КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ЖАЛПЫГА ЖЕТКИЛИКТҮҮ КИТЕПКАНАЛАРЫНЫН КИТЕПКАНА ФОНДУН УЮШТУРУУ БОЮНЧА ДОКУМЕНТТЕРДИН ЖЫЙНАГЫ

1-глава. Китепканалык фондду түзүү, эсепке алуу жана сактоо

1. КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МАДАНИЯТ, МААЛЫМАТ ЖАНА ЖАШТАР САЯСАТЫ МИНИСТРЛИГИНИН СИСТЕМАСЫНЫН ЖАЛПЫГА ЖЕТКИЛИКТҮҮ КИТЕПКАНАЛАРЫНЫН БИРДИКТҮҮ КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДУ ЖӨНҮНДӨ ЖОБО

1. Негизги түшүнүктөр

Жалпыга жеткиликтүү китепканалардын бирдиктүү китепкана (документтик) фонду (мындан ары – китепкана фонду) түрдүү деңгээлдеги бардык китепкана фонддорунун: республикалык, облустук, райондук, айылдык китепканалардын иреттелген жыйындысын билдирет жана бүткүл республиканын аймагында Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлигинин системасынын жалпыга жеткиликтүү китепканалар тармагынын милдеттерин жана функцияларын аткарууну камсыз кылуучу татаал системаны түзөт.

 Иштеп жаткан фонд – китепкананын пайдалануучуларынын суроо-талабын канааттандырууга арналган фонд. Бул подсистеманы түзүү жана иштетүү, иштебей турган резервдик жана алмаштырылган, суб-системалар тарабынан колдоого алынат.

Электрондук китепкананын аракеттеги (пайдалануу үчүн) фонду – электрондук китепкананын фондунун оперативдүү пайдаланууга арналган бөлүгү, ал программалык жана аппараттык каражаттар менен уюштурулган тармактык локалдык электрондук документтердин (берүү форматы), инсталляцияланган документ жана маалыматтарды алып жүрүүчү электрондук документтердин (тармактык локалдык жана инсталляцияланган электрондук документтердин пайдалануучулук көчүрмөлөрүнүн) жыйындысынан турат.

 Китепканалардын ыкчам башкаруудан тышкары иштеп жаткан фонду китепкананын колдонуучуларынын суроо-талабын толук канааттандырууну камсыз кылуу максатында түзүлөт жана аралыктан жеткиликтүүлүктүн тармактык электрондук документтеринин фондун камтыйт.

 Кошумча фонд – өзүнүн курамына төмөнкүлөрдү: китепкананын маалымдама-издөө аппаратын түзүүчү каталогдор жана картотекалар менен бирге маалымдама-библиографиялык фонддорду (МБФ); тармактык бөлүмдөрдө түзүлүүчү адистештирилген (локалдык) маалымдама-библиографиялык фонддорду; тармактык бөлүмдөргө жакын китепкана фонддорунун бөлүгү болуп саналган көмөкчү фонддорду камтыйт.

 Резервдик фонддор – иштеп жаткан фонддорду толуктоо жолу менен алардын толуктугун камсыз кылуу үчүн арналган ар кандай маалымат сактагычтардагы көмөкчү документалдык жыйнактардын чакан тутуму.

Китепканалык фондду комплекттөө – китепкананын профилине ылайык келген документтерди бардык форматта жана аны пайдалануучулардын учурдагы жана болжолдонгон керектөөлөрүн эске алуу менен табуу, тандоо, заказ кылуу, сатып алуу, алуу жана каттоо процесстеринин жыйындысы.

Китепканалык фондду моделдөө – анын курамын изилдөө, эксперимент жүргүзүү, божомолдоо жана оптималдаштыруу максатында ушул фонддун абалын ар тараптуу чагылдырган фонддун моделин түзүү.

 Иштебеген абалда турган фонд – иштеп жаткан фонддор системасынын түзүлүшүн жана иштешин колдогон фонд (мисалы, алмашуу жана резервдик фонддор).

Алмашуу фонду – документтерди алмашуу, китепканаларга, маалымат борборлоруна акысыз берүү үчүн арналган жараксыз документ жыйнактарынын чакан системасы.

Негизги фонд – китепканалык фонддун китепканалык профили боюнча документтердин толугураак комплектин камтыган, туруктуу же узак мөөнөткө сактоо жана окурмандын суроо-талаптарын канааттандырууга арналган бөлүгү. Фонддун, негизинен, китеп сактоочу жайдагы, комплекстүү жана адистештирилген түзүмдүк бөлүмдөрдөгү бөлүмдөрүн камтыйт.

Китепканалык фонддун документтерин жайгаштыруу – талап кылынган документти тез арада табуу максатында алдын ала тандалган кандайдыр бир белги боюнча жүргүзүлүүчү документтерди фонд сактоочу жайдын имаратына жана китепкананын түзүмдүк бөлүмдөрү боюнча стеллаждарга, текчеге бөлүштүрүү процесси.

Документти каттоо – китепканалык маалыматты мекемеде сактоо үчүн арналган, аны алууну белгилеген документтин каттоосу. Ал атайын каттоо китептеринде же электрондук түрдө чыгарылат. Адатта, каттоо жазуусу менен бирге катталган документтин өзүнө атайын белги коюлат – каттоо номери ж.б.

Фондду сактоо режими – китепканада документтердин узак мөөнөткө сакталышын жана пайдаланылышын камсыз кылуучу ченемдик милдеттүү шарттар: документтин ошол түрү үчүн фондду сактоонун физикалык-химиялык жана биологиялык параметрлерин оптималдуу кармап туруу; коргоо жана өрткө каршы чараларды уюштуруу; фондду жайгаштыруунун жана коюунун сарамжалдуу ыкмалары.

Китепкана фондунун сакталышы – фонддо сакталган документтердин бүтүндүгүн жана ченемдик физикалык абалын камсыз кылууга укуктук, инженердик-техникалык, инженердик жана атайын чаралардын жыйындысы аркылуу жетишилет. Анын ичинде төмөнкү иш-чаралар: документтерди сактоо режимдерин (микроклиматтык, жарык, экологиялык, биологиялык) сактоо, консервациялоо жана реставрациялоо, ошондой эле китепкана фондун коргоонун социалдык, экономикалык, финансылык, юридикалык, технологиялык, техникалык жана башка түрлөрүнө көрүлүүчү чараларды сактоо. Ошондой эле жалпы мамлекеттик масштабдагы иш-чаралар (депозитарийлерди жана репозитарийлерди, камсыздандыруу фондун түзүү, фонддорду сактоо боюнча атайын программалар) менен камсыз кылынат.

Китепканалык фондду түзүүнүн технологиясы – өз ара байланышкан бир катар процесстерди: моделдөө, комплекттөө, документтерди эсепке алуу, документтерди иштеп чыгуу, документтердин ордун белгилеп жайгаштыруу, фондду сактоону уюштуруу, фондду пайдалануу, фондду башкарууну камтыйт.

Фондду башкаруу – китепкана фонддорун толук кандуу түзүү, сактоо жана натыйжалуу пайдалануу үчүн зарыл болгон иштин максатка багытталган түрү. Китепкана фондун башкаруу комплекстүү үч процесстен турат:

1. Китепкана фондун түзүүнү башкаруу;

2. Китепкана фондунун сакталышын башкаруу;

3. Китепкана фондун пайдаланууну башкаруу.

Китепкана фондун эсепке алуу – фонд жөнүндө финансылык отчеттуулуктун негизи болуп саналган анын көлөмү, курамы, кыймылы, наркы жөнүндө маалыматтарды каттоону жана жалпылоону, ошондой эле анын сакталышын камсыз кылуу боюнча иш-чаралардын курамдык бөлүгүн камсыз кылуучу операциялардын комплекси.

2. Жалпы жоболор

Бул Жобо Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлигинин системасынын бирдиктүү китепкана фондун комплекттөө, уюштуруу, пайдалануу жана сактоо жаатындагы жалпыга жеткиликтүү китепканалар тармагынын бирдиктүү китепкана (документ) фондун (мындан ары – китепкана фонду) түзүү жана пайдалануу саясатын аныктайт жана жөнгө салат.

Жалпыга жеткиликтүү китепканалардын бирдиктүү фонду республиканын маданий байлыгы жана өлкөнүн жыйынды китеп фондунун бир бөлүгү болуп саналат. Документтердин милдеттүү нуска системасынын негизинде комплекттелген, ошондой эле өзгөчө баалуу жана сейрек документтерди камтыган китепканалык фонддор тарыхый-маданий мурас болуп саналат жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык тарыхый-маданий мурас объекттери деп жарыяланышы мүмкүн.

Китепкана фондунун маанилүү функциялары – кумулятивдик, мемориалдык, маалыматтык-коммуникативдик болуп саналат.

Китеп эстеликтери Улуттук китепкана фондунун өзгөчө баалуу бөлүгү болуп, китеп эстеликтеринин реестринде катталууга тийиш. Документтерди китеп эстеликтерине киргизүүнүн тартиби, китеп эстеликтерин китеп эстеликтеринин реестринде каттоо жана китеп эстеликтеринин реестрин жүргүзүү Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталат.

Тарыхый-маданий мурас объекттерине кирген китепкана фонддору Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык коргоонун, сактоонун жана пайдалануунун өзгөчө режиминде турат.

Китепканалык фонд коомдо түзүлгөн ой-пикирлердин, көз караштардын көп түрдүүлүгүнө, касташууну, зордук-зомбулукту, мыкаачылыкты, порнографияны пропагандалоо менен байланышкан материалдарды жок кылууга жооп берүүгө тийиш.

Китепканалык фонд сандык параметрлери жана абсолюттук (фонддун чоңдугу, толуктоонун жана чыгашанын, китеп берүүнүн көлөмү) жана катыштык көрсөткүчтөрү (китеп менен камсыздалуу, кайрылуулар, окумдуулугу, актуалдуулук коэффициенти ж.б.) менен мүнөздөлөт.

Фондду түзүүнүн негизги критерийлери болуп оптималдуу көлөм; маалыматтуулук (калктын керектөөлөрүнө ылайык келүү); жаңылануучулук эсептелет.

Китепканалык фонддун келечеги алардын курамына локалдык документтерди эле эмес, четки ресурстарды да тартуу менен байланышат. Мында китепканалар документтерди туруктуу же убактылуу негизде юридикалык келишим (милдеттүү нускада) лицензия боюнча же корпоративдик макулдашуу боюнча алуу укугуна ээ болот.

Бирдиктүү китепкана фондун түзүү, сактоо жана пайдалануу Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына, жалпы мамлекеттик, ведомстволук, жалпы китепканалык жана ичкиструктуралык деңгээлдеги стандарттарга, технологиялык документтерге ылайык жүзөгө ашырылат.

3. Бирдиктүү фондду уюштуруунун жана башкаруунун принциптери

Республикалык, облустук китепканалардын бирдиктүү фонду калкты маалыматтык-китепканалык жана библиографиялык тейлөөнү толук жана ыкчам жүргүзүүгө мүмкүндүк берүүчү өз ара байланышкан системага уюштурулган. Бирдиктүү фонд универсалдуу мүнөздөгү документтердин көп тармактуу фонду катары түзүлөт жана бир-бирин толуктап турган жана пайдалануучунун кызыкчылыгында өз ара аракеттенген фонддордун системасы тарабынан башкарылуучу болуп саналат.

Фонддордогу документтер (алмашуу жана резервдик фонддорду кошпогондо), алардын нускалары жана туруктуу жайгашкан орду жөнүндө маалыматтар башкы алфавиттик каталогдо (БАК) камтылат. БАКка маалыматтарды өз убагында киргизүү үчүн жоопкерчилик адабияттарды иштеп чыгуу жана каталогдорду уюштуруу бөлүмүнө милдеттендирилет.

Каражаттардын ички жана тышкы өз ара байланышы аларды топтоо, сактоо жана пайдалануу процесстеринде байкалат.

Китепкана фондун жумушчу абалда кармап туруу системалуу текшерүү, мазмуну боюнча эскирген документтерди, ашыкча нускаларды, профилдик эмес, эскирген жана кемтик материалдарды, жоголгон документтерди табуу жана четтетүү, ошондой эле фонддун сактоо режимдерин сактоо боюнча иш-чаралардын системасын камтыйт.

Китепкана фонддорунун сакталышы боюнча чаралардын ишке ашырылышына контролду жүзөгө ашыруучу жумушчу орган болуп китепкананын директорунун буйругу менен дайындалган китепкана фондунун сакталышы боюнча комиссия эсептелет.

Китепканалык фондду ыкчам башкарууну ошол китепкананын, өздөрүнүн фонддорун түзүүгө, ачыкка чыгарууга жана аларды пайдаланууга жооптуу кызматкерлери жүзөгө ашырат.

Китепканалардын структуралык бөлүмдөрүнүн фонддорун оперативдүү башкаруу жана келечектүү пландаштыруу бул бөлүмдөрдүн өз фонддорун түзүү, ачуу жана пайдалануу үчүн жооптуу кызматкерлери тарабынан жүзөгө ашырылат.

Бирдиктүү китепкана фондун түзүүнү, ачууну, пайдаланууну жана сактоону оперативдүү башкаруу үчүн жоопкерчиликти китепканалардын директорлору жана фонд үчүн жооптуу китепкана бөлүмдөрүнүн кызматкерлери тартат.

Фонд менен иштөөнүн тууралыгы, мамлекеттик жалпыга жеткиликтүү китепканалардын китепкана фонддорунун эсепке алынышы жана сакталышы үчүн Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликти:

- түздөн-түз карамагында китепканалар болгон мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жетекчилери (уюштуруучулар);

- республикалык, облустук китепканалардын директорлору; ошондой эле китепканалык фонддорго кирүү мүмкүнчүлүгү бар китепканалардын кызматкерлери;

- китепкананын пайдалануучулары тартат.

4. Китепканалык фондду түзүүнүн эң маанилүү принциптери

- Тандоо (селективдүүлүк) – колдо болгон документтерди сатып алуунун жана сактоонун максатка ылайыктуулугу. Тандоо критерийлери: документтин илимий, тарыхый, көркөм баалуулугу, анын практикалык мааниси, фонддун профилине, китепкананын милдеттерине жана пайдалануучулардын керектөөлөрүнө дал келүү деңгээли;

- ата мекендик басылмаларды чогултуунун жетиштүү толуктугу жана чет өлкөлүк басылмалардын фондун тандап комплекттөө;

- профилдештирүү (сатып алынуучу басылмалардын тематикасын, түрлөрүн жана типтерин чектөө; китепкананын милдеттерине жана пайдалануучулардын керектөөлөрүнө жараша зарыл нускаларды белгилөө);

- системалуулук – фондду ыкчам, пландуу жана үзгүлтүксүз түзүү;

- фондду комплекттөө боюнча ишти координациялоо (башка китепканалар менен пайдалануучулардын суроо-талаптарын канааттандыруу мүмкүнчүлүгүн эске алуу; ошону менен китепкана аймактын же бүтүндөй республиканын бирдиктүү фондуна киргизилет);

- кооперациялоо – кымбат баалуу документтерди сатып алууда, китепканалык фондго жетүүдө жана аз пайдаланылган адабияттарды сактоодо китепканалардын ресурстарын бириктирүү;

- жалпыга жеткиликтүүлүк – китепканалык фонддун документтерине эркин жетүүнү камсыз кылуу;

- китепканалык фондду колдо болгон жана түзүлүп жаткан локалдык жана топтомо каталогдордун системасында чагылдыруунун толуктугу.

5. Китепканалык фонддун негизги мүнөздөмөлөрү

Китепканалык фонддун негизги мүнөздөмөлөрү:

- окурмандардын суроо-талаптарын максималдуу канааттандырууга жооп берген оптималдуу көлөм;

- документтерди тандоонун ар түрдүүлүгү, толуктугу жана тереңдиги менен мүнөздөлгөн маалыматтуулук;

- туруктуу кыймыл менен мүнөздөлгөн динамизм: документтердин келип түшүшү жана чыгарылып турушу;

- жайгаштыруу, эсепке алуу ж. б. системалары тарабынан кабыл алынган комплекттөөнү так профилдөө түрүндө туруктуулукту сактоо менен мүнөздөлгөн статистикалуулук;

- фондду пайдалануучулардын профилдик суроо-талаптарын канааттандырууну камсыз кылуу жөндөмдүүлүгү менен мүнөздөлгөн ишенимдүүлүк болуп саналат.

6. Китепканалык бирдиктүү фонддун түзүмү

Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлигинин системасынын жалпыга жеткиликтүү китепканаларынын бирдиктүү китепканалык (документалдык) фонду курамы боюнча ар кандай маалымат алып жүрүүчүлөрдөгү, чексиз хронологиялык тереңдиктеги ата мекендик жана чет өлкөлүк документтин бардык түрлөрүнүн универсалдуу чогулушун билдирет жана өзүнө аймактардагы колдонуучуларды тейлөөгө арналган бардык фонддорду камтыйт:

- А. Осмонов атындагы КР Улуттук китепканасынын фонду;

- К. Баялинов атындагы Республикалык балдар жана өспүрүмдөр китепканасынын фонду;

- облустук китепканалардын фонддору;

- аймактардагы китепканалардын фонддору.

Китепканалык фондго келип түшкөн документтер типтик жана түрдүк белгилери боюнча көмөкчү фонддорго бөлүнөт:

- басма документтеринин көмөкчү фонду (мезгилдүү эмес, мезгилдүү, улантылуучу);

- мезгилдүү басылмалардын көмөкчү фонду;

- аудио-видео документтердин субфонду;

- электрондук документтердин көмөкчү фонду.

Китепканалык фонд китепкананын колдонуучуларына байланыш каналдары аркылуу жеткиликтүү жана коммерциялык эмес көчүрүү үчүн ачык толук тексттүү электрондук тармактык маалымат ресурстарынын тобу менен толукталат.

Китепканалык фонд кыргыз, орус жана башка тилдеги ар кандай түрдөгү документтерден турат.

Басылып чыккан жери боюнча китепканалык фонд төмөнкүлөрдөн турат:

- ар кандай басмаканалар чыгарган кеңири профилдеги документтерден;

- жергиликтүү басылмалардын коллекциясын түзүү үчүн мүмкүн болушунча толук комплекттелген жергиликтүү документтер.

Документтердин көрүнүшү жана форматы:

- мезгилсиз;

- мезгилдүү;

- улантылып жаткан;

 - кол жазма;

 - басма;

- аудиовизуалдык;

- электрондук: маалымат базалары, анын ичинде интернет тармагынын маалымат базалары ж. б.

Маалымат алып жүрүүчү:

- кагаз;

- магнит тасмасы;

- фотопленка;

- кино тасмасы;

- компакт-диск;

- USB-флешка

- веб-сайт.

Окурмандын максаты:

- абонемент фонду;

- маалымдама-маалыматтык фонд;

- ачык жеткиликтүүлүк фонду ж.б.

Күтүү фонддору:

- универсалдуу фонд;

- тармактык фонд;

- атайын фонд;

- чөлкөм таануу фонду;

- укуктук маалымат фонду, расмий документтер ж. б.

Документтерди пайдалануу даражасы боюнча:

- Активдүү фонд;

- пассивдүү фонд;

- депозитардык фонд.

Фонддун айрым бөлүктөрүнүн орду жана арналышы боюнча жалпы:

- негизги фонд,

- депозитардык фонд,

- көмөкчү фонд,

- архивдик фонд,

- алмашуу фонду,

- резервдик фонд ж. б.

7. Түрлөрү жана багыты боюнча фонддор

Фонддор түрлөрү жана арналышы боюнча:

- иштеп жаткан фонд;

- кошумча фонд;

- жараксыз фонддорго бөлүнөт.

Документтердин арналышына, сактоо режимине жана колдонуудагы фонддордун подсистемасында колдонулушуна жараша негизги жана кошумча фонддор болуп бөлүнөт.

Негизги каражаттар китепкананын фонддорунун базалык бөлүгү болуп саналат, анда анын профили боюнча документтердин толук топтому камтылган, туруктуу (узак мөөнөттүү) сактоого, окурмандарга алардын суроо-талаптарын берүүгө арналган. Бир нече бөлүккө бөлүнүшү мүмкүн – борбордук фонд (негизги сактоо фонду) жана адистештирилген фонддор: документтердин түрлөрү боюнча (фонотека, патенттик фонд ж. б.); документтердин мазмуну боюнча (тармактык, адистештирилген адабияттар, маалымдама-библиографиялык фонд, аймак таануу фонду ж. б.); сактоо статусу боюнча (архив фонду, сейрек кездешүүчү жана баалуу басылмалар фонду, тарыхый жана мемориалдык коллекциялар).

Адистештирилген (локалдык) негизги фонддор документтердин айрым категорияларын сактоо жана пайдалануу үчүн атайын шарттарды түзүү максатында түзүлөт. Каражаттар борбордук негизги фондду толуктайт жана төмөнкүдөй өзгөчөлүктөргө жараша айырмаланат:

- баалуу жана сейрек басылмалар фонду – негизги фонддун бөлүгү, ага өзгөчө тарыхый, илимий, көркөм-эстетикалык жана полиграфиялык артыкчылыктары менен айырмаланган сейрек кездешүүчү же өзгөчө баалуу документтер киргизилет;

- документтин тили: чет тилдеги басылмалардын фонду;

- грампластинкалар фонду, компакт-дисктер фонду, видео жазуулар фонду, ноталык басылмалар фонду;

- басылмалардын мезгилдүүлүгү жана хронологиясы: учурдагы мезгилдүү басылмалардын фонду;

- маалымат сактагыч: аудиовизуалдык документтер фонду; оптикалык компакт-дисктердеги документтер фонду; тармактык электрондук документтер фонду.

Кошумча фонддор:

- маалымдама-библиографиялык фонддор (МБФ) каталогдор жана картотекалар менен бирге китепкананын маалымдама-издөө аппаратын түзөт. МБФ колдонуучуларды ыкчам маалымдама-маалыматтык тейлөөнү жүргүзүү үчүн зарыл болгон ар кандай маалымат сактагычтардагы маалымдама жана библиографиялык документтерди камтыйт;

- адистештирилген (локалдык) маалымдама-библиографиялык фонддор негизги жана көмөкчү фонддор колдонуучуларды адистештирилген маалымдама-маалыматтык тейлөөнү жүргүзүү үчүн жетиштүү базаны бербеген тармактык бөлүмдөрдө түзүлөт;

- тармактык бөлүмдөргө жакын жана түзүмдүк бөлүмдүн арналышына ылайык пайдалануучулардын типтүү, көп кайталануучу суроо-талаптарына туура келген, эң көп суралган документтерден турган көмөкчү фонддор (китепкана фонддорунун бөлүгү). Көмөкчү фонддор колдонуучулардын эң актуалдуу документтерге болгон суроо-талабын тез арада канааттандыруу үчүн иштелип чыккан. Көмөкчү фонддун документтерин туура тандоо колдонуучулардын суроо-талаптарын 80%га чейин канааттандырууга мүмкүндүк берет.

Көмөкчү фонддорго ачык жеткиликтүүлүк уюштурулушу мүмкүн;

- китепканаларды оперативдүү башкаруудан тышкары иштеп жаткан фонд китепкананын колдонуучуларынын суроо-талаптарын толук канааттандырууну камсыз кылуу максатында түзүлөт жана аралыктан жеткиликтүүлүктүн тармактык электрондук документтеринин фондун камтыйт.

Иштебеген фонддорго резервдик жана алмашуу фонддору кирет. Резервдик фонддор:

- сейрек кездешүүчү жана баалуу басылмалардын дублеттик нускаларынын негизинде түзүлгөн жана иштеп жаткан фонддордогу негизги нусканын мүмкүн болгон жоготууларынын же эскиргенинин ордун толтурууга арналган басма документтеринин резервдик фонду.

- электрондук документтердин архивдик фонду, ал электрондук китепкананын документтеринин жоголгон же бузулган тармактык версияларын калыбына келтирүү үчүн негиз катары пайдаланылуучу оптикалык компакт-дисктердеги же китепкананын сервериндеги резервдик көчүрмөлөрдөгү документтердин жыйындысы катары түзүлөт.

 Алмашуу фонду. Алмашуу фондунун документтери түздөн-түз багыты боюнча (китепканалар жана башка профилдик өнөктөштөр менен өз ара алмашуу), китепканаларга жана социалдык мекемелердин белгилүү категорияларына акысыз берүү үчүн пайдаланылышы мүмкүн.

 8. Китепканалык фондду түзүүнүн технологиясы

 Китепканалык фондду түзүү технологиясы бир катар процесстерден турат:

- моделдөө;

- комплекттөө;

- документтерди эсепке алуу жана иштеп чыгуу;

- документтерди ордун белгилеп, жайгаштыруу;

- фондду сактоону уюштуруу;

- фондду пайдалануу;

- фондду башкаруу.

Китепканалык фондду моделдөөдө төмөнкү параметрлер эске алынат:

- тематикалык диапазон: китепкананын милдеттерине жана анын колдонуучуларынын муктаждыгына дал келүү;

- түр аспекттери: китептер, мезгилдүү басма сөз, аудио-видеодокументтер, электрондук документтер: CD, DVD-ROMдор, маалымат базалары, интернет ресурстары, атайын форматтагы басылмалар ж. б.;

- типологиялык аспект: илимий, илимий-популярдуу, өндүрүштүк, окутуу, маалымдама, маалыматтык ж. б;

- тил диапазону;

- жергиликтүү тарых диапазону;

- фонддун хронологиялык тереңдиги документтер чыгарылган учурдан тартып аларды сактоо убактысы менен аныкталат;

 - фонддун керектөө багыты.

⸹ 2. КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДДУ КОМПЛЕКТТӨӨ ЖӨНҮНДӨ ЖОБО

Бул Жобо документтер жана алар жөнүндө маалыматтар менен оперативдүү жана толук камсыз кылуу максатында китепкананы комплекттөө жана анын фондун уюштуруу боюнча иштин мазмунун аныктайт. Китепканалык фондду комплекттөө – китепкананын профилине, пайдалануучулардын маалыматтык керектөөлөрүнө ылайык келген электрондук жана кагаз форматындагы адабияттарды тандоо, заказ кылуу жана сатып алуу жолу менен фондду түзүүнү, дайыма толуктоону жана жаңылоону билдирет.

1. Китепканалык фондду комплекттөөнүн жалпы принциптери

Китепканалык фонд универсалдуу профилдеги бирдиктүү китепкана фонду катары түзүлөт. Китепканалык фондду комплекттөөнүн мазмуну китепкананы комплекттөөнүн негизги багыттарын жана өзгөчөлүктөрүн жөнгө салган, китепканалык фондго киргизилүүчү документтердин тематикасын, түрлөрүн жана нускаларын аныктаган тематикалык-типологиялык комплекттөө планы (ТТКП) менен аныкталууга тийиш. Китепканалык фондду комплекттөө:

- "Документтердин милдеттүү нускасы жөнүндө" жана "Китепкана иши жөнүндө" Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте документтердин милдеттүү нускасын алуунун негизинде;

- накталай жана накталай эмес эсептешүү менен документтерди сатып алуу жолу менен;

- башка китепканалар менен китеп алмашуу түрүндө;

- ишканалар жана уюмдар менен келишимдик иштин негизинде;

- акысыз берүү жана белекке берүү жолу менен;

- ички системалык документ алмашуу боюнча;

- мезгилдүү жана жазылуу басылмаларына жазылуулар, ошондой эле электрондук ресурстар;

- КРдин колдонуудагы мыйзамдарына каршы келбеген башка ыкмалар менен ишке ашырылат.

Белекке же алмашуу жолу боюнча, бюджеттик же бюджеттен тышкаркы каражаттар менен алынган, китепкана тарабынан сатып алынган бардык документтер китепкананын бирдиктүү фондуна түшөт жана дифференцияланган (инвентардык китеп) жана интеграцияланган (суммардык эсеп китеби) эсепке алынууга тийиш. Келип түшкөн документтердин эсебин комплекттөө бөлүмү жүргүзөт.

Китепкананын комплекттөө бөлүмү китепканалык фонддун бардык бөлүктөрүн комплекттөөгө жетекчилик кылат; бөлүмдөрдү керектүү маалыматтар менен камсыз кылат; бөлүмдөрдүн табыштамаларын макулдашат; жыйынтык заказдарды тариздейт; документтерди алат, келип түшүүлөрдү эсепке алууну жана бөлүмдөр боюнча бөлүштүрүүнү уюштурат. Документтер библиографиялык маалымат булактарын карап чыгуу жана тандоо жолу менен түзүлгөн алдын ала тапшырыктын негизинде, ошондой эле китепканалардын ар бир түзүмдүк бөлүмдөрүндө жүргүзүлүүчү комплекттөө картотекаларынын негизинде сатып алынат.

Китепканалык фонддо турган документтерди эсепке алуу, сактоо жана ээликтен ажыратуу КРдин колдонуудагы мыйзамдарына ылайык, Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлигинин системасынын жалпыга жеткиликтүү китепканаларынын бирдиктүү китепкана фондун эсепке алуу жана сактоо боюнча Нускамасынын жана мамлекеттер аралык стандартка ГОСТ 7.20-2000 “Китепканалык статистикага” (Стандартташтыруу, метрология жана сертификациялоо боюнча мамлекеттер аралык кеңеши тарабынан кабыл алынган ГОСТ (протокол № 17, 2000-ж. 19–22-июнь) ылайык жүзөгө ашырылат.

Китепканалык фонддорду сатуу жана ээликтен ажыратуу негиздөөчүнүн (мекеменин ээсинин) макулдугусуз жүзөгө ашырылышы мүмкүн эмес.

А. Осмонов атындагы Кыргыз Республикасынын Улуттук китепканасында, К. Баялинов атындагы Республикалык балдар жана өспүрүмдөр китепканасында, облустук жана айылдык китепканаларда комплекттөөгө жардам катары төмөнкү маалымдама аппараты жүргүзүлүүдө:

- учурдагы жана ага чейинки комплекттөө картотекасы;

 - окурман профилинин картотекасы;

- мезгилдүү басылмаларды каттоо картотекасы;

- мезгилдүү басылмалардын топтомо картотекасы.

Комплекттөө процесси фонддун моделдерине ылайык китепканалык фонд түзүлө турган бардык зарыл документтерди топтоого багытталган.

Комплекттөө процессинин акыркы натыйжасы болуп китепканалык фонддун курамы саналат, ал болсо тапшырылган профилге жана керектүү деңгээлге ылайык келет.

3. ЖАЛПЫГА ЖЕТКИЛИКТҮҮ КИТЕПКАНАЛАРДЫН БИРДИКТҮҮ КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДУН УЮШТУРУУНУ ЭСЕПКЕ АЛУУ БОЮНЧА НУСКАМА

1. КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДДУН ДОКУМЕНТТЕРИН ЭСЕПКЕ АЛУУ

Китепканалык фондду эсепке алуу – бул китепканалык фонддун көлөмү, курамы жана кыймылы жөнүндө так маалымат алууну камсыз кылган операциялардын комплекси.

Китепканалык фондду эсепке алуу системасы төмөнкүлөрдөн турат:

- китепканалык фонддун бардык бөлүмдөрүнүн китепкана ичиндеги, анын ичинде Кыргыз Республикасынын улуттук китепканалык-маалыматтык фондунун Кыргыз Республикасынын "Документтердин милдеттүү нускасы жөнүндө" мыйзамына ылайык;

- китеп эстеликтерине таандык кылынган өзгөчө баалуу жана сейрек басылмалар фондунун негизинде;

- жалпыга жеткиликтүү китепканалардын китепканалык фонддорундагы архивдик документтердин фондунун негизинде;

- китепканалык фондду мамлекеттик статистикалык эсепке алуу: "6-НК биринчи"; "6НК жыйнагы"формалары боюнча.

Китепканалык фондду эсепке алуу документтердин фондго келип түшүүсүн, аларды маркалоону (белгилөөнү), келип түшкөн учурда каттоону, фонддон которууну, чыгарууну, китепкана фондунда документтердин болушун текшерүүнү чагылдырат жана мамлекеттик статистикалык эсептөө, китепканалык отчеттуулук, анын ишмердүүлүгүн пландоо, фонддун сакталышын камсыздоо, документтердин бар экенин жана кыймылын көзөмөлдөө үчүн негиз болот.

Эсепке алуу боюнча иштер стандартташтыруу, метрология жана сертификациялоо боюнча мамлекеттер аралык кеңеш тарабынан кабыл алынган ГОСТ 7.20-2000 "Китепканалык статистика" мамлекеттер аралык стандартына ылайык жүргүзүлөт (№17 протокол, 2000-ж. 19–22-июнь). Мамлекеттер аралык стандарт ГОСТ 7.20-2000 (ишке кирүү датасы 01.01.2002) ИСО 2789-91 "Эл аралык китепкана статистикасы" эл аралык стандартынын талаптарына жооп берет.

Китепканалык фондду эсепке алууга негизги талаптар:

- эсептик маалыматтын толуктугу жана аныктыгы;

- ыкчамдык;

- фондго ар бир түшүүнү жана фонддон ар бир чыгууну документтик негизде тариздөө;

- эсепке алуунун ыкмалары менен формаларынын шайкештиги, салттуу жана автоматташтырылган эсепке алуу технологияларын параллель пайдаланууда алардын ишенимдүүлүгү;

- фондду эсепке алуу көрсөткүчтөрүнүн номенклатурасынын мамлекеттик китепкана статистикасынын көрсөткүчтөрүнө ылайык келиши. Фондго келип түшкөн жана китепкананын фондунан чыгып жаткан бардык документтер (туруктуу, узак, убактылуу сакталуучу) алып жүрүүчүнүн түрүнө карабастан эсепке алынууга тийиш.

Китепкана персоналынын жумушчу инструменти болуп саналган көмөкчү багыттагы документтер эсепке алынбайт:

- китепкананы тариздөө, китепканалык фондду комплекттөө менен байланышпаган башка көмөкчү иштер үчүн сатып алынуучу башкаруу документтери, программалык продуктулар, материалдар;

- китепкана тарабынан өзүнүн жабдууларында китепканалык-маалыматтык жана маданий иш-чараларды өткөрүү үчүн арналган мыйзамдуу жарандык жүгүртүүгө (нускалоо жана жайылтуу) киргизбестен түзүлгөн материалдар, кино-фото жана үн жазуулары;

- жеке жана жашыруун мүнөздөгү документтер.

Документтерди эсепке алуу салттуу жана (же) электрондук түрдө суммардык жана жекече эсепке алуу реестрлеринде (тизмелерде, тизмектерде, тизимдерде, документтерди каттоо үчүн китептерде ж.б.у.с.) жүргүзүлөт. Машинада окула турган формада суммардык жана жекече эсеп жүргүзүү учурунда кагаз жүзүндөгү көчүрмөлөр түзүлөт.

Китепканалык фондду суммардык эсепке алуу китеби документтердин суммардык эсебинин реестри болуп саналат. Суммардык эсеп китеби өз ара байланышкан үч бөлүктү камтыйт:

- "Китепканалык фондго документтердин келип түшүүсү",

- "Китепканалык фонддон документтерди чыгаруу",

- "Китепканалык фонддун кыймылынын жыйынтыктары: отчеттук мезгилдин акырына карата жыйынтык маалыматтар".

Жалпыланган маалыматтар суммардык эсеп китебинин ар бир бөлүгүндө чагылдырылат. Электрондук эсепке алуу системасында бул бөлүктөр бирдиктүү эсепке алуу файлына (бирдиктүү маалыматтар базасына) бириктирилет.

Документтерди жеке эсепке алуунун реестри болуп төмөнкүлөр саналат:

- инвентардык китеп:

- газета, журнал, документтердин башка түрлөрү үчүн документтин белгилүү бир түрүнө каттоо карточкасы.

Ошондой эле жекече эсепке алуунун реестри катары:

- топографиялык тизим (каталог);

- каттоо каталогу;

-документтердин инвентардык же башка идентификациялык номерлеринин тартибинде түзүлүүчү чыгуу формалары менен эсепке алуу файлы.

Китепканалык фонддун документтерин жеке эсепке алуу реестринде документтин келип түшүшү жана анын китепкана фондунан чыгып кетиши жөнүндө маалыматтарды көрсөтүү менен, ар бир документти идентификациялоочу реквизиттер камтылат. Электрондук тармактык локалдык документтерди эсепке алуу электрондук тармактык локалдык документтердин реестринде жүргүзүлөт:

1. Бөлүк. Бар документтер

2. Бөлүк. Китепканалык фонддон чыгарылган документтер.

Аралыктан жетүүнүн электрондук тармактык документтерин эсепке алуу ушул максаттар үчүн арналган төмөнкүдөй 2 бөлүктө жүргүзүлөт:

- Алыстан кирүүнүн электрондук тармактык документтеринин келип түшүүсү;

- Аралыктан жетүүдө электрондук тармактык документтердин кыймылынын жыйынтыктары: отчеттук мезгилдин аягындагы жыйынтык маалыматтар.

Китепканалык (суммардык жана жекече) фонддун эсебин: (китепкана фондунун суммардык эсепке алуу китебинде, инвентардык китептерде, эсепке алуу каталогунда жана каттоо картотекаларында) фонддун комплекттөө карамагында болгон китепкананын түзүмдүк бөлүмдөрү, ошондой эле китепкананын жалпы фондунун аларга бекитилген бөлүктөрүнүн сакталышын жана пайдаланылышын камсыз кылган бөлүмдөр жүргүзөт.

Китепканалык фонддун бухгалтердик (нарктык) эсеби бухгалтерия тарабынан жүргүзүлөт.

Китепканалык фонддун документтеринин наркын эсепке алууда бухгалтердик эсеп жүргүзүү КР Финансы министрлигинин ченемдик-укуктук актыларынын негизинде жүргүзүлөт (Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2024-жылдын 22-январындагы буйругуна тиркеме 1-П.). Басылмалардын бардык түрлөрү, ошондой эле гезиттер китепканага келип түшкөнүнө жараша бухгалтердик жана статистикалык эсепке алынат; гезиттер жылдык комплект түзүлгөндөн кийин жыл аяктагандан кийин кабыл алынат.

Китепканалык фондду түзүү жөнүндө статистикалык маалыматтар мамлекеттик статистикалык отчеттун №6-НК формасы боюнча мамлекеттик статистика органы тарабынан бекитилген тартипке ылайык берилет.

Китепканалардагы документтерди эсепке алуу бирдиктеринин формасы Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулган китепкана иши боюнча стандарттарды, китепкана иши боюнча башка ченемдик документтерди, ушул Нускаманын талаптарын сактоо менен камсыз кылынат.

1. Китепканалардын милдеттери

- Туруктуу (мөөнөтсүз), узак (узак мөөнөттүү) жана убактылуу (кыска мөөнөттүү) сакталуучу документтердин суммардык жана жекече эсебин жүргүзүүгө;

 - документтердин эсебин бирдейлештирилген (бир түргө келтирилген) эсеп бирдиктеринде жүргүзүүгө;

 - эсепке алуу үчүн колдонулуучу маалымат алып жүрүүчүлөрдүн түрүнө карабастан эсепке алуу документтерин сактоону жана кайра чыгарууну камсыз кылууга;

 - сейрек кездешүүчү жана өзгөчө баалуу басылмаларга (документтерге) тиешелүү документтерди китепкана фондунан чыгарууну китепкананын уюштуруучусу менен макулдашууга;

 - китепкананын уюштуруучусуна, жогору турган уюмга китепкананын китепканалык фонддун эсебин алууну регламенттеген ченемдик документтерди бекитүүгө берүүгө.

2. Китепканалардын укуктары

 - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын, ченемдик-укуктук актыларынын талаптарын сактоо менен фонддун статусу, уюштурулушу жана түзүмүнүн өзгөчөлүктөрүнө жараша аталган китепкананын документтерин эсепке алуу тартибин белгилөөгө;

 - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана ченемдик укуктук актыларына ылайык туруктуу (мөөнөтсүз) сакталууга тийиш болгон документтерден тышкары, фонддо документтерди сактоо мөөнөттөрүн аныктоого;

 - фонддон документтерди алып салуунун тартибин белгилөөгө;

- фонддон чыгарылган китепкананын башка кыймылдуу мүлкүнө тиешелүү документтерди кайра бөлүштүрүүнүн шарттарын жана түрлөрүн аныктоого;

 - китепкананын колдонуучулары фондго келтирген зыяндын ордун толтуруунун түрлөрүн жана өлчөмүн аныктоого.

 Китепкананын уюштуруучусу жана администрациясы ушул Нускамада каралган китепканалык фондду эсепке алуу эрежелерин сактоо үчүн зарыл болгон шарттарды камсыз кылат.

3. Китепканалык фонддун эсеп бирдиктери

Документтин түрүнө жана анын материалдык негизине карабастан китепканага келип түшкөн жана андан чыккан документтер китепкана фондунун эсепке алуу бирдиктери болуп саналат.

 Кызматтык багыттагы материалдар (китепкана кызматкерлеринин жана программисттердин жумушчу куралы болуп саналган программалык продуктулар жана китепкананы тариздөө, китепкана фондун комплекттөө менен байланышпаган башка көмөкчү иштер үчүн сатып алынган материалдар) эсепке алынбайт жана китепканалык фондго киргизилбейт.

 ГОСТ 7.20–2000 "Мамлекеттер аралык стандартка ылайык СИБИД. Китепканалык статистика " фонддун чоңдугу (көлөмү) жана кыймылы эсептин бирдейлештирилген бирдиктеринде ченелет.

 Документтердин бардык түрлөрү үчүн эсепке алуунун негизги бирдиктери нускасы жана аталышы болуп саналат:

 - аталышы – калгандарынан тариздөөнүн чыгыш маалыматы жана башка элементтери боюнча айырмаланган ар бир жаңы же кайталанган басылманын, башка документтин аталышы;

- нускасы – фондго киргизилүүчү же андан чыгуучу документтин ар биринин өзүнчө бирдиги.

Басылган басылмалардын, жарыяланбаган, аудиовизуалдык документтердин, микромаалыматтагы документтердин, электрондук документтердин фондунун көлөмүн эсепке алуунун негизги бирдиктери болуп нускасы жана аталышы, гезиттер үчүн – жылдык комплект жана аталышы саналат.

Журналдар менен газеталардын фондунун көлөмүн эсепке алуу нускаларда, аталыштарда, жылдык комплекттерде, көктөмөлөрдө жүргүзүлөт.

Фонддун эсебинин кошумча бирдиктери болуп жылдык комплект, метрополитен, көктөө (мукабалоочу бирдик) саналат;

электрондук документтер үчүн – 8 битке барабар байт (килобайт, мегабайт, терабайт ж. б.) маалыматтарды эске тутуу бирдиги эсептелет:

- жылдык комплект – фонддун бир эсепке алуу бирдиги үчүн кабыл алынган бир жылдагы мезгилдүү басылмалардын номерлеринин (чыгарылыштарынын) жыйындысы;

 - метрополка – басылмалар же башка документтер ээлеген 1 м стеллаждык текче катары ченелүүчү фонддун чоңдугун эсепке алуунун эл аралык бирдиги;

- байлоочу бирдик (көктөө) – көктөлгөн, кайрадан көктөлгөн же башка ыкма менен бир бүтүндүккө бекитилген жана фонддун бир эсептик бирдиги катары кабыл алынган мезгилдүү басылмалардын (документтердин) номерлеринин жыйындысы.

Аталыштардагы фонддун көлөмүн эсепке алуу жаңы түшүүлөр үчүн колдонулат.

Кайрадан толукталган жана (же) кайрадан иштетилген басылыш, жаңы аталыш катары эсепке алынат.

Жалпы аталыш менен бириктирилген көп томдук басылма, жеке аталышы бар томдорду кошпогондо, бир аталыш катары эсептелет.

Басылманын же жарыяланбаган документтин көчүрмөсү алып жүрүүчүнүн түрүнө карабастан түп нускасы сыяктуу эле эсепке алынат.

Өз алдынча мааниси жок басылмалардын тиркемелери (карталар, атластар, таблицалар, түшүндүрмө каттар, географиялык аталыштардын көрсөткүчтөрү, ноталар, грампластинкалар, плакаттар, дискеталары ж.б.) өзүнчө эсепке алынбайт.

Бир мукабада (конволютта) бириктирилген өз алдынча басылмалар өзүнчө нуска жана өзүнчө аталыш катары эсепке алынат.

Чыгарылуучу алып жүрүүчүлөрдөгү (компакт-дисктер, флеш-карталардын) электрондук документтеринин эсепке алуу бирдиги болуп нускасы жана аталышы эсептелет.

Электрондук басылмалар үчүн нуска болуп дискета жана оптикалык диск ( CD-ROM жана мультимедиялык) саналат. Дискета-тиркемеси эгерде басылмада атайын чөнтөкчө маалыматы (тиркемеси) болбосо өзүнчө нуска болуп эсептелбейт.

 Аралыктан жеткиликтүүлүктүн тармактык документтер фондун эсепке алуунун негизги бирдиги болуп пакет – өзүнүн интерфейсине ээ болгон документ ресурсу саналат, анда китепкана өндүрүүчүгө жеткиликтүүлүктү тариздейт; мындай жеткиликтүүлүктүн шарттары келишимде (контрактта, лицензияда) жана документтин аталышында белгиленет.

⸹ 4. Документтердин түрлөрү жана категориялары боюнча эсепке алуу

1. Басылмалар жана жарыяланбаган документтер

 Басылган жана жарыяланбаган документтердин жаңы келип түшүүлөрүн эсепке алуунун негизги бирдиктери болуп нускасы жана аталышы эсептелет. Өз алдынча полиграфиялык жол менен таризделген бардык басылмалар (гезиттерден тышкары) же алардын көчүрмөлөрү нускаларында эсепке алынууга тийиш. Факсимилдик басылма түп нуска катары эсептелет. Жаңыланган басылма китепканага алгач киргенде өзүнчө аталыш жана өзүнчө нуска катары эсептелет. Басылмадагы тийиштүү барактарды толуктоо же алмаштыруу үчүн арналган кошумча барактардын кийинки түшүүлөрү өзүнчө эсепке алынбайт.

2. Китептер жана брошюралар

 Китептер жана брошюралар нускаларда жана аталыштарда эске алынат. Өзүнчө нуска жана өзүнчө аталыш катары төмөнкүлөр эске алынат:

 - ар бир өзүнчө басылма (китеп, брошюра);

- конволютка кирген ар бир басылма;

- көп томдуу басылманын жекече аталышы бар ар бир өзүнчө тому (чыгарылышы, бөлүгү);

- аларды бириктирүүчү басма папкасында, мукабасында, манжетинде чыгарылган брошюралардын ар бири;

 - китеп сериясына кирген ар бир китеп же брошюра (номерленген же номерленбеген);

- жекече аталышы жана өз алдынча мааниси бар китептерге жана брошюраларга өз-өзүнчө басылып чыккан тиркемелер.

 Рельефтик-чекиттик шрифт (Брайл шрифти менен) аткарылган документтер нускаларда жана аталыштарда эсепке алынат. Басылмалардын бул түрү үчүн нуска, жалпы аталышы менен бириккен комплекттин китептеринин ар бири болуп саналат.

Бир аталыш катары, ага кирген китептердин санына карабастан, басылманын топтому эске алынат.

3. Мезгилдүү басылмалар

Журналдын фондунун көлөмүн эсепке алуунун негизги бирдиктери болуп нуска (көлөмү, номери, өзүнчө чыгарылган чыгарылышы, ошондой эле басмакана тарабынан бир блокко байланган номерлердин, томдордун, чыгарылыштардын комплекти) жана журналдын аталышы өзгөртүлгөндүгүнө карабастан фондго келип түшкөн бардык жылдардагы басылманын аталышы эсептелет.

Өз алдынча чыккан журналдарга карата, жекече аталышы жана өздүк номерлениши бар мезгилдүү тиркемелер өзүнчө нуска жана өзүнчө аталыш катары эсепке алынат.

Журналдардын фондунун көлөмү жылдык комплекттерде эске алынат. Газеталардын фондунун көлөмүн эсепке алуунун негизги бирдиктери болуп бул фонддо туруктуу сакталууга тийиш болгон газеталардын жылдык комплекти жана басылманын аталышынын өзгөргөндүгүнө карабастан фондго келип түшкөн бардык жылдардагы басылмалардын комплектисинин аталышы саналат.

 Фонддун көлөмүн номурларда (которулбаган гезиттер үчүн) жана көктөмөлөрдө (мукабалуу бирдиктерде) кошумча эсепке алууга жол берилет.

Бир күндүк (бир жолку) гезиттерди эсепке алуунун бирдиги болуп гезиттин нускасы (номери, чыгарылышы) жана аталышы эсептелет.

Жеке аталышы жана жеке номерлениши бар гезиттерге карата өзүнчө басылып чыккан мезгилдүү тиркемелер өз алдынча эсепке алынат.

4. Улантылуучу басылмалар

Улантылып жаткан басылмалардын фондунун көлөмүн эсепке алуунун негизги бирдиктери болуп басылманын аталышы өзгөргөндүгүнө карабастан фондго келип түшкөн бардык жылдардагы басылманын нускасы (өзүнчө чыккан тому, номери, чыгарылышы, ошондой эле басмакана тарабынан бир блокко бириктирилген номерлер, томдор, чыгарылыштардын) жана комплектисинин аталышы эсептелет.

 Басылмалардын өз алдынча номерленишине ээ болгон уланып жаткан басылманын ар бир сериясы өзүнчө аталыш катары эсептелет.

Улантылып жаткан басылманын ар бир өз алдынча тому (чыгарылышы) өзүнчө аталыш катары эсепке алынат.

5. Ноталык басылмалар

 Ноталык басылмалардын эсепке алуу бирдиктери нуска жана аталышы болуп саналат.

 Бир басылыштагы партитурасы (клавири) менен бириккен айрым партиялар (добуштар), ошондой эле басма папкасы (мукабасы) менен бириккен партиялар бир нуска жана бир аталыш катары эсепке алынат. Өзүнчө чыгарылган айрым партиялар (добуштар) жана партитуралар (клавир) ар түрдүү нуска катары эсепке алынат. Бир мукабада (конволютта) бириктирилген өз алдынча ноталык басылмалар өзүнчө нуска жана өзүнчө аталыш катары эсепке алынат.

6. Картографиялык басылмалар

Картографиялык басылмалар нускаларда жана аталыштарда эсепке алынат. Жалпы аталыш менен бириктирилген бир нече баракта чыгарылган карта бир нуска жана бир аталыш катары эсепке алынат. Өзүнчө нуска жана өзүнчө аталыш катары төмөнкүлөр эсепке алынат: жеке номерленген же даталанган чыгарылыштардан турган атластар; картанын же атластын сериялык чыгарылышынын ар бир чыгарылышы. Сериялык картанын ар бир өз алдынча баракчасы өзүнчө нуска жана өзүнчө аталыш катары эсептелет. Жалпы аталыш менен бириктирилген көп томдуу (көп барактуу) картографиялык басылмалар томдордун саны жана бир аталышы боюнча эсепке алынат. Өзүнчө басылып чыккан, бирок өз алдынча мааниге ээ болбогон ар кандай басылмаларга (китептерге, брошюраларга, журналдарга) картографиялык тиркемелер негизги басылма менен бирдиктүү комплексте эсепке алынат.

7. Көркөм сүрөт басылмалары

Азиздер жана начар көргөндөр үчүн басып чыгаруулар (альбомдор, комплекттер, айрым барак басылмалары) жана рельефтик-графикалык колдонмолор нускаларда жана аталыштарда эсепке алынат. Басма папкасы (мукабасы, манжети, ороосу) менен бириктирилген барак басылмалары бир нуска жана бир аталыш катары эсепке алынат. Басма папкасы (мукабасы, манжети, ороосу) менен бириктирилбеген басып чыгаруулардын сериясынын ар бир барагы өзүнчө нуска жана өзүнчө аталыш катары эсепке алынат.

8. Барактык текст басылмалары

Бириктирүүчү басма папкасында (манжеткада) чыгарылган барактык тексттик басылмалар бир нуска жана бир аталыш катары эсепке алынат.

9. Ченемдик документтердин атайын түрлөрү

 Ченемдик-техникалык жана техникалык документтер (патенттик документтер, типтүү долбоорлор жана чиймелер, өнөр жай жабдууларынын жана буюмдарынын каталогдору, стандартташтыруу боюнча ченемдик документтер, техникалык шарттар, жетектөөчү документтер жана эрежелер) нускаларда жана аталыштарда эске алынат.

 Аларды бириктирүүчү басма папкасында (мукабасында) чыгарылган өнөр жай жабдууларынын жана буюмдарынын стандарттары жана каталогдору папкада жалпы баа, бардык басылманын мазмуну жана бирдиктүү чыгаруу маалыматтары болгондо бир нуска жана бир аталыш катары эсепке алынат.

Өзүнчө барак түрүндө чыгарылган өнөр жай жабдууларынын жана буюмдарынын стандарттары жана каталогдору, эгерде алардын ар бири өзүнүн чыгаруу маалыматтарына, баасына, тиражына ээ болсо, алар бир папка (мукаба) менен бириктирилсе да, өзүнчө нуска жана өзүнчө аталыш катары эсепке алынат.

10. Депондолгон (депозитке коюлган) илимий иштер

 Өзүнчө папкада камтылган депондолгон илимий иш (эки нускадагы иш жана ага коштоочу документтер) бир нуска жана бир аталыш катары эсепке алынат.

11. Жарыяланбаган документтер

Жарыяланбаган документтер нускаларда жана аталыштарда эсепке алынат. Өзүнчө папкада камтылган жарыяланбаган документтер бир нуска жана бир аталыш катары эсепке алынат. Конструктордук документтер үчүн эсепке алуу бирдиги бир буюмга тиешелүү чийме же конструктордук документтердин толук топтому болуп саналат.

12. Аудиовизуалдык документтер

Аудиовизуалдык документтерге фонодокументтер, видеодокументтер, фотодокументтер, кинодокументтер; микромаалыматтардагы документтер кирет.

Аудиовизуалдык документтер фондун (АВД) эсепке алуунун негизги бирдиктери болуп нускасы жана аталышы саналат. Документтердин башка түрлөрүнө тиркеме болуп саналган аудиовизуалдык документтер (АВД) өзүнчө эсепке алынбайт. Комплектке кирген АВД фонддорунун жалпы көлөмү АВДнын ар бир тиешелүү түрү үчүн белгиленген эрежелер боюнча эсепке алынат. Тиешелүү эсепке алуу документтерге алардын бар экендиги жөнүндө белги коюлат. Маалыматтын негизги алып жүрүүчүсүн жана анын тиркемесин аныктоо кыйын болгон учурда эсепке алынуучу негизги алып жүрүүчү катары тексттик документ кабыл алынат.

13 Фонодокументтер

Фонодокументтер фондунун көлөмүн эсепке алуунун бирдиктери болуп нускасы жана аталышы эсептелет. Фонодокументтердин нускасы болуп:

 - грампластинкалар, компакт-дисктер үчүн - диск;

 - магниттик фонограммалар үчүн катушка, кассета, бобина.

Грампластинкалар кош эсепке алынууга жатат – аталышы-диск. Өзүнчө чыгарылган грампластинка, компакт-диск бир диск жана бир аталыш катары эсептелет. Жалпы аталыш менен бириктирилген жазуулардын, компакт-дисктердин топтому (альбому) дисктердин саны жана бир аталышы боюнча эсепке алынат. Грампластинка фондунун жалпы көлөмү дисктердин саны боюнча эске алынат.14 Бир катушкадагы (кассетадагы) магниттик фонограмма бир катушка (кассета) жана бир аталыш катары эсептелет. Жалпы ат менен бириктирилген бир нече катушкалардагы (кассеталардагы) магниттик фонограмма катушкалардын (кассеталардын) саны жана бир аталышы боюнча эсепке алынат. Жалпы аталыш менен бириктирилген өзүнчө чыгарылган фонодокумент же фонодокументтердин комплекти жазылган чыгармалардын санына карабастан бир аталыш катары эсепке алынат. Кайра чыгарылган фонодокумент, эгерде анын өндүрүштүк же фирмалык номери (номерлери) окшош аталыштагы мурунку басылыштан айырмаланган болсо, жаңы аталыш катары эсептелет.

14. Видеодокументтер

 Видеодокументтер фондунун эсепке алуу бирдиктери нускасы жана аталышы болуп саналат. Видеодокументтердин нускасы кассета же диск болуп саналат. Видеодокументтер фондунун жалпы көлөмү кассеталардын же дисктердин саны боюнча эсепке алынат. Видеодокументтер аудиовизуалдык документтер бөлүмүндө белгиленген эрежелер боюнча эсепке алынат.

15. Кинодокументтер

 Кинодокументтер фондунун эсеп бирдиктери бобина (кинотасманы түргөн чыгырык)  болуп саналат. Кинофильм аны түзгөн бөлүктөрдүн санына карабастан (чыгырык) бир аталыш катары эсепке алынат. Кинофильмдер фондунун жалпы көлөмү бобиндердин (тасма түргөн чыгырыктардын) саны боюнча эсепке алынат. Диафильм аны түзгөн бөлүктөрдүн (түрмөктөрдүн) санына карабастан бир аталыш катары эсептелет. Диафильм фондунун жалпы көлөмү түрмөктөрдүн саны боюнча эсепке алынат.

16. Фотодокументтер

Фотодокументтер фондунун эсепке алуу бирдиктери нуска жана аталышы болуп саналат. Фотодокументтердин нускасы кадр болуп саналат. Диапозитивдердин топтому аны түзгөн сюжеттердин (кадрлардын) санына карабастан бир аталыш катары эсепке алынат. Диапозитивдер фондунун жалпы көлөмү кадрлардын саны боюнча эсепке алынат.

17. Микромаалыматтар боюнча документтер

 Микромаалыматтардагы документтердин фондунун эсепке алуу бирдиктери нускасы жана аталышы болуп саналат. Микрофильмдердеги документтердин нускасы болуп төмөнкүлөр саналат: фиша – микрофише үчүн; рулон – микрофильм үчүн. Жалпы ат менен бириктирилген бардык топтому бир ат катары эсептелет. Микрофишедеги документтердин фондунун жалпы көлөмү фишкалардын саны боюнча эсепке алынат.

18. Электрондук документтер

 Электрондук документтерге төмөнкүлөр кирет:

 - алып жүрүүчүлөрдөгү документтер (компакт-дисктер, флеш-карталар);

 - китепкананын компьютеринин катуу дискинде (серверинде) жайгаштырылган жана маалыматтык-телекоммуникациялык тармактар аркылуу пайдалануучуларга жеткиликтүү болгон документтер (тармактык локалдык документтер);

 - китепкананын автономдуу автоматташтырылган жумушчу станцияларында жайгаштырылуучу документтер (инсталляцияланган документтер);

 -маалымат өндүрүүчүлөр менен келишимдин, контракттын, лицензиялык макулдашуунун шарттарында маалыматтык-телекоммуникациялык тармактар аркылуу китепкана тарабынан убактылуу пайдаланууга алынуучу тышкы техникалык каражаттарга жайгаштырылган документтер (тармактык алыскы документтер).

Чыгарылган алып жүрүүчүлөрдөгү электрондук документтердин эсепке алуу бирдиги болуп нускасы жана аталышы эсептелет. Электрондук басылмалар үчүн нуска болуп дискета жана оптикалык диск (CD-ROM жана мультимедиялык) саналат. Электрондук басылмалар аудиовизуалдык документтерди эсепке алууда белгиленген эрежелер боюнча эсепке алынат. Ар бир өзүнчө объект (компакт-диск) өзүнчө инстанция катары каралат. Өз алдынча функцияларды аткарган, ошондой эле негизги басылмадан бөлөк иште колдонулган ар кандай басылмалардын тиркемелери өзүнчө инстанциялар катары эске алынышы мүмкүн. Өзүнчө нуска катары компакт-дисктер басылмага же анын ажырагыс тиркемесине өтмөк (тиркеме) болсо, эсептелбейт.

 Бир аталыш кантип эсептелет:

 - өзүнчө чыгарылган компакт-диск;

 - электрондук басылмалардын номерленген же номерленбеген сериясына кирген ар бир компакт-диск;

 - жалпы ат менен бириктирилген компакт-дисктердин топтому;

 - өз алдынча басылма катары басылып чыккан, өзүнүн аталышына ээ болгон жана негизги басылмага кайрылбастан аларды пайдаланууга жол берген ар кандай башка түрдөгү басылмалардын тиркемелери;

 - документтерде, флеш-карталарда бир нуска жана бир аталыш катары өз алдынча аталышка ээ болгон ар бир бүтүн чыгарма эсепке алынат.

Локалдык жана инсталляцияланган тармактык документтерди эсепке алуу бирдиктери нуска (эсепке алуунун шарттуу бирдиги) жана аталышы болуп саналат.

 Бир аталыш катары, анын берилишине карабастан, өз алдынча аталышы бар бүтүн чыгарма эске алынат. Бир бирдик катары толукталуучу жана жаңыртылуучу электрондук документ эске алынат. Сактоонун же берүүнүн белгилүү форматындагы документ нуска болуп саналат. Ошол эле контенттин мазмун бирдигинин форматтары өзүнчө эсепке алынат. Тармактык алыскы документтердин эсепке алуу бирдиктери нуска (эсепке алуунун шарттуу бирдиги) жана аталышы болуп саналат.

 Бир нуска жана бир аталыш катары өз алдынча аталышы бар, аны чыгаргандарга кирүү укугу таризделген пакетке киргизилген ар бир толук тексттик электрондук документ эске алынат. Бир бирдик катары, толукталуучу жана жаңыртылуучу электрондук документ эсепке алынат.

19. Документтердин суммардык эсеби

 Келип түшүүлөрдүн суммардык эсеби китепканалык фонддун бухгалтердик эсебине документтерди кабыл алуу жана китепканалык статистиканын маалыматтарын түзүү үчүн негиз болуп саналат.

Басылмалардын бардык түрлөрү (гезиттерден тышкары) бухгалтердик жана статистикалык эсепке, алар китепканага келип түшкөнүнө жараша кабыл алынат; гезиттер жылдык комплект түзүлгөндөн кийин жылдын аягында кабыл алынат. Китепканалык фондго келип түшкөн же андан чыгып жаткан документтердин бардык түрлөрү (анын ичинде мезгилдүү басылмалар) маалыматты алып жүрүүчүнүн материалдык негизине карабастан суммардык эсепке алынууга тийиш. Түшкөн каражаттардын суммардык эсеби китепканага келип түшкөн бардык басылмалардын партияларынын регистрлердеги келип түшкөн бардык булактары боюнча белгилөө жолу менен жүзөгө ашырылат.

 Суммардык эсептин регистрлеринде аталыштары боюнча маалыматтар болууга тийиш: регистрдин аталышы, уюмдун, бөлүмдүн аталышы. Регистрге документтердин келип түшкөн партиясы жөнүндө маалыматтар жазылат: жазуунун датасы жана катар номери, келип түшкөн булак, баштапкы эсепке алуу документинин номери жана датасы, келип түшкөн документтердин саны жана наркы.

 Документтердин суммардык эсебинин реестрлери болуп төмөнкүлөр саналат:

 - "Китепканалык фондду суммардык эсепке алуу китеби";

 - "Электрондук реестр".

 Китепканалык фондго киргизилүүчү документтер, анын ичинде мезгилдүү басылмалар жөнүндө маалыматтар "Китепканалык фонддун суммардык эсепке алуу китебинин" биринчи бөлүгүндө белгиленет.

"Китепканалык фонддун суммардык эсепке алуу китебине түшүүлөр жөнүндө жазууларды номерлөө жыл сайын № 1ден башталат. Фонддон чыгуу жөнүндө жазууларды номерлөө № 1ден башталат жана чыгарып кетүү себептерине карабастан жылдан-жылга өсүү тартибинде улантылат. Китепканадан чыгарылган документтер жөнүндө маалыматтар "Китепканалык фонддун суммардык эсепке алуу китебинин" экинчи бөлүгүндө чыгаруунун себептерин көрсөтүү менен берилет.

 Документтердин түрлөрү жана мазмуну боюнча бөлүштүрүлүшүн чагылдырган көрсөткүчтөрдүн топтому "китепканалык фонддун суммардык эсепке алуу китебинин" бардык үч бөлүгүндө бирдей. Фонддун кыймылынын жыйынтыгы биринчи жана экинчи бөлүктөрдүн натыйжалары боюнча үчүнчү бөлүктө белгиленет. Биринчи жана экинчи бөлүктөрүнүн "китепканалык фонддун суммардык эсеби китебинин" ар бир бетинин аягында "Которууга" сабында жыйынтыктар чыгарылат. Алар кийинки бетке "Ташуу" сабына которулат, анын астында кийинки кирүү жана чыгуу жазуулары сакталат.

Китепканада кабыл алынган эсепке алуу тартибине жараша фонддун кыймылынын жыйынтыгы өткөн жыл үчүн милдеттүү түрдө чыгарылат жана түшүүлөрдүн жана чыгуулардын көлөмү чоң болгон учурда квартал же жарым жыл ичинде чыгарылышы мүмкүн. Кыймылдын жыйынтыгы "Китепканалык фонддун суммардык эсеби китебинин" үчүнчү бөлүгүндө чыгарылат. Документтердин түрлөрү жана мазмуну боюнча бөлүштүрүүну чагылдырган графалар "Китепканалык фонддун суммардык эсепке алуу китебинин" бардык үч бөлүгүндө бирдей. Электрондук тармактык локалдык документтердин келип түшүүсүнүн жалпы эсеби электрондук реестрде төмөнкү көрсөткүчтөргө ылайык жүргүзүлөт:

жазуунун датасы жана катар номери,

коштомо документтин реквизиттери (документтин аталышы жана номери, анын жарактуулук мөөнөтү, наркы),

ага киргизилген аталыштардын саны.

 Электрондук тармактык көчүрүлгөн документтердин келип түшүүсүнүн жалпы эсеби электрондук реестрде төмөнкү көрсөткүчтөрдү чагылдыруу менен жүргүзүлөт:

жазуунун датасы жана катар номери,

лицензиялык келишимдин реквизиттери (документтин аталышы жана номери, анын колдонуу мөөнөтү, наркы),

маалыматтар базасынын (пакеттердин) саны жана аларга киргизилген аталыштар. Аталыштардын жалпы санын эсептөөдө бир платформадагы пакеттерде кайталанган аталыштар алынып салынат.

20. Документтерди жеке эсепке алуу

Китепканалык фондго кабыл алуу үчүн даярдалган документтер баштапкы иштетүүдөн жана жеке эсепке алуудан өтөт.

 Документтердин ар бир нускасы же документке инвентардык жеке номер же инвентардык номер катары башка белги (компьютердик программанын системалык номери, штрих-код ж.б.) ыйгарылган же ыйгарылбаган документтин ар бир аталышы жекече эсепке алынууга тийиш.

 Жеке инвентардык номер документке бул документ китепкана фондунда болгон бардык мезгилге бекитилет.

Фонддон чыгарылган документтердин инвентардык номерлери жаңы кабыл алынган документтерге ыйгарылбайт.

Инвентардык номерлер түздөн-түз документтерге китепкананын эрежелеринде белгиленген жерге коюлат жана документтердин жекече эсепке алуу документтеринде чагылдырылат.

Документтерди жеке эсепке алуунун реестрлери болуп төмөнкүлөр саналат:

 - китептик (инвентардык китеп);

 - карточкалык (эсепке алуу каталогунун карточкасы);

 - барак түрүндө (актылык эсепке алуу барагы);

 - басылманын белгилүү бир түрүнө (анын ичинде электрондук же АВД) каттоо карточкасы.

 Автоматташтырылган технологияда жеке эсептин ар кандай формасын түзүү үчүн бардык зарыл маалыматтарды камтыган файлдар түзүлөт.

 Жеке эсепке алуунун реестрлерлеринде тематикалык маалыматтар болууга тийиш: каттоонун аталышы, уюмдун, түзүмдүк бөлүмдүн аталышы. Регистрге ар бир документ жөнүндө маалыматтар жазылат: регистрдин датасы, каттоо номери, документтин кыскача библиографиялык сыпаттамасы (автор, аталышы, көлөмү, бөлүгү, чыгарылышы, чыккан жери жана жылы), коштомо документте көрсөтүлгөн документтин баасы.

 Өзүнүн тариздөөсүндө баалуу металлдар жана (же) асыл таштар бар жана сейфтик сактоо категориясына киргизилген документтердин жекече эсеби атайын регистрде жүзөгө ашырылат, анда салттуу көрсөткүчтөрдөн тышкары документтин тышкы таризделишинин сыпаттамасы берилет. Регистрдин ар бир барагы аны түзгөн датаны жана барактагы сүрөттөмөлөрдүн санын көрсөтүү менен жыйынтыктоочу жазуу менен коштолот.

 Жеке эсепке алуу регистрлеринде эскертүүлөрдө негизги документтин тиркемесинин болушу жана түрү, ошондой эле баалуу жана сейрек документтердин нускасынын өзгөчөлүктөрү (мисалы, уникалдуу мукабалоонун, маргиналдардын, кемтиктердин ж.б. болушу) көрсөтүлөт. Документтин паспорту болгон учурда ага шилтеме берилет. Эскертүүлөрдө документтин китеп эстеликтеринин категориясына таандыктыгы көрсөтүлүшү мүмкүн.

Мезгилдүү басылмалардын жекече эсеби ар бир аталышты жана ар бир нусканы эсепке алуу үчүн арналган мезгилдүү басылмалардын каттоо картотекасында же маалыматтардын автоматташтырылган базасында жүргүзүлөт. Мезгилдүү басылмалар үчүн каттоо номерлери катары ар кандай идентификациялык номерлер пайдаланылышы мүмкүн: автоматташтырылган маалыматтар базасындагы системалык номер, каттоо картотекасындагы жазуунун каттоо (катар) номери. Электрондук тармактык локалдык документтерди жеке эсепке алуу ар бир документке идентификациялык (системалык) номерди автоматтык түрдө ыйгаруу менен электрондук китепканага документти жүктөө жөнүндө мета маалыматты маалымат базасына киргизүү жолу менен ишке ашырылат. Реестр электрондук тармактык локалдык документтер жөнүндө идентификациялык маалыматтарды камтыган маалыматтардын эсептик-каттоо базасын билдирет.

Электрондук тармактык өчүрүлгөн (удалит этилген) документтердин жеке эсеби аларга каттоо номерин ыйгарбастан, маалыматтар базасын (пакеттерди) каттоо жолу менен электрондук түрдө ишке ашырылат. Тармактык алыскы документтердин жеке эсебинин реестрине маалыматтар базасынын (пакеттин) төмөндөгүдөй негизги мүнөздөмөлөрү киргизилет: маалыматтар базасынын сүрөттөлүшү (аталышы, өндүрүүчүсү, платформасы жана (же) кирүү дареги), кирүү укугунун аяктоо мөөнөтү, маалыматтар базасына кирген аталыштардын (пакети) саны.

Аталыштардын санына толук тексттүү документтердин (китептердин, журналдардын, гезиттердин, патенттердин, стандарттар жана китепканада эсепке алынуучу башка документтердин) жалпы саны киргизилет.

 Бул санга, адатта, компаниянын профилдери, статистикалык таблицалар, маркетингдик аналитикалык материалдар сыяктуу басма форматында өзүнчө жарыяланбаган документтер киргизилбейт.

Толук тексттүү документтерди камтыбаган маалымат базалары (пакеттер) үчүн "аталышы" реквизитинде бирдик коюлат.

21. Китепканалык фонддун кыймылынын жыйынтыктарын эсепке алуу

Фонддордун кыймылынын жыйынтыгы документтердин келип түшүүсү жана чыгарылышы жөнүндө суммардык эсептин маалыматтарынын негизинде китепкана фондунун суммардык эсеби китебинде чыгарылат.

Жыйынтыктоочу маалымат төмөнкү төрт милдеттүү көрсөткүчтү камтыйт:

- жылдын башында өттү;

 - бир жылда келип түшкөн;

- жылдын ичинде чыгып кетти;

 - жылдын акырына чейин турат.

Электрондук тармактан алыстатылган документтер боюнча жыйынтык маалыматтар эсептик бирдиктердин төмөнкү көрсөткүчтөрү менен берилет:

- жылдын башында өттү,

 - жыл ичинде кирүүгө таризделген,

 - кирүү бир жылдын ичинде токтотулган,

 - жылдын акырына карата турат.

Жыйынтыктоочу маалыматтар жөнүндө маалыматтар мамлекеттик статистикалык отчеттуулук формасында белгиленет жана мамлекеттик статистикалык отчеттуулуктун максаттары үчүн берилет.

 Алмашуу фонду жөнүндө жыйынтык маалыматтар китепкана фондунун жалпы көрсөткүчтөрүнө киргизилбейт. Жеке алып жүрүүчүлөрдөгү документтер, электрондук инсталляцияланган, тармактык локалдык документтер, электрондук тармактык алыскы документтер жөнүндө жыйынтык маалыматтар өз-өзүнчө берилет.

⸹ 5. КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДДУ ТЕКШЕРҮҮ (ИНВЕНТАРИЗАЦИЯЛОО)

1. Жалпы жоболор

Китепканалык фондду текшерүү – текшерилип жаткан фонддо алардын иш жүзүндө бар экендигин тастыктоо, ошондой эле алардын эсепке алуу документтерине ылайык келишин аныктоо максатында документтерди мезгил-мезгили менен эсепке алууну билдирет. Мында узак мөөнөткө сакталуучу документтер текшерилүүгө тийиш. Текшерүү жүргүзүүдө китепкана фондунун көлөмү жана китепкананын түрү эске алынат. Китепканалык фонддун текшерүү мөөнөтү Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлиги жана жер-жерлердеги маданиятты башкаруу органдары тарабынан белгиленет. Китепканалык фондду милдеттүү текшерүү китепкананын директорунун буйругу менен же дирекциянын алдындагы фонддор боюнча башка коомдук орган тарабынан түзүлгөн китепканалык фондду сактоо боюнча комиссия тарабынан төмөнкү учурларда жүргүзүлөт: материалдык жооптуу адам алмашканда; документтерди уурдоо, кыянаттык менен пайдалануу же бузуу фактылары табылганда; өзгөчө шарттардан улам табигый кырсык, өрт же башка өзгөчө кырдаал болгондо; китепкана кайра уюштурулганда же жоюлганда.

Китепканалык фонддордун сакталышы боюнча комиссиянын функцияларына фонддорду текшерүү пландарын түзүү жана алардын аткарылышын контролдоо кирет. Фондду текшерүүнүн максаты: фонддо иш жүзүндө документтердин бар экендигин тастыктоо; эсепке алуу документтериндеги документтердин аларды таануу жазууларына ылайык келишин аныктоо; фонддо жок документтерди аныктоо жана алардын жок болушунун себептерин аныктоо; фонддун туура жайгаштырылышын текшерүү ж. б.

Китепканалык фонддорду текшерүүнүн төмөнкүдөй мөөнөттөрү каралат:

 - сейфтерде сакталган эң баалуу фонддор – жыл сайын;

- сейрек кездешүүчү фонддор – 5 жылда бир жолу;

- китепканалардын фонддору 100 миң эсепке алуу бирдигине чейинкилер – 5 жылда бир жолу;

- китепканалардын фонддору 100 миңден 200 миңге чейин эсептик бирдикти түзгөндөр – 7 жылда бир жолу;

- китепканалардын фонддору 200 миңден 1 миллионго чейин эсептик бирдикти түзгөндөр – 10 жылда бир жолу.

- китепканалардын фонддору бир миллиондон ашык эсепке алуу бирдигин түзгөндөрдү – этап менен тандап алуу тартибинде 15 жылдын ичинде бүткүл фондду текшерүүнү аяктоо менен.

Китепкананын директорунун жана маданиятты башкаруу органдарынын буйругу боюнча фондду текшерүүнүн башка мөөнөттөрүн жана тандап текшерүүнү жүргүзүүгө жол берилет.

Китепкананын же түзүмдүк бөлүмдүн жетекчиси алмашканда китепкана фондун же анын бөлүгүн текшерүү директордун буйругу боюнча жүргүзүлөт жана кезектеги текшерүү үчүн эсептелет. Китепканаларда фонддорду текшерүү методикасы китепкана ичиндеги өздүк нускамалык-методикалык жана технологиялык документтер менен сунушталат.

Китепканалык фондго текшерүү жүргүзүүнүн тартиби

Комплекттөө бөлүмү китепкананын башка бөлүмдөрү менен бирдикте үстүбүздөгү жылга жана келечекке түзүмдүк бөлүмдөрдүн китепканалык фонддорун текшерүү планын түзөт. Планды китепкананын директору бекитет. Китепкананын же анын бөлүмдөрүнүн фондун текшерүү эсепке алуу документинин формасы менен түздөн-түз салыштыруу жолу менен (инвентардык китеп, акт) же контролдук талондордун, индикаторлордун, топографиялык каталогдун карточкаларынын жардамы менен жүргүзүлүшү мүмкүн, алар эсепке алуу формасы менен (инвентардык китеп, акт) салыштырылат. Текшерүү түшүндүрмө кат жана жок болгон басылмалардын тизмеси боюнча акт түзүү менен аяктайт.

Текшерүүдө белгиленбеген себептер боюнча жеринде жок болгон деп белгиленген өзгөчө баалуу жана сейрек басылмалар жыл ичинде текшерилүүгө тийиш жана бул текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча эсептен чыгаруу актысына киргизилбейт. Актыда жазылган текшерүүнүн натыйжалары китепкананын фондун сактоо боюнча комиссия тарабынан каралат.

Чечимдин негизинде жетишпеген басылмаларды эсептен чыгаруу жөнүндө акт даярдалат, ал:

- директор тарабынан, эгерде кем чыгуу учурдагы жылдык китеп чыгаруунун 0,075%нан ашпаса;

- бюджетинде китепкана турган маданиятты башкаруу органынын жетекчиси тарабынан, эгерде жетишсиздиги көрсөтүлгөн пайыздан жогору болсо.

Белгиленген себептер боюнча документтерди жоготуу менен бекитилген ченемден ашып кеткен учурда зыяндын ордун толтуруу чаралары көрүлөт; пикир келишпестиктер болгондо акт уюштуруучуга берилет.

Эгерде күнөөлүү жактар аныкталбаса же сот алардан келтирилген зыянды өндүрүп алуудан баш тартса, анда кем чыгуудан келип чыккан зыяндар каржылоону азайтууга эсептен чыгарылат.

2. КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДДОН ДОКУМЕНТТЕРДИ ЧЫГАРУУ (ЧЫГЫШТОО) ЖАНА ЭСЕПТЕН ЧЫГАРУУ

1. Китепканалык фонддон документтерди чыгаруу (чыгыштоо)

Китепканалык фонддон документтерди чыгаруу (чыгыштоо) – китепканалык фонддон ошол китепкана үчүн керектелүү сапатын жоготкон документтерди: эскиргендиги, мазмуну боюнча эскиргендиги, кемчиликтери, ошондой эле кандайдыр бир себептерден (пайдалануучулардын жоготуусу, табигый кырсыктын айынан ж.б.) улам алып коюу (алып салуу). (Документтерди алып салуу китепкана фондунан документтерди маданий баалуулуктардын жыйнагы катары чыгарууну, мүлк катары – эсептен чыгарууну аныктайт).

Пайдаланууга жараксыз абалга келген жана реставрациялоого болбой турган, ошондой эле аларды калыбына келтирүү экономикалык жактан максатка ылайыксыз болгон документтер эскирген деп эсептелет. Мазмуну боюнча эскирген деп саясий актуалдуулугун, илимий жана өндүрүштүк баалуулугун жоготкон документтер эсептелет.

Илимий жана тарыхый баалуулугу бар басылмаларды кошпогондо, билимдин бардык тармактары боюнча кыргыз тилиндеги, ошондой эле чет тилдердеги эскирген документтер, ошондой эле колдонуудан чыккан шрифттер менен басылган документтер китепкана фонддорунан чыгарылууга тийиш.

Тексттин фрагменттерин жоготкон, полиграфиялык кемтиктери, микроформалардагы документтердин сапатсыз фотографиялык сүрөттөлүшү, дисктерде жана пленкалык алып жүрүүчүлөрдө кемчиликтер жана механикалык бузулуулар (буралуу, кургап калуу, айрылуу, сыныктар ж.б.) бар документтер дефекттик (кемтиктүү) деп эсептелет.

Документтерди жоготуу – буга ачык, жеткиликтүү фонддордон же китепканалар аралык абонементтер (КАА) боюнча жөнөтүү учурунда документтердин жоголушу, окурмандар тарабынан жоготуу же кайтарбоо, уурдоо, оңдолгус бузуу, табигый, техногендик же социалдык мүнөздөгү кырсыктардын кесепетинен жоготуу, аныкталбаган себеп боюнча жоготуу (документтин жайгашкан жерин аныктай албоо), вирустук же хакердик чабуулдун натыйжасында электрондук документтердин жоголушу кирет. Сактоо жана пайдалануу процессинде жоголгон деп, китепкана тарабынан белгиленген мөөнөттө документтер жоктугу аныкталгандан кийин (мисалы, үч жылдын ичинде) же бүтүндөй фонд текшерилгенден кийин (сейрек кездешүүчү фонддун эки пландуу текшерүүсүнөн кийин) аныкталбаган себептерден улам жок болгондо эсептелет.

Туруктуу (мөөнөтсүз) сакталуучу документтердин бир гана нускасына карата документтерди мазмуну боюнча эскиргендиги, ошондой эле жараксыз жана кемтиктик себептери боюнча чыгарып салууга жол берилбейт.

6.6. ушул пункт туруктуу сакталуучу, анын ичинде Улуттук китепкана фондуна кирген бардык документтерге таркатылат. Китеп эстеликтерине таандык кылынган документтерди китеп эстеликтеринин реестринде китеп эстелиги жөнүндө маалымат чагылдырылган шартта гана жоготуу себептери боюнча алып салууга жол берилет.

Китепканалык фонддордон чыгарылуучу документтер акт боюнча алмашуу фонддору аркылуу китепкана – депозитарийлерге акысыз берилиши мүмкүн (КР жалпы китепканаларынын пайдаланылбаган китепкана фонддорунан документтерди акысыз өткөрүп берүү жөнүндө нускаманы караңыз). Жалпы пайдалануудагы китепканалардын жетекчилери (директорлору, башчылары) илимий иштер үчүн зарыл болгон фактылык, тарыхый жана башка маалыматтарды камтыган эскирген документтин бир же бир нече нускасын китепканалык фондго калтырууга тийиш.

Китепканалык фонддордон төмөндөгүлөр чыгарылууга тийиш эмес:

- чөлкөм таануу мүнөзүндөгү документтер;

- жергиликтүү, облустук, республикалык гезиттердин жылдык комплекттеринин жалгыз нускалары.

Жалпыга жеткиликтүү китепканалардын жетекчилери (директорлору, башчылары) китепканалык фонддордон документтердин туура жана өз убагында алынып салынышы үчүн жеке жоопкерчилик тартышат.

2. Китепканалык фонддон документтерди алып салуунун жана эсептен чыгаруунун тартиби

Китепканалык фонддон чыгаруу үчүн документтерди аныктоо китепканалык фонддун бардык бөлүмдөрү боюнча китепкананын иш планында каралат. Документтерди китепкананын китепканалык фондунун курамынан чыгаруу (өзгөчө учурлардан тышкары) жылына бир жолу жүргүзүлөт. Китепканалык фонддон чыгаруу үчүн документтерди иргөө атайын комиссиянын мүчөлөрү (маданият органдарынын, жергиликтүү бийлик органдарынын кызматкерлери, билимдин ар түрдүү тармактарынын адистери) тарабынан жүргүзүлөт.

Комиссиянын курамы китепкана карамагында турган тиешелүү маданият органдары тарабынан бекитилет. Комиссия мүчөлөрү китепканалык фонддун курамынан документтерди чыгаруу жөнүндө чечимдердин негиздүүлүгүн белгиленген себептерге ылайык белгилешет; зарыл учурда документтердин сакталышы боюнча чара көрбөгөн күнөөлүүлөрдү аныкташат.

Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлигинин системасындагы жалпы пайдалануудагы китепканалар китепканалык фонддун документтерин баланстан чыгарууну китепкананын жетекчилигинин бекитүүсү менен комиссия жүргүзөт.

Баланстын субэсебинде эсепке турган, бирок чыгып калган документтердин наркын эсептен чыгаруу аларды сатып алуу баалары боюнча жүргүзүлөт, алар тизмеде (китеп формулярларында жана каталог карточкаларында) көрсөтүлөт. 1993-жылга чейин чыгарылган документтердин наркы жаңы баа масштабында тизмеде көрсөтүлөт. Талаш-тартыш учурларда жоголгон документтердин наркы китепкана фонддорунун сакталышы боюнча комиссия же жалпыга жеткиликтүү китепкананы пайдалануу эрежелерине ылайык иштеген фонддор боюнча башка жамааттык орган тарабынан белгиленет.

Китепканалык фондду кароодо табылган мазмуну боюнча эскирген жана жараксыз абалга келген документтер бул фонддордон чыгарылат жана ушул Нускамага ылайык китепкананын бухгалтериясы тарабынан баланстан чыгарылат. Кырсыктын же табигый кырсыктын кесепетинен бузулган документтер окуя болгон жерге келген тиешелүү органдын өкүлдөрү түзгөн протоколдун негизинде акт боюнча китепкана фондунан чыгарылат. Пайдалануучулар тарабынан жоголгон же бузулган документтер китепкана фондунан жоголгонун же бузулгандыгын ырастоочу формулярлардагы жазуулардын, ошондой эле "эсепке алуу журналдарынын" негизинде чыгарылат, анда жоголгондордун ордуна кабыл алынган документтер же жоголгон документтин наркы жазылат. Окурмандар тарабынан зыяндын ордун толтурууга жоголгон документти барабар баадагы документке алмаштыруу түрүндө же акчалай компенсация жолу менен жол берилет.

 Окурмандардан акча кабыл алууда жоголгон китептердин же башка документтердин ордуна кириштөө ордери түзүлөт жана окурманга белгиленген үлгүдөгү квитанция берилет. Окурман зыяндын ордун толтурганда жоголгон документтердин наркы китепкананын жетекчисинин буйругу менен дайындалган документтерди баалоо боюнча эксперттик комиссия тарабынан белгиленет. Пайдалануучулардан жоголгондордун ордуна кабыл алынган документтер "пайдалануучулардан жоголгондордун ордуна кабыл алынган документтерди эсепке алуу журналында" белгиленет. Атайын жасалган дептерге жазылган жазуулардын негизинде кирүү жана чыгуу актылары түзүлөт, алар "китепкана фондунун суммардык эсепке алуу китебинин" тиешелүү бөлүктөрүндө катталат.

Китепканалык фонддон пайдалануучулар тарабынан зыяндын орду толтурулбай, кайтарылбай калган документтер (адам каза болгон же анын жашаган, иштеген, окуган жери жөнүндө маалыматтар жок болгон учурда) карызды өндүрүп алууга мүмкүн эместигин күбөлөндүргөн документтердин негизинде акт боюнча чыгарылат.

 Китепкана фонддорунан баалуу жана сейрек документтер жоголгондо же уурдалганда алардын реалдуу наркын аныктоо үчүн комиссия өз ишине тиешелүү эксперттерди тарта алат, ошондой эле методикалык мүнөздөгү материалдарды, китеп аукциондорун жана жарманкелерди колдоно алат. Мындай учурда келтирилген зыянды чектик эселөө коэффициенттери менен аныктоо чектелбейт.

Комиссиянын документтерди баалоо жөнүндө чечими акт менен таризделет, ал күнөөлүүдөн материалдык зыянды өндүрүп алуу боюнча дирекция тарабынан андан аркы аракеттерди жүзөгө ашырууда алардын наркын күбөлөндүрүүчү негизги документ катары кызмат кылат. Акт 3 нускада түзүлөт, ага белгиленген форма боюнча 2 нускада түзүлгөн тизмелер тиркелет.

 Аудио-видеодокументтер (АВД) жана микроформалар китепкана фондунан аларды чыгаруунун себептерин жана негиздерин көрсөтүү менен акт түзүү аркылуу чыгарылат.

 Колдонууга жараксыз жана калыбына келтирилбеген микроформалар төмөнкү себептер боюнча эсептен чыгарылат:

- сапатсыз фотографиялык сүрөт;

 - микропленканын кемчиликтери (толгонуу ж. б.);

- механикалык жабыркоолор (үзүлүп, сынып калуулар ж. б.)

Жазууларды магниттен ажыратуу процесстерин контролдоо үчүн акт түзүлөт же тиешелүү журналга жазуу жазылат.

Электрондук тармактык локалдык документтер электрондук китепканадан чыгарып салуунун себебин көрсөтүү менен эсептен чыгаруу жөнүндө актынын негизинде алынып салынат. Актынын аталышы, номери жана датасы маалымат базасына тиешелүү документке мета маалымат катары киргизилет. Киргизилген маалыматтардын негизинде программалык ыкма менен эсептен чыгаруу жөнүндө актылардын тизмеси (тармактык локалдык документтердин чыгып кетүүсүнүн суммалык эсебинин реестри) жана электрондук китепкананын эсептен чыгарылган объекттеринин тизмеси (тармактык локалдык документтердин чыгып кетүүсүнүн жеке эсебинин реестри) түзүлөт.

Электрондук тармактык жок кылынган документтердин чыгарылышы атайын документ менен таризделбейт. Тармактык документтердин белгилүү бир маалыматтар базасына (пакетине) кирүү укугуна таризделген документтин (келишимдин, контракттын, лицензиялык макулдашуунун) колдонуу мөөнөтүнүн бүтүшү жана жаңы мөөнөткө таризделген келишимдин, контракттын, лицензиялык макулдашуунун жоктугу чыгып кетүүнү ырастоо болуп саналат.

Жалпыга жеткиликтүү китепканалардын жетекчилери (директорлору, башчылары) китепкана фондунан документтерди алып салуу (эсептен чыгаруу) актысынын негизинде китепкана фонддорунан документтерди чыгарууну жүргүзүшөт. Китепкана фондунун алынып салынган документтерин эсептен чыгаруу жөнүндө акт китепкана фондунан документтерди алып салуу боюнча комиссия тарабынан түзүлөт жана китепкананын ички, бухгалтердик жана статистикалык эсептеринде көрсөтүлгөн документтердин чыгып калуусун чагылдыруу үчүн негиз болуп кызмат кылат.

 Чыгарып салуу (эсептен чыгаруу) жөнүндө акт китепкана фондунан документтерди, анын ичинде баланстык эсепте турган мезгилдүү басылмаларды чыгаруу үчүн бирдиктүү форма болуп саналат. Актыларды номерлөө жыл сайын № 1ден башталат жана "Китепканалык фонддун суммардык эсепке алуу китебиндеги" жазуу номерине туура келет.

 Китепкана фондунан документтерди чыгарып салуунун ар бир актысында себептердин бири боюнча алып салынган документтер жөнүндө маалыматтар жазылат, алар актыда көрсөтүлөт.

 Китепкана фондунан документтерди алып салуунун бир актысына инвентардык номери бар жана номери жок документтер киргизилет. Документтерди алып салууга актылар колдо болгон документтердин негизинде бекитилет (протокол, акт, корутунду, пайдалануучулардын формулярлары, анда китепкана тарабынан пайдалануучунун дарегине заказдык кат же кабарлоо менен открытка түрүндө жөнөтүлгөн документтерди кайтаруу жөнүндө эскерткичтер белгиленген, ошондой эле даректик столдун маалымкаттары, аткаруу барагы боюнча өндүрүп алуудан баш тартуу ж.б.).

Алып салуу актысына китепканалык фонддун объекттерин алып салууга карата тизме тиркелет (мындан ары – тизме), ал төмөнкү маалыматтарды камтыйт: каттоо номери жана документтин сакталышынын шифри, кыскача библиографиялык сыпаттама, документтердин жекече эсепке алынышынын регистринде катталган документтин баасы, кайра баалоо коэффициенти, кайра баалоодон кийинки баа жана алынып салынган документтердин жалпы наркы.

Жоготуунун себеби боюнча алып салуу жөнүндө актыга жана тизмеге жоготууну тастыктаган документтер (түшүндүрмө кат, уурдоо же уурдоо учурунда – протокол, акт, ыйгарым укуктуу органдардын корутундусу, зыяндын ордун толтурууда – зыяндын ордун толтуруу жөнүндө финансылык документ) тиркелет.

Убактылуу сакталуучу басма документтери үчүн тизмени инвентардык номерлердин тартиби боюнча тандалган китеп формулярлары же кызматтык алфавиттик каталогдун негизги карточкалары жана номурдан кийин эсептен чыгарылуучу нускалардын санын көрсөтүү менен инвентардык номерлердин катар тизмеси менен алмаштырууга жол берилет. Китеп формулярлары алфавиттик тартипте жайгаштырылат.

 Топтук ыкма менен иштетилүүчү документтер үчүн тизменин ордуна каттоо номерлеринин тизмеси, эсептен чыгарылуучу басылмалардын түрү, алардын саны берилет.

Китепкана фонддорунан документтерди алып салуу жөнүндө актылар жана аларга тиркелген тизмелер (китеп формулярлары, каталог карточкалары) дайыма сакталууга тийиш. Актынын биринчи нускасы, тизмеси (формулярлары) менен бирге китепканада сакталууга тийиш; актынын экинчи нускасы комплекттөө бөлүмүнө, үчүнчү нускасы (тизмеси жок) бухгалтерияга берилет.

Тиешелүү чечим кабыл алынгандан кийин актылар китепкана фондунан документтерди эсептен чыгаруунун себептерине жараша китепкананын жетекчисине бекитүүгө жиберилет.

 Тизмелери (формулярлары) менен бекитилген актылар төмөнкүлөргө негиз болуп саналат:

 - инвентардык китептерден жана эсеп каталогдорунан документтерди алып салуу үчүн;

 - карточкаларды каталогдордон жана картотекалардан алып коюу үчүн; - китепкананын балансында турган документтердин наркын эсептен чыгаруу үчүн.

 Бекитилген акт алынгандан кийин инвентардык китептерде жана эсеп каталогдорунда китепканалык фонддон документтерди алып салуу жөнүндө тиешелүү белгилер коюлат.

 ⸹ 7. ПАЙДАЛАНЫЛБАГАН КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДДОРДОН ДОКУМЕНТТЕРДИ АКЫСЫЗ БЕРҮҮНҮН ТАРТИБИ

Кыргыз Республикасынын жалпыга жеткиликтүү китепканаларынын китепканалык фонддорунда дублеттик, профилдик эмес документтер болсо, алар башка китепканалардын фонддоруна же башка системалардын жана ведомстволордун китепканаларынын фонддоруна өткөрүлүп берилиши мүмкүн. Китепканалардын жетекчилери жогоруда көрсөтүлгөн документтерди акысыз негизде өткөрүп беришет. Китепканалык фонддордон дублеттик жана профилдик эмес документтерди берүү документ алмашуу тартибинде, башка китепканаларга акт боюнча алмашуу фонддору аркылуу депозитарий китепканаларга же түздөн-түз фонд кармоочу китепканадан алуучу китепканага өткөрүп берүү жүргүзүлөт.

Республикалык, облустук, райондук баш ийүүдөгү китепканалардын жетекчилери (директорлору, башчылары) тийиштүү маданият бөлүмдөрүнүн уруксаты менен пайдаланылбаган документтерди башка китепканаларга өз алдынча акысыз өткөрүп берүүгө укуктуу. Негизги фонддон чыгарылуучу жана башка китепканаларга акысыз берүү үчүн алмашуу фонддоруна алмаштырылуучу документтерди китепканалар өздөрү аныкташат. Дублеттик жана профилдик эмес документтерди кайра бөлүштүрүү, жаңы уюштурулган китепканалардын фонддорун тандоо жана комплекттөө алмашуу фонддору, китепкана-депозитарийлер тарабынан жүргүзүлөт. Жогоруда аталган фонддору бар китепканалардын китепканалык фонддорунда пайдаланылбаган документтердин бар экендиги жөнүндө башка китепканаларга маалымат берүү максатында мезгил-мезгили менен Улуттук китепканада, ошондой эле, республиканын башка коомдук китепканаларына пайдаланылбаган документтердин тизмесин түзүп, жөнөтүп турушат.

Башка китепканаларга акысыз берүү үчүн пайдаланылбаган документтерди тандоо түздөн-түз ошол китепканалардын өкүлдөрү же документтерди алган тизмеге же картотекаларга ылайык берген китепкананын кызматкерлери тарабынан алуучу китепкананын багытын жана керектөөлөрүн эске алуу менен жүргүзүлөт. Документтерди тандоо расмий өтүнмөнүн жана бул документтерди берген китепкананын директорунун жазуу жүзүндөгү уруксатынын негизинде жүргүзүлөт. Башка китепканаларга өткөрүлүп берилүүгө тийиш болгон пайдаланылбаган документтер китепкананын жетекчиси тарабынан алдын ала текшерилип, эскирген документтер алынып салынат.

Өткөрүп берүү тиркелген форма боюнча кабыл алуу-өткөрүү актысы менен таризделет. Тандалган документтерге өткөрүп берүүчү китепкана тиркелген форма боюнча алфавиттик тартипте тизмелерди түзөт.

Акт берилүүчү документтердин тизмеси менен кошо китепкананын директору тарабынан бекитилет. Актынын бир нускасы жана тизмеси китепканага берилет жана документтерди алуучуга кириш документ болуп кызмат кылат; башкасы ишеним кат жана тизмеси менен бирге, пайдаланылбаган документтерди берүүчү китепканалардын көктөмөлөрүндө калат жана тастыктоочу документ катары туруктуу сактоого алынат. Китепканалык фонддон документтер адресатка почта аркылуу же транспорттун кандайдыр бир түрү менен жөнөтүлгөн учурда, тастыктоочу документ катары почта квитанциясы же коштомо кагаз кызмат кылат. Актынын жана тизменин бир нускасы китепкана фондундагы документтер менен бирге алуучуга жөнөтүлөт. Пайдаланылбаган документтерди китепкана фондунан башка китепкананын өкүлү түздөн-түз алган учурда алуучу китепкананын расмий ишеним каты көрсөтүлөт. Актыда ишеним каттын номери жана күнү көрсөтүлөт.

Китепканалык фонддон берилген жана алынган пайдаланылбаган документтер жалпыга жеткиликтүү китепканалар үчүн колдонуудагы нускамаларга ылайык тиешелүүлүгүнө жараша эсепке алуу документтери жана каталогдор боюнча чыгарылат же кириштелет.

Китепканалык фонддон документтерди жөнөтүү алуучу китепкананын эсебинен (жөнөтүүнүн наркын төлөө менен) жүргүзүлөт.

⸹ 8. ЭКСТРЕМИСТТИК, ДИНИЙ, САЯСИЙ ТИЗМЕГЕ КИРГИЗИЛГЕН БАСЫЛМАЛАР ЖАНА БАШКА МАТЕРИАЛДАР МЕНЕН ИШТӨӨНҮН ТАРТИБИ

1. Жалпы жоболор

1.1. Ушул тартип (мындан ары – тартип) Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигинин расмий сайтында (https://minjust.gov.kg/ru/) жарыяланган экстремисттик материалдардын тизмесине (мындан ары – ЭМТ) киргизилген документтер менен китепканалардын ишин экстремисттик аракеттерге каршылык көрсөтүү чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык регламенттөө максатында иштелип чыкты

1.2. Тартип Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлигинин карамагындагы китепканаларга арналган.

2.     Экстремисттик материалдардын тизмесине (ЭМТ) киргизилген документтерди табуу боюнча иштерди уюштуруу.

2.1. Экстремисттик материалдарды массалык түрдө таратуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу максатында китепканада ЭМТге киргизилген документтердин бар-жогуна фондду өз алдынча текшерүү жүргүзүлөт:

- фондго жаңы документтер келип түшкөндө;

- системалуу түрдө (үч айда бир жолудан кем эмес) ЭМТ жолу аркылуу китепкананын маалымдама-библиографиялык аппараты менен текшерүү.

2.2. ЭМТге киргизилген документ табылганда, фондду комплекттөө этабында, эгерде китепкана Улуттук китепкана фондунун депозитарийи болуп саналса жана бул документти сактоо "Китепкана иши жөнүндө" жана "Документтердин милдеттүү нускасы жөнүндө" мыйзам менен шартталса, ал китепкананын фондунун курамына киргизилиши мүмкүн.

Башка учурларда аталган документ китепкана фондуна киргизилбейт.

2.3. ЭМТге киргизилген жана китепкананын фондунда турган документ аныкталган учурда, аны фонддо сактоо жөнүндө чечим ушул 2.2. сунуштамада көрсөтүлгөн талаптарга ылайык кабыл алынат.

2.4. Эгерде китепканада ЭМТге киргизилгени аныкталган документти сактоо үчүн мыйзамда аныкталган негиздер жок болсо, анда бул документ эсептен чыгарылат.

Экстремисттик, диний, саясий материалдардын тизмесин фонддо тыюу салынган документтердин жайгашкан жери боюнча карап чыгуу, ошондой эле фонддорду жаңы документтер менен толуктоодо бул маалыматтарды эске алуу зарыл. Тыюу салынган документ фонддо болгон учурда аны тезинен эсептен чыгаруу зарыл. Китепканаларынын фонддоруна экстремисттик басылмалардын кирип кетүүсүнө жол берилбейт.

3. ЭМТге кирген документти иштетүү, сактоо жана колдонуу ыкмалары

3.1 Эгерде ЭМТге кирген документ Мыйзамга ылайык китепкана фондунда сакталууга тийиш болсо, китепкана төмөнкү чараларды көрөт:

- басылмага аны таратууга тыюу салынгандыгын көрсөткөн [!] (илеп белгиси) чапталат;

- китепканада ЭМТге кирген басылманын бар экендиги жөнүндө Акт түзүлөт (1-тиркеме)

- андан кийин китепкананын технологиясынын талаптарына ылайык толук китепканалык иштетүүдөн өтөт.

- Эгерде ЭМТге кирген документ Мыйзамга ылайык китепкана фондунда сакталууга тийиш болсо, китепкана төмөнкү чараларды көрөт:

- бул документти жана жана ушул сыяктуу документтерди сактоо үчүн китепканада ЭМТге киргизилген бардык документтер жылдырыла турган атайын орун (көлөмүнө жараша өзүнчө жай, жабык стеллаж, кулпусу бар шкаф) бөлүнөт;

- китепкана боюнча буйрук менен аталган документтерди сактоого жана пайдаланууга жооптуу адамдар дайындалат;

- бул фондго башка адамдардын кирүүсүнө тыюу салынат.

4. ЭМТге кирген документтерди колдонуу режими

4.1. ЭМТге киргизилген документтер көчүрүүнүн жана экспонаттоонун эч кандай түрүнө, китепканалар аралык абонемент (КАА) боюнча, эл аралык китепканалар аралык абонемент (ЭКАА) боюнча жана документтерди электрондук жеткирүү кызматы (ДЭЖК) аркылуу берилүүгө, ошондой эле китепкананын бир имаратынан экинчисине жана кайра ташууга жатпайт.

4.2. Китепканада сакталууда турган ЭМТге киргизилген документтер менен таанышууга төмөнкүдөй өзгөчө учурларда уруксат берилет: экстремисттик маалыматтарды жана жаңыдан табылган материалдарды, экстремисттик жана кайрадан аныкталган маалыматтарга салыштыруу экспертизасын өткөрүү үчүн, илимий-изилдөө иштерин өткөрүү жана антиэкстремисттик пропагандалык акцияларды даярдоо үчүн.

4.3. ЭМТге киргизилген документтер суралган учурда берүү үчүн негиз болуп китепкананын жетекчисинин атына катта көрсөтүлгөн (2-тиркеме) адамга суралган документтерди берүү өтүнүчү менен жиберилген аткаруу бийлик органынын расмий бланкындагы кайрылуу каты эсептелет.

4.4. ЭМТге кирген басылмалар менен иштөөгө уруксат алган адам китепкана жетекчисинин атына (3-тиркеме) арыз берет ( анда ЭМТге кирген документ менен иштөө ниетин тастыктайт, иштөө учурунда Мыйзамдын талаптарын сактаарын көрсөтөт).

4.5. ЭМТге кирген басылмалардын таркатылышын болтурбоо максатында аталган документтер окуу залында, атайын бөлүнгөн жерлерде гана берилет. Иш күнү аяктагандан кийин документ туруктуу сакталуучу жайына кайтарылат.

5. Интернет ресурстарын аныктоо жана китепкананын компьютерлеринен кирүүнү чектөө

5.1. ЭМТге киргизилген материалдарды китепканаларда кварталына бир жолудан кем эмес массалык жайылтуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу максатында маалыматтык технологиялар маселелери боюнча жооптуу адамдар тарабынан китепкананын компьютеринен ЭМТге киргизилген интернет-ресурстарга кирүүгө бөгөт коюлат.

5.2. ЭМТге китепканада орнотулган компьютерлерден кирүүгө мүмкүн болгон электрондук документтер жана интернет-сайттар менен салыштыруунун жыйынтыгы боюнча ЭМТге киргизилген интернет-ресурстарга бөгөт коюу жөнүндө Акт түзүлөт ( 4-тиркеме).

1-тиркеме

БЕКИТЕМИН

(Мекеменин жетекчиси)

(Актыны бекиткен адамдын колу)

20    жыл “____”___________

Акт

Экстремисттик материалдардын тизмесине киргизилген басылмалар жөнүндө

20    жыл  “___” _________тартып  

Биз, төмөндө кол койгондор (3 адамдан кем эмес жооптуу адамдардын аты-жөнү), экстремисттик материалдардын тизмесин китепкананын фонддоруна маалымдама-библиографиялык аппарат менен салыштырып текшерүү жүргүзүү менен ушул актыны түздүк.

Текшерүүнүн жыйынтыгында фонддон экстремисттик материалдардын тизмесине киргизилген документтердин саны (___саны) аныкталды.

Тизме тиркелет.

Кызматы, колу, аты-жөнү

2-тиркеме

(Мекеменин жетекчисине)

(Уюмдун аталышы, аты-жөнү)

Кайрылуу каты

Ушуга байланыштуу (максатын көрсөтүү менен) уюмдун өкүлүнүн (аты-жөнүн көрсөтүү менен) экстремисттик материалдардын тизмесине киргизилген документтер менен иштөөгө киргизүүнү суранабыз.

Уюмдун жетекчисинин колу

3-тиркеме

(Мекеменин жетекчисине)

(Аты-жөнү)

Өтүнүч кат

Тема боюнча ишке байланыштуу (максатын көрсөтүү) (аталышын көрсөтүү менен) мага басылма берүүнү суранам (документтин толук аталышын көрсөтүү).

Уюмдан кайрылуу каты тиркелет.

Бул документ экстремисттик материалдардын тизмесине киргизилип, экстремисттик аракеттерге каршылык көрсөтүү чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык массалык түрдө таратылууга (анын ичинде көчүрүлүүгө жана сүрөткө тартууга) жатпайт деген эскертүүнү алдым.

Колу, датасы

4-тиркеме

БЕКИТЕМИН(Мекеменин жетекчиси)

(Актыны бекиткен адамдын колу)

20-жыл “____” __________ 

Акт

Экстремисттик материалдардын тизмесине киргизилген интернет-ресурстарга бөгөт коюу жөнүндө (ЭМТ)

20-жыл “___” __________

Биз, төмөндө кол койгондор (3 адамдан кем эмес жооптуу адамдардын аты-жөнү) экстремисттик материалдардын тизмесин китепканага орнотулган компьютерлерден кирүүгө мүмкүн болгон электрондук документтер жана интернет сайттар

менен салыштырып текшерүү жүргүзүлгөндүгү жөнүндө ушул актыны түздүк.

Текшерүүнүн жыйынтыгында экстремисттик материалдардын тизмесине киргизилген электрондук документтердин жана интернет-ресурстардын саны (саны) аныкталды. Көрсөтүлгөн ресурстарды блоктоо жүргүзүлдү.

Тизме тиркелет.

Кызматы, колу, аты-жөнү

9. Бирдиктүү китепкана фондун эсепке алууну уюштуруу боюнча нускамага документтердин формалары

Бирдиктүү китепкана фондун эсепке алууну уюштуруу боюнча нускамага документтердин формаларынын тизмеси

1. №1 акт, китепканага документтерди кабыл алуу-өткөрүп берүү жөнүндө

2. 1-актыга китептердин же башка документтердин тизмеси

3. №2 акт, китепканага баштапкы документтерсиз, акысыз негизде келип түшкөн документтерди кабыл алуу жөнүндө

4. 2-актыга китептердин же башка документтердин тизмеси

5. №3 акт жоголгон документтердин ордуна документтерди кабыл алуу жөнүндө

6. 3-актысына басылмалардын жана башка документтердин тизмеси

7. Жоголгон документтердин ордуна окурмандардан кабыл алынган документтерди эсепке алуу журналы

8. № 4 акт Кыргыз Республикасынын жалпыга жеткиликтүү китепканаларынын пайдаланылбаган китепкана фонддорунун документтерди акысыз өткөрүп берүүсү жөнүндө

9. № 4 актыга китептердин же башка документтердин, китепканадан китепканага берилген документтеринин тизмеси

10. № 5 акт, келип түшкөн партиялардан документтердин жетишсиздиги жөнүндө

11. Мезгилдүү басылмалардын каттоо карточкасы

12. Суммардык эсепке алуу китеби боюнча түшкөн нускалардын инвентардык кит ебинин барагы

13. Суммардык эсепке алуу китеби (документтерди суммардык эсепке алуу регистри)

14. Акт № 6 китепкана фондун текшерүү жөнүндө

15. Акт № 7 китепканалык фонддон документтерди чыгаруу (жокко чыгаруу) жөнүндө

16. №7 актыга документтердин тизмеси

17. №8 акт китепкана фондунан убактылуу сактоодогу документтерин алып салуу жөнүндө

БЕКИТЕМИН

___колу____________________

(актыны бекитүүчү адамдын колу)

«_____ » _______________ 20__   жыл

№1 Акт ___

Китепканага документтерди кабыл алуу – берүү жөнүндө

«___» _________ 20___ жыл

Ушул акты төмөнкүлөр тараптан түзүлдү: ________________________________________________________________________

(акт түзүүгө катышкан адамдардын аты-жөнү жана кызматы)

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

Китепканага кабыл алуу жөнүндө _______________________________________________________

(документтин түрү жана кимден алынды)

______________________________________________________________________

Канча санда ______________жалпы санга нускасы _______________________

______________________________________________________________________

(сумманын жазуу түрүндөгүсү)

Китептердин тизмеси (же башка документтер) тиркелет.

Кол коюулар _____________________________

(жетекчиники)

_____________________________________

(кызматчыныкы)

_____________________________________

(китептерди же башка документтерди тапшырган адамдыкы)

№ __1____актыга китептердин же башка документтердин тизмеси

(Кабыл алынган документтердин саны азыраак болгондо тизме актынын текстине киргизилет).

Бекитемин

___колу____________________

(актыны бекиткен адамдын колу)

«_____»_______________ 20       жыл

№ 2 Акт

Китепканага баштапкы документтерсиз, кайтарымсыз негизде түшкөн документтерди кабыл алуу жөнүндө

«___» _________ 20___ жыл

Ушул акт төмөнкүлөр тараптан түзүлдү:_______________________________________________

(акт түзүүгө катышкан адамдардын аты-жөнү жана кызматы)

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

китепканага кабыл алуу жөнүндө  _______________________________________________________

(документтердин түрү жана кимден алынгандыгы)

______________________________________________________________________

санда______________ жалпы суммага нускалар _______________________

______________________________________________________________________

(суммасы жазуу түрүндө)

Китептин (же башка документтердин) тизмеси тиркелет.

Кол коюучулар _____________________________

(жетекчиники)

____________________________________

(кызматчыныкы)

____________________________________

(китепти же башка документтерди тапшырган адамдыкы)

№ __2 актыга китептердин же башка документтердин тизмеси

Бекитемин

___колу____________________

(актыны бекиткен адамдын колу)

«_____»_______________ 20       жыл

№ 3 Акт

Жоголгон документтин ордуна документтерди кабыл алуу жөнүндө

«___» _________ 20___ жыл

Бул акт төмөнкүлөр тараптан түзүлдү: _________________________________________________

(акт түзүүгө катышкан адамдардын аты-жөнү жана кызматы)

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

Китепканалык фонддон чыгаруу тууралуу ____________________________________

(китепкананын түзүмдүк бөлүмүнүн аталышы)

«________» китептердин (башка документтердин) нускасы, ________________суммага

Окурмандардын жоготуусу жана ордуна кабыл алуу себеби боюнча китептердин (башка документтердин) нускасы _________ _____________________________ суммага

Китептердин (башка документтердин) тизмеси тиркелет.

Колу

________________________

________________________

№ 3 актыга басылмалардын жана башка документтердин тизмеси

Окурмандардан жоголгондордун ордуна кабыл алынган документтердин эсеп журналы

Бекитемин

___колу____________________

(актыны бекиткен адамдын колу)

«_____»_______________ 20__   жыл

№4 АКТ

Кыргыз Республикасынын жалпыга жеткиликтүү китепканаларынын пайдаланылбаган китепканалык фондунан документтерди кайтарымсыз берүү жөнүндө

«               »           20           ж

Бул актынын түзүлүшүнүн себеби ___________________________________________________________________________________________

(берген китепкананын аталышы)

берди______________________________________ .

(алуучу китепкананын аталышы)

Өкүлдөр тарабынан иргелген адабияттарды кабыл алды _______________________________________________________________________________________________

_____________________ ________ №____ ишеним каттын негизинде

ушунча санда:

кыргыз тилиндеги китептер_____нуска., орус тилинде______нуска., КМШ элдеринин тилдеринде_____нуска., чет элдик тилде_____нуска.,

№___, кыргыз тилиндеги журналдар орус тилинде №____, КМШ элдеринин тилинде №___ чет тилдерде,

№____кыргыз тилиндеги гезиттер №___, орус тилинде №; _____КМШ элдеринин тилинде,

№___ чет тилдеринде.

карталар__________________________нуска.,

ноталар___________________________нуска.,

аудиовизуалдык документтер______нуска.

Бардыгы сан менен__________________________________________ бирдик.

(жазуу түрүндө)

Жалпы баасы_______________________________(жазуу түрүндө)

Тиркелген документтердин тизмесине ылайык:

Тапшырдым

Кабыл алдым________________________________

№ ___ форма

№4 Актыга тиркеме                                                     

Китепканадан________китепканага берилген документтердин

ТИЗМЕСИ

___________________________________________

(алуучу китепкананын дареги)

Бекитемин

___колу____________________

(актыны бекиткен адамдын колу)

20___жыл «_____»_______________

№5_Акт

Келип түшкөн партиялардан документтердин жетишсиз санда чыгышы жөнүндө

20___ ж _«___» _________

Бул акты төмөнкү максатта түзүлдү ______________________________________________

(акт түзүүгө катышкан адамдын аты-жөнү жана кызматы)

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

_______________алынган китептердин (же башка документтердин) партиясын кабыл алуу учурунда

______________________________________________________________________

( китептер же башка документтер алынган мекеменин аталышы )

______________________________________________________________________20___ ж. _____________________ боюнча № __________________

Жетишсиз экени билинди:

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

Кол коюучулар:

Мезгилдүү басылмаларды каттоо

карточкасы

________________________________________________________________ (мезгилдүү басылманын аталышы)

______________________________________________________________________________ (кошумча маалымат: басылган орду, аталышынын өзгөртүлүшү ж.б.)

________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

КСУ боюнча түшкөн нускалардын инвентардык китебинин барагы

№____ 20___ж.  ___________

(чыгышталбаган, жоголбогон)

(баланска гана тиешелүү нускалар)

Эскертүү: Инвентардык китептин аягына күбөлөндүрүүчү жазуу жазылат

«Бул китепте ….………. номерленген беттер бар».

датасы, колу, (колу чечмелөө), мөөрү

Жыйынтыктоочу эсеп китеби (документтердин суммардык эсебин каттоо)

1-бөлүк. Фондго келип түшкөндөр

2-бөлүк.   Фонддон чыгаруу

3-бөлүк. Китепканалык фонддун кыймылынын жыйынтыгы

Бекитемин

___колу____________________

(актыны бекитүүчү адамдын колу)

«_____»_______________ 20     жыл

№6 Акт

Китепканалык фондду текшерүү жөнүндө

 20___ жыл. «___» _________

Биз төмөндө кол коюучу, текшерүү боюнча комиссиянын төрагасы ______________

(Аты-жөнү)

жана комиссиянын мүчөлөрү

Комиссиядагылар_______________________________________________________

(аты-жөнү жана кызматы)

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

Ушул актыны түздүк, себеби биз тараптан 20 ____ ж «___» __________

20 ___ ж «___» ______________ чейин китепканалык фондду текшерүү жүргүзүлдү.

_________________________________________________________________

(китепкананын же анын түзүмдүк бөлүкчөсүнүн аталышы )

Төмөнкүдөй метод менен _______________________________________________________________

(электрондук документтер үчүн текшерүү ыкмасын көрсөтүү, эсептөө жана контролдук сумманы текшерүү үчүн текшерүү ыкмасын жана колдонулган программалык камсыздоону көрсөтүү)

Төмөнкү документтер текшерилди:

а) Фондду мурдагы текшерүүнүн актысы (числосун жана жылын көрсөтүү)______________________

б) Китепканалык фонддун суммардык эсеп китеби ___________________________

в) Жеке эсеп формасы (кайсы экенин көрсөтүү) ___________________________

г) Мурдагы жана азыркы текшерүүнүн ортосунда китептерди жана башка документтерди чыгаруу (чыгыштоо) актысы ______________________________________________________

д) Китептердин жана башка документтердин окурмандарга берилгендигин күбөлөндүргөн документтер ____

е) ___________________________________________________________________

ж) ___________________________________________________________________

Документтерди текшерүүнүн жыйынтыгы менен төмөнкүлөр белгиленди:

1. Эсепке алуу документтери боюнча:

_________________________ нуск. китеп ______________________________ АВД

_____________________________________________ электрондук документтер

2. Колдо бары:

_________________________ нуск. китеп ______________________________ АВД

________________________________________________ электрондук документтер

3. Жетпейт:

_________________________ нуск. китеп _____________________________ АВД

______________________________________________ электрондук документтер

Жалпы суммага ___________ сом. ______________________________________

(суммасы жазуу түрүндө)

АВД жетпеген китептердин тизмеси, актыга электрондук жана башка документтер тиркелет.

4. Окурмандарга 20 ___ ж. чейин берилген китептерден кайтарылбаганы _________________ нуск.

5. Жеке эсеп формаларында саналбай калгандары табылды _________________нуск.

6. Текшерүү боюнча комиссиянын корутундусу (эсеп жүргүзүү боюнча, эсептик документтердин абалы, жетпеген документтер жөнүндө, кечиккен китептер жана башка документтер жөнүндө)

______________________________________________________________________

7. Комиссиянын сунушу:

______________________________________________________________________

Кол коюучулар:

Комиссиянын төрагасы: ___________________

Комиссиянын мүчөлөрү __________________________

Китепканалык фонддун сакталышы боюнча комиссиянын корутундусу.

 (Негизсиз форма)

Бекитемин

___колу____________________

(актыны бекиткен адамдын колу)

20___ жыл «_____»_______________

№ 7 Акт

Китепканалык фонддон документтерди чыгаруу тууралуу

20______жыл «_______»______________

Түзүлдү _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

(Акт түзүүгө катышкан адамдардын аты-жөнү жана кызматы)

Бул акт _________________китепканалык фонддон чыгаруу тууралуу_________________ төмөнкүдөй себеп менен (себебин көргөзүү)______________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

нуска документтер,

анын ичинен баланска киргени, жалпы суммада ____________сом__________тыйын ___________________________________________________________________________________________________________________________

(сумманы жазуу түрүндө көргөзүү)

Актыны түзгөн адамдардын колу

№7 актыга документтердин тизмеси 

1. 3,4,7 графалардагы кайталанган документтердин бир нече нускаларын катар жазууда тырмакчалар коюлат.

2. Дублеттердин жазууларын кийинки бетке өткөрүүдө документ жөнүндө маалыматтар бардык графаларда кайталанат.

3. Китепкананын балансында турбаган документтердин баасы, чыгаруу актысынын тизмесинде көрсөтүлбөйт.

4. Баланста турбаган документтерди 2,5,6 графаларга жазууда сызыкча коюлат.

Бекитемин

___колу____________________

(актыны бекиткен адамдын колу)

«_____»_______________ 20   жыл

№ 8 Акт

Китепканалык фонддон убактылуу сактоодогу документтерди чыгаруу тууралуу

20     ж. «___» _________

Бул актыны түзүүнүн себеби _______________________________________________

(актыны түзүүгө катышкан адамдардын аты-жөнү, кызматы)

___________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

фонддон чыгаруу тууралуу _____________________________________________________

(китепкананын түзүмдүк бөлүгүнүн аталышы)

«________» нускалары___________________________________________________

(документтин түрүн көрсөтүү)

Убактылуу сактоо ________________________________________________________

санда ________________ нуска. Төмөнкүдөй себеп менен ________________________________

(чыгаруунун себебин жана сандык кодду көрсөтүү)

Комиссиянын мүчөлөрү:

________________________

________________________

________________________

⸹ 10. КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДДУН САКТАЛЫШЫ ЖӨНҮНДӨ ЖОБО

Бул жобо ар кандай маанидеги документтерге дифференцияланган мамиленин негизинде фонддордун сакталышын камсыз кылууну жөнгө салат, фонддорду түзүүгө, сактоого жана пайдаланууга, алардын коопсуздугун камсыз кылууга карата жалпы жана спецификалык талаптарды белгилейт.

 Негизги бөлүктөрү: Жалпы жоболор, каражаттарды түзүү жана эсепке алуу, каражаттарды сактоо, каражаттарды пайдалануу, каражаттардын коопсуздугун камсыз кылуу, китепканалык кызматкерлер жана окурмандар менен алдын алуу иштери, каражаттардын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн жоопкерчилик.

1. Жалпы жоболор

1.1. Фонддун сакталышы фонддордун бүтүндүгүн жана документтердин нормалдуу физикалык абалын сактоо катары каралат; фонддордун коопсуздугу жана документтерди консервациялоо боюнча чаралардын комплекси менен камсыз кылынат.

1.2. Китепканалык фонддордун сакталышын камсыз кылуу принциптери документтердин милдеттүү нускаларын туруктуу сактоо жана аларды коомдук пайдалануу функцияларын аткаруучу универсалдуу депозитарийдин статусу менен аныкталат.

1.3. Китепканалык фонддор ажыратылгыс жана КР мыйзамдарына ылайык коргоонун, сактоонун жана пайдалануунун өзгөчө режиминде турат.

1.4. Укуктук жактан коргоосу төмөнкүлөр тараптан  камсыз кылынат:

 - Кыргыз Республикасынын Конституциясы менен;

- Кыргыз Республикасынын "Маданият жөнүндө" мыйзамы менен.

- Кыргыз Республикасынын "Китепкана иши жөнүндө" мыйзамы менен.

- Кыргыз Республикасынын "Документтердин милдеттүү нускасы жөнүндө" мыйзамы менен.

 - Кыргыз Республикасынын "Тарыхый-маданий мурастарды коргоо жана пайдалануу жөнүндө" мыйзамы менен.

- Китепкананын уставы менен.

 1.5. Фонддордун сакталышын камсыз кылуучу чаралар маалымат, китепкана жана басма иши жаатындагы стандарттар; жалпы мамлекеттик, ведомстволук, жалпы китепканалык жана структуралык ички деңгээлдеги ченемдик, нускамалык-методикалык жана технологиялык документтер менен жөнгө салынат.

2. Фонддорду түзүү жана эсепке алуу

 2.1. Китепканага келип түшкөн бардык документтер катталат, аларга китепкананын мөөрү басылат, алар суммалык жана жекече эсепке алуу китептеринде эсепке алынат. Документтердин эсепке алынышын көзөмөлдөө комплекттөө бөлүмүндө ишке ашырылат.

2.2. Фонддорду толуктоо катары келип түшкөн документтер китепкана фонддорун консервациялоо кызматынын адиси тарабынан милдеттүү профилактикалык кароодон өткөрүлөт.

2.3. Ар бир документке сактоо китебинин (документинин) тамгалык-цифралык аталышы (шифрлери, инвентардык номери) ыйгарылат.

3. Фонддорду сактоо

 3.1. Китепкананын фонддору Кыргыз Республикасынын документтеринин Улуттук китепканалык-маалыматтык фондунун курамдык бөлүгү жана республикалык маанидеги универсалдуу депозитарийдин негизи катары сакталат.

 Китепкана фондунда берилген китеп эстеликтери, кол жазма документтер Кыргыз Республикасынын китеп эстеликтеринин бирдиктүү фондунун бөлүгү катары сакталып турат.

3.2. Китепкана фонддорунун системасы, алардын арналышына жараша документтерди сактоонун макулдашылган мөөнөттөрүн жана алардын сакталышын камсыз кылуудагы артыкчылыктарды карайт.

Буга ылайык, фонддор төрт топко бөлүнөт:

 - биринчи топко документтер мөөнөтсүз сакталууга жана өзгөчө корголууга тийиш болгон фонддор кирет: баалуу жана сейрек басылмалардын, кол жазмалардын фонду;

- экинчи топ туруктуу жана узак мөөнөткө сакталуучу документтердин фонду болуп саналат, аларды сактоо мөөнөтү документтердин маанилүүлүгүнө, маалымат алып жүрүүчүлөрдүн эксплуатациялык касиеттерине, кайра чыгаруу мүмкүнчүлүгүнө: негизги фонддорго, микроформалар жана электрондук документтердин фонддоруна жараша болот;

 - үчүнчү топко документтердин фонддору кирет, аларды сактоо мөөнөтү функционалдык талап кылуу мезгили менен чектелет: маалымдама-маалыматтык, көмөкчү фонддор жана басылмалардын резервдик фонду;

 - төртүнчү топ – бул минималдуу сактоо мөөнөтү бар алмашуу фонддору.

3.3. Фонддорду сактоо фонддор системасында документтерди кайра бөлүштүрүүнү аныктаган алардын кооперациясынын негизинде жүзөгө ашырылат.

 3.4. (Китеп басылмаларынын) борбордук негизги фондуна:

- маалымдама, библиографиялык документтердин атайын фондунан (актуалдуулугун жоготконуна жараша);

 - китепкана таануу, библиография таануу, китеп таануу боюнча адабияттардын атайын фондунун (актуалдуулугун жоготконуна жараша) документтер берилет.

 3.5. Ички мамлекеттик китеп алмашуунун алмашуу фондуна иштеп жаткан фонддордон документтер жөнөтүлөт (дублеттик жана профилдик эмес документтер).

3.6. Документтер резервден иштеп жаткан фонддорго толуктоо үчүн берилет.

 3.7. Китепкананын фонддору ГОСТ 7.50-2002ге ылайык обочолонгон, атайын жабдылган жайларда жайгаштырылат.

 3.8. Фонддорду сактоонун температуралык-нымдуулук жана санитардык-гигиеналык режими фонд кармоочу бөлүмдөр тарабынан көмөкчү кызматтар менен бирдикте камсыз кылынат.

3.9. Түзүмдүк бөлүнүштөрдүн фонд сактоочу жайларын жыйноо күн сайын ушул бөлүмдөрдүн кызматкерлеринин катышуусунда жүргүзүлөт.

 3.10. Фонддун чаңын тазалоо усулдук сунуштамаларга ылайык китепкананын кызматкерлери тарабынан үзгүлтүксүз жүргүзүлөт.

3.11. Документтердин абалын туруктуу микологиялык (кагаз биттерин) жана энтомологиялык (кагаз курттарын) көзөмөлдөө көмөкчү кызматтардын адистери тарабынан жүргүзүлөт.

3.12. Фонддордо биологиялык зыянкечтерден жабыркаган документтер табылганда аларды дезинфекциялоо жана дезинсекциялоо жүргүзүлөт. Документтердин (эстеликтердин) жашоо туруктуулугун жогорулатуу максатында китеп басылмалары жумшак мукабалар менен капталат; документтер – эстеликтер контейнерлерге салынат.

 3.13. Китепканада китепти таңгактоо иштерин уюштуруу, жалпысынан, директордун орун басары тарабынан көзөмөлдөнөт, ишти китеп басуу иштери бөлүмү аткарат. Басылмаларды даярдоого жана мукабага берүүгө, аларды кайра алууга фонд кармоочу бөлүмдөр жоопкерчилик тартат.

3.14. Дублеттик нускасы жок, ошондой эле окурмандардын суроо-талабы жогору болгон китеп эстеликтеринин жана депозиттик документтердин сакталышын камсыз кылуу максатында алардын көчүрмөлөрү: микрофильмдер, ксерокөчүрмөлөр, электрондук көчүрмөлөр

ж. б. пайдалануу үчүн түзүлөт.

3.15. Эски документтер документ кайсы топко киргенине жана анын физикалык абалына жараша көктөлөт, реставрацияланат, бирдей нуска-көчүрмөлөр менен алмаштырылат же эсептен чыгарылат.

3.16. Китеп эстеликтери жогорку квалификациялуу адис-реставраторлор тарабынан реставрацияланат. Китеп эстеликтеринин дублеттик нускалары реставрацияланат же реконструкцияланат.

3.17. Туруктуу сактоо нускалары баалуулугуна жараша калыбына келтирилет, кайра байланат, бирдей инстанциялар же көчүрмөлөр менен алмаштырылат.

 3.18. Фонд кармоочу бөлүмдөр китепканада бекитилген китепкана фонддорун текшерүү графигине ылайык фонддорду үзгүлтүксүз текшерип турушат: сейфтерде сакталган эң баалуу сейрек басылмалар – жыл сайын; көлөмү 100 000 нускага чейинки фонд 5 жылда – бир жолу, Борбордук негизги фонд – 1 млн нускадан жогору – этап менен 15 жыл ичинде. Текшерүүлөрдүн натыйжалары тиешелүү документтер (актылар) менен таризделет, фондулук комиссиянын жыйындарында талкууланат жана китепкананын директоруна билдирилет.

 3.19. Фонддун текшерүүсүндө табылбаган документтер изделет, табылбагандар окшош нускалар же көчүрмөлөр менен алмаштырылат, ал эми жоголгондугунун фактылары кылдат талдангандан жана андан ары зыянга учуратпоо боюнча зарыл чаралар көрүлгөндөн кийин 1 жыл өткөндөн кийин фонддо жок документтер белгиленген тартипте фонддордон алынып салынат.

4. Фондду колдонуу

4.1. Китепкананын фонддору өз ара байланышкан системада уюштурулат жана алардын багытына жараша колдонуудагы жана жараксыз (алмашуу, резервдик) болуп бөлүнөт.

4.1.1. Иштеп жаткан фонддор негизги жана кошумча (көмөкчү) болуп бөлүнөт жана окурмандардын жана абоненттердин суроо-талаптарын канааттандыруу үчүн иштелип чыккан. Негизги фонддордун ичинен тейлөө бөлүмүнүн борбордук негизги фонду жана фонддор (БНФиФ) жана ар кандай белгилери боюнча дифференциялануучу адистештирилген фонддор (ГОСТ 7.60-90) бөлүнөт:

 а) документтин баалуулугу:

 - сейрек жана баалуу басылмалар, кол жазмалар фонду;

 б) жарыялоо тили:

- чет жана улуттук басылмалардын фонду;

 в) маалыматтын материалдык конструкциясы жана белги мүнөзү боюнча документтин түрү:

- журналдар, гезиттер фонду (мезгилдүү басылмалар фонду);

 - картографиялык басылмалардын фонду;

 г) документтин түрү:

- маалымдама, маалыматтык-библиографиялык басылмалар фонду;

 д) максаттуу багыты боюнча документтин түрү:

 - ченемдик өндүрүштүк-практикалык басылмалар фонду;

е) басылмалардын мезгилдүүлүгү жана хронологиясы:

 - учурдагы мезгилдүү басылмалар фонду;

 ж) маалыматтын мүнөзү:

 - диссертациялардын авторефераттары;

 - баяндамалардын тезистери, конференциялардын материалдары, нускамалар, окуу программалары, колдонмолор (топтук иштеп чыгуулардын басылмалар фонду);

 з) маалымат алып жүрүүчү (аудиовизуалдык материалдар) (ГОСТ 7.69-95)

 - фонодокументтер фонду (пластинкалар, компакт-дисктер, аудиокассеталар);

 - фотодокументтер фонду;

 - микромаалыматтардагы документтердин фонду (микрофильмдер);

 - видеодокументтер фонду (видеокассеталар, тасма, CD-ROM, DVD);

 - тармактык жана локалдык электрондук документтер фонду.

4.1.2. Иштебеген каражаттарга запастык жана алмашуу каражаттары кирет.

4.1.2.1. Запастык (резервдик жана архивдик) – иштеп жаткан фонддордун толуктугун камсыз кылуу үчүн арналып чогултулган документтер, негизги нускасы жоголуп же эскирип калган учурда аларды толуктоо жолу менен чогултулат. Резервдик фонддорго дублеттик чөлкөм таануу басылмаларынын фонду кирет. Электрондук документтердин архивдик фонду электрондук китепкананын документтеринин жоголгон же бузулган тармактык тибин калыбына келтирүү үчүн негиз катары колдонулган оптикалык компакт-дисктердеги документтердин жыйындысы катары түзүлөт. Серверде электрондук көчүрмөлөр да түзүлөт.

4.1.2.2. Алмашуу фонддору иштеп жаткан фонддорду толуктоону жана аларды профилдүү эмес, ашыкча дублеттик адабияттардан бошотууну камсыз кылган мазмуну боюнча көп тармактуу чогултулган документтер болуп саналат.

4.2. Документтерди окуу залдарына, китепканалар аралык абонентке (КАА), китепкананын кызматкерлерине берүү жана аларды кайтарып берүү ички ченемдик-укуктук документтер менен жөнгө салынат.

Китеп эстеликтерине карата музей экспозициялары жана көргөзмөлөрү аркылуу агартуучулук жана тарбиялык максаттарда китепкананын адистештирилген окуу залдарында же атайын ылайыкташтырылган жайларда нускаларын изилдөө максаттары үчүн берүү, көчүрмөлөрү менен артыкчылыктуу тейленүүгө караганда сактоо артыкчылыгы сакталат.

Депозиттик нускалар (үн жазуулардан тышкары) окуу залдарында колдонулат, КАА боюнча берилет. Грампластинкалардын депозиттик нускалары электрондук жана башка алып жүрүүчүлөргө кайра жазуу үчүн гана пайдаланылат.

 Дублеттик нускалар жана көчүрмөлөр (үн жазуулардан тышкары) КАА боюнча берилет, окурмандар үчүн ачык көргөзмөгө коюлушу мүмкүн. Үн жазуулары менен тейлөө колдонуучуга документ бербестен, үндү окуу залына трансляциялоо жолу менен жүзөгө ашырылат.

 4.2.1. Китепкананын чегинен тышкары негизги фонддордон документтерди берүү КАА боюнча документтердин сакталышы үчүн алардын жоопкерчилиги жазылган мекеме же жеке адам менен милдеттүү түрдө келишим түзүү менен жүзөгө ашырылат. Көмөкчү фонддордон документтерди окурмандарга убактылуу пайдаланууга берүү абонементтик тейлөө системасы аркылуу ишке ашырылат. Жазуу экспозициясы документ жөнүндө маалыматты камтыган конвертти же таңгактын башка түрүн гана колдонот. Экспозицияны жана башка маданий-коомдук иш-чараларды үн менен тариздөө үчүн фонддон үн жазуулары берилбейт.

 4.2.2. Фонд кармоочу бөлүмдөр берилген документтерди пайдалануу мөөнөттөрүн контролдойт. Документтердин колдонуу мөөнөттөрүнүн окурмандар тарабынан сакталышына китепкананын бөлүм башчылары, кызматкерлери жооп беришет.  

4.2.3. Сейрек, баалуу жана суроо-талап жогору болгон басылмаларды пайдалануу процессинде тейлөө бөлүмүнүн окуу залдары менен фонд кармоочу бөлүмдөрдүн топторунун ортосундагы өз ара эсептешүүлөр атайын нускама боюнча жүзөгө ашырылат.

 4.2.4. Фонддорду сактоочулар, китепкананын түзүмдүк бөлүмдөрүнүн кызматкерлери сактоочу жайлардагы фонддорго жеткиликтүүлүктү, залдардагы окурмандардын ишин, китепкананын бөлүмдөрүндө басылмалардын туура пайдаланылышын дайыма контролдоп турушат.

5. Фонддордун коопсуздугун камсыз кылуу

 5.1. Фонддордун коопсуздугу документтерди уурдоодон, вандализм актыларынан, табигый кырсыктардан жана өзгөчө кырдаалдан коргоо менен камсыз кылынат.

 5.1.1. Фонддордун коопсуздугун камсыз кылуу максатында төмөнкүлөр ишке ашырылат:

 - жумуш жана жумуш убактысынан тышкары, майрам жана дем алыш күндөрү китепкананын бардык аймагында жана кызматтык жайларда күнү-түнү кайтаруу жана өткөрүү режими;

 - китепкананын фонддорун сактоо, вандализм актыларын болжолдоо, алдын алуу жана бөгөт коюу, фонддорду бузуу жана уурдоо боюнча чаралардын комплексин иштеп чыгуу жана киргизүү;

 - өрткө каршы алдын алуу жана өрт болгон учурда коргоо боюнча чаралардын комплекси;

 - өзгөчө кырдаалдын ар кандай түрлөрүндө китепкананын укук коргоо органдары жана авариялык-куткаруу кызматтары менен ыкчам өз ара аракеттенүүсү.

 5.1.2. Согуш мезгилинде жана өзгөчө кырдаалда өлкөнүн улуттук, илимий, маданий жана тарыхый мурастарын сактоо максатында сейрек кездешүүчү жана баалуу басылмалар фондун эвакуациялоо планы бар.

6. Китепкананын кызматкерлери жана окурмандары менен профилактикалык иш

Китепканада фонддордун сакталышын камсыз кылууга багытталган тарбиялык иштер дайыма жүргүзүлүп турат:

- фонддордун баалуулугу, уникалдуулугу, алардын сакталышын камсыз кылуу проблемаларынын маанилүүлүгү жөнүндө билимдер жайылтылат;

- китепкананын фонддорунда сакталган документтер менен иштөө эрежелерин жайылтуу ишке ашырылат;

- фонддордун сакталышы жагында сыйлоо жана жазалоо чаралары кеңири маалымдалат.

7. Фонддордун сакталышын камсыз кылуу үчүн жоопкерчилик

7.1. Документтерди топтоо, иштеп чыгуу, сактоо жана пайдалануу процессинде алардын сакталышын камсыз кылуу милдети китепкананын администрациясына жана кызматкерлерине кызматтык милдеттерине жана колдонуудагы мыйзамдарга ылайык жүктөлөт.

7.1.1. Фонддордун сакталышы үчүн жоопкерчилик бөлүмдөргө (фонд кармоочуларга) жүктөлөт. Китеп эстеликтери менен иштөөгө уюштуруучулук-методикалык жетекчиликти ишмердүүлүк багыты боюнча директордун орун басары ишке ашырат.

7.1.2. Китепкананын негизги фонддоруна ээ бөлүмдөрдүн ортосундагы депозиттик материалдардын сакталышы үчүн жоопкерчилик.

7.1.3. Эстеликтерди жана депозиттик нускаларды коргоо үчүн дублеттик нускаларды жана көчүрмөлөрдү пайдалануу үчүн жоопкерчиликти фонд кармоочулардын бардык бөлүмдөрү аткарат.

 7.2. Китепкананы пайдалануучулар анын фондуна зыян келтирген учурда мыйзамдарга жана китепкананы пайдалануу эрежелерине ылайык жоопкерчилик тартышат.

 7.3. Китепкана кызматкерлери абонементтик тейлөө боюнча окурмандарга убактылуу пайдаланууга берилген документтердин китепканага өз убагында кайтарылып берилишин такай көзөмөлдөп турууга милдеттүү.

8. Китепкана фондунун өрт коопсуздугун камсыз кылуу

8.1.Жалпыга жеткиликтүү китепканалардын китеп фондун уюштурууда жана пайдаланууда Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларында, ошондой эле китепкананын локалдык актыларында каралган өрт коопсуздугунун талаптарын так сактоо зарыл.

8.2.Китепкана фонддорунун өрт коопсуздугу өрттүн келип чыгышын болтурбоого, фонддорду өрттөн, түтүндөн, суудан жана алардын жоголушуна алып келүүчү башка факторлордон коргоого багытталган уюштуруу, техникалык жана алдын алуу чараларынын системасы менен камсыз кылынат.

8.3.Өрт коопсуздугун камсыз кылуу боюнча негизги чаралар төмөнкүлөрдү камтыйт:

- китепкана фонддору жайгашкан жайларды өрт сигналдарынын автоматтык системалары, кабарлоо системалары жана өрт өчүрүү каражаттары менен жабдуу;

- фонд сактоочу жайлардын жайларында өрт өчүрүүнүн баштапкы каражаттарынын (өрт өчүргүчтөр, өрткө каршы калкандар, гидранттар) оң абалда болушу;

- электр жабдууларын техникалык кароодон үзгүлтүксүз өткөрүү, бузуктарды өз убагында аныктоо;

- фонддун жайларында ачык отту, сертификатталбаган жылытуучу приборлорду пайдаланууга, тамеки тартууга жана тез тутануучу заттарды сактоого тыюу салууну аткарууга;

- китепкана кызматкерлерин өрт коопсуздугунун эрежелери жана өзгөчө кырдаалда аракеттенүү боюнча окутуу;

- фонд сактоочу жайлардан адамдарды жана документтерди эвакуациялоо боюнча пландуу машыгууларды өткөрүү;

- өрт болгон учурда фонддорду жана материалдык баалуулуктарды эвакуациялоонун планын иштеп чыгуу жана бекитүү.

8.4. Өрт коопсуздугунун чараларын уюштуруу жана сактоо үчүн жоопкерчилик төмөнкүлөргө жүктөлөт:

- китепкананын директору – мекеменин өрт коопсуздугунун жалпы абалы, эвакуациянын нускамаларын жана пландарын бекитүү, кызматкерлерди окутууну уюштуруу үчүн;

-административдик-чарбалык бөлүк боюнча директордун орун басары – өрткө каршы системалардын техникалык абалы, жабдуулардын оңдугу жана өрт өчүрүү каражаттардын болушу үчүн;

- бөлүм башчылары-фонд кармоочулар фонддорду сактоо жайларында өрткө каршы режимдин сакталышына, кызматкерлер менен инструктаж өткөрүүгө, өз бөлүмдөрүндө электр тармагынын жана жабдуулардын абалын контролдоого;

- кезметчи персонал жана кайтаруучу – жумуштан сырткары убакта өткөрүү жана өрткө каршы режимди сактоого, коопсуздук сигналы иштеп кеткен кеткен учурда ыкчам чара көрүүгө.

8.5. Китепкана кызматкерлеринин милдеттери:

- өрт коопсуздугу эрежелерин сактоого жана китепкананын ички нускамаларын билүүгө;

- өрткө каршы каражаттардын жана системалардын ар кандай бузулуусу жөнүндө жетекчиликке токтоосуз билдирүүгө;

- эвакуация эшиктеринин жана өрт өчүрүүчү каражаттардын турган жерин билүүгө;

- өрт чыккан учурда бекитилген эвакуациялоо планга жана жооптуу адамдардын көрсөтмөлөрүнө ылайык иш алып барууга өрт коопсуздугунун кызматына өрттүн келип чыгуу себептерин билдирүүгө.

8.6. Китепкананын кызматкерлери өрт коопсуздугунун эрежелерин бузгандыгы жана фонддорду сактоону камсыз кылуу боюнча милдеттерди аткарбагандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексине, Кыргыз Республикасынын жарандык укук бузуулар жөнүндө Кодексине жана Кыргыз Республикасынын "Өрт коопсуздугу жөнүндө" Мыйзамына ылайык тартиптик, административдик же башка жоопкерчиликке тартылышат.

⸹ 10.  КИТЕПКАНАЛЫК ФОНДДУН САКТАЛЫШЫ БОЮНЧА КОМИССИЯ ЖӨНҮНДӨ ЖОБО

1. Жалпы жоболор

 1.1. Китепкана фонддорун сактоо боюнча комиссия китепкананын директорунун алдында кеңеш берүүчү укуктагы жумушчу орган болуп саналат.

1.2. Комиссия өз ишинде төмөнкү документтерди жетекчиликке алат:

 - Кыргыз Республикасынын 1998-жылдын 16-ноябрындагы № 145 "Китепкана иши жөнүндө" мыйзамы;

- китепканалык фонд менен иштөө боюнча нускамалык-методикалык документтер;

- китепкананын жетекчилигинин буйруктары жана тескемелери менен.

2. Негизги милдеттери

2.1. Китепканалык фонддорду алардын иштөө процессинде сактоону камсыз кылуу боюнча иштерди уюштуруу.

2.2. Эсепке алуу жана иштеп чыгуу, сактоо жана каражаттарды пайдалануу, ошондой эле фонддон документтерди алып салуу эрежелеринин сакталышына көзөмөлдүк кылуу.

3. Негизги функциялар

3.1. Китепкана фондунун сакталышын камсыз кылуу боюнча сунуштарды жана рекомендацияларды иштеп чыгуу.

3.2. Басылмаларды кабыл алуу жана эсептен чыгаруу боюнча эсепке алуу документтерин жүргүзүүнүн тууралыгын контролдоо.

3.3. Фондду сактоонун, фонддорду жайгаштыруунун жана пайдалануунун оптималдуу шарттарынын сакталышын, зарыл болгон температуралык-нымдуулук режимин, чаңдан тазалоо, дезинфекциялоо жана башка гигиеналык иштерди жүргүзүүнү контролдоо.

3.4. Фонддо камтылган басма чыгармаларын жана башка материалдарды уурдоо же бузуу учурларын четтетүүгө багытталган фондду коргоону жакшыртуу боюнча коргоо иш-чараларын жүргүзүү.

3.5. Китепкана фондунун документтерин берүүнү жана кайтарып берүүнү оптималдаштыруу боюнча сунуштарды, окурмандардын карыздарын алдын алууга багытталган башка иш-чараларды кароо.

3.6. Китепкана фондунун айрым бөлүктөрүнүн абалын текшерүү жана китепкананын бөлүмдөрү, түзүмдүк бөлүмдөрү тарабынан берилген басылмаларды фонддон чыгаруу зарылдыгын белгилөө.

 3.7. Фондду текшерүүнүн жүргүзүлүшүн контролдоо.

 3.8. Фонддон мазмуну боюнча эскирген, профилдик эмес жана эскирген басылмаларды чыгарууга актыларды кароо.

3. 8. 1. Чыгышталган басылмаларды көрүп чыгуу.

3. 8. 2. Адабияттарды эсептен чыгаруу боюнча эскертүүлөрдү көрүү.

4. Комиссиянын укуктары жана жоопкерчилиги

 4.1. Комиссия төмөнкүлөргө укуктуу:

 - китепкананын жетекчилигине фонддун сакталышын жакшыртуу маселеси боюнча сунуштарды киргизүүгө,

 - карыздар жана документтерди бузган окурмандарды белгилүү бир мөөнөткө китепкананы пайдалануу укугунан ажыратууга,

 - китепкананын бөлүмдөрүнүн (секторлордун) жана түзүмдүк бөлүмдөрдүн кызматкерлеринин карыздар окурмандарды аныктоо боюнча ишин контролдоо,

- китепкананын фондуларынан эсептен чыгарылган басылмаларды чыгаруу жана жок кылуу жөнүндө актыларга кол коюуга.

 4.2. Комиссия ушул Жободо аныкталган милдеттердин жана функциялардын аткарылышы үчүн жоопкерчилик тартат.

5. Комиссиянын курамы

5.1. Комиссия мекеменин директорунун буйругу менен дайындалат. Анын курамына төмөнкүлөр кирет: китепканалык иштер боюнча директордун орун басары, бухгалтериянын өкүлү, башкы методист, фонддордун башкы сактоочусу.

 5.2. Комиссиянын төрагасын мекеменин директору дайындайт. Комиссиянын катчысы комиссиянын мүчөлөрүнүн ичинен дайындалат.

⸹ 11. КИТЕПКАНА ФОНДУНУН ДОКУМЕНТТЕРИН КОНСЕРВАЦИЯЛОО, РЕСТАВРАЦИЯЛОО, РЕПРОДУКЦИЯЛОО ЖӨНҮНДӨ НУСКАМА

1. Документтерди консервациялоо

Документтерди консервациялоо эксплуатациялык касиеттерди (өзгөчөлүктөрүн) кармап туруу (сактоо) даражасы менен мүнөздөлүүчү документтин материалдык негизинин абалы катары стандарт менен аныкталат. Документтердин сакталышы маалымат сактагыч жана текст, сүрөт же маалыматтын башка түрүн жазуу каражатын түзгөн материалдардын жыйындысынын абалына жараша болот. Документтин материалдык негизинин эскириши жана бузулушу төмөнкүлөрдөн көрүнүп турат:

- пайдалануу же сактоо процессинде эскирип-жараксыз абалга келгенде;

- текст окулбай калганга чейин боекторунун өчүп кетиши, контрастын азайтып же кагаздын, боектун ж. б. түсү өзгөрүп кетүүсү;

- барактары катып, бири бирине жабышып калуусу (мындай бузулууга өзгөчө капталган кагаз жакын); эксплуатациялык касиеттерин толук жоготуусу.  Документтин бир бөлүгү – мукабасы же бир өзүнчө барагы ж. б. зыянга учурашы мүмкүн.

 Сактоо учурунда документтердин материалдарынын табигый картаюу процессин жайлатуу жана алардын бузулушунун алдын алуу ГОСТ 7.50 – 2002 "Документтерди консервациялоо. Жалпы талаптар" менен аныкталган нормаларды аткаруу менен мүмкүн болот.

Документтердин гетерогендүүлүгү китепканаларды консервациялоонун ар кандай формаларын – профилактикалык, стабилдештирүүчү дарылоону, реставрациялоону пайдалануу зарылдыгын жаратат. Ар бир форманын ичинде өзүнчө жана комплексте колдонулган ар кандай жолдор жана технологиялык ыкмалар бар. Дүйнөлүк тажрыйбада консерватордун документтин түзүмүнө минималдуу кийлигишүүсү менен мүмкүн болушунча көп сандагы документтердин сакталышын максималдуу жогорулатууга мүмкүндүк берген консервация формасына артыкчылык берилет. Мындай форма катары алдын ала эскертүүчү (алдын алуучу) консервация басылмаларды тышкы таасирлерден коргоо максаттарындагы аракеттердин жыйындысы катары таанылган. Сактоонун температуралык-нымдуулук, жарык жана санитардык-гигиеналык режимин сактоодон тышкары, фазалык консервацияны – колдонууга уруксат берилген атайын материалдардан жасалган контейнерлерде документтерди убактылуу сактоону колдонууну камтыйт.

 Фазалык сактоонун максаты документтерди белгилүү бир убакыт аралыгында механикалык бузулуулардан жана айлана-чөйрөнүн агрессивдүү факторлорунун таасиринен коргоо болуп саналат. Документтер кислотасыз картондон же сактоо объектиси үчүн зыянсыз башка материалдан жасалган кутуларга салынат. Ошол эле максатта барак документтери үчүн инкапсуляциялоо – документти полимердик инерттик пленкага салуу колдонулат.

 Документтерди турукташтыруу – эскирүүнү жайлатуучу жана документтердин бузулушун алдын алуучу атайын иштетүү. Бул, биринчи кезекте, кагаздын кычкылдуулугун нейтралдаштыруущелочтук корду (резервди) түзүү, узакка созулган биосимиляциялардан коргоо.

Документтерди калыбына келтирүү – документтерди сактоонун эң көп убакытты талап кылган жана кымбат процесси.

Калыбына келтирүү кол менен жана механикалаштырылган болушу мүмкүн.

Алдын ала сактоочу чаралар:

1). Фондду көрүү. Тандалма кароо жазында жана күзүндө жүргүзүлөт. Бардыгын көрүп чыгуу – үч жылда 1 жолудан кем эмес, ошондой эле кырсыктар жана табигый кырсыктар болгон учурда.

2). Чаң соргуч менен кургак чаңды сордуруу.

3). Химиялык фумигация 5% чыпкаланган тимол эритмеси же 5% ортофенилфенол суу эритмеси менен иштетүү.

4). Башкарылуучу газ чөйрөсүн түзүү. Ыкманы ишке ашыруу үчүн эки негизги элементтен турган комплекс колдонулат: инерттүү аралашма генератору жана жылчыксыз идиштер (чоң көлөмдөгү витриналар жана фонддук сактоочу камералар). Бөлмө абасы инерттүү аралашма генератору аркылуу өткөндө башкарылуучу чөйрө түзүлөт. Техника экологиялык жактан таза жана иштөөгө оңой. Бул технологияны колдонуу менен кычкылтектин туруктуу болушунда (2 %) химиялык препараттар менен иштетилбестен жана реставрациялык кийлигишүүлөрсүз (ийкемдүүлүк жогорулайт, кагаздын саргайышы азаят, булгаары капкактарынын ийилиши ж.б.) кагаз жана булгаары, пергамент, жыгач жана чөйрөнүн таасирине сезгич башка материалдардын негизиндеги документтер калыбына келтирилет жана сакталат. Ошондой эле, көктүн жана курт-кумурскалардын личинкаларын толук тазаланышы маанилүү натыйжа болуп саналат.

2. Документтерди калыбына келтирүү

Өзүнүн максаттуу арналышына ылайык реставрация төмөнкү жалпы милдеттерди чечет: документтин физикалык бүтүндүгүн калыбына келтирет; кагаз алып жүрүүчүнүн бекемдигин калыбына келтирет; документтин тездетилген эскиришинин себептерин (активдүү химиялык заттар, биологиялык зыянкечтер, механикалык стресстер ж.б.) жок кылат; эскирүүнүн кесепеттерин (физикалык-механикалык бузулуулар) жок кылат жана оңдойт; документтин бурмаланган эстетикалык кабылдоосун пайда кылуучу себептерди (түп нускага мүнөздүү болбогон табигый жана жасалма тектеги кеч катмарлоону) жок кылат.

3. Калыбына келтирүү принциптери

1. Биринчи кезекте, бузулган китептер калыбына келтирилип, андан ары бузулуп кетүү коркунучу алдын алынат.

2. Реставрация калыбына келтирилип жаткан китептин узакка сакталуусуна, анын маалыматтык жана көркөм баалуулугуна зыян келтирбеши керек.

 3. Көркөм кооздолгон байлоочу боо, арткы кырын бекиткичтер же алардын калган бөлүктөрү, тактайлар, металл бекиткичтер, капталдар, экслибрилер, кол тамгалар (автографтар), форзаттар, өзгөчө аларда ар кандай жазуулары барлар сакталып, кийин реставрацияда колдонулушу керек, ал эми китеп брошюровкалангандан кийин калган пайдаланылбаган материал оңдолгон китеп менен кошо китеп фонддорунун сактоочусуна кайтарылат.

 4. Калыбына келтирүү материалдарын чогултууга өзгөчө көңүл бурулат. Алар табияты, сырткы көрүнүшү жана негизги техникалык көрсөткүчтөрү боюнча калыбына келтирилип жаткан китептин материалдарына жакын болушу керек.

 5. Кайра калыбына келтирилгенде, мурунку калыбына келтирүү материалдарын алып салуу зарыл болуп калышы мүмкүн. Демек, реставрацияда колдонулган желимдер реставрациянын натыйжалуулугун камсыз кылуу үчүн сууда оңой эригендей болуш керек.

 6. Реставрациялануучу китептин жоголгон түстүү бөлүктөрү (кагаз, булгаары, мукабалуу материалдар, капталдын жиптери) боелгон реставрациялык материалдар менен калыбына келтирилет. Коллекциядан материалды тандоодо же китепти реставрациялоо үчүн боеп жатканда, реставрациялануучу материалдын түсүн түп нускага көп убакытты талап кылган кылдаттык менен тууралоого кайрылбастан, түстөрдүн, реставрациялануучу жана реставрациялык материалдардын гармониялуу айкалышына жетишүү керек.

7. Илимий-техникалык прогресстин жетишкендиктерин пайдалануу менен реставрациянын наркын төмөндөтүү, эмгекти уюштурууну жакшыртуу, реставраторлордун кесиптик даярдыгын жогорулатуу реставрациялоо мастерскойлорунун жамаатынын маанилүү милдети болуп саналат.

 8. Жок болуу коркунучу бар өтө эскирген китептер китеп үчүн эң коопсуз жол менен көчүрүлүп, китептин өзү атайын кутуда сакталат.

 9. Заманбап илимий реставрациялоонун дагы бир маанилүү принциби болуп иштин бул түрүндөгү мамилелерди укуктук жөнгө салуу принциби саналат. Ушуга байланыштуу, калыбына келтирилип жаткан эстелик түзүмүнө мүмкүн болуучу өзгөртүүлөрдү киргизүүнүн даражасын жөнгө салып туруучу мыйзамдык жана башка ченемдик документтер өзгөчө ролду ойнойт.

4. Реставратордун документтер менен иштөө тартиби

1. Биринчиден, документти дезинфекциялоо процесси жүргүзүлөт. Ал атайын камераларда же кол менен жасалышы мүмкүн. Мамлекеттик стандарттын тиркемесинде сунушталган препараттарды ГОСТ 7.50-2002 СИБИД. "Документтерди консервациялоо. Жалпы талаптар" колдонушат.

 2. "Документти тазалоо" иштин чоң бөлүмүн камтыйт. Механикалык тазалоону, химиялык тазалоону – документтин булганышын химиялык препараттар менен, ферменттик тазалоону – документтин булганышын ферменттик препараттар менен жок кылууну жүргүзөт. Химиялык тазалоого документтерди сактоодо эң кеңири таралган агартуу операциясы кирет.

3. Документтерди турукташтыруу. Турукташтыруу документтин корголушун камсыз кылып, эскирүүсүн кечеңдетүүчү жана бузулуудан сактоочу дарылоо деп аталат. Эң татаал жана кымбат этаптардын бири – барактарды толтуруу жана бекемдөө. Ал кол менен да, атайын машиналар менен да жүргүзүлөт. Бул иштин татаалдыгына жана барактардагы толуктоонун көлөмүнө жараша болот. Эң негизгиси, бир эрежеден баш тартпоо керек: бир китеп – толуктоонун бир ыкмасы.

 4. Кийинки этап, кагазды чаптоо. Документти эскиргенде, кагазды жууганда жана химиялык жол менен тазалоодо желим талкаланып, жуулуп, кагаз баракчасы бошоп, көлөмү менен бетинен бошоп калат. Бул учурда, кагазга кошумча скотч керек, ал көбүнчө физикалык калыбына келтирүү башталганга чейин жасала бербейт.

5. Документтерди репродукциялоо

1. Китепканалардын фонддорунан документтерди көчүрүүнүн тартиби (мындан ары – тартип) китепкана менен пайдалануучулардын ортосундагы китепкананын фонддорунан документтерди (документтердин фрагменттерин) көчүрүү боюнча кызматтарды көрсөтүү боюнча мамилелерди, ошондой эле тараптардын укуктарын, милдеттерин жана жоопкерчиликтерин жөнгө салат. 2. Документтерди көчүрүү китепкананын кошумча кызматы болуп саналат жана документтерди электрондук жеткирүү (мындан ары – ДЭЖ) кызматын көрсөтүү үчүн документтерди көчүрүүдөн тышкары акы төлөнүүчү негизде аткарылат.

3. Кызмат көрсөтүүлөрдүн наркы акы төлөө негизинде көрсөтүлүүчү китепкананын ишинин башка (негизги эмес) түрлөрүнө тиешелүү кызмат көрсөтүүлөрдүн (жумуштардын) бааларынын прейскурантында (мындан ары – прейскурант) белгиленген.

 4. Китепкана Кыргыз Республикасынын төмөндөгү колдонуудагы мыйзамдарына ылайык китепкананын фонддорунан документтерди (документтердин фрагменттерин) көчүрүү боюнча кызматтарды көрсөтөт:

 - Кыргыз Республикасынын Жарандык кодекси;

 - Кыргыз Республикасынын "Китепкана иши жөнүндө" мыйзамы, 16-ноябрь, 1998-жыл.

 - Китепкананын Уставы;

 - Китепкананы пайдалануу эрежелери;

 - ГОСТ 7.87-2018 " Китеп эстеликтери. Жалпы талаптар";

 - китепкананын түзүмдүк бөлүмдөрүнүн ишин жөнгө салуучу локалдык ченемдик документтер.

6. Көчүрүү кызматтарынын түрлөрү

 Китепканада документтерди (документтердин фрагменттерин) көчүрүүнүн төмөнкүдөй түрлөрү жүзөгө ашырылат:

 Репродукциялоо – чыгарманы басып чыгаруу максатында эмес, жүзөгө ашырылуучу ар кандай техникалык каражаттардын (көчүрмө аппараттар: ксерокс, принтер, МФУ ж.б.) жардамы менен факсимилдик кайра чыгаруу. Репродукциялоо анын көчүрмөлөрүн электрондук формада кайра чыгарууну же сактоону камтыбайт;

 Сканерде көчүрүү жана электрондук маалымат каражаттарына жазуу. Документтерди сканерлөө документтердин санариптик-электрондук форматка которулушун көрсөтөт, андан кийин жеткиликтүү кеңейтүүлөрдүн бири бар файлга сакталат. Кошумча жарыксыз (нур чачуусуз) санариптик ксерокөчүрмө.

7. Документтерди көчүрүү эрежелери

1. Пайдалануучулардын (жеке же юридикалык жактардын) суроо-талаптары боюнча автордук укуктун объектилери болуп эсептелбеген чыгармаларды көчүрүү жүзөгө ашырылат:

 - мамлекеттик органдардын жана муниципалдык түзүлүштөрдүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын расмий документтери, анын ичинде мыйзамдар, башка ченемдик актылар, сот чечимдери, мыйзам чыгаруу, административдик жана соттук мүнөздөгү башка материалдар, эл аралык уюмдардын расмий документтери, ошондой эле алардын расмий котормолору;

 - мамлекеттик символдор жана белгилер (желектер, гербдер, ордендер, акча белгилери жана ушул сыяктуулар);

 - конкреттүү авторлору жок элдик чыгармачылыктын чыгармалары (фольклор);

- маалыматтык мүнөздөгү гана окуялар жана фактылар жөнүндө билдирүүлөр (күндүн жаңылыктары, телеберүүлөрдүн программалары, транспорт каражаттарынын кыймылынын расписаниеси жана ушул сыяктуулар жөнүндө билдирүүлөр).

 2. Өзгөчө укуктук мөөнөтү бүткөн документтерди көчүрүү.

 3. Жыйнактарда, журналдарда, гезиттерде жана башка мезгилдүү басылмаларда мыйзамдуу түрдө жарыяланган айрым макалаларды жана көлөмү аз чыгармаларды (48 бетке чейин) көчүрүү.

 4. Илимий жана билим берүү (окуу) максаттары үчүн кыска үзүндүлөрдү жана башка укук ченемдүү жарыяланган чыгармаларды – китептерди (иллюстрациялуу же иллюстрациясыз), мезгилдүү басылмаларды, ноталык басылмаларды жалпы көлөмдүн 15% ынан көп эмес көчүрүү.

5. Басып чыгаруу жана маалымат базасынан документтерди көчүрүү / тармактык алыскы ресурстар, пайдалануу укугу китепканага таандык маалымат ресурстарынын агрегаторлору жана басмаканалары менен түзүлгөн келишимдердин негизинде (ар бир учурда көчүрүүнүн түрү жана көлөмү конкреттүү келишимдин шарттарына жараша болот).

6. Электрондук китепканада берилген документтердин (документтердин фрагменттеринин) санариптик көчүрмөлөрүн басып чыгаруу жана көчүрүү (мөөнөтү бүтө элек документтердин санариптик көчүрмөлөрүнөн тышкары).

7. Пайдалануучулардын (жеке жана юридикалык жактардын) суроо-талаптары боюнча планшеттик сканерде репродукциялоого жана сканерлөөгө төмөндөгүлөргө жол берилбейт:

 - китептер жана ноталык басылмалар бүтүндөйүнөн;

 - мукабасы 180 градуска чейин ачылбай турган басылмалар;

- физикалык абалы аларды көчүрүүгө мүмкүндүк бербеген басылмалар: басылманын бүтүндүгү бузулушу мүмкүн болгон мукабалоочу материалдардын канааттандырарлык эмес абалы; мукабалоонун өзгөчөлүктөрү ("туюк" мукаба конструкциясы, клей менен жабуу, тешилип тигилген, кууш ички талаалар);

 - сынган жана морт кагазы бар (жогорку кычкылдуулугу бар), 50%дан ашык физикалык зыянга учураган эски басылмалар;

 - реставрациядан жана мукабалоо иштеринен өткөн басылмалар;

 - электрондук китепканада же электрондук китепканаларда жана китепканада жеткиликтүү болгон маалымат базалары.

 8. Китепкананын фондунан пайдалануучулар (жеке жактар) үчүн документтерди (документтердин фрагменттерин) көчүрүү китепкананын имаратында ишке ашырылат.

 9. Башка китепканалардын заказдары боюнча, ошондой эле документтерди электрондук жеткирүүнүн алкагында китепкананын фонддорунан документтерди (документтердин фрагменттерин) көчүрүү китепканалар аралык тейлөө бөлүмүндө ишке ашырылат.

 10. Пайдалануучулар тарабынан документтердин фрагменттерин өз алдынча көчүрүп алуу илимий жана билим берүү (окуу) максаттары үчүн кошумча жарыктандыруусуз (жаркылдоо, жарыктын нормасы 150 люкстан көп эмес) санариптик фотография методу менен гана жүргүзүлөт.

2. Бөлүм. КИТЕПКАНА КАТАЛОГДОРУ ЖАНА КАРТОТЕКАЛАР

1. КАТАЛОГДОР ЖАНА КАРТОТЕКАЛАР СИСТЕМАСЫ ЖӨНҮНДӨ ЖОБО

1. Жалпы жоболор

1.1. Каталогдор жана картотекалар системасы китепканалардын китепканалык фонддорунун курамын жана мазмунун ар түрдүү аспектилерде ачып бири-бири менен өз ара байланышкан китепканалык каталогдорун жана библиографиялык картотекаларды толуктап, пландуу уюштурулган жыйындысы болуп саналат.

 1.2. Китепкананын каталогдорунун жана картотекаларынын системасы – анын маалымдама-издөө аппаратынын (МИА) курамдык бөлүгү.

 1.3. Каталогдор жана картотекалар системасын түзүүнүн негизине илимий, жеткиликтүүлүк, план ченемдүүлүк, үнөмдүүлүк принциптери коюлушу керек.

1.3.1. Системаны түзүүнүн илимдүүлүгү мамлекеттик стандарттардын, китепканалык-библиографиялык классификациянын (КБК) таблицаларынын негизинде каталогдоштуруунун бардык процесстерин сапаттуу аткаруу, борборлоштурулган каталогдоштуруунун материалдарын колдонуу менен камсыз кылынат.

1.3.2. Системанын жеткиликтүүлүгү аны уюштурууда, ар кандай түрдөгү жана арналыштагы каталогдорду жана картотекаларды максаттуу жайгаштырууда жана жасалгалоодо, каталогдорго жана картотекаларга көмөкчү аппараттын, пайдалануучулар үчүн маалыматтардын болушунда, алардын квалификациялуу консультациялык жардам менен камсыз болушунда, китепканалык-библиографиялык билимдерди жайылтуу боюнча китепкананын иш-чараларынын бүткүл системасында чагылдырылат.

 1.3.3. Системаны өнүктүрүүнүн план ченемдүүлүгү тиешелүү түрдө иштелип жаткан келечектүү жылдык пландарды ишке ашыруунун натыйжасында жетишилет.

 1.3.4. Системанын үнөмдүүлүгү китепканалардын маалымдама-издөө аппаратын жүргүзүүдө координациялоо, илимий иштетүү процесстерин борборлоштуруу, жаңы маалыматтык технологияларды киргизүү менен камсыз кылынат.

2. Каталогдор жана картотекалар системасынын милдеттери жана багытталышы

2.1. Каталогдор жана картотекалар системасы китепкананын төмөнкү функцияларынын аткарылышын камсыз кылат:

- комплекттөө;

- фонддордун сакталышын жана натыйжалуу пайдаланылышын камсыз кылуу;

 - маалымдама-библиографиялык жана маалыматтык иштер;

 - методикалык жана илимий-изилдөө иштери.

2.2. Китепканалардын каталогдорунун жана картотекаларынын системасынын негизги функциялары - билим берүү жана маалыматтык.

2.2.1. Билим берүү функциясы пайдалануучулардын маданий, жалпы билим берүү жана кесиптик деңгээлин жогорулатуу боюнча китепканалардын милдеттери менен аныкталат.