ЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ, АРХИТЕКТУРА ЖАНА ТУРАК ЖАЙ-КОММУНАЛДЫК ЧАРБА МИНИСТРЛИГИНИН БУЙРУГУ

2026-жылдын 5-октябры № 133-нпа

«Базальт-композиттик арматура менен бекемделген бетон конструкцияларын долбоорлоо боюнча нускаманы (колдонуу үчүн колдонмо)» бекитүү жөнүндө

Базальт-композиттик арматуранын физикалык-механикалык жана эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүн жана конструкцияларды Кыргыз Республикасынын аймагында эксплуатациялоо шарттарын эске алуу менен чыңалбаган базальт-композиттик арматура менен бекемделген бетон конструкцияларын долбоорлоону жана конструкциялоону методикалык жактан камсыз кылуу максатында, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 3-мартындагы № 115 «Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин айрым ченем жаратуу ыйгарым укуктарын мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруучу органдарына өткөрүп берүү жөнүндө» токтомуна ылайык жана Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 22-апрелиндеги № 221 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлиги жөнүндө жобону жетекчиликке алуу менен буйрук кылам:

1.  «Базальт-композиттик арматура менен бекемделген бетон конструкцияларын долбоорлоо боюнча нускама (колдонуу үчүн колдонмо)» тиркемеге ылайык бекитилсин.

2.  Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институту:

- Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2010-жылдын 26-февралындагы № 117 «Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларын расмий жарыялоонун булактары жөнүндө» токтомуна ылайык, бул буйрукту расмий жарыялоо боюнча чараларды көрсүн;

- расмий жарыяланган күндөн тартып үч жумушчу күндүн ичинде бул буйруктун көчүрмөсүн мамлекеттик жана расмий тилдерде эки нускада, кагаз жүзүндө жана электрондук түрдө, аталган буйруктун жарыяланган булагын көрсөтүү менен Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестрине киргизүү үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жөнөтсүн;

- бул буйрук күчүнө кирген күндөн тартып үч жумушчу күндүн ичинде Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясына маалымат үчүн жөнөтүлсүн.

3.    Бул буйруктун аткарылышын контролдоону министрдин орун басары Б.Б. Турдугуловго жүктөлсүн.

4.    Бул буйрук расмий жарыяланган күндөн тартып он беш күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.

Министр      Н.К. Орунтаев

Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму

________________________________________________________________

БАЗАЛЬТ-КОМПОЗИТТИК АРМАТУРА МЕНЕН БЕКЕМДЕЛГЕН БЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАРЫН ДОЛБООРЛОО БОЮНЧА НУСКАМА (КОЛДОНУУ ҮЧҮН КОЛДОНМО)

Инструкция по проектированию бетонных конструкций,армированных базальтовой композитной арматурой (руководство по применению)

Guidelines for the Design of Concrete Structures Reinforced with Basalt Fiber-Reinforced Polymer (BFRP) Rebar (Application Guide)

Биринчи жолу

______________________________________________________________________

Киргизүү датасы 2026.10.21

1     Колдонуу чөйрөсү

1.1  Нускама чыңалбай турган базальт-композиттик арматура менен бекемделген имараттардын жана курулмалардын бетон конструкцияларын долбоорлоого тиешелүү (мындан ары – БКА).

1.2  Нускама Кыргыз Республикасынын климаттык шарттарында пайдаланылуучу БКА оор жана майда бүртүкчөлүү бетондордон конструкциялардыэсептөө жана конструкциялоо боюнча жоболорду белгилейт.

1.3  Бул нускаманынжоболору БКА катары колдонулганконструкцияларга жайылтылат:

- чоюлуу күчтөрүн кабылдаган узунунан жумушчу арматура;

- туурасынан арматура;

- бөлүштүрүүчү жана конструкциялык арматура;

- температура жана кичирейүү таасирлерин кабыл алуу үчүн орнотулган арматура.

1.4  Ушул нускама бетондун жана БКАнын узак мөөнөттүү пайдаланууга жарактуулугу боюнча ушул нускамада белгиленген талаптар сакталган шартта агрессивдүү эмес жана агрессивдүү чөйрөлөрдө эксплуатациялануучу бетон конструкцияларын БКА менен долбоорлого колдонулат.

1.5  Бул нускаманын жоболоруБКАдан бетон конструкциялардыэсептөө жана конструкциялоо бөлүгүндө КР КЧ 52-02 талаптарынтолуктайт.

1.6  Бул нускама долбоорлооүчүн колдонулбайт:

- БКА менен алдын ала чыңалган конструкциялар;

- БКА жана болот арматурасы менен аралаш бекемделген конструкциялар;

- тышкы же ички композиттик арматура менен бекемделген конструкциялар;

- колдонулуучу БКА үчүн белгиленген жол берилген маанилерден ашкан температуранын системалуутаасирине дуушар болгонконструкциялар;

- эгерде алардын аткарылышы эсептөөлөр жана сыноолор менен ырасталбаса, отко туруктуулук боюнча атайын талаптар коюлуучу конструкциялар;

- уруучу, жарылуучу жана көп жолу кайталануучу динамикалык таасирлерге дуушарболгон конструкциялар;

- гидротехникалык курулмалар, көпүрөлөр, жол жана аэродром төшөлмөлөрү, ошондой эле долбоорлоосу өзүнчө ченемдик документтер менен жөнгө салынган башка атайын курулмалар.

1.7  Бул нускамада каралбаган конструкцияларда жана шарттарда БКАны колдонууга архитектуралык-курулуш иши чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашылган эксперименттик-теориялык негиздеме болгондо жол берилет.

1.8  Ушул нускаманын жоболору сунуштама мүнөзүндө болуп, Кыргыз Республикасынын имараттардын жана курулмалардын, ошондой эле курулуш материалдарынын, буюмдарынын жана конструкцияларынын коопсуздугун техникалык жөнгө салуу жаатындагы мыйзамдарынын негизги жоболорун жана талаптарын ишке ашыруу максатында ыктыярдуу негизде колдонулат.

2     Ченемдик шилтемелер

Бул нускамада төмөнкү документтерге ченемдик шилтемелер колдонулган:

2.1 Ченемдик укуктук актылар

«Курулуш материалдарынын, буюмдарынын жана конструкцияларынын коопсуздугунун» техникалык регламенти» жөнүндө Кыргыз Республикасынын Мыйзамы

2.2 Ченемдик-техникалык документтер

КР КЧ 21-01:2018 Имараттардын жана курулмалардын өрт коопсуздугу

КР КЧ 52-02:2024 Бетон жана темир-бетон конструкциялары. Негизги жоболор

КР КЭ 22-104:2024 Курулуш конструкцияларын жана курулмаларын коррозиядан коргоо

КЧжЭ 2.01.07-85* Жүктөр жана таасирлер

МАМСТ 27751-2014 Курулуш конструкцияларынын жана негиздеринин ишенимдүүлүгү. Негизги жоболор

МАМСТ 30247.0-94 Курулуш конструкциялары. Өрткө туруктуулугун сыноо ыкмалары. Жалпы талаптар

МАМСТ 30247.1-94 Курулуш конструкциялары. Өрткө туруктуулугун сыноо ыкмалары. Тирөөч жана тосмо конструкциялар

МАМСТ 31938-2022 Бетон конструкцияларын бекемдөө үчүн курама полимердик арматура. Жалпы техникалык шарттар

МАМСТ 32487-2015 Бетон конструкцияларын бекемдөө үчүн курама полимердик арматура. Агрессивдүү чөйрөлөргө туруктуулуктун мүнөздөмөлөрүн аныктоо ыкмалары

МАМСТ 32492-2015 Бетон конструкцияларын бекемдөө үчүн курама полимердик арматура. Физикалык-механикалык мүнөздөмөлөрдү аныктоо ыкмалары

Э с к е р т ү ү – Ушул нускаманы пайдаланууда Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулуп жаткан шилтеме берилген ченемдик документтердин күчүндө экендигин Кыргыз Республикасынын стандартташтыруу боюнча улуттук органынын жана архитектура-курулуш ишмердиги чөйрөсүндө саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын тиешелүү маалыматтык көрсөткүчтөрү боюнча текшерүү максатка ылайык. Аталган көрсөткүчтөр учурдагы жылы жарыяланат, ошондой эле Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулуп жаткан курулуш боюнча ченемдик документтердин «КК курулуш каталогу» тиешелүү жылга карата көрсөткүчү боюнча текшерүү сунушталат.

Эгерде шилтеме документ алмаштырылса (өзгөртүлсө), анда бул нускаманы пайдаланууда алмаштырылган (өзгөртүлгөн) документти жетекчиликке алуу керек. Эгерде шилтеме документ алмаштырылбастан жокко чыгарылса, анда ага шилтеме берилген жобо ошол шилтемеге тиешеси жок бөлүгүндө колдонулат.

3     Терминдер жана аныктамалар

Бул нускамада КР КЧ 52-02 жана МАМСТ 31938 тарабынан белгиленген терминдер, ошондой эле тиешелүү аныктамалары менен төмөнкү терминдер колдонулган:

1.1      БКАны анкерлөө: Талап кылынган узундуктагы илинишүү же атайын анкердик түзүлүштөрдү колдонуу аркылуу БКАнын өзөгүнөн бетонго эсептелген күчтөнүүнүн өтүшүн камсыз кылуу.

1.2      базальт буласы: Табигый базальт чийки затынын эритмесинен алынган жана чоюлуучу күчтөнүүлөрдү кабыл алган БКАнын негизги компоненти болуп саналган үзгүлтүксүз органикалык эмес була.

1.3      базальт-композиттик арматура; БКА: Арматуралоочу компонент катары үзгүлтүксүз базальт буласынан жана полимердик байланыштыргычтан турган композиттик полимердик арматура.

1.4      БКАны арматуралоонун чек аралык коэффициенти: Чоюлган зонада БКАны сындыруу жана бетондун кысылган чектик салыштырмалуу деформация зонасына жетиши бир убакта боло турган ийилүүчү кесилишти арматуралоо коэффициенти.

1.5         БКАнын деградациясы: БКАнын физикалык-механикалык касиеттеринин температуранын, нымдуулуктун, щелочтук же башка агрессивдүү чөйрөнүн, ультрафиолет нурлануусунун, узакка созулган жүктөмдүн же алардын биргелешкен таасиринин кайтарылгыс начарлашы.

1.6         БКАнын узакка созулган бекемдиги:Эксплуатациялоо шарттарын эске алуу менен туруктуу чоюлган чыңалуунун узакка созулган таасиринде БКАнын сынууга каршылыгы.

1.7         БКАнын туурасынан кеткен кесилишинин номиналдык аянты: БКА өзөгүнүн типтүү өлчөмүн жана эсептөөсүн белгилөө үчүн кабыл алынган туурасынан кеткен кесилиштин аянты.

1.8         БКАнын номиналдык диаметри:Номиналдык туурасынан кеткен кесилиштин аянтына ылайык келген жана арматуранын типтүү өлчөмүн белгилөөдө колдонулган өзөктүн диаметри.

1.9         БКАнын чоюлууга ченемдик каршылыгы:Стандарттык сыноолордун жыйынтыктары боюнча аныкталган БКАнын октук чоюлууга болгон каршылыгынын берилген камсыздалышы менен белгиленген мааниси.

1.10      полимер матрицасы: Базальт булаларын бирдиктүү композитке бириктирип, булалардын ортосунда күчтөнүүлөрдү өткөрүүнү, өзөктүн формасын сактоону жана булаларды тышкы таасирлерден коргоону камсыздоочу катууланган полимердик материал.

1.11      БКАнын чоюлуудагы чектик салыштырмалуу деформациясы: Октук чоюлууда бузулушуна ылайык келген БКАнын өзөгүнүн салыштырмалуу узатасынан кеткен деформациясы.

1.12      узак мөөнөттүү жүктөөдө БКАнын бузулушу: Чоюлууда мааниси кыска мөөнөттүү бекемдиктен төмөн болгон туруктуу чоюлуучу чыңалуунун белгилүү бир аракет убактысы аяктагандан кийин пайда болгон БКАнын бузулушу.

1.13      БКАнын чоюлууга эсептик каршылыгы:Конструкцияларды эсептөөдө кабыл алынган жана материал боюнча ишенимдүүлүк коэффициентин жана эксплуатациялоонун шарттарын, узактыгын эске алган коэффициенттерди эске алуу менен ченемдик каршылыктын негизинде аныкталган БКАнын чоюлууга болгон каршылыгынын мааниси.

1.14      БКАнын бетон менен илинишүүсүнө эсептик каршылыгы: БКАны анкерлөөнү жана бириктирүүнү эсептөөдө кабыл алынган жана ишенимдүүлүк коэффициентин, эксплуатациялоо шарттарын эске алуу менен ченемдик маанинин негизинде аныкталган илинишүү каршылыгы.

1.15      БКАнын өзөгү: Бетон конструкцияларын арматуралоо үчүн арналган туурасынан кеткен туташ кесилиштин базальт-композитинен жасалган буюм.

1.16      БКАнын кабатталган уламасы: Арматуранын бетонго илинүүсү аркылуу күчтөнүүлөрдү өткөрүүнү камсыз кылган БКАнын өзөктөрүн өз ара кайра өткөрүү жолу менен узундугу боюнча ширетилбеген бириктирүү.

1.17      БКАнын бетон менен илинүүсү: Механикалык илиништирүү, адгезия жана сүрүлүү аркылуу алардын ортосундагы күчтөнүүлөрдү өткөрүп берүүнү камсыздоочу БКАнын өзөгүнүн бети менен бетондун ортосундагы өз ара аракеттенүү.

1.18      f_c′ кысуудагы бетондун цилиндрдик бекемдиги: Долбоордук курактагы стандарттык өлчөмдөгү цилиндрдик үлгүлөр үчүн орнотулган жана ушул нускаманын эсептик көз карандылыктарында колдонулган октук кысуудагы бетондун бекемдиги. f_c′ мааниси КР КЧ 52-02 боюнча R_b бетонунун эсептик каршылыгы болуп саналбайт. f_c′ жана R_b бир эсептик көз карандылыкта бир убакта колдонууга жол берилбейт.

1.19      пултрузия: Базальт булаларын полимердик бириктиргич менен сиңирүү, формалоочу түзүлүш аркылуу тартууда композитти формалоо жана катуулоо жолу менен БКАны даярдоонун үзгүлтүксүз технологиялык процесси.

4     Материалдардын мүнөздөмөлөрү

4.1 Жалпы жоболор

4.1.1    БКА менен бетон конструкцияларын долбоорлоо үчүн ченемдик документтердин талаптарына жооп берген оор жана майда дандуу бетондор, ошондой эле базальт-композиттик арматура колдонулушу керек.

4.1.2    Бетондун ченемдик жана эсептик мүнөздөмөлөрү КР КЧ 52-02 ылайык кабыл алынышы керек.

4.1.3    Чектүү тирөөч жөндөмдүүлүгүнүн методикасына негизделген ушул нускаманын эсептик көз карандылыктарында бетондун кысуудагы бекемдиги f_c′, МПа берилген цилиндрдик бекемдиги менен мүнөздөлүшү керек.

4.1.4    f_c′ мааниси бетондун долбоордук курагында цилиндр формасындагы үлгүлөрдү сыноонун жыйынтыктары боюнча белгиленүүгө тийиш. Үлгүлөрдүн өлчөмдөрү, даярдоо, катуулануу жана сыноо шарттары бетондун бекемдигин аныктоо ыкмалары боюнча колдонуудагы ченемдик документтерге ылайык кабыл алынууга тийиш.

4.1.5    Эгерде бетондун бекемдиги долбоордук документтерде B кысуу бекемдиги боюнча класс менен белгиленсе, B бетонунун классынан берилген f_c′ цилиндрдик бекемдигине өтүү ченемдик белгиленген көз карандылык боюнча же тиешелүү курамдагы бетондун куб жана цилиндрдик үлгүлөрүнүн параллелдүү сыноолорунун жыйынтыктарынын негизинде аткарылышы керек. Тиешелүү негиздемеси жок f_c′ = B түздөн-түз кабыл алууга жол берилбейт.

4.1.6    КР КЧ 52-02 тарабынан белгиленген R_b жана R_bt бетонунун эсептик каршылыктары КР КЧ 52-02 боюнча түздөн-түз аткарылуучу эсептөөлөрдө колдонулушу керек. Ушул нускаманын f_c′ камтыган формулаларындаR_b эсептик каршылыгын f_c′ менен алмаштырууга жол берилбейт.

4.1.7    БКА МАМСТ 31938 талаптарына ылайык келиши керек. БКАнын физикалык-механикалык мүнөздөмөлөрү МАМСТ 32492 ылайык аткарылган сыноолордун жыйынтыктары боюнча аныкталышы керек.

4.1.8    БКАнын ченемдик жана эсептик мүнөздөмөлөрү арматуранын конкреттүү түрү жана даярдоочусу үчүн сапат документтеринин жана сыноолордун натыйжаларынын негизинде кабыл алынууга тийиш.

4.1.9    БКАнын эсептик мүнөздөмөлөрүн дайындоодо конструкцияны эксплуатациялоонун шарттарын жана узактыгын, чөйрөнүн температурасын, нымдуулугун жана агрессивдүү таасиринин даражасын эске алуу керек.

4.1.10 Ушул нускамада келтирилген БКАнын мүнөздөмөлөрүнүн маанилерин даярдоочунун тастыкталган маалыматтары жок болгон учурда, ушул нускаманын тиешелүү бөлүмдөрүндө түздөн-түз каралган учурларда гана колдонууга жол берилет.

4.2 Базальт-композиттик арматуранын физикалык-механикалык мүнөздөмөлөрү

БКАнын физикалык касиеттери

4.1.11 БКАнын физикалык-механикалык мүнөздөмөлөрү МАМСТ 32492 боюнча сыноолордун жыйынтыктары менен ырасталган даярдоочунун маалыматтары боюнча кабыл алынышы керек.

4.1.12 БКАнын негизги физикалык-механикалык мүнөздөмөлөрүнө төмөнкүлөр кирет:

- тыгыздык;

- сызыктуу температуралыккеңейүү коэффициенти;

- чоюлууга ченемдик каршылык;

- чоюлууда серпилгичтик модулу;

- чоюлууда чектүү салыштырмалуу деформация;

- бетон менен илинишүү бекемдиги;

- туурасынан кеткен кесилүүдөгү бекемдик;

- полимер матрицасынынайнектөө температурасы.

4.1.13  Физикалык-механикалык мүнөздөмөлөрдүнмаанилери БКАнын ар бир тиби жана номиналдык диаметри үчүн белгилениши керек.

4.1.14 БКА тыгыздыгы сыноолордун жыйынтыктары менен ырасталган даярдоочу тарабынан кабыл алынышы керек. Тыгыздыктын мааниси1,9дан 2,1 г/см³ чейинки (1900дан 2100 кг/м³ чейинки) чектерде турушу керек. БКАнын конкреттүү тибинин тыгыздыгы жөнүндө маалыматтар жок болгон учурда арматуранын массасын жана конструкциянын өздүк салмагын аныктоо үчүн 2,0 г/см³ (2000 кг/м³) барабар тыгыздыкты кабыл алууга жол берилет.

4.1.15 БКАнын сызыктуу температуралыккеңейүү коэффициенттери сыноолордун жыйынтыктары менен ырасталган даярдоочунун маалыматтары боюнча узатасынан жана туурасынан кеткен өзүнчө багыттарда аныкталышы керек. Ырасталганмаалыматтар жок болгон учурда эсептөө үчүн БКАнын сызыктуу температуралык кеңейүү коэффициентин узатасынан кеткен багытта 0дөн 9·10⁻⁶ °С⁻¹ чейин, туурасынан кеткен багытта – 20·10⁻⁶дан 30·10⁻⁶ °С⁻¹ чейин кабыл алууга жол берилет.

4.1.16 Конструкцияларды температуралык таасирлерге эсептөөдө БКАжана бетондун сызыктуу температуралык кеңейүү коэффициенттерининайырмасын эске алуу керек. Бетондун коргоочу катмары жана өзөктөрдүн ортосундагы аралык туурасынан кеткен багыттагы температуралык деформацияларды эске алуу менен дайындалышы керек.

Чоюлууда БКАнын мүнөздөмөлөрү

4.1.17    Жогорку температуранынтаасирине дуушар болгон конструкцияларда БКАны колдонууга арматуранын талап кылынган механикалык мүнөздөмөлөрүнүн сакталышы жана эксплуатациялоонун эсептик температурасында анын бетон менен илинишүүсүнүн бекемдиги жөнүндө ырасталган маалыматтар болгон учурда жол берилет.

4.1.18    Чоюулууда БКАныбузулууга чейин агуучулук баскычысыз иштеген сызыктуу-серпилгич материал катары кароо керек. БКАны деформациялоонун эсептик диаграммасы чоюлууда сызыктуу кабыл алынышы керек.

4.1.19    БКАнын чоюлуудагы негизги мүнөздөмөлөрү чоюлууга ченемдик каршылык, серпилгичтик модулу жана чектик салыштырмалуу деформация болуп саналат. Көрсөтүлгөн мүнөздөмөлөр МАМСТ 32492 боюнча сыноолордун жыйынтыктары боюнча аныкталышы керек.

4.1.20       Чоюлууга ченемдик каршылык, серпилгичтик модулу жана чектик салыштырмалуу деформация БКАнын ар бир тиби жана номиналдык диаметри үчүн белгилениши керек. Ар кандай диаметрдеги өзөктөр үчүн мүнөздөмөлөрдүн бирдей маанилерин колдонууга сыноолордун жыйынтыктары менен көрсөткүчтөрдүн бирдейлиги ырасталганда жол берилет.

4.1.21        БКАнынчоюлууга ченемдик каршылыгы,  ченемдик чектик салыштырмалуу деформация жана  орточосерпилгичтик модулу сыноолордун статистикалык иштетилишинин жыйынтыктары боюнча төмөнкү формулалар менен аныкталышы керек:

                                                         (4.1)

                                                         (4.2)

                                                                    (4.3)

Сыноолорду жүргүзүү жана ченемдик маанилерди аныктоо тартиби жана үлгүлөрдүн минималдуу саны МАМСТ 31938 жана МАМСТ 32492 боюнча кабыл алынышы керек. Чоюлууда БКАнын серпилгичтик модулу сыноолордун жыйынтыктары боюнча алынган орточо мааниге барабар кабыл алынышы керек.

4.1.22    БКАнын сапаты жөнүндө документтерде даярдоочу арматуранынар бир тиби жана номиналдык диаметри үчүнтөмөнкүлөрдү көрсөтүүгө тийиш:

- чоюлууга ченемдик каршылык;

- чоюлууда серпилгичтик модулунун орточомааниси;

- чоюлууда чектиксалыштырмалуу деформациянын ченемдик мааниси;

- сыналган үлгүлөрдүнсаны жана сыноо ыкмасын белгилөөчү документ.

4.1.23    Чоюу сыноосунда үлгүнүнбузулушу анын жумушчу бөлүгүнүн чегинде болушу керек.Кармоочу түзүлүштөрдө же анкерлөө зонасында бузулган үлгүлөрдүн сыноолорунун жыйынтыктарын колдонулуучу сыноо ыкмасы менен каралган учурларда гана эсепке алууга жол берилет.

4.1.24    БКАнын өзөктөрүн курулуш аянтында ийүүгө, түздөөгө же кайрадан ийүүгө жол берилбейт. Ийилген өзөктөржана туюк каамыттар заводдук шарттарда даярдалышы керек. Ийилген участоктун чегиндегиБКАнын эсептик каршылыгын сыноолордун жыйынтыктары менен ырасталган даярдоочунун маалыматтары боюнча кабыл алуу керек.

Кысуудагы БКА мүнөздөмөсү

4.1.25    БКАны, эгерде кысуу учурунда анын эсептик мүнөздөмөлөрү сыноонун жыйынтыгы менен ырасталбаса, узунунан кысуучу күчтөрдү кабыл алуучу жумушчу арматура катары эсептөөгө жолберилбейт.

4.1.26    Тесттин жыйынтыгы жокболгон учурда, БКАнын эсептөөдөгү кысуу каршылыгы нөлгө барабар болушу керек. Элементтинкысылган зонасында орнотулганБКАны конструкциялыкарматура катары жана таяктардын абалын жана арматуранын геометриялык мүнөздөмөлөрүн аныктоодоэске алууга жол берилет.

4.1.27    БKAны кысуудагы жумушчу арматура катары эсепке алуу зарыл болгон учурларда, кысуудагы мүнөздөмөлүүчү бекемдик жана серпилгичтик модулу сыноо жыйынтыктарынын негизинде БKAнын ар бир түрү жана номиналдык диаметри үчүн аныкталууга тийиш. Сыноолордунколдонулуучу методикасы жанчылуунун, туруктуулукту жоготуунун же таяныч участокторундагы чыңалуунун концентрациясынын натыйжасында үлгүнүнмөөнөтүнөн мурда бузулушун болтурбоонукамсыз кылууга тийиш.

4.1.28    Эксперименттикнегиздеме болгон учурда БКАнын кысылышына каршылык 0,50дөн 0,60гө чейинки анын чоюлууга ченемдик каршылыгын кабыл алууга жол берилет. Конкреттүүмаани сыноо протоколдору менен тастыкталган өндүрүүчүнүн маалыматы боюнчакабыл алынышы керек.

4.1.29    Кысуу учурунда БКАнын ийкемдүүлүк модулу арматуранын тиешелүү түрү жана диаметри боюнча гана кабыл алынышы керек. Сыноонун жыйынтыгы жокболгон учурда, кысылган жумушчу арматура катары эсептөөдө БКА эске алынбайт.Эксперименттик белгиленген мааниси жок болгон учурда БКАнын серпилгичтик модулун кысууда бирдей кабыл алууга жол берилет

E_fc = 0,8E_f,                                                                (4.4)

мында E_fc – кысуу учурунда БКА ийкемдүүлүк модулу; E_f – БKAнын чоюлуудагы серпилгичтик модулу.

4.1.30    Колдонулган методиканы көрсөтүү менен сыноо протоколдору менен ырасталбаган БКАнын кысуудагы каршылыгынын жана ийкемдүүлүк модулунун маанилерин тирөөч конструкцияларды эсептөөдө колдонууга жол берилбейт.

БKAнын туурасынан жылууга туруктуулугу жана бетон менен болгон байланышы

4.1.31    БКАнын туурасынан кеткен кесилишиндеги бекемдиги жана анын бетон менен илинишинин бекемдиги МАМСТ 32492 боюнча жүргүзүлгөн сыноолордун натыйжаларынын негизинде аныкталууга тийиш. Көрсөтүлгөн мүнөздөмөлөрдүн ченемдик маанилери сыноолордун натыйжаларын статистикалык иштетүүнүн негизинде белгилениши керек. Үлгүлөрдү тандоонун тартиби жана алардын саны МАМСТ 31938 жана МАМСТ 32492 талаптарына ылайык аныкталууга тийиш. Даярдоочу алынган маанилерди сапат жөнүндөгү документтерде көрсөтүп, ал сыноолордун протоколдору менен ырасталышы керек.

4.1.32    Арматуранын ар бир түрү жана номиналдык диаметри үчүн кесилишиндеги БКАнын бекемдиги орнотулушу керек. Сыноонун ырасталган жыйынтыктары жок болсо, туурасынан кесүүдө БКАнын бекемдигин тирөөч конструкцияларды эсептөөдө эскеалууга жол берилбейт.

4.1.33    Туурасынанкесүүдө БКАнын бекемдигинтуурасынан кеткен арматураны чоюуга эсептик каршылык катары түздөн-түз колдонууга жол берилбейт. Туурасынан кеткен күчтөрдүн аракетине элементтердин эсеби ушул нускаманын жоболору боюнча аткарылышыкерек.

4.1.34    БKA арматурасынын бетон менен биригүү бекемдиги бетондун кысууга болгон бекемдик классын эске алуу менен, ар бир беттин түрү жана арматуранын номиналдык диаметри үчүн аныкталышы керек.

4.1.35    Байланыш бекемдигин аныктоодо төмөнкү факторлор эске алынышы керек: мезгилдүү профилдин геометриялык параметрлери, спиралдык ороонун же кум катмарынын болушу, БKAнын номиналдык диаметри, бетондун бекемдиги, бетон катмарынын калыңдыгы, бекитүү узундугу жана конструкциянын эксплуатациялоо шарттары.

4.1.36    Анкерлөө жана бири-бирине улап жайгаштыруу аркылуу бириктирүүнү долбоорлоодо колдонулуучу БKA менен бетондун ортосундагы биригүү бекемдигинин маанилери сыноо жыйынтыктарына негизделиши же ушул нускаманын 9-бөлүмүнүн жоболоруна ылайык аныкталышы керек. БKAнын өзгөчө мүнөздөмөлөрүн эске албастан, болот арматура үчүн каралган долбоорлоо формулаларын колдонууга жол берилбейт.

4.1.37    БKA анкерлөөсүн эсептөө арматура менен бетондун чектешкен жериндеги бузулуу, мезгилдүү профилдин элементтеринин жылышуусу, өзөктүн беттик катмарынын жабыркашы жана бетон катмарынын жарылышы ыктымалдыгын эске алуу менен жүргүзүлөт.

4.3 Узакка созулган жүк аракетинде БКАнын иштеши

БКАнын узакка созулган бекемдиги

4.3.1    БКА менен бетон конструкцияларын эсептөөдө узаккасозулган жүк аракетинде арматуранын чыңалууга каршылыгын азайтуу керек. БКАнын узакка созулган бекемдиги жүктүн узактыгын жана конструкциянын иштөө шарттарын эске алуу менен орнотулушу керек.

4.3.2    Туруктуу жана узак мөөнөттүү жүктөмдөрдүн таасирине биринчи топтун чектик абалдары боюнча конструкцияларды эсептөөдө БКАнынсозулушуна эсептелген каршылыкформула боюнча аныкталышы керек

 ,                                                                     (4.5)

мында – БKAнын мүнөздүү чоюлууга туруктуулугу;

  – узакка созулган жүктөм астында БKAнын чоюлууга туруктуулугунун төмөндөө коэффициенти.

4.3.3     жүктүнузакка созулган аракетиндеБКАнын чоюлууга каршылыгын азайтуукоэффициенти сыноонун жыйынтыгыбоюнча же 0,4кө барабар кабыл алынышы керек. Сыноо жыйынтыктары жок болгон учурда, узакка созулган жүктөмдүн таасири астындагы БKAнын бекемдиги үчүн төмөндөтүүчү коэффициент имарат ичиндеги агрессивдүү эмес чөйрөдө 0,40тан, ал эми ачык абада же нымдуу же агрессивдүү чөйрөдө иштетүүдө 0,30дан ашпаган мааниде кабыл алынышы керек. БKAнын белгилүү бир түрү үчүн сыноо жыйынтыктарынын негизинде башка маанилер да кабыл алынышы мүмкүн.

4.3.4    БKAнын узак мөөнөттүү бекемдиги туруктуу чоюу чыңалуусунун бир нече деңгээлинде алынган сыноо жыйынтыктарынын негизинде аныкталат. Конструкциянын белгиленген кызмат өтөө мөөнөтү үчүн узак мөөнөттүү бекемдик, эгерде кабыл алынган көз карандылык эксперименталдык жактан негизделген болсо, чыңалуу деңгээли менен бузулууга чейинки убакыттын логарифминин ортосундагы байланышты экстраполяциялоо жолу менен аныкталышы мүмкүн.

4.3.5    БKAнын узак мөөнөттүү бекемдигин аныктоодо, эгерде курулуштун эксплуатациялоо шарттарында мындай таасирлер күтүлсө, туруктуу чоюу чыңалуусунун, температуранын, нымдуулуктун, щелочтуу же башка агрессивдүү чөйрөнүн, ошондой эле циклдик тоңуу жана эрүү процесстеринин биргелешкен таасири эске алынышы керек.

4.3.6    4.3.3-пунктта белгиленген маанилерден айырмаланган БКАнын узак мөөнөттүү бекемдигинин маанилери жана коэффициенти сыноо протоколдору менен ырасталууга тийиш, анда БКАнын түрү жана номиналдык диаметри, үлгүлөрдүн саны, жүктөмдүн деңгээлдери жана жүктөө узактыгы, температура, нымдуулук, ошондой эле сыноолорду жүргүзүүнүн башка шарттары көрсөтүлүшү керек.

БКАнын чарчоо бекемдиги

4.3.7 БКАнын чарчоо бекемдигин көп жолу кайталанган жүктөмдөргө дуушар болгон конструкцияларды долбоорлоодо эске алуу керек. Мындай конструкцияларда БКАны колдонуу мүмкүндүгү конкреттүү типтеги жана номиналдуу диаметрдеги арматураларды сыноонун жыйынтыктары менен тастыкталууга тийиш.

4.3.8 Чарчоо эсеби пайдалануу шарттарында көп жолу кайталанган жүктөмдөр каралбаган конструкциялар үчүн аткарылбоого жол берилет.

4.3.9 БКАны чарчоого туруктуулугун сыноо чыңалуулардын бир нече деңгээлинде, циклдин максималдуу жана минималдуу чыңалууларын, асимметрия коэффициентин, талап кылынган циклдердин санын, температураны, нымдуулукту жана пайдалануу чөйрөсүнүн агрессивдүүлүгүн эске алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Жүктөө жыштыгы 1 Гц ашпоого тийиш. 1 Гц жогору жыштыкты колдонууга үлгүнүн температурасын контролдоо жана анын өзүнөн-өзү ысып кетүүсү сыноолордун натыйжаларына жана бузулуу мүнөзүнө таасир эте албастыгын ырастоо шартында жол берилет.

4.3.10 Чектүү чыңалуужана жол берилген циклдердин саны жүктөөнүн шарттарын жана үлгүлөрдү бузуунун мүнөзүн көрсөтүү менен протоколдор менен таризделген сыноолордун жыйынтыктары боюнча кабыл алынышы керек. Сыноонун ырасталган натыйжалары жок болгон учурда чарчоого эсептелген конструкциялардын жумушчу арматурасы катары БКАны колдонуугажол берилбейт.

4.4 Жогорку температуранын жана өрттүн БKAга тийгизген таасири

4.4.1    БКА менен бетон конструкцияларын долбоорлоодо, температура жогорулаганда арматуранынбекемдигин, ийкемдүүлүк модулун жана бетонго жабышуу күчүн азайтуу керек. Температуралык мүнөздөмөлөр конкреттүү типтеги БКАнын сыноосунун натыйжалары менен ырасталган өндүрүүчүнүн маалыматтарыбоюнча кабыл алынышы керек.

4.4.2    БКАны пайдалануунун максималдуу эсептик температурасынT_g полимер матрицасынын айнектин өтүү температурасын эске алуу менен сыноолордун жыйынтыктарынын негизинде даярдоочунун техникалык документтерибоюнча кабыл алуу керек. БКАны бирдей же T_g жогору температурада колдонууга жолберилбейт.

4.4.3    БКАнын ченемдикмүнөздөмөлөрү белгиленген температураданашкан эксплуатациялоонунэсептик температурасында сунууга каршылык, ийкемдүүлүктүн модулу жана бетон байланышынын бекемдиги сыноонун жыйынтыгы боюнча аныкталган төмөндөтүүчү коэффициенттерди эске алуу менен кабыл алынышы керек. Мындай маалыматтар жок болгон учурда көрсөтүлгөн температурада БКАны колдонуугажол берилбейт.

4.4.4    БКАдан бетонконструкцияларынын отко туруктуулугун эсептөө кесилиш боюнча температуранын бөлүштүрүлүшүн, бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгын, бетондун түрүн жана нымдуулугун, БКАнын физикалык-механикалык мүнөздөмөлөрүнүн азайышын жана бетон менен жабышуусун, ошондой эле интенсивдүү жылытуу зонасынын чегинен тышкары арматуранын анкерлөө шарттарын эске алуу менен аткарылышы керек.

4.4.5    БКАдан тирөөч конструкциялардын талап кылынган отко туруктуулугун материалдардын эксперименттик белгиленген температуралык мүнөздөмөлөрүнө же конструкциялардын от сыноосуна негизделген эсептөөлөр менен ырастоо керек. Отко туруктуулукту БКАнын жылытуу температурасы боюнча гана аныктоого жол берилбейт.

4.4.6    Отко туруктуулукту баалоодо тирөөч, бүтүндүк жана жылуулук изоляциялоо жөндөмдүүлүгүнүн жоготуу боюнча чектик абалдарын, ошондой эле конструкциянын чектик деформациясын КР КЧ 21-01 жана МАМСТ 30247.0 ылайык өрт коопсуздугу боюнча ченемдик документтердин талаптарына ылайык текшерүү керек.

4.4.7    Белгиленген отко туруктуулук чегине ээ болгон элементтерде БKAны көтөрүүчү арматура катары колдонууга, эгерде белгиленген убакыт аралыгында оттун таасири астында көтөрүү жөндөмдүүлүгүнүн, ошондой эле арматуранын талап кылынган байланышынын жана анкерлөөсүнүн сакталышын тастыктаган маалыматтар болсо, уруксат берилет.

4.4.8    Эсептөө методикасы жана өрт сыноолорунун жыйынтыктары жок болгон учурда отко туруктуулук боюнча ченемделген талаптар коюлуучу конструкциялардын негизгижумушчу арматурасы катары БКАны колдонууга жол берилбейт.

5     Бекемдиги

5.1 Жалпы талаптар

5.1.1    БКАнын бекемдигиконструкциянын иштөө мөөнөтүн жана анын иштөө шарттарын эске алуу менен арматуранын түрүн, полимер матрицасын жана коргоо чараларын тандоо менен камсыз кылынышы керек.

5.1.2    Долбоордук эсептөөлөрдө суунун, жогорку температуранын, щелочтуу, кислоталуу жана туздуу чөйрөлөрдүн, ультракызгылт көк нурлануунун жана тоңуу-эрүү циклдеринин, ошондой эле бул факторлор менен колдонулган жүктөмдөрдүн биргелешкен таасиринин натыйжасында келип чыккан чоюлууга бекемдиктин, серпилгичтик модулунун жана БКA менен бетондун ортосундагы биригүү бекемдигинин мүмкүн болгон өзгөрүүлөрү эске алынышы керек.

5.1.3    БKA арматурасынын агрессивдүү чөйрөлөргө туруктуулугу ар бир түрү жана номиналдык диаметри үчүн МАМСТ 32487 стандартына ылайык аныкталышы керек. Сыноо шарттары агрессивдүү чөйрөнүн түрүн, концентрациясын жана температурасын, таасир этүү мөөнөтүн, ошондой эле колдонулган чыңалуу деңгээлин эске алуу менен белгилениши зарыл.

5.1.4    БКAнын бекемдиги боюнча белгиленген талаптарга шайкештиги айлана-чөйрөнүн таасиринен кийинки тартылууга болгон бекемдиктин жана бетон менен болгон байланыш бекемдигинин сакталышына байланыштуу сыноо жыйынтыктары менен, ал эми зарыл болгон учурларда – жүктүн жана агрессивдүү чөйрөнүн биргелешкен таасири астындагы узак мөөнөттүү бекемдикке сыноолор менен ырасталышы керек.

5.1.5    Ылдамдатылган сыноолордун жыйынтыктары БКAнын ар кандай түрлөрүнүн бекемдигин салыштырмалуу баалоо үчүн колдонулушу мүмкүн. Эгерде колдонулган өз ара байланыш жана экстраполяция ыкмасы эксперименталдык жактан негизделген болсо, ылдамдатылган сыноолордун жыйынтыктарынын негизинде курулманын долбоордук кызмат мөөнөтү ичинде БKАнын мүнөздөмөлөрүнүн өзгөрүшүн алдын ала баалоого жол берилет.

5.1.6    Пайдалануу шартында БКАнын мүнөздөмөлөрүнүн азайышын эске алуучу коэффициенттердин маанисин ушул нускаманын жоболору же сыноолордун натыйжалары боюнча кабыл алуу керек. Ченемдикдокументтер же сыноопротоколдору менен тастыкталбаган маанилерди колдонуугажол берилбейт.

5.2 БKAнын щелочтуу чөйрөгө, нымга жана ультракызгылт көк нурланууга туруктуулугу

5.2.1    БКAнын щелочтуу чөйрөгө жана нымга туруктуулугу, МАМСТ 32487 ылайык, щелочтуу же башка агрессивдүү чөйрөнүн таасиринен кийин арматуранын чоюлууга болгон бекемдигинин жана анын бетон менен болгон биригүү бекемдигинин өзгөрүшүнүн негизинде аныкталат.

5.2.2    БКAнын ар бир түрү жана номиналдык диаметри үчүн сыноолор өткөрүлүүгө тийиш. Курамы,pH суутек көрсөткүчү, щелочтук эритменин температурасы жана үлгүлөрдү кармооузактыгы МАМСТ 32487 боюнча кабыл алынышы керек.

5.2.3    Нымдуу жана щелочтуу чөйрөдө иштеген курулмалар үчүн БKAны тандоодо щелочтуу чөйрөнүн, нымдуулуктун, температуранын, таасир этүү мөөнөтүнүн жана туруктуу чоюу чыңалуусунун биргелешкен таасири эске алынышы керек. Эгерде эксплуатациялоо шарттары агрессивдүү чөйрө менен жүктүн биргелешкен таасирин камтыса, сыноолор чыңалуу абалында жүргүзүлүшү зарыл.

5.2.4    Щелочтуу чөйрөнүн жана нымдуулуктун таасиринен кийин БKAнын чоюлууга болгон бекемдигинин жана бетон менен болгон жабышуу бекемдигинин сакталуу көрсөткүчтөрү МАМСТ 31938 талаптарына жооп бериши жана сыноо протоколдору менен тастыкталышы керек.

5.2.5    БКAнын ультракызгылт көк нурлануунун жана атмосфералык нымдуулуктун түз таасиринен бетон менен корголбогон бөлүктөрү коргоочу катмар менен жабылышы керек, анын бекемдиги жана БKAнын полимердик матрицасы менен шайкештиги сыноо жыйынтыктары менен тастыкталууга тийиш.

5.2.6    БКАнын ультракызгылт көк нурланууга туруктуулугу, белгилүү бир убакыт аралыгындагы таасирден кийинки созууга болгон бекемдиктин, серпилгичтик модулунун жана арматуранын бетинин абалынын өзгөрүшүнүн негизинде бааланышы керек. Сыноо шарттары курулуштун эксплуатациялоо шарттарын эске алуу менен аныкталышы зарыл.

5.2.7    БКАнын агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасирине туруктуулугу боюнча тастыкталган маалыматтардын жоктугуна байланыштуу, аны нымдуу же щелочтуу чөйрөлөрдүн таасирине дуушар болгон же ультракызгылт көк нурлануусунан корголбогон жерлердеги конструкцияларда көтөрүүчү арматура катары колдонууга жол берилбейт.

5.3 БКА менен бетондун ортосундагы байланыштын бекемдиги

5.3.1    БКА менен бетондун ортосундагы байланыштын узак мөөнөттүү бекемдиги камсыз кылынышы керек, мында курулмалардын эксплуатациялык шарттарына мүнөздүү болгон нымдуулуктун жана бетондун щелочтуу чөйрөсүнүн узакка созулган биргелешкен таасиринен улам байланыштын бекемдигинин төмөндөө ыктымалдыгы эске алынышы зарыл.

5.3.2    БКА арматурасынын бетон менен биригүүсүнүн эсептик бекемдиги 6.2.1-пунктка ылайык аныкталган БКАарматурасынын чоюлууга карата эсептик бекемдигинин көз карандысыз түрдө, 5.3.4-пунктка ылайык жүргүзүлгөн сыноолордун жыйынтыктарынын негизинде аныкталышы керек. БКА арматурасынын бетон менен биригүүсүнүн эсептик бекемдиги БКА арматурасынын чоюлууга карата бекемдигининнегизинде эсептөө жолу менен аныкталбашы керек.

5.3.3    БКАарматурасы менен бетондун ортосундагы биригүүнүн агрессивдүү чөйрөлөрдүн (бетондун щелочтуу чөйрөсү, нымдуулук жана жогорулаган температура) таасирине туруктуулугу ар бир түрдөгү жана номиналдык диаметрдеги арматура үчүн МАМСТ 32487 стандартына ылайык сыноо жыйынтыктарынын негизинде аныкталууга тийиш.

5.3.4    Агрессивдүү чөйрөнүн таасирине чейинки жана андан кийинки биригүү бекемдиги МАМСТ 32492 стандартына ылайык аныкталууга тийиш. Анкерлөө жана бириктирүүлөр үчүн биригүү бекемдигинин долбоордук мааниси ушул нускаманын 9-бөлүмүнө ылайык кабыл алынат.

Эгерде конструкциялардын натуралдык фрагменттерин сыноонун натыйжалары же конструкциядагы бетондун чыңалган абалын калыбына келтирүүчү МАМСТ 32492 боюнча башка ыкмалар менен колдонуу ырасталса, сууруп алуу ыкмасы менен алынган биригүүнүн бекемдигинин маанилерин түзөтүү коэффициентсиз улоого анкерлөөнү жана кошулган жерлерди эсептөөдө колдонууга жол берилет. Калган учурларда сууруп алуу ыкмасы менен алынган маанилерге сыноолордун натыйжалары же таанылган чет өлкөлүк ченемдик документтердин маалыматтары менен негизделген төмөндөтүлгөн түзөтүү коэффициентин колдонуу керек.

5.3.5    Атмосфералыктаасирлерде БКАнын бетон менен биригүүсүнүн бекемдигининөзгөрүшүн баалоо сыноо программасындабелгиленген мөөнөт ичиндетабигый же моделдештирилген атмосфералыкшарттарда сакталган үлгүлөрдүсыноонун натыйжалары боюнча аткарылышы керек.

5.3.6    Чөйрөнүнжогорку температурасынын, жогорку нымдуулугунун жана (же) жогорку щелочтуулугунун биргелешкен таасиринде БКАнын бетон менен биригүүсүнүн бекемдигинин эсептик маанисин конструкцияны эксплуатациялоонун эсептик шарттарына ылайык келген шарттарда арматуранын конкреттүүтибин сыноонунжыйынтыгы боюнча кабыл алуу керек. Көрсөтүлгөн шарттарда биригүүнүн бекемдигин сактоону же жогорулатууну тастыктаган маалыматтар жок болгон учурда биригүүнүн бекемдигинин ченемдик маанисине сыноонунжыйынтыгы боюнча белгиленүүчү төмөндөтүүчү коэффициентти колдонуу керек.

5.3.7    БКАдан конструкцияларды долбоорлоодо бетондун коргоочу катмарында КР КЧ 52-02 белгиленген чектик маанилерден ашык узак жаракалардын пайда болушун жана ачылышын болтурбоочу конструкциялык жана технологиялык чараларды кароокерек, анткени жаракалардын ачылышы БКАарматурасынын бетон менен биригүүсүн начарлатат.

5.3.8    Бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгын жана бетондун тыгыздыгына (өткөрбөстүгүнө) талаптарды белгилөөдө КР КЭ 22-104 жана ушул нускаманыжетекчиликке алуу менен коргоочу катмар аркылуу арматуранын бетине агрессивдүү химиялыкзаттардын кирүү мүмкүндүгүнэске алуу керек.

6     Долбоорлоо боюнча жалпы талаптар

6.1 Долбоорлоо негиздери

6.1.1    Базальт-композиттик арматуранын (БКА) өзөгү менен бекемделген ийилүүчү бетон элементтерин долбоорлоо жалпак кесилиш гипотезасын жана бетон менен арматуранын деформациялоо диаграммасын колдонгон деформациялык эсептөө моделинин негизинде аткарылышыкерек.

6.1.2    Бекемделген БКА ийилүүчү элементтин сынышынынмүнөзү кесилишти арматуралоонун ρ_f иш жүзүндөгү коэффициентинин жана арматуралоонун ρ_fb чек ара коэффициентинин катышы боюнча белгилениши керек.

- ρ_f > ρ_fb болгон учурда – кысуу зонасындагы бетондун бузулушу менен;

- ρ_f ≤ ρ_fb болгон учурда – БКА арматурасынын бузулушу менен,

 ,                                                                                 (6.1)

мында ρ_f – БКА арматуранын кесилиш аянтынын элементтин натыйжалуу кесилиш аянтына болгон катышы катары аныкталган, кесилиштеги арматуралоонун иш жүзүндөгү коэффициенти;

 – БКА арматура кесилишинин аянты;

b – кесилиштин туурасы,

d – кесилиштин иштөө узундугу;

ρ_fb – (7.3) формула боюнча аныкталуучу арматуралоонун чектик коэффициенти.

6.1.3 БКА менен бекемделген бетон элементтерин эсептөө чектүү абалдар ыкмасы боюнча жүргүзүлүүгө тийиш: көтөрүмдүүлүк жөндөмдүүлүгү боюнча (чектүү абалдардын биринчи тобу) жана нормалдуу пайдаланууга жарактуулугу боюнча (чектүү абалдардын экинчи тобу).

6.1.4 Жүктөмдөр жана таасирлер, жүктөмдөрдүн айкалыштары жана жүктөм боюнча ишенимдүүлүк коэффициенттери КЧжЭ 2.01.07 боюнча кабыл алынууга тийиш. Конструкциялардын ишенимдүүлүгүнө коюлуучу жалпы талаптар МАМСТ 27751 боюнча кабыл алынат. Тышкы таасирлерден келип чыккан эсептик күчтөр Кыргыз Республикасынын ченемдик документтерине ылайык аныкталууга тийиш. БКА менен бекемделген бетон элементтеринин кесилиштеринин көтөрүмдүүлүгү ушул нускамага ылайык, анда белгиленген номиналдык көтөрүмдүүлүктү төмөндөтүүчү φ коэффициенттери колдонулуу менен аныкталат.

6.1.5 Чектүү абалдардын экинчи тобу боюнча эсептөө (ийилүүлөр, жаракалардын пайда болушу жана алардын ачылышынын туурасы) көтөрүмдүүлүк жөндөмдүүлүгү боюнча эсептөөнүн натыйжаларына карабастан, бардык ийилүүчү элементтер үчүн жүргүзүлүүгө тийиш.

6.1.6 Серпилгичтик модулу төмөндөтүлгөн БКА менен бекемделген элементтер үчүн арматуранын кесилиш аянты көтөрүмдүүлүк жөндөмдүүлүгү боюнча же чектүү абалдардын экинчи тобу боюнча эсептөөнүн кайсынысында чоңураак мааниси алынган болсо, ошол эсептөөнүн жыйынтыгы боюнча дайындалууга тийиш.

6.1.7 БКА менен бекемделген конструкцияларды жогорулатылган температуралардын жана өрттүн таасирине эсептөөнүн өзгөчөлүктөрү ушул нускаманын 4.4-бөлүмүндө келтирилген.

6.2 Материалдардын эсептөө мүнөздөмөлөрү

6.2.1    Даярдоочу тарабынан берилген БКАнын бекемдик жана деформациялык мүнөздөмөлөрүнүн маанилери (анын ичинде созууга кепилденген бекемдик) эксплуатациялоо чөйрөсүнүн узакка созулган таасиринде мүнөздөмөлөрдүн төмөндөшүн эске албаган баштапкы маанилер катары кабыл алынышы керек. Арматуранынчыңалуу күчүнүн жана чектик деформациясынынэсептелген маанилерин төмөнкү формулалар боюнча аныктоо керек

 ,                                                         (6.2)

            ,                                                          (6.3)

мында f_fu, ε_fu – МАМСТ 32492 боюнча сыноонун жыйынтыгы боюнча даярдоочу тарабынан белгиленген БКАнын чоюлууга бекемдигинин жана айрылышынын чектик деформациясынын эсептик мааниси;

C_E – сыноонун жыйынтыгы боюнча кабыл алынган эксплуатациялоо чөйрөсүнүн узакка созулган таасиринде БКАнын бекемдигинин төмөндөшүн эске алган иштөө шарттарынын коэффициенти.

6.2.2    БКАнын ийкемдүүлүгүнүн эсептик модулуүлгүлөрдүн сериясын сыноонунжыйынтыгы боюнча даярдоочу тарабынан белгиленген ийкемдүүлүктүн модулунунорточо маанисине барабар кабылалынышы керек:

E_f = E_f,ave,                                                                 (6.4)

мында E_f – БКAнын эсептелген чоюлуудагы серпилгичтүүлүк модулу;

E_f,ave – БKAнын чоюлуудагы серпилгичтик модулунун орточо мааниси.

6.2.3   C_E коэффициенти базальттын түрүнө жана конструкцияны пайдалануу шарттарына жараша жүргүзүлгөн сыноолордун натыйжалары боюнча кабыл алынууга тийиш. C_E коэффициентинин маанисине карабастан, пайдалануу температурасы арматуранын полимердик байланыштыргычынын айнектелүү температурасынан (T_g) жогору болгон конструкцияларда БКА арматурасын колдонууга жол берилбейт.

6.2.4 БКАнын ийилген бөлүгүнүн эсептик бекемдигин, эгерде бул көз карандылыкты колдонууга мүмкүн экендиги тиешелүү типтеги БКАны сыноонун натыйжалары менен ырасталса, алдын ала (6.5) формуласы боюнча аныктоого жол берилет. Сыноолордун натыйжалары болгон учурда, ырасталган маани кабыл алынууга тийиш.

БКА өзөгүнүн ийилген бөлүгүнүн чоюлууга болгон эсептик бекемдигин төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет:

 ,                                             (6.5)

мында f_fb – БКА өзөгүнүн ийилген бөлүгүнүн чоюлууга болгон эсептик бекемдиги;

r_b – өзөктүн ийилүү радиусу;

d_b – өзөктүн номиналдык диаметри;

f_fu – 6.2.1-пункт боюнча БКАнын чоюлууга болгон эсептик бекемдиги.

(6.5) формуласы боюнча аныкталган f_fb мааниси f_fu маанисинен чоң кабыл алынбоого тийиш.

6.2.5 БКА өзөктөрүнүн ийилген бөлүктөрүнүн чоюлууга болгон бекемдигин арматуранын конкреттүү түрү боюнча МАМСТ 32492 талаптарына ылайык жүргүзүлгөн сертификацияланган сыноолордун натыйжалары боюнча кабыл алууга жол берилет. Мында сыноолор курулуш жүргүзүлүп жаткан аймакка тиешелүү пайдалануу шарттарын эске алууга тийиш.

7     Ийилүүчү элементтерди эсептөө

7.1 Жалпы жобо

7.1.1    Ушул бөлүмдүн талаптары БКАнын узунунан кеткен арматурасынын бир катмары менен бекемделген жана ийилүүгө иштеген бетон элементтеринин тик бурчтуу кесилиштерин бекемдикке эсептөө эрежелерин белгилейт. БКА менен бекемделген ийилүүчү бетон элементтерин эсептөө чектүү абалдардын биринчи жана экинчи топтору боюнча КР КЧ 52-02 жана ушул нускаманын талаптарын эске алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

7.1.2    Ийилүүчү элементтерди бекемдикке эсептөө алардын узунунан кеткен огуна перпендикуляр болгон кесилиштер үчүн ички жана тышкы күчтөрдүн тең салмактуулук шарттарынын, ошондой эле бетондун жана БКАнын деформацияларынын биргелешкендигинин негизинде жүргүзүлүүгө тийиш.

7.1.3    Нормалдуу кесилиштерди эсептөөдө төмөнкүлөр кабыл алынууга тийиш:

- бетондун чоюлууга болгон каршылыгы нөлгө барабар деп кабыл алынат;

- кесилиштин бийиктиги боюнча бетондун жана БКА арматурасынын деформацияларынын бөлүштүрүлүшү сызыктуу деп кабыл алынат;

- ушул нускаманын 9-бөлүмүнө ылайык анкерлөө камсыз кылынган шартта, БКА арматурасынын деформациялары аны курчап турган бетондун деформацияларына барабар деп кабыл алынат;

- БКА арматурасындагы чыңалуулар менен деформациялардын ортосундагы көз карандылык кыйроого чейин сызыктуу-серпилгич деп кабыл алынат;

- БКА арматурасынын кысылууга болгон каршылыгы нөлгө барабар деп кабыл алынат;

- чоюлган БКА арматурасындагы чыңалуулар 6.2.1-пункт боюнча чоюлууга болгон эсептик каршылык f_fu маанисинен ашпоого тийиш.

7.1.4    Нормалдуу кесилиштин чектүү абалы төмөнкү учурлардын бири боюнча аныкталууга тийиш:

- кысылган зонадагы бетон чектүү салыштырма деформацияга жеткенде;

- чоюлган БКА чектүү салыштырма деформацияга жеткенде.

7.1.5    Нормалдуу кесилиштин бузулуу мүнөзү бетондун кысылган зонасы жана чоюлган БКА бир учурда чектүү салыштырма деформацияларга жеткен учурга туура келген бекемделүүнүнчектик коэффициенти менен бекемделүүнүн иш жүзүндөгү коэффициентин салыштыруу аркылуу аныкталууга тийиш

7.1.6    Долбоорлоодо чоюлган БКА үзүлгөнгө чейин кысылган зонадагы бетондун чектүү салыштырма деформациясына жетишинин натыйжасында элементтин бузулушун караштыруу артыкчылыктуу болуп саналат. Бузулушу БКАнын үзүлүшү менен аныкталган кесилиштерди колдонууга бекемдикке, жарака туруктуулугуна жана деформацияларга коюлган талаптар аткарылганда, ошондой эле белгиленген ишенимдүүлүк коэффициенттери эске алынганда жол берилет.

7.1.7    Нормалдуу кесилиштин бузулуу мүнөзү бекемделүүнүн иш жүзүндөгү ρ_f коэффициенти менен (7.3) формуласы боюнча аныкталуучу бекемделүүнүн чектик ρ_fbкоэффициентинин катышы боюнча белгилениши керек.

7.1.8    Бетондун жана БКАнын эсептик мүнөздөмөлөрү конструкцияны пайдалануу шарттарын жана пайдалануу мөөнөтүн эске алуу менен ушул нускаманын 6-бөлүмүнө ылайык кабыл алынууга тийиш.

7.1.9    БКА менен бекемделген ийилүүчү элементтер, эреже катары, чектүү абалдын кыйла жагымдуу мүнөзү катары кысылган зонадагы бетондун бузулушу боюнча долбоорлонууга тийиш (ρ_f > ρ_fb). БКА арматурасынын үзүлүшү боюнча бузулган кесилиштерди (ρ_f ≤ ρ_fb) колдонууга ушул нускаманын бекемдикке жана нормалдуу пайдаланууга жарактуулукка коюлган талаптары аткарылган шартта жол берилет.

7.2 Нормалдуу кесилиштердин бекемдигин эсептөө

7.2.1 Ийилүүчүэлементтердин нормалдуу кесилиштерининбекемдигинэсептөө төмөнкү шарт боюнчааткарылышы керек (7.1-сүрөт).

                                                                       (7.1)

мында M_n – ийилүүдөгү нормалдуу кесилиштин номиналдык көтөрүү жөндөмдүүлүгү;

φ – номиналдык көтөрүү жөндөмдүүлүгүн төмөндөтүү коэффициенти;

M_u – жүктөмдөрдүн эсептик айкалышынан алынган эсептик ийүүчү момент, КЧжЭ 2.01.07 талаптарын эске алуу менен аныкталат.

7.2.2   Ийилүүдөгү нормалдуу кесилиштин номиналдык бекемдиги ички күчтөрдүн тең салмактуулук шарттарынын, бетондун жана БКАнын деформацияларынын шайкештигинин жана материалдардын деформацияланы-шынын эсептик диаграммаларынын негизинде аныкталууга тийиш.

7.2.3   Нормалдуу кесилиштин чектүү абалы арматуралоонун иш жүзүндөгү жана чектүү коэффициенттеринин катышына жараша аныкталууга тийиш. БКАнын арматуралоо коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                                                                       (7.2)

мында ρ_f – БКАнын арматуралоо коэффициенти;

A_f – созулган БКАнын туурасынан кесилишинин аянты;

b – элементтин туурасынан кесилишинин туурасы;

d – кесилиштин жумушчу бийиктиги.

7.2.4 Чектүү арматуралоокоэффициенти ρ_fb төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш:

                                                           (7.3)

мында f_c' – 4.1.3–4.1.5-пункттарына ылайык кабыл алынуучу бетондун кысууга берилген цилиндрдик бекемдиги, МПа;

f_fu – 6.2.1-пунктуна ылайык БКАнын созуудагы эсептик бекемдиги, МПа;

E_f – 6.2.2-пунктуна ылайык БКАнын созуудагы серпилгичтик модулу, МПа;

ε_cu – кысылган зонадагы бетондун чектүү салыштырма деформациясы, 0,003 барабар деп кабыл алынат;

β₁ – кысылган бетондогу чыңалуулардын эквиваленттүү тик бурчтуу эпюрасынын салыштырмалуу бийиктигин мүнөздөөчү коэффициент, (7.4) жана (7.5) формулалары боюнча кабыл алынат.

7.2.5 Кысылган бетондогу чыңалуулардын эквиваленттүү тик бурчтуу эпюрасынын бийиктигинин бетондун кысылган зонасынын бийиктигине болгон катышын мүнөздөөчү β₁ коэффициенти төмөнкүдөй кабыл алынууга тийиш:

f_c' ≤ 28 МПа болгон учурда              β₁ = 0,85;                                         (7.4)

f_c' > 28 МПа болгон учурда (7.5)

7.2.6   ρ_f<ρ_fb болгон учурда нормалдуу кесилиштин чектүү абалы созулган БКАнын үзүлүшү менен аныкталат.

ρ_f>ρ_fb болгон учурда нормалдуу кесилиштин чектүү абалы кысылган зонадагы бетондун чектүү салыштырмалуу деформацияга жетиши менен аныкталат.

ρ_f = ρ_fb болгон учурда жогоруда көрсөтүлгөн абалдар бир убакта пайда болот деп кабыл алынат.

7.2.7   ρ_f жана ρ_fb коэффициенттеринин катышына карабастан, БКАнын аянты минималдуу арматуралоо, бекемдик, жаракалардын ачылуу туурасы жана ийилүүлөр боюнча талаптарга жооп берүүгө тийиш.

а)

б)

в)

7.1-сүрөт – БКА менен бекемделгенбетон элементинин нормалдуу кесилишиндеги чыңалуулардын жана деформациялардын ар кандай чектүү абалдарындагы эпюралары: (а) кысылган зонанын бетону боюнча талкалоо; (б) (ρ_f = ρ_fb) чектик абалы; (в) БКА арматурасынын жарылышы боюнча талкалоо

Кысылган зонанынбетонунун талкаланышынын номиналдык кесилишинин бекемдиги

7.2.8   ρ_f>ρ_fb нормалдуу кесилиштин чектик абалы бетондун чектелген салыштырмалуу деформациянын кысылган зонасына жетиши менен аныкталышы керек. Бетондун кысылган зонасында чыңалууну бөлүштүрүүнү эквиваленттүү тик бурчтуу эпюра түрүндө кабыл алууга жол берилет.

7.2.9 Ийилгенде нормалдуу кесилиштин номиналдык күчү төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                           (7.6)

мында f_f – бетон чектүү салыштырмалуу деформацияга жеткен учурда чоюлган БКАдагы чыңалуу;

a – кысылган бетондогу чыңалуулардын эквиваленттүү тик бурчтуу эпюрасынын бийиктиги.

7.2.10 Кысылган бетондогу чыңалуулардын эквиваленттүү тик бурчтуу эпюрасынын бийиктиги төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш:

                                                                       (7.7)

мында a – кысылган бетондогу чыңалуулардын эквиваленттүү тик бурчтуу эпюрасынын бийиктиги, мм;

A_f – чоюлган БКА аянты, мм²;

f_f – чоюлган БКАдагы чыңалуу, МПа;

f_c' – бетондун кысууга болгон берилген цилиндрдик бекемдиги, МПа;

b – кесилиштин кысылган зонасынын туурасы, мм.

7.2.11 Бетондун кысылган зонасынын чектик деформациясына туура келген БКА чоюлган арматурасындагы чыңалуу төмөнкү формула боюнча аныкталат:

(7.8)

7.2.12 (7.7) жана (7.8) формулаларды биргелешип чечүүдө чоюлган БКАдагы чыңалууну төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет

                                    (7.9)

7.2.13 Ийилгенде тик бурчтуу кесилиштин номиналдык бекемдигин төмөнкү формула боюнча бекемдөө коэффициенти аркылуу аныктоого жол берилет

                                                           (7.10)

§  Алынган номиналдык бекемдиктин M_n мааниси бекемдикти төмөндөтүүчү φ коэффициентин эске алуу менен (7.1) шартын текшерүүдө колдонулууга тийиш.

Чоюлган БКАны бузууда кесилиштердин номиналдык бекемдиги

§  ρ_f ≤ ρ_fb болгон учурда нормалдуу кесилиштин чектүү абалы созулган БКАнын чектүү салыштырмалуу деформацияга жетиши менен аныкталат. Номиналдык бекемдик төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш

                                                           (7.11)

мында  c – БКАнын бузулушунда бетондун кысылган зонасынын бийиктиги.

§  Кесилиштин бекемдигин 7.2.15-пунктуна ылайык аныктоодо, БКА бузулган учурда кысылган зонадагы бетондун салыштырмалуу деформациясы чектүү мааниден аз болушу мүмкүн экендигин эске алуу керек

ε_c ≤ ε_cu                                                                       (7.12)

Бетондогу чыңалуулардын эквиваленттүү тик бурчтуу эпюрасын мүнөздөөчү α₁ жана β₁ параметрлери бетондун жетишилген салыштырмалуу деформациясынын ε_c маанисине жараша кабыл алынууга тийиш.

§  Кысылган зонанын c бийиктигин, бетондун ε_c салыштырмалуу деформациясын жана чыңалуулардын эквиваленттүү эпюрасынын параметрлерин бетондун жана БКАнын деформацияларынын шайкештик шарттары менен ички күчтөрдүн тең салмактуулук теңдемелерин биргелешип чечүү жолу менен аныктоого тийиш.

§  Кесилиштин номиналдык бекемдигин алдын ала же жөнөкөйлөштүрүлгөн баалоо үчүн кысылган зонанын бийиктигинин максималдуу маанисин чектүү бийиктикке c_b барабар деп кабыл алууга жол берилет. Бул учурда номиналдык бекемдик төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш

                                                           (7.13)

мында c_b – бетондун кысылган зонасынын чектүү бийиктиги.

§  Кысылган зонанын чектүү бийиктиги төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш

 ,                                                                     (7.14)

мында ε_fu – БКАнын созуудагы эсептик чектүү салыштырмалуу деформациясы.

§  Ийилүүдөгү нормалдуу кесилиштин эсептик көтөрүү жөндөмдүүлүгү номиналдык көтөрүү жөндөмдүүлүгү M_n маанисин номиналдык көтөрүү жөндөмдүүлүгүн төмөндөтүүчү φ коэффициентине көбөйтүү жолу менен аныкталууга тийиш.

§  φ коэффициентинин мааниси арматуралоонун иш жүзүндөгү коэффициентинин ρ_f чектүү арматуралоокоэффициентине ρ_fb болгон катышына жараша кабыл алынууга тийиш

 болгон учурда  ;                                                           (7.15)

 болгон учурда  ;                                                           (7.16)

 болгон учурда . (7.17)

ρ_f ≤ ρ_fb болгон учурда φ = 0,55 деп кабыл алынууга тийиш, анткени кесилиштин чектүү абалы созулган БКАнын үзүлүшү менен аныкталат.

ρ_fb < ρ_f < 1,4 ρ_fb болгон учурда φ коэффициентинин мааниси (7.16) формула боюнча берилген сызыктуу көз карандылык менен аныкталууга тийиш.

ρ_f ≥ 1,4 ρ_fb болгон учурда φ = 0,65 деп кабыл алынууга тийиш, анткени кесилиштин чектүү абалы кысылган зонадагы бетондун чектүү салыштырмалуу деформацияга жетиши менен аныкталат.

§  φ коэффициенти кесилиштин номиналдык көтөрүү жөндөмдүүлүгү M_n үчүн гана колдонулууга тийиш. φ коэффициентин бетондун же БКАнын эсептик мүнөздөмөлөрүнө кайрадан колдонууга, ошондой эле φM_n маанисин материал боюнча башка ишенимдүүлүк коэффициенти менен кайрадан төмөндөтүүгө жол берилбейт.

§  Чоюлган БКАнын минималдуу аянты нормалдуу жаракалар пайда болгондон кийин эле элементтин бузулушун болтурбай турган шарттан аныкталууга тийиш. Төмөнкү шарттар аныкталууга тийиш

 ,                                                         (7.18)

мында φ M_n – ийилүүдөгү нормалдуу кесилиштин эсептик бекемдиги;

M_cr – нормалдуу жаракалардын пайда болуу моменти.

§  Нормалдуу жаракалардын пайда болуу учурун төмөнкү формула боюнча аныктоого жол берилет

                                                           (7.19)

мында f_r – (7.20)формуласы боюнча аныкталуучу бетондун ийилүүдөгү чоюлууга эсептелген бекемдиги;

I_g – жаракаларды эске албаганда, толук бетон кесилишинин инерция моменти;

y_t – толук бетон кесилишинин оордук борборунан эң алыскы созулган бетон буласына чейинки аралык.

§  Бетондунийилгенде болжолдуу чыңалуу күчү төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                           (7.20)

мында λ – бетондун түрүн эске алуучу коэффициент, оор бетон үчүн 1,0ге барабар деп кабыл алынууга тийиш;

 –бетондун кысууга болгон цилиндрдик бекемдиги, МПа.

§  Тик бурчтуу жана тавр түрүндөгү кесилиштеги элементтер үчүн   чоюлган БКАнын минималдуу аянты төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш.

 ,                                             (7.21)

мында b_w – кесилиштин созулган зонасындагы кырдын туурасы. Бул пункттун талабы ρ_f ≥ 1,4 ρ_fb болгон учурда колдонулбайт.

§  7.2.26 жана 7.2.29-пункттарынын талаптары ρ_f ≤ ρ_fb болгон учурда чектүү абалы чоюлган БКАнын үзүлүшү менен аныкталуучу кесилиштерге колдонулууга тийиш.

§  ρ_f > ρ_fb болгон кесилиштер үчүн чоюлган БКАнын аянты бекемдикке жана чектүү абалдардын экинчи тобу боюнча эсептөөдө талап кылынган аянттан кем эмес болуп кабыл алынууга тийиш.

§  БКАнын минималдуу аянтын (7.21) формула боюнча текшерүүнү, эгерде ар бир эсептик кесилиште чоюлган БКАнын иш жүзүндөгү аянты эсептөө боюнча талап кылынган аянттан кеминде үчтөн бирине ашса, аткарбоого жол берилет:

 .                                                         (7.22)

мында  – эсептөө боюнча талап кылынган чоюлган БКА аянты.

Бир нече катмар БКАсы бар элементтерди эсептөөнүн өзгөчөлүктөрү

§  Чоюлган БКА бир нече катмарда жайгашкан учурда, деформациялар жана чыңалуулар ар бир катмар үчүн кесилиштин нейтралдык огунан болгон аралыкка жараша өзүнчө аныкталууга тийиш.

§  Чоюлган БКАнын i-катмарындагы чыңалуу төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш

 ,                                                                                 (7.23)

§  Чоюлган БКАдагы ички күч бардык катмарлардагы күчтөрдү суммалоо жолу менен аныкталууга тийиш:

 .                                                                                 (7.24)

§  Чектүү абалдын мүнөзү нейтралдык огунан эң алыс жайгашкан БКАнын эң четки созулган катмарынын деформациясы боюнча аныкталууга тийиш.

§  Бир нече катмар БКАсы бар элементтин бекемдиги тең салмактуулук жана деформациялардын шайкештик шарттарынын негизинде аныкталууга тийиш. БКАнын бардык катмарларында чыңалууларды бирдей деп кабыл алууга жол берилбейт.

Кысылуу зонасындагы БКА

§  Кысылган зонада жайгашкан узунунан кеткен БКАнын эсептик каршылыгы нөлгө барабар деп кабыл алынууга тийиш. Анын нормалдуу кесилиштин бекемдигине кошкон салымын эске алууга жол берилбейт.

§  Кысылган зонадагы БКАны конструктивдик арматура катары, анын ичинде туурасынан кеткен арматураны бекитүү жана узунунан кеткен стержендердин үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылуу үчүн эсепке алууга жол берилет.

§  Кысылган зонадагы БКАнын узунунан кеткен өзөктү туурасынан кеткен арматура менен бекитилиши керек. Анын кадамын төмөнкү мааниден ашырбоо керек:

s_w≤min(b_min;16d_b;48d_fw),                                        (7.25)

мында    s_w – туурасынан кеткен арматуранын кадамы;

b_min – элементтин кесилишинин эң кичине туурасынан өлчөмү;

d_b – БКАнын узунунан кеткен стерженинин номиналдык диаметри;

d_fw – туурасынан кеткен арматуранын номиналдык диаметри.

5     Нормалдуу эксплуатацияга жарактуулугу

3.1.1.   БКА менен бекемделген бетон элементтерин чектөөчү абалдардын экинчи тобу боюнча эсептөө жаракалардын ачылышынын туурасын чектөө жана ийилүүнү чектөө критерийлери боюнча жүргүзүлүшү керек, анткени бекемдик боюнча эсептөөнү жүргүзүү бул критерийлердин сакталышына кепилдик бербейт.

3.1.2.   Жаракалардын ачылышынын жол берилген ω туурасын конструкцияны пайдалануу шарттарына жараша 7.1-таблица боюнча кабыл алуу керек.

7.1-т а б л и ц а – Жаракалардын туурасынын жол берилген   маанилери

3.1.3.   Эсептөө жүктөмдөрдүн ченемдик маанилеринин таасирине, алардын таасир этүү узактыгын жана ушул КР КЧ 52-02 нускамасынын талаптарын эске алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

3.1.4.   Эсептөөдө булалуу БКАнын сызыктуу-серпилгичтүү жүрүм-туруму, болот арматурага салыштырмалуу жарака пайда болгондон кийинки бекемделген кесилиштин катуулугунун төмөндөшү жана арматурада пластикалык деформациялардын жоктугу эске алынышы керек.

Нормалдуу жаракалардыначылышынын туурасын эсептөө

3.1.5.   Кадимки жаракалардын ачылышынын туурасы конструкциянын максатын, иштөө шарттарын, сырткы көрүнүшүн, сууга туруктуулугун жана бетондун бекемдигин эске алуу менен чектелиши керек.

Жаракалардын ачылышынын жол берилген чектүү туурасы w_lim КР КЧ 52-02 боюнча кабыл алынууга тийиш. Аны БКАнын электрохимиялык коррозияга туруктуулугуна гана негизденип көбөйтүүгө жол берилбейт.

3.1.6.   Кадимки жаракалардын ачылышынын туурасын чектөөнү камсыз кылган, чоюлган зонадагы БКАнын узунунан кеткен өзөктөрдүн ортосундагы s_max максималдуу аралыкты төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

                                               (7.26)

мында E_f – БКАнын серпилгичтик модулу, МПа (45 000дөн 55 000 МПа чейин кабыл алынат);

 _min – жараканын жол берилген чектүү туурасы;

f_fs – ченемдик жүктөмдөн БКАдагы чыңалуу, МПа;

k_b – БКАнын бетон менен жабышуусун эске алуучу коэффициент (7.2-таблица боюнча же эксперименталдык жол менен кабыл алынат), (адатта болжол менен 1,0–1,4);

c_c – элементтин чоюлган кырынан БКАнын эң жакын өзөгүнүн борборуна чейинки аралык, башкача айтканда, арматуранын оордук борборуна чейинки бетондун коргоочу катмары, мм.

7.2-т а б л и ц а –  илиштирүү коэффициентинин маанилери

Э с к е р т ү ү л ө р

f_fs мааниси жарака кеткен кесилиштин серпилгичтик эсебинин негизинде (агымдуулук болжолун колдонбостон) аныкталат.

БКА колдонулган конструкциялар үчүн жаракалардын ачылышынын туурасын эсептөө ПСЭде, өзгөчө узак убакыт бою таасир этүүчү эксплуатациялык жүктөмдөрдө, такталган долбоорлоону талап кылат.

3.1.7.   f_fs чыңалуусун жаракасы бар кесилиштин серпилгичтик эсебинин натыйжалары боюнча аныктоо керек. Жаракалардын ачылышынын туурасын эсептөөдө БКАдагы чыңалууну чоюлууга эсептик каршылыкка барабар деп кабыл алууга жол берилбейт.

3.1.8.   Илиштирүү коэффициенти k_b БКАнын конкреттүү бетинин түрү жана номиналдык диаметри боюнча жүргүзүлгөн сыноолордун натыйжаларына ылайык кабыл алынууга тийиш. Тастыкталган маалыматтар жок болгон учурда k_b мааниси ушул нускаманын 7.2-таблицасы боюнча кабыл алынууга тийиш.

3.1.9.   Элементтин чоюлган кырынан БКАнын эң жакын өзөгүнүн борборуна чейинки аралык төмөнкү шартты канааттандырууга тийиш:

 ,                                                                     (7.27)

мында β – элементтин чоюлган бетине карата БКА өзөгүнүн жайгашуусун эске алган коэффициент.

3.1.10.               Эгерде (7.27) шарты аткарылбаса, жаракалардын ачылышынын туурасын стержендердин кадамын азайтуу, созулган БКАнын аянтын көбөйтүү, f_fs чыңалуусун төмөндөтүү же кесилиште арматуранын жайгашуусун өзгөртүү жолу менен чектөө керек.

Ийилүү эсеби

3.1.11.               БКА менен бекемделген ийилүүчү элементтердин ийилүүсүн жаракалардын пайда болушун, элементтин узундугу боюнча катуулуктун өзгөрүшүн, бетондун ордунан жылып деформацияланышын жана кичирейишин, ошондой эле жүктөмдүн таасир этүү узактыгын эске алуу менен эсептөө аркылуу аныктоо керек.

3.1.12.               Эсептик ийилүүлөрдүн маанилери КР КЧ 52-02 жана жүктөмдөргө жана таасирлерге карата ченемдик документтерде белгиленген чектүү маанилерден ашпоого тийиш.

3.1.13.               Жаракалары жок кесилиш үчүн инерция моменти келтирилген толук кесилиштин инерция моментине I_g барабар деп кабыл алынууга тийиш. Жаракалар пайда болгондон кийин кесилиштин инерция моменти I_cr созулган бетонду эсепке албастан аныкталууга тийиш.

3.1.14.               Чоюлган БКАнын бир катмары бар тик бурчтуу кесилиш үчүн жаракасы бар кесилиштин инерция моментин төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

 ,                                  (7.28)

мында I_cr – жаракасы бар келтирилген кесилиштин инерция моменти;

k – бетондун кысылган зонасынын салыштырмалуу бийиктиги;

n_f – БКАнын жана бетондун серпилгичтик модулдарынын катышы.

3.1.15.               БКАнын серпилгичтик модулунун E_f бетондун серпилгичтик модулуна E_c болгон катышын төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

 ,                                                                                 (7.29)

3.1.16.               Серпилгичтик стадиядагы (кесилиштин түзүмү бузулганга чейин) бетондун кысылган зонасынын салыштырмалуу бийиктиги k төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш

 ,                                  (7.30)

мында  – арматуралоо коэффициенти.

3.1.17.               M_a ≥ M_cr болгон учурда натыйжалуу инерция моментин төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

              мында                                            (7.31)

мында I_e – кесилиштин натыйжалуу инерция моменти;

M_a – эксплуатациялык (ченемдик) жүктөмдөн пайда болгон максималдуу ийүү моменти;

M_cr – нормалдуу жаракалардын пайда болуу моменти.

3.1.18.               γ коэффициентин төмөнкү формула боюнча аныктоо керек:

                                                                       (7.32)

3.1.19.               M_a < M_cr болгон учурда төмөнкүдөй болууга шарт:

I_e=I_g.

Эгерде M_a мааниси M_cr маанисине жакын болсо жана бетондун кичирейишинен, температуралык таасирлерден же бетондун бекемдигинин өзгөрмөлүүлүгүнөн улам жаракалар пайда болушу мүмкүн болсо, I_e маанисин (7.31) формула боюнча кабыл алууга жол берилет.

3.1.20.               Кыска мөөнөттүү ийилүүнү курулуш механикасынын ыкмалары менен, E_cI_e ийилүүчү катуулукту колдонуу аркылуу аныктоо керек.

3.1.21.               Эксплуатациялык жүктөмдүн таасиринен БКАдагы (7.26) жана (7.27) формулаларда колдонулуучу f_fs чыңалуусун төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

f_fs = M_a·n_f·d·(1 − k) / I_cr                                           (7.33)

мында M_a – каралып жаткан кесилиште эксплуатациялык(ченемдик)жүктөмдөн пайда болгон ийүү моменти.

3.1.22.               БКА менен бекемделген бетон элементтеринин ийилүүсүн эсептөө түз ыкма менен (ийилүүнүн эсептик маанисин аныктоо жана аны жол берилген чектүү маани менен салыштыруу жолу менен), БКА арматурасынын катуулугу болот арматурага салыштырмалуу төмөн экендигин эске алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш.

3.1.23.               Кесилиштин өлчөмдөрүн алдын ала белгилөө стадиясында 7.3-таблица боюнча элементтин минималдуу калыңдыгын колдонууга жол берилет, мында кийинчерээк ийилүүнү түз ыкма менен текшерүүдөн баш тартууга жол берилбейт.

7.3-т а б л и ц а – Алдын ала чыңалбаган устундардын жана бир багытта иштеген плиталардын сунушталган минималдуу калыңдыгы

Э с к е р т ү ү – Теңдемени чыгарууда жаракалардын ортосундагы бетондун созулган зонасы күчтөрдү кабыл албайт деп болжолдонот (бетондун тартылышын эсепке албастан). «Чоюлууга болгон катуулуктун» таасири натыйжалуу жана толук жаракаланган кесилиштердин инерция моменттеринин катышына киргизилген түзөтүү аркылуу эске алынган. 7.3-таблицанын маанилери плиталар үчүн 2,0·ρ_fb, ал эми устундар үчүн 3,0·ρ_fb арматуралоо коэффициентинде Δ/l = 1/240 болгон чектүү салыштырмалуу ийилүүгө туура келет.

3.1.24.               Чектүү салыштырмалуу ийилүүдөн ашпоону камсыз кылган элементтин аралыгынын анын калыңдыгына болгон чектүү катышын төмөнкү формула боюнча аныктоо керек:

                                                           (7.34)

мында η = d/h – кесилиштин салыштырмалуу жумушчу бийиктиги;

k – (7.30) формула боюнча аныкталуучу бетондун кысылган зонасынын салыштырмалуу бийиктиги;

(Δ/ℓ) _max – эсептик жүктөм учурунда ийилүүнүн аралыкка болгон чектүү катышы;

K₁ – таянуу шарттарын эске алуучу параметр, 7.4-таблица боюнча кабыл алынат.

7.4-т а б л и ц а –K₁ коэффициентинин мааниси

3.1.25.               Үзгүлтүксүз устундар үчүн натыйжалуу инерция моментин оң жана терс ийүү моменттери таасир эткен зоналардагы кесилиштердин катуулугун эске алуу менен аныктоо керек. Эки таянычы тең катуу бекитилген аралык үчүн төмөнкүчө кабыл алуу керек

                                                     (7.35)

мында  – максималдуу оң ийүү моменти болгон кесилиштин натыйжалуу инерция моменти, ал эми жана  жана   максималдуу терс ийүү моменттери болгон кесилиштердин натыйжалуу инерция моменттери.

Бир учу кысылган аралык үчүн I_e  аралыктын боюндагы максималдуу ийүүчү моменттин кесилишиндеги мааниге барабар деп кабыл алынууга тийиш.

3.1.26.               Бир таянычы кысылган аралык үчүн эффективдүү инерция моменти максималдуу ийүүчү моменттин жайгашкан ордун жана аралыктын узундугу боюнча катуулуктун өзгөрүшүн эске алуу менен аныкталууга тийиш.

3.1.27.               M_a<M_cr болгон учурда ийилүүнү жарака пайда болбогон кесилиштин катуулугу боюнча аныктоого жол берилет. M_a ≥ M_cr болгон учурда ийилүү I_e эффективдүү инерция моментин пайдалануу менен аныкталууга тийиш.

3.1.28.               Кыска мөөнөттүү ийилүү I_e эффективдүү инерция моментин пайдалануу менен курулуш механикасынын методдору боюнча аныкталууга тийиш.

3.1.29.               Бетондун ордунан жылып деформацияланышынан жана кичирейишинен пайда болгон кошумча ийилүү Δ_(cp+sh) төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш

                                                           (7.36)

мында   – туруктуу жана узак мөөнөттүү жүктөмдөрдөн пайда болгон кыска мөөнөттүү ийилүү;

  – убакыттын өтүшү менен ийилүүнүн көбөйүү коэффициенти.

3.1.30.               Убакыттын өтүшү менен ийилүүнүн көбөйүү коэффициенти төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш

                                                                    (7.37)

мында  – кысылган зонадагы БКАнын арматуралоо коэффициенти;

  – КР КЧ 52-02 боюнча кабыл алынуучу, жүктөмдүн таасир этүү узактыгын эске алуучу коэффициент.

3.1.31.               БКАнын кысууга каршылыгы эсептөөдө нөлгө барабар деп кабыл алынгандыктан, эске алынуучу кысылган арматура жок болгон учурда төмөнкүлөр кабыл алынууга тийиш

 = 0;  = ξ.                                                (7.38)

3.1.32.               Элементтин толук ийилүүсү тиешелүү жүктөмдөн пайда болгон кыска мөөнөттүү ийилүүнү жана бетондун ордунан жылып деформацияланышынан жана кичирейишинен пайда болгон кошумча ийилүүнү кошуу менен аныкталууга тийиш.

3.1.33.               ξ коэффициентинин мааниси жүктөмдүн таасир этүү узактыгына жана конструкцияны эксплуатациялоо шарттарына жараша кабыл алынган эсептөө методикасы боюнча кабыл алынууга тийиш.

3.1.34.               Эсептик толук ийилүү конструкциянын багытын жана ийилүүнүн жанаша жайгашкан көтөрүүчү жана көтөрбөөчү элементтерге тийгизген таасирин эске алуу менен КР КЧ 52-02 тарабынан белгиленген чектүү мааниден ашпоого тийиш.

3.2         БКАдагы чыңалууларды узак мөөнөттүү жана циклдик жүктөмдөрдө чектөө

3.2.1.   Созулган БКАдагы туруктуу жана узак мөөнөттүү таасир этүүчү жүктөмдөрдөн пайда болгон чыңалуулар жаракасы бар кесилишти серпилгичтик эсептөөнүн натыйжалары боюнча аныкталууга тийиш.

Бир катмар созулган БКАсы бар тик бурчтуу кесилиш үчүн чыңалуу төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш

                                                           (7.39)

мында M_s,sus – туруктуу жана узак мөөнөттүү жүктөмдөрдөн ийилүү моменти;

f_fs,sus – туруктуу жана узак мөөнөттүү таасир этүүчү жүктөмдөрдөн БКАдагы чыңалуу;

n_f – БКАнын жана бетондун серпилгичтик модулдарынын катышы;

d – кесилиштин жумушчу бийиктиги;

k – бетондун кысылган зонасынын салыштырмалуу бийиктиги;

I_cr – жаракасы бар келтирилген кесилиштин инерция моменти.

3.2.2.   Туруктуу жана узак мөөнөттүү таасир этүүчү жүктөмдөрдөн БКАда пайда болгон чыңалуу төмөнкү шартты канааттандырууга тийиш

                                                           (7.40)

мында γ_f,l – узак мөөнөттүү жүктөмдүн таасиринде БКАнын созууга каршылыгын төмөндөтүү коэффициенти, ушул нускаманын 4.3-пунктуна ылайык кабыл алынат.

3.2.3.   γ_f,l =0,4 болгон учурда (7.40) шарты төмөнкүдөй кабыл алынат

                                                           (7.41)

Агрессивдүү чөйрөнүн таасири болгон учурда же тиешелүү сыноолордун натыйжалары бар болсо, чектүү маанинин кыйла төмөн болгонун колдонууга жол берилет.

3.2.4.   Көп жолу кайталануучу жүктөм таасир эткен учурда БКАдагы максималдуу чыңалуу төмөнкү формула боюнча аныкталууга тийиш:

                                               (7.42)

мында M_cyc,max – циклдик жүктөмдүн өзгөрмө түзүүчүсүнөн пайда болгон максималдуу ийүүчү момент.

3.2.5.   Уруксат берилүүчү максималдуу чыңалуу, чыңалуулардын арымы жана циклдердин саны ушул нускаманын 4.3-пунктуна ылайык, БКАнын конкреттүү түрү жана номиналдык диаметри боюнча жүргүзүлгөн сыноолордун натыйжаларына ылайык кабыл алынууга тийиш.

3.2.6.   Ырасталган чарчоого туруктуулук мүнөздөмөлөрү жок болгон учурда, көп жолу кайталануучу жүктөмдөргө эсептелүүчү элементтерде БКАны жумушчу арматура катары колдонууга жол берилбейт.

8     Туурасынан кеткен күчтөнүүнүн таасири алдында жана түртүүгө бекемдик боюнча эсептөө

8.1 Жалпы жоболор

8.1.1    Ушул бөлүмдүн жоболору төмөнкүлөрдү эсептөөгө жайылтылат:

- туурасынан кеткен күчтөрдүн аракетине узатасынан кеткен БКА менен ийилүүчү элементтерди;

- БКАдан туурасынан кеткен арматура менен элементтерди;

- түртүүгө плиталарды жана пайдубалдарды.

8.1.2    БКА менен бекемделген бетон элементтерин туурасынан кеткен күч аракетине эсептөөдө төмөнкүлөр эске алынышы керек:

- жаракалардын жантыгынын бурчуна, алардын ачылышынын туурасына жана бетондун кесилген каршылыкка кошкон салымына таасир этүүчү болотко салыштырмалуу БКА арматурасынын төмөндөтүлгөн серпилгичтик модулу;

- агуучулук баскычынын жоктугу жана БКА арматурасынын бузулушунун морт мүнөзү;

- ийилген жерлерде (каамыттарда) БКА арматурасынын бекемдигин азайтуу.

8.1.3    Жантык кесилиштердин бекемдиги боюнча эсептөө бетондун каршылыгын жана БКАдан туурасынан кеткен арматураны эске алуу менен аткарылышы керек. Эсептөөдө узатасынан кеткен БКАнын туурасынан кеткен кесилишине каршылыгын жана анын аштооч мык аракетин эске албоого жол берилет.

8.1.4    Жантык кесилиштин бекемдик шарты төмөнкү түрдө кабыл алынышы керек

                                                                       (8.1)

мында  – туурасынан кеткен күч аракетинде элементтин номиналдык тирөөч жөндөмдүүлүгү;

 – 0,75ке барабар кабыл алынган номиналдык тирөөч жөндөмдүүлүктү азайтуу коэффициенти;

 – КЧжЭ 2.01.07 талаптарын эске алуу менен аныкталган жүктөмдөрдүн эсептик айкалышынан эсептелген туурасынан кеткен күч.

8.1.5    Жантык кесилген кесилиштин номиналдык бекемдиги бетон жана БКАдан туурасынан кеткен арматура менен кабыл алынган күчтөнүүлөрдүн суммасы катары аныкталышы керек:

                                                           (8.2)

мында V_c – жантык кесилиштеги бетон менен кабыл алынган күчтөнүү;

V_f – БКАдан туурасынан кеткен арматура менен кабыл алынган күчтөнүү.

8.1.6    БКАдан туурасынан кеткен арматуранын эсептик каршылыгы анын серпилгичтик модулун, чектелген салыштырмалуу деформациясын жана ийилген жерлерде бекемдиктин азайышын эске алуу менен кабыл алынышы керек.

8.1.7    Жантык кесилиштердин бекемдигин таянычтардын абалын, топтолгон күчтөрдү жана элементтин узундугу боюнча туурасынан кеткен күчтүн өзгөрүшүн эске алуу менен элементтин каралып жаткан участогунун чегинде эң кооптуу жантык кесилиш боюнча текшерүү керек.

8.1.8    БКАдан туурасынан кеткен арматура жок болгон учурда элементтин туурасынан кеткен күчтүн аракетине бекемдиги V_c бетондун каршылыгы боюнча гана аныкталышы керек.

8.2 Туурасынан кеткен күчтөрдүн аракети учурунда жантык кесилиштердин бекемдиги боюнча эсептөө

8.2.1    Жүктөмдөрдүн эсептик айкалышынан аныкталган V_u эсептик туурасынан кеткен күч  V_n элементинин эсептелген тирөөч жөндөмдүүлүгүнөн ашпоого тийиш.

8.2.2    Туурасынан кеткен арматурасыз элементтин бетону менен кабыл алынган туурасынан кеткен күч төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                                       (8.3)

мында  – кысууда бетондун берилген цилиндрдик бекемдиги, МПа;

 –  элементтин кесилишинин туурасы, мм менен;

 – кесилиштин жумушчу бийиктиги (кысылган кырдан чоюлган арматуранын оордук борборуна чейинки аралык), мм;

 – нейтралдуу октун абалын мүнөздөгөн бетондун кысылган зонасынын салыштырмалуу бийиктиги;

 – бетондун кысылган зонасынын бийиктиги, мм.

8.2.3    k мааниси узатасынан кеткен БКАны арматуралоо коэффициентин жана БКА менен бетондун серпилгичтик модулдарынын катышын эске алуу менен аныкталышы керек:

                                                                       (8.4)

 ,                                             (8.5)

мында E_f – чоюлууда БКАнын серпилгичтик модулу, МПа;

E_c – бетондун серпилгичтигинин баштапкы модулу, МПа;

 – төмөнкүгө барабар кабыл алынган узатасынан арматуралоо коэффициенти

A_f/(b_wd).                                                                    (8.6)

8.2.4    Вертикалдык туурасынан кеткен БКА менен кабыл алынган туурасынан кеткен күч төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                                       (8.7)

мында   – s кадамынын чегинде каралып жаткан жантык кесилиш менен кесилишкен туурасынан кеткен БКАнын бутактарынын туурасынан кеткен кесилишинин суммардык аянты, мм²;

 – БКАдан каамыттагы чыңалуу, МПа;

d – кесилиштин жумушчу бийиктиги;

s – БКАдан каамыттардын кадамы, мм.

8.2.5    Туурасынан кеткен БКАда эсептик чыңалуу төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

 ,                                             (8.8)

мында f_fb – ийри участокто БКАнын чоюлуусуна эсептик каршылык.

Жантык кесилиштерди эсептөөдө туурасынан кеткен БКАнын чектик салыштырмалуу деформациясы төмөнкүдөн ашык эмес кабыл алынышы керек

 .                                                                     (8.9)

8.2.6    Туурасынан кеткен БКАнын талап кылынган аянты төмөнкү шартта аныкталышы керек

                                                                       (8.10)

Эгерде V_u≤φV_c болсо, туурасынан кеткен БКА ушул нускаманын конструктивдик талаптарында каралган учурларда жана санда орнотулушу керек.

8.2.7    Жантык туурасынан кеткен БКА менен кабыл алынган туурасынан кеткен күч төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                           (8.11)

мында θ – элементтин узатасынан кеткен огуна туурасынан кеткен БКАнын жантык бурчу.

8.2.8    Үзгүлтүксүз спиралдык туурасынан кеткен БКА менен кабыл алынган туурасынан кеткен күч төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

                                                           (8.12)

Вертикалдык жайгашкан туурасынан кеткен БКА үчүн θ = 90° кабыл алынышы керек.

8.3 Минималдуу туурасынан кеткен арматуралоо жана конструктивдик талаптар

8.3.1    Эгерде төмөнкү шарт аткарылса, минималдуу туурасынан кеткен БКА каралышы керек

 > .                                                                 (8.13)

8.3.2    s кадамынын чегинде туурасынан кеткен БКАнын минималдуу аянты төмөнү формула боюнча аныкталышы керек

 ,                                                         (8.14)

мында b_w, s миллиметрде;

f_fv – мегапаскалда;

A_fv,min – чарчы миллиметрде кабыл алынат.

Орнотулган туурасынан кеткен БКАнын аянты төмөнкү шартты канааттандырышы керек

 .                                                         (8.15)

8.3.3    ≤  учурунда туурасынан кеткен БКАны орнотуу зарылчылыгы ушул нускаманын эсептөөлөрү жана конструктивдик талаптары менен аныкталышы керек

8.3.4    Бетондун кысылган тилкесинин бузулушун болтурбоо үчүн туурасынан кеткен БКА менен кабыл алынган номиналдуу туурасынан кеткен күч төмөнкү шарт менен чектелиши керек

 .                                                         (8.16)

8.3.5    Вертикалдык туурасынан кеткен БКАнын кадамы төмөнкүдөн ашык эмес кабыл алынышы керек

s_max= min (d/2;600 мм).                                         (8.17)

Кадамды белгилөөдө, ар бир мүмкүн болгон жантык жараканын жок дегенде бир туурасынан кеткен өзөк менен кесилишин камсыз кылуу керек.

8.3.6    Туурасынан кеткен БКА туюк каамыттар же бетондогу туурасынан кеткен арматураны эсептик анкерлөөнү камсыз кылуучу заводдо жасалган башка буюмдар түрүндө даярдалышы керек.

Курулуш аянтында БКАдан каамыттарды ийүүгө жана түздөөгө жол берилбейт.

8.3.7    Камыттын ийилүү радиусу төмөнкү шартта дайындалышы керек

                                                                       (8.18)

мында r_b – каамыттын ички ийилүү радиусу;

d_b – БКАнын өзөгүнүн номиналдык диаметри.

Курч ийилгичи бар каамыттарды аткарууга жол берилбейт.

8.3.8    Каамыттардын илгичтери 90° бурчта аткарылышы керек. Каамыттан бетонго күчтөнүүнү өткөрүп берүү ийилгичтин артында жайгашкан түз анкердик участок менен камсыздалышы керек.

Түз анкердик участоктун узундугу төмөнкүдөн кем эмес кабыл алынышы керек

l_thf= 12d_b.                                                                  (8.19)

8.3.9    БКАнын ийилүү зонасындагы бекемдиги ийилүү радиусун, өзөктүн диаметрин жана анкердик участоктун узундугун эске алуу менен заводдук буюмдун сыноолорунун жыйынтыктары боюнча кабыл алынышы керек.

БКАнын түз сызыктуу участогунун бекемдигин эсептөөдө каамыттын ийилүү зонасы үчүн колдонууга жол берилбейт.

8.3.10 Каамыттарды ташууда, сактоодо жана орнотууда ийилген жана анкерленген жерлерде буюмдардын механикалык бузулушуна, кесилишине, катмарланышына жана формасынын бузулушуна жол берилбейт.

8.4 Түртүүгө плиталарды эсептөө

8.4.1    Түртүүгө эсептөө колонналарга, пилондорго жана башка локалдык таянычтарга таянуу зоналарында топтолгон күчтөрдүн жана ийилүүчү моменттердин таасиринде БКА менен жалпак плиталар жана пайдубалдык плиталар үчүн аткарылышы керек.

8.4.2    Эсептөө төмөнкү шартта аткарылышы керек:

 ≤  ,                                                                (8.20)

мында V_u – КЧжЭ 2.01.07 боюнча жүктөмдөрдүн эсептик айкалышынан аныкталуучу түртүүнүн критикалык периметринин чегиндеги эсептик туурасынан кеткен күч;

V_c – түртүүдө бетондун номиналдуу тирөөч жөндөмдүүлүгү;

φ – түртүүдө номиналдык тирөөч жөндөмдүүлүгүнүн төмөндөө коэффициенти.

8.4.3    b_o критикалык периметри топтолгон жүктөмдүн же таяныч аянтчасынын аракет этүү аянтынын кырынанd/2 аралыкта жайгаштырылышы керек.

Критикалык периметрдин формасы колоннанын, пилондун же башка локалдык таянычтын формасына жана жайгашуусуна ылайык кабыл алынышы керек.

8.4.4    Түртүүдө бетон менен кабыл алынган туурасынан кеткен күч төмөнкү формула боюнча аныкталышы керек

 ,                                                                     (8.21)

мында  – кысууда бетондун берилген цилиндрдик бекемдиги, МПа;

 – колоннанын кырынан  аралыктаөлчөнө турган критикалык периметрдин узундугу;

 – плитанын кесилишинин жумушчу бийиктиги, мм;

 – (8.4)–(8.6) формулалар боюнча аныкталган бетондун кысылган зонасынын салыштырмалуу бийиктиги.

8.4.5    Эки өз ара перпендикуляр багыттарда кесилиштин ар кандай жумушчу бийиктигинде d мааниси жумушчу бийиктиктердин орточо маанисине барабар кабыл алынышы керек:

d=(d_x+d_y)/2.                                                              (8.22)

8.4.6    k аныктоодо пайдаланылуучу узатасынан арматуралоо коэффициенти каралып жаткан түртүү зонасынын чегинде плитанын эки багытында жайгашкан БКАны эске алуу менен белгилениши керек.

Эки багытта ар кандай арматуралоодо арматуралоо коэффициенти төмөнкүгө барабар кабыл алынышы керек

 .                                                                     (8.23)

8.4.7    Плитанын тирөөч жөндөмдүүлүгүн аныктоодо топтолгон жүктөмдүн же таяныч аянтчасынын аракет этүү аянтынын кырынан 6_d аз аралыкта жайгашкан көзөнөктөр, оюктар жана чуңкурлар эске алынышы керек.

Колоннанын же таяныч аянтчасынын борборунан көзөнөктүн жакынкы кырларына чейин тартылган линиялар менен чектелген критикалык периметрдин участоктору эсептөө үчүн эске алынбашы керек.

8.4.8    Четки же бурчтук колонналарга таянган плиталар үчүн, ошондой эле тең салмактуу эмес ийилүүчү моментти колоннага өткөрүп берүүдө эсептөө критикалык периметри боюнча жаныма чыңалуулардын бир калыпта эмес бөлүштүрүлүшүн эске алуу менен акткарылышы керек.

(8.22) жана (8.23) формулаларын көрсөтүлгөн бирдей эместикти эсепке албастан колдонууга жол берилбейт.

(8.22) жана (8.23) формулаларын четки же бурчтук колонналарга таянган плиталарды эсептөөдө, ошондой эле тең салмактуу эмес ийилүүчү моментти өткөрүп берүүдө критикалык периметри боюнча жаныма чыңалуулардын бир калыпта эмес бөлүштүрүлүшүн кошумча эске алуу керек.

8.4.9    Эгерде (8.20) шарт аткарылбаса, анда плитанын калыңдыгын, таяныч зонасынын өлчөмдөрүн, бетондун бекемдигин көбөйтүү керек же натыйжалуулугу эсептөө менен ырасталган капитель же башка конструктивдик чечим каралышы керек.

Түртүү зонасында туурасынан кеткен БКАны эсептөө методикасы болгон жана анын анкерлениши, тирөөч жөндөмдүүлүгү эксперименттик ырасталган учурда гана эсепке алууга жол берилет.

9     Кичирейүүдөн жана температуралык таасирлерден пайда болгон арматуралоо

8.1 Жалпы жоболор

8.1.1    Кичирейүүдөн жана температуралык таасирлерден пайда болгон жаракалардын ачылышынын туурасын чектөө үчүн кичирейүүдөн жана температуралык таасирлерден улам арматуралоо каралууга тийиш.

8.1.2    Кичирейүү жана температуралык таасирлерди кабыл алуу үчүн орнотулуучу БКАнын аянтын анын серпилгичтик модулун жана чоюлууга болгон эсептик каршылыгын эске алуу менен аныктоо керек.

8.1.3    Жумушчу арматурасы негизинен бир багытта жайгаштырылган плиталарда кичирейүү жана температуралык таасирлерди кабыл алуу үчүн БКА жумушчу арматуранын багытына перпендикуляр багытта орнотулууга тийиш.

8.2 Кичирейүүдөн жана температуралык таасирлерден БКА менен минималдуу арматуралоо

8.2.1    Кичирейүү жана температуралык таасирлерди кабыл алуу үчүн БКА менен арматуралоонун минималдуу коэффициентин төмөнкү формула боюнча аныкталат:

                                                           (9.1)

мында ρ_f,ts – кичирейүү жана температуралык таасирлерден БКА менен арматуралоонун коэффициенти;

f_fu – БКАнынчоюлууга болгон эсептик бекемдиги, МПа;

E_f – БКАнын чоюлуудагы серпилгичтик модулу;

E_s – 200 000 МПага барабар деп кабыл алынуучу болот арматурасынын шарттуу серпилгичтик модулу.

8.2.2    (9.1) формула боюнча аныкталган арматуралоо коэффициенти төмөнкү мааниден кем эмес кабыл алынууга тийиш:

 .                                                         (9.2)

8.2.3    Каралып жаткан багытта талап кылынуучу БКАнын аянтын төмөнкү формула боюнча аныктоо керек:

 ,                                                                     (9.3)

мында A_f,ts – каралып жаткан багытта талап кылынуучу БКАнын аянты;

A_ct – кичирейүү жана температуралык таасирлерден арматуралоону аныктоодо эске алынуучу бетондун кесилишинин аянты.

8.2.4    Эгерде БКА элементтин бири-бирине карама-каршы жайгашкан эки бетине орнотулса, (9.3) формула боюнча аныкталган A_f,ts аянты көрсөтүлгөн беттердин ортосунда бөлүштүрүлүүгө тийиш.

8.2.5    Бекемдикке же жаракага туруктуулукка эсептөө боюнча каралып жаткан багытта орнотулган БКАнын аянтын (9.3) шартын текшерүүдө эске алууга жол берилет.

8.2.6    БКА өзөгүнүн кадамы төмөнкү мааниден ашпоого тийиш

 ,                                                         (9.4)

мында h – элементтин калыӊдыгы, мм.

8.3 Анкерлөөгө жана БКА биригүүлөрүнө жалпы талаптар

8.3.1    БКАны анкерлөө белгиленген анкерлөө узундугунун чегинде илиштирүү аркылуу өзөктөгү эсептик күчтү бетонго өткөрүп берүүнү камсыз кылууга тийиш.

8.3.2    БКАнын анкерлөө узундугун төмөнкүлөрдү эске алуу менен аныктоо керек:

- БКАдагы эсептик чыңалууну;

- стержендин диаметрин жана кесилишинин аянтын;

- бетондун бекемдигин;

- БКА бетинин мүнөздөмөлөрү;

- бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгын;

- стержендердин ортосундагы аралыкты;

- бетон куюу учурунда стержендин жайгашуусун;

- туурасынан кеткен арматуранын болушун;

- конструкцияны пайдалануу шарттарын.

8.3.3    БКАнын бетон менен илиштирүү аркылуу берилүүчү эсептик күч анкерлөө участогу кабыл ала турган күчтөн ашпоого тийиш.

8.3.4    Анкерлөөнүн эсептик узундугу каралып жаткан кесилиште БКАдагы иш жүзүндөгү чыңалуу үчүн белгиленүүгө тийиш.

Эгер эсептөө боюнча БКАнын чоюлууга болгон толук эсептик каршылыгына жетүү талап кылынбаса, анкерлөө узундугун өзөктөгү иш жүзүндөгү эсептик чыңалуу боюнча аныктоого жол берилет.

8.3.5    БКАнын бетон менен илиштирүү мүнөздөмөлөрү тиешелүү түрдөгү, диаметрдеги жана бетинин профилиндеги  өзөктөрдү сыноонун натыйжалары боюнча кабыл алынууга тийиш.

Башка түрдөгү композиттик же болот арматура үчүн белгиленген жабышуу маанилерин эксперименттик негиздемесиз колдонууга жол берилбейт.

8.3.6    Анкерлөөнү долбоорлоодо төмөнкү бузулуу түрлөрүнүн пайда болуу мүмкүнчүлүгүн текшерүү керек:

- өзөктүн бетондон суурулуп чыгышы;

- өзөктүн бою боюнча бетондун ажырап жарылышы;

- БКАнын бетинин бузулушу же жабыркашы;

- өзөктүн айрылышы;

- анкерлөө зонасында бетондун бузулушу.

8.3.7    БКАнын бириктирилген жерлери, эгер эсептөө менен башкача ырасталбаса, эң чоң эсептик күчтөр таасир эткен участоктордон тышкары жайгаштырылууга тийиш.

8.3.8    Анкерлөө жана бириктирүүлөрдү уюштурууда БКА өзөгүн ширетүүгө, механикалык жол менен түздөөгө жана ийүүгө жол берилбейт.

8.4 БКАнын бетон менен илиштирүү мүнөздөмөлөрү

8.4.1    БКА МАМСТ 31938 талаптарына ылайык бетон менен талап кылынган илиштирүүнү, анын ичинде агрессивдүү чөйрөлөрдүн таасиринен кийин да, камсыз кылуучу мезгилдүү профилге ээ болууга тийиш.

8.4.2    БКАнын номиналдык диаметри, сырткы диаметри жана профилинин геометриялык параметрлери МАМСТ 31938дин 4.5-пунктуна ылайык өндүрүүчүнүн ченемдик же техникалык документтерине ылайык кабыл алынууга тийиш. Эсептөөдө БКАнын бир түрүнүн иш жүзүндөгү параметрлерин арматуранын башка түрүнүн же башка өндүрүүчүнүн параметрлери менен алмаштырууга жол берилбейт.

8.4.3    БКАнын бетон менен илиштирүү бекемдиги МАМСТ 32492 боюнча сууруп чыгарууга сыноо аркылуу аныкталууга тийиш.

8.4.4    Сыноо МАМСТ 32492 төмөнкү талаптарын сактоо менен жүргүзүлүүгө тийиш:

- жүктөмдү берүү ылдамдыгы – 8.4.4-пунктка ылайык;

- жүктөмдү жана өзөктүн жылышын каттоо – 8.4.5-пунктка ылайык;

- өзөктүн бош учунун 0,05; 0,10 жана 0,25 ммге жылышындагы, ошондой эле максималдуу жүктөмдөгү күчтөрдү аныктоо – 8.4.6-пунктка ылайык;

- сыноонун натыйжасынын жарактуулугун баалоо жана кайталап сыноолор-ду жүргүзүү – 8.4.7 жана 8.4.8-пункттарга ылайык.

8.4.5    Тиешелүү жүктөмдүн маанисинде жабышуудагы чыңалууну МАМСТ 32492 боюнча төмөнкү формула менен аныктоо керек

мында τᵢ – жүктөм учурундагы илиштирүү чыңалуусу Pᵢ, МПа;

Pᵢ – каралып жаткан жылышуу маанисине туура келген жүктөм, Н;

c – БКА өзөгүнүн кесилишинин номиналдык айланасынын узундугу, мм;

l_b – сыноо үлгүсүндө өзөктүн бетон менен жабышуу узундугу, мм.

Тегерек номиналдык кесилишке ээ өзөк үчүн айлананын узундугун төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

мында d_f – БКА өзөгүнүн номиналдык диаметри, мм.

8.4.6    Сыноолордун натыйжалары боюнча 0,05; 0,10 жана 0,25 ммге жылышуудагы илишүү чыңалуусунун орточо маанилерин, ошондой эле МАМСТ 32492ге ылайык илишүү чыңалуусунун орточо максималдуу маанисин аныктоо керек.

8.4.7    Сыноо протоколу МАМСТ 32492де каралган маалыматтарды, анын ичинде бетон жөнүндө маалыматтарды, БКАнын номиналдык диаметри жана кесилиш аянты тууралуу маалыматтарды, илишүү узундугун, жекече жана орточо натыйжаларды, статистикалык иштетүүнү жана үлгүлөрдүн бузулуу мүнөзүн камтууга тийиш.

8.4.8    Сыноолордун натыйжаларын ошол эле түрдөгү, бетинин профили бирдей, номиналдык диаметри бирдей жана ошол эле өндүрүүчү чыгарган БКАга, ошондой эле сыноолордо кабыл алынган бетондун бекемдигинен төмөн эмес бекемдикке ээ бетонго гана колдонууга жол берилет. Сыноо протоколдору менен тастыкталбаган БКАнын илишүү мүнөздөмөлөрүнүн маанилерин көтөрүүчү конструкцияларды эсептөөдө колдонууга жол берилбейт.

8.4.9    МАМСТ 32492 боюнча аныкталган илиштирүү чыңалуусунун максималдуу же орточо маанисин түздөн-түз жабышуунун эсептик каршылыгы катары кабыл алууга жол берилбейт. Илиштирүүнүн эсептик каршылыгы R_bond колдонулуучу БКАга карата ченемдик же техникалык документтерде сыноолордун негизинде, анын ченемдик мааниси, камсыздалуусу жана ишенимдүүлүк коэффициенти көрсөтүлүү менен белгиленүүгө тийиш.

8.4.10    Ченемдик же техникалык документтерде R_bond мааниси жок болгон учурда, ушул нускаманын 9.5-пунктчасындагы формулалар боюнча анкерлөө узундугун эсептөөгө жол берилбейт. Бул учурда анкерленүүчү өзөктүн бетондогу сыноолорунун натыйжалары боюнча анкерлөө узундугун кабыл алуу керек. Сыноолордо долбоордо кабыл алынган БКАнын түрү, диаметри, бетинин профили, бетондун классы, коргоочу катмары, өзөктүн ортосундагы аралыктар жана күчтүн таасир этүү мүнөзү кайрадан чагылдырылууга тийиш.

8.5 БКАнын түз өзөктөрүн анкерлөө узундугун эсептөө

8.5.1    БКАнын түз өзөгүнүн анкерлөө узундугун өзөктөгү эсептик күчтү жабышуу аркылуу бетонго өткөрүп берүү шартынан аныктоо керек (9.1-сүрөт). Түз өзөктүн анкерлениши БКАны сууруп чыгарбай, анын бетинин профилин бузбай жана бетонду ажыратпай, өзөктөгү  эсептик күчтү бетонго өткөрүп берүүнү камсыз кылууга тийиш.

9.1-сүрөт – Күчтү илиштирүү аркылуу өткөрүп берүү

8.5.2    Анкерленүүчү өзөктөгү эсептик чоюлуу күчүн төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

мында N_f – анкерленүүчү өзөктөгү эсептик күч, Н;

A_f – БКА өзөгүнүн кесилишинин номиналдык аянты, мм²;

σ_f – Каралып жаткан кесилиштин эсеби боюнча талап кылынган БКАдагы чыңалуу, бирок БКАнын чоюлууга болгон эсептик каршылыгынан ашпоого тийиш, МПа.

8.5.3    Түз сызыктуу анкерлөө участогунун чегинде илиштирүү аркылуу өткөрүлүп берилүүчү күчтү төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

мында N_b –өзөктөн бетонго илиштирүү аркылуу өткөрүлүп берилүүчү эсептик күч, Н;

R_bond – БКАнын бетон менен илинүүсүнүн эсептик каршылыгы, МПа;

c –өзөктүн кесилишинин номиналдык айланасынын узундугу, мм;

l_a – анкерлөөнүн түз сызыктуу участогунун иш жүзүндөгү узундугу, мм.

8.5.4    Анкерлөөнүн бекемдигин төмөнкү шарт боюнча текшерүү керек

8.5.5    Түз сызыктуу анкерлөөнүн талап кылынган узундугун төмөнкү формула боюнча аныктоо керек

Тегерек номиналдык кесилишине ээ өзөк үчүн (9.10) формуланы төмөнкүдөй түрдө жазууга жол берилет

8.5.6    Анкерлөөнүн иш жүзүндөгү узундугу төмөнкү шартты канааттандырууга тийиш

8.5.7    Анкерлөө узундугун өзөк толук эсептик күчтү кабыл алууга тийиш болгон кесилиштен өзөктүн учуна же анкердик түзүлүштүн башталган жерине чейин эсептөө керек.

8.5.8    Өзөктүн теориялык үзүлгөн жерлеринде, узунунан кеткен БКАнын аянты өзгөргөндө жана ийүү моментинин белгиси өзгөргөн жерлерде күчтүн иш жүзүндөгү анкерлөө узундугунун чегинде өткөрүлүшү текшерилүүгө тийиш.

8.5.9    Бетондоо учурунда өзөктүн жайгашуу абалынын, коргоочу катмардын калыңдыгынын, өзөктүн ортосундагы аралыктын, туурасынан кеткен арматуранын жана туурасынан кеткен басымдын таасирин колдонулуучу БКАга карата ченемдик же техникалык документтерде белгиленген жана сыноолор менен тастыкталган коэффициенттер аркылуу гана эске алууга жол берилет. Мындай маалыматтар жок болгон учурда, көрсөтүлгөн жогорулатуучу коэффициенттерди эске алууга жол берилбейт.

8.5.10    Эгерде (9.12) шарты аткарылбаса, анкерлөө узундугун көбөйтүү, БКАнын аянтын көбөйтүү аркылуу өзөктөгү эсептик чыңалууну азайтуу же 9.7-пунктка ылайык анкердик түзүлүштү колдонуу керек. Эсептик жана эксперименттик тастыктоосуз талап кылынуучу анкерлөө узундугун кыскартууга жол берилбейт.

8.5.11    Анкерлөө узундугун аныктоодо бетондолуп жаткан элементтин жогорку бөлүгүндө горизонталдуу жайгашкан БКАнын бетон менен жабышуусунун начарлашын эске алуу керек.

8.5.12    Жогорку арматурага бетон куюу учурунда астында калыңдыгы 300 ммден ашык бетон аралашмасынын катмары жайгашкан горизонталдуу БКА өзөгү киргизилет.

8.6 БКА өзөгүн кабатташтырып бириктирүү

8.6.1    Созулган БКА өзөгүн кабатташтырып бириктирүү бир өзөктөгү эсептик күчтү экинчи өзөккө бетон аркылуу өзөктү сууруп чыгарбай, алардын бетинин профилин бузбай жана бетонду ажыратпай өткөрүп берүүнү камсыз кылууга тийиш.

8.6.2    Кабатташтырып бириктирүүнүн узундугун негиздөөдө колдонулуучу БКАнын бетон менен жабышуу мүнөздөмөлөрү МАМСТ 32492 боюнча аныкталууга тийиш. Кабатташтырып бириктирүүнүн узундугу тиешелүү түрдөгү, диаметрдеги жана бетинин профилиндеги БКА өзөгүнүн бириктирүүлөрүн сыноонун натыйжалары боюнча кабыл алынууга тийиш. Эксперименттик негиздемесиз анкерлөөнүн эсептик узундугун кабатташтыруу узундугуна которуу коэффициентин колдонууга жол берилбейт.

8.6.3    Талап кылынуучу кабатташтыруу узундугу l_lap,req колдонулуучу БКАга карата ченемдик же техникалык документтер боюнча, өзөктү кабатташтырып бириктирүүлөрдү сыноолор менен тастыктоо шартында кабыл алынууга тийиш. Сыналган үлгүлөрдө БКАнын түрү жана диаметри, бетинин профили, бетондун классы, коргоочу катмары, өзөктүн ортосундагы аралыктар, бир кесилиште бириктирилүүчү өзөктүн үлүшү жана бириктирүү зонасындагы туурасынан кеткен арматура кайрадан чагылдырылууга тийиш.

8.6.4    Бириктирүүнүн көтөрүмдүүлүгү төмөнкү шартты канааттандырууга тийиш

мында N_lap,Rd – сыноодон өткөрүлгөн кабатташтырылган бириктирүүнүн эсептик көтөрүмдүүлүгү, Н.

8.6.5    Кабатташтыруунун иш жүзүндөгү узундугу төмөнкү шартты канааттандырууга тийиш

8.6.6    Ар кандай диаметрдеги өзөктөрдү бириктирүүдө талап кылынуучу кабатташтыруу узундугун сыноолордун натыйжалары боюнча көбүрөөк узундук талап кылынган өзөк боюнча кабыл алуу керек.

8.6.7    Кабатташтырып бириктирүүлөрдү тепкич сымал жайгаштыруу жана аларды эң чоң эсептик созуу күчтөрү таасир эткен кесилиштерден тышкары жайгаштыруу керек. Бир эсептик кесилиште бириктирилүүчү өзөктөрдүн үлүшү тиешелүү бириктирүү үчүн сыноолор менен тастыкталган мааниден ашпоого тийиш.

8.6.8    Кабатташтыруу узундугунун чегинде сыноолордо кабыл алынган бетондун коргоочу катмары, өзөктүн ортосундагы аралыктар жана туурасынан кеткен арматура камсыз кылынууга тийиш. Коргоочу катмардын калыңдыгын азайтууга, өзөктүн ортосундагы аралыктарды кыскартууга же туурасынан кеткен арматуранын санын азайтууга жол берилбейт.

8.6.9    Колдонулуучу БКАнын түрү жана диаметри үчүн тастыкталган кабатташтыруу узундугу жок болгон учурда, көтөрүүчү конструкцияларда өзөктөрдү кабатташтырып бириктирүүгө жол берилбейт.

8.7 Механикалык бириктирүүлөр жана анкердик түзүлүштөр

8.7.1    БКАнын механикалык бириктирүүлөрүн жана анкердик түзүлүштөрүн өндүрүүчүнүн ченемдик же техникалык документтери жана тиешелүү түрдөгү, диаметрдеги жана бетинин профилиндеги БКА менен бирге бириктирүүнү же түзүлүштү сыноонун протоколдору болгон учурда колдонууга жол берилет.

8.7.2    Сыноолор бириктирүүнүн же анкердик түзүлүштүн көтөрүмдүүлүгүн, бузулуу мүнөзүн жана чектүү жылышын тастыктоого тийиш. Сыналып жаткан бириктирүүгө тиешеси жок сыноочу машинанын кармагыч зонасында өзөктүн бузулушу бириктирүүнү сыноонун натыйжасы болуп эсептелбейт.

8.7.3    Механикалык бириктирүүнүн же анкердик түзүлүштүн эсептик көтөрүмдүүлүгү төмөнкү шартты канааттандырууга тийиш

мында N_con,Rd – сыноолордун натыйжалары боюнча белгиленген механикалык бириктирүүнүн же анкердик түзүлүштүн эсептик көтөрүмдүүлүгү, Н.

8.7.4    N_con,Rd аныктоодо бириктирүүгө карата ченемдик же техникалык документтерде белгиленген ишенимдүүлүк коэффициенти жана эксплуатация шарттарынын коэффициенттери эске алынууга тийиш. Эсептик көтөрүмдүүлүктү жекече сыноонун орточо же максималдуу натыйжасы менен алмаштырууга жол берилбейт.

8.7.5    Бириктирүүнүн же анкердик түзүлүштүн деталдары, анын ичинде материалы, өлчөмдөрү, бекитүү узундугу, орнотуу ыкмасы жана өзөктүн бетин даярдоо сыноодон өткөрүлгөн үлгүгө ылайык кабыл алынууга тийиш. Көрсөтүлгөн параметрлерди көтөрүмдүүлүктү кайрадан тастыктабастан өзгөртүүгө жол берилбейт.

8.7.6    Бириктирүүнү монтаждоо учурундагы механикалык таасирлер БКАнын булаларын, полимердик матрицасын жана бетинин профилин бузбоого тийиш. Бузулуулардын жоктугун контролдоо долбоордук жана техникалык документтерде каралууга тийиш.

8.7.7    Сыноолордун протоколдору жана белгиленген N_con,Rd эсептик мааниси жок болгон учурда көтөрүүчү конструкцияда механикалык бириктирүүнү же анкердик түзүлүштү колдонууга жол берилбейт.

А тиркемеси

(милдеттүү)

Негизги тамга белгилери

            –          чыңалуулардын келтирилген тик бурчтуу блогунун тереңдиги, мм;

            –          БКАдан жасалган бир арматура өзөгүнүн кесилиш аянты, мм²;

          –   БКАдан жасалган бир өзөк кесилишинин аянты, мм²;

– жаракалар пайда болгондон кийин ийилүүчү элементтердин морт бузулушун болтурбоо үчүн БКА-арматурасынын талап кылынган минималдуу аянты, мм²;

                 –     кичирейүү жана температуралык деформацияларды компенсациялоого арналган БКА-арматуранын бир погондук метрге эсептелген аянты, мм²;

                 –     бир кадам 8 чегиндеги БКАдан жасалган туурасынан кеткен (жылма күчтү кабыл алуучу) арматуранын аянты, мм²;

– бир 8 кадамдын ичинде БКА туурасынан арматуранын минималдуу жол берилген аянты, мм²;

            –          болоттон жасалган чоюлган арматуранын кесилишинин аянты, мм²;

– элементтин тик бурчтуу кесилишинин туурасы, мм;

– плиталар жана пайдубалдар үчүн критикалык кесилиш периметри, мм;

            –          устундун дубалынын (же кесилиштин капталынын) туурасы, мм;

– эң кысылган буладан нейтралдуу огуна чейинки аралык, мм;

– деформациялардын тең салмактуу абалында нейтралдуу огуна чейинки аралык, мм;

– бетондун коргоочу катмары (бетондун бетинен арматурага чейинки аралык), мм;

– арматуранын кадамы же аралыгы/каптоо, мм;

– буланын түрүнө жараша күчтү төмөндөтүү коэффициенти жана эксплуатациялоо шарттары (айлана-чөйрө);

– эң кысылган буладан чоюлган арматуранын оордук борборуна чейинки аралык, мм;

            –          арматуралык өзөктүн диаметри, мм;

            –          бетондун коргоочу катмарынын калыңдыгы – созулган буладан эң жакын өзөктүн же зымдын борборуна чейинки аралык, мм;

  –       элементтин каптал бетинен эң жакын узунунан кеткен өзөктүн борборуна чейинки коргоочу катмардын калыңдыгы, мм;

            –          бетондун серпилгичтик модулу, МПа;

– БКАнын үлгүдөн алынган орточо маани катары аныкталуучу долбоордук же кепилденген серпилгичтик модулу, МПа;

 –         сыноолордун натыйжалары боюнча БКАнын орточо серпилгичтик модул, МПа;

            –          болоттун серпилгичтик модулу, МПа;

            –          бетондун кысылууга болгон берилген цилиндрдик бекемдиги, МПа;

              –          бетондун кысылууга болгон цилиндрдик бекемдигинин квадраттык тамыры (жаракага туруктуулукту эсептөөдө колдонулат), МПа;

            –          БКАнын чоюлган арматурасындагы чыңалуу, МПа;

            –          БКАнын ийилген (бүктөлгөн) бөлүгүнүн бекемдиги, МПа;

            –          анкерлөө узундугунун чегинде БКА арматурасында пайда болгон чыңалуу , МПа;

            –          эсептөө боюнча БКА арматурасында талап кылынган чыңалуу, МПа;

            –          эксплуатациялык жүктөмдөрдүн таасиринен БКАдагы чыңалуу, МПа;

– узак мөөнөттүү эксплуатациялык жүктөмдөрдүн таасиринен БКАдагы чыңалуу, МПа;

            –          БКАнын чоюлууга болгон эсептик бекемдиги , МПа аныкталат;

            –          үч орточо квадраттык четтөөнү алып салуу менен бекемдиктин орточо мааниси катары аныкталуучу ПКМдин кепилденген бекемдиги: , МПа;

            –          БКАнын жылышууга эсептөө үчүн бекемдиги; төмөнкү маанилердин эң кичинеси катары кабыл алынат: эсептик бекемдиги , камыттын ийилген бөлүгүнүн бекемдиги  , деформацияга туура келген чыңалуу  , МПа;

            –          эксплуатациялык жүктөмдөрдүн таасиринен болот арматурасындагы чыңалуу, МПа;

– эксплуатация учурунда болот арматурасындагы жол берилген чыңалуу, МПа;

 –                     сыноолор сериясынын натыйжалары боюнча БКАнын чоюлууга болгон орточо бекемдиги, МПа;

– чыңалбаган болот арматурасынын ченемдик мааниси, МПа;

– ийилген элементтин толук бийиктиги, мм;

– кесилишинин инерция моменти, мм⁴;

– жарака кеткен келтирилген кесилиштин инерция моменти, мм⁴;

– инерциянын эффективдүү моменти, мм⁴;

– эң чоң оң момент болгон кесилишиндеги эффективдүү инерция моменти, мм⁴;

– аралыктын жакынкы четиндеги эң чоң терс момент болгон кесилишиндеги эффективдүү инерция моменти, мм⁴;

– аралыктын алыскы четиндеги эң чоң терс момент болгон кесилишиндеги эффективдүү инерция моменти, мм⁴;

– жарака кетпеген кесилиштин толук (брутто) инерция моменти, мм⁴;

– нейтралдык огунун тереңдигинин арматурага чейинки аралыкка болгон катышы;

– илишүүгө көз каранды коэффициент (адгезия);

– чектик шарттарды эске алуучу коэффициент;

– ийилген өзөктөрдүн анкерлөө узундугун эсептөөдө колдонулуучу коэффициент;

– элементтин аралыгынын узундугу, м;

– таянычтагы же ийилүү чекитиндеги кошумча анкерлөө узундугу, мм;

– чоюлууда иштеген БКАдан жасалган илгич үчүн анкерлөөнүн базалык узундугу, мм;

– анкерлөө узундугу, мм;

– арматуранын иш жүзүндөгү бекитүү узундугу, мм;

– БКА арматурасынын илгичтен кийинки арткы бөлүгүнүн узундугу, мм;

– топурактагы бетон плитадагы тигиштердин ортосундагы аралык, м;

– эксплуатациялык жүктөмдөн пайда болгон момент, Н·мм;

– жарака пайда болуу моменти, Н·мм;

– эсептик (номиналдык) моменттик көтөрүмдүүлүк, Н·мм;

– узак мөөнөттүү эксплуатациялык жүктөмдөн пайда болгон момент, Н·мм;

– эксплуатациялык ийүү моменти, Н·мм;

– эсептик (фактордук) момент, Н·мм;

– БКАнын серпилгичтик модулунун бетондун серпилгичтик модулуна болгон катышы;

– БКА арматурасынын ийилишинин ички радиусу, мм;

– камыттардын кадамы же үзгүлтүксүз спиралдын кадамы, мм;

– жаракалардын ачылышынын шарттары боюнча арматуранын жол берилген максималдуу кадамы, мм;

– материалдын айнекке өтүү температурасы, °C;

– БКА арматурасынын бетиндеги орточо жабышуу чыңалуусу, МПа;

– бетон камсыз кылган кесилиштин жылышууга эсептик каршылыгы, Н;

– БКАдан жасалган камыттар камсыз кылган жылышууга каршылык, Н;

– кесилиштин жылышууга эсептик (номиналдык) көтөрүмдүүлүгү, Н;

– болоттон жасалган камыттар камсыз кылган жылышууга каршылык, Н;

– эсептик (фактордук) туурасынан кеткен күч, Н;

– жараканын ачылышынын жол берилген максималдуу туурасы, мм;

– плитанын өздүк салмагы, Н/м²;

– брутто-кесилиштин оордук борборунан созулган (арматураны эсепке албаганда) кыртышка чейинки аралык, мм;

– арматуранын үстүңкү жайгашуусуна карата оңдоо коэффициенти;

– жылуулук кеңейишинин узунунан кеткен коэффициенти, 1/°C;

– жылуулук кеңейишинин туурасынан кеткен коэффициенти, 1/°C;

            –          эквиваленттүү тик бурчтуу кысылган блоктогу орточо чыңалуунун   болгон катышы;

            –          нейтралдуу огунан созулган кыртышка чейинки аралыктын нейтралдуу огунан созулган арматуранын оордук борборуна чейинки аралыкка болгон катышы;

– эквиваленттүү тик бурчтуу чыңалуунун бийиктигинин бетондун кысылган зонасынын бийиктигине болгон катышын мүнөздөөчү коэффициент:  болгон учурда,  болгон учурда 28 МПа жогору болгон ар бир 7 МПа үчүн 0,05ке азайтылат, бирок 0,65 кем эмес кабыл алынат;

– узак мөөнөттүү жүктөмдүн таасиринен ордунан жылышып деформациялануу жана кичирейүүдөн пайда болгон кошумча ийилүү, мм;

– туруктуу (узак мөөнөттүү) жүктөмдөн пайда болгон заматта ийилүү, мм;

– ийилүүнүн учууга болгон чектик катышы;

– кысылган бетондун деформациясы;

– кысылган бетондун чектүү (бузулуучу) деформациясы;

– БКАдан жасалган арматуранын деформациясы;

            –          БКА үлгүлөрүнүн сериясындагы орточо бузулуучу деформация;

            –          эксплуатациялык жүктөмдөрдүн таасириндеги БКАнын деформация деңгээли;

–  аныкталган БКАнын эсептик бузулуучу деформациясы;

            –          ПКМдин кепилденген бузулуучу деформациясы:  , мм/мм;

            –          номиналдык тирөөч төмөндөтүү коэффициенти;

            –          элементтин узундугу боюнча катуулуктун өзгөрүшүн эске алуучу параметр;

            –          кысылган кырдан  к чоюлган арматуранын оордук борборуна чейинки аралыктын  кесилиштин толук бийиктигине болгон катышы;

            –          жеңил бетондун төмөндөтүлгөн механикалык касиеттерин эске алуучу түзөтүү коэффициенти;

            –          кошумча узак мөөнөттүү ийилүүнү баалоо үчүн көбөйтүүчү коэффициент;

            –          негиздин сүрүлүү коэффициенти (кичирейүү жана температуралык арматураны эсептөө үчүн);

– камыттардын же спиралдардын жантайуу бурчу;

            –          болоттон жасалган кысылган арматуранын салыштырмалуу аянты:  ;

            –          деформациялардын тең салмактуу абалына туура келген арматуралоо пайызы;

            –          БКА менен арматуралоонун пайызы (салыштырмалуу аянты);

            –          БКА менен арматуралоонун пайызы (салыштырмалуу аянты);

            –          кичирейүү жана температуралык чыңалууларды кабыл алуу үчүн БКА арматурасынын салыштырмалуу аянты;

            –          деформациялардын тең салмактуу абалына туура келген БКА менен арматуралоонун пайызы;

            –          БКАдан жасалган туурасынан кеткен арматуранын салыштырмалуу аянты (жылышууга эсептөө үчүн);

            –          арматуралоонун минималдуу пайызы (болот арматура үчүн);

            –          орточо квадраттык четтөө (бекемдикти же деформацияны статистикалык баалоо үчүн);

            –          жүктөмдүн узак мөөнөттүү таасирин (ордунан жылышуу деформациясы, кичирейүү ж.б.) эске алуучу коэффициент).