны түздөн-түз көзгө, сөйкөлөргө жана рамаларга коуштарсыз бекитүүгө жол берилбеши керек.

Сыныктары, түйүндөрү, зымдары үзүлгөн жана жол берилгенден ашыкча эскирген аркандарды колдонууга тыюу салынат.

217. Аркандардын электр кабелдери жана электр өткөргүчтөрү менен кесилишине жана тийишине тыюу салынат.

218. Жамоо учурунда аркандын ар бир жип менен тешилишинин саны  "Болот аркандардын жана чынжырлардын бекемдик ченемдери" 8-тиркемесинин 1-тизмекте көрсөтүлгөндөн кем болбошу керек.

Ар бир жиптин акыркы тешиги анын зымдарынын санынын жарымы менен жасалышы керек (жиптин кесилишинин жарымы менен). Акыркы тешикти аркандын жиптеринин жарымы менен жасоого жол берилет.

Орнотулуучу кыскычтардын саны аркандын диаметрине жараша болот, бирок үчтөн кем болбошу керек.

Кыскычтардын жайгашуу кадамы жана акыркы кыскычтан аркандын эркин учунун узундугу аркандын алты диаметринен кем болбошу керек.

Кыскычтардын конструкцияларында бурамаларды бекитүү үчүн каршыбуламалар же кулпулар каралышы керек. Кысуунун эки бурамасын  тең кыйшаюусуз, бир калыпта бекемдөө керек. Эксплуатациялоо учурунда кыскычтардын тыгыздыгын жана алардын астындагы аркандын абалын мезгил-мезгили менен текшерип туруу зарыл.

Жүк аркандарын бириктирүүгө (бирдиктүү үзгүлтүксүз линияга кошуу) жол берилбейт. Башка аркандарды аркандын блокко же барабанга тийип кетүү мүмкүнчүлүгү жок болгон жерде гана байлоого болот.

219. Арканды кесүүдөн мурун, анын учтарын эки жерден жумшак, күйдүрүлгөн болот зым менен байлап коюу керек. Боолордун ортосундагы аралык аркандын төрт-беш диаметрин, ал эми оромдун узундугу аркандын беш диаметринен кем болбошу керек. Бул зымдын учтары кылдаттык менен буралып, аркандын жиптеринин арасында бүктөлүшү керек.

220. Салмоорлорду жасоого окуудан өткөн, билими текшерилген, өрмөкчү кесиби бар, үйрөтүлгөн жумушчулар гана уруксат берилиши керек.

221. Такелаждык иштер үчүн жана жүк көтөрүүчү механизмдерде болот аркандарды колдонуунун бардык учурларында аркандын үзүлүүгө бекемдигинин запастык коэффициенти 8-тиркеменин 2-тизмекте көрсөтүлгөндөн кем болбошу керек.

Илгичтер, шакектер же сөйкөлөр менен байланган же илинген жүктөрдү көтөрүү үчүн арналган салмоорлордун бекемдигин эсептөөдө аркандардын бекемдигинин камдык коэффициенти 6дан кем эмес кабыл алынышы керек.

222. Болот аркандардан жасалган салмоорлордун бекемдигин эсептөө алардын бутактарынын санын жана вертикалдан эңкейүү бурчун эске алуу менен жүргүзүлүшү керек (9-тиркеме "Салмоорлордун бутактарында күчтү аныктоо").

223. Салмоорлор атайын алкактарга же көтөрүлүп жаткан жүктүн салмактуу жана ишенимдүү бөлүктөрүнө бекитилиши керек, бардык бутактар бирдей тартылышы керек. Жүктөрдү илүүдө илгичтердин бутактары көтөрүүдө жүк бир нерсеге тийип кеткен учурда тайгаланып кетүүдөн сакталышы керек.

Көтөрүлүүчү жүктөрдөгү илгичтердин орду алдын ала белгилениши керек. Жүктүн оордук борборунун абалы жөнүндө маалыматтар жок болсо, ал сыноо жолу менен орнотулушу,  илинүүгө тийиш.

224. Жүктү эки мүйүздүү илгичтерге илип жатканда, салмоорлор жүк илгичтин эки мүйүзүнө бирдей бөлүштүрүлгөндөй жайгаштырылышы, тең салмак түшө тургандай кылып салынышы керек.

225. Жүктү илүү үчүн пайдаланылбаган көп жиптүү салмоордун учтарын жүктү жылдырууда бул учтар менен жолдо жолуккан нерселер үчүн тийип калуу мүмкүнчүлүгү жокко чыгаргыла тургандай кылып бекитүү керек.

226. Илмектерин илгичтин ортосуна кийгизүү керек, ал эми илгичти салмоор ортосуна орнотуу керек. Жүктөрдү көтөрүүдө жана жылдырууда көтөрүүчү механизмдердин жүк полиспасттарынын аркандары вертикалдуу багытталышы керек.

227. Болот арканды жүк көтөрүүчү механизмге бекитүүдө анын учундагы илмек, ошондой эле шакекчелер, илгичтер жана башка тетиктер менен айкалышкан салмоордун илмеги аркандын бош учун өрүү, кыскычтарды орнотуу  же бекитилген ченемдер боюнча башка далилденген ыкма менен коушту колдонуу менен аткарылышы керек.

Аркандын учун жүк көтөрүүчү механизмге бекитүү ошондой эле болоттон согулган, штампталган, куюлган конустук бойшакекте (втулкада) шынаа менен же бекитилген ченемдер боюнча башка текшерилген ыкма менен жүргүзүлүшү мүмкүн. Ширетилген втулкаларды колдонууга жол берилбейт. Корпустун, втулкалардын жана шынаалардын аркан сүртүлүп кетиши мүмкүн болгон курч кырлары болбошу керек.

228. Аркан менен кол капсыз иштөөгө тыюу салынат.

229. Иштин жүрүшүндө болот аркандардын жана салмоорлордун абалына дайыма байкоо жүргүзүү керек.

230. Болот аркандарды жана салмоорлорду жараксыздыкка чыгаруу  бир чыйратуу кадамынын узундугунда үзүлгөн зымдардын саны жана алардын эскириши боюнча жүргүзүлөт ("Болот аркандарды жараксыздыкка чыгаруу ченемдери" 10-тиркеме).

231. Биркасы жок, ошондой эле төмөнкүлөр бар салмоорлор жараксыз бракка чыгарылууга тийиш:

- сынган жип;

-  үзүлгөн  же сыртка чыгып кеткен өзөк;

- үстүртөн эскирүү же дат басуу 40% жана андан ашык;

- чыйратуу кадамына үзүлгөн зымдардын саны жол берилгенден көп;

- илгичтердеги же шакектердеги жаракалар же алардын 10% же андан көп эскириши;

- күйгөн жерлер, эзилген жерлер, буралган жерлер жана башка механикалык бузулуулар.

232. Жүк көтөрүүчү механизмдер менен жабдылган болот аркандар ушул механизмдер менен бирге техникалык күбөлөндүрүүлөрдөн, анын ичинде жүктөмдүн астында сыноодон өтөт.

Аркандардын ажырагыс туташуулары (жүктөмдөн оодарылып кетпөөчү аркан, кыймылдын багытын көзөмөлдөөгөн аркан, бир механизмден экинчи механизмге тартуу күчүн берүү менен чоюлууга иштеген, тарткычтарды бекитүү түйүндөрү) даярдалгандан кийин ченемдик документтерге ылайык келиши текшерилиши керек жана кароонун жана сыноолордун жыйынтыктарын журналга жазуу 10 мүнөттүн ичинде номиналдык (жумушчу) 25% ашкан күч менен сыналышы керек.

233. Болот аркандарды кургак, жакшы желдетилген жайларда, жыгач төшөлмөлөрдө же астарларда майланып жана бухталарга же түрмөктөргө оролуп сактоо керек.

 Арканды илмектер жана түйүндөр пайда болбогондой кылып ороп чыгуу керек.

234. Аркандарды (жаңы, ошондой эле эксплуатациялоодо жана сактоодо турган) дат басуудан жана эскирүүдөн коргоочу графиттик майлоочу май менен төмөнкү мөөнөттөрдө майлоо керек:

-        жүк ташуучу (полиспаст) - 1 айда 1 жолудан кем эмес.;

-        чалкалар жана салмоорлор -1,5 айда 1 жолудан кем эмес.;

-        жүктөмдөн оодарылып кетпөөчү арканды, расчалканы - 3 айда 1 жолудан кем эмес.;

-        кампада сакталгандар - 6 айда 1 жолудан кем эмес.

§ 7. Чынжырлар

235. Жүк көтөрүүчү машиналарда колдонулуучу пластиналуу чынжырлар "Жүк ташуучу пластиналуу чынжырлар. Техникалык шарттар" жана "Пластиналуу тартуу чынжырлары. Техникалык шарттар".

236. Блоктордун жаактары, роликтердин кабыргалары, чыңалуу илгичи жана илмектери жаракаларга, чиптерге жана башка кемчиликтерге ээ болбошу керек.. Ширетилген жана штампталган чынжырлар жүк ташуучу катары жана салмоорлорду жасоо үчүн колдонулуучу "Нормалдуу бекемдиктеги тегерек звенолуу жүк жана тартуу чынжырлары. Жалпы техникалык шарттар" жана "Казыктуу чынжырлар. Жалпы техникалык шарттар" техникалык шарттарына жооп бериши керек.

237. Ширетилген калибрленген чынжырлар (СК) жүк ташуучу жана тартуучу катары, ширетилген калибрленбегендер чынжырлар (СК) негизинен тартуучу ТУ (тех.шарттар) катары колдонулат. Пластиналуу чынжырлар жүк чынжырлары катары колдонулат.

238. Жүк көтөрүүчү машиналарда колдонулуучу пластиналуу чынжырлардын бузгуч жүктөмгө карата бекемдигинин запас коэффициенти машина менен иштетилгенде 5тен кем эмес жана кол менен иштеткенде 3төн кем эмес болууга тийиш.

Ширетилген жана штампталган жүк чынжырларынын жана салмоор чынжырлардын кыйратуучу жүккө карата бекемдигинин камдык коэффициенти 8-тиркеменин П 8.3-тизмекте көрсөтүлгөндөн кем болбоого тийиш.

Ширетилген же штампталган чынжырдын шилтемесинин эскиришине баштапкы диаметрдин (калибрдин) 10% дан ашык эмес жана чынжырды жасоого терс чектөөгө жол берилет.

239. Чынжырларды бириктирүүгө жаңы киргизилген шилтемелерди электр же темир устачылык менен ширетүү жолу менен же атайын бириктирүүчү шилтемелер жардамы менен жол берилет. Бириктирилгенден кийин, чынжыр ушул Эрежелердин 114-пунктунун талаптарына ылайык текшерилиши жана жүктөм менен сыналышы керек.

240. Жүк көтөрүүчү машиналарда жана салмоорлорду даярдоо үчүн  колдонулуучу чынжырлар алар жасалган мамлекеттик стандарттын талаптарына ылайык аларды сыноо жөнүндө даярдоочу заводдун күбөлүгү менен жабдылышы керек.

Кыргызстанда эл аралык талаптар менен шайкеш келтирилген мамлекеттер аралык стандарттардын системасы иштейт. Жүктөрдү көтөрүү үчүн болот чынжырларга колдонуудагы улуттук регламенттер катары ГОСТ EN 818-3-2017 эл аралык стандарттары колдонулат.

Көрсөтүлгөн күбөлүк жок болгон учурда бузуучу жүктөмдү аныктоо үчүн чынжырдын үлгүсүн сыноо жана өлчөмдөрдүн мамлекеттик стандартка шайкештигин текшерүү жүргүзүлүүгө тийиш.

241. Чынжырдан жасалган салмоорлорду техникалык күбөлөндүрүү жана кароо тартиби ушул Эрежелердин 3 жана 7-параграфтарынын талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

242. Чынжырлар чатырдын астында же жабык жайда алардын механикалык бузулушун жана дат басуусун болтурбоочу шарттарда сакталууга тийиш.

§ 8. Өсүмдүк жана синтетикалык булалардан

жасалган аркандар жана боолор

243. Чексиз аркан аспаптар, изоляциялык түтүктөр салынган каптарды аба чубалгыларынын таяныч конструкциясына ташуу үчүн колдонулат. Бир гана шкивдүү блоктон турат. Курамына төмөнкүлөр кирет: бир шкивдүү блок -1 даана, карабин - 2 даана, айланма - 1 даана, полипропилен аркан - 25 м, ыңгайлуу сактоо жана ташуу үчүн транспорттук баштык. Иш жүгү 100 кг кем эмес. Бул аркан ишкерсанды коргоону камсыз кылат жана көп учурда изоляциялоочу блок менен колдонулат. Аркан бийиктикте иштеген электромонтерлор үчүн коопсуз аралыкты камсыз кылуучу жана жүктөрдү көтөрүүдө агымына урунуу коркунучун жокко чыгаруучу маанилүү алмаштырылгыс курал болуп саналат.

Эксплуатациялоо учурунда анын иштөө күчүнүн мүнөздөмөлөрүнө таасир этүүчү конструкцияны эч кандай өзгөртүүлөрдү киргизүүгө жол берилбейт.

244. Аркан карабин менен бурулуучу шакекче менен жабдылган бир шкивдүү блокко жүктөлгөн. Аркандын учтары эки түйүн менен бекитилет,  түйүндөрдүн ортосундагы аркандын бөлүгү боо деп аталат. Көтөрүлө турган тетиктер ага монтаждык карабин аркылуу бекитилет.

245. Блокту тирөөчтүн үстүнө, чокусуна бекитүү үчүн монтаждык куроолук  боо, строп кызмат кылат.

 Текстиль нейлон салмоору – бул суу өткөрбөөчү сиңдирилген бышык нейлондон жасалган жогорку сапаттагы жүк көтөрүүчү түзүлүштөр.  Алар жүктөрдү көтөрүүдө ишенимдүүлүктү камсыз кылуу менен ГОСТ талаптарына жооп берет. Аба электр чубалгысынын таяныч конструкциясына жүктөрдү көтөрүү же татаал конфигурациялары бар беттерди жабуу, курчоо үчүн колдонулат.

246. Жүктү көтөрүү жана жылдыруу алдында салмоорду визуалдык, сырткы текшерүүдөн, кароодон өткөрүлүшү керек.

Салмоорду иштетүүгө уруксат киргизилбеши керек, эгерде:

- эн тамгасы (бирка) жок болсо же салмоор жөнүндө маалыматты камтыган маалыматтар окулбаса;

- салмоордун жүк көтөрүүчү тасмаларында түйүндөрү бар;

- тасмада, алардын өлчөмүнө карабастан, туурасынан кеткен кесилген жерлер же айрылган жерлер бар;

- жалпы узундугу салмоор бутагынын тасмысынын узундугунан 10% ашкан тасманын узунунан кеткен кесилиштер же үзүлгөн жерлери, ошондой эле узундугу 50 ммден ашкан айрым кесилиштер же айрылуулар;

- бир сырткы, четки тигиште же эки же андан көп ички тигиштерде жалпы узундугу 0,5 м ашык жалпы узундукта салмоордун тасмаларынын жергиликтүү катмарланышы, тигиштин үч же андан көп тигиш сызыктарынын үзүлүшү менен коштолот;

- жүктүн курч четтеринин механикалык таасиринен (сүрүлүүдөн) улам пайда болгон, тасманын жалпы узундугу тасманын туурасынын 10% ашкан тасма жиптеринин үстүртөн, беттик үзүлүшү;

- курч нерселердин таасиринен диаметри тасма туурасынын 10% дан чоң болгон тешиктер.

247. Салмоор тирөөчкө же металл конструкцияга бекитүү салмоор менен конструкцияны айланасына ороп, салмоордун бир учун илмек аркылуу өткөрүү жана башка илмекке изоляциялык блокту бекитүү жолу менен ишке ашырылат. Чексиз арканды орнотууну талап кылган бардык жумуштарда, жогоруда иштеген электромонтер блокту жана монтаждык салмоорду куруна бекитип, тирөөч боюнча көтөрүлөт. Төмөн жактагы жумушчу арканды кармап, ал көтөрүлгөндө коё берет, бул анын жерге сүйрөлүп түшүшүнө жол бербейт. Алгач, куроочу салмоор түркүккө бекитилет, андан кийин блок бекитилет.

Салмоорлор жабык жайларда кабат текчелерде түздөлгөн түрдө сакталышы керек.

248. Чексиз арканды башкаруу тирөөчтүн ылдый жагындагы жумушчуга жүктөлөт. Тажрыйбасы бар бригадада тетиктерди тийиштүү бийиктикке эч кандай атайын көрсөтмөлөрсүз жүргүзүлөт, ошондуктан жогору жакта турган электромонтер жөн гана карабиндин тизгинин чечип же илип кое алат. Тирөөчтүн үстүнө көтөрүлгөн эптегичтер жана тирөөч бөлүктөрү алгач орнотулуп, бекитилет, андан кийин гана алар чексиз аркан боосунан ажыратылат. Эгерде туруктуу бекитүүнү дароо аткаруу кыйын болсо, анда тетик менен бирге убактылуу бекитүү үчүн куроочу салмоорду колдонулат.

249. Болот аркандарды (зым аркан) тирөөчкө көтөрүү өзгөчө этияттыкты талап кылат. Зым аркан чексиз арканга эки жерде байланган: учунан жана андан 1,5-2 метр аралыкта. Заряддоо процессинде зым аркандын учу бошотулуп, аны башкы орнотуучу роликке салынат, андан кийин экинчи байламта алып салынат. Бул кокустан ката кетирилген учурда,  колдон түшүп калган же блоктон тайып кеткен трос зымга түшүп кетпесин үчүн жасалат. Зым арканды түшүрүү тескери ырааттуулукта жүргүзүлөт.

250. Жүк көтөргүүчү механизмдер менен иштөөдө кендир аркандарды салмоорлорду даярдоо үчүн колдонууга жол берилет. Мында алардын бекемдик запасынын коэффициенти 8ден кем болбоого тийиш.

Кендир аркандар "Кендир аркандар" Техникалык шарттар" болушу керек.

Такелаждык иштерде көрсөтүлгөн аркандардан тышкары сизаль - "Сизаль аркандары" Техникалык шарттар", капрон - "Капрон аркандары. Техникалык шарттар", ошондой эле боолор жана жиптер колдонулушу мүмкүн. Аркандар - "Техникалык жана чарбалык аркандар. Техникалык шарттар", зыгыр жиптери - "Зыгыр жиптери жана аркандары. Техникалык шарттар", пахта, кебез жиптери – "Техникалык комплекттөө жиптер. Техникалык шарттар" болушу мүмкүн.

Салмоорлорду жасоодо жана такелаждык иштерде колдонулуучу аркандар, боолор жана аркандар инвентардык номери, жол берилген жүк көтөрүмдүүлүгү жана кийинки сыноонун датасы көрсөтүлгөн биркалар (ярлыктар) менен жабдылууга тийиш.

Паспорттор менен жабдылбаган алынган аркандар жана боолор пайдалануунун алдында "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана иш куралдарын эсепке алуу жана кароо журналына" жазуу менен кароону жана сыноону камтыган техникалык күбөлөндүрүүгө дуушар болушу керек.

Пайдаланууда техникалык күбөлөндүрүүлөр 6 айда 1 жолу жүргүзүлөт.

251. Кургак бөлмөлөрдө иштөө үчүн сиңирилгенге караганда үзүлүүгө бекемдиги жогору, бирок нымдын таасири астында тез бузула турган оорулуу аркандарды, ал эми жогорку же өзгөрүлмө нымдуулук шарттарында иштөө үчүн сиңирилген аркандарды же синтетикалык булалардан жасалган аркандарды колдонуу керек.

252. Аркандарды жана боолорду күндүн түз тийген нурларынан, майдан, бензинден, керосинден жана башка эриткичтерден корголгон жабык кургак жайларда, илинген абалда же жыгач текчелерде жылытуучу алеттерден 1 метрден кем эмес аралыкта сактоо керек.

253. Аркандардын учтары, эгерде алар жүктөрдү байлоо үчүн колдонулбаса, коуштар, кашаа жана башка жүк кармоочу шаймандар менен жабдылышы керек.

Кендир аркандын илмегинин өрүлүшү экиден кем эмес толук жана эки жарым тешиктерге ээ болушу керек жана илмек менен капталышы керек.

254. Синтетикалык жана башка материалдардан жасалган салмоорлорду колдонуу мүмкүнчүлүгү жана шарттары мындай салмоорлорду пайдалануучу ишкана тарабынан белгиленет.

Бул салмоорлорду эсептөөгө, даярдоого, сыноого жана жараксызга чыгарууга техникалык шарттар бекитилиши керек.

255. Аркандарды текшерүүдө   аларда чирикттердин, күйүкдөрдүн, көгөрүүнүн, түйүндөрдүн, ажыроонун, эзилгендердин, жыртылгандардын, оюктун кесилгендердин жана башка кемчиликтердин жоктугуна көңүл бурулат. Аркандын ар бир орому даана көрүнүп турушу керек, бир калыпта буралышы болушу керек.

Тартуу үчүн колдонулуучу кендир аркандарда эзилген же чыланган, нымдалган жиптер болбошу керек.

Карап чыгуунун натыйжалары канааттандырарлык болгон учурда, арканды статикалык сыноо жол берилген жумушчу жүктөмдөн эки эсе көп жүктөм менен жүргүзүлөт. Жүктөм жүк же күчөлчөгүчтү (динамометрди) колдонуу менен тартуу механизми менен түзүлөт. Сыноонун узактыгы 10 мүнөт.

256. Пайдалануу процессинде аркан жана боолор 10 күн сайын бир текшерилип турушу керек. Коопсуздукту камсыз кылуу үчүн аркандар менен жана боолорго жол берилген жумушчу жүктөмдү алардын жүк көтөрүмдүүлүгүнүн төмөндөшүнө ылайык азайтуу керек. Аркандын бекемдигинин төмөндөшү текшерүү, ал эми зарыл болсо сыноо менен аныкталат.

257. Каттоо, техникалык күбөлөндүрүүлөрдүн жана аркандарды, боолорду жана жиптерди кароонун датасы жана натыйжалары "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана шаймандарды эсепке алуу жана кароо журналына" киргизилет.

 § 9. Домкраттар

258. Домкраттын башчасынын таяныч бети көтөрүлүп жаткан жүктүн тайгаланып кетүүсүнө жол бербегендей болушу керек.

259. Буралма жана рейкалуу домкраттарда шток жогорку четки абалда турганда буралманын же рейканын чыгып кетишин болтурбоочу токтотуучу түзүлүштөр болууга тийиш.

260. Рейкалуу домкраттар жүктүн өзүнөн-өзү түшүп кетишине жол бербеген автоматтык бурама тормоз (коопсуз тутка) менен жабдылышы керекш.

Электр иштеткичи бар домкраттар штоктун четки абалдарында кыймылдаткычты (жогорку жана төмөнкү) автоматтык түрдө өчүрүү үчүн түзүлүш менен жабдылышы керек.

261. Гидравликалык домкраттар жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу учурунда жумушчу цилиндрлерден суюктуктун агып кетишин болтурбоочу тыгыз кошулмаларга ээ болууга тийиш.

262. Гидравликалык домкраттар суюктукту өткөрүүчү же агызуучу түтүк өткөргүчтөр бузулган учурда штоктун жай жана жылмакай түшүүсүн же анын токтошун камсыз кылуучу шаймандар (кайтарма клапан, диафрагма) менен жабдылылышы керек.

263. Гидросистеманын туташуулары жылчыксыз болушу керек. Жумушчу суюктуктун тамчылашына же агуусуна жол берилбейт.

Бардык каналдар, буралмасай (резьба) жана ички беттер таза болушу керек. Бекитүүчү ийне бурагыч (воротоктун) жардамы менен эркин айланышы керек, ал эми жумушчу сүмбөнүн (плунжердун) бурамасы -колдун күчү менен айланат.

Ийри түшүрүүчү  вентилдер, май ваннасы жаракалары менен, суюктук өткөрүүчү тескери текшерүүчү клапан, бузулган манжеттер, корпустун ортосундагы жылчыгы 1 ммден ашкан сүмбө алмаштырылууга тийиш.

Айлана-чөйрөнүн температурасы терс болгондо домкратты колдонууда тоңбоочу суюктук колдонулушу керек. Ишке даярдалган домкрат толук жүктөмдө тыгылып калбастан иштеши керек.

264. Домкраттардын абалы, алардын иштөө режими жана тейлөөсү заводдук нускамалардан талаптарына жооп бериши керек.

265. Жүктөрдү көтөрүү жана жылдыруу үчүн бузулбаган домкраттар гана колдонулушу керек. Ишти баштоодон мурда аларды карап чыгуу зарыл.

Пайдалануудагы домкраттар жылына бир жолудан кем эмес кылдат кароону жана сыноону камтыган техникалык күбөлөндүрүүдөн, ошондой эле жооптуу тетиктер оңдолгондон же алмаштырылгандан кийин өткөрүлүүгө тийиш.

Сыноо 10 мүнөттүн ичинде домкраттын номиналдык жүк көтөрүмдүүлүгүнөн 10% ашкан статикалык жүктөмдө жүргүзүлөт, мында винт (рейка, шток) эң жогорку абалга чыгарылышы, узартылышы (көтөрүлүшү) керек. Гидравликалык домкраттарда сыноонун аягын карата басымдын 5%дан ашык төмөндөшүнө жол берилбейт.

266. Рейкалуу жана винттүү домкраттарды кароодо тиштердин, тиштүү дөңгөлөктөрдүн жана рейканын, винттин, храповиктин, собачканын төөнөгүчтөрдүн резьбаларынын оң абалда экендигине, рейкалуу домкраттардын тормоздук түзүлүшүнүн домкраттарынын корпусунда жаракалардын, сынган бөлүктөрдүн жана бүдүрлөрдүн жоктугуна ынануу керек. Винттин же рейканын башчасы кол менен эркин айланышы керек, бирок боштук болбошу керек.

Баштын жана тамандын таяныч беттериндеги оюктар, ошондой эле корпустардын каптал беттериндеги астарлар боюнча тайгаланууну болтурбоочу тикендер талкаланбашы же сүрүлбөшү керек.

Баштын бирикмесиндеги вертикалдык шалкылдак (люфт) 3 ммден ашпоого тийиш. Буттарды ширетүүгө тыюу салынат.

Берүү механизмдеринин жана рейкалардын бардык тиштери бүтүн болушу керек жана алардын эскириши калыңдыгынын 20% ашпоого тийиш. Тиштерди ширетүүгө тыюу салынат.

Тутканын эркин жүрүшү 3°-15° аралыгында болушу керек.

Рейка жана бурама бүгүлбөшү керек. Болот сызгычты колдонуу менен текшерилген алардын ийрилиги бүткүл узундугу боюнча 1 ммден ашпоого тийиш.

Рейканын корпусунун кабыктарында, алкактарында боштук болбошу керек, рейканын башынын жылдырылган абалындагы кыйшаюусу 10 мм ашпоого тийиш, ал эми бурама же гайка резьбасынын эскириши 20% ашпоого тийиш. Бураманын диаметрин жана резьбанын эскиришин эң эскирген жерде аныктап, бураманын учундагы өлчөм менен салыштыруу керек.

Чыртылдаткыч (трещотка) механизмдин өлүк, туюк жүрүшү болбошу керек, собачка тиштерге бекем жабышып, окко бекем бекитилиши керек. Бардык болттук байланыштары кол менен ачкыч менен катту тартылышы керек.

267. Гидравликалык домкратты текшерүүдө корпустун, манжеттин жана прокладкалардын абалын текшерүү керек.

Домкрат толтуруучу тешиктин четине чейин жумушчу суюктук менен толтурулуп, бекитүүчү ийне бурулуп, сүмбөлөр (плунжерлер) четки абалга түшүрүлүшү керек. Таза жумушчу суюктук өлчөөчү идиштин жардамы менен куюлат. Куюунун алдында аны металл торчо аркылуу чыпкалоо керек (диаметри 0,12 ммден кем эмес, 1 см² 1200-1300 тешиги бар зымдан).

268. Домкраттарды алардын паспорттук жүк көтөрүмдүүлүгүнөн жогору жүктөөгө тыюу салынат.

269. Гидравликалык домкрат менен иштөөдө майдын басымы анын паспортунда көрсөтүлгөн максималдуу мааниден ашпоого тийиш; майдын басымы домкратка орнотулган манометр боюнча текшерилиши керек.

270. Жүктү рейкалуу домкраты менен көтөргөндө, собачка храповикке (шалктиш шалк тиштүү механизмге) салынышы керек.

271. Жүктөрдү домкраттар менен көтөрүүдө төмөнкү талаптар сакталууга тийиш:

-        домкраттын астына көтөрүлүп жаткан жүктүн салмагына жараша домкраттын корпусунун негизинен аянты чоңураак жыгач төшөмө (шпалдар, устун, 40-50 мм калыңдыктагы тактайлар) коюлушу керек;

-        домкрат көтөрүлүп жаткан жүккө карата катуу тик абалда орнотулушу керек, ал эми аны жылдырганда - жүктүн таяныч бөлүгүнө кыйшайбастан орнотулушу керек;

-        домкраттын башчасын (таманын) көтөрүлүп жаткан жабдуунун бекем түйүндөрүнө жаткыруу керек, алардын сынбашы үчүн, башчанын (таман) жана жүктүн ортосуна серпилгич төшөлмөнү салуу керек;

-        көтөрүү учурунда жүк тайгаланып кетпеши үчүн домкраттын башы (таманы) өзүнүн бүт тегиздиги менен таянышы керек;

-        домкраттын кыймылдаткычынын бардык айлануучу бөлүктөрү кол менен эркин (тыгылып калбастан) бурулушу керек;

-        домкраттын бардык сүрүлүүчү бөлүктөрү мезгил-мезгили менен консистенттүү май менен майланып турушу керек;

-        көтөрүү учурунда жүктүн туруктуулугун көзөмөлдөө зарыл;

-        көтөрүлгөн сайын жүктүн астына астарлар салынып, ал эми ал түшкөндө акырындык менен чыгарылышы керек.

272. Жүктү гидравликалык домкраттар менен көтөргөн абалда кармоодо цилиндрдеги басым кандайдыр бир себептерден улам  төмөндөгөндө поршендин капыстан түшүп кетишинен сактоо үчүн цилиндр менен жүктүн ортосуна поршендин башыннын астына жарым шакекче түрүндөгү атайын болот каптамаларды коюу керек. Эгерде жүк көпкө кармалса, аны жарым шакектерге таянып, басымын басаңдатуу керек.

 273. Домкратты көтөрүлгөн жүктүн астынан бошотууга жана анын ордун алмаштырууга жүк көтөрүлгөн абалда ишенимдүү бекитилгенден же ал туруктуу таянычтарга (шпал желеге) салынгандан кийин гана жол берилет.

274. Домкраттын туткасына тагылган узарткычтарды (түтүктөрдү) колдонууга, жүктү астарларга түшүргөнгө чейин домкраттын туткасынан колду алууга жана жумуштагы тыныгуу учурунда жүктү домкратта калтырууга, ошондой эле домкраттардын манжаларына түтүктөрдү же бурчтарды ширетүүгө тыюу салынат.

275. Ар бир домкратта инвентардык номери, жүк көтөрүмдүүлүгү, кийинки сыноонун датасы жана бөлүкчөгө таандыктыгы көрсөтүлүүгө тийиш. Домкраттарды сыноонун датасы жана натыйжалары кийинки сыноонун датасын, ошондой эле жүргүзүлгөн оңдоолор же жооптуу тетиктерди алмаштыруу жөнүндө маалыматтарды көрсөтүү менен "Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана шаймандарды эсепке алуу жана кароо журналына" жазылат.

4-бөлүм. Устакана жабдуулары

§10. Жалпы талаптар

276. Энергетикалык тутумунун ишканаларында төмөнкү өндүрүштүк кызматтар иштейт:

- трансформаторлорду оңдоо жана техникалык тейлөө боюнча адистешкен трансформаторду оңдоочу устакана, ишбөлмө;

- жабдууларды жана имараттарды толук жана утурумдук оңдоону жүзөгө ашыруучу техникалык тейлөө - чарбалык базасы.

Металл иштетүүчү же абразивдик станоктордо иштөөгө уруксат берилген энергетикалык ишканалардын оңдоочу ишкерсаны окуудан өткөндөн, аяктагандан кийин атайын жумуштарды аткаруу укугу жөнүндө күбөлүгүндө тиешелүү жазуусу болуга тийиш.

277. Ар бир станокто анын инвентардык номери көрсөтүлүшү керек. Станоктун (же станоктор тобунун) жанында анда (аларда) иштөөгө укугу бар адамдардын тизмеси, ошондой эле устаканадагы (ишбөлмөдө) станок жабдууларын жакшы оң абалда кармоого жана коопсуз пайдаланууга жооптуу кызмат адамы (адистердин ичинен) көрсөтүлгөн белги илиниши керек. Станоктун жанындагы жумуш ордунда эмгекти коргоо боюнча нускамадан кыскача көчүрмө, үзүндү же коопсуздук техникасы боюнча эскертме илиниши керек, анда станокто иштеген адам үчүн иштин коопсуз ыкмалары боюнча негизги талаптар, ошондой эле коргоочу, коопсуздук жана өз ара бекитүүчү түзүлүштөргө коюлган талаптар көрсөтүлөт. Эгерде бөлмөдө бир топтогу кирген станоктор бар болсо, эмгекти коргоо боюнча нукамадан же коопсуздук техникасы боюнча эстеткичтен бир көчүрмөсү жетиштүү, ал жумушчулар үчүн көрүнүктүү жана жеткиликтүү жерде илинет.

Стационардык станоктор бекем пайдубалдарга же негиздерге орнотулулушу, кылдаттык менен текшерилиши, бекем бекитилиши жана талаптарга ылайык сырдалышы керек.

Жаңы орнотулган же толук оңдоодон чыккан жабдуулар (станоктор) комиссия тарабынан кабыл алынгандан жана ишкананын башкы инженери бекитилген тиешелүү акт түзүлгөндөн кийин ишке киргизилиши мүмкүн.

278. Электр тармагына агым көчмө электр кабыл алгычтарын кошуу үчүн жайларда тармактын чыңалуусун жана агымын түрүн көрсөтүүчү жазуулар жасалышы керек.

Тармактын чыңалуусуна туура келбеген айры уяларды (штепселдик розеткаларды) жана сайгычтарды орнотууга тыюу салынат.

Ачык типтеги же тутка же бычактар үчүн калканчында тилик, оюктары бар электр өчүргүчтөрдү колдонууга тыюу салынат.

Жабдуунун агын өткөрүүчү бөлүктөрү обочолонгон  же тосулган керек, же адамдар жетпеген жерлерде жайгаштырылышы керек. Обочолонтуунун бузулушунун натыйжасында чыңалуунун астында калышы мүмкүн болгон жабдуунун металл бөлүктөрү "Электр орнотмолорун орнотуу эрежелерине" ылайык жерге туташтырылууга (нөлгө туташтырылууга) тийиш.

279. Станоктордун корпустарынын тышкары жайгашкан жана адамдардын жаракат алуу коркунучун туудурган бергилердин (белдик, чынжырлуу, тиштүү ж.б.) аларды ачуу, алып салуу, жылдыруу жана орнотуу үчүн ыңгайлуу жана коопсуз түзүлүштөрү (туткалары, чаңгектери ж. б.) бар тосмолору (туташ, бекем, жалюзи менен, тешиктери бар) болушу керек.

 Станоктор жана жабдуулар станокто иштеген жаткандарды жана станокко жакын турган адамдарды учуп кетүүчү кырындыдан жана майлоочу-муздатуучу суюктуктан коргочу, ошондой эле анын полду алар менен булганышына жол бербеген түзүлүштөр (экрандар) менен камсыз кылынууга тийиш.

Эгерде техникалык шарттар боюнча коргоочу каражаттарды колдонуу мүмкүн болбогон учурда, жумуш учурунда  коргоочу көз айнектерди же калканчтарды колдонуу зарыл.

Станокто иштөө учурунда жумушчу жыгач торчонун үстүндө болушу керек, жумушчу тактайлардын (планкалардын) ортосундагы аралык 30 мм ден ашпашы керек.

§11. Металлды иштетүү үчүн токардык топтогу станоктор (тес)

280. Бурама кесүүчү токардык станок - бул металл бөлүктөрүн коргошун бурамасын колдонуу менен айлантып кесүү, жонуу, бургулоо жана сай түшүрүү аркылуу иштетүү үчүн шайма-шай жабдык.

Диаметри 630 мм чейинки даярдалган тетиктерди иштетүү үчүн арналган бурама кесүүчү станоктордо иштетүү аянт коргоочу түзүлүш (экран) менен тосулушу керек. Ошондой эле, бул аймакта, жумуш орунга карама-каршы тарапта да экран болушу керек.

Шайма-шай токардык станоктордун кысуучу патрондорунда жумуш бөлүктөрүн, даярдалуучу тетиктерди орнотуу жана алып салуу үчүн оңой алынуучу жана станоктордун технологиялык мүмкүнчүлүктөрүн чектебеген тосмолор болушу керек.

281. Станокто иштеп жатканда төмөнкүлөргө тыюу салынат:

- эгерде урчуктардын жумушчу тегиздиги эскирген болсо, кысуучу патрондорду пайдаланууга;

- арткы бабканын айланбай турган борбору менен жогорку ылдамдыкта кесүү менен иштөө;

- иштетилген же бүтөлүп калган, тыгындалган борборлор менен иштөө;

- реверс учурунда, артка кайтарууда өзүн-өзү буроого тоскоол болгон оюк элемент, Т-бурама (сухарлар) менен  патронду бекитпестен иштөө;

- станоктун айланып жаткан бөлүктөрүнө же тетиктерине кол менен басып, ийиктин (шпиндельдин) айлануусун токтотуу;

- бул берилген тетикти иштетүү үчүн колдонулбаган куралды айланма башчанда (револьвердик) калтыруу;

- тетикти станокко орнотуп жатканда тетик менен станоктун ортосунда жайгашуу, туруу;

- кесип жаткан оор тетиктин же даярдалган бөлүктүн учунан кол менен кармоого;

- тетиктерди, аспаптарды жана башка буюмдарды станоктун негизине жана алдыңкы бабканын капкагына коюу;

- станок күйүп турганда иштетилип жаткан чыбыкты кол менен шпиндельге жүктө жана берүүгө;

- станокту токтотуудан, аспап бекиткичти жана айланма башчасын коопсуз аралыкка жылдыруудан мурун, иштетилүүчү тетикти ченөөгө (чаңгек, кыскыч, көз өлчөгүч, масштабтуу сызгыч, штангенциркуль, микрометр ж. б.) тыюу салынат;

- тиешелүү түзүлүштөрү жок кыска кескичтерди курчутуу.

§12. Металлды иштетүү үчүн көзөгүч жана кең кесме, жылмалоо топторунун станоктору

282. Көзөөчү (бургулоочу) станоктор - туташ материалда туюк жана өтмө тешиктерди бургулоо, тешиктерди тазалоо (беткыруу жана көзкыруу, зенкерлөө), ички буралмасайды кесүү, барак материалынан табакты кыркуу жана кайрадан кайрадан бургулоо үчүн иштелип чыккан металл кесүүчү станоктор тобунун бир бөлүгү.   

283. Көзөгүч станокто иштөөдө коопсуздук техникасы коргоочу көз айнектерди милдеттүү түрдө колдонууну, тетиктерди кыскычтарга бекем кысууну, кол капсыз иштөөнү жана топчуланган жеңдери бар коргоочу атайын кийимдерди колдонууну талап кылат. Патронду кол менен токтотууга, бургулоону ным чүпүрөк менен майлоого, сүрүндүүнү кол менен алып салууга, ошондой эле күйгүзүлгөн станокту кароосуз калтырууга тыюу салынат.

Тетик станоктун кыскычтарына же атайын түзүлүштө бекем бекитилиши керек. Эч качан бөлүктү кол менен кармабаңыз. Кемчиликтери жок курчутулган бургуларды гана колдонуу, аларды патронго бекем бекитиңиз.

Тетик жана аспап бекиткенден кийин гана станокту күйгүзүү болот. Бургулоону, айрыкча материалдан чыгып жатканда, жылмакай менен берүү. Терең тешиктерди бургулоодо, сүрүндүү, кырынды алып салуу үчүн бургулоочуну, көзөгүчтү мезгил-мезгили менен чыгарып туруу керек.

Иштетүүгө арналган бардык тетиктер, өзгөчө оор тетиктерден тышкары, көзөгүч станоктун үстөлүнө (кертими) бекитилген тиешелүү түзүлүштөргө (кыскыч, коштооч ж.б.) орнотулуп, аларга бекитилиши керек. Жука барак металлды бекитүү үчүн атайын шаймандарды (гидравликалык, калтектүү ж.б.) колдонуу керек.

Станоктун үстөлүнө кыскыч столдун уячасынын, оюгунун өлчөмүнө ылайыктуу буроолор менен бекитилиши керек; ошондой эле, балким, тетиктерди басуу, кысуучу тилкелер, токтотуучу жайлар жана башкалар менен бекитүүгө болот.

284. Станоктун иштөө учурунда иштеп жаткан тетиктерди орнотууга жана алып салууга иштин толук коопсуздугун камсыз кылган атайын өңүттөөчү түзүлүштөрдү (жылмалуу айланма столдору ж.б.) колдонууда гана жол берилет. Станоктор ийикти (шпинделди) берилгенден кийин аны баштапкы абалына кайтаруучу түзүлүштөр менен жабдылышы керек. Көрсөтүлгөн жабдуулар жок болгон учурда, тетиктерди орнотуу жана алып салуу станокту өчүргөндөн жана толук токтоткондон кийин гана жүргүзүлүшү керек.

285. Аспапты ийикке шынаа, бурамалар, тилкелер жана башка түзүлүштөр жардамында бекемдөөдө, бул элементтер ийиктен сыртка чыгып калбастыгы керек. Эгерде бул талапты аткаруу мүмкүн болбогон учурда көрсөтүлгөн элементтердин бетин коргоочу түзүлүш менен жабуу керек.

286. Ийиктин айлануусу толук токтогонго чейин бургулоону же башка аспапты киргизүүгө же чыгарууга тыюу салынат.

Бургуну ийиктен атайын шынаа менен чыгаруу керек, аны ийиктин оюгунда калтырууга болбойт.

287. Станоктордо конустары жана саптары бүтөлүп калган же эскирген аспапттарды колдонууга тыюу салынат.

288. Станок иштеп жатканда аспаптын кесүүчү четтеринин курчтугун, тешиктин, көзөнөктүн тереңдигин жана бургунун тетиктеги көзөнөктүн чыгышын кол менен текшерүүгө, бургулоочу нымдуу учтар же чүпүрөк менен муздатууга тыюу салынат.

Аспапты алып салуу үчүн, атайын балкалар жана соккондо бөлүкчөлөрү бөлүнбөй турган материалдан жасалган балкалар колдонулушу керек.

289. Иштөө учурунда эмульсиялык муздатуу түтүгүн аспапка жакындатууга же аны бекитүүгө, ошондой эле станокту кайра тууралоого тыюу салынат.

§ 13. Кайрак таш менен станогу

290. Наждактуу станогу (курчоочу тес) - бул электр тармагынан (адатта 220В же 380В) иштеген курчутуу жана майдалоо, жылмалоо үчүн электромеханикалык түзүлүш. Металлды иштетүү, бычактарды, көзөөчтөрдү жана аспаптарды курчутуу үчүн бир же эки абразивдик тегеректи айландыруучу асинхрондук кыймылдаткыч (кубаттуулугу 100-750 Вт) менен жабдылган.

Негизги мүнөздөмөлөрү жана компоненттери:

 - Көпчүлүк станоктор 220В, ал эми өнөр жай станоктору 380 В чыңалуудагы тармактан иштейт.

 - Коргоочу каптамалардын, учкун өчүргүчтөрдүн жана коргоочу экрандардын милдеттүү түрдө болушу.

 - Станоктун кубаттуулугу - 500 Вт жана андан жогору.

 Иштеп жатканда, шыбак кагазы абразивдерден жана учкундардан корголгон мейкиндикти түзөт, бул коопсуз майдалоону камсыз кылат. Кээ бир моделдерде нымдуу курчутуу үчүн төмөнкү ылдамдыктагы, жай жүрүүчү тегерек бар.              

§14. Металл кесүүчү аспаптар

291. Кош изоляциялуу металл араалар 1000 В чейинки чыңалуудагы электр орнотуу иштерин жүргүзүүдө конструкциялык элементтерди кесүү үчүн арналган. Кармагыч кесүүчү бычак менен толук комплектте берилет. ГОСТ IEC 0900-2019 ылайык өндүрүлгөн жана сыналган.

Металл араанын изоляцияланган кармагычы

292. Ар бир колдонуунун алдында аспап механикалык бузулуулар жок экендигин текшерип турушу керек. Туткада жаракалар, сыныктар, шишиктер, корпуска жанаша жайгашкан астыңкы катмардын ачыкка чыгышы же тышкы көрүнүшүнүн начарлашына жана механикалык жана электрдик бекемдиктин төмөндөшүнө алып келүүчү башка кемчиликтер болбошу керек.

Сактоо жана ташуу учурда сөзсүз түрдө соккудан, нымдуулуктан жана булгануудан сакталышы керек. Булганычтар самын жана суу менен кетирүүгө болот. Булганычтарды кетирүү үчүн бензинди, керосинди же уайт-спиритти колдонууга тыюу салынат.

Изоляциялык катмары бузулган жана эскирген аспапты иштетүүгө жол берилбейт, анткени бул электр агымына урушуна алып келиши мүмкүн.

293. Барак металлды кесүү үчүн гильотиналык кайчылар төмөнкүлөр менен камсыз болушу керек:

- бекитилген, кыймылсыз бычактын деңгээлинде орнотулган стол;

- кесилген жерин көрүүгө мүмкүндүк берүүчү багытточу жана коопсуздук сызгычтары менен;

- кесилген барактын берилишин чектөө үчүн жөнгө салынуучу токтотуучу жайлар, такоол;

- кесиле турган металлды бекитүү үчүн механикалык же гидравликалык кыскачтар менен;

- жумушчулардын манжалары бычактардын жана кыскычтардын астына илинип калышынын алдын алуу үчүн ишке киргизгич механизмдери менен бириктирилген коопсуздук түзүлүштөр менен.

Бычактардын аймагын тосуучу (коргоочу) түзүлүштүн алдына орнотулган гильотиналык кайчылардын цилиндрдик кыскычтары тегерете кесилүүчү материалдын калыңдыгына жараша бийиктиги жөнгө салынуучу атайын тосмолор менен айланасы боюнча жабылышы керек.

294. Кыскычтар менен басылбай турган мүмкүн болбогон энсиз, кууш тилкелерди кесүүгө тыюу салынат.

295. Гильотиналык кайчылар иши токтоп турган же кайчылардын иштешинде үзгүлтүккө учурунда  электр кыймылдаткычын өчүрүү үчүн кулпулануучу ажыратуучу түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш.

296. Кайчылардын жана коопсуздук түзүлүштөрдүн конструкциясы үстүңкү бычактын өзүнөн-өзү ылдый түшүп кетишине жол бербеши керек.

297. Кайчынын тепкисинин (педалынын) таяныч, колдоо бети түз, тайгаланбаган, тегеректелген кыры жана андан 110-130 мм аралыкта - буттун манжасы үчүн таяныч болушу керек. Педаль бекем калканч менен корголушу керек, ал тейлөө жагынан гана ачылышы керек. Калканчтин үстүнкү чети тегеректелген болушу керек. Кайчынын педалына таасир этүүчү күч 25-35 Н (2,5 - 3,5 кгс) чегинде болушу керек.

Педалдын колдоо бети полдун деңгээлинен 80-100мм бийиктикте орнотулушу керек; педаль тиешелүүлүгүнө жараша 45-70мм басылгандан кийин кайчыны жумушчу жүргүзүлүшү керек. Кайчынын педалы көчмө болушу керек.

298. Бычактардын кайсы бир бөлүгүндө оюктар, кыргычтар же жаракалар болгон учурда, ошондой эле бычактардын кесүүчү четтери туюк жана тыгыз байланышта болбогон учурда кайчыны пайдаланууга тыюу салынат.

299. Колдордун жаракат алышын алдын алуу жана калыптардагы тилкелердин эркин жылышын камсыз кылуу үчүн кайчынын бычактарынын ортосундагы боштук кесилген барактын калыңдыгынан 0,05 ашпашы керек.

300. Кол кайчы менен иштегенде, туткаларды узартуу үчүн кошумча рычагдарды колдонууга же бычактарды же туткаларды катуу сокку уруп кесүүгө тыюу салынат. 

301. Өгөө, кол араалар жана башка аспаптар туткасы тарабынан учтуу учу менен бекемдөөчү шакекчелери бар жыгач туткаларга орнотулушу керек. Мындай куралды кармагычсыз иштетүүгө тыюу салынат.                            

§15. Жыгач иштетүүчү станоктор

302. Сүргүлөөчү тес - бул тегиз жалпак бетке ээ болуу үчүн жумуш бөлүктөн, дайындамадан керексиз материалдарды кыркып алуу станогу. Аны тегиздөө, сүрүү жана араалоо үчүн колдонсо болот. Ал так тегиз беттерди жана оюктарды өндүрүү үчүн колдонулат. Сүргүлөөчү тестер негизинен тактайдын бир тарабын тегиздөө, андан кийин бир четин ошол жалпак жакка 90⁰ бурч менен кыркуу үчүн иштетилет. Бул араалоо жараянынын биринчи кадамы, мында жыгачтар тегиз, түз, параллель жана перпендикулярдуу болуп калат.

          Сүргүлөөчү тестин негизги милдети - тактайдын бир тарабын, жагын тегиздеп жана четин иштетүү. Бул кыйшык, деформацияланган, буралган же ийилген тактайчаны тегиз жана туура кылуу үчүн жасалган биринчи кадамы. Ал эми тегиздөөчү тес тактайдын карама-каршы тарабын биринчи тегиздик тарабына параллелдүү кылуу үчүн колдонулат. Айрыкча акыркы баскычта, кол менен эмес, даяр буюмду үстөлгө жана багыттоочу сызгычка тосмого бекитүү үчүн түртүүчү блокторду (калыптар) гана колдонуңуз. 500 ммден кыска болгон даяр буюмду курулмасыз сүргүлөөгө болбойт.

        303. Из менен (жыгач) сүргүч тес – бул жыгач устачылык иштетүүчү станогу; жумуш бөлүктөрүн керектүү калыңдыкка чейин тегиздөө үчүн иштелип чыккан жонуучу, сүргүлөөчү станоктордун ар түрү. Тегиздөөдөн кийин, жыгач жонуучу станоктон өтөт, ал жерде ага кысуучу роликтер жана бычактар аркылуу берилет, бул бүткүл жердин бирдей калыңдыгын камсыз кылат. Калыңдыгын так жөндөөсалуу менен жыгач элементтерин кемчиликсиз тегиздөөгө мүмкүндүк берет. Минималдуу уруксат берилген узундуктан кыскараак болгон жумуш бөлүктөрүн тегиздөөгө аракет кылбоо (ок толгоочтордун ортосундагы аралык).

           304. Сүргүлөөчү жана из менен (жыгач) сүргүч тестеги коопсуздук техникасы коргоочу көз айнетерди, илинүүчү элементтери жок атайын кийимдерди колдонууну жана жерге туташтырууну текшерүүнү талап кылат. Ишке жарактуу кескич валынын коргоочулары, тосмолору менен гана уруксат берилет. Кыска (400-500 ммден кичине) даяр буюмдарды түрткүчтөрсүз иштетүүгө, кырынды кол менен тазалоого же желдеткичти иштетпестен иштөөгө тыюу салынат.

          305.  Жыгач иштетүүчү, устачылык станоктордо иштөө (220/380 В) электр жана техникалык коопсуздукту так сактоону талап кылат: жерге туташтырууну, кабелдердин изоляциясын жана розеткалардын иштөөгө жарамдуулугун текшерүү. Жеке коргонуу каражаттарын (көз айнек, мээлей) колдонуу, даярдалган тетиктерди бекем бекитүү, нымдуу жабдууларда иштебөө жана станоктун паспорттук маалыматтарын сактоо менен ашыкча жүктөөдөн алыс болуу зарыл. Туташтыруудан мурун, тармактын чыңалуу станоктун талаптарына жооп берерин текшериңиз (220В же 380В). Өзгөчө кырдаал учурунда, электр кубаттуулукту дароо өчүрүңүз. Станок тармакка сайылып турганда аны тазалабаңыз же жөндөбөңүз.  

§ 16. Абразивдүү жана элбордук аспап

306. Абразивдүү жана эльбордук аспаптар "Абразивдүү жана эльбордук аспаптар менен иштетүү процесстери. Коопсуздук талаптары" ченемдерине жооп бериши керек.

Курчутуучу жана жылмалоочу станоктор ушул Эрежелердин 17-параграфында баяндалган жалпы талаптарга жооп бериши керек.

307. Абразивдик жана эльбордук иш куралдарды сыноого 18 жаштан жаш эмес, медициналык кароодон, окутуудан, эмгекти коргоо боюнча нускамалардын билүүсүн текшерүүдөн өткөн жана атайын иштерди жүргүзүү укугуна квалификациялык күбөлүгүнө тиешелүү жазуусу бар адамдарга уруксат берилет.

Курчутуучу же жылмалоочу станоктордо иштөөгө уруксат берилген адамдардын квалификациялык күбөлүгүндө бул жөнүндө жазуу болууга тийиш.

308. Диаметри 250 мм жана андан ашык болгон жылмалоочу жана кесүүчү дөңгөлөктөрдө (эльбордук тазалагычтардан тышкары), ошондой эле кол жылмалоочу машиналарда иштөө үчүн арналган жылмалоочу тазалагычтарда төмөнкүдөй түстүү тилкелер түшүрүлүүгө тийиш: сары айланаларда жумушчу ылдамдыгы 60 м/с, кызыл - 80 м/с, жашыл - 100 м/с, жашыл жана көк - 120 м/с.

Тегерек менен бекем бекитилген шартта этикеткага түстүү тилкелерди түшүрүүгө жол берилет.

Абразивдик жана эльбордук аспаптарды маркалоого капата калган талаптар – куралдын конкреттүү түрүнө карата стандарттар жана техникалык шарттар боюнча болот.

309. Ар бир тегерек керектөөчү тарабынан сыноо ылдамдыгы менен текшерилип, каралат. Тегерек сыноодон өткөндөн кийин, тегерек сыноонун катар номерин, сыноо датасын, шарттуу белгини же сыноого жооптуу кызматкердин колун көрсөтүү менен жумушчу эмес бетке боек менен белги коюлат же атайын этикетка чапталат. Үстүндө жаракалары бар, эльборду камтылган катмары сыйрып алган, ошондой эле механикалык бекемдигин сыноо жөнүндө белгиси жок же сактоо мөөнөтү өтүп кеткен тегеректерди эксплуатациялоого тыюу салынат.

310. Диаметри 125мм же андан ашык, жумушчу ылдамдыгы 50м/сек жогору болгон майдалоочу дөңгөлөктөр, ошондой эле диаметри 250мм же андан көп планшайба менен чогултулган тегеректер станокко орнотуунун алдында балансталышы керек.

Эгерде биринчи эритүүдөн кийин же иштөө процессинде тегеректин тең салмаксыздыгы, дисбаланс аныкталса, аны кайрадан тең салмактоо, баланстоо жүргүзүлүшү керек.

 311. Майлоочу-муздатуучу суюктукту (МСС) колдонуу менен иштөөгө арналган шаймандарда МССсыз иштөөгө тыюу салынат. МСС тегеректин механикалык бекемдигин төмөндөтпөшү керек жана Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан колдонууга уруксат берилиши керек.

Муздатуучу суюктукту пайдалануу менен иштеген жылмалоочу станоктор иштетүү зонасынан зыяндуу аэрозолдорду сордуруу үчүн топтук же жеке орнотмолор менен жабдылууга тийиш.

312. Жумушчу зонанын абасында концентрациясы жол берилген чектен ашкан чаң пайда болгон станоктор соруучу түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш.

313. Аспапты колдонуудан мурда ал жумушчу ылдамдыкта төмөнкү убакытка чейин бош иштеши керек:

 - тегеректер (анын ичинде керамикалык байламтадагы эльбордук) диаметри 150 мм чейин - 1 мин, 150-400 мм чейин - 2 мин, 400 мм жогору - 5 мүнөт;

- органикалык жана металл байланыштар боюнча элбор чөйрөлөр - 2 мүнөт;

314. Кол менен жылмалоочу жана көчмө маятниктүү аспаптар  менен, ошондой эле кол менен башкарылуучу бычуу жана кесүү станоктордо иштегенде тегеректин жумушчу ылдамдыгы 80 м/с ашпоого тийиш.

315. Керамикалык жана бакелиттик байламталардагы металл шпилькаларга чапталган жылмалоочу баштардын иштөө ылдамдыгы 25 м/с ашпоого тийиш.

316. Металл шпилькаларга чапталган жылмалоочу баштардын перифериясы боюнча 0,3 мм ашык согуу болбошу керек.

317. Жылмалоочу станок менен иштөө башталганга чейин коргоочу каптама тегеректи кол менен айлантууда калканчка тийбей тургандай кылып бекитилиши керек.

318. Диаметри 30 мм ге чейинки жылмалоочу баштары бар, металл шпилькаларга чапталган машиналарда коргоочу каптамасыз иштөөгө жол берилет. Бул учурда коргоочу калканчтарды жана көз айнектерди колдонуу милдеттүү.

319. Пневматикалык жылмалоочу станоктун валына абразивдик аспапты орнотууда отургузуу эркин болушу керек; тегерек менен фланецтердин ортосунда калыңдыгы 0,5-1 мм болгон картондон жасалган ийкемдүү прокладкалар болушу керек.

Айлананы орнотуп, бекиткенден кийин анын радиалдык же октук согуусу болбошу керек.

320. Керамикалык жана бакелит байламталардагы майдалоочу дөңгөлөктөр, дисктер жана башчалар шпинделдин ылдамдыгына жана машинанын түрүнө жараша тандалышы керек.

321. Бул максаттар үчүн арналган кол электрдик машиналар менен металлды кесүү же жарым кесүү боюнча иштерди аткарууда "Кол машиналары үчүн жылмалоочу тегеректер. Техникалык шарттар" ченемдерге ылайык келген жана паспорттук маалыматтары менен кол жылмалоочу куралдар колдонулушу керек.

Кол жылмалоочу курал үчүн тегеректин маркасын жана диаметрин тандоо тегирмендин бош жүрүүсүнө туура келген максималдуу мүмкүн болгон айлануу жыштыгынын шартынан алынат.

322. Эгерде ал жумуштун бул түрүнө арналбаса, тегеректин каптал (боор) беттеринде иштөөгө тыюу салынат.

323. Узун тетиктер ( 8) люнеттерди колдонуу менен тегерек жылмалоочу станоктордо тегизделиши керек.

324. Иштеп кетүүсүнүн натыйжасында тегеректин диаметри азайганда анын айлануу жыштыгы көбөйтүлүшү мүмкүн, бирок бул тегерек үчүн жол берилген жумушчу ылдамдыктан ашпашы керек.

325. Жаргылчактын бир шпинделинде эки тегерек менен иштегенде алардын диаметри 10% дан көп эмес айырмаланышы керек.

326. Баштапкы диаметри 6 мм жана андан ашык болгон иштетилген жылмалоочу тегеректин жол берилген чектелген диаметрлери төмөндө көрсөтүлгөн маанилерге дал келиши керек, мм:

Тегеректи бекитүү түрү

шпилька үстүндө диаметри d.................................................................. d + 2;

баш бурамада диаметри d₂...................................................................... d2 + 2;

шпиндельде (алкакта) баш бурама менен диаметри d₂....................... d2 + 10;

шпиндельде (алкакта) фланецтер менен диаметри d₁ = d₂................. d₁ + 10;

өткөөл фланецтерде диаметри d₁ = d₂.............................................. d₁ (d₂) + 20.

Иштетилген кесүүчү тегеректердин жол берилген чектелген диаметри (миллиметр менен) аларды шпинделге (оправка) d₁ = d₂ диаметри фланецтер менен бекитүүдө даярдалган d1(d₂)+2 d  тетиктин +10 туюнтмасына ылайык келүүгө тийиш.

327. Курчутулган нерсе тегерекке тегиз, соккусу жок жеткирилиши керек; тегеректи күч-аракет жумшабай басуу керек.

328. Айланып жаткан тегеректи кандайдыр бир буюм менен басуу менен токтотууга жол берилбейт.

329. Тегеректерди, чөйрөлөрдү түзөтүүнү башкаруучу шаймандар гана аткарышы керек.

330. Жабдыкты орнотуу үчүн колдонулуучу куралдар станоктун шпинделине огуна жанашалуулукту, ошондой эле сегменттердин анын бийиктигинен кем эмес узундугу боюнча кысылышын камсыз кылууга тийиш. Тегеректин тешиги менен отургузуучу жердин ортосундагы боштук "Жылмалоочу тегеректер" Техникалык шарттар" ченеми боюнча отургузуучу тешиктин диаметри боюнча уруксаттын чегинде болушу керек, “Кесилген тегеректер" Техникалык шарттар" жана ченем боюнча конуу "Абразивдүү аспап. Бекитүүчү элементтердин негизги өлчөмдөрү" боюнча.

Аспапты орнотуучу шаймандын конструкциясы жана материалы иш куралдын бекем бекитилишин камсыз кылышы керек.

331. Тегеректи бекитүүдө бурама ачкычтарды жана согуучу аспаптарга саптамаларды колдонууга тыюу салынат.

332. Кол менен башкарылуучу станоктордо иштетилүүчү тетиктерди жылмалоочу тегерекке басуу күчүн жогорулатуу үчүн рычагды колдонууга тыюу салынат.

333. Майда тетиктерди жылмалоо жана майдалоо колду жаракат алуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруучу атайын шаймандарды жана оправкаларды колдонуу менен жасалышы керек.

Орточо жана чоң, ири бөлүктөр мененпахта кол каптарда иштөө   жасалышы керек.

334. Станокко катуу бекитилбеген буюмдарды жылмалоочу тегеректер менен иштетүүдө колдогучтардан пайдалануу зарыл.

Подручник кыймылдуу болушу керек, алардын конструкциясы керектүү абалда орнотууну жана бекитүүнү камсыз кылышы керек. Эки подручник бар станоктордо алардын кыймылы көз карандысыз болушу керек. Иш учурунда колдогучтардын ордун алмаштырууга тыюу салынат.

Колдогучтар иштетилип жаткан буюмдун туруктуу абалын камсыз кылуу үчүн жетиштүү өлчөмдөгү аянтка ээ болушу керек. Аларды буюмдун жылмалоочу тегерекке тийүүчү жогорку чекити тегеректин борбору аркылуу өткөн горизонталдуу тегиздиктен 10 ммден ашпаган бийиктикте боло тургандай кылып орнотуу керек.

Колдогучтар чети менен жылмалоочу тегеректин жумушчу бетинин ортосундагы боштук жылмалануучу буюмдун калыңдыгынын жарымынан аз болушу керек, бирок 3 ммден ашпоого тийиш.

Жылмалоочу тегеректин тараптагы кармагычтардын четтеринде чуңкурлар, сыныктар жана башка кемчиликтер болбошу керек.

335. Электр магниттик плиталары бар станоктор плитага электр энергиясын берүү токтоткондо столду жана жылмалоочу тегеректи токтотуучу бөгөттөөчү түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш.

336. Жылмалоочу станоктун электр кыймылдаткычын алмаштырууда же иштеткичтин берүү катышын өзгөртүүдө станоктун паспортуна тиешелүү жазуу жазылышы керек.

337. Абразивдик жана эльбордук аспаптар жана аны бекитүүчү элементтери (буроолор, бурамалар, фланецтер ж.б.) станокко бекем бекитилген коргоочу каптамалар менен тосулууга тийиш.

Иштөө ылдамдыгы 100 м/с чейин болгон жылмалоочу тегеректер үчүн коргоочу калканчтар ВСт3, ВСт2 "Кадимки сапаттагы көмүртектүү болот”. “Маркалары жана жалпы техникалык талаптар”, 20, 15 “Болот сапаттуу көмүртектүү" Теникалык шарттар” маркаларындагы болоттон ширетилген  же 25 Л-II и 35 Л-II "Болот куймалары. Жалпы техникалык шарттар" маркаларындагы болоттон куюлган түрүндө даярдалышы керек.

338. Жылмалоочу жана кесүүчү тегеректер үчүн коргоочу каптамалардын дубалдарынын формасы жана калыңдыгы ченемдерге, кол пневматикалык жана электрдик жылмалоочу машиналарда иштегенде тегеректерди тосуу үчүн - "Пневматикалык кол жылмалоочу машиналар. Техникалык шарттар" ченемине, ошондой эле колдонуудагы техникалык шарттар боюнча шайкеш келүүгө тийиш.

339. Барак болоттон жасалган коргоочу каптаманын алкагы жана каптал дубалдары бийиктиги каптал капталынын калыңдыгынан кем эмес туташ бекемделген тигиш менен ширетилиши керек. Ширетүүчү тигиште агып кетүүлөр жана күйүктөр болбошу керек.

Тигиштин жана тигиштин айланасындагы зонанын сырткы жаракаларына, ширетиле элек кратерлерге, кесилиштерге жана тигиштин түбүнүн ширетилбей калышына жол берилбейт.

Тууралоо үчүн түзүлүштөр үчүн же башка максаттар үчүн каптамадагы оюктардын жерлеринде анын дубалдары дубалдын калыңдыгына чейин бекемделиши керек. Мында күчөтүүнүн туурасы дубалдын калыңдыгынын эки эселенген өлчөмүнөн кем болбошу керек.

340. Жайгашкан жери жана коргоочу капкактарды ачууга жол берилген ири бурчтар 10-сүрөттө көрсөтүлгөнгө ылайык келүүгө тийиш.

341. Коргоочу чокулары жок калканчтар үчүн станоктун шпинделинин огу аркылуу өткөн горизонталдык тегиздиктин үстүндөгү ачылуу бурчу 30° ашпоого тийиш. Ачылуу бурчу 30°дан ашык болгон учурда, ал эскирген учурда калканч менен тегеректин ортосундагы боштукту азайтууга мүмкүндүк берүүчү кыймылдуу металл коопсуздук калканч орнотуу керек. Калканч конструкциясы алардын ар кандай абалдарда жылышын жана бекемделишин камсыз кылышы керек. Кыймылдуу коопсуздук калканчынын туурасы коргоочу корпустун эки каптал дубалдарынын ортосундагы аралыктан чоңураак болушу керек. Калканчтын калыңдыгы коргоочу корпустун цилиндрдик бөлүгүнүн калыңдыгынан кем болбошу керек. Калканчтарды тегерек токтогондон кийин гана жылдырууга болот.

342. Тегерек жана кыймылдуу корпустун ачылышынын үстүнкү четинин ортосундагы, ошондой эле тегерек менен коопсуздук калканчынын ортосундагы боштук, жылчык 6 мм ашпоого тийиш.

343. Коргоочу каптаманын қаптал дубалы менен ушул станокто колдонулуучу эң бийик тегеректи бекитүү үчүн фланецтердин ортосундагы жылчык 5-10 мм чегинде болушу керек. Иштөө учурунда коргоочу каптаманын чечилме капкагы бекем бекитилиши керек.

344. Ченем боюнча ПР, ПН, К, ЧЦ, ЧК тибиндеги тегеректер жана капталы менен жылмалоо үчүн сегменттик тегеректер коргоочу каптамалар менен тосулушу керек. Аспаптын каптамасынан чыгып турган бөлүгү анын бийиктигинин 50%дан аз, бирок андан көп эмес болушу керек; ПР, ПН, К, ЧЦ жана ЧК тегеректери үчүн - 25 мм, сегменттик тегеректер үчүн - 40 мм.

Жумушунун мүнөзү боюнча тегерек 25 ммден ашык чыгып турушу керек болгон тиш жылмалоочу жана башка станоктордо жумушчу зонаны кошумча тосуу каралышы керек.

10-сүрөт. Коргоочу капкактардын жайгашуусу жана максималдуу жол берилген ачылыш бурчтары:

а - бычуучу жана курчутуучу станоктордо колдонулуучу тегерекчелер үчүн; б - иштетилүүчү тетиктер тегеректин огунан төмөн жайгашкан учурда бычуу жана курчутуучу станоктордо пайдаланылуучу тегерекчелер үчүн; в - тегерек жылмалоочу, борборсуз жылмалоочу жана курчутуучу станоктордо колдонулуучу тегерекчелер үчүн; г- тегиздик жылмалоочу жана курчутуучу станоктордо колдонулуучу тегерекчелер үчүн; д - ийилүүчү валы бар, термелүүчү рамасы (маятник) бар бычуучу көчмө станоктордо колдонулуучу тегерекчелер үчүн жана курчутуучу станоктордо; е - эң жогорку чекити менен иштеген чөйрөлөр үчүн.

345. Кол менен жана СОЖ алып келүүсүз иштетүүгө арналган тегеректин горизонталдык айлануу огу бар жылмалоочу жана курчутуучу станоктор (стационардык, тумбадагы жана стол үстүндөгү) көз үчүн 3 мм кем эмес калыңдыктагы сыныксыз материалдан коргоочу экран менен жабдылышы керек.

Экрандын конструкциясы иштетилүүчү тетиктин өлчөмүнө жана жылмалоочу тегеректин эскирүү даражасына ылайык аны кайра орнотууну караштырышы керек. Экран тегерекке карата симметриялуу жайгашуусу керек, ал эми экрандын туурасы тегеректин бийиктигинен 150 мм кем эмес чоң болушу керек. Стационардык коргоочу экранды пайдалануу мүмкүн болбогон учурда бекемделген айнектүү коргоочу көз айнектер колдонулушу керек.

346. Жылмалоочу тегеректерди курчутуу үчүн арналган станоктордо жана түзүлүштөрдө жумушчуну жылмалоочу тегеректин жана башкаруучу аспаптын учуп кетүүчү бөлүкчөлөрүнөн сактоочу коргоочу түзүлүштөр орнотулушу керек.

347. Тегеректин жумушчу ылдамдыгы 60 м/с жана андан жогору болгон жылмалоочу станоктордо жылмалоо учурунда жумушчу зонаны жабуучу металл экрандар жана тосмолор түрүндөгү кошумча коргоочу түзүлүштөр жана тегеректин ачык бөлүгүн жылдырган калканчтар болушу керек.

348. Тегеректердин механикалык бекемдиги негизги өндүрүштөн обочолонгон жайларда орнотулган атайын стенддерде текшерилиши керек.

Сыноочу стенддерди пайдубалга катуу бекитүү керек.

349. Стенддин шпинделине орнотулган сыналуучу аспап, ал үзүлүшү мүмкүн болгон учурда жумушчу тегеректин сыныктарынан коргоону камсыз кылуучу камерага киргизилиши керек.

350. Сыноочу стенд шпинделдин ылдамдыгы көрсөткүчү менен жабдылышы керек жана сыноо камерасы ачык болгон учурда иштеткичти күйгүзүүнү жана сыноо жүгүн алып салбастан камераны ачууну жокко чыгаруучу блокировкага ээ болушу керек.

Сыноо ылдамдыгын орнотууда шпинделдин ылдамдыгынын каталыгы  +5% чектен ашпашы керек.

351. Салмагы 15 кгдан ашкан тегеректерди орнотуу жана алып салуу процесстери механизацияланышы керек.

352. Сыноочу стенддин шпинделинин радиалдык согуусу 0,03 ммден ашпоого тийиш. Тегеректи бекитүү үчүн бураманын багыты шпинделдин айлануу багытына тескери болушу керек.

353. Сыноо стенддерин техникалык кароо 2 айда 1 жолудан кем эмес жүргүзүлүп, кароонун натыйжалары "Сыноо стендин техникалык кароо журналына" милдеттүү түрдө катталууга тийиш (2-тиркеме). Бузулган стендде сыноолорду жүргүзүүгө жол берилбейт.

354. Сыноо үчүн жайда сыноолорду жүргүзүү боюнча нускама илинүүгө тийиш.

355. Сыноо учурунда шпиндель толук токтогонго чейин стенддин сыноо камерасын ачууга тыюу салынат.

356. Сыноонун алдында жылмалоочу тегеректер текшерилиши керек. Аларда эльборду камтылган катмарлар жана жаракалар болбошу керек. Керамикалык байламтадагы тегеректерде жаракалардын жоктугу аларды салмагы 150-200 грамм болгон жыгач балка менен таптап текшерүү керек. Жарыктары жок тегерек таза үн чыгарышы керек.

357. Жылмалоочу тегеректердин механикалык бекемдиги төмөнкү талаптарга ылайык көзөмөлдөнүшү керек:

1-тизмек

Органикалык жана металл байланыштардагы эльбор тегеректеринин механикалык бекемдиги 1,5 ылдамдыкта башкарылууга тийиш.

Эскертүү. ПН, ПР, ПНР, ПНВ, К түрүндөгү тегеректер жана шариктүү жылмалоочу тегеректер механикалык бекемдигине сыналбайт.

358. Механикалык  бекемдикке  текшерүүдө  аспаптын айлануу  убактысы төмөнкүдөй  болууга тийиш:                                                                   

- диаметри 150 ммге чейинки жана керамикалык байламтадагы эльбордук тегеректер үчүн - 1,5 мүнөт, органикалык жана металл үчүн - 3 мүнөт;

- керамикалык байланышта диаметри 150 ммден ашкан элбордук тегеректер үчүн - 3 мүнөт, органикалык жана металл боюнча - 5 мүнөт;

- диаметри 150 ммге чейинки абразивдүү тегерек үчүн - 3 мүнөт, 150 ммден жогору - 5 мүнөт.

Сыноо убактысы сыналуучу тегерек сыноо ылдамдыгын алган учурдан тартып м/с менен эсептелет.

359. Химиялык тазалоодон же механикалык өзгөртүүлөрдөн өткөн жылмалоочу тегеректер (эльбор тегеректеринен тышкары), ошондой эле сактоо мөөнөтү бүткөн тегеректер механикалык бекемдигине кайрадан сыноодон өтүшү керек.                                                                      

360. Сыноо стендинин валынын эки учунда бир убакта сыналып жаткан тегеректердин өлчөмдөрү бирдей болушу керек.

361. Сыноочу фланецтердин тегерек кысуучу бетинин туурасы жана бийиктиги, ошондой эле жумушчу фланецтердин бардык өлчөмдөрү ченем боюнча талаптарга жооп бериши керек. Сыноо учурунда ортосунда тегерек жайгашкан фланецтердин тегерек кысуучу бетинин тышкы диаметри жана туурасы бирдей болушу керек. Фланецтер менен тегеректин арасына картондон жасалган прокладкалар, "Тыгыздоочу картон жана андан тыгыздоочу прокладкалар. Техникалык шарттар" же калыңдыгы 0,5-1 мм болгон башка серпилгич материалдан жасалган төшөлмөлөр коюлушу керек.

Астарлар фланецтердин бүткүл кысуучу бетин жабууга жана бүткүл айлана боюнча бир калыпта 1 мм кем эмес сыртка чыгып турууга тийиш. Сыноо стендине орнотууда жылмалоочу тегеректер борборлоштурулушу керек.

362. Диаметри сыноочу стенддин шпинделинин диаметринен чоң тешиги бар тегеректди сыноо үчүн тегеректин тешигинин диаметрине барабар тышкы диаметри бар аралык втулкаларды колдонууга жол берилет. Аралык втулканын отургузуу бетинин бийиктиги сыналуучу тегеректин бийиктигинин жарымынан кем эмес болушу керек.

363. Негизги фланецтердегидей эле диаметрдеги жана кысуучу тегерек бети бар аралык фланецтер, ошондой эле төшөлмөлөр менен бири-биринен бөлүнгөн бир эле учурда бирдей өлчөмдөгү бир нече тегеректерди сыноого жол берилет. Эгерде бир же бир нече сыналуучу тегеректер үзүлгөндө алар алмаштырылууга тийиш, ал эми сакталып калган тегеректер кайрадан сыналат.

364. Тегеректерди сыноонун натыйжалары «Абразивдик жана эльбор аспапты сыноо журналына» (3-тиркеме) жазылып, тигилип, сургуч мөөрү менен бекитилиши керек. Журналдын барактары номерлениши керек.

365. Абразивдүү аспаптарды, жылмалоочу материалдарды жана абразивдүү пасталарды "Жылмалоочу материалдар жана абразивдүү аспаптар. Таңгактоо, маркировкалоо, ташуу жана сактоо" деген ченемге ылайык алардын  түрүнө жана маркасына жараша кутурарга, каптарга, баштыктар, бочкалар, кутулар, контейнерлер, кутучаларга салынышы керек.

Абразивдик иш куралды жана пасталарды, жылмалоочу материалдарды ташууда аларды жаан-чачындын таасиринен коргоо керек, бул үчүн контейнерлерди жана жабык транспорт каражаттарын колдонуу керек. Ташуу жана жүктөө-түшүрүү иштеринде абразивдүү аспаптар кескин түртүүлөргө, соккуларга жана нымдуулуктун таасирине дуушар болбошу керек. Жылмалоочу материалдар да нымдуулуктун таасирине дуушар болбошу керек. Кампаларда жылмалоочу тегеректерди кол менен тоголотууга тегеректерди бузулуудан сактаган материалдар менен капталган пол боюнча гана жол берилет.

Абразивдик аспаптарды жана пасталарды, жылмалоочу материалдарды ташууда аларды атмосфералык жаан-чачындын таасиринен коргоо керек, бул максатта контейнерлерди жана жабык транспорт каражаттарын колдонуу керек.

366. Абразивдүү шаймандар жана пасталар, жылмалоочу материалдар кургак, жабык желдетилген жайларда сакталышы керек.

Бордук кубдук нитридинен жасалган жылмалоочу материалдар жана шаймандар керектөөчү идиштерде, ал эми башка жылмалоочу материалдар, абразивдүү тилкелер, жылмалоочу баштар, абразивдүү пасталар - керектөөчү же жөнөтүүчү идиштерде сакталууга тийиш.

1С, 2С, 3С типтеги туурасы 150 мм, 5С, 6С, ошондой эле туурасы 45 жана 60 мм СП тибиндеги жылмалоочу сегменттер керектөөчү же ташуучу тарада сакталууга тийиш. Башка түрдөгү сегменттери бийиктиги 600 ммден ашпаган жыймада сакталышы керек.

Жылмалоочу кездеме жана корд, шнур тегерекчелери жылытуучу алеттерден 1 метрден кем аралыкта стеллаждарда транспорттук тарада сакталышы керек.

Фибралык дисктер таңгакта сакталышы керек. Таңгак аларды колдонуунун алдында гана ачылат.

Жылмалоочу жана кесүүчү дөңгөлөктөрдү сактоо ыкмалары ушул эрежелердин 1-тизмекте көрсөтүлгөнгө ылайык келиши керек. Тегеректерди транспорттук тарада сактоого жол берилет.

2-тизмек

_____________

** ПП - түз профиль; ПВ – курчутуу менен; ПВД - эки тараптуу кесүү менен; K - шакектүү; ПВК - конус оюгу менен; ПВДК - эки тараптуу конус оюгу менен; 2П - эки тараптуу конус профили менен; ЗП - конус профили менен; ПН - пресстелген бекиткичтер менен; ЧK - конус түрүндөгү чыны; ЧЦ - цилиндр формасындагы чыны; ПВДС - эки тараптуу астын кесүү жана ступицаменен; T жана IT – тарелка түрүндө; Д – кесилген; 5П - төмөндөтүлгөн борбору менен.

Абразивдик шеверди жылытуу приборлорунан бир метрден кем эмес аралыкта жыймалардасактоо керек.

Жылмалоочу кездеме жана шнур тегеректери 2 °C, абразивдик устараларды - плюс 15 °Cден төмөн эмес температурада сактоо керек.

Катуу абразивдүү пасталар плюс 25°С ашпаган температурада 90% га чейинки салыштырмалуу нымдуулукта сакталат.

Суюк абразивдүү пасталар плюс 25 °C ашпаган температурада сакталат.

Эльбор пасталары плюс 30 °C ашпаган температурада сакталат.

367. Өндүрүлгөн күндөн тартып сактоонун кепилдик мөөнөтү ашпоого тийиш:

- абразивдүү суюк пасталар - 3 ай;

- бакелиттик жана вулкандык байланыштагы жылмалоочу тегеректер, бакелит байланыштагы кесүүчү тегеректерди, бакелит байланышындагы устун жана сегменттерди - 6 ай;

- вулканиттик байланышта кесүүчү тегеректерди, фибр дисктерин, жылмалоочу терилерди жана андан жасалган буюмдарды, жылмалоочу сезаль тегеректерин, абразивдик катуу жана эльбор пасталары, абразивдүү шевер - 12 ай.

368. Ишкананын чегинде тегеректерди ташууда алардын бузулушуна жол берилбеши керек. Тегерекчелердин астына серпилгич материалдан (резина, полистирол, кийиз ж.б.) жасалган буфердик жаздыкча коюу керек. Айланаларды ташуу үчүн атайын иштелип чыккан арабалар рессорлордо жана резина алкактуу дөңгөлөктөрдүн үстүндө болушу керек. Арабачалардын түбү жана капталдары серпилгич материал менен капталышы керек. Тегеректерди ташууда жыйманын бийиктиги 500 ммден ашпоого тийиш. Диаметри 500 мм жана андан ашык тегеректердин ортосунда ташылып жаткан тегерекчелердин диаметринин 1/2 бөлүгүнөн кем эмес диаметри жана калыңдыгы 0,5 ммден кем эмес амортизациялык төшөлмөлөр салынууга тийиш.

Аспапты металл тетиктери жана буюмдары менен бирге ташууга тыюу салынат.

§ 17. Электрлештирилген кол аспаптар жана коопсуздукту төмөндөтүүчү трансформаторлор

369. Электрлештирилген кол аспабы (мындан ары кыскача "электр аспабы")  "Кол электр машиналары. Жалпы коопсуздук талаптары жана сыноо ыкмалары» ченеминин талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

Электр агымын жабыркоо коркунучу жогору болгон бөлмөлөрдө жана жайлардан тышкары I класстагы электр шаймандары менен иштөө үчүн электр коопсуздугу боюнча II топтон төмөн эмес, ал эми  II жана III класстагы электр шаймандары менен иштөөгө электр коопсуздугу боюнча I топко ээ болгон кызматкерлерге уруксат берилет. Электр аспаптары менен иштөөгө кабыл алынган адамдар адегенде эмгекти коргоо боюнча нускаманы билүүсүн текшерүүдөн өтүшү керек жана квалификациялык күбөлүгүндө электр шайманын колдонуу менен иштерди аткарууга уруксат берилгендиги жөнүндө жазуусу болушу керек.

 Электр коопсуздугу боюнча II жана андан жогору топтогу электро-техникалык ишкерсанга атайын жумуштарды аткаруу укугуна квалификациялык күбөлүктө жазуусу жок электр шаймандары менен иштөөгө уруксат берилет.

370.Электр аспаптары төмөнкү класстарда чыгарылат:

I - чыңалуу астында турган бардык тетиктери изоляцияланган жана штепсель вилкасы жерге туташтыруучу контактка ээ болгон электр шайманы. I класстагы электр шаймандарынын чыңалуудагы бардык бөлүктөрү негизги, ал эми айрым бөлүктөрү кош же күчөтүлгөн изоляция менен болушу мүмкүн;

II - чыңалуу астында турган бардык тетиктери кош же күчөтүлгөн изоляцияга ээ болгон электр аспабы. Бул электр шайманынын жерге туташтыруучу түзүлүштөрү жок.

I жана II класстагы электр шайманынын номиналдык чыңалуусу: 220 В - туруктуу агымын электр аспабы үчүн, 380 В - өзгөрмө тагымын электр аспабы үчүн; III - номиналдык чыңалуусу 42 В жогору болбогон, ички да,  тышкы чынжырлары башка чыңалууда болбогон электр аспап. III класстагы электр шайманы коопсуздук боюнча өтө төмөнкү чыңалуудан кубаттанууга арналган.

Эскертүү. Эгерде коопсуз өтө төмөнкү чыңалуу кыйла жогорку чыңалууну өзгөртүү жолу менен алынса, анда муну коопсуз изоляциялоочу трансформатор (мындан ары - "бөлүүчү трансформатор") же өзүнчө оромдору бар өзгөрткүч аркылуу ишке ашыруу керек.

371. Электр тармагынан кубатталган электр шайманы штепсель вилкасы бар алынбоочу ийкемдүү кабель (шнур) менен жабдылууга тийиш.

I класстагы электр аспабынын алынбоочу ийкемдүү кабели электр аспабынын жерге туташтыруучу кыскычын штепсель вилкасынын жерге туташтыруучу контакты менен туташтыруучу өткөргүчкө ээ болушу керек.

Электр шайманына киргизүү жериндеги кабел жылуулоочу материалдан жасалган серпилгич түтүк сүрүүдөн жана ийилүүдөн корголушу керек.

Түтүк электр шайманынын корпусутук бөлүктөрүнө бекитилип, алардан кабелдин беш диаметринен кем эмес узундукта чыгып турушу керек. Түтүктү аспаптан тышкары кабелге бекитүүгө тыюу салынат.

372. Бир фазалуу электр аспабын туташтыруу үчүн ийкем түтүктүк  кабелдин үч өзөгү болушу керек: экөө - азыктандыруу үчүн, бирөө - жерге тутатштыруу үчүн. Үч фазалуу аспапты туташтыруу үчүн төрт өзөктүү кабель колдонулат, анын бир өзөгү жерге туташтыргыч катары кызмат кылат. Бул талаптар жерге туташтырылуучу корпусу бар электр аспаптарына гана тиешелүү.

373. Изоляциясы бузулган учурда чыңалуунун астында калышы мүмкүн болгон I класстагы электр шайманынын жеткиликтүү металл бөлүктөрү жерге туташтыруучу кыскыч менен туташтырылышы керек. II жана III класстагы электр аспаптары жерге туташтырылбайт. 

Электр шайманынын корпусун жерге туташтыруу азыктандыруучу кабелдин атайын тамырынын жардамы менен жүргүзүлүшү керек, ал бир эле учурда жумушчу токтун өткөргүчү катары кызмат кылбашы керек. Бул максатта нейтралдуу жумушчу зымды колдонууга тыюу салынат.

Штепсель вилкасы тиешелүү сандагы жумушчуларга жана бир жерге туташтыруучу контактка ээ болушу керек. Вилканын конструкциясы туташтырууда жерге туташтыруучу контакттын алдын ала туташуусун жана өчүрүүдө аны кечирээк ажыратууну камсыз кылууга тийиш.

374. III класстагы электр аспаптарынын штепселдик вилкаларынын конструкциясы 42 В жогору чыңалуудагы розеткалар менен кошулбашы керек.

375. Көчмө төмөндөтүүчү трансформаторлор, бѳлүштүрүүчү  трансформаторлор жана өзгөрткүчтөр жогорку чыңалуу тарабында электр тармагына туташтыруу үчүн штепсель вилкасы бар кабелге (шнурга) ээ болушу керек. Кабелдин узундугу 2 мден ашпоого тийиш. Анын учтары трансформатордун кыскычтарына каңдоо (ширетүү) же болттуу бириктирүүнүн жардамы менен бекитилиши керек. Трансформатордун төмөнкү чыңалуу тарабында штепсель вилкасы үчүн уячалар болушу керек.

376. Алгачкы оромду азыктандыруучу тармактын нейтралдуу режимине жараша өзгөрткүчтөрдүн, бөлүүчү жана төмөндөтүүчү трансформаторлордун корпустары "Электр орнотмолорун орнотуу эрежелеринин" талаптарына ылайык жерге туташтырылууга же нөлгө салынууга тийиш.

Төмөндөтүүчү, бБасаңдатуучу трансформаторлордун экинчилик орому жерге туташтырылышы керек.            

Трансформаторлордун же өзүнчө оромдору бар өзгөрткүчтөрдүн (конвертерлердин) экинчи ороморун жерге туташтырууга жол берилбейт.

377. Электр шаймандарын ар бир чыгарууда төмөнкүлөр текшерилүүгө тийиш:

- тетиктердин толуктугу жана бекемдиги;

- кабелдин жана штепсель вилкасынын ишке жарамдуулугун, корпустун изоляциялык бөлүктөрүнүн, туткасын жана щетка кармагычтардын капкактарынын бүтүндүгү, коргоочу калканчтарын болушу жана алардын иштөөгө жарамдуулугун (сырттан текшерүү жолу менен);

 - өчүргүчтүн так иштеши;

  - бош жүрүш

Мындан тышкары, I класстагы электр шаймандары үчүн  анын корпусу менен штепсель вилкасынын жерге туташтыруучу контактынын ортосундагы жерге туташтыуу чынжырынын иштөө жөндөмдүүлүгү текшерилип, жеке коргонуу каражаттары (электр кол каптары, галоштор, килемдер) же изоляциялык, бөлүүчү трансформатор, же бөлүү оромдору бар өзгөрткүч, же коргоочу-өчүрүүчү түзүлүш берилиши керек.

Көрсөтүлгөн талаптардын жок дегенде бирине жооп бербеген же мезгил-мезгили менен текшерүү мөөнөтү өтүп кеткен электр шайманын ишке берүүгө тыюу салынат.

Ишти баштоодон мурун төмөнкүлөрдү текшерүү керек:

- электр тармагындагы чыңалуусунун жана агымын жыштыгынын табличкада көрсөтүлгөн электр шайманынын электр кыймылдаткычынын  чыңалуусуна жана агын жыштыгына ылайык келиши;

- жумушту  аткаруучу аспаптардын: бургулар, тегерек араалар, абразивдик тегеректердин, ачкыч-саптамалар ж.б. бекитилишинин ишенимдүүлүгү.

378. I класстагы электр шайманы менен иштөөдө төмөнкү учурларды кошпогондо, жеке коргонуу каражаттарын (диэлектрик кол каптар, галоштор, килемдер ж.б.) колдонуу милдеттүү:

- бир гана электр аспабы изоляциялоочу трансформатордон иштейт;

- электр аспабы өз алдынча кыймылдаткыч-генератордук орнотмодон же бөлүүчү оромдору бар жыштык өзгөрткүчтөн кубаттанат;

- электр шайманы коргоочу-ажыратуучу түзүлүш аркылуу кубаттанат.

Жумушчуларга электр агымы урунуп калуу коркунучу жогору болбогон бөлмөлөрдө диэлектрдик кол каптарды, ал эми агын өткөрүүчү полдор бар жайларда – ошондой эле диэлектрдик галошторду же килемдерди колдонуу зарыл.

379.   II жана III класстагы электр шаймандары менен иштегендерди электр агымы менен жабыркатуу коркунучу жогору болбогон бөлмөлөрдө жеке коргонуу каражаттарын колдонбостон иштөөгө уруксат берилет.

380. Кыймылдоо жана андан чыгуу мүмкүнчүлүгү чектелген идиштерде, аппараттарда жана башка металл курулмаларда автономдуу кыймылдаткыч-генератордук орнотмодон, бөлүүчү трансформатордон же бөлүүчү оромдору бар жыштык өзгөрткүчтөн, ошондой эле III класстагы электр шайманынан бир гана электр шайманы азыктанган шартта I жана II класстагы электр шайманы менен иштөөгө уруксат берилет. Мында азыктандыруу булагы (трансформатор, өзгөрткүч ж.б.) идиштин сыртында болушу керек, ал эми анын экинчилик чынжыры жерге туташпашы керек.

381. Жалпы пайдалануудагы электр тармагына автотрансформатор, резистор же потенциометр аркылуу 42 В чейинки чыңалуудагы электр шаймандарын туташтырууга тыюу салынат.

382. От жагуучу жайлардын жана казандардын барабандарынын, баралардын конденсаторлорунун, трансформаторлордун бактарын жана башка идиштердин ичине электр аспаптары туташтырылган трансформаторду же жыштык өзгөрткүчтү киргизүүгө тыюу салынат.

Жер астындагы курулмаларда (кудуктарда, камераларда ж.б.), ошондой эле жер иштеринде трансформатор бул курулмалардын сыртында болушу керек.

383. Көмөкчү жабдууларды (трансформаторлорду, жыштык өзгөрткүчтөрүн, коргоочу-өчүрүүчү түзүлүштөрдү ж.б.) тармакка кошууну (ажыратууну), аны текшерүү, ошондой эле бузулууларды жоюуну электр коопсуздугу боюнча III төмөн эместобу бар атайын даярдалган ишкерсан тарабынан жүргүзүлүшү керек.

384. Электр аспаптын кабели кокустан бузулуудан жана анын ысык, нымдуу же майлуу беттерге тийүүсүнөн корголушу керек.

Кабелди тартууга,чоюуга, бурмалоого жана ийүүгө, ага жүк салууга, ошондой эле анын зым аркан, кабелдер жана газ ширетүүчү түтүктөр менен кесилишине жол берүүгө тыюу салынат.

385. Электр аспабынын жумушчу бөлүгүн патронго орнотуу жана аны патрондон чыгаруу, ошондой эле аспапты жөнгө салуу аны штепсель вилкасы менен тармактан ажыратып, толук токтоткондон кийин жүргүзүлөт.

386. Электр шаймандары менен иштеген адамдарга электр техникалык ишкерсанды кошпогондо, аспапты, кабелдерди, штепселдик байланыштарды жана башка тетиктерди демонтаждоо, өз алдынча ажыратууга жана оңдоого тыюу салынат.

387. Электр шайманы менен орнотулган шатыдан иштөөгө тыюу салынат.

388. Аспап иштеп турганда, кырындыларды же таарындыларды кол менен тазалоого тыюу салынат. Электр аспабы толук токтотулган кийин атайын илгичтер же щеткалар менен кырындыларды алып салуу керек.

389. Электр бургу менен иштегенде бургулана турган буюмдарды бекем бекитилиши керек. Айланып жаткан кесүүчү аспапка кол менен тийүүгө тыюу салынат.

390. Басуу үчүн рычагды колдонуу менен электр дрель менен көзөөдө рычагдын учу анын тайгаланып кетүүсү мүмкүн болгон бетке таянып калбашына көңүл буруу керек.

Жумуш үчүн колдонулуучу рычагдар инвентардык болууга жана аспаптар бөлмөсүндө сакталууга тийиш. Туш келди буюмдарды рычаг катары колдонууга тыюу салынат.

391. Электр согуучу балка, электр тармагынан же аккумулятордон иштеген, катуу материалдарды (бетон, кыш, асфальт) талкалоого арналган согуучу кол курулуш аспабы, электр кыймылдаткычтын энергиясын найза же зубило аркылуу берилүүчү жогорку күчтөгү механикалык соккуларга айландырат. Электр кыймылдаткыч  сокку уруу механизмди (ургуч, сокку берүүчү) кыймылга келтирет, ал жабдыкка (чоку) мүнөтүнө 1000–1500 сокку жыштыгы менен сокку берет.

 Иштеткичтин түрү боюнча кагуучу балкалар төмөнкүлөргө бөлүнөт:

 - пневматикалык – компрессордон кысылган аба менен иштеткич;

- электрдик - электр энергиясын механикалык энергияга айландыруу аркылуу иштеген;

- бензиндик - балканын корпусуна орнотулган ички күйүүчү кыймылдаткычты колдонгон.

392. Тоңгон жана нымдуу тетиктерди электр шаймандары менен иштетүүгө тыюу салынат.              

393. Тамчылардын жана чачыратуулардын таасиринен корголбогон, айырмалоочу белгилери жок (үч бурчтуктагы тамчы же эки тамчы) электр шайманы менен тамчылардын жана чачыратуулардын таасири астында, ошондой эле кар же жамгыр учурунда ачык аянтчаларда иштөөгө тыюу салынат.   

Мындай электр шайманы менен имараттын сырттында кургак аба ырайында гана, ал эми жамгыр же кар жааган учурда – чатыр астында кургак жерде же төшөлмөдө иштөөгө уруксат берилет.

394. Тармакка кошулган электр шаймандарын көзөмөлсүз калтырууга, ошондой эле аны менен иштөөгө укугу жок адамдарга берүүгө тыюу салынат.

395. Электр шайманы капыстан токтоп калганда (тармакта электр жарыгы үзгүлтүккө учурап, кыймылдуу тетиктери тыгылып калса ж.б.) аны өчүргүч менен өчүрүлүшү керек. Электр аспабын бир жумуш ордунан экинчи жумуш ордуна которууда, ошондой эле жумушта тыныгууда жана анын аякгында электр аспабы штепсель вилкасы менен тармактан ажыратылышы керек.

396. Эгерде эксплуатациялоо учурунда электр аспаптын бузуктугу аныкталса же аны менен иштеген адам агымын аз болсо да таасирин сезсе, анда иш токтоосуз токтотулуп, бузулган аспап текшерүүгө жана оңдоого тапшырылууга тийиш.

397. Мезгил-мезгили менен текшерүү мөөнөтү өтүп кеткен электр шайманы менен төмөнкү кемчиликтердин бири пайда болгондо иштөөгө тыюу салынат:

- штепсель байланышынын, кабелдин же анын коргоочу түтүгүнүн бузулушу;

- щетка кармагычтын капкагынын бузулушу;

- өчүргүчтүн так эмес иштеши;

- коллектордун үстүндө тегерек оттун пайда болушу менен коштолгон коллектордогу щеткалардын учкундары;

- редуктордон же желдетүү каналдарынан майдын агып кетиши;

- күйүп жаткан изоляцияга мүнөздүү түтүндүн же жыттын пайда болушу;

- жогорку ызы-чуу, тыкылдоо, дирилдөөнүн пайда болушу;

- корпустук тетиктин, тутканын, коргоочу тосмонун бузулушу же жаракалардын пайда болушу;

- аспаптын жумушчу бөлүгүнүн бузулушу.

- корпустун металл бөлүктөрү менен азыктандыруучу вилканын нөлдүк кысуучу штырынын ортосундагы электр байланышынын жоголушу.

398. Электр аспаптары жана аларга кошумча жабдуулар (трансформаторлор, жыштык өзгөрткүчтөр, коргоочу-ажыратуучу түзүлүштөр, өчүргүчтөр, узартуучу кабелдер) 6 айда бир жолудан кем эмес мезгил-мезгили менен текшерилип турууга тийиш.

Электр шаймандарын жана көмөкчү жабдууларды мезгил-мезгили менен текшерүүгө төмөнкүлөр кирет:

- сырткы кароо;

- бош жүрүштө  кеминде 5 мүнөт иштөөнү текшерүү;

- өчүргүч иштетилген учурда 1 мүнөт ичинде 500 В чыңалуудагы мегаомметр менен каптаманын каршылыгын өлчөө, мында изоляциянын каршылыгы 0,5 МОм кем болбошу керек;

- жерге туташтыруу чынжырынын оңдугун текшерүү (I класстагы электр аспаптары үчүн).

399. Электр аспабында корпуска жана сырткы металл тетиктерге карата оромдордун жана агын өткөрүүчү кабелдин каршылыгы өлчөнөт; трансформаторлордо - биринчи жана экинчи оромдордун ортосунда жана оромдордун ар бири менен корпустун ортосунда өлчөнөт.

400. Жерге туташтыруу чынжырынын ишке жарамдуулугу 12 В ашпаган чыңалуудагы түзүлүштүн жардамы менен текшерилет, анын бир контакты шнурдун жерге туташтыруучу контактына, ал эми экинчиси - аспаптын тийүүгө жеткиликтүү металл бөлүгүнө туташтырылган (мисалы, шпинделге). Эгерде түзүлүш агымын бар экендигин көрсөтсө, аспап тейлөөгө жарамдуу деп эсептелет.

401. Электр шайманын толук оңдоодон же анын электр бөлүгүн оңдоодон кийин ал сыноолорго дуушар болушу керек, анын программасына төмөнкүлөр кирет:

- номиналдык чыңалууга туташтырылган электр аспабынын өчүргүчүн тышкы кароо жана үч жолу күйгүзүү жана өчүрүү менен чогултуунун тууралыгын текшерүү, мында ишке киргизүү жана токтотуу иштебей калышы керек;

- жерге туташтыруу чынжырынын оңдугун текшерүү (I класстагы электр шайманы үчүн);

- изоляцияны электрдик бекемдикке сыноо;

- жумушчу режимде 30 мүнөттөн кем эмес сыноо.

402. Электр аспабын толук оңдоодон кийин чыңалуудагы тетиктердин жана корпустун же тетиктердин ортосундагы изоляциянын каршылыгы негизги изоляция үчүн 2, кошумча -5, күчөтүлгөн үчүн - 7 МОм болушу керек.

 403. Электр аспабынын каптамасынын электрдик бекемдигин сыноо I-1000В классындагы, II-250В классындагы, III-400В классындагы электр аспабы үчүн 50 Гц жыштыктагы өзгөрмө агымын чыңалуусу менен жүргүзүлүшү керек.

Сыноочу орнотмонун электроддору штепсель вилканын агын өткөрүүчү контакттарынын бирине жана изоляциялык материалдан жасалган электр аспабынын корпусуна тагылган шпинделге же металл корпуска же  болбосо фольгага (ажыраткыч ккошулган болушу) коюлат..

Аспаптын изоляциясы белгиленген чыңалууларга 3 секунд бою туруштук бериши керек.

Сыноо чыңалуусун 20% жогорулатуу шартында сыноо убактысын 1 с чейин кыскартууга жол берилет.

404.  Төмөндөтүүчү жана бөлүүчү трансформаторлорду, жыштык өзгөрткүчтөрдү жана коргоочу-ажыратуучу түзүлүштөрдү эксплуатация-лоого киргизүүдө, ошондой эле толук оңдоодон кийин алардын оромдорунун изоляциясын сыноо алардын ар бирине кезеги менен коюлуучу жогорулатылган (сыноо) чыңалуу менен жүргүзүлүшү керек. Мында калган оромдор жерге туташтырылган корпус жана магниттик өткөргүч менен электрдик туташтырылышы керек. Сыноонун узактыгы 1 мүн.

Сыноо чыңалуусу төмөнкүчө кабыл алынат:

- 500 В трансформатордун жана жыштык өзгөрткүчтүн экинчилик оромунун номиналдык чыңалуусу 42 В чейин болгондо;

- 1350 В трансформатордун жана агымын жыштык өзгөрткүчүнүн биринчилик жана экинчилик оромдорунун тиешелүү түрдө номиналдык чыңалуусунда 127-220 В, коргоочу-өчүрүүчү түзүлүштүн азыктандыруучу тармагынын 127-220 В чыңалуусунда;

- 1800 В трансформатордун жана өзгөрткүчтүн биринчилик жана экинчилик оромдорунун тиешелүү номиналдык чыңалуусунда, агымын жыштыгы 380-400 В, коргоочу-ажыратуучу түзүлүштүн азыктандыруучу тармагынын чыңалуусунда 380-400 В;

405. Электр аспабынын, төмөндөтүүчү жана бѳлүштүрүүчү   трансформаторлорду, жыштык өзгөрткүчтөрүн, коргоочу-өчүрүүчү түзүлүштөрдү жана кабелдерди текшерүүнүн жана сыноонун натыйжалары “Электр аспабын жана анын көмөкчү жабдууларын эсепке алуу, текшерүү жана сыноо журналына” жазылууга тийиш (4-тиркеме). Журналды ишкананын бөлүмчөсүнүн буйругу менен дайындалган, электр шайманынын коопсуздугуна жана ишке жарамдуулугуна жооптуу адам жүргүзүшү керек.

406. Электр шаймандарынын корпустарында инвентардык номерлер жана кийинки текшерүүлөрдүн даталары, ал эми төмөндөтүүчү жана бөлүүчү трансформаторлордо, жыштык өзгөрткүчтөрүндө жана коргоочу-ажыратуучу түзүлүштөрдө - инвентардык номерлер жана изоляциянын каршылыгын кийинки өлчөөлөрдүн даталары көрсөтүлүшү керек.

407. Электр аспаптарын жана ага кошумча жабдууларды анын сакталышын камсыз кылуучу атайын стеллаждар, текчелер, кутулар менен жабдылган кургак бөлмөдө сактоо керек. Мындан тышкары, электр аспаптын паспортунда көрсөтүлгөн сактоо шарттарына карата талаптар аткарылышы керек.

Электр аспаптарын таңгаксыз эки катар жана андан ашык сактоого тыюу салынат.

Ишкананын аймагында электр шайманын ташууда анын бузулушуна  зыян келтирбөө үчүн сактык чаралары көрүлүшү керек. Электр аспапты металл тетиктери жана буюмдары менен бирге ташууга тыюу салынат.

§ 18.Көчмө кол электр чырактары

408. Көчмө кол электр чырактар(мындан ары кыскача – чырактар) чагылткычка, коргоочу торго, илгичке жана вилкалуу шланг зымы болууга тийиш; тор туткага бурамалар же кыскычтар менен бекитүү керек. Патрон жарыккычтын берүүчү корпусуна патрондун агын өткөрүүчү бөлүктөрү жана чырактын түбүнө тийүүгө болбой тургандай кылып салынышы керек.

409. 12В жана 42В чыңалуудагы вилкалар 127В жана 220В розеткаларына жакын келбеши керек. 12 жана 42В чыналуудагы розеткалар 127В жана 220В тармагынын розеткаларынан айырмаланышы керек.

410.  Кооптуулугу жогору жана өзгөчө кооптуу бөлмөлөрдө жарык бергичтерди кубаттандыруу үчүн 42 В жогору эмес чыңалуу колдонулушу керек.

Өзгөчө жагымсыз шарттар болгондо, тактап айтканда, электр агым менен жабыркоо коркунучу чоң металл, жакшы жерге туташтырылган беттер менен иштөөчү контакттын тардыгы, ыңгайсыз абалы менен күчөгөндө (мисалы, барабандарда, газ түтүктөрүндө жана казан мештеринде же туннелдерде иштөө), кол чырактарды азыктандыруу үчүн 12В жогору эмес чыңалуу колдонулушу керек.

411. Барабандардын, газ өткөргүчтөрдүн жана от казандардын, тоннелдердин ж.б. очоктордун ичине көчмө төмөндөтүүчү трансформаторду киргизүүгө тыюу салынат.

412. Чыңалууну төмөндөтүү үчүн автотрансформаторлорду, дроссель түрмөктөрдү (катушкаларын) жана реостаттарды колдонууга тыюу салынат.

413.  Электр тармагына жарык бергичтерди туташтыруу үчүн "450 В чейинки чыңалууга туташтыруучу зымдар жана шнурлар. Техникалык шарттар" ылайык келген поливинилхлориддик же резина кабыкчадагы пластмасса же резина изоляциясы менен 0,75-1,5 мм² кесилиштеги жез тарамдары бар зым колдонулушу керек. Шамчыракка киргизүү жериндеги зым сүрүлүүдөн жана ийилүүдөн корголушу керек.

414. Шам чырактын зымы нымдуу, ысык же майлуу беттерге тийбеши керек.

415. Эгерде эксплуатациялоо учурунда электр чырагынын, зымдын же трансформатордун бузулушу аныкталса, аларды электр тармагынан өчүрүү менен оңдоп алмаштыруу керек.

416. Чырактарды кургак жерде сактоо керек.

417. Чырактарды берүүдө аларды берүүчү жана кабыл алуучу адамдар лампалардын, патрондордун, штепсель вилкаларынын, зымдардын жана башкалардын жакшы абалда болушун текшерүүгө милдеттүү.

418. Жарыткычтарды оңдоону электротехникалык персонал аткарууга тийиш.

419. Пайдалануудагы чырактарда 500 В чыңалуудагы мегаомметр менен изоляциянын каршылыгын мезгил-мезгили менен 6 айда бир жолудан кем эмес өлчөө керек; мында изоляциянын каршылыгы 0,5 МОмдон кем болбошу керек.

§ 19. Слесарлык-согуу кол шайманы

420. Күндөлүк колдонулуучу кол слесардык-темир усталык шайманы жеке же бригадалык колдонуу үчүн жумушчуларга бекитилип берилиши керек.

421. Балкалардын жана кувалда соккуларынын бети жылмакай, бир аз томпок, кыйшык, сынык, чуңкурча, жарака жана бүдүрлөрү жок болушу керек.

422. Балкалардын, кувалдажана башка согуучу куралдардын туткалары катуу жалбырактуу тектеридеги кургак жыгачтан (кайың, эмен, бук, клен, күл, четин, тоо күлү, кызыл, граб -кайың) бутаксыз жана кыйшык катмарсыз же иштетүүдө бекемдигин жана ишенимдүүлүгүн камсыз кылуучу синтетикалык материалдардан жасалышы керек. Жыгачтын жумшак жана чоң, ири катмарлуу түрлөрүнөн (карагай, сосна ж.б.), ошондой эле чийки жыгачтан жасалган туткаларды колдонууга тыюу салынат. Балкалардын, кескичтердин жана башкалардын туткалары  узундугу боюнча кесилиши боюнча сүйрү формада, жылмакай жана жаракалары болбошу керек.                   

Аспапты шилтегенде жана урган учурда тутка колдон тайып кетпеши үчүн, тутканын эркин учуна карата бир аз калыңдатылышы керек (кувалдадан тышкары). Балкаланын туткасы бош четине карай бир аз ичке болуп калат. Балка туткага жоондотулган, калыңдалган учуна карай шынаасыз сайылат, орнотулат.

Тутканын огу аспаптын узунунан кеткен огуна так перпендикулярдуу болушу керек. Аспапты туткасына бекемдөө үчүн шанаалар жумшак болоттон жасалып, оюктары (ерш) болушу керек. Балкалардын туткаларына шынааларды кагууда, киргизүүдө аларды кычкачтар менен кармоо керек.

423. Туткасы учтуу учтарга орнотулган (өгөө, кыргы ж.б.) менен металл кармагыч шакектери жок иштөөгө тыюу салынат.

424. Күрөктөрдүн кармагычтары (саптары) кармагычтарга бекем бекитилип, мында кармагычтан чыгып турган саптын бөлүгү күрөктүн тегиздигине кыйшайтып кесилиши керек. Күрөктөрдүн кармагычтары бутаксыз жана кыйшык катмарлуу жыгачтардан же синтетикалык материалдардан жасалышы керек.

Ломдордун учтары чоюлган жана учтарган түз болушу керек.

425. Сокку аспабында (кескичтер, крейцмейселдер, бородка, катарлап тешүүлөр, чекиттегичтер, өзөктөр ж.б.) жаракалары, быдырлары, жумушчу катуулануусу жана кыйшыктары жок жылмакай желке бөлүгү болушу керек. Иштин аягында эч кандай зыян болбошу керек. Сокку аспаптын узундугу кеминде 150 мм болушу керек.

Кескичтин жумушчу бөлүгүн курчутуу бурчу иштетилип жаткан материалга дал келиши керек: чоюн менен колону кесүү үчүн - 70°, орточо катуулуктагы болот үчүн - 60°, жез жана латун үчүн - 45°, алюминий жана цинк үчүн - 35°. Кескичтин ортоңку бөлүгү сүйрү же көп кырдуу кесилишине ээ болушу керек, каптал беттеринде курч жээктери жана быдырлары жок, соккусу берүүчү бөлүгү кесилген конус формасында болушу керек.

Темирчилик иштери үчүн кескичтин жумушчу бөлүгүнүн бетинин катуулугу 30 мм узундукта муздак кесүү үчүн 54-58 HRC, ысык кесүү үчүн 50-55 HRC, сокку берилүүчү бөлүгүнүн катуулугу 20 мм узундукта 30-40 HRC болушу керек.

426. Балкалардын жардамы менен шынаалар же кескич менен иштөөдө сабынын узундугу 0,7 м кем эмес шынаа кармагычтар колдонулушу керек.

427. Сокку берүүчү аспаптар менен иштөөдө жумушчулар көзүнө катуу бөлүкчөлөрдүн түшүп кетпеши үчүн коргоочу көз айнектерди колдонушу керек.

428. Кычкачтарды колдонууда шакектер колдонулушу керек. Шакектердин өлчөмдөрү иштетилип жаткан даяр буюмдардын өлчөмдөрүнө туура келиши керек. Кычкачтардын кармагычтарынын ички жагында манжалардын кысылышына жол бербөө үчүн таяныч жай болушу керек.

429. Кычкачтын металл туткаларынын үстүңкү бети жылмакай (тешиксиз, оюктарсыз жана быдырларсыз) жана кабырчыксыз, чаңдан таза болушу керек.

430. Бурагыч винттин же бураманын башчасындагы оюктун өлчөмүнө жараша жумушчу бөлүктүн (күрөктүн) туурасына боюнча тандалышы керек.

431. Ачкычтардын боштугунун (капчыгынын) өлчөмдөрү буроолордун башчаларынын (бурамалардын кырларынын) өлчөмдөрүнөн 0,3 мм ашпоого тийиш. Буроолордун же бурамалардын губкаларынын жана бөрктөрүнүн тегиздиктеринин ортосундагы боштук жол берилгенден ашык болсо, астарларды колдонууга тыюу салынат.

Бурама ачкычтарынын жумушчу беттеринде кыйшаюулар болбошу керек, ал эми туткаларында чыгуулар болбошу керек. Туткада ачкычтын өлчөмү белгилениши керек. Бурамаларды жана буроолорду бурап чыгарууда жана бекемдөөдө бурама ачкычтарын кошумча рычагдар, экинчи ачкычтар же түтүктөр менен узартууга тыюу салынат. Зарыл болсо, узун туткасы бар ачкычтарды колдонуу керек. Ачкычтардын туткаларын "жылдызча" түрүндөгү гана кошумча рычагдар менен узартууга жол берилет.

432. Иш ордунда аспап тоголонуп же кулап кетпегидей кылып жайгаштырылышы керек. Аспапты тосмолордун тосмосуна же тосмолонбогон аянтчанын  четине, ошондой эле ачык люктардын, кудуктардын жакыан коюуга тыюу салынат.

433. Аспапты алып жүрүүдө же ташууда анын курч бөлүктөрү корголушу керек.

434. Кол усануу-темирчилик аспабынын оң абалы үчүн аспапты берген (кабыл алган) адамдар (аспапчы) жана аны пайдаланган жумушчу жооптуу болуп саналат.

435. Бардык кол усануу-темир устачылык шаймандары (аспаптар бөлмөсүндө болгондой эле, колго берилгендей) бөлүм боюнча дайындалган инженердик-техникалык кызматкер тарабынан мезгил-мезгили менен кварталына бир жолудан кем эмес текшерилип турушу керек. Иш алдында жана иш процессинде шаймандын оң абалда болушу үчүн жоопкерчилик тиешелүү коопсуздук техникасынын эрежелери менен аныкталат. Бузулган аспап алынып коюлушу керек.

§ 20. Пневматикалык аспап

436. Пневматикалык аспаптар «Кол пневматикалык машиналарына коюлган талаптар. Жалпы коопсуздук талаптары» ылайык келүүгө тийиш.

Пневматикалык аспап менен иштөөгө 18 жаштан жаш эмес, өндүрүштүк окутуудан өткөн жана эмгекти коргоо боюнча нускамалардын  билимин текшерүүдөн өткөн жана пневматикалык аспапты колдонуу менен иштерди аткарууга уруксат берүү жөнүндө билимин текшерүү жөнүндө      канааттануу жазуусу бар  адамдарга уруксат берилет.

437. Пневматикалык аспаптын жумушчу бөлүгү туура талаптагыдай курчтулган болушу керек жана бузулуулар, жаракалар, оюктар жана быдырлар болбошу керек. Аспаптын капталдарында курч четтери болбошу керек; шыйрак түз, кыйшык жана жаракаларсыз болушу керек жана өзүнөн-өзү түшүп калбашы үчүн втулканын өлчөмүнө ылайык келиши, тыгыз жайгаштырылышы жана туура борборлоштурулушу керек.

 Эгерде втулкада ойноо бар болсо, подкладка (клиндөө) колдонууга же пневматикалык аспап менен иштөөгө тыюу салынат.

438. Пневматикалык шаймандыy иштетүүчү клапан оңой жана тез ачылып жабылышы керек жана жабык абалда абаны киргизбеши керек.

439. Пневматикалык аспаптар ийкемдүү шлангдарды колдонууга тийиш. Бузулган шлангдарды колдонууга тыюу салынат.

Шлангдарды пневматикалык аспапка бекитүү жана аларды бири-бири менен ниппель же штуцерлер жана кычкачтар аркылуу менен туташтыруу зарыл. Шлангдарды зым менен бекитүүгө тыюу салынат.

Аба түтүктөрүнүн пневматикалык аспаптарга, түтүк өткөргүчтөргө жана түтүктөрдүн бири-бирине туташкан жерлери абаны өткөрбөшү керек.

440. Шлангды пневматикалык аспапка туташтыруунун алдында аба магистралы үйлөтүлүшү керек, ал эми шлангды магистралга кошулгандан кийин шланг да үйлөтүлүшү керек.  Шлангдын бош учу үйлөө учурунда бекитилиши керек. Футоркадагы тор тазалагандан кийин аспап шлангга туташтырылат.

441. Аба өткөрүүчү түтүктө бекитүүчү арматура болушу керек.

442. Шлангды магистралга жана аспапка туташтыруу, ошондой эле аны ажыратуу бекитүүчү арматура жабык болгондо жүргүзүлүшү керек. Шланг кокусунан бузулуу же ага транспорттун тийип кетүү мүмкүнчүлүгү жокко чыгарыла тургандай жайгаштырылышы керек.

443. Пневматикалык аспаптын шлангдарын эксплуатациялоо учурунда чоюуга же ийүүгө тыюу салынат. Ошондой эле аларды зым аркан, трос, кабелдер жана газ ширетүүчү түтүктөр менен кесип өтүүгө жол берилбейт.

444. Пневматикалык аспапка абаны анын жумушчу абалына орнотулгандан кийин гана берилиши керек (мисалы, согуучу аспаптын жумушчу бөлүгү иштетилип жаткан материалга тирелип турушу керек). Аспапты сыноо учурунда гана бош туруп иштөөсүнө (жумуш башталганга чейин же оңдоо учурунда) жол берилет.

445.  Сокку берүүчү пневматикалык аспап менен иштөөдө коргоочу көз айнек жана кол кап кийүү зарыл.

446. Жөнгө салынбаган клапандары бар пневматикалык аспап менен иштөөгө тыюу салынат.

447. Пневматикалык аспап мененорнотулган тепкичтерден иштөөгө тыюу салынат.

448. Шлангда кысылган аба болгон учурда, иш учурунда аспаптын жумушчу бөлүгүн оңдоого, тууралоого жана өзгөртүүгө тыюу салынат.

449. Титирөөдөн коргоо жана жумушчу куралды башкаруу каражаттарысыз, ошондой эле ызы-чууну басаңдаткычсыз пневматикалык аспап менен иштөөгө тыюу салынат.

450. Пневматикалык аспап менен иштегендер ызы-чуу жогору болгон аймакта жеке коргонуу каражаттарын (шумга каршы кулакчындарды, "беруши" тибиндеги ызы-чууга каршы вкладыштарды жана антифондорду) колдонушу керек.

451. Сокку берүүчү пневматикалык аспап менен жумушчу бөлүктүн бош соккулар учурунда өзүнөн-өзү чыгып кетүүсүн болтурбоочу түзүлүштөрсүз иштөөгө тыюу салынат.

452. Жылмалоочу машиналар, араалар жана сүргүлөр жумушчу бөлүгүнүн коргоочу тосмосуна ээ болушу керек.         

453. Пневматикалык аспап менен иштөөдө аны жумушчу бөлүгүнөн кармоого тыюу салынат.

454. Пневматикалык аспапты басуу акырындык менен күч менен жүргүзүлүшү керек.

455. Пневматикалык шайманды туткасынан гана алып жүрүүгө болот. Бул максатта шлангды же аспаптын жумушчу бөлүгүн колдонууга тыюу салынат.

456. Иштеги тыныгууларда, шлангдардын үзүлүшүндө жана ар кандай бузулууларда кысылган абанын пневматикалык шайманга кирүүсүн токтоосуз токтотуу керек (бекитүүчү арматураны жабуу керек).

457. Шлангдарды абанын температурасы оң болгон жабык жайда, үй ичинде сактоо.

458. Пневматикалык аспапты түздөн-түз берген адам аларды берүүдөн мурун дароо текшерүүдөн өтүшү керек. Пневматикалык аспап эксплуатациялоо учурунда күн сайын жумуш аяктаганда кийин булганычтардан тазалап, зарылчылыкка жараша бекитүүчү тетиктерди тартып туруу зарыл. Пневматикалык аспапты, анын иштөө шарттарына жана ишке жарамдуулугуна карабастан, 6 айда бир жолудан кем эмес демонтаждоо, жууш, тетиктерин майлоо жана ротордук калакчаларды толтуруу керек, ал эми текшерүү учурунда табылган бузулган же катуу эскирген бөлүктөрдү жаңысына алмаштыруу керек. Аспапты чогулткандан кийин шпиндельдин ылдамдыгын жыштыгын паспорттук маалыматтарга ылайык келтирүү жана анын 5 мүнөт ичинде бош жүрүшүндө иштешин текшерүү керек.

Жогоруда көрсөтүлгөн иштерди аткарган жумушчу эсепке алуу жана кароо журналына аспаптын оң экендиги жөнүндө жазууну жүргүзүшү керек.

459. Пневматикалык аспаптын титирөө параметрлери жана ызы-чуу мүнөздөмөлөрү аны демонтаждоо менен коштолгон оңдоодон кийин көзөмөлдөнүшү керек.

460. Титирөөнүн параметрлери төмөнкүдөй аныкталат: "Кол машиналары. Титирөө параметрлерин өлчөө ыкмалары", Р 50209-92 "Титирөө. Механикалык балкаларды сыноого талаптар" жана аспаптардын белгилүү бир түрлөрү үчүн стандарттар. Параметрлерди аспаптын  паспортуна киргизилиши керек.

461. Пневматикалык аспапты оңдоодон кийин сыноолорду жүргүзүүдө стационардык ызы-чуу фонунун тоскоолдук деңгээли сыналуучу аспаптын үн кубаттуулугунун деңгээлинен кеминде 6 дБ А төмөн болушу керек.

§ 21. Электр куроочунун тырмактар жана тикчыкмасы

462. Чыңалуу астында иштөөдө электр куроочунун тырмактарды жана тикчыкмасы колдонуу эмгекти коопсуздук эрежелерин так сактоону талап кылат, анткени алар коргоо эмес, көтөрүүнүн кошумча каражаты болуп саналат.

Монтер тырмактары жыгачтан жана темир-бетон тиркемелери бар жыгачтан жасалган электр берүү чубалгыларынын тирөөчтөрүндө, ошондой эле байланыш чубалгаларынын тирөөчтөрүндө иштөө үчүн иштелип чыккан.

ТУ монтер лаздары (техникалык шарттар) СВ110-1-a жана СВ105-3,5 типтеги типтеги 10 кВ электр чубалгыларынын жана СВ95-1-a (2а) тибиндеги 0,4 кВ электр чубалгыларынын темир-бетон таянычтарына чыгуу үчүн арналган.

463. Тырмактардын жана лаздардын металл бөлүктөрүндө оюктар, жаракалар, сыныктар, быдырлар, курч четтери болбошу керек. Ширетүү орду тегиз, жылмакай, чуңкурлардан жана башка кемчиликтерден таза болууга тийиш. Алынып  туруучу  тиштерди  кулатууга  же кыйшайтууга болбойт.

464. Бекитүү үчүн курлардын материалдары жана конструкциялары ар кандай климаттык шарттарда жана мезгилдерде иштөөнүн ишенимдүүлүгүн жана ыңгайлуулугун камсыз кылууга тийиш.

Ишкананын бөлүмүнүн буйругу менен тырмактардын жана лаздардын жакшы абалы үчүн жооптуу адамдар  дайындалат.

465. Медициналык кароодон өткөн жана альпинизмге жарамдуу деп табылган кеминде 18 жашка толгон адамдар (жумушчулар жана инженер-техник кызматкерлер), альпинизм боюнча кеминде бир жылдык стажы бар жана үчүнчүдөн кем эмес тарифтик разряды бар адамдар  өз алдынча альпинизм иштерин аткарууга уруксат берилет^[2]. Биринчи жолу альпинизмге кабыл алынган жумушчулар ишкананын буйругу боюнча дайындалган тажрыйбалуу жумушчулардын жетекчилиги астында бир жыл бою иштеши керек. Өз алдынча альпинизм ишине кабыл алынган адамдардын квалификациялык күбөлүктө бул жумуштарды аткаруу укугуна тиешелүү жазуу болушу керек.

466. Тирекке чыгуунун алдында тырмактарды жана лазды кылдаттык менен карап чыгуу жана аларды сыноо мөөнөтү өтүп кетпегендигине жана тетиктер менен тетиктердин жакшы тартипте экендигине ынануу керек. Ширетүүлөрдүн  бекемдигине, шыбыктардын катуу эритмелеринин бүтүндүгүнө, кайыш тигишинин коопсуздугуна жана боолордун ишенимдүүлүгүнө, гайкалардын жана төөнөгүчтөрдүн болушуна жана гайкаларды бекитүүнүн ишенимдүүлүгүнө өзгөчө көңүл буруу керек. Курт механизминин барабанындагы кош пружина лентасынын учу, ошондой эле универсалдуу лаздардын кабелдик илмектеринин учуна механизмдин корпусунун розеткасына бекитилишинин ишенимдүүлүгү, анын иштөөгө жарамдуулугу туткасын айландыруу менен текшерилет.

467. Туюк же сынган тырмактарды жана лаздарды пайдаланууга тыюу салынат.

468. Тырмактар ​​жана лаздар 6 айда бир жолудан кем эмес 1350 Н (135 кгс) статикалык жүк менен мезгил-мезгили менен сыноодон өткөрүлөт.

Сыноодо статикалык жүк ар бир тырмакка же лазга 5 мүнөткө түздөн-түз бекитүүчү боолорго түшүрүлөт, ошондуктан жүктүн огу бут таянгычтын борбору аркылуу өтөт (11-сүрөт).

Эгерде тырмактын же лаздын конструкциясы аларды бекитүүчү боо менен бирге сынап көрүүгө мүмкүндүк бербесе, тырмакты же лазды жана бекитүүчү боолорду өзүнчө сыноого жол берилет.

Тырмактын же тикчыкмасын таманына төмөнкү маалымат жазылышы керек: өндүрүүчүнүн соода белгиси; номери; өндүрүлгөн күнү.

469. Сыноо үчүн берилген монтер тырмактары адегенде сырттан кылдат текшерүүдөн өткөрүлөт.

Тырмактарды кароодо бардык тетиктердин бекитилишинин абалына (орок сымал бөлүктүн буттун тактайына, шыбыктардын бекитилишине), кайыштарды тигиштин коопсуздугуна жана токууларга тигүү ишенимдүүлүгүнө көңүл буруу керек. Бекитүү гайканы бекем тартылып, кармап турган шакекче менен жабыш керек. Шиштер толугу менен сайылып, туура курчутулушу керек.

Текшерүүдөн жана табылган кемчиликтерди жоюудан кийин тырмактар ​​жүк менен сыналат. Тырмактын бекемдиги тырмактын санына туура келген диаметрдеги жыгач мамыга жумушчу абалында статикалык жүк менен текшерилет.

Тырмак статикалык жүктөмгө туруктуу деформациясыз жана ширетүүчү жерлерди үзбөстөн, курду үзбөстөн жана токууга зыян келтирбестен туруштук берүүгө тийиш.

Статикалык жүктү алып салгандан кийин калган деформацияларга жол берилбейт.

Туруктуу деформациялардын жоктугу сынакдын алдында жана андан кийинкиришин өлчөө жана тырмакты көтөрүү жолу менен текшерилет.

11-сүрөт. Монтер тырмактарын сыноо схемасы: (P - сыноо жүк).

470. Лаздарды текшерүүдө тетиктердин байланыштары, болттуу кошулмалардын абалы, ошондой эле контргайкалардын жана шплинттердинбар-жоктугу, ремень бекиткичтеринин абалы текшерилет. Кабель тросунун түйүндөрүнүн абалына жана универсалдуу лаздардаанын ачылышын жөнгө салуу механизмине өзгөчө көңүл бурулат.

Трос байламын текшерүүдө трос зымдардын жана кош пружинанын лентасынын бутактарынын эскирүү даражасы жана анын кабель менен туташтырылышынын ишенимдүүлүгү аныкталат. Ширетүүчү жерлерди жаракалар же механикалык бузулуулар текшерилиши керек. Эскирген же бузулган шиштерди алып салуу жана жаңылары менен алмаштыруу керек.

Текшерүүдөн жана табылган кемчиликтерди жоюудан кийин лаздар сыноодон өткөрүлөт.

Сыноодо лаздар өздөрүнүн жумушчу абалында алар арналган электр өткөргүч мунарасынын төмөнкү бөлүгүнүн конфигурациясын окшоштурган атайын сыноо стендине орнотулушу керек.

Статикалык жүктөмдү текшерүүдөн кийин ар бир лаз тышкы текшерүүдөн өткөрүлөт. Трос байламынын киришин жөнгө салуу механизминин иштөөсүндө тетиктердин калдык деформацияларын, жаракаларды, бекитүүчү боолордун үзүлүшүн же тыгылышын көрсөткөн лаздар четке кагылат жана андан ары иштөөгө жол берилбейт.

471. Тырмактарды жана лаздардысыноонун натыйжалары «Такелаждык каражаттарды, механизмдерди жана түзүлүштөрдү эсепке алуу жана текшерүү журналына» жазылат. Ар бир тырмактын же лаздын боосуна анын номери жана кийинки сыноонун датасы жазылган бирка бекитилиши керек.

472. Тамандын жүгүн бекемдөө үчүн боолор текшерилбейт, алардын андан ары колдонууга жарактуулугу текшерүү жолу менен белгиленет.

5-бөлүм. Ширетүү жана башка оттук жумуштары^[3]

§ 22. Жалпы талаптар

473. Бардык ширетүү жана башка оттук иштери «Эл чарба объектилеринде ширетүү жана башка от иштерин жүргүзүүдө өрт коопсуздугунун эрежелеринин» талаптарына ылайык, «Металлдарды ширетүүдө, эритүүдө жана кесүүдө санитардык эрежелердин» ченемдери боюнча, кабыл алынган ченемдер боюнча - «Иштерин жүргүзүү жана кабыл алуу эрежелери. Курулуштагы коопсуздук» жана «Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин энергетика объектилеринде от иштерин жүргүзүүдө өрт коопсуздугунун чаралары жөнүндө нускамасы" боюнча аткарылууга тийиш.

474.  Атайын окуудан өткөн жана теориялык билимдерин, практикалык көндүмдөрүн, эмгекти коргоо жана өрт коопсуздугунун эрежелерин билүүсүн текшерген жана «Ширетүүчүнүн күбөлүгү» бар, 18 жаштан төмөн эмес адамдар атайын жумуштарды аткарууга кабыл алуу жөнүндө квалификациялык күбөлүк жана өрт коопсуздугу боюнча атайын талону барларга уруксат берилет. Талон квалификациялык сертификат болгондо гана жарактуу жана ысык иштерди жүргүзүүгө укук берет. Талондо кызматкер тарабынан өрт коопсуздугунун эрежелерин бузуулар белгиленет, ал эми одоно бузуулар болгон учурда талон кайра алынып салынат, бул жаңы талон берүү менен билимин кезексиз текшерүүгө алып келет. Электр ширетүүчүлөрү II кем эмес электр коопсуздук тобуна ээ болушу керек.

475. Газ жана электр менен ширетүүчүлөрүн даярдоо, окутуу атайын адистештирилген кесиптик окуу жайларында, ишканалардагы ширетүү курстарында же окуу борборлорунда жүргүзүлүшү керек.

Казандарды көзөмөлдөө, газды  көзөмөлдөөчү жайларды  жана көтөргүч конструкцияларды даярдоо, монтаждоо жана оңдоо учурунда ширетүү жумуштарын аткаруу укугуна ширетүүчүлөрдү аттестациялоо "Ширетүүчүлөрдү аттестациялоо эрежелерине" ылайык жүргүзүлүшү керек.

476.  Бардык ширетүүчүлөр эмгекти коргоо боюнча нускама билүү боюнча жыл сайын текшерүүдөн өтүшү керек.

Адистиги боюнча жумушта 6 айдан ашык тыныгуу болгон учурда, ошондой эле технологияны бузгандыгы жана иштин сапатынын начардыгы үчүн убактылуу токтотулгандан кийин ширетүүчүлөр жумушка кирүү алдында билими боюнча кезексиз сыноодон  өтүшөт.

477. Ширетүү башталганга чейин ар бир идиш, анын ичинде иштеп жаткан идиштер беш-алты аба алмаштыруу жолу менен желдетилиши керек.

478. Курамында суюк отун, жеңил күйүүчү же күйүүчү суюктуктар, кислоталар, газдар ж.б. болгон идиштерди (резервуарлар, бак ж.б.) ширетүү алдында аларды тазалоо, каустикалык сода кошулган ысык суу менен жуу, буулоо, кургатуу жана желдетүү, андан кийин зыяндуу заттардын кооптуу концентрациялары жок экендигин тастыктоо үчүн текшерүү керек.

Мында идиш ташылган заттар ага кириши мүмкүн болгон түтүктөрдөн жабылышы керек.

479. Жер астындагы курулушта ширетүү иштери башталганга чейин, кабыл алуу алдында дароо андагы ыктымалдуу зыяндуу заттардын курамы текшерилиши керек.

Эгерде жер астындагы курулушта газ аныкталса, аны желдетүү үчүн чара көрүү керек.

480. Жер астындагы курулуштун же резервуардын абасында өтө ыктымалдуу зыяндуу заттардын болушун газ анализатору аныктоо керек. Аба үлгүсүн жер астындагы курулуштун же резервуардын люкуна түшүрүлгөн шланг аркылуу алуу керек.

481. Аба үлгүлөрүн алуу үчүн жер астындагы курулмаларга жана резервуарларга түшүүгө тыюу салынат.

482. Эгерде вентиляцияга карабастан, зыяндуу заттардын бар экендиги аныкталса, анда алардын кириши жок кылынмайынча жана экинчи текшерүү зыяндуу заттардын жоктугун ырастаганга чейин жер астындагы курулушта иштөөгө тыюу салынышы керек.

483. Казандардын жана башка резервуарлардын барабандарынын ичинде, ошондой эле жер астындагы курулмаларда^[4] ширетүү ачык лаздар, люктар, тыгындар менен, ошондой эле зыяндуу заттардын курамын камсыз кылуучу активдүү берүү жана чыгаруучу вентиляция менен алгылыктуу концентрацияда жана жетиштүү кычкылтек мазмунунда жүргүзүлүүгө тийиш. Резервуардын же жер астындагы курулуштун ичиндеги жумуш ордунда абанын кыймылынын ылдамдыгы 0,3-1,5 м/с болушу керек.

Берилген абанын температурасы 20°С кем эмес болушу керек.

Жабык идиштердин ичинде суюлтулган газдарды (пропан, бутан) жана көмүр кычкыл газын пайдалануу менен ширетүүдө, соргуч вентиляция түбүндө сордурууну камсыз кылууга тийиш.

Подвалдарда жана жер төлөлөрдө, кудуктарда жана башка жер астындагы курулуштарда суюлтулган газдарды пайдалануу менен ысык иштерди жүргүзүүгө тыюу салынат.

484. Резервуарлардын ичиндеги ширетүү иштеринде жарыктандыруу сыртта орнотулган багыттуу чырактарды же коргоочу тор менен жабдылган 12 В чыңалуудагы көчмө чырактарды колдонуу менен жүргүзүлүшү керек. Ошол эле учурда, жумушчу зонанын жарыктандыруу 30 лк кем эмес болушу керек.

Көчмө чырак үчүн трансформатор ширетүүчү объекттин сыртына орнотулушу керек. Автотрансформаторлорду колдонууга жол берилбейт.

485. Казандардын жана башка резервуарлардын жана жер астындагы курулмалардын барабандарынын ичинде ширетүү иштерин жүргүзүү үчүн кеминде 3 адам дайындалышы керек, анын ичинен экөө (байкоочу) резервуардын (конструкциянын) сыртында, люкта (лазда) болушу жана ширетүүчүнү камсыздандырышы керек. Ишканага бөтөн адамдардын кирүүсүнө жол берилбейт.

Байкоочулар ширетүүчү резервуарда болгон учурда резервуардын люктарынан же жер астындагы курулмадан чыгууга укугу жок.

Жабырлануучуга ылдый түшүү зарыл болсо, байкоочулардын  бири  противогазды жана куткаруу курун тагынып, куткаруучу жиптин учун жогоруда калган экинчи байкоочуга өткөрүп бериши керек.

486. Жабык идиштерде, тар шарттарда, контейнерлерде ж.б. бир нече ширетүүчү иштегенде бардык иштегендерге жардам берүү каралышы керек.

487. Өндүрүштүк имараттарда, курулмаларда, ишканалардын аймагында жабдууларды оңдоодо же курулуш конструкцияларын монтаждоодо убактылуу ширетүү жана башка ысык жумуштар өрт коопсуздугуна жооптуу кызматкердин жазуу жүзүндөгү уруксаты^[5] менен жүргүзүлүүгө тийиш.

Объекттин жетекчиси жана жайлардын (аймактын, орнотмонун ж.б.у.с.) өрт коопсуздугуна жооптуу кызматкери убактылуу ысык жумуштардын ордун алар аяктагандан кийин 3-5 сааттын ичинде текшерүүнү камсыз кылууга милдеттүү.

Ширетүү жана ысык жумуштар төмөнкү шарттарда жүргүзүлүүгө тийиш:

- ысык жумуштарды өндүрүү эрежелерин сактоо жана өрт коопсуздугун камсыз кылуу боюнча зарыл чараларды көрүү;

- ширетилген тетиктерди сыртынан жана ичинен чаңдан жана күйүүчү заттардан (майлар ж. б.) кылдат тазалоо. Ширете турган тетиктердин беттери кургак болушу керек. Дайындалуучу бөлүктөрдүн жана тетиктердин четтеринде быдыр болбошу керек;

- персоналды ширетүүдө бөлүнүп чыккан радиациядан, учкун учкундарынан жана күйүктөрүнөн коргоо максатында иш ордун тосуу;

- жумуш ордунда өрт өчүрүүчү жабдуулардын болушу.

Убактылуу ширетүү иштерине жана башка ысык жумуштарга уруксаттарды берүү «Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигинин энергетикалык объектилерде ысык жумуштарды жүргүзүүдө өрт коопсуздугунун чаралары” жөнүндө нускамасында көрсөтүлгөн кызматкерлер тарабынан ишке ашырылат.

488. Ширетүү жана башка ысык жумуштарды туруктуу ысык жумуш орундарында, ошондой эле авария болгон учурда, бирок ар дайым цехтин башчысынын түздөн-түз жетекчилиги астында же анын көрсөтмөсү боюнча буйрук бербестен жүргүзүүгө жол берилет.

Ысык жумуштарды жүргүзүү үчүн убактылуу жайлар жана ширетүүчү агрегаттарды, газ баллондорун жана күйүүчү суюктугу бар резервуарларды орнотуу үчүн орундар 5 м радиуста кеминде күйүүчү материалдардан, ал эми жарылуучу материалдардан жана түзүлүштөрдөн 10 м радиуста тазаланышы керек.

489. Салмагы 15 кгдан ашкан металл конструкцияларды ширетүү учурунда стационардык жумуш орундары жыйноочу стенддер жана механизациялык жабдуулар менен жабдылышы керек.

Майда жана майда габариттүү (салмагы 15 кг чейин) буюмдарды ширетүү учурунда стационардык жумуш орундары ширетүүчү столдор менен жабдылышы керек.

490. Казандардын жана резервуарлардын барабандарынын ичинде электр ширетүү жана газ жалындоо иштерин бир убакта аткарууга тыюу салынат.

Резервуарларда, кудуктарда жана башка жабык идиштерде газ жалыны менен иштөөдө бензин кескичтерди колдонууга жол берилбейт

491. Резервуардын же жер астындагы курулуштун ичинде ширетүү иштерин жүргүзүүдө андагы убакыт, ошондой эле эс алуунун узактыгы (конструкциядан же резервуардан чыгуу менен) иштин шарттарына жана мүнөзүнө жараша тапшырманы берген адам тарабынан аныкталат.

492. Жер астындагы курулмаларда же резервуарларда (күйүүчү майларды жана майларды сактоочу резервуарлардан тышкары) абанын температурасы 33°Сден жогору болгон өзгөчө учурларда гана (кырсык болгондо, адамдардын өмүрүнө коркунуч туудурса, жабдуулардын бузулушу ж.б.) бөлүмдүн жетекчисинин уруксаты менен жана анын түздөн-түз жетекчилиги астында персоналдын күйүп калуусуна жол бербөө боюнча зарыл чараларды көрүү керек.

493. Күйүүчү же зыяндуу заттар, ошондой эле күйбөй турган суюктуктар, газдар, буулар жана аба менен толтурулган идиштерде, аппараттарда, түтүктөрдө, коммуникацияларда ширетүү, от жумуштарына жана чыңалуу алдында тыюу салынат.

494. Төмөндө иштеп жаткан же өтүп бара жаткан адамдарга, ошондой эле күйүүчү конструкцияларга жыгач элементтердин жана эриген металлдын чачырашынан өрт чыгуусуна каршы чараларды көргөндөн кийин гана лес, подмост жана бешиктерден ширетүү иштерин баштоого жол берилет.

495. Тиркелген көчмө тепкичтерден ширетүү иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

496. Ширетүүчү жерлерде бензинди, керосинди, ацетонду жана башка күйүүчү материалдарды колдонууга жана сактоого тыюу салынат.

497. Керосинди, бензинди, ацетонду жана башка күйүүчү жана күйүүчү заттарды, ошондой эле трихлорэтиленди, дихлорэтанды жана углеводороддордун башка хлор туундуларын ширетүү жана беттик жабуу үчүн беттерди алдын ала майсыздандыруу үчүн колдонууга тыюу салынат.

Өзгөчө учурларда, эгерде техникалык себептер боюнча отко чыдамдуу жуучу каражаттарды колдонуу мүмкүн болбосо, тез күйүүчү суюктуктарды бир жолку колдонуу үчүн зарыл болгон, бирок 1 литрден ашпаган өлчөмдө колдонууга жол берилет. Бул учурда сынбас материалдан жасалган жабык идиштерди гана колдонуу керек.

498. Бир бөлмөдө жайгашкан жабдууларда бир эле учурда ширетүүчү жана сырдоо иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

499. Ширетүүчүлөргө колдонуудагы стандарттарга ылайык комбинезон, коопсуздук бут кийимдери жана башка жеке коргонуу каражаттары менен камсыз болушу керек жана аларды жумуш учурунда колдонууга милдеттүү.

500. Майлардын, бензиндин, керосиндин жана башка күйүүчү суюктуктардын издери бар кийимде жана кол капта иштөөгө тыюу салынат.

501. Ультрафиолет жана инфракызыл нурлардын таасиринен көздү жана бетти коргоо үчүн ширетүүчү фильтрлик көз айнек менен калкандарды (кол менен же башка орнотулган) колдонуусу керек.

Жарык чыпкалары учурдагы күчкө жана ширетүү ыкмасына жараша, дуга менен ширетүү ыкмалары үчүн колдонулушу керек.

Электр газ менен ширетүүчү жана көмөкчү жумуштар үчүн кара айнектен жасалган ар кандай маркадагы жарык фильтрлеринин максаты төмөнкүдөй:

- В-1 - ачык аянттарда ачык күн нурунда иштегенде жана цехтерде электр менен ширетүүдө көмөкчү жумушчулар үчүн;

- В-2 — цехтерде электр менен ширетүү учурунда жардамчы жумушчулар үчүн;

- Г-1 - ачык аянттарда электр менен ширетүүдө газ менен ширетүүчүлөргө жана көмөкчү жумушчуларга;

- Г-2 - газ менен ширетүүчү үчүн (газ менен ширетүүчү жана орточо кубаттуулуктагы кесүү үчүн);

- Г-3 - газ менен ширетүүчү үчүн (күчтүү газ менен ширетүүчү жана кесүү менен);

Арка жана плазма ширетүүчү ширетүүчүлөргө кара айнек чыпкаларын тандоо учурдагы күчкө жана ширетүү ыкмасына жараша болот жана 4-таблицадагы маалыматтар менен аныкталат.

Газ менен ширетүү жана кычкылтек менен кесүү үчүн кара айнек чыпкаларын колдонуу ацетилен менен кычкылтектин чыгымдалышына жараша 3-таблицада көрсөтүлгөнгө ылайык келиши керек.

502. Ширетүүчүнүн визуалдык иштөөсү үчүн оптималдуу шарттарды камсыз кылуу үчүн, анын көз карашынын жеке өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен, таблицада көрсөтүлгөн жарык чыпкалардын тышкары 3 жана 4-таблицада көрсөтүлгөн чыпканы бир сандан көп же азыраак ченөө сунушталат. Эгерде ширетүүчүнүн визуалдык иштөөсү үчүн оптималдуу шарттар түзүлбөсө, жарыктандыруу шарттары жана ширетүүчүнүн көрүүсү текшерилиши керек.

503. Ширетүүчү жана башка ысык жумуштардын орду өрт өчүрүүчү шаймандар (өрт өчүргүч же кум салынган куту, күрөк жана чака суу) менен камсыз болушу керек. Эгерде ширетүүчү жерге түздөн-түз жакын жерде ички өрткө каршы суу түтүгү бар болсо, крандарга магистралдык басым түтүктөрү кошулууга тийиш.

504. Электр ширетүү, газ жалыны жана башка от жагуу иштерин аткарууда Кыргыз Республикасынын аймагында күчүндө болгон ченемдик укуктук актылардын талаптары сакталышы керек (СН КР 12-01:2018 «Курулуштагы эмгек коопсуздугу»). ГОСТ Р 70465-2022 (01.06.2023 баштап иштейт) «Ɵңчөй технологиялык жана уюштуруу процесстери» режимди башкарууну (уруксат берүү ±5%), четтерин даярдоону жана жылытууну камтыган ширетүү иштеринин катуу ырааттуулугун жөнгө салат. Оттук иштерде жабдууларды милдеттүү түрдө жерге туташтыруу (ГОСТ 12.2.007.8), жумуш ордунун айланасын тосуу (бийиктиги кеминде 1,8 м) жана өрт өчүрүүчү каражаттарынын болушу талап кылынат. Агын жана чыңалуунун болушу көзөмөлдөнүшү керек (четтөөлөр номиналдык маанинин +5% дан ашпашы керек).

4-тизмек

Жарык чыпкалары дуга менен ширетүү ыкмалары үчүн сунушталат Көздү жумушта зыяндуу нурлануудан коргоо үчүн айнек жарык чыпкалары. “Техникалык мүнөздөмөлөр” учурдагы агынкубатына жараша

5

4-тизмек

Газ менен ширетүү жана кычкылтек кесүү үчүн жарык чыпкалары

§ 23. Электр ширетүү иштери

505. Электр ширетүү иштери “Электр ширетүү иштери. Коопсуздук талаптары», «Электр ширетүүдө коопсуздук эрежелери жана өндүрүштүк санитария» талаптарына ылайык жүргүзүлүшү керек.

Электр ширетүү жабдууларынын курамына кирген электротехникалык түзүлүштөр стандарттарга “Электр ширетүү жана плазма иштетүүчү түзүлүштөр, коопсуздук талаптары» жана «Электр орнотмолорунорнотуу эрежелерине» ылайык келиши керек.

506. Монтаждоо жана ширетүүчү цехтерден жана аянттардан тышкары имараттарда туруктуу электр ширетүү үчүн арналган электр ширетүү орнотмолоружана ширетүүчү станциялар үчүн дубалдары отко чыдамдуу материалдардан жасалган атайын желдетилүүчү бөлмөлөр каралууга тийиш.

Электр ширетүү орнотмолору үчүн бөлмөлөрдө ширетүүчү операциялардын ыңгайлуулугун жана коопсуздугун жана ширетүүчү жерге жана андан продукцияны жеткирүү үчүн жетиштүү кеңдиктеги өтмөктөр каралууга тийиш, бирок 0,8 м кем эмес.

Электр ширетүүчү түзүлүштөр үчүн өзүнчө бөлмөнүн аянты кеминде 10 м2, ал эми жабдуулардан жана материалдардан бош аянт ар бир ширетүүчү станция үчүн 3 м2ден кем эмес болууга тийиш.

Кабина дубалынын бийиктиги 2мден кем эмес, дубал менен полдун жылчыгы – 50 мм, коргоочу газ чөйрөсүндө ширетүүдө – 300 мм болуусу керек.

507. Ширетүү тогунун бир посттуу булак аралык өтмөк – ширетүү орнотмолорунун конвертору (кесүү, эритүү) – туурасы 0,8м кем эмес , көп посттуу аралык – 1,5 мден кем эмес, бир жана көп посттуу булак менен дубалга чейинки аралык 0,5мден кем эмес болуусу керек.

Ширетүү трансформатор топтору ортосундагы өтмөк туурасы 1мден кем эмес болуусу керек. Бир топтогу жанаша турган ширетүү трансформатор ортосу 0,1м кем болбошу керек, ширетүү трансформатор менен ацетилен генератору ортосу 3мден кем эмес болуусу керек.

Ширетүү ток жөндөгүчү ширетүү трансформаторунун жанына же үстүнө жайгашышы мүмкүн. Ширетүү трансформаторун ток жөндөгүчүнүн үстүнө коюуга болбойт.

508. Ширетүүчү орнотмону электр тармагына кошуу коммутациялык түзүлүштөр аркылуу гана ишке ашырылат.

509. Ширетүү жаасын электр, жарык жана контакт тармагынан түз берүүгө жол берилбейт.

510. Бир ширетүү жаасынын үстүндө иштөөдө бир нече ширетүүчү токтун булактарын туташтыруу схемасы буюм менен электроддун ортосунда ширетүүчү ток булактарынын биринин эң жогорку ачык чынжырлуу чыңалуудан ашкан чыңалуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарышы керек.

511. Электр тармагынын номиналдык чыңалуусунда жаа менен ширетүү үчүн агын булактарынын бош жүрүүсүндө чыңалуу төмөндөгүлөрдөн ашпоого тийиш:

- 80В эффективдүү мааниси - кол дугасынын жана жарым автоматтык ширетүүнүн өзгөрмө ток булактары үчүн;

- 140В эффективдүү мааниси - автоматтык жаа ширетүүнүн өзгөрмө ток булактары үчүн;

- 100В орточо - туруктуу агын булактары үчүн.

512. Бир жана көп посттуу ширетүүчү орнотмолор камсыздоо тармагынын капталындагы сактагычтар же автоматтык өчүргүчтөр менен корголушу керек. Кол менен ширетүүчү орнотуулар ширетүүчү токтун маанисинин индикатору менен жабдылышы керек (амперметр же ток жөнгө салгычтагы шкала). Көп посттуу ширетүүчү агрегаттар жабдуу тармагынан коргоодон тышкары, ширетүүчү чынжырдын жалпы зымында автоматтык өчүргүчкө жана ширетүүчү постко чейинки ар бир зымдагы сактагычтарга ээ болууга тийиш.

513. Электр зымдарынын жана ширетүүчү аппаратуранын күйүп кетүүсүнө жол бербөө үчүн төмөнкүлөрдү туура тандоо керек: токтун мааниси боюнча кабелдин кесилиштерин, иштөө чыңалуусу боюнча кабелдерди изоляциялоону жана максималдуу жол берилген номиналдык ток боюнча сактагыч звенолорду толук кароо керек.

514. Тармакка кошуу жана андан ширетүүчү орнотмолорду өчүрүү ушул электр тармагын эксплуатациялоочу ишкананын электр кызматкерлери тарабынан ишке ашырылууга тийиш.

515. Ширетүүчү токтун кыймылдуу булактары кыймылынын узактыгына электр тармагынан ажыратылышы керек.

516. Электр ширетүүчү агрегат бүткүл иштөө убактысына кесилиши кеминде 6 мм2 болгон жез зым же кесилиши кеминде 12 мм2 болгон темир зым (тилке) менен жерге туташтырылууга тийиш. Жерге туташтыруу агрегаттын корпусундагы атайын болт аркылуу ишке ашырылат.

Ширетүүчү орнотмодо негизги электр ширетүү жабдууларын жерге туташтыруудан тышкары, буюмга алып баруучу өткөргүч (кайтаруучу зым) туташтырылган ширетүүчү трансформатордун экинчи оромунун ошол кыпчыгычын түз жерге туташтыруу зарыл.

Ширетүүчү трансформаторду жерге туташтыруу үчүн эки өзөктүү берүү кабелинин нөлдүк жумушчу же фазалык зымын колдонууга тыюу салынат.

517. Бир фазалуу ширетүүчү трансформаторду кубаттандыруу үчүн үч өзөктүү ийкемдүү шланг кабелин колдонуу керек, анын үчүнчү өзөгү ширетүүчү трансформатордун корпусунун жер болтуна жана электр түйүнүнүн жер шинасына кошумча түрдө кошулушу керек.

Үч фазалуу трансформаторду кубаттоо үчүн төрт өзөктүү кабелди колдонуу керек, анын төртүнчү өзөгү жерге туташтыруу үчүн колдонулат.

Электр түйүнүнүн жерге туташтыруу шинасы же катуу жерге төшөлгөн нейтралы бар түзүлүштөрдөгү электр берүү линиясынын нөлдүк коргоочу өткөргүчүнө, же изоляцияланган нейтралы бар түзүлүштөрдөгү жерге төшөлүүчү нейтральга туташтырылууга тийиш.

518. Ширетүүчү трансформатордун кыпчыгычы (уюлу) ширетүүчү дайындамага бекитилет, ширетүүчү трансформатордун корпусундагы жерге туташтыруучу болт менен жерге туташтыруу өткөргүч менен туташтырылууга тийиш (12-сүрөт).

519. Ширетүүчү кабелдерди пресстөө, ширетүү жана пайка жолу менен туташтыруу керек.

Кабелдерди ширетүүчү аппаратурага туташтыруу бүктөлгөн же ширетүү кабелдик тиштери менен жүргүзүлүүгө тийиш.

520. Электр түйүнү менен көчмө ширетүүчү аппараттын ортосундагы баштапкы схеманын узундугу 10 мден ашпоого тийиш.

521. Электр ширетүү түзүлүштөрүн жерге туташтыруу алар тармакка кошулганга чейин жүргүзүлүшү жана тармактан ажыратылганга чейин сакталышы керек.

522. Каалаган профилдеги болот шиналар, ширетүүчү плиталар, стеллаждар жана ширетүүчү конструкциянын өзү (металл конструкциялар жана ширетүү иштери жүргүзүлүп жаткан казандардын жана турбиналардын ичиндеги буулануучу жана суусузданган трубопроводдор), алардын кесилиши коопсуз агымды камсыз кылган шартта жылытуу шарттарында ширетүү  керек.

Кайтаруучу өткөргүч катары колдонулуучу айрым элементтерди туташтыруу болтторду, струбцин же кычкачтарды колдонуу менен ишке ашырылууга тийиш.

Кайтаруучу зым катары ички темир жол рельстерин, жерге туташтыруу же жерге туташтыруу тармактарын, ошондой эле бөлүштүргүч түзүлүштөрдүн, имараттардын металл конструкцияларынын, коммуникациялардын жана технологиялык жабдуулардын алгачкы коммутациясынын зымдарын жана шиналарын пайдаланууга тыюу салынат. Өзгөчө жагдай катары, монтаждоо жана оңдоо иштерин жүргүзүүдө бул үчүн имараттардын металл курулуш конструкцияларын (анын ичинде крандардын тилкелерин) пайдаланууга уруксат берилет, мында кайтуучу зымдын бардык чынжыры көрүнөө жана электр булагынан ширетүүчү жерге чейин текшерүү мүмкүн болсо.

Ширетүү эки зымды колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

Ширетүүчү түзүлүштөр үчүн кайтаруучу өткөргүч катары бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн жерге туташтыруучу өткөргүчтөрүн колдонуу жакын жердеги башкаруу кабелдеринин металл кабыктарына токтун бутактанышына, алардын бузулушуна жана релелик коргоонун туура эмес иштешине алып келиши мүмкүн. Релелик коргоонун туура эмес иштеши ширетүүчү орнотмолорду эксплуатациялоодо релелик коргоо схемаларынын жерге туташтырылган чекиттеринин ортосундагы потенциалдык айырманын пайда болушунан да келип чыгышы мүмкүн.

12-сүрөт. Ширетүүчү трансформатордун кошуу схемасы:

1 – алуу пункту; 2 – ширетүүчү трансформатор; 3 - жөнгө салуучу;

4 – электрод кармагыч; 5 - шланг бир өзөктүү зым; 6 - жерге туташтыруучу болт; 7 - жерге туташтыргычы бар шлангдын үч зымдуу зымы; 8 - тармактын нейтралдуу зымы.

523. Көчмө ширетүүчү электр булактарын колдонууда жана өрт коркунучу бар бөлмөлөрдө жумуштарды аткарууда кайра кайтаруучу зымды тикелей изоляциялоо керек.

524. Бир катар туташтырылган металл өзөк, рельстер же башка нерселер системасы аркылуу ширетилип жаткан даяр материалга чыңалуу берүүгө тыюу салынат.

Эгерде ширетүүчү объект жерге төшөлгөн стол менен металл байланышы жок болсо, анда ширетүүчү объект жерге туташтырылууга тийиш.

525. Электр ширетүү иштерин баштоонун алдында ширетүүчү зымдарды жана электрод кармагычтарды изоляциялоонун жарактуулугун, ошондой эле бардык контакттардын туташтыргычтарынын бекемдигин текшерүү зарыл.

526. Ширетүүчү машиналарга, бөлүштүргүчтөргө жана башка жабдууларга, ошондой эле ширетүү иштери жүргүзүлүүчү жерлерге кошулган зымдар ишенимдүү изоляцияланып, зарыл болгон учурда жогорку температурадан, механикалык бузулуулардан жана химиялык таасирлерден корголушу керек.

Эгерде зымдардын изоляциясы бузулса, аларды алмаштыруу керек же резина шланг менен бекитүү керек.

Зымдардын бузулган участокторун чийки резинаны колдонуу менен вулканизациялоо жолу менен изоляциялоого жол берилет.

527. Ширетүүчү зымдардан ысык түтүк өткөргүчтөрүнө жана кычкылтек баллондоруна чейинки аралык 0,5 м, күйүүчү газдары бар баллондор жана түтүктөргө чейинки аралык 1 мден кем эмес болушу керек.

528. Кол менен ширетүү үчүн электрод кармагычтар ишенимдүү кысууну камсыз кылган жана ошондой эле ширетилип жаткан тетик ортосундагы кыска туташуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарган конструкцияга ээ болушу керек. Электродду кармагычтардын кармагычтары күйбөгөн диэлектрдик жана жылуулук өткөрбөөчү материалдан жасалышы керек. Туткасы изоляциясы бузулган электрод кармагычтарды колдонууга тыюу салынат.

Электроддорду кармагычтар «Электродду кол менен ширетүү үчүн. Техникалык шарттар" стандарттарга ылайык келүүгө тийиш

Колдон жасалган электрод кармагычтарды колдонууга тыюу салынат.

529. Электрод кармагычтын өткөргүч бөлүктөрү изоляцияланган болушу керек, андан тышкары ширетүүчүнүн колу менен аларга кокустук тийүүдөн коргоо камсыз кылынышы керек.

Электрод кармагычтын номиналдык иштөө режиминде ширетүүчүнүн колу менен жабылган аймактагы тутканын сырткы бети менен айланадагы абанын ортосундагы температуранын айырмасы 40°С ашпоого тийиш.

530. Электр изоляциясы бар туруктуу токтун электроддук кармагычтары менен ширетүү үчүн туткаларды гана колдонууга жол берилет. Мында анын конструкциясы тутканын сырткы бети менен электрод кармагычтын чыңалуу астында турган бөлүктөрүнүн ортосунда өткөргүч көпүрөлөрдүн пайда болуу мүмкүнчүлүгүн жана тутканы кармаганда ток өткөрүүчү бөлүктөр менен түздөн-түз байланышты болтурбоого тийиш. Электроддун кармагычында "Түз ток үчүн гана колдонуңуз" эскертүү белгиси болушу керек.

531. Ширетүүчү түзүлүштөрдү оңдоо чыңалууну алып салгандан кийин гана жүргүзүлүшү керек.

532. Ширетүүчү орнотмону жана анын ишке киргизүүчү жабдууларын текшерүү жана тазалоо айына бир жолудан кем эмес жүргүзүлүшү керек.

533. Ширетүүчү трансформаторлордун жана токту өзгөрткүчтөрдүн оромунун изоляциялык каршылыгы оңдоолордун бардык түрлөрүнөн кийин, бирок 12 айда бир жолудан кем эмес өлчөнүлүүгө тийиш.

Трансформатордун оромунун корпуска карата жана оромдун ортосундагы изоляциялык каршылыгы 0,5 МОм кем эмес болушу керек.

Ишке киргизүүдө жана капиталдык оңдоодон кийин ширетүүчү трансформаторлордун изоляциясы 1 мин 50 Гц жогорулатылган чыңалуу менен текшерилиши керек.

Сыноо чыңалуу 5-таблицада көрсөтүлгөн маанилерге ылайык келиши керек.

5-таблица

534. Ширетүүчү трансформаторлордун жана ток өзгөрткүчтөрдүн изоляциясынын каршылыгын өлчөөлөрдүн жана изоляциялык сыноолордун натыйжалары өлчөөлөрдү же сыноолорду жүргүзгөн адам тарабынан «Электр аспаптарын жана ага көмөкчү жабдууларды эсепке алуу, текшерүү жана сыноо журналына» жазылууга тийиш.

535. Ширетүүчү трансформатордун же конвертордун корпусунда инвентарлык номери, изоляциянын каршылыгын кийинки өлчөө датасы жана цехке (участкага ж.б.) таандыктыгы болушу керек.

536. Жардамчы менен же бригаданын курамында иштегенде ширетүүчү жааны тутандыруунун алдында башкаларга эскертүүсү керек.

537. Кол менен ширетүүдө идиштин ичинде жана чоң габариттүү буюмдарда тез жана ишенимдүү бекитмелерге ээ жабдыктуу көчмө соруучу жабдык колдонуу керек.  

538. Чектелген же жабык жайларда иштөө эрежелердин 386-п. ылайык болушу керек. Байкоочулардын бири электкоопсуздук II же жогору тобуна ээ болуусу керек. Байкоочулар ширетилип жаткан идиштин сыртына болуусу керек. 

Чектелген жана жетүүгө кыйын жерлерде^[6] ширетүү төмөнкү шарттарда жүргүзүлүүгө тийиш:

- коммуникацияларды тартуу жана жумушчуларды эвакуациялоо үчүн люктардын болушу;

- абада камтылган зыяндуу заттарды максималдуу жол берилген концентрацияга чейин жок кылуучу жана кычкылтектин көлөмүн кеминде 20% кармап туруучу локалдык соргуч желдетүү тутумунун жана түзүлүштөрдүн (аба кирүүчү тешиктери ж.б.) үзгүлтүксүз иштеши;

- ширетүү жабдыгында чынжырда чыналууну өчүргөн убукта коргоочу газдын берилишинин токтотуу жабдыгынын болушу;

- аралык ток менен дуга кол ширетүүнүн бош жүрүүсүндө чыналууну чектөөчүнүн болуусу. Кошумча түрүндөгү чектөөчү өзүнчө өтмөк менен жерге туташтырылышы керек.

539. Электр ширетүүчүнүн жумуш ордунда жана электр ширетүүчү жабдуулардын үстүндө калка жок болгон жаан-чачында жана кар жааган мезгилде электр ширетүү иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

540. Өндүрүштүк жайларда электр менен ширетүү иштерин жүргүзүүдө ширетүүчүнүн жумуш орундары чектеш жумушчу орундардан жана өтмөктөрдөн бийиктиги 1,8 м кем эмес отко чыдамдуу экрандар (парда, калканчтар) менен бөлүнүшү керек.

Сыртта ширетүүдө мындай тосмолор бир нече ширетүүчү бир убакта иштеген учурда бири-бирине жакын жана кыймыл көп болгон жерлерде орнотулушу керек.

541. Бийиктикте иштеген электр менен ширетүүчүдө электроддор үчүн атайын каптар жана күйүктөрдү чогултуу үчүн кутулар болушу керек. Күйүктөрдү ыргытууга тыюу салынат.

542. Нымдуу жерлерде электр менен ширетүү учурунда, ширетүүчү кургак тактайлардын же диэлектрик килеминин полунда болушу керек.

543. Иштеген жеринде жок болгон учурда ширетүүчү ширетүүчү аппаратты өчүрүүгө милдеттүү.

544. Электр менен ширетүүдө ширетүүчү жана анын жардамчылары жеке коргонуу каражаттарын колдонууга тийиш:

- ток өткөрбөгөн материалдардан жасалган коргоочу каска. Каска бетти жана көздү коргоо үчүн калка менен ыңгайлуу болушу керек. Коргоочу калканчтар “Жеке коргонуу каражаттары. Электр ширетүүчүлөрдү коргоочу калканчтар. Техникалык шарттар"стандарттардын талаптарына жооп бериши керек;

- ширетүүчү жерлерди балка же кескич менен тазалоодо көздү сыныктардан жана ысык шлактардан коргоо үчүн түссүз айнектери бар коргоочу көз айнек;

- электр өткөрүмдүүлүгү төмөн, учкунга чыдамдуу материалдардан жасалган колкаптар же мээлейлер.

Ширетүүдө ультрафиолет жана инфракызыл нурдун көзгө жана колго зыян экендиги тууралуу персонал нускаланышы керек.

Ширетүүнү аткарган же анда катышкандар көздөрү ооруган учурда тез арада дарыгерге кайрылуусу керек.

545. Электр тогуна урунуунун жогору кооптуу шартында ширетүүдө (резервуарда ширетүү) электр ширетүүчүлөр атайын кийимден сырткары диэлетрикалык колкап, галош же килем менен, муздак металлга тийүүдө – тизе жана ийин жапкыч менен камсыздалышы керек.

§ 24. Газ менен ширетүү иштери

546. Газ менен ширетүү иштери “Металлдарды жалын менен иштетүү жана каптоолорду термикалык чачуу үчүн жабдуулар жана аппаратура. Коопсуздук талаптары”, Машина куруу кызматкерлеринин профсоюзунун БК бекиткен «Ацетиленди, кычкылтекти жана металлдарды от менен иштетүүдө коопсуздук эрежелери жана өндүрүштүк санитария», «Газ тармагындагы коопсуздук эрежелери» жана КР Энергетика министрлигине караштуу Энергетикалык көзөмөл кызматынын «Басымдагы идиштерди конструкциялоо жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринине» ылайык жүргүзүлүшү керек.

547. Газ кесүүчү жабдууларга коюлуучу талаптар:

- оттук иштеринде колдонулган жабдуулар өз убагында техникалык тейлөөдөн, сыноодон жана оңдоодон өтүшү керек;

- күйгүзгүчтөрдүн (кескичтердин) бардык туташуулары жана каналдары, анын ичинде тыгыздалган түзүлүштөр жылчыксыздоо зарыл;

- күйгүзгүчтөрдүн жана кескичтердин конструкцияларында учтарына газ берүүнү ишке киргизүү, жөнгө салуу жана өчүрүү үчүн түзүлүштөр камтылышы керек;

- күйгүзгүчтөрдүн жана кескичтердин конструкциясы туура иштөө учурунда кандайдыр бир мейкиндик абалында жарылуулар жана тескери отторсуз туруктуу жалын күйүүсүн камсыз кылышы керек;

- суюк отун менен иштөөгө арналган кескичтерде кычкылтек түтүгүнө тескери оттун жетүүсүн алдын алуучу кайтаруучу клапандар болушу керек;

- суюк отун багынын конструкциясы 0,49 МПа басымда жылчыксыздоо болушу керек; 0,981 МПа басымдагы бекемдикке эсептелиши керек;

- резервуар төмөнкүлөр менен жабдылышы керек: абаны мажбурлоочу соркыскыч, өчүргүч түзүлүшү бар күйүүчү майдын үлгүсүн алуу түйүнү; резина-кездеме түтүгүн туташтыруучу телпек (ниппель); күйүүчү май куюучу түзүлүш; басымды өлчөөчү манометр; коопсуздук клапаны;

- кычкылтек баллонунун чоргонун (вентилинин) кычкылтек менен түздөн-түз байланышта болгон металл тетиктери, бөлүктөрү механикалык бекемдиги жана кысылган кычкылтек чөйрөсүндө кычкылданууга жана күйүүгө туруктуулугу боюнча андан кем эмес жезден же башка материалдардан жасалышы керек;

- жабдууларга орнотулган басым өлчөгүчтөрдө эч кандай механикалык бузулуулар болбошу керек. Басым өлчөгүчтөрдү мөөртыгындоо же тамга салынуу менен текшерүү 12 айда бир жолудан кем эмес жүргүзүлүшү керек.

А бөлүгү. Баллондор

548. Газ баллондорун эксплуатациялоо «Басымдагы идиштерди конструкциялоо жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринин», «Газ тармагындагы коопсуздук эрежелеринин» талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

549. Газ баллондорун ташууга, сактоого, берүүгө жана кабыл алууга, алар менен иштөөнү үйрөткөн жана нускама алган адамдар гана жүргүзө алат.

550. Газдары бар баллондор бул үчүн атайын жасалган ачык жана жабык кампаларда сакталышы керек.

Иштөө учурунда күйүүчү газы бар баллондор күн нурунан жана башка жылуулук булактарынан корголушу керек.

551. Баллондук кампадан 25 м радиуста күйүүчү материалдарды сактоого жана ачык отту колдонууга байланыштуу иштерди жүргүзүүгө (согуу, ширетүү, пайка ж.б.) тыюу салынат.

552. Баллон кампаларынын ортосундагы, ошондой эле баллон кампалары менен жанаша турган өндүрүштүк жана башка имараттардын ортосундагы аралыктар «Ацетиленди, кычкылтекти жана металлдарды жалын менен иштетүүнүн коопсуздук жана өндүрүштүк санитария эрежелеринде» көрсөтүлгөндөн кем эмес болушу керек.

553. Кычкылтек баллондорун күйүүчү газы бар баллондор, ошондой эле кальций карбиди, боектор жана майлар (майлар) менен бир бөлмөдө сактоого тыюу салынат. Бош баллондорду газ толтурулган баллондордон өзүнчө сактоо керек.

554. Газ толтурулган баллондорду ташуу рессордуу транспортто же горизонталдуу абалда, баллондордун ортосуна прокладкалар орнотулган авто унааларда жүргүзүлүүгө тийиш. Прокладка катары баллондор үчүн кесилген уялары бар жыгач блоктор, ошондой эле калыңдыгы 25 мм кем эмес аркан же резина шакекчелер (ар бир баллонго эки шакекче) же баллонду бири-бирине урунуудан коргогон башка материалдар колдонулушу мүмкүн. Баардык баллондорду ташуу учурунда бир багытта клапандар менен тизип коюу керек.

Баллондорду атайын идиштерде, ошондой эле вертикалдуу абалда идиштери жок, ар дайым алардын ортосунда прокладкалар жана мүмкүн болгон кулап түшүүдөн коргоо менен ташууга жол берилет.

Баллондорду жүктөөдө, түшүрүүдө, ташууда жана сактоодо баллондордун кулап калышын, бузулушун жана булганышын болтурбоочу чаралар көрүлүүгө тийиш.

555. Кычкылтек баллондорун күйүүчү газдардын баллондору менен толтурулган да, бош да транспорттун бардык түрлөрү менен бирге ташууга тыюу салынат, эки баллонду атайын кол арабада жумуш ордуна жеткирүүдөн башкасы.

Өзгөчө учурларда кычкылтек жана ацетилен баллондорун автотранспорт менен биргелешип ташууга төмөнкү шарттарды сактоо менен жол берилет:

- бир эле учурда ондон ашык кычкылтек жана ацетилен баллондорун ташууга болбойт (жалпысынан);

- жүктөө алдында ацетилен баллондору майдан жана майдын изинен кылдат тазаланышы керек;

- унаанын кузовунда майдын жана майлуу нерселердин издери болбошу керек;

- баллондор жыгач таянычтаргабир катардан ашык эмес тизилиши керек;

- баллондору бар машинаны коштоп бара жаткан жумушчулар ташуу эрежелери жана коопсуздук чаралары боюнча нускаланышы керек.

556. Баллондор арабада, контейнерлерде жана ушул максат үчүн атайын жасалган башка түзүлүштөрдө жылдырылышы керек, бул туруктуу абалын камсыз кылат.

Колго же ийинге алып жүрүүгө тыюу салынат.

557. Жумушчу абалда жана сактоодо баллондор атайын мамы уяларында вертикалдуу абалда болушу керек. Жеке баллондорду жумуш ордунда атайын мамысыз же жантайыңкы абалда кармоого, бирок оодарылып калууга каршы чараларды көрүүгө жол берилет.

558. Тез күйүүчү газдар үчүн арналган баллон вентилдерин каптал туташууларында сол жактагы бурамалар болушу керек.

559. Күйүүчү газдары бар баллондорду ташууда жана сактоодо, баллондордун клапандарынын бурама туташуулары бар каптал штуцерине тыгындар орнотулушу керек.

560. Баллондорду мойнуна коргоочу капкактары барда ташуу жана сактоо зарыл. Автоунаадан баллонду капкактарын ылдый каратып түшүрүп алууга тыюу салынат.

561. Газ жалын менен иштөө үчүн арналган баллондор 6-таблицада көрсөтүлгөн өзгөчө түскө жана жазууларга ээ болушу керек.

6-таблица

562. Баллондор “Басымдуу идиштерди конструкциялоо жана коопсуз эксплуатациялоо эрежелеринин” талаптарына ылайык техникалык күбөлөндүрүүдөн өтүшү керек.

563. Ар бир баллондун үстүнкү тоголок бөлүгүнө төмөнкү маалыматтар чапталышы керек: өндүрүүчүнүн соода белгиси, баллон номери; бош баллондун чыныгы салмагы (кг); чыгарылган күнү (айы, жылы) жана кийинки текшерүү жылы; жумушчу басым P, МПа (кгс/см2); сыноо гидравликалык басымы P, МПа (кгс/см2); баллондун сыйымдуулугу (л).

564. Клапандары бузук, корпусундажаракалар жана дат баскан, формасынын, түсүнүн байкалаарлык өзгөрүүлөрү, өңү жана жазуулары Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстар, экология жана техникалык көзөмөл боюнча министрлигине караштуу Экологиялык жана техникалык көзөмөлдөө кызматынын (Мамэкотехтескөө) текшерүү талаптарына жооп бербеген баллондор, ошондой эле текшерүү мөөнөтү өтүп кеткен баллондор дароо пайдалануудан алынып, оңдоо үчүн май куюучу жайга же атайын оңдоочу жайларга жөнөтүлөт.

Газ агып кеткен баллон жумушка же которулууга кабыл алынбашы керек.

565. Газдын агып кетишин текшерүү мүмкүн болгон агып кетүүлөрдү самындуу эмульсия менен каптоо аркылуу жүргүзүлөт. Сыйымдуулугу 5-50 литр болгон баллондордун клапандарынын бекемдиги баллондун мойнуна резина прокладкалуу түтүктү орнотуу жана бул түтүктү суу менен толтуруу аркылуу текшерилет. Баллондун агып кетишин аны суу куюлган идишке түшүрүү менен текшерүүгө болот.

Баллондорду жана башка түзүлүштөрдү от менен газдын агып кетүүсүн текшерүүгө тыюу салынат.

Эгерде баллон бузулган болсо, аны коопсуз жерге алып барып, андан абайлап чыгаруу керек. Эгерде клапандардын бузулушунан улам газды чыгаруу мүмкүн болбосо, баллондорду куюучу жайга кайтаруу керек.

566. Иш учурунда имараттын ичинде орнотулган газ баллондору өтүүчү жолдордон, жылыткычтардан жана мештерден 1 мден кем эмес жана ачык от булактарынан (оттуктар, күйгүчтөр жана башкалар) 5 мден кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек.

567. Ширетүүчү станцияда иштегенде бир эле учурда эки баллондон ашык болбошу керек (кычкылтек менен жана күйүүчү газ менен).

Ширетүүчү цехте 10дон ашпаган ширетүүчү мамылар жок болсо, ар бир постко кычкылтек жана күйүүчү газы бар бирден запастык баллондун болушуна жол берилет. Цехте 10дон ашык ширетүүчу пункт болсо, борборлоштурулган газ менен жабдууну уюштуруу керек.

Запастык баллондорду цехтин атайын тиркемелеринде же темир калканчтар менен корголгон жерлерде сактоо керек.

568. Баллонду металл буюмдар менен сүзүүдөн сактануу жана аларды күндүн түз нурларынан жана башка жылуулук булактарынан коргоо зарыл.

569. Басымды жогорулатуу үчүн баллондорду ысытпаш керек.

570. Эгерде баллондогу басым жол берилгенден жогору болсо, анда басымды азайтуу үчүн газдын бир бөлүгүн атмосферага чыгаруу үчүн клапанды кыска убакытка ачуу же баллонду муздак суу менен муздатуу керек.

Баллондонгазды чыгарууда же клапанды же оттукту тазалоодо жумушчу газ агымынын багытына карама-каршы тарапта болушу керек.

571. Эгерде иш учурунда үн пайда болсо, анда адегенде отундагы күйүүчү газ клапанын, андан кийин кычкылтек клапанын жабуу жана ооздукту сууга муздатуу керек.

Мундштукту сууда муздатуу учурунда клапандардын толук жабык болушун камсыз кылуу зарыл, антпесе жарылуучу аралашма пайда болуу менен суунун бетинде газ топтолуп калышы мүмкүн.

572. Баллондорду сактоодо, ташууда жана колдонууда күйүп кетүүдөн же жарылуудан сактануу үчүн аларга май кирбеши үчүн кам көрүү керек.

Эгерде баллон май менен булганса, аны жумушка колдонууга тыюу салынат; тейлөөчү персонал бул жөнундө башчыга токтоосуз кабарлоого жана клапандын кокусунан ачылып калышына жол бербөөгө чараларды көрүүгө тийиш.

573. Газ менен ширетүү жана газ кесүү операцияларын жүргүзүүдө күйүүчү газдар жана кычкылтек, ацетилен генераторлор же ылай чуңкурлары бар айланып өтүүчү рамптан (топтук орнотмолордон) 10 мден кем эмес аралыкта түтүндү жана ачык отту колдонууга, кычкылтек жана күйүүчү газдар бар айрым баллондордон 5 м жакын аралыкта чыгууга тыюу салынат.

574. Бош кычкылтек жана күйүүчү газ баллондору менен иштөөдө толгон баллондор менен иштөөдөгү коопсуздук чаралары сакталышы керек.

575. Баллондорду капкактар калдык газ басымы менен толтуруу үчүн кампага же заводго кайтаруу керек.

Ацетилен баллондорундагы калдык басым төмөнкү маанилерден төмөн болбоого тийиш:

Кычкылтек жана башка күйүүчү газдар үчүн баллондордогу калдык басым 0,049 МПа (0,5 кгс/см2) төмөн болбошу керек.

576. Колдонулбаган газы бар баллонду кампага же заводго жөнөтүүдө «Абайлаңыз - газ менен!» деген жазуу болушу керек. Колдонулган баллондо “Бош” деген жазуу болушу керек.

Б бөлүгү. Редукторлор

577. Кычкылтек жана күйүүчү газы бар баллондорду редуктор болгондо гана колдонууга болот.

Редукторду манометри жок, манометри бузулган же сыноо мөөнөтү өтүп кеткен манометр менен пайдаланууга тыюу салынат.

Редуктордо жумушчу камерада орнотулган коопсуздук клапаны болушу керек.

Эгерде жумушчу камера редуктор алдындагы эң жогорку кириш басымына барабар басымга ылайыкталган болсо, коопсуздук клапаны орнотулбайт.

578. Редуктор тиешелүү баллон менен бирдей түскө боёлот.

579. Редукторду жана жеңди орнотуудан мурун алар кайсы газга арналганын текшерүү керек. Күйүүчү газдар үчүн баллондордун каптал арматураларында сөзсүз түрдө сол жак, ал эми кычкылтек толтурулган баллондордо оң жак резьба болушу керек.

Кычкылтек баллонуна күйүүчү газга арналган редукторду жана жеңди бекитүүгө тыюу салынат.

580. Иштөө алдында бирдик гайкасындагы пломбалоочу прокладкалар текшерилип, зарыл болгон учурда жаңылары менен алмаштырылышы керек.

581. Эгерде редуктор же клапандар аппаратында бузулуу аныкталса, ишти токтоосуз токтотуу керек. Бузулган баллондорду же редукторлорду атайын цехке тапшыруу керек.

582. Редукторду баллонготуташтыруу дайыма ширетүүчүнүн жанында турган ачкыч менен жүргүзүлүшү керек.

583. Редукторлорду жана женди баллон клапаны жабык болгондо гана орнотууга жана кошууга болот.

Кычкылтек редукторунун кире беришинде 50 мкм ашкан механикалык бөлүкчөлөрдү кармап турган чыпка орнотулушу керек.

584. Майлуу кол менен кычкылтек баллондорунун редукторлорун жана клапандарын ачууга тыюу салынат.

585. Жарылууну болтурбоо үчүн кычкылтек баллонунун редукторлорун майлоого тыюу салынат.

586. Тоңдурулган редукторлор майдын издери жок таза ысык суу менен эритүү керек; бул максаттарда ачык от менен жылытууга жана электр менен жылытууга тыюу салынат.

В бөлүгү. Газ менен ширетүү жана металл кесүү үчүн ийкем түтүктөр

587. Газ өткөрүүчү ийкем түтүктөр (рукава) «Металлды газ менен ширетүү жана кесүү үчүн резина ийкем түтүктөр. Техникалык шарттар" ченемдерге ылайык келүүгө тийиш.

588. Газ менен ширетүү жана кесүү үчүн шлангдардын жалпы узундугу 30 мден ашпоого тийиш. Шланг эки тараптуу атайын гофрленген ниппелдер менен бири-бирине туташтырылган жана кыскычтар менен бекитилген үчтөн көп эмес өзүнчө бөлүктөн турушу керек.

Монтаждоо иштеринин өндүрүшүндө узундугу 40 мге чейинки шлангдарды колдонууга жол берилет. Узундугу 40 мден ашкан шлангдарды колдонууга өзгөчө учурларда жумуш жетекчисинин жана коопсуздук жана өндүрүштүк санитария боюнча инженер-инспектордун уруксаты менен гана жол берилет.

589. Жеңдерди жумуш алдында күн сайын анда жаракалар, кесүүлөр, сүртүүлөр ж.б. болбошун текшерип туруу керек.

Жеңдердин сырткы бетинде алардын иштөөсүнө таасир этүүчү катмар, көбүктөр, өрүмдүн жылаңач жерлери, оюктар жана башка кемчиликтер болбошу керек.

590. Шлангдар 3 айда бир жолу гидравликалык бекемдик сынагынан өтүшү керек. Басым 1,25р барабар, мында p жумушчу басымы, МПа (кгс/см2). Жең бул басымда 10 мүнөт кармалат. Майлуу суулар болгон учурда гидравликалык сыноону аба же азот менен, мунайдан жана механикалык аралашмалардан тазаланган, сууга салуу жолу менен пневматикалык сыноого алмаштырууга жол берилет. Жеңде жыртык, шүүдүрүм жана жергиликтүү ыйлаакчалар түрүндө суу агып кетпеши же аба көбүкчөлөрү (азот) болбошу керек.

Сыноонун натыйжалары журналга жазылууга тийиш (эркин форма).

591. Ацетилен, пропан жана бутан менен камсыз кылуу үчүн колдонулуучу шлангдардын сырткы катмары кызыл, кычкылтек көк түстө болушу керек.

Кара жеңдин сырткы катмарын эки резина түстүү тилке менен белгилөөгө жол берилет.

Түстүү тилкелердин туурасы жана алардын ортосундагы аралык шлангдарга ар кандай формада, бирок ишканада бар бардык шлангдар үчүн бирдей колдонулат.

Жеңдердин учуна 1 мден кем эмес узундуктагы түстүү тилкелер тартылат.

4 МПа (40 кгс/см2) басым астында кычкылтек менен камсыз кылуучу жеңдерде сырткы кара катмары менен түстүү тилкелер салынбайт.

592. Горелка же резакка туташтыруунун алдында шлангдарды жумушчу газ менен тазалоо керек.

593. Газ өткөргүч түтүктөрдү оттуктардын, кескичтердин жана редукторлордун бириктирүүчү ниппелдерине бекитүү ишенимдүү болушу керек. Бул үчүн, кысуучу жакаларды колдонуу керек. Жакалардын ордуна жеңдерди узундугу боюнча экиден кем эмес жерде жумшак күйдүрүлгөн (токуу) зым менен бекитүүгө жол берилет.

Шлангдардын туташуусу жумушка чейин жана жумуш учурунда кылдаттык менен текшерилиши керек. Жеңдер суу кулпуларынын учуна бекем коюлушу керек, бирок бекитилбеши керек.

594. Жумуш учурунда жеңди бүктөөгө жана сунууга тыюу салынат. Жеңдер ар кандай бузулуулардан, өрттөн жана башкалардан корголушу керек; жеңдерди болот аркандар (трос), кабелдер жана электр ширетүү зымдары менен кесип өтүүгө тыюу салынат.

595. Бузулуу жеңдерди колдонууга, ошондой эле аларды изоляциялоочу лента же башка ушул сыяктуу материалдар менен ороп коюуга тыюу салынат.

Бузулган жерлерди кесип, учтарын эки тараптуу бириктирип, байлаган жакалар менен бекитүү керек. Жеңдерди жылмакай түтүктөрдүн бөлүктөрү менен туташтырууга тыюу салынат.

596. Шланг сынып калса, дароо жалынды өчүрүп, тиешелүү клапандарды жабуу менен электр энергиясын өчүрүү керек.

597.  Жеңдер имараттын ичинде -20дан +25°Сге чейинки температурада бийиктиги 1,5 мден кем эмес бухтада же түздөлгөн түрдө сакталышы жана жылуулук чыгаруучу түзүлүштөрдөн 1 м кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек. Орнотуудан мурун терс температурада сакталган шлангдар бөлмө температурасында 24 сааттан кем эмес сакталышы керек.

Жеңдер күндүн тике тийген нурларынан жана жылуулук нурларынан, мунайдан, бензинден, керосинден же алардын бууларынан, ошондой эле резина менен жиптин рамкасын бузуучу кислоталардан, щелочтордон жана башка заттардан корголушу керек.

Г бөлүгү. Ацетилен генераторлору

598.  Ацетилен генераторлору “Ацетилен орнотмолору. Коопсуздук талаптары» жана «Ацетилен жабдуулары. Жалпы техникалык талаптар». эрежелерге ылайык келүүгө тийиш.

599. Бардык ацетилен генераторлорунун белгиленген үлгүдөгү паспорту, инвентарлык номери болушу керек. Ар бир ацетилен генератору нускама менен камсыз болушу керек.

Басымы 0,069 МПа (0,7 кгс/см2) жана басымдын көбөйтүлүшү мегапаскалдагы (кгс/см2) жана кубаттуулугу 50 (500) литрден ашкан ацетилен генераторлору жергиликтүү мамлекеттик органдарда каттоодон өтүшү керек. Калган генераторлор менчик ээси ишканада гана катталат.

600. Көчмө ацетилен генераторлору сыртка же чатырдын астына орнотулушу керек. Убактылуу иштерди аткаруу үчүн өндүрүштүк жана кызматтык жайларда ар бир аппарат үчүн көлөмү 300 м2ден кем эмес ацетилен генераторлорун орнотууга жол берилет. Бул бөлмөлөр жакшы желдетилген шартта, эгерде генератор бир бөлмөгө орнотулган болсо, ал эми газ ширетүү иштери башка, чектеш бөлмөдө жүргүзүлсө, анда генератор орнотулган бөлмөнүн көлөмү ар бир түзүлүш үчүн 100 м3 кем эмес болушу керек.

Ацетилен генераторлору ширетүү иштери жүргүзүлүп жаткан жерлерден, ачык оттон жана өтө ысык нерселерден, компрессорлор жана желдеткичтер абаны кабыл алган жерлерден 10 метрден жакын эмес тосмолор менен тосулуп, жайгаштырылышы керек.

Адамдар иштеген же туруктуу жайгашкан бөлмөлөрдө, өтмөктөрдө, тепкичтерде, жертөлөдө, жарыксыз жерлерде, каналдарда жана тоннелдерде, ошондой эле ацетилен менен жарылуучу аралашмаларды түзүүчү заттарды бөлүп чыгаруу мүмкүн болгон жайларда генераторлорду орнотуу (мисалы, хлор) же күйүүчү (мисалы, күкүрт, фосфор ж.б.) тыюу салынат.

Стационардык генераторлор, ошондой эле стационардык иштөөгө арналган көчмө генераторлор атайын жайларга орнотулууга жана «Ацетиленди, кычкылтекти жана металлдарды жалын менен иштетүүнүн коопсуздук жана өндүрүштүк санитария эрежелерине» ылайык иштетилиши керек.

Ацетилен генераторун орнотууда: “Чоочун адамдарга кирүүгө тыюу салынат – күйүүчү”, “Тамеки тартууга болбойт”, “От менен өтпө” деген жазуулар же тыюу салынган коопсуздук белгилери илинет.

Көчмө ацетилен генераторлорун өтүүчү жолдорго же тепкич клеткаларына орнотуу зарыл болсо, алар тосулган жана үзгүлтүксүз көзөмөл астында болушу керек.

Абанын терс температурасында генераторлор изоляцияланган кабиналарда болушу керек.

601. Ширетүүчү жерден күйүүчү материалдардын (керосин, бензин, пакля ж.б.) кампасына, ошондой эле жарылуучу материалдарга жана орнотмолорго (анын ичинде газ баллондору жана газ генераторлору) чейинки минималдуу аралык 10 м кем эмес болууга тийиш.

602. Газ генераторлорун жылытуу үчүн ачык от же ысытуу объекттерин колдонууга тыюу салынат. Тоңдурулган ацетилен генераторлорунда майдын издери жок буу же ысык суу менен гана жылытууга болот; көчмө генераторлорду ачык оттон 10 м кем эмес аралыкта жана вентиляция болгондо жылытууга жол берилет.

603. Газ генераторун суу менен толтуруу башкаруу түзүлүшүнүн деңгээлине чейин так аткарылууга тийиш.

604.  Пост дарбазалары вертикалдуу абалда металл желдетилген шкафтарга жайгаштырылышы жана изоляцияланган зымдардан 0,5 м, жылаңач зымдардан 1 м жана ачык от булагынан 3 м алыстыкта ​​алынышы керек.

605. Коопсуздук затворунда суюктуктун деңгээлин жумушка киришердин алдында жана андагы газ басымы жок болгон учурда жана ар бир тескери соккудан кийин ар бир 2 саат сайын текшерүү керек. Аптасына бир жолудан кем эмес клапанды самындуу эмульсия менен иштөө басымында герметикалуулугун жана кеминде 6 айда бир жолу текшерип туруу керек, эң жогорку иштөө басымында. Затвор бекемдигин текшерүү жылына бир жолу 6 МПа (60 кгс/см2) гидравликалык басым менен жүргүзүлүшү керек. Арткы клапандын отургучка герметикалуулугу 15 күндө бир жолудан кем эмес басым жок болгон учурда клапанды үч жолу үзүү жолу менен текшерилиши керек. Бул учурда клапан башкаруу түзүлүшүнүн деңгээлине чейин суюктук менен толтурулууга тийиш.

Коргоо жапкычтын герметикалуулугун текшерүүнүн натыйжалары журналга (эркин формада) жазылууга тийиш.

606. Жалын жапкычка ар бир киргенден кийин кайра клапандын отургучка болгон герметикалуулугун жана ушул Эрежелердин 555-пунктунун талаптарына ылайык жапкычтын тыгыздыгын жана бекемдигин текшерет.

607. Затворду орноткондон кийин, аны ишке киргизердин алдында кайра клапандын отургучка чейин тыгыздыгын жана клапандын герметикалуулугун текшерүү керек.

608. Газ генераторунун камерасын кальций карбиди менен жүктөө генератор тутумуна ылайыктуу өлчөмдөгү бөлүктөр менен жүргүзүлүүгө тийиш. Кальций карбидин алдын ала майдалоо керек.

Кальций карбидинин камерасын генератордун кутусуна салып жана сүрүлүүдөн учкун чыгып кетпеш үчүн жай  жана  силкинбестен  разряддоо үчүн аны тартуу керек. Кальций карбидин аппараттын воронкасына темир тор жана зым менен түртүүгө тыюу салынат. Түртүү үчүн жыгач таякчаларды же учкун чыгышын болтурбоочу башка шаймандарды колдонуу керек.

609. Ацетилен генераторлорун иштетүүдө төмөнкүлөргө тыюу салынат:

- бузулган суу кулпусу менен же кулпусуз иштөө жана кулпудагы суунун деңгээлинин уруксат берилген деңгээлден төмөн түшүп кетишине жол берүү;

- бузулган жана жөнгө салынбаган коопсуздук клапандар менен иштөөгө же алар жок болгон учурда, ошондой эле сактагыч клапандардын жана мембраналардын ордуна тыгындарды орнотууга;

- карбид чаңы менен иштөө;

- кальций карбидин нымдуу кутуларга же себеттерге жүктөө жана түшүрүү жана бул операцияларды кол капсыз аткаруу;

- кальций карбидин аппаратка ацетилен генераторунун эксплуатациялоо боюнча нускамасында белгиленген нормадан ашыкча жүктөө;

- белгиленген таблицанын кубаттуулугунан ашык газ түзүүгө мажбурлоого жана генератордогу басымды белгиленген нормадан ашыкча жасалма түрдө жогорулатууга, генератордун коңгуроосун тыгып салууга же ага кандайдыр бир жүктөрдү коюуга;

- автоматтык регуляторду өчүрүү;

- газ басымындагы бардык системалардын орточо басымдагы генераторлорунун ретортунун жүктөөчү түзүлүшүнүн капкагын ачуу;

- бирден ашык жалын тазалоочу станциялар ацетилен менен камсыз болгон учурда бир көчмө генератордон иштөө.

Эскертүү. ГВР-3 тибиндеги газ генераторунан төрт постко чейин ацетилен менен камсыздоого уруксат берилет. Бул учурда генератордо коопсуздук клапанынан тышкары ар бир постто суу пломбасын орнотуу керек.

610. Көчмө генераторду иштетүү учурунда кароосуз калтырууга тыюу салынат.

611. Жумуштун аягында генератордогу кальций карбиди толугу менен бүткөрүлүп, ылайлар төгүлүп, корпус жана реторттор суу менен жууп, генератор жана жабык идиштеги пайдаланылбаган кальций карбиди коопсуз жерге орнотулушу керек.

Иштеп жаткан көчмө генератор орнотулган бөлмө иштин аягында жакшылап желдетилиши керек.

612. Генератордон чыгарылган акиташ ушул максатка ылайыкташтырылган идиштерге түшүрүлүп, ылай чуңкуруна же атайын бункерге агызылышы керек. Ачык ылай чуңкурлары периметри боюнча кеминде 1 м бийиктикке чейин тосулган болушу керек. Жабык чункурдун отко чыдамдуу шыптары, соргуч  желдеткичтери жана ылайдан арылтуу үчүн люктары болушу керек.

Ылайды сактоочу жайлардан 10 мге чейинки радиуста тамеки тартууга жана ачык оттун булактарын пайдаланууга тыюу салган коопсуздук белгилери илинет.

613. Ацетилен генераторлорун текшерүү, тазалоо жана жууп салуу айына 2 жолудан кем эмес жүргүзүлүшү керек.

Ацетилен орнотмолорун тазалоонун алдында бардык тешиктер (тазалоо экрандары, люктар ж.б.) желдетүү үчүн ачык болушу керек.

Коопсуздук клапандарын айына 2 жолудан кем эмес жууп туруу керек.

Генератордон ылай түшүрүүчү жумушчулар респиратор, брезент колкап жана көз айнек тагынышы керек.

Ацетилен генераторлору жана башка ацетилен жабдуулары өндүрүүчүнүн эксплуатациялоо нускамаларынын жана ченемдик-техникалык документтердин талаптарына ылайык иштетилиши керек.

Д бөлүгү. Газ ажыратуу посттору

614. Газ ажыратуу күйүүчү майдын посту суюк же кургак затвор жана кирүүчү жерде өчүрүүчү түзүлүш менен жабдылышы керек.

Газдар үчүн коопсуздук затвор ордуна текшерүү клапанын орнотууга жол берилет - ацетиленди алмаштыруучу (суутектен тышкары).

615. Газ ажыратуу кычкылтек посту өчүрүүчү түзүлүш менен жабдылышы керек.

616. Газ ажыратуу постунун конструкциясы эң жогорку жумушчу басымда герметикалык болушу керек.

617. Газ ажыратуу мамылар ачык панелдерге же кашааларга коюлушу керек. Ачык асман алдында жайгашкан желдетилүүчү шкафтарда, ал эми ысык газ жана кычкылтектик постторду бир панелге же бир шкафта, тосмолор менен бөлүнгөн, жайгаштырууга жол берилет.

Панельдер, кронштейндер, шкафтар жана тосмолор күйбөгөн материалдан жасалууга тийиш.

Посттор кулпуланышы керек.

618.  Панельдер, кронштейндер, шкафтар, ошондой эле панелдердин жана шкафтардын тиешелүү бөлүктөрү (ысык газ жана кычкылтек посту бир панелге же бир шкафка коюлганда) сырдалышы керек:

- кычкылтек посту үчүн - көк түстө кара тамгалар менен жазылган «Кычкылтек. Мунай коркунучтуу”;

- ацетилен посту үчүн - ак түстө кызыл тамгалар менен жазылган «Ацетилен. Өрт коркунучу";

- күйүүчү газдардын посттору үчүн (суутектен башкасы) - кызыл түстө ак тамгалар менен жазылган «Күйүүчү газ. Өрт коркунучу."

619. Бардык газ ажыратуу постко кирүү эркин болуп жана баш аламан болбошу керек. Мезгил-мезгили менен жана зарылчылыкка жараша шкафтардын өзгөчө түсүн жана алардагы жазууларды калыбына келтирип туруу керек.

Газ менен ширетүүчү жана газ кесүүчү жабдууларды текшерүү, оңдоо жана сыноо

620. Газ кесүүчү жана газ менен ширетүүчү жабдууларды реконструкциялоо, запастык бөлүктөрдү даярдоо, ошондой эле ремонттон кийин аны текшерүү жана сыноо борборлоштурулган тартипте жүргүзүлөт.

621. Газ жабдууларын борборлоштурулган оңдоо үчүн жарылуучу газдар менен байланышкан жабдуулар менен иштөө үчүн талаптарга жооп берген бөлмө бөлүнүшү керек. Мындай бөлмөдө желдетүү камсыз кылынышы керек, майлардын жана майлардын кирүү мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу керек, газ менен камсыздоо булактары текшерилип жаткан жабдуулардан коопсуз аралыкта болушу керек. Бөлмө өрт өчүрүүчү жабдуулар менен жабдылышы керек.

622. Кесүүчүлөрдү, күйгүчтөрдү, редукторлорду, жендерди жана башка жабдууларды жараксыз абалда цехтик кампалардан чыгарууга тыюу салынат.

623. Бардык кескичтер жана күйгүчтөр айына бир жолудан кем эмес газ өткөргүчтүүлүгүнө жана күйүүсүнө текшерилиши керек жана бардык шектүү бузулуулар болгон учурларда (артка соккулар болбошу керек), андан кийин сыноонун натыйжаларын журналга жазуу керек. Кварталда бир жолудан кем эмес от менен тазалоо үчүн бардык редукторлордун герметикалуулугун текшерүү жана сыноо жүргүзүлүшү керек.

624. Текшерүүнүн жүрүшүндө төмөнкүлөр текшерилет: редукторго орнотулган манометрлердин ишке жарамдуулугу; баллондук редукторлордун коопсуздук клапандарында клапандарды заводдук жөнгө салуу бузулбаганын көрсөткөн пломбалардын жана башка белгилердин болушу; резьба жарактуулугу; кычкылтек редукторунун кирүүчү штуцеринде тейлөөгө жарамдуу прокладканын жана фильтрдин болушу.

625. Редукторду сыноодо ажыратылуучу кошулмалардын жана редукциялык клапандын герметикалыгы текшерилет (аны чачпастан).

Редукторлор «Жалынды тазалоо үчүн редукторлор. Жалпы техникалык шарттар» стандарттарга ылайык текшерилет.

626. Жаңы алынган жабдууларды (кескичтер, оттуктар, редукторлор ж.б.) Эрежелердин пункттарынын талаптарына ылайык журналда каттоо менен ушул текшерүүдөн өткөндөн кийин гана иштетүүгө уруксат берилет.

627. Контролдоо-өлчөөчү аспаптарды (манометрлер, газдын чыгымын өлчөөчү приборлор ж.б.) оңдоо адистештирилген цехтерде жүргүзүлүүгө тийиш.

628. Кычкылтек редукторлорун, клапандарды, оттуктарды, кескичтерди демонтаждоо, оңдоо жана монтаждоо органикалык айнек (плексигласс), алюминий лист, латун же пластмасса менен капталган столдун үстүндө ацетилендик жабдуулардан өзүнчө жүргүзүлүшү керек. Столдун бети системалуу түрдө кирден тазаланып, майсызданышы керек. Оңдоо иштери таза кийим жана майланбаган кол менен жүргүзүлүшү керек.

629. Газ редукторлорун оңдогондон кийин газ редукторлорунун кошулмаларынын (ажыраган жана ширелген) жана редуктордук агрегаттарынын герметикалуулугун, жумушчу басымды жөнгө салуунун жылмакайлыгын, газды алуу токтотулганда жумушчу басымдын жогорулашынын даражасын аныктоо жана максималдуу газ агымында максималдуу жумушчу басымын алуу мүмкүнчүлүгүн текшерүү керек.

630. Оңдоодон кийин кескичтер жана күйгүчтөр газ өткөрбөөчүлүгүнө, инжекциялык кубаттуулугуна жана күйүүсүнө сыналат.

631. Ацетилен жана кычкылтек жабдууларын оңдоону жана сыноону атайын окуудан жана билимин текшерүүдөн өткөн жана билимди текшерүү сертификатында тиешелүү жазуусу бар адамдар жүргүзүшү керек.

632. Газ жабдууларын сыноодон өткөрүүчү жай чектеш бөлмөлөрдөн тосмо менен бөлүнүп, өрт өчүрүүчү жабдуулар менен жабдылышы керек. Бөлмөдө газ жабдууларын сыноо учурунда ага уруксаты жок адамдардын болушуна тыюу салынат.

633. Кескичтерди эксплуатациялоодо, демонтаждоодо жана монтаждоодо тиешелүү квалификациясы бар ширетүүчүлөргө жана кесүүчүлөргө уруксат берилет.

634. Демонтаждоо алдында кескичтер, күйгчтөр, ацетилен редукторлору, суу бекиткичтери жана башка ацетилен жабдуулары чаңдан, нымдан жана майдан таза аба же азот менен жакшылап үйлөтүлүүгө тийиш.

635. Эски резьбалуу байланыштары бар газ жабдууларын иштетүүгө жол берилбейт. Газ жабдууларын текшерүүдө жана сыноодо резьба кошулмалардын эскирүү даражасын контролдоо-өлчөөчү аспап менен аныктоо керек.

636. Монтаждоо алдында ремонттолгон жабдуулардын бардык бөлүктөрүн жакшылап майсыздандыруу, ысык суу менен жууп, кургатуу же таза, майсыз аба агымы менен кургатуу керек. Жабдууларды майсыздандырууда ушул Эрежелердин 348-пунктунун талаптары сакталышы керек.

637. Газ жабдуулары жана запастык бөлүктөр өзүнчө кампаларда же цех кампаларында өзүнчө стеллаждарда сакталууга тийиш.

Ацетилен жана кислород өтмөктөрүн тейлөө

638. Ацетиленди ташуу жана бөлүштүрүү үчүн арналган ацетилен түтүктөрү «Ацетилен түтүктөрү. Коопсуздук талаптары» стандарттарга ылайык келиши керек.

Ацетилен түтүгү ацетилен түтүгүн ацетилен заводуна же разрядга туташтыруу пункттарында, цехтин, имараттын же ацетилен керектелүүчү имараттын бир бөлүгүнүн кире беришинде, ацетилен керектелүүчү бөлүмдөрүндө блокировкалоочу түзүлүш менен жабдылууга тийиш. Керектөөчүнүн айрым участокторуна ацетилен түтүктөрү, ошондой эле жер астындагы ацетилен түтүктөрүнүн киришинде жана чыгышында. Ацетилен түтүгү ацетилен берилүүчү жана басымды өлчөө талап кылынган ар бир тармакта басымды өлчөөчү аспап менен жабдылышы керек. Басым өлчөөчү аспап жакшы көрүнгөн жерге орнотулушу керек.

639. Кычкылтек жана ацетилен түтүктөрүнүн, арматуралардын, коопсуздук аспап жана өлчөөчү аппараттардын абалын ишкана (бөлүм) боюнча буйрук (тескеме) менен дайындалган жооптуу адамдар көзөмөлдөшү керек.

640. Ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүн жана арматураларын техникалык тейлөө, кароо, профилактикалык жана авариялык оңдоо, ошондой эле аспаптын абалын көзөмөлдөө атайын даярдалган бригада тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш.

641. Кычкылтек түтүктөрүн жана арматураларын тейлөөдө майлуу колу жана шаймандары бар жана май менен булганган кийими бар адамдарды иштетүүгө тыюу салынат.

642. Түтүк өткөргүчтөрдөн жана май куюучу посттон кычкылтек жана ацетилен агып кеткендиги аныкталганда жана бузулган жерди тез арада жоюуга мүмкүн болбосо, бузулган участокту өчүрүп, бөлмөнү жакшылап желдетүү керек.

643. Тоңдурулган ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүн эритүү учурунда ушул Эрежелердин талаптарын сактоо керек.

644. Ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүн, газды демонтаждоочу станцияларды жана арматураларды текшерүүдө көчмө жарык булагы катары 12 В чырактарын жана жарылуудан корголгон лампаларды колдонуу керек.

645. Газ кескичтердин жана газ менен ширетүүчүлөрдүн иштеген учурунда ацетилен жана кычкылтек постунун шкафтары ачык болууга тийиш.

646. Түтүктөн ацетиленди посттук суюктуктун кулпусу аркылуу гана пайдаланууга жол берилет. Бир пост бир дарбазага тиркелиши мүмкүн. Газ жалынын кол менен иштетүүдө дарбазага бир гана оттук же кескичти бекитүүгө болот.  

647. Газ өткөргүчтөрүн жана арматураларын оңдоого, ошондой эле басым астында фланецтик кошулмалардын болтторун бекемдөөгө тыюу салынат. Ремонттун бардык түрлөрү басымды атмосфералык басымга чейин азайткандан кийин жана өтмөктөр азот менен тазалангандан кийин гана жүргүзүлүшү керек.  

648.  Ацетилен түтүктөрү 5 жылда бир жолу, кычкылтек түтүктөрү 3 жылда бир жолу гидравликалык бекемдик сыноосунан өтүшү керек. 

Гидравликалык сыноону пневматикалык менен алмаштырууга зарыл болгон сактык чаралары сакталган шартта жол берилет.

Басым астында кармоо убактысы 10 мүнөттөн кем эмес болушу керек.

649. Ацетилен орнотмолорунда (станцияларында) колдонулуучу төмөнкү жана орточо басымдагы ацетилен түтүктөрү негизги жабдуулар дуушар болгон сыноо басымына барабар басым менен сыналышы керек.                                                                                                               

Жогорку басымдагы ацетилен түтүктөрү [0,15 МПа (1,5 кгс/см2) жогору], алардын жайгашкан жерине карабастан, эсептик басымдын 1,1ине туура келген, бирок 30 МПа (300 кгс/см2) ашпаган басым менен сыналышы керек; ацетилендик орнотмонункурамына кирбеген орточо басымдагы ацетилен өткөргүчтөрү [0,02 МПа (0,2 кгс/см2) дан 0,15 МПа (1,5 кгс/см2) чейин], басымы эсептик басымдын 1,1ине туура келген; ацетилен заводдоруна кирбеген төмөнкү басымдагы ацетилен түтүктөрү [0,02 МПа (0,2 кгс/см2) чейин] - басымы 0,3 МПа (3 кгс/см2) барабар.        

Кычкылтек түтүктөрү 1,25 жумушчу басымга барабар, бирок 0,2 МПа (2 кгс/см2) кем эмес басым менен сыналышы керек. 

650. Эгерде жарылуу, агып кетүү, тамчылоо жана тердөө белгилери, көрүнгөн калдык деформациялар аныкталбаса, түтүктөр гидравликалык сыноодон өттү деп эсептелет.

651. Ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүн тыгыздыкка сыноо жылына бир жолудан кем эмес жүргүзүлүшү керек.

Ацетилен түтүктөрүнүн тыгыздыгын сыноо азот же инерттүү газ менен жүргүзүлөт. Жаңыдан киргизилген ацетилен түтүктөрү үчүн азот кысылган аба менен алмаштырылышы мүмкүн. Кычкылтек түтүктөрүнүн тыгыздыгын сыноо мунай менен булганбаган азот же кысылган аба менен жүргүзүлөт.

Жыштык сыноолору эң жогорку жумушчу басымда жүргүзүлүшү керек.

Сыноодо өткөргүчтүн герметикалуулугу манометрдин көрсөткүчү менен жана көбүктүү эритме менен ширетилген, фланецтүү жана винттүү кошулмалар, ошондой эле арматура сальниктери менен нымдоо аркылуу текшерилет. Эгерде газдын ширетилген, фланецтүү жана бурамалуу кошулмалар аркылуу өтүүсү аныкталбаса жана температура теңдештирилгенден кийин басым 30 мүнөттөн кем эмес төмөндөбөсө, тыгыздыкты текшерүүнүн натыйжасы канааттандырарлык деп эсептелет.

652. Ар бир капиталдык жана орто оңдоодон кийин газ түтүгүнүн тиешелүү участогу милдеттүү түрдө гидравликалык сыноодон өткөрүлөт. Газ түтүктөрүнүн бөлүктөрүн алмаштыруу менен оңдоодо мындай участоктор азоттук тазалоодон жана тыгыздык сынагынан өтүшү керек.

Иштөө басымы астында газ түтүктөрүндөгү агып кетүүлөрдүн өлчөмү кварталына бир жолу аныкталышы керек.

653. Газ түтүктөрүнүн, арматуралардын, коопсуздук аспап жана өлчөө аспап абалын көзөмөлдөөгө жооптуу кызматкер тарабынан ацетилен жана кычкылтек түтүктөрүнүн бекемдигине жана тыгыздыгына сыноолордун натыйжалары журналга (эркин формада) жазылууга тийиш.

§ 25. Газ жалын иштери

654. Газ жалын менен иштөөнү баштоонун алдында жумуш ордун текшерүү, ишке тоскоол болгон керексиз буюмдарды жана күйүүчү материалдарды алып салуу керек; ширетүүчү орнотмонун бардык бөлүктөрү жакшы абалда экендигин, газ берүүчү шлангдардын оттукка (резак) жана редукторлорго, ал эми редуктор баллонго туташтырылышынын бекемдигине  клапандагы суу (башкаруу түзүлүшүнө ылайык), затвор бардык байланыштарынын герметикалуулугу жана затвордун жең менен туташтырылышы, күйгүчтүн (резак), редуктордун жана жеңдин иштөөгө жарамдуулугу, инжектордо жетиштүү  соруунун  болушу  жабдууларды оттукка (резак) кычкылтек жана күйүүчү газды туура берүү шарт.

655. Редукторлордун вентилинжай ачылып, ачуучу газ агымынын багытына карама-каршы тарапта болушу керек. Түздөн-түз алдында аны ачуу учурунда адамдар жана бош жаткан (бош) буюмдар болбошу керек.

656. Пропан-бутан вентилинин ачылышы менен аралашманын тутанышынын ортосундагы убакыт аралыгы эң аз болушу керек, андыктан адегенде отту алып келүү керек, андан кийин оттуктун вентилин ачуу керек.

657. Оттуктун (резак) үстүндөгү жабык вентиль менен блокту калтырбоо жана баллондо ачык калтырбоо керек, анткени шлангда газ конденсациясы болушу мүмкүн.

688. Баллондун вентили ачык турганда резьба байланыштарды бекемдөөгө тыюу салынат.

659. Жалын менен иштөө (продукцияны ширетүү, кесүү, жылытуу) аралыкта жүргүзүлүүгө тийиш: газ жалыны менен иштөө үчүн арналган баллондордун топторунан (экиден ашык) кеминде 10 м; 5 м - кычкылтек жана күйүүчү газдары бар өзүнчө баллондордон; 3 м - күйүүчү газдардын газ түтүктөрүнөн, ошондой эле металл шкафтарда жайгашкан газ ажыратуу постторунан жумушту кол менен аткарууда жана аларды механикалык түрдө аткарууда 1,5 м сакталыш керек.

Көрсөтүлгөн аралыктар жалын жана учкундар газ менен камсыздоо булактарына карама-каршы багытта багытталган газ-жалын иштерине тиешелүү. Жалынды жана учкунду газ булактарына багыттоодо металл экрандарды орнотуу менен аларды учкундан жана жалындын ысытуусунан коргоо чаралары көрүлүшү керек.

660. Ширетүүдө жана кесүүдө төмөнкүдөй негизги коопсуздук эрежелерин сактоо керек:

- кол күйгүчтү (резак) күйгүзүүдө алгач кычкылтек вентили бир аз ачылып, андан кийин ацетилен вентили ачылып, жеңди бир аз тазалагандан кийин газдардын аралашмасын тутандыруу керек, андан кийин жалынды жөнгө салууга болот.

- өчүрүү учурунда бул операциялар тескери тартипте аткарылат: адегенде ацетиленди берүү токтотулат, андан кийин кычкылтек.

- ширетүүчүгө күйгүчтү (резак) ал өчкөнгө чейин коё берүүгө болбойт;

- жумуш учурунда газ менен ширетүү жана металлдарды кесүү үчүн жеңдерди колтуктун астында, ийиндеринде кармоого же буттары менен чымчып коюуга тыюу салынат;

- күйгүзүүчү  (резак) бар жумушчуну жумуш ордунан сыртка жылдырууга, ошондой эле тепкичтерге жана башкаларга жол берилбейт; 

- жумушта тыныгууларда оттуктун (резак) жалыны өчүрүлүп, андагы вентиль бекем жабылышы керек;

- жумушта узак тыныгууларда (түшкү тамактануу ж. б.) кычкылтек жана ацетилен баллондорундагы же газ ажыратуу постторунда вентиль жабылып, редукторлордун басым бурагычтары пружинаны бошотконго чейин бурулууга тийиш;

- оттук (резак) ашыкча ысып кеткенде, иштөөнү токтотуу керек, ал эми оттукту өчүрүп, айлана-чөйрөнүн температурасына чейин муздатуу керек. Аны муздатуу үчүн ширетүүчүдө таза муздак суусу бар идиш болушу керек;

- катуу үн жана тескери таасирлердин пайда болушун болтурбоо үчүн ооздуктардын булганган чыгуу каналдары менен иштөөгө тыюу салынат;

- абанын агып чыгышын жана тескери жалын өчүүсүн пайда болушун болтурбоо үчүн басым толугу менен төмөндөп, оттуктун жалыны (резак) өчмөйүнчө генератордон ацетиленди керектөөгө тыюу салынат;

- тескери жалын болгон учурда оттуктун (резак), баллондордун жана суу затворунда вентилдерди дароо жабуу керек;

- жалын кайра соккондон кийин кайра тутанганга чейин жапкычтын абалын аны демонтаждоо жана текшерүүчү клапанды текшерүү, ал эми мембранасы жок жапкычта рефлекторду текшерүү керек;

- ар бир соккудан кийин инерттүү газ менен тазалап, күчүн текшерип же башкасы менен алмаштыруу керек.

661. Металлды оттук менен кычкылтекти туташтырбастан күйүүчү газды гана колдонуу менен жылытууга тыюу салынат.

662. Иш аяктагандан кийин же жумуш күнү аяктагандан кийин баллондорду кампага тапшыруу же атайын кулпуланган идишке салуу керек.

§ 26. Кальций карбидин сактоо

663. Кальций карбидинин барабандары кургак, нымдан корголгон, жакшы желдетилген, жабык, чатыры жарык, отко чыдамдуу, сырткы электр жарыгы бар кампаларда сакталышы керек.

Кальций карбиди кампасынын имаратында суу түтүктөрү, канализация, ошондой эле суу жана буу менен жылытуу болбошу керек.

Кампалардын чатырын колдонууга жарамдуу абалынан кийин атмосфералык жаан-чачындардын киришине жол бербөө үчүн системалуу байкоо жүрүшү керек.

Кальций карбидин сактоо үчүн кампаларды жер төлөлөргө жана суу каптаган төмөн жерлерге коюуга тыюу салынат.

664. Бир эле учурда 2000 кг кальций карбидин сактоого уруксат берилген кампалар өндүрүштүк жайлардан 10 м жана турак жайлардан 15 м жакын эмес жайгаштырылышы керек.

665. Кальций карбидин сактоочу кампалар кампа аянтынын ар бир 50 м2 үчүн порошок жана көмүр кычкыл газы бар өрт өчүргүчтөр, асбест барактары жана сыйымдуулугу 0,5 м3 кем эмес кургак кум салынган кутулар менен камсыз болушу керек; ар бир кутуда  кум, жыгач  күрөк болушу керек.

Өрттү суу менен өчүрүүгө тыюу салынат.

666. Кальций карбиди барабандары туурасынан да, тигинен да сакталышы мүмкүн.

Механикалаштырылган кампаларда кальций карбиди бар барабандарды вертикалдуу абалда үч яруска, ал эми механикалаштыруу жок болгон учурда горизонталдуу абалда үч ярустан ашык эмес жана вертикалдуу абалда эки ярустан ашык эмес сактоого жол берилет. Барабандардын ярустарынын ортосуна калыңдыгы 40-50 мм болгон тактайларды коюу керек.

Кальций карбиди бар үйүлгөн барабандардын ортосундагы өтмөктөрдүн туурасы 1,5 м кем эмес болушу керек.

667. Кальций карбидинин бош идиштери өндүрүш жайларынан тышкары атайын бөлүнгөн жайларда сакталышы керек. Кальций карбиди бар ачылган же бузулган барабандарды кампаларда сактоого тыюу салынат.

668. Барабандардын учунда же каптал бетинде «Нымдан жана оттон сактагыла. Кальций карбиди” өчпөс жазуусу болушу керек.

669. Кальций карбиди бар барабандар сакталган жана ачылган жерлерде тамеки тартууга, ачык отту колдонууга жана урганда учкун чыгара турган аспаптарды колдонууга тыюу салынат. Кальций карбиди менен ачык барабандар жез кескич жана балка болушу керек. Жабылган барабандарды атайын кесүүчү аспап менен ачуу керек. Барабандын капкагындагы кесилген жер металлды кесүү процессин жеңилдетүү жана учкун чыгып кетүү мүмкүнчүлүгүн жок кылуу үчүн калыңдыгы 3-5 мм май катмары менен алдын ала майланат.

Кокусунан төгүлгөн кальций карбиди кылдаттык менен чогултулушу керек. Кальций карбиди бар барабандарды ачуу, аны илип коюу, майда нерселерди жана чаңды тазалоо атайын бөлмөлөрдө жүргүзүлүшү керек.

670. Ачылган, бирок толук пайдаланылбаган кальций карбидинин барабандары суу өткөрбөй турган капкактар ​​менен корголушу керек, четтери ийилген, барабандын тегерегине ыңгайлашкан. Капкактын капталынын бийиктиги 50 мм кем эмес болушу керек.

Бир барабандан ашык ачык болбошу керек.

671. Чаңдын пайда болушуна жана топтолушуна жол бербөө үчүн кальций карбидин кылдат майдалап, илип коюу керек. Бул жумуштарда иштеген жумушчулар М маркасындагы противогаздар (же чаңга каршы респираторлор жана көз айнектер) жана кол каптар менен камсыз болушу керек.

§ 27. Термиттик патрондор менен ширетүү

672. Термит патрондору ТУнун (техникалык шарттардын) «Зымдарды жана электр линияларын ширетүү үчүн термиттик патрондор. Техникалык шарттар" талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

673. Термит патрону жана ширеңкелер менен иштөөдө аларга күйүүчү материалдарга карата талаптар коюлушу керек.

674. Механикалык жана термикалык таасирлерге бир аз сезгич термит патрондору, ар бири 2-10 даанадан парафиндик кагаздын бир катмарына   оролуу   керек жана  учтары ширетилген полиэтилен пленкасынан жасалган каптарга же полиэтилен пленкасынан каптарга салынбастан эки катмар парафиндик кагазга тизилет. Патрон бар кутуда патрон түрү көрсөтүлүшү керек.

Термит ширеңкелери механикалык жана жылуулук таасирлерине сезгич; аларды термит патронунан өзүнчө таңгактоо керек. Термит ширеңкелери   35 даана картон ящиктерге горизонталдуу катарга тизилиши керек, от алдыруучу баштары карама-каршы багытта. Мурда пергаментке оролгон ширеңкенин кутулары полиэтилен пакеттерге салынышы керек.

Патрон жана ширеңкенин баштыктары салынган пакеттер кутуларга салынып, парафиндик кагаз же полиэтилен пленкасы менен бөлүнүшү керек.

675. Термит патрону жана ширеңкелер бир кампада таңгакталган, бирок өзүнчө сакталышы мүмкүн. Термит ширеңкелери бар кутуларды асбест менен капталган металл шкафтарда сактоо сунушталат. Сактоочу жай жабык, отко чыдамдуу, вентиляцияланган жана 80%дан ашпаган салыштырмалуу нымдуулукта кургак болушу керек. Күйүүчү материалдарды ширеңке жана патрондор менен бир убакта сактоого тыюу салынат.

676. Термит патронун оригиналдуу таңгагында кузову жабылган автоунаада ташып жеткирүү зарыл. Автоунаада брезент, эки көмүр кычкыл газы бар өрт өчүргүч жана күрөк болушу керек.

Автоунаанын кузовунда күйүүчү жана майлоочу материалдар, ошондой эле башка жүк болбошу керек. Кабинага жүктүн коркунучтуулугун көрсөткөн кызыл желек унаанын сол тарабында илинет.

Термит патрондору жана ширеңкелери бар ящиктерди ташууда, жүктөөдө жана түшүрүүдө катуу титиреп, ыргытууга жол берилбеши керек.

677. Күйүүчү конструкциялардын жана материалдардын жанында (жыгач таянычтар, подмост ж.б.) ширетүү иштерин баштоонун алдында жумуш орду күйүүчү материалдардан тазаланышы керек. Күйүп жаткан термит ширеңкеси менен шашканын күйүүчү конструкциялары жана материалдары менен байланышын болтурбоо үчүн, алардын астына асбест, болот шейшеп ж.б. коюу керек.

Күйүп кеткен термит ширеңкелери жумуштун жанында илинген атайын болот кутуга же алдын ала даярдалган отко чыдамдуу жерге коюлушу керек.

678. Запастык термит патрону термит ширеңкелеринен өзүнчө жумушчу баштыкта ​​сакталышы керек.

Термит ширеңкелери баштапкы таңгагында болушу керек.

679. Нымдалган термит патронунколдонууга болбойт. Күйүп жаткан термит патронунасуу чачыраса, жарылуу жана күйүк пайда болушу мүмкүн.

680. Термит ширенкесин күйгүзүүдө жана патрондун термит текшергичтерин күйгүзүүдө күйгүзүлгөн текшергичтен 0,5 м кем эмес аралыкта болуу зарыл.

Күйүп жаткан термит текшергичтин үстүнөн ийилүүгө тыюу салынат.

681. Күйүп жаткан же муздаткыч термит патронун тийүүгө же кол менен оңдоого тыюу салынат.

682. Термиттик блок муздагандан кийин (кара түскө чейин), пайда болгон шлакты алысыраак тарапка, мурда даярдалган жерге түшүрүү керек. Бул ишти ушул Эрежелердин 455-пунктунун талаптарына жооп берген жарык фильтрлери бар калканчтарда же жабык көз айнектерде аткаруу зарыл.

683. Термит ширеңкелерин күйгүзүү жана термит шашкаларын өрттөөнү Д-2 же Д-3 жарык фильтрлери бар көз айнек менен кылуу зарыл.

§ 28. Керосин кескич менен иштөө

684. Керосин кескич менен иштөө ушул Эрежелердин жана «Эл чарба объектилеринде ширетүү жана башка ысык жумуштарда өрт коопсуздугунун эрежелеринин” талаптарына ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

685. Заводдо жасалган керосин кескичтерин гана колдонууга уруксат берилет. Бардык керосин кескичтер каттоодон өтүшү жана инвентарлык номери болушу керек.

686. Керосинди кесип алуу үчүн бензинге туруктуу резинадан жасалган жеңдер колдонулушу керек. Шлангдардын узундугу 30 мден ашпоого тийиш. Шлангдардын өз ара жана кесүүчү резак штуцери, керосин бактары, кычкылтек баллондору менен бекем ишенимдүү байланыштары болушу керек.

Керосин үчүн арналган шлангдын сырткы катмары сары, кычкылтек үчүн көк болушу керек.

687. Керосиндин багы герметикалуу болууга тийиш. Анын үстүндө манометр, ошондой эле резервуардагы басымдын 0,49 МПа (5 кгс/см2) ашуусуна жол бербеген коопсуздук клапаны болушу керек. Резервуарлар эксплуатацияга киргизүүдө жана мезгил-мезгили менен жылына бир жолудан кем эмес, ошондой эле бул жөнүндө атайын журналга жазуу менен оңдоодон кийин 1 МПа (10 кгс/см2) гидравликалык басым менен сыналышы керек. Гидравликалык басым менен сыноодон өтпөгөн, агып кеткен же насосу иштен чыккан резервуарларды иштетүүгө жол берилбейт. Резервуардын жана кескичтин байланыштарындагы агып кетүүлөрдү аныктоо үчүн самындуу эмульсия колдонот.

688. Резервуарга керосинди куюуга анын сыйымдуулугунун 3/4 бөлүгүнөн ашык эмес жана чүпүрөк же майда тор аркылуу чыпкалангандан кийин гана уруксат берилет. Иш учурунда резервуарга керосин кошууга тыюу салынат. Төгүлгөн керосин дароо тазаланууга тийиш.

Бензинди керосин кескичке отун катары колдонууга тыюу салынат.

689. Керосинди кесүү иштери жүргүзүлүп жаткан жерде керосинди берүү алмаштыруу талабынан ашпоого тийиш. Керосин сынбас, бекем жабылган идиште, иштеген жеринен 10 м кем эмес жерде сакталууга тийиш.

690. Керосин куюлган бак кычкылтек баллондорунан жана ачык оттун булактарынан 5 м жакын эмес жана кескичтин жумуш ордуна 3 метрден жакын эмес жайгаштырылышы керек. Бак иштетүү учурунда жалын жана учкун пайда болбоосу үчүн жайгаштырылышы керек.

691. Керосин кескич менен иш жүргүзүлө турган жер бөтөн нерселерден, таштандылардан жана күйүүчү материалдардан толук таза болушу керек. Анын үстүнө тамеки тартууга тыюу салынат.

692. Участокто өрт өчүрүүчү жабдуулар болушу керек: көмүр кычкыл газы өрт өчүргүчтөр, барак асбест жана кум. Тутануучу керосинди суу менен өчүрүүгө тыюу салынат.

693. Резервуар жана жер астындагы курулуштарда керосин кескич менен иштөөгө тыюу салынат.

694. Керосин кескичте ишти баштоонун алдында арматуралардын ишке жарамдуулугун, ниппелердеги жендин кошулмаларынын бекемдигин, бирикменин гайкаларындагы жана баштарындагы резьбанын ишке жарамдуулугун текшерүү керек.

695. Бузулган керосин күйгүчтү же керосин кескичти иштетүүгө тыюу салынат.

696. Кескичти күйгүзүүдө алгач кычкылтекти ысытуучу керосин күйгүзүлүп, жалын жагылуу керек; андан кийин бууланткычты ысыткандан кийин кычкылтекти кесүү ишке киргизилет. Кескичти өчүрүүдө адегенде керосин берүүчү клапан, андан кийин кычкылтек жабылышы керек. Өтө ысып кеткен (алча түсүнө чейин) бууланткычы бар кескич менен иштөөгө тыюу салынат. Иштөө учурунда керосин кескич бир калыпта көк жалын бериши керек, өзүнөн-өзү өчпөшү, керосинди ыргытпоо, катуу үн жана тескери жалын соккуларын берүүсү керек.

697. Иштетүү учурунда оттуктун же керосин кескичтин бузулушу аныкталса, ошондой эле тескери күйүп кетсе, резакты дароо өчүрүү керек: кычкылтек берүүчү клапан жабык, андан кийин баллондон же кычкылтектен кычкылтек берүү токтотулат, андан кийин резак жана бактагы керосин берүүчү вентильжабылат.

698. Керосин жумушчунун кийимине чачыраса, керосин кескич менен иштөөгө тыюу салынат.

699. Кескичти кычкылтек жана керосин менен камсыз кылуучу шлангдарды кысууга, бурмалоого же буроого, ошондой эле керосин менен камсыз кылуу үчүн кычкылтек түтүктөрүн колдонууга тыюу салынат.

700. Бир эле учурда бир нече кескичтерди колдонууда жумушка катышкан бардык адамдар жалын жакын жерде иштегендерге тийбесин камсыз кылууга милдеттүү.

701. Күйүп жаткан же күйгүзүлгөн керосин кескичке каршы турууга, ошондой эле иш учурунда кескичти вертикалдуу (башын өйдө) илип коюуга тыюу салынат.

702. Кескич күйүп турганда аба соргучу резервуарга жакын келүүгө тыюу салынат. Бакты толтурууда кесүүчү кычкылтек жабык вентилдүү кескич атайын таянычта туруусу керек.

703. Керосин багындагы аба басымы кескичтеги кычкылтектин жумушчу басымынан ашып кеткенде кесүүгө тыюу салынат.

704. Жумушта тыныгуу учурунда күйүүчү май керосин вентиль же туткадагы кран менен өчүрүлүшү керек. Жумушту токтоткондон кийин кескичти жаткыруу же тескери илип коюу керек.

705. Жумушту токтоткондо кескичтинжалыны өчкөндөн кийин керосин багындагы абаны чыгаруу керек. Резервуардан аба толук чыкканга чейин, насостун капкагын (гайкасын) бурбоо керек.

706. Иш аяктагандан кийин жендегикеросин резервуарга төгүлүп, кысылган аба менен тазалап, кескичтерди тазалоо керек. Керосиндин калган бөлүгү күйүүчү-майлоочу майлардын кампаларына, ал эми керосин кескич жана жеңдер – шаймандар бөлмөсүнө берилүүгө тийиш.

§ 29. Каңдоо жумуштар

707. Бардык каңдоо чырактар катталган жана инвентарлык номери болушу керек.

708. Ар бир чырак заводдук гидравликалык сыноонун натыйжалары жана уруксат берилген иштөө басымы көрсөтүлгөн паспорт болушу керек. Чырактар алдын ала белгиленген басымга ылайыкталган пружиналдуу коопсуздук клапандары менен камсыз кылынат.

709. Ширетүү жумуштарын жүргүзүүдө жумуш орду күйүүчү материалдардан тазаланышы керек, ал эми 5 мден аз аралыкта жайгашкан күйүүчү конструкциялар металл экрандар менен өрттөн ишенимдүү корголушу же сугарылышы керек.

710. Чыракка толтурулган күйүүчү май кирлерден жана суудан таза болушу керек.

711. Чырак менен иштөөнү баштоодон мурун текшерүү керек:

- чырак багынан оттукка күйүүчү майдын берилишин жөнгө салуучу клапан басым втулкасын бошотпостон толук иштетилүүсү. Эгерде жөнгө салуучу вентиль өчүрүлгөн болсо, лампаны күйгүзүүгө тыюу салынат;

- резервуардын герметикалуулугу (агып кетүү барбы), оттуктун резьбасы аркылуу газ агып кетишин ж.б.;

- туура толтуруу (күйүүчү майдын багына күйүүчү май куюу анын сыйымдуулугунун 3/4 бөлүгүнөн ашпашы керек);

- толтуруу тыгынынын бекемдиги.

712. Толтурулган май куюлган аппараттарга жакын күйгүзүүгө тыюу салынат.

713. Чыракка күйүүчү май куюу же төгүү, лампаны демонтаждоо жана оңдоо, ачык оттун жанында очокту буратуу, тамеки тартууга тыюу салынат. Ысык чыракка күйүүчү май куюуга тыюу салынат.

714. Иштин жүрүшүндө төмөнкүлөр зарыл:

- отту туура жөнгө салуу;

- чыракты кыйшайтуудан жана аны сүзүүдөн сактоо;

- соргучтарга, кол чатырларга же соргучтарга мүмкүн болушунча жакын жайгашуу.

715. Күйгүчтү соркыскыч менен сордурулган чырактан алынган отун менен ысытууга, жылытууга тыюу салынат.

716. Эгерде бузулуулар аныкталса (бактын агып кетиши, оттуктун резьбасынан агып чыгышы, резервуардын деформациясы ж.б.) чыракты шаймандар бөлмөсүнө кайтаруу керек.

717. Чырактын резервуарынан абаны толтургуч аркылуу чыгарууга лампа өчүп, анын от жагы толук муздагандан кийин гана мүмкүн болот. Басым басылмайынча отту лампа резервуарынан чыгарбаш керек.

718. Чырак май үчүн отун катары бензинди же бензин менен керосиндин аралашмасын колдонууга тыюу салынат.

719. Күн сайын жумуш аяктагандан кийин каңдоо чыракты шаймандар бөлмөсүнө кайтарып берүү керек. Жумуштун аягында чыракты кайтарып берүү тартиби жергиликтүү шарттарга жараша ар кандай болушу мүмкүн.

720. Күйүүчү конструкциялары же жасалгалары бар имараттарда тоңуп калган сууну, канализацияны жана буу-суу жылытуу түтүктөрүн жылытуу үчүн каңдоо чыракты колдонууга тыюу салынат.

721. Каңдоо чырактар айына бир жолудан кем эмес тыгыздыгы текшерилип турууга тийиш. Текшерүүнү ишкана (бөлүм) боюнча буйрук (тескеме) менен дайындалган мастер же башка атайын дайындалган адам жүргүзүшү керек. Текшерүүдө лампа корпусунун герметикалуулугуна, башкаруу вентилинин кесилишинин абалына, сальниктин, толтургуч тыгынына жана сальниктин таңгагына көңүл буруу керек. Тыгыздыгы поршень менен лампага аба сордуруу жана самындуу эмульсия менен майлоо, кандайдыр бир агып кетүүнү аныктоо үчүн же лампаны суу ваннасына салуу аркылуу текшерилет.

Чырак текшерүүнүн натыйжалары журналга жана эркин формада жазылат.

722. Бузук чырактарды тейлөөгө жарактуулары менен бирге сактоого болбойт.

6-бөлүм. Темир уста-жубастык иштери

§ 30. Кол ийлөө (согуу)

723. Согуучу жана престөөчү жабдуулар «Согуу-пресстөөчү жабдуулар. Коопсуздуктун жалпы талаптарына», пресстөө жана согуу жумуштарын жасоо “Согуу-пресстөө жумуштары. Коопсуздук талаптары» стандартка ылайык келүүгө тийиш.

Дайындалуучу бөлүктөрдү жылытуу үчүн электр мештеринин конструкциясы “Электротермикалык жабдуулар. Коопсуздук талаптары», «Электр орнотуу эрежелерине” ылайык келиши керек. Электр мештерин эксплуатациялоо Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигининЭнергетикалык көзөмөл кызматы тарабынан бекитилген «Керектөөчүлөрдүн электр орнотмолорун техникалык эксплуатациялоо эрежелерине» жана «Керектөөчүлөрдүн электр орнотмолорун эксплуатациялоонун коопсуздук эрежелерине» ылайык ишке ашырылууга тийиш.

Газ менен иштеген мештердин жабдуулары жана аларды иштетүү Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлигининЭнергетикалык көзөмөл кызматы тарабынан бекитилген «Газ тармагындагы коопсуздук эрежелерине» ылайык келиши керек.

724. Согуу жана престөө иштерине 18 жаштан кем эмес тиешелүү сертификаты бар жана адистиги боюнча эмгекти коргоонускамасы боюнча окуудан жана билимин текшерүүдөн өткөн адамдарга жол берилет.

725. Согуучу жана престөөчу жабдууларда иштегендер үчүн эмгекти коргоо боюнча кыскача нускама жумуш ордунда илиниши керек.

726. Согуу-пресстөө цехтеринин полдору ысытылган металлдын (клинкердик брусчатка ж. б.) таасирине туруктуу, бышык материалдан жасалып, тегиз, тайгаланбаган бети болууга тийиш. Болоттон (чоюндан) жасалган полдорго, аларды кылдаттык менен орнотууга жол берилет.

727. Согуу жана престөө иштеринде колдонулуучу кол шаймандары “кол жана балка менен иштөө үчүн согуу” ченеминежана талаптарына ылайык болушу керек.

728. Кычкач, илгич, пинцет катууланбай турган болоттон жасалышы керек.

729. Кол аспаптарды муздатуу үчүн жабдууларда (ысык согулган куйма) суу идиштери орнотулган болушу керек.

730. Электротермикалык орнотмодо дайындамаларды жүктөө жана түшүрүү үчүн колдонулуучу аспаптын кармагычтын узундугу боюнча изоляцияланган туткалары болушу керек.

731. Жумушчу абалында кычкачтардын кармагычтарынын ортосундагы боштук кеминде 35 мм болушу керек. Туткалардын жакындашуусун чектөө үчүн таянычтар каралышы керек.

732. Кол менен согуу үчүн куйма таянычка бекитилиши керек.

733. Куйма орнотууда анын жумушчу бети полдун деңгээлинен 600-800 мм чегинде болушу керек.

734. Горн менен куйма ортосундагы аралык 1,5 мден кем эмес, жанаша жайгашкан куйма ортосунда - 4 мден кем эмес, куймадан өтмөккө чейин - 2 мден кем эмес болушу керек.

735. Өткөөлдөрдүн капталынан иштөөдө башкаларды учкан кабырчыктардан жана металл бөлүкчөлөрүнөн коргой турган калканчтарды, ошондой эле жылытуучу түзүлүштөрдүн зыяндуу жылуулук таасиринен коргоочу калкандарды орнотуу зарыл.

736. Жумуш көз айнек менен аткарылышы керек. Ак жалтыраганга чейин ысытылган согууларды иштетүүдө жумушчулар жарык фильтрлери бар көз айнектерди же калкандарды колдонушу керек.

737. Нормадан төмөн күйгөн же муздатылган металлды согууга тыюу салынат.

Соккуга дуушар болгон аспаптарды колдонуудан мурун ысытуу керек, ал эми иштөө учурунда өтө ысып кеткен аспаптарды суу менен идиште муздатып, андан кийин кургатуу керек.

738. Куймадагы кабырчыктарды жана кесиктерди атайын шаймандар, щеткалар жана кыска шыпыргы менен алып салуу керек. Кабырчыкты атайын идишке жабуучу аба өткөргүч аркылуу чогултса, куймадан кетирүү үчүн аба үйлөгүчтү колдонууга жол берилет.

739. Кычкач так согуунун профилине ылайык тандалышы керек. Кычкачтардын жаактары сокмого тыкан туура келип, аны керектүү абалда бекем кармап турууга тийиш.

740. Согуудан мурун атайын шайман, металл щетка, кыргыч же балка менен жеңил соккулар менен даярдалган кырындыдан тазалоо керек. Даярдоочу тетик куймага тыгыз турушу керек.

741. Кыска жана оор жасалгаларды кол менен көтөрүү жана куймага которуу ажырашкан кычкачтары бар өзүн-өзү кысуучу кычкачтарды колдонуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Бул операцияларды эки адам аткарышы керек: ага жумушчунун буйругу менен даярдалган материал куймагаберилиши керек.

742. Сокку учурунда аспаптын кармагычтарын бет мандайдан эмес капталынан кычкачтарга, шайман туткаларына ж.б. урунууну болтурбоо менен кармоо керек.

7-бөлүм. Жумуштардын коопсуздугун камсыз кылуу боюнча уюштуруу иш-чаралары

743. Чыңалуу астында иштөөгө арналган аспаптар жана түзүлүштөр ГОСТтордо, техникалык шарттарда жана өндүрүүчүнүн нускамаларында камтылган окшоштук (критерийлерге) ылайык келиши керек. Бардык аспаптар жана түзүлүштөр алардын сыпаттамасын, сыноолорду жүргүзүү, көзөмөлдөө ыкмаларын, консервациялоо жана сактоо ыкмаларын камтыган шайкештик сертификаттарына ээ болушу керек. Аспаптар, түзүлүштөр ишкерсанды электр агымынан жабыркоодон кепилденген түрдө коргошу керек, бирок ишти аткарууну кыйындатпашы керек.

744. Аспаптардын, шаймандардын бар экендиги жана абалы аларды колдонуудан мурун ар бир жолу тышкы кароо менен, ошондой эле мезгилдүү кароо менен текшерилет, ал филиал боюнча уюштуруу-тескөөчү  документ менен дайындалган алардын абалына жооптуу кызматкер тарабынан 6 айда 1 жолудан кем эмес өткөрүлөт, электр коопсуздугу боюнча топ IIIден төмөн эмес, кароонун жыйынтыктарын журналга жазуу менен.

745. Чыңалуу астында иштөө үчүн жумушчулардын даярдыгы кыйла жакшы деңгээлде болушу керек жана аспаптарды колдонуу абдан так аныкталган. Чыңалуу астында иштөөгө атайын арналган изоляциялоочу аспаптар, эгерде алар күтүлгөн жумушчу жүктөмдөргө туруктуу деформация же бузулуудан улам үзгүлтүккө учурабастан туруштук берсе, изоляцияланган аспапка караганда чыңалууга туруктуулугу төмөн болушу мүмкүн.

746. Бузулган шаймандар, чыңалуу алдында иштөө үчүн жарактуулук шарттарына ылайык келбеген аспаптар белгиленип маркаланышы жана иш ордунан алып салынышы керек.

Чыңалуу алдындагы жумуштарды жүргүзүү шарттары

747. Чыңалуу алдындагы иштерди төмөнкү шарттарда жүргүзүүгө уруксат берилет:

- абанын температурасы – минус 15ºСден плюс 40ºСге чейин;

- шамалдын ылдамдыгы – 9,5 м/с ашык эмес;

- абанын салыштырмалуу нымдуулук  85%дан ашпашы керек;

- жумуш ордунун жарыктыгы – бир калыпта, күн нурунун же жарык берүүчү түзүлүштөрдүн жумушчуларга сокурдук тийгизген таасири жок.

Төмөнкү шарттарда чыңалуу астында жумуштарга тыюу салынат:

- зымдарда жана тирөөчтөрдө муздун пайда болушу;

- аба электр чубалгыларынын курулмаларында жана жабдууларына тамчы шүүдүрүм түшкөндө;

- күн күркүрөөнүн жакындашы.

§ 31. Кол аспаптары жана чогултуучу түзүлүштөр менен иштөөдө коопсуздук чаралары

748. Чыңалуу алдында иштөө - бул чыңалуу алдында турган (жумушчу же коңшу аба чубалгынын таасири менен шартталган чыңалуу) агын өткөрүүчү бөлүктөргө тийүү же бул агын өткөрүүчү бөлүктөрдөн жол берилгенден азыраак аралыкта аткарылуучу жумуш.

749. 1000 В чейин жана андан жогору чыңалууда иштөө сыноодон өткөн диэлектрикалык материалдан жасалган туткалары бар кол изоляциялоочу аспапты (ГОСТко ылайык) колдонууну талап кылат.

750. Чыңалуу алдындагы жумуштарды (жүктөм астында жөнгө салуу) коопсуз жүргүзүү үчүн арналган аспаптар, анын ичинде изоляцияланган кол шаймандарынын, жабдуулардын жана коргоо каражаттарынын кеңири спектри электр коопсуздугун жогорулатууну камсыз кылат, электр энергиясын өчүрбөстөн жумуштарды жүргүзүүгө мүмкүндүк берет. Аба жана кабелдик чубалгыларда чыңалуу астында иштөө үчүн, 1000 В жана андан жогору коргоону камсыз кылуучу аспап.

751. Чыңалуу алдында иштөө үчүн кол аспабы токтоп туруу убактысын кыскартууга, кайра кошуу менен байланышкан тобокелдиктерди кыйла азайтууга, оңдоо иштерин жүргүзүүдө, чыңалуу алдындагы жабдууларды тейлөөдө жана монтаждоодо колдонуучулардын электр коопсуздугун жогорулатууга өбөлгө түзөт.

752. Аспап механикалык жүктөмдө жана температуранын өзгөрүшүндө бузулбай турган жылуулоочу, изоляциялоочу каптамага ээ болушу керек. Бурагычтар, кыпчуурлар, кычкачтар, каптал кескичтер, изоляциялоочу туткалары бар бурама ачкычтары колдонулат.

753. Кычкачтардын изоляциялоочу бөлүгү жогорулатылган чыңалуу менен сыналат. Эгерде сыноолордун бүткүл мезгилинде бетте разряддар пайда болбосо, алеттердин көрсөткүчтөрүнүн термелүүсү белгиленбесе жана сыноо чыңалуусун алып салгандан кийин изоляциялоочу бөлүктө жергиликтүү ысытуулар болбосо, алар сыноодон өттү деп эсептелет.

Изоляцияланган туткалары бар аспап чыңалуусу 1000Вга чейин жана андан жогору болгон электр орнотмолорунда чыңалууну бошотпостон иштөө үчүн иштелип чыккан.

Жалпак тиштүү кычкачтын, зым кескичтин, кемпирооздун, бурагычтардын, бурама ачкычтарынын туткалары нымга чыдамдуу изоляциялык материалдар менен капталат. Материал морт болбошу керек   (жерге кокустан түшүп кетсе сынбашы үчүн). Ал тердин, майдын, бензин, керосиндин, кислоталардын жемишине туруктуу болушу керек. Ошондуктан, аспаптын туткаларын изоляциялоо үчүн эбонит, пластмасса, резина колдонулат.

Каптама аспаптын кол менен кармалуучу темир бөлүгүнө тыгыз жабышат.

Узун аспаптарда (бурагычтар, ачкычтар) каптоо кармагычтын узундугуна караганда чоңураак узундукту жаап, жумушчу бөлүгү бар учу гана ачык калтырылат. Кыска туткалуу аспаптарда (жалпак кычкачтар) изоляциялоочу жабуу изоляциясы бар бөлүгү менен кармоону чектеген таянычка ээ. Аспаптын изоляцияланган туткасынын узундугу 10 см ден кем болбоого тийиш. Жылуулоочу жабуунун бети жылмакай же оюк, бодур болушу мүмкүн.

                        Изоляцияланган туткалары бар аспап

754. 220-380 В чыңалуудагы электр орнотмолорунда изоляцияланган туткалары бар аспаптын жардамы менен чыңалууну алып салбастан иштөөдө диэлектрдик мээлейлер жана галоштор колдонулушу керек.

Бул талаптын зарылдыгы агын өткөрүүчү бөлүктөргө изоляцияланган туткасы бар аспап жок қол менен тийүү мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылбаганына байланыштуу. Мисалы, буралып чыгарылып жаткан тетик, бөлүк, бурама ж.б. экинчи қол менен кармап туруу талап кылынат. Кол кап аспап жок колго кийилиши мүмкүн. Аспаптын жумушчу бөлүгү агын өткөрүүчү бөлүктөрдү кокусунан бири-бирине же жерге туташтырып алышы мүмкүн болгон жерлерде изоляцияланган туткалары бар аспап менен иштөөгө болбойт.

755. Кадимки же кокустан кубатталган бөлүктөргө тийүүдөн коргоо үчүн кош изоляция - жумушчу жана кошумча изоляциядан турган электр изоляциясы колдонулат. Жумушчу изоляция - электр орнотмосунун агын өткөрүүчү бөлүктөрүнүн изоляциясы, анын чендүү иштешин жана электр агымынан жабыркоодон коргоону камсыз кылат.

Кошумча каптама - жумушчу каптама бузулган учурда электр агымынан соккусунан, жабыркоодон коргоо үчүн жумушчу изоляцияга кошумча каралган каптама.

Эң жөнөкөй кош изоляциялоо электр жабдууларынын металл корпустарын жана туткаларын электр изоляциялоочу материалдын катмары менен каптоо жана изоляциялоочу туткаларды колдонуу жолу менен ишке ашырылат.

756. Изоляциянын үстүнкү катмары механикалык таасирлерге жана бузулууларга дуушар болот. Бул катмар жок болгондо, чыңалуу астында калышы мүмкүн болгон металл бөлүктөрүнө жетүү мүмкүнчүлүгү ачылат. Жылуулоонун экинчи катмарынын бузулушу же ал тургай толугу менен жок болушу анын андан ары иштешине тоскоол кылбайт жана, демек, коргоо жоголгондугу жөнүндө белги билдирбейт. Ошондуктан, кош изоляцияны аткаруунун бул ыкмасы ишенимдүү коргоону камсыз кылбайт жана сейрек учурларда гана - сокку жүктөмүнө дуушар болбогон жабдуулар үчүн сунушталышы мүмкүн.

757. Коргоочу кош изоляциянын болушу, албетте, негизги фазалык изоляция бузулган учурларда агын өткөрүүчү бөлүктөргө тийгенде электр агымына урунуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарбайт.

Коргоочу кош изоляция ар кандай электр жабдууларын иштетүүдө коопсуздукту камсыздай алат. Бирок, пластмассаларда механикалык бекемдиктин жетишсиздиги, кыйла калдык деформациялардын олуттуу болушу мүмкүндүгү, металл менен байланыштардын ишенимсиздиги, эскирген сайын механикалык касиеттердин начарлоо жагына өзгөрүшү сыяктуу айрым кемчиликтердин бар экендигинен, кош изоляцияны колдонуу чөйрөсү, тармагы кичине кубаттуулуктагы электр жабдуулары – электрлештирилген кол аспаптары, кээ бир көчмө шаймандар, тиричилик алеттери жана колго кармалуучу электр чырагы менен чектелет.

Пластмассалардын жылуулукка туруктуулугу төмөн болгондуктан, кош изоляция ысытууга дуушар болгон жерлерде колдонууга болбойт.

Адатта, колго кармалуучу электр чырактарды, колго кармалуучу электр шаймандары жана кээ бир тиричилик алеттерди кош изоляциялуу менен чыгарылат.

§ 32. Кабелдерди орнотуу жана демонтаждоо үчүн аспаптар

758. Кабелдердин учтарын сыйрып алуу, изоляцияны алып салуу жана зымдарды туташтыруу үчүн универсалдуу шаймандардын топтому колдонулат. Топтомго кирген аспаптар да өздөрүнүн максатына ылайык көп функциялуу. Бирок ар бир конкреттүү учурда бир нерсени кошуу же алып салуу керек. Технологиялык операциялар көбүнчө айлана-чөйрөнүн температурасын, жумуштун түрүн (сырткы же имараттын ичинде), кабелдердин маркасын, изоляциянын, экрандын түрүн эске алууну талап кылат.

759. Мисалы, кагаз менен изоляциялуу кабелди ажыратуу үчүн кабелди тазалоо үчүн аспап керек: изоляция үчүн бычак, алюминий жана коргошун кабыгын алып салуу үчүн атайын бычак, бастыргычтар жана четендөө. Эгерде кабель пластмасса изоляцияга ээ болсо, анда кабелдин изоляциясын сыйрып алуу үчүн аспап керек болот – пластмасса үчүн бычак, жылуулукту кичирейтүүчү, термоотургузуучу материалдар, күйгүзгүчтөр, ПВХ түтүктөрүн ширетүүчү түзүлүштөр ж.б.

Изоляцияны алып салуу үчүн изоляцияланган бычак 1000В чейинки өзгөрмө агын жана 1500В чейинки туруктуу агын чыңалуусундагы электр орнотмолорунда изоляцияны тазалоо жана башка жумуштар үчүн колдонулат.

                        Изоляцияны кетирүү үчүн монтёрдун бычагы

760. "Таканчык" бычак 1000 В чейинки жана андан жогору кубаттуулуктагы жумуштарды аткарууда өнөр жай кабелинин сырткы коргоочу кабыгын алып салуу үчүн колдонулат. Бычактын орок сымал мизи коргоочу таяныч "башмак" менен аяктайт, ал өткөргүчтүн ички изоляциясын орок сымал миздин учу менен мүмкүн болгон кесүүдөн коргойт. Эки компоненттүү материалдан жасалган жана ГОСТ IEC 60900 -2019 ылайык сыналган.

761. Кош каптамалуу кабелдик кайчылар 1000 В чейин жана андан жогору чыңалуудагы электр монтаждоо иштерин жүргүзүүдө зымдарды кесүү үчүн арналган.

Изоляцияланган кабелдик кайчы

762. Универсалдуу аспаптардын бири - кол, автоматтык жана жарым автоматтык стрипперлер. Алар кесилиши 0,2-6 ммге чейин болгон тарамдардан (өзөктөн) изоляцияны алып салууга гана эмес, ошондой эле аларды тиштеп алууга да мүмкүндүк берет. Мындан тышкары, эреже катары, алар жалпысынан бир нече аспаптарды айкалыштырат: кычкач, бурагыч.

Жөндөө жана чектөө мүмкүнчүлүктөрү кабелди кесүү куралы менен иштөөнү жөнөкөй жана жеңил кылат. Бул аспаптын конструкциясында рычаг принцибинин колдонулушу менен түшүндүрүлөт. Бирок бул принцип серпилгич тарабынан бир аз өзгөртүлгөн, модификацияланган.

763. Атайын аспапты колдонуу менен кабелдерди демонтаждоо гана эмес, монтаждоо да тезирээк жүргүзүлүшү мүмкүн. Анын жардамы менен иш тезирээк гана эмес, сапаттуураак да жүрөт.

Куроолук аспап үч түргө бөлүнөт: кычкач-пресс, көп тарамыштуу кабелдер үчүн қол шайманы.

764. Кадимки аспап жумуштун көпчүлүк бөлүгүн колдун булчуң күчүнүн эсебинен аткарууга мажбур кылат. Бирок бир аз өркүндөтүлгөн болсо да, кабелди бекитүүчү куралга орнотулган пружиналардын жардамы менен аны жасоого мүмкүндүк берет. Аны аягына чейин кысуу гана жетиштүү, андан кийин бошотуунун натыйжасында жумушчу бөлүктөр кабелге тийиштүү түрдө таасир этет.

Көпчүлүк пресс-кычкачтарда бычактар бир нече жана алар өз ара алмаштырса болот, бул ар кандай максаттагы кабелдер жана ар түрдүү зымдардын кесилиши менен кабелдин изоляциясын алып салуу үчүн бир аспап менен иштөө мүмкүнчүлүгүн берет. Мындан тышкары, алар зымдардын ашыкча учтарын кесүү операциясын жасашат. Башка аспапты, зым кескичти колго алып, муну өзүнчө жасоонун кажети жок. Баары бир кыймыл менен кесилет.

765. Эреже катары, кабелди орнотуу куралы операцияларды керектүү жерде жүргүзүүгө мүмкүндүк берген эргономикалык туткалар менен жабдылган. Алардын конструкциясынын аркасында жетүүгө кыйын жерлерде, дубалга жакын жерде иштөө мүмкүнчүлүгү бар.

766. Кош изоляциясы бар диэлектрдик алмаштырылуучу жалпак кыпчуурлар ар кандай формадагы тетиктерди, жалпак тетиктерден баштап, 1000 В чейинки чыңалуудагы иштөө учурунда жүргүзүүдө цилиндрдик тетиктерге чейин кармап туруу үчүн колдонулат. Ошондой эле зымдарды жана учтарды кысуу үчүн ылайыктуу, бурама ачкычтарын жарым-жартылай алмаштырууга жөндөмдүү.

Туташтыргычтагы зымдарды атайын аспаптын жардамы менен кысуу да жөнөкөй процедурага айланат. Бардык зымдар бир кыймыл менен бир деңгээлде тазалангандан, сыйрылып бүткөндөн кийин, аларды туташтыргычтын уячаларына салып, киргизүү жана жөн гана аспапты кысуу жетиштүү. Зымдарды кысуу жана ашыкча учтарын кесүү бир эле учурда жүргүзүлөт.

767. Кош изоляциялуу диэлектриктик кычкачтар, жалпак кыпчуурлар ар кандай формадагы тетиктерди, жалпак тетиктерден баштап цилиндрдик тетиктерге чейин кармап туруу үчүн, 1000 В чейин жана андан жогору чыңалууда иштөө учурунда зымдарды жана жумшак таякчаларды кесүү, ийүү үчүн колдонулат. Алар ошондой эле зымдарды жана учтарды кысуу үчүн ылайыктуу, капталдагы кескичтерди, бурама ачкычтарын жана кычкачтарды жарым-жартылай алмаштыра алат.

Кабелдер менен иштөө үчүн ар қандай аспап жогорку сапаттуу болоттон даярдалат, керектүү жерлерде катуулук кырлары болот. Узак убакыт үзгүлтүксүз иштөөсү үчүн сүрүлгөн тетиктерди майлоо, иш аяктагандан кийин бардык аспаптарды чаңдан, кирден тазалоо сунушталат.

768. 1000вга чейинки чыңалууда коопсуз иштөөгө арналган бурама ачкычтары кош диэлектриктик изоляцияга ээ, көбүнчө бузулууларды визуалдык көзөмөлдөө үчүн эки түстүү. Алар бышык материалдардан жасалып, электр орнотмолорун жана электр чубалгыларын тейлөөдө, коргоону камсыз кылган коопсуздук стандарттарына жооп берет.

769. Жөнгө салынуучу бурама ачкычы 1кВга чейинки чыңалуудагы бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө, кабелдик жана аба чубалгыларында төрт, алты жана сегиз кырдуу бекиткичтерди айландыруу үчүн колдонулат. Ачкычтын корпусуна тишбуроолу механизм орнотулган, анын жардамы менен тетиктин диаметрине жараша ар өлчөмүн өзгөртүүгө болгон кыскычтарды орнотууга болот. Губкаларды жылдырууда алардын өз ара параллелдүүлүгү сакталат.

770. Изоляцияланган буроолуу мүүздүү ачкычы -  ачык учу жана кош изоляциясы бар бир тараптуу ачкыч. 1 кВ чейинки чыңалуудагы бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө, кабелдик жана аба чубалгыларында буроолук бирикмелерди чечүү жана буроо үчүн колдонулат.

 771. Асылма бурама ачкычы – бул бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө жана берүү чубалгыларында буроолук бирикмелер менен иштөө үчүн бекиткичтин толук камтылышын камсыз кылуучу туюк профилдүү шакекче изоляцияланган ачкыч.

Кош каптамалуу ачкыч 1000 В чейинки чыңалуудагы кабелдик жана аба чубалгыларында иштөөдө пластмассадан жасалган үзүлүүчү башчалары бар тешкич кыскычтардын буроолук бирикмелерин бурап чыгаруу жана бурап бекитүү үчүн колдонулат.

772. Жабуучу бурама ачкычтары так берилген айланма момент менен бириктирүүлөрдү бекемдөө үчүн колдонулат, бул контакттардын ишенимдүүлүгү үчүн өтө маанилүү. Шалк тиштүү (чыртылдак) механизм ачкычты чектелген мейкиндикте колдонууга мүмкүндүк берип, жогорку айлануу моментти камсыз кылат.

Ачкычтардын эки катмарлуу изоляциялык каптоосу коргоонун бүтүндүгүн визуалдык көзөмөлдөөгө мүмкүндүк берет. Үстүнкү катмары жабыркаганда, төмөнкү, астыңкы катмары (сары) көрүнүп калат. Изоляция төмөнкү температурада (- 40⁰С чейин) өзүнүн касиеттерин сактайт жана дат басуучу чөйрөгө туруктуу.

Ачкычтар ГОСТ IEC 60900-2019 жана башка профилдик электр коопсуздугунун ченемдери боюнча сыноодон өтөт, текшерилет.

773. Ишти туура бузулбаган аспап жана эптегичтер менен гана аткаруу керек, максатка ылайык, так багыты боюнча колдонуу керек. Кол аспаптарын жана түзүлүштөрүн коопсуз пайдалануу боюнча нускамаларды, даярдоочу уюмдун аспаптардын жана түзүлүштөрдүн конкреттүү түрлөрүнө техникалык документтеринин эрежелерин жана талаптарын так сактоого.

§ 33. Портативдүү үч фазалуу жарыш чынжыр (шунт)

774. Көтөрмө  үч фазалуу шунт - 0,4 кВ тармактарында жабдууларды демонтаждоодо же оңдоодо коопсуз айланма агын чынжырын түзүү үчүн колдонулуучу түзүлүш. Ал өзгөчө кырдаалдарда керектөөчүлөрдү электр менен камсыздоону үзгүлтүккө учуратпастан эле элементтерди өчүрүүгө мүмкүндүк берет.

1000 В чейин чыңалуудагы чынжырлардагы агымын өтүшүн сактоо менен андан ары алмаштыруу же оңдоо менен демонтаждоо үчүн арналган электр чынжырларынын сегменттерин шунттоо үчүн колдонулат. Электр монтаждоо жумуштарында шунтту колдонуу - колдонууга оңойлугу менен, ыңгайлуулугунун жана коопсуздугунун аркасында сызыктуу зымдарга орнотуунун ыңгайлуулугу. Оңдолуп жаткан аймакка параллель туташууну камсыз кылган 3 фазалык өткөргүчтөрдү камтыйт. Туура эмес туташуунун болтурбоо үчүн кыскычтарга (така түрүндөгү эптеме) ар кандай түстөгү изоляциялар (ЖЗК) түшүрүлгөн.

775. Ар бир колдонуунун алдында, шунт механикалык бузулуулар жана механикалык ажыраткычтардын иштөө жөндөмдүүлүгүнө текшерилиши керек. Туташтыргычу зымдардын кыскычтарында жана изоляциясында механикалык жана электрдик күчтүн начарлашына алып келүүчү дат, жаракалар, тешиктер жана башка кемчиликтерден таза болушу керек.

776. Ар бир туташыруунун алдында чынжырдын айланып өткөн (шунтталуучу) сегментине жүктөмдүн көлөмүн, чоңдугун текшерүү керек. Чынжырдагы жүктөмдүн көлөмү сактоочу кыстырманы иштетип жаткан агымы чоңдугуна барабар же андан аз болушу керек. Кыскычтардын туташтыруучу жерлерин тазалоо, сыйрып алуу керек, шунт зымдарынын туура туташтырылышын текшерүү керек. Шунттун зымдарын туташтырууну жана ажыратууну капкак, эригич сактагычтарды камтыган ажыраткыч корпусунун алынма бөлүгү ачык турганда гана жүргүзүлүшү керек.

777. Сактоочу кыстырмалар күйүп кеткен учурда, изоляция механикалык зыян келтирилгенде же өткөргүчтөр эрип кетгенде, контакттык бириктиргичтер бузулганда, зымдын өзөктөрүнүн 5% дан ашык тарамы үзүлгөндө жана нымдуу аба ырайында чынжырды кошууга же ажыратууга тыюу салынат.

§ 34. Бир фазалуу жылдырма шунт

778. Ал 1 кВ чейин чыңалуудагы чынжырларда агын өтүшүн сактоо менен кийин алмаштыруу же оңдоо менен демонтаждоого арналган электр чынжырларынын сегменттерин шунттоо үчүн колдонулат. Шунт электр берүү аба чубалгысынын агын өткөрүүчү бир фазалуу аба өткөргүчтөрүн кесилиши 16мм²ден 95мм²ге чейинки изоляцияланбаган зымдар менен убактылуу туташтыруу үчүн иштелип чыккан.  Өткөргүчтү тиркөөнүн түрү - плашкалуу кыскыч.

779. Бир фазалуу шунт эки пружиналуу кыскычтан жана аларды бириктирүүчү изоляциялык каптама менен туташтыруучу ийкемдүү жез зымдан турат. Белгилүү бир агын күчү үчүн иштелип чыккан. Көчмө бир фазалуу шунт жумуштарды коопсуз жүргүзүү максатында агымын кайра багыттоо үчүн кызмат кылат.

Учурдагы бөлүктөргө бекитүү түрү - кош изоляцияланган бурама кыскыч аркылуу жүргүзүлөт. Кош изоляция карама-каршы түстөрдүн эки катмарынан турат. Суу өткөрбөөчү сиңирүүсү бар эскирүүгө туруктуу материалдан жасалган ташуучу кап менен комплекттелет. Шунт кыскычтары аба электр берүү чубалгысынын изоляцияланбаган зымдарына (ВЛ зымына), ошондой эле бөлүштүрүүчү түзүлүштүн  катуу шиналарына орнотуу үчүн ылайыктуу.

780. Ар бир туташтыруунун алдында, чыржырдын айланып өткөн (шунтталуучу) сегментине жүктөмдүн көлөмүн текшерүү керек. Чынжырдагы жүктөмдүн көлөмү сактоочу кыстырманы иштетип жаткан агымын чоңдугуна барабар же андан аз болушу керек. Кыскычтардын бириккен жерлерин тазалоо, сыйрып алуу керек, шунттун зымдарынын туура туташтырылышын текшерүү керек. Шунттун зымдарын туташтырууну жана ажыратууну капкак ачык болгондо гана жүргүзүү керек – эригич сактагычтары бар ажыраткычтын корпусунун чечилүүчү бөлүгү.

Шунттар ГОСТ 28259-89 ылайык өндүрүлгөн жана сыналган.

Сактоочу кыстырмалар күйүп кеткен учурда, изоляция механикалык бузулганда же өткөргүчтөр эрип кеткенде, контакттык кошулмалар бузулганда, зымдын 5%дан ашык тарамы үзүлгөндө жана нымдуу аба ырайында чынжырды туташтырууга же ажыратууга тыюу салынат.

§ 35. Зымдарды чоюу үчүн кыскыч

781. Өзүн-өзү көтөрүүчү изоляцияланган зымды (СИП) орнотуу үчүн ар кандай арматуралар колдонулат. Анын эң маанилүү элементтеринин бири – кыскычтар. Өзүн-өзү кармаган изоляцияланган зымдары үчүн корпус кошумча изоляциясы бар коопсуз кыскычтар колдонулат. Алар өткөргүчтөрдү обочолонтууну алып салбастан, бутактардын туташууларын тез орнотууга мүмкүндүк берет.

782. Изоляциялоочу көтөрүүчү нөлдүк зым менен СИП асма штангасынын жебесин чыңдоо жана жөнгө салуу үчүн зым кыскычтары колдонулат. Атайын иштелип чыккан кысуучу жаак профилинин аркасында, бул кармагычтар татаал монтаждоо шарттарында да (кар, жамгыр, үшүк) материалды бекем кармап турат. Бул аспап энергетика тармагында ишенимдүү пайдалануу үчүн идеалдуу чечим болуп саналат.

Кыскычтын техникалык мүнөздөмөсү: болоттон жасалган, тарамдын, өткөргүчтүн жип кесилиши 1х16-95мм² . Жумушту баштоодон мурун, буюмдун кыймылдуу бөлүктөрүнүн иштөө жөндөмдүүлүгүн текшерүү зарыл. Кыскычтын күчүн текшерүү зарыл.                                      

§ 36. Обочолотулган кол менен башкарылуучу гидравликалык пресс

783. Изоляцияланган учуна сайгыч темири үчүн кол менен башкарылуучу гидравликалык пресс - бул кабелдерди кысуу үчүн кесипкөй курал, ал адатта 5тен 12 тоннага чейинки күчтү камсыз кылат. Алмашуучу матрицалар менен жабдылган. Иштөө принциби: кол менен башкарылуучу гидравликалык система, күчтү суюктук аркылуу өткөрүп, аны көбөйтөт.

Изоляцияланган гидравликалык кол пресси - бул 1000 В чейинки чыңалууда жумуштарды жүргүзүүдө сымдардын жана кабелдердин ток өткөрүүчү тарамдарына учтарды кысуу ыкмасы менен бекитүү үчүн арналган кесипкөй аспап. Өткөргүчтөрдүн кесилиши (минималдуу жана максималдуу матрица өлчөмү) – 16-240 мм² жана 10-300 мм².

784. Гидравликалык прессти колдонуудан мурун, биринчи кезекте, зымдан керектүү узундуктагы изоляцияны алып салуу керек, андан кийин зымды тазаланган учу менен учтукка киргизүү керек (кесилиштин аянты учтуктун номерине дал келиши керек). Андан кийин зымды учтардан калыптын, матрицанын жарым формаларынын ортосундагы тармал оюкка жайгаштырылат. Ок пресстин башына орнотулат жана, винт саат жебеси боюнча 180⁰ буроону бурулат. Матрицанын жарым формаларынын учтары бири-бирине тийгенге чейин тутка менен термелүү кыймылдарын жасаңыз. Андан кийин бурама саат жебесине каршы 180⁰ буруш керек. Учтуу зымды матрицалардан чыгаруу (зарыл болсо окту пресс башчасынан чыгаруу). Иш  аяктагандан кийин эки тутка тең бириктирилет.

785. Кол пресси жөнөкөй кысуу механизми боюнча иштейт. Материалдын түрүнө жана жумуштун максатына жараша пресстин ал туура кысуу күчүн камсыздоочу ар кандай тиркемелерге жана чоргоолорго ээ болушу мүмкүн. Ар бир колдонуунун алдында гидравликалык пресс изоляциянын механикалык бузулууларынын жоктугуна жана иштөө жөндөмдүүлүгүнө текшерилиши керек. Изоляциялоочу катмарда электрдик күчүнүн начарлашына алып келүүчү жаракалар, майда сынык жана башка кемчиликтер болбошу керек.  Буюмдун механикалык жана электрдик бекемдигине таасир этпеген тегиз эместиктердин болушуна жол берилет.

§ 37. Кол аспаптарын сыноону өткөрүү тартиби

786. Бардык электрдик коргоо каражаттары, шаймандар жана түзүлүштөр даярдалгандан, өндүрүүдөн, оңдолгондон кийин жана мезгил-мезгили менен иштөө учурунда алардын диэлектрикалык касиеттерин аныктоо үчүн электрдик сыноолордон өтүүгө тийиш. Сыноонун алдында кол менен иштетилүүчү изоляцияланган аспап сырткы кароодон өткөрүлөт жана механикалык бузулуулар бар болсо жараксыз деп табылат.

Мамлекеттик стандартка ылайык даярдалган, бир катмарлуу жана көп катмарлуу түрдүү түстөгү изоляциясы бар аспапты колдонууга уруксат берилет.

787. Изоляциялоочу каптоо алынбай турган жана бышык, морт эмес, нымга жана майга туруктуу күйбөй турган изоляциялык материалдан жасалышы керек.

Көп катмарлуу изоляциялык каптаманын ар бир катмары өзүнүн түсүнө ээ болушу керек.

788. Бурагычтардын өзөктөрүн изоляциялоо бурагычтын мизинин учунан 10 ммден ашпаган аралыкта аякташы керек.

789.  Туткаларынын узундугу 400 ммден аз болгон кычкачтарда, жалпак мурундуу кычкачтарда, кайчыларда ж.б. үчүн изоляцияоочу каптоонун туткаларынын сол жана оң бөлүктөрүндө 10 ммкем эмес бийиктиктеги таянычы жана тегиздикте жаткан туткаларынын үстүнкү жана астыңкы бөлүктөрүндө 5 мм болушу керек. Эгерде аспаптын так кыймылсыз, туруктуу огу жок болсо, 5 мм  бийиктеги таяныч аспаптын туткасынын ички бөлүгүндө болушу керек.

790. Монтердук бычактарда изоляциялоочу туткалардын минималдуу узундугу 100 мм болушу керек. Туткада бийиктиги 55 мм кем эмес  жумушчу бөлүгү тарабынан таяныч болушу керек, ал эми таянычтын эң четки чекити менен аспаптын изоляцияланбаган бөлүгүнүн ортосундагы изоляциялоочу каптоонун минималдуу узундугу бүткүл туткасы боюнча  12 мм түзүшү керек, ал эми бычактын изоляцияланбаган мизинин узундугу 54 мм ашпоого тийиш.

Изоляциялоочу туткалар каптар түрүндө же нымга туруктуу, майга жана бензинге туруктуу, жумушчу орган тарабынан таянычтары бар морт эмес электр изоляциялоочу материалдан жасалган чечилбей турган жабуу түрүндө аткарылышы керек. Изоляция бүтүндөй тутканы камтышы керек. Бурагычтардын өзөктөрүн изоляциялоо бурагычтын мизинин учунан 18 ммден ашпаган аралыкта аякташы керек. Изоляциялоочу туткалардын бетинде да, изоляциянын калыңдыгында да сыныктар, көбүктөр, кемчиликтер болбошу керек.

791. Сыноолор, эреже катары, өнөр жай жыштыгындагы өзгөрүлмө агын менен жүргүзүлөт. Коргоочу каражаттарга сыноолордон кийин текшерүүчү лаборатория алардын андан ары пайдаланууга жарактуулугун күбөлөндүрүүчү мөөр басып, штамп коёт.

792. 1000В чыңалуудагы аспаптарын тастыктоо үчүн, алардын 10 000 В изоляциясына сыноолор жүргүзүлөт.

Аспапты төмөнкү сыноолордон  өткөрүү сунушталат:

793. Суукка туруктуулукка сыноо. Бул ыкманы пайдаланып, аспапты каптаган ПВХ материалынын каршылыгын аны -25°C чейин муздатуу жана оор салмактагы соккуларга дуушар кылуу менен текшерет. ПВХ материалы бир аз болсо да, минималдуу деформацияланбашы керек.

794. Аспап ваннага суу изоляциялоочу бөлүктү каптагандай, бирок четине 2,2-2,6 см жетпегендей кылып түшүрүлөт. Жогорку вольттуу чыгуу буюмдун металл бөлүгүнө туташтырылат, ваннанын корпусу жерге туташтырылат.  Чыңалууну жөнгө салгычка чейин акырын көтөрөбүз, ал 2кВ түзөт, берилген чыңалуу бардык түрлөрү изоляцияланган кол аспаптары үчүн бирдей. Чыңалуу 2 кВ маанисине жеткенден кийин, убакытты бөлүштүрүп, 1 мүнөттүн ичинде сыноо жүргүзөбүз. Убакыт өткөндөн кийин, чыңалууну алып, аспапты кургатып, сыноонун жыйынтыгы менен жазылган бирканы чаптаңыз.

Изоляциялоочу кычкачтарды сыноо. 1000В чейинки чыңалуудагы кычкачтар (кыпчуур) үчүн сыноо чыңалуусу изоляциялоочу бөлүктүн капталынан туткаларга (токтотуу чыгып турган жерлердин артында) жана сүйрү кесиктин түбүндөгү жаактарга жайгаштырылган металл кыскычтардын ортосунда колдонулат. 35 кВ чейинки чыңалуудагы кыпчуур үчүн сыноо чыңалуусу жумушчу бөлүккө жана изоляциялоочу бөлүк капталындагы чектөөчү шакекке коюлган убактылуу электродго берилет.

795. Изоляциянын электрдик бекемдигин сыноо. Сыноолорду жүргүзүүдө сыноо чыңалуусу болжол менен 1000В/сек барабар болгон ылдамдык менен акырындык менен жогорулатылышы же төмөндөтүлүшү керек. Изоляцияны текшерүү даярдоо аяктагандан кийин 5 мүнөттөн кечиктирилбестен жүргүзүү керек. Суу бөлмөнүн температурасында плюс (23+5)⁰С жана  минималдуу өткөрүмдүүлүгү 100мкСм/см болушу керек. Туруктуу убакытан кийин, аспаптар кургагыча сүртүлүп, электрдик бекемдикке сыноодон өткөрүлүшү керек.

Изоляцияланган аспап эң жакынкы агын өткөрүүчү бөлүктөн (24 + 2) мм деңгээлине чейин түтүк суусу коюлган көлкүмөгө чөмүлтүү керек, ваннага батырылышы керек. Жеткиликтүү агын өткөрүүчү бөлүк суунун деңгээлинен жогору болушу керек.

Жалпак кыпчуурларды жана ушуга окшош аспаптарды сыноолорду туткалардын эки ички жактарынын ортосундагы d жылчыгы 2ден 3 ммге чейин же аспаптын минималдуу жол берилген конструкциясы, бирок 2 ммден кем эмес болгон абалда жүргүзүү керек.

Курама шаймандар жана конструкциясы суу мончосунда сыноо жүргүзүүгө жол бербеген шаймандар үчүн сыноолор номиналдык диаметри 3 мм болгон никелдүү дат баспаган шарчалары бар ваннада жүргүзүлөт. Аспаптар суу түтүгүндөгү суусу бар ваннада 24 саат болгондон кийин 10000 В чыңалуудагы өзгөрүлмө агымын таасирине дуушар болот, ал эми агып чыгуу агымы үч мүнөт текшерилет.

 Жеткиликтүү агын өткөрүүчү бөлүктөрдүн жана суусу/болот шарлары бар ваннанын ортосунда 3 мүнөттүн ичинде чыңалуунун орточо квадраттык мааниси 10 кВ жана жыштыгы 50 же 60 Гц болгон агын берилет. Агып чыгуу агымын сыноонун жүрүшүндө же анын аякташынын алдында үзгүлтүксүз өлчөйт.

Каптоо узундугу 200 мм болгон изоляцияланган аспаптар үчүн агып кетүү агымы 1мадан аз болушу керек. Бул агып жаткан агымын максималдуу маанисине туура келет:

I_м   = 5L

I_м - а жогорку мааниге чейин тегеректелген максималдуу агып чыгуу агыны (мм менен көрсөтүлгөн орточо квадраттык маани), мА;

L - аз мааниге чейин тегеректелген изоляциянын толук сызыктуу узундугу, см

Эгерде сыноону жүргүзүүдө изоляциянын тешиги, учкун же беттик тешиги болбосо жана агып чыгуу агымын чектик маанилеринен ашпаса, аспап сыноого туруштук берди деп эсептелет.

 796. Ачык агын өткөрүүчү бөлүктөрү жок изоляциялоочу аспаптардын изоляциясынын электрдик бекемдигин сыноо төмөнкүдөй жүргүзүлүүгө тийиш. Электр өткөргүч тасмадан же электр өткөргүч боектон жасалган электроддор эни 5 мм болгон тутканын бетине аралыгы (24 + 2) мм менен жайгаштырылышы керек. 3 мүнөттүн ичинде ар бир чектеш электроддордун ортосундагы изоляцияга ылайык, чыңалуунун орточо квадраттык мааниси 10 кВ жана жыштыгы 50 же 60 Гц болгон агын тааасир этет. Эгерде сыноону жүргүзүүдө изоляциянын тешиги, учкун же беттик тешиги болбосо, ал эми агып чыгуу агымын орточо квадраттык мааниси электроддордун ортосундагы бөлүктөрдүн санына көбөйтүлгөн 0,5 мАдан аз болсо, аспап сыноого туруштук берди деп эсептелет. Каршылыкты текшерүү металл бөлүгүнүн жана изоляцияланган тутканын ортосунда омметр менен жүргүзүлөт.

 797. Изоляциянын электрдик бекемдиги текшерилгенден кийин, аспаптын изоляциялык каптоосунун бардык бөлүктөрү механикалык сыноолордон өткөрүлүшү керек. Изоляцияланган аспаптар үчүн басым алдында сыноо жүргүзүлөт. 20 Нм басымда жана 70 ⁰С температурада, 5000 В өзгөрмө агын берилгенде диэлектрик бузулушу болбошу керек. Бул сыноолорду изоляцияланган өзөгү бар  бурагычтын эң аялуу бөлүгүндө (бөлүктөрүндө) жана туткалардын тышкы ортоңку бөлүгүндөгү башка аспаптарда жүргүзүү керек. Эгерде сыналуучу чекитте R радиусу 10 мм ден кем болбосо, анда сыналуучу үлгүгө учунда диаметри 5 мм болгон дат баспаган болоттон жасалган жарым сферасы бар, массасы m болгон түзүлүштү коюшат. Колдонулган күч орточо 20 Н барабар. Эгерде сыналуучу чекиттеги R радиусу 10 ммден аз болсо, анда ага 20 Нга барабар болгон F күч менен аспаптын огуна тик бурч менен жайгашкан диаметри 4 мм жана узундугу 30 ммден кем эмес өзөктү коюу керек. Аспапты сыноо чекитинде изоляциялык материалдын каптоосу горизонталдык абалда боло тургандай кылып кысышат. Сыноочу түзүлүштү жөнгө салгандан кийин ал желдеткичи бар климаттык камерада 70 °С температурада жана абанын салыштырмалуу нымдуулугу 20%дан аз болгондо 2 саат кармалышы керек. Андан кийин сыналуучу аспап камеранын сыртында 5 мүнөт кармалат жана 3 мүнөт сыноочу түзүлүш менен аспаптын металл бөлүгүнүн ортосундагы изоляцияга орточо квадраттык мааниси 5 кВга барабар, жыштыгы 50 же 60 Гц, температурасы 18ден 28 °С чейин жана абанын салыштырмалуу нымдуулугу 45%дан 75%га чейин болгон токтун таасири тийгизилет. Эгерде сыноо учурунда изоляциянын сынышы, учкун же үстүртөн сынышы болбосо, аспап сыноого туруштук берди деп эсептелет.

798. Изоляциялоочу аспапты созууга сыноо - бул жабуунун аспаптын металл негизи (бурагыч туткасы, кыскач ж.б.) менен илээшүү бекемдигин механикалык текшерүү. Ар бир аспаптын изоляциясы 10000 В чыңалуудагы өзгөрмө агын таасири менен текшерилет, эгерде жумушчу чыңалуу 1000 В болсо. Ушундай жол менен эксплуатациялоодо аспаптын коопсуздугу кепилденет, ал талап кылынгандан он эсе жогору болот.

Электрдик жана механикалык сыноолор кеминде 12 айда (1 жылда) жүргүзүлөт.

799. Кийинки этап - ПВХ каптоонун адгезиясын сыноо. Изоляцияланган аспапты адгезияга сыноо (изоляциялык жабуунун металл менен жабышуусу) жабуунун бекем бекитилишин жана анын механикалык жүктөмдөргө катмарсыз туруштук берүү жөндөмдүүлүгүн текшерүү үчүн жүргүзүлөт. Илээшүү сапатын баалоо: жабуулардын катмарлануусун, кабыгынын күбүлүшүн же бузулушун алдын алуу үчүн алардын жабышуусунун ишенимдүүлүгүн аныктоо.

70 °C температурада 168 мүнөт кармагандан кийин ПВХ каптамасынын адгезиясы созуу менен текшерилет. Сыноо изоляциялык материал шайманга бекем бекитилген бойдон каларын көрсөтүшү керек.

800. Бул сыноо төмөнкүдөй обочолонгон аспаптарда жүргүзүлөт: бурама ачкычтары, ачык учтуу бурама ачкычтары, курама аспаптар (бурагыч катары колдонулуучу тетиктерди кошпогондо).

801. Туурасы 5 мм ге барабар болгон жантык бөлүгү бар сыноочу түзүлүштү аспаптын жумушчу бөлүгүнө ток өткөрүүчү бөлүгүнө тийбей тургандай кылып жайгаштырышат. 3 мүнөттүн ичинде изоляциялык материалдын каптамасын ток өткөрүүчү бөлүктөн бөлүп турган сызыктын багытында 50 Н барабар болгон F күч колдонулат.

Ар биринин туурасы 5 мм ге барабар болгон эки кыйшык бөлүгү бар сыноочу түзүлүш аспаптын жумушчу бөлүгүнө агын өткөрүүчү бөлүккө тийбей тургандай кылып жайгаштырылат. 3 мүнөттүн ичинде изоляциялык материалдын каптамасын агын өткөрүүчү бөлүктөн бөлүп турган сызыктын багытында 100 Н барабар болгон F күчү колдонулат.

Бурагычтардын өзөгүнүн изоляциялык катмарын же бурагыч катары чогултулушу мүмкүн болгон курама аспаптардын бөлүктөрүн сыноо да сыноочу түзүлүштүн жардамы менен жүргүзүлөт. Сыноочу түзүлүштүн кесүүчү кырларынын s кирүү тереңдиги изоляциялык материалдын t каптоосунун калыңдыгынын 50% ашпоого тийиш. Кыйшык жээктер бурагычтын туткасынан же бурагыч катары чогултулушу мүмкүн болгон курама аспаптардын корпусунан стержендин чыккан жеринен 10дон 15 ммге чейинки аралыкта стержендин изоляциясына жайгаштырылышы керек. Эгерде кыйшайган четтери изоляция боюнча тайгаланса, анда тереңдиги изоляциянын калыңдыгынан 50% ашпаган кесилишти жасоого жол берилет. F, Н, күч стержендин диаметринен же стержендин миллиметр менен өлчөнгөн эң чоң туурасынан кесилиш өлчөмүнөн 35 эсе чоң. Колдонулган максималдуу күч 200 Н. Күч өзөктүн октук багытында 1 мүнөт бою колдонулат. Мында торчо же параллель кесиктер (калың жабуулар үчүн) ыкмасы колдонулат. Каптоодо кесиктер жасалат, андан кийин шкала боюнча четтеринин бузулуу же катмарлануу даражасы көз менен бааланат.

Эгерде изоляциялык материалдан жасалган жабуу агын өткөрүүчү бөлүктө баштапкы абалынан 3 ммден ашык жылбаса, ошондой эле бузулбаса, аспап сыноого туруштук берди деп эсептелет.

802. Гибриддик аспаптардын жумушчу башчасында ачык агын өткөрүүчү бөлүктөрдүн адгезиясына сыноо. Сыноочу түзүлүштүн жардамы менен 3 мүнөттүн ичинде мүмкүн болгон бөлүү багытында ачык агын өткөрүүчү бөлүккө 100 Н барабар күч колдонулат. Эгерде ачык агын өткөрүүчү бөлүктөр же кыстармалар жумушчу башчадагы кармоочу изоляциялык материалдан бөлүнүп кетпесе, аспап сыноодон өткөн деп эсептелет. Эгерде ток өткөрүүчү бөлүктөрдүн же кыстармалардын жана кармоочу материалдын ортосунда жылышуу болсо, анда аспап сыноого туруштук бере алган эмес.

Адгезияга сыноосунун натыйжасы жабуунун реалдуу колдонуу шарттарында канчалык бекем кармаларын түшүнүүгө мүмкүндүк берет.

803. Отко туруктуулукка сыноо. Бул аспапка от берүү жана колдонулган жабуу материалынын өтө төмөн тутануучулугун текшерүү жолу менен жасалат.

Сыноо чөйрөсү козголбогон жайда жүргүзүлөт. Сыноого жаткан аспап горизонталдык абалда бекитилиши керек. Кичинекей факел (күйгүч) күйгүчтүн чоргосунун огу жана аспаптын туткасынын огу бир вертикалдуу тегиздикте тик бурч астында боло тургандай кылып жасалышы керек. Газдын бирдей агымын камсыз кылуу үчүн газды берүү тиешелүү жөнгө салгычы жана эсептегичи бар метан болушу керек. Эгерде метандын ордуна табигый газ колдонулса, анда анын күйүү жылуулугу болжол менен 37 МЖ/м³ болушу керек, бул окшош натыйжаларды берет. Бийиктиги (20 ± 2) мм болгон көк жалынды алуу үчүн күйгүчтүн чоргосунун диаметри (9,5 ± 0,5) мм болушу керек. Горелка аспаптан бир аз алыстыкта жайгаштырылат, күйгүзүлөт жана бийиктиги (20 ± 2) мм көк жалын алуу үчүн вертикалдуу абалда жөнгө салынат. Жалынды бийиктиги (20 ±2) мм болгон сары ореолу бар көгүлтүр жалынды алганга чейин газды жана күйгүзгүчтүн аба агымдарын берүү жолу менен жөнгө салышат. Андан ары сары ореол жоголгонго чейин абаны берүү көбөйтүлөт. Жалындын бийиктиги кайрадан өлчөнөт жана зарыл болсо оңдолот. Андан кийин күйгүч жалындын огу аспаптын огуна перпендикулярдуу болушу үчүн сыноо абалына коюлат.

804. Сыноонун башында сыноочу жалындын учу сыноочу шайманга караган жумушчу баштын төмөнкү бөлүгүндөгү изоляциялык материалга тийиши керек. Изоляциялоочу материалдын төмөнкү бөлүгүнүн деңгээлинде жайгашкан горизонталдык таяныч сызыгы d жалындын бийиктигин өлчөө үчүн баштапкы чекит болуп саналат. Эгерде бир эле аспап үчүн изоляциялык материалдардын ар кандай түрлөрү колдонулса, анда сыноону изоляциялык материалдын ар бир өзүнчө түрүндө жүргүзүү керек. Аспап 10 секунддун ичинде сыноочу жалындын таасирине дуушар болот. Андан кийин жалын алынып салынат. Сыноонун жыйынтыгына таасир этүүчү абанын тартылышынын жоктугу камсыз кылынууга тийиш. Аспаптагы күйүүнүн жайылышы сыноочу жалынды алып салгандан кийин 20 секунддун ичинде байкалышы керек. Эгерде аспаптагы жалындын бийиктиги 20 сга барабар байкоо жүргүзүү мезгилинде 120 ммден ашпаса, аспап сыноого туруштук берди деп эсептелет.

805. Сыноолордун мөөнөттөрү жана ченемдери (сыноо чыңалуусу, сыноолордун узактыгы жана агып чыгуу агымы) ПТЭге ылайык кабыл алынат. Адатта сыноолордун узактыгы 1 мүнөттөн ашпайт.

Сыноо чыңалуусу, эреже катары, электр орнотмосунун үч эселенген сызыктуу чыңалуусуна барабар кабыл алынат.

806. Иштетүү процессинде көп катмарлуу изоляциясы бар изоляцияланган аспап электрдик сыноодон өткөрүлбөйт. Көп катмарлуу каптамасы бар аспапты эксплуатациялоо процессинде 6 айда 1 жолудан кем эмес текшерип турушат. Үстүңкү катмардын астынан башка түс пайда болгондо, аспап пайдалануудан чыгарылат. Эгерде жабуу үч катмардан турса, анда үстүңкү катмар бузулса, аспап иштебей калышы мүмкүн. Изоляциянын төмөнкү катмары пайда болгондо, аспап алынууга тийиш.

807. Аспаптарды сактоо же ташуу учурунда изоляциянын бузулуу тобокелдигин минималдаштыруу үчүн жана механикалык бузулууларды же чаташууларды болтурбоо үчүн башка аспаптардан өзүнчө сактоо керек. Мындан тышкары, бул кол шаймандарын ашыкча ысытуудан (мисалы, жылытуу же буу түтүктөрү), ошондой эле УФ-нурлануудан сактануу керек.

808. Чыңалууда алдындагы иштерди аткарууда ар бир кызматкер төмөнкүлөргө милдеттүү:

- электр орнотмолорун пайдаланууда эмгекти коргоо эрежелеринин талаптарын, аспаптар жана шаймандар менен иштөөдө коопсуздук эрежелеринин, Электр орнотуу эрежелерин, ишкананын эмгекти коргоо боюнча нускамаларын жана ушул Эрежелердин талаптарын сактоого;

- болгон кырсык жана ал байкаган бардык мыйзам бузуулар, ошондой эле курулмалардын, жабдуулардын жана коргоочу түзүлүштөрдүн бузулушу жөнүндө диспетчерге дароо кабарлоого;

- жумуш ордун жана жабдууларды таза жана тартипте кармоого;

- өзгөчө кырдаал (кырсык, өрт, табигый кырсык) болгон учурда, жумушту дароо токтотуп, ыкчам жекемандарга (диспетчерге) билдирүү;

- шашылыш учурларда зарыл болгон которууларды (өчүрүүлөрдү) жүргүзүү жана андан кийин ыкчам жекемандарга  (диспетчерге) билдирүү;

- өрт чыкса, бардык жумушчуларга кабарлоо жана өрттүн очогун өчүрүү боюнча чараларды көрүү. Электр орнотмолорунун жана электр зымдарынын чыңалуу астындагы күйүп жаткан бөлүктөрүн көмүр кычкыл газы бар өрт өчүргүчтөр менен өчүрүлүшү керек. Өрт өчүрүү бөлүмүнө чалып, диспетчерге кабарлоо;

- кырсык болгон учурда жабырлануучуну жаракат себеп-күч  таасиринен дароо бошотуу, ага биринчи (ооруканага чейинки) медициналык жардам көрсөтүү жана анын түздөн-түз жетекчисине билдирүү зарыл;

- жабырлануучуну электр агымын таасиринен бошотууда, анын агын өткөрүүчү бөлүк менен байланышта болбошун же кадамдык чыңалуунун таасири астында болбошун көзөмөлдөө керек;

- эгерде жумуш ордунда кыска туташуу пайда болгондо жана чыңалуу алдындагы жумуштарды аткарууда кетирилген катадан улам аба чубалгысы өчүрүлгөндө, жумуш токтоосуз токтотулат. Уруксат берүүчүнүн милдеттерин айкалыштырган иштерди жүргүзүүчү диспетчерге аба чубалгысын өчүрүүнүн себеби жана күйгүзүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө билдирүүгө милдеттүү. Бул нөөмөттө бригаданын ишин улантууга жол берилбейт.

1-тиркеме

 (милдеттүү форма)

Тараны техникалык күбөлөндүрүү журналы

(бөлүм, ишкана, бөлүктүн аталышы)

                                                                                    2-тиркеме

Сыноо стендинин техникалык кароо журналы

3-тиркеме

Абразив жана эльбор аспабын сыноо журналы

4-тиркеме

ЭЛЕКТР КУРАЛДАРЫН ЖАНА КОШУМЧА ЖАБДЫКТАРДЫ ЭСЕПКЕ АЛУУ, ТЕКШЕРУУ ЖАНА СЫНОО ЖУРНАЛЫ

5-тиркеме

Такелаж каражаттардын, механизмдерди жана ынгай жабдыктарды эсепке алуу журналы

6-тиркеме

Электр лебедкаларынын эскирген учурдагы шестерня тиштеринин жол берилген калыңдыгы

    Эскертүү. Чыныгы өлчөмдөр эң эскирилген тиштин кагаздан алынган таасири менен     өлчөнөт.

7-тиркеме

Блок роликтеринин жол берилген эскириши

8-тиркеме

Болот аркандарынын жана чынжырларынын бекемдик ченеми

   Аркандар үчүн минималдуу жол берилүүчү коопсуздук коэфициенти

Ширетилген жана штампталган чынжырлар коопсуздук коэфициенти

9-тиркеме

Салмоор бутактарында күчөтүүнү аныктоо

Салмоор аркандын бутактары же вертикалдан a - бурчка жантайылган чынжырлар аркылуу илгичке салмагы m, кг жүк илинет (сүрөттү караңыз).

Белгилүү салмагы m болгон аркандын ар бир бутагында пайда болгон күч S, кгс, формула менен аныкталат, кгс

S = n x m/k

мында k - аркан бутактарынын саны;

n - a бурчка жараша коэффициент жана төмөнкүгө барабар:

a - бурчу, градус ........... 0 15 30 45

Коэффициент n ..... 1,00 1,03 1,15 1,42.

10-тиркеме

Болот арканды жараксыздыкка чыгаруу ченемдери

1. Иштеп жаткан болот аркандарды (трос) четке кагуу бир төшөлгөн кадамдын узундугу боюнча зым үзүлүүлөрдүн саны боюнча жүргүзүлөт. Ошол эле диаметрдеги зымдардан жасалган аркандарды четке кагуу 1-таблицадагы маалыматтар боюнча жүргүзүлөт.   

2. Аркан жаткыруу кадамы төмөнкүдөй аныкталат. Ар кандай жиптин бетине (сүрөттү караңыз, мында I - кайчылаш аркан; II - бир жактуу аркан) белги коюлат (а чекити), андан аркандынборбордук огу боюнча ошончо аркан эсептелет, аркандын кесилишинде (мисалы, алты токууда алты) жана экинчи белги саноодон кийинки арканга коюлат (бул учурда жетинчи) (б чекити). Аркандын кадамы катары белгилердин ортосундагы аралык (а жана б чекиттери) алынат. Көп катарлуу тростордун (мисалы, бир органикалык өзөгү бар 18 х 19 = 342 конструкциядагы аркан) ички катмарында алты токуу, ал эми сыртында 12 токуу бар.

Төшөө кадамы сырткы катмардагы токуу саны менен аныкталат.

3. Бир органикалык өзөгү менен 6х19=114 конструкциясы ар кандай диаметрдеги зымдардан жасалган арканды четке кагуу 1-таблицанын биринчи тилкесинде келтирилген маалыматтар боюнча жүргүзүлөт, ал эми тыныгуулардын шарттуу саны четке кагуу коэффициенти катары кабыл алынат, б.а., тыныгууларды эсептөөдө ичке зымдагы үзүлүү 1, ал эми калыңда - 1,7 деп кабыл алынат. Мисалы, аркандын бир тепкичинин узундугунда 6га чейинки баштапкы коопсуздук коэффициенти менен жука жана жоон зымдардын алты үзүлүшү болсо, анда үзүлүүлөрдүн шарттуу саны 6 х 1 + 5 х 1,7 = 14,5, башкача айтканда, дагы 12 (1 таблицасын карагыла) демек, аркан четке кагылат.

4. 1 таблицада көрсөтүлбөгөн арканды четке кагуу белгиси катары төшөөнүн бир кадамындагы зымдардын саны, аркан саны жана секциядагы зымдардын саны боюнча эң жакын аркан үчүн ушул таблицада жайгаштырылган маалыматтардын негизинде аныкталат. Мисалы, бир органикалык өзөгү менен 8 х 19 = 152 курулуш аркан үчүн, жакынкы аркан бир органикалык өзөгү менен 6x19 = 114 болуп саналат. Четке кагуу белгисин аныктоо үчүн 6 х 19 = 114 аркан үчүн бир жаткыруу кадамындагы үзүлүүлөрдүн санын 96:72 = 1,33 коэффициентине көбөйтүү керек, мында 96 жана 72 – аркандын сырткы катмарларындагы зымдардын саны, тиешелүүлүгүнө жараша бул структуралардын аркан токуулары.

Токуулардын сырткы катмарларындагы зымдардын саны тиешелүү мамлекеттик стандарттан алынат же аркан боюнча эсептөө менен аныкталат.

5. Адамдарды көтөрүүгө, ошондой эле эриген же кызарган металлды, жарылуучу, күйүүчү жана уулуу заттарды ташуу үчүн арналган жүк көтөрүүчү машиналардын аркандары бир төшөө кадамында 1-таблицада көрсөтүлгөндөн жарым эсе көп зым үзүлүү менен четке кагылат.

Таблица 1

Аркан четке кагылышы керек болгон бир аркан жатуучу кадамдын узундугундагы зым үзүлүүлөрдүн саны

 *D - барабан диаметри, мм; d - аркандын диаметри, мм.

 **о.с. - органикалык өзөк.

6. Эгерде аркандын беттик эскириши же зымдардын коррозиясы бар болсо, төшөө кадамындагы үзүлүүлөрдүн санын четке кагуу белгиси катары 2-таблицадагы маалыматтарга ылайык азайтуу керек.

Таблица 2

Беттик эскирүүгө же дат басууга жараша арканды четке кагуу чендери

Эгерде эскирүү же коррозия зымдардын баштапкы диаметринин 40% же андан көп бөлүгүнө жетсе, арканды четке кагуу керек.

Диаметрдеги зымдардын эскириши же коррозиясы микрометр же жетиштүү тактыкты камсыз кылган башка аспап менен аныкталат. Бул үчүн, зымдын учу эң эскирилген жерде бүгүлөт. Зымдын диаметри андан кир жана дат алдын ала тазалангандан кийин ийилген учу ченелет.

7. Бир төшөлгөн кадамдын узундугу боюнча зым үзүлүүлөрдүн саны 1-таблицада көрсөтүлгөндөн аз болгондо, ошондой эле зымдарды үзбөстөн үстүнкү эскириши болгон учурда аркандын иштөөсүнө уруксат берилиши мүмкүн, эгерде:

- текшерүү журналына жыйынтыгын жазуу менен мезгилдүү текшерүүлөр учурунда анын абалын кылдаттык менен көзөмөлдөө;

- ушул ченемде көрсөтүлгөн эскирүү даражасына жеткенде арканды алмаштыруу.

8. Эгерде жүк эки арканга асылып турса, анда ар бир аркан өзүнчө четке кагылып, дагы бир эскирген арканды алмаштырууга жол берилет.

9. Арканда үзүлгөн агымы табылса, аны андан ары иштетүүгө тыюу салынат.

11-тиркеме

(Сунушталган форма)

Курулуш шаты жана подмостторду кабыл алуу жана кароо журналы

Тиркеме 12

Чыңалуудагы жумуштарды даярдоо жана аткаруу боюнча жетекчилик үчүн ченемдик документтер

Чыңалуудагы жумуш – бул жумушчу электр орнотмосунун агын өткөрүүчү бөлүктөрүнө тийип турган же денесинин кайсы бир бөлүгү же шаймандар же жабдуулардын жардамы менен кармалып турган шайман менен агын өткөрүүчү жумушчу аймакка кирген аракет. Чыңалуу астында бригаданын коопсуз иштешин камсыз кылуу үчүн изоляцияланган шаймандардын топтому (1000 В чейин жана андан жогору), жеке коргонуу каражаттары, өлчөөчү аспаптар жана коопсуздук плакаттары талап кылынат.

Алардын негизгилери коопсуздук стандарттары (мисалы, кол менен кармалуучу изоляцияланган шаймандар үчүн ГОСТ IEC 60900-2019) жана техникалык талаптарды жөнгө салуучуаспаптардын түрлөрү үчүн мамлекеттер аралык стандарттар болуп саналат.

Чыңалууда астында иштөөгө даярданууда жана аны аткарууда төмөнкү ченемдик документтерди жетекчиликке алуу зарыл:

- Куралдар жана шаймандар менен иштөөдө коопсуздук эрежелери;

- ГОСТ IEC 60900-2019 Чыңалуу астында иштөө. 1000В өзгөрмө агын жана 1500В туруктуу агымына чейинки кубаттуулуктагы жумуштар үчүн кол аспаптары. Жалпы талаптар жана сыноо ыкмалары

- ГОСТ IEC 60743-2015 Чыңалуу астында иштөө. Аспатарга, жабдууларга жана алеттерге тиешелүү терминдеринин жыйындысы

- ГОСТ IEC 60050-651-2014 Бөлүк 651. Чыңалуу астында иштөө

- ГОСТ 11516-94 " 1000 В өзгөрмө агын жана 1500 В туруктуу агымы чейинки чыңалууда иштөө үчүн кол аспаптары".

Тиркеме 13

(сунушталган)

Мазмун тартиби №

кол шаймандары үчүн сыноо

Сырткы кароонун жыйынтыктары өзүнчө берилет

Электрдик сыноолордун жыйынтыктары: