Кыргыз Республикасынын Президентинин                                     2002-жылдын 17-декабрындагы № 381                                            Указы менен бекитилген                           "Дүйнөлүк тажрыйбада жергиликтүү жамааттын                          массалык жигердүүлүгүнүн көрүнүшүнүн бир гана                          чыныгы демократиялык формасы бар - бул                          жергиликтүү өз алдынча башкаруу ыкмасы"                            УЛУТТУК СТРАТЕГИЯ                 Кыргыз Республикасында 2010-жылга чейин             мамлекеттик башкарууну децентралдаштыруу жана              жергиликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүү                       Кыскартуулар жана терминдер      АТӨ -  Кыргыз Республикасында адамды туруктуу өнүктүрүүнүн улуттукпрограммасы;     КОР -  Кыргыз  Республикасын  2010-жылга  чейин  өнүктүрүүнү комп-лекстүү негизинин жалпы улуттук стратегиясы;     ЖАУС - Жакырчылыкты азайтуунун улуттук стратегиясы;     ЖӨБ - жергиликтүү өз алдынча башкаруу;     ДЕЦЕНТРАЛДАШТЫРУУ -  жергиликтүү  өз  алдынча башкаруу органдарынамамлекеттик  башкаруу  функцияларынын  жана  ыйгарым  укуктарынын   бирбөлүгүн,  анын  ичинде аларды жүзөгө ашыруу үчүн зарыл болгон материал-дык, финансылык жана башка каражаттарды өткөрүп берүү;     ЖЕРГИЛИКТҮҮ ӨЗ АЛДЫНЧА БАШКАРУУ - өкүлчүлүктүү жана аткаруу бийликоргандары аркылуу,  ошондой эле жарандардын түздөн-түз катышуусу  мененжергиликтүү  жамааттардын жергиликтүү маанидеги иштерди башкарууга Кыр-гыз Республикасынын Конституциясында гарантияланган укугу  жана  чыныгыкудуреттүүлүгү;     ДУС - КОРдун чектеринде Кыргыз  Республикасында  2010-жылга  чейиндецентралдаштыруунун    жана    жергиликтүү   өз   алдынча   башкаруунуөнүктүрүүнүн улуттук стратегиясы;     АКӨ - аймактык коомдук өз алдынча башкаруу;     АӨУО - Адамдын өнүгүшү жөнүндө улуттук отчет;     ПРООН - ООНдун Өнүктүрүү программасы;                                 Киришүү      Кыргыз Республикасында мамлекеттик башкарууну децентралдаштыруунунжана жергиликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүүнүн ушул улуттук  стра-тегиясы  (мындан  ары  - Стратегия) өлкөдө адамдык жана материалдык ре-сурстарды консолидациялоо аркылуу  саясий  туруктуулукка  жетишүү  жанакамсыз кылуу,  Кыргызстан калкынын экономикалык жыргалчылыгын жана анынсоциалдык бакубаттуулугун жогорулатуу үчүн  Адамды  туруктуу  өнүктүрүүулуттук  стратегиясынын,  КОРдун  жана  Жакырчылыкты азайтуунун улуттукстратегиясынын чектеринде иштелип чыкты.     Бул Стратегиянын  максаты  болуп  Кыргызстан укуктук демократиялыкмамлекеттин сапаттарына ээ болушунун зарыл шарты катары 2010-жылга  че-йин мамлекеттик башкарууну децентралдаштыруунун жана жергиликтүү өз ал-дынча башкаруунун натыйжалуу системасын өнүктүрүүнүн  негизги  багытта-рын, жолдорун жана ыкмаларын аныктоо саналат.     Дүйнөнүн көптөгөн  өнүккөн  мамлекеттеринин  тажрыйбасы  ишенимдүүкүбөлөп тургандай,  дал жергиликтүү өз алдынча башкаруу жарандарга алдаканча жакын болуп жана алардын күндөлүк жана кечиктирилгис  милдеттеринчечүү менен элдик бийликтин негиздерин чыњдайт,  жергиликтүү жамааттар-дын турмушу үчүн зарыл шарттарды түзөт,  бүтүндөй алганда саясий систе-маны турукташтырат, өлкөнүн биримдигин жана мамлекеттин бүтүндүгүн кам-сыз кылуунун маанилүү механизми болуп саналат.     Ата-мекендик жана чет өлкөлүк муниципалдык органдардын ишинин таж-рыйбасын эске алуу менен иштелип чыккан Стратегиянын  максаттарын  жанамилдеттерин  турмушка  ашыруу  ыйгарым укуктарды жергиликтүү өз алдынчабашкаруу жана мамлекеттик башкаруу органдарынын  ортосунда  рационалдуубөлүштүрүү, чечимдерди кабыл алуу процессин түздөн-түз жарандарга толукжакындатуунун негизинде бийликтин ар кандай дењгээлдеринин  ортосундагынатыйжалуу өз ара аракеттенүүнү жана кызматташтыкты уюштуруу жолу мененмамлекетти башкаруу чөйрөсүндө болгон проблемалардан системалуу арылуу-ну  камсыз кылууга мүмкүндүк берет,  бул калктын социалдык-экономикалыкабалын жакшыртууга,  жакырчылыктын дењгээлин төмөндөтүүгө мүмкүндүк бе-рет.  Соњку  жылдарда жетишилгендерди өнүктүрүү жана жергиликтүү өз ал-дынча башкарууну (мындан ары - ЖӨБ) ар  тараптан  чыњдоого  багытталганжањы принциптерди киргизүү менен, Стратегия келечекке милдеттерди анык-тоодо комплекстүү мамилени жана  аларды  турмушка  ашыруунун  болжолдуужолдорун  сунуш  кылып,  чечимдерди турмушка ашыруу мөөнөттөрүн,  кабылалуу механизмдерин жана орточо мөөнөттүү жана узак мөөнөттүү мезгилдер-де реформаларды жүргүзүү үчүн жоопкерчиликти аныктайт.     Бул Стратегия расмий күчүнө киргенден кийин  аны  турмушка  ашырууКыргыз  Республикасынын  Өкмөтү 2010-жылга чейин мамлекеттик башкаруунудецентралдаштыруу жана жергиликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүү  бо-юнча комплекстүү иш-чараларды турмушка ашыруусу аркылуу жүргүзүлөт.     Кыргыз Республикасында жергиликтүү өз алдынча  башкаруунун  азыркыабалына баа берүү. Соњку он жылдын ичинде Кыргызстандын саясий жана со-циалдык-экономикалык турмушунда кыйла өзгөрүүлөр болуп өттү,  ал жерги-ликтүү  башкарууну да камтыды.  Конституциялык-укуктук негиздердин жанаКыргыз Республикасынын Президентинин 1994-жылдын 18-августундагы Указы-нын  нугунда  башталган  жергиликтүү өз алдынча башкарууну реформалоонумаксатка багыттоо менен жүзөгө ашыруунун жүрүшүндө республикада  жерги-ликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүү үчүн бекем пайдубал түптөлдү.  8жылдык мезгилдин ичинде бул багытта мамлекеттик  башкарууну  децентрал-даштыруу  жана  жергиликтүү  өз алдынча башкарууну өнүктүрүү маселелерибоюнча Кыргыз Республикасынын Президентинин 50дөн  ашык  указдары  жанабуйруктары,  Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтүнүн 30га жакын токтому жанабашка бир катар нормативдик укуктук актылар кабыл алынды.     2001-жылы республиканын бардык калктуу конуштарын (айылдарын,  по-селкаларын жана шаарларын) жергиликтүү өз алдынча башкаруу принциптери-не  өткөрүү  процесси аяктады.  Азыркы учурда республикада 487 айылдык,поселкалык жана шаардык жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары иштепжатат.  Кыргыз Республикасында шаарлардын Ассоциациясы жана Кыргыз Рес-публикасынын өз алдынча башкарылуучу  айылдарынын  жана  поселкаларынынАссоциациясы жергиликтүү иштеп жатат,  алар Кыргыз Республикасынын жер-гиликтүү өз алдынча башкаруу  органдарынын  Конгрессине  бириккен  жанажергиликтүү жамааттардын таламдарын билдирет жана коргойт.     Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечимдерине ылайык жергиликтүү өзалдынча  башкаруу органдарына социалдык инфраструктуранын жалпы суммасы7 миллиард 935 миллион сомду түзгөн 9300дөн  ашык  объекти  коммуналдыкменчикке  берилди.  Биринчи  жолу 2001-жылы республикада жергиликтүү өзалдынча башкаруунун башчыларын жалпы шайлоо өткөрүлдү.  Жергиликтүү  өзалдынча башкаруу органдарынын ишине калктын алда канча кењири катышуусуүчүн 2001-жылдын аягында республиканын  айылдарында,  шаарларында  жанарайондорунда элдик курултайлар өткөрүлдү, аларга 90 мињден ашык делегаткатышты.  Азыркы учурда бул аспектинин жөнгө салган негиздүү мыйзам ак-тыларынан  болуп 2002-жылы кабыл алынган "Жергиликтүү өз алдынча башка-руу жана жергиликтүү мамлекеттик администрация жөнүндө", "Мүлккө комму-налдык менчик жөнүндө" жана "Аксакалдар соттору жөнүндө" Кыргыз Респуб-ликасынын мыйзамдары саналат.     ПРООНдун жана өлкөдөгү башка эл аралык уюмдардын жигердүү колдоосуаркасында жамааттык  уюмдарды  түзүү  боюнча  максатка  багытталган  ишкењири жайылтылды жана жергиликтүү жамааттардын мүчөлөрүн социалдык мо-билизациялоо,  жергиликтүү Өнүктүрүү фонддорун түзүү боюнча кыйла  таж-рыйба  топтолду,  алар  жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менентыгыз иштейт.  Калкты социалдык мобилизациялоонун жана жамааттык уюмдарменен жергиликтүү ӨЭУларды түзүүнүн башталган процесси жергиликтүү маа-нидеги иштерди башкарууга жергиликтүү калкты кењири тартууга, жанбакты-лык   сезиминен   арылууга,   калктын  жашырылган  ресурстарын  табуугамүмкүндүк берет,  алар жергиликтүү милдеттерди чечүүгө жумшалат. Жерги-ликтүү өз алдынча башкарууну реформалоону максатка багыттап жүзөгө ашы-руунун натыйжасында Кыргызстан,  бир  катар  эл  аралык  уюмдардын  бааберүүсү боюнча, бул жагынан Шериктештиктин алдыњкы өлкөлөрүнүн бири бо-луп калды.     Элдик бийликтин системасын ар тараптан өнүктүрүү максатында азыркыучурда Кыргызстандын алдында мамлекеттик башкарууну  децентралдаштыруу-нун  жана жергиликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүүнүн экинчи фазасы-нын милдеттери турат.  Бул үчүн бир катар концептуалдык жана  актуалдуумаселелерди жана проблемаларды чечүү талап кылынат.     Республикадагы прогрессти жана учурдагы кырдаалды талдоо мамлекет-тик  башкарууну децентралдаштыруунун жана жергиликтүү өз алдынча башка-рууну өнүктүрүүнүн чечилбеген башкы проблемалары болуп төмөнкүлөр сана-ла тургандыгын көрсөттү:     Мыйзамдык базанын өркүндөтүлбөгөндүгү. Бүгүнкү күндө эњ оболу мам-лекеттик башкарууну оптималдуу децентралдаштырууну,  жергиликтүү өз ал-дынча башкаруу органдарынын дењгээлинде натыйжалуу башкаруу институтта-рын түзүүнү, натыйжалуу экономикалык жана финансылык децентралдаштыруу-ну,  муниципалдык кызматты жана анын потенциалын  өнүктүрүү  системасынтүзүүнү,  социалдык мобилизациялоону жана башкаларды камсыз кылууга ча-кырылган зарыл укуктук базалар али түзүлө элек.     Мамлекеттик башкарууну  децентралдаштыруу  процесстерин жайбаракатжүзөгө ашыруу жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын мамлекет-тик  колдоонун жетишсиздиги.  Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарыөзүнүн ыйгарым укуктарын натыйжалуу жүзөгө  ашыруу  үчүн  азырынча  же-тиштүү  бийликти жана финансы-экономикалык каражаттарды ала элек.  Мый-замдарда аткаруу бийлигинин ар кандай органдарынын жана жергиликтүү  өзалдынча  башкаруунун  функциялары жана укуктары жетиштүү так аныкталганэмес.  Функцияларды жана тиешелүү финансы-экономикалык ресурстарды жер-гиликтүү  өз алдынча башкаруу органдарына өткөрүп берүү процесси созду-гуп кетти,  аларды өткөрүп берүү механизми жок. Бул жергиликтүү жамаат-тын  массалык жигердүүлүгүнүн көрүнүшүнүн демократиялык формаларын алдаканча терењ өздөштүрүүнү кыйла создуктурууда,  жергиликтүү  өз  алдынчабашкаруу  органдарынын  өнүгүшүнүн жүрүшүн кашањдатып жатат.  Вертикальбоюнча башкаруунун көп звенолуулугу жетиштүү ыйгарым укуктарды  өткөрүпберүүгө тоскоолдук кылган факторлордун бири болуп саналат.     Финансы-экономикалык жөнгө салуунун натыйжасыз  механизмдери.  Фи-нансы жана жергиликтүү бюджет мурдагыдай эле борбордоштурулган,  натый-жалуу салык базасы түзүлгөн эмес,  жергиликтүү өз алдынча башкаруу  ор-гандарынын  бюджеттик  мүмкүнчүлүктөрү өтө чектелүү.  Экономикалык жанафинансылык децентралдаштыруунун укуктук базасы  түзүлгөн  эмес.  Жерги-ликтүү  өз  алдынча  башкаруу  органдарынын  функцияларына жана ыйгарымукуктарына ылайык финансы-экономикалык ресурстарын аларга өткөрүп берүүмеханизми жөнгө салынган эмес.     Муниципалдык кызматчылардын кесиптик дењгээлинин  төмөндүгү,  таа-сирдүү  кадр  ишинин  жоктугу.  Алиге чейин муниципалдык кызмат жөнүндөмыйзам кабыл алына элек, муниципалдык кызматчы кадрлары менен иштөөнүн,аларды  даярдоонун,  кайра даярдоонун жана квалификациясын жогорулатуу-нун,  аларды мотивациялоонун жана социалдык жактан коргоонун  системасытүзүлө элек. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кадрларын ма-алымат-техникалык жана илимий-методикалык жактан камсыз кылуу жок.     Социалдык мобилизациянын   өнүгүшүнүн  жана  адамдык  потенциалдынөнүгүшүнүн жетишсиздиги.  Жергиликтүү калкты ассоциацияларга,  бирикме-лерге  жана  жамааттык  уюмдарга  социалдык мобилизациялоо азырынча жо-тиштүү жигердүү жүзөгө ашырылбай жатат.  Жергиликтүү мамлекеттик  адми-нистрация   жана  жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу  органдары  алардытүзүүнүн жана өнүктүрүүнүн жүрүшүнө толук өлчөмдө колдоо көрсөтпөй  жа-тат, алардын жеке аманаттары жана финансылык каражаттары начар тартылу-уда.  Калк өзүнүн турмушун жакшыртууга  көмөктөшүүчү  чечимдерди  кабылалуу процессине пассивдүү катышкандыгы белгиленүүдө.     Мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары-нын,   ӨЭУлардын,  жарандык  коомдун  жана  жеке  сектордун  натыйжалууөнөктөштүгү жана өз ара аракеттенүүсү өнүккөн эмес. Социалдык мобилиза-циялоо,   коомдук  жана  жеке  секторду  чыњдоо  боюнча  пилоттук  айылөкмөттөрүнүн,   мамлекет   менен   жамааттык   уюмдардын    ортосундагыөнөктөштүктүн  ийгиликтүү  тажрыйбасы республиканын бардык региондорунажетишсиз жайылтылууда,  масштабдары боюнча чектелүү бойдон калууда жанатиешелүү укуктук база менен коштолбой жатат. 2001-жылы Кыргыз Республи-касынын Президенти Указ кабыл алган,  ал социалдык мобилизациялоо  таж-рыйбасын бардык региондордо колдонууга багытталган.     Өнүктүрүү келечектеринин декларациясы.  Мамлекеттик башкарууну де-централдаштыруунун  жана жергиликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүүнүнөзөктүү принциптери төмөнкүлөр болот:     Мыйзамдын үстөмдүгү.  Жарандардын,  жамааттардын  мүчөлөрүнүн жанажергиликтүү өз алдынча башкаруунун таламдары мыйзамдуу  түрдө  бекемде-лет.     Ыйгарым укуктарды так аныктоо. Бул бийликти жана башкарууну инсти-туционалдык  уюштуруунун жалпы принциби,  ал "чечимдер мүмкүн болушунчажаранга жакын кабыл алынууга тийиш" экендигин  белгилейт.  Буга  ылайыкжеринде  чечүүгө  боло  турган  маселелердин бардыгы башкаруунун жогорутурган дењгээлинен төмөнкү дењгээлине берилүүгө тийиш.     Өзгөчөлүк. Жергиликтүү  өз  алдынча башкаруу органдарына берилүүчүыйгарым укуктар мүмкүн болушунча толук жана өзгөчөлүү болууга тийиш.     Чектелген контролдук. Жергиликтүү бийликтердин ар кандай админист-рациялык контролу бул Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында  белгиленгенучурларда гана жүзөгө ашырылышы мүмкүн.     Маанилүүлүк. Коомдук иштердин кыйла үлүшүн өз жоопкерчилиги астын-да  жана жергиликтүү калктын таламдарында жөнгө салууга жана башкаруугажергиликтүү   өз   алдынча   башкаруу   органдарынын   укуктары    жанамүмкүнчүлүктөрү.     Фискалдык децентралдаштыруу.  Жергиликтүү өз алдынча башкаруу  ор-гандарына  алардын  функцияларына жана ыйгарым укуктарына ылайык келгенадекваттуу экономикалык жана финансылык ресурстарды берүү.     Өнөктөштүк, ачык жана натыйжалуу башкаруу.  Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтү,  жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, жарандык коом, жекесектор,  эл аралык уюмдар, донор өлкөлөр өнөктөштүктүн жана макулдуктуннегизинде өз күч-аракеттерин ушул стратегиянын максаттарын жана милдет-терин турмушка ашырууга жумшайт.     Алдын алуучулук.  Стратегиянын багыттары жана компоненттери. Стра-тегиянын  максаттарына  жана  милдеттерине жетүү жолунда ыктымалдуу кү-түлгөн тоскоолдуктарды жоюу  боюнча  алдын  алуучу  чараларды  камтыйт.2010-жылга карата децентралдаштыруунун негизинде жергиликтүү өз алдынчабашкарууну өнүктүрүүнүн уюштуруу-укуктук жана финансы-экономикалык  ба-засын  түзүү  болжолдонууда,  ал Кыргыз Республикасынын Конституциясынаылайык түзүлөт,  кыргыз элинин салттарын чагылдырат жана жергиликтүү өзалдынча  башкаруу органдарынын ишинде эл аралык нормаларды жана тажрый-баны эске алат.     Ушуга ылайык  мамлекеттик  башкарууну  жана жергиликтүү өз алдынчабашкарууну андан ары децентралдаштыруу боюнча маанилүү саясий жана  ад-министрациялык реформаларды жүзөгө ашыруу болжолдонууда, ал Кыргыз Рес-публикасынын администрациялык-аймактык  түзүлүшүн  реформалоону  жүзөгөашырууну талап кылат. Адамды туруктуу өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясы-нын  милдеттерине  ылайык  ар  кайсы  тармактарда  башкаруу  системасынөркүндөтүү максатында атайын округдарды (администрациялык, билим берүү,медициналык жана башка) түзүү боюнча пилоттук долбоорлор жүзөгө  ашыры-лат.     Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында  децентралдаштырылганфинансы-бюджеттик каражаттар болот, натыйжалуу жергиликтүү салык систе-масына ээ болот.  Аларга социалдык инфраструктурага узак мөөнөттүү  ин-вестициялоо үчүн жергиликтүү финансы-кредиттик каражаттарды түзүү,  фи-нансы каражаттарын алуу жана карыздоо сыяктуу укуктар  берилет.  Бардыкушул  укуктар  жана нормалар "Жергиликтүү өз алдынча башкаруунун финан-сы-экономикалык негиздери жөнүндө" Мыйзамда чагылдырылат, анын негизин-де жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын бюджетин түзүү жана ат-каруу  маселелери  боюнча  бюджеттик  ачык  угуулар   бардык   жерлердеөткөрүлөт.  Жергиликтүү  бюджеттерди түзүүнүн,  карап чыгуунун жана бе-китүүнүн бирдиктүү тартиби киргизилет,  жергиликтүү өз алдынча башкарууоргандарынын  бүткүл  финансы-чарбалык ишинин,  анын ичинде салыктардынкелип түшүшү жана чыгымдар боюнча маалыматтардын ачыктыгы камсыз  кылы-нат.     Көпчүлүк жергиликтүү өз алдынча башкаруу  органдары  үчүн  алардынкирешелеринин  салыштырма  салмагы  алардын  өз  салыктарынын  эсебинентүзүлөт, алардын ичинен башкысы жер салыгы жана кыймылсыз мүлккө) салыкболот, анын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык киргизүү керек.     Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары келип түшүүчү салык  ка-ражаттарынын күтүлгөн дењгээлдерине жана республикалык бюджет менен жо-гору турган аймактык дењгээлден алынуучу  гранттарга  негизденүү  мененчыгымдар боюнча өздөрүнүн бюджеттик каражаттарын өз алдынча бөлүштүрөт.Чыгымдоо ыйгарым укуктары жергиликтүү бюджеттердин бардык  дењгээлдери-нин  ортосунда так бөлүштүрүлөт,  мунун натыйжасында жергиликтүү өз ал-дынча башкаруу органдары өз финансысын башкарууда кыйла көз  карандысызболуп калат.  "Бюджетти программалык негизде түзүүнүн" жањы ыкмасы кир-гизилет,  ал ар  кандай  программаларда  бюджеттик  көрсөткүчтөргө  бааберүүгө  жана бюджеттик каражаттарды натыйжалуу жана сарамжалдуу пайда-ланууну камсыз кылууга мүмкүндүк берет.     Кадр ишинин   жана  муниципалдык  кызматтын  натыйжалуу  системасытүзүлөт.  Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары өздөрүнүн өсүп  ба-раткан  милдеттенмелерин  натыйжалуу  жүзөгө  ашыруу  үчүн зарыл болгонөнүккөн адамдык жана институттук потенциалга  ээ  болот.  "Муниципалдыккызмат жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы кабыл алынат, ал муници-палдык кызматчыларга тиешелүү статуска, шарттарга жана мүмкүнчүлүктөргө(эмгек акы, социалдык жактан коргоо жана башкалар) ээ болууга мүмкүндүкберет.     Республиканын жогорку окуу жайларында,  анын ичинде Кыргыз Респуб-ликасынын Президентинин алдындагы Башкаруу  академиясында  муниципалдыккызматчыларды сапаттуу даярдоо,  кайра даярдоо жана квалификациясын жо-горулатуу жүзөгө ашырылат.  Алардын базасында ар кандай кыска мөөнөттүүжана  узак  мөөнөттүү окутуучу курстар жана программалар иштей баштайт.Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жогорку квалификациялуу кадр-лар менен толук комплекттелет,  аларды кайра даярдоо жана квалификация-сын жогорулатуу муниципалдык башкаруунун региондук  Борборлорунда  жанаМектептеринде жүргүзүлөт.  Муниципалдык кызматчыларды окутуунун "Элект-рондук айыл өкмөтү" маалымат  системасы,  Дистанттык  системасы  кењириколдонулат,  тиешелүү  маалымат-коммуникациялык,  техникалык жана басмабазасы бар Илим-изилдөө жана маалымат борборлорун түзүү боюнча  чараларкөрүлөт.     Социалдык мобилизациялоонун жана  алдын-ала  өнүгүүнүн  натыйжалуусистемасын  түзүү жергиликтүү жамааттын иштерине калктын жигердүү каты-шуусуна жетишүүгө мүмкүндүк берет,  айылдардын жана поселкалардын  тур-гундары  өздөрүнүн ресурстарын жана тартылган ресурстарды жигердүү пай-далануу менен өз алдынча башкарылуучу жамааттык уюмдарга жана  ассоциа-цияларга,  башка институттарга уюштурулат.  Туруктуу жамааттык,  финан-сы-экономикалык уюмдар,  фирмалар,  компаниялар жана башка  өз  алдынчабашкарылуучу  институттар  жергиликтүү  өз алдынча башкаруу органдарынаадамдык потенциалды жогорулатууга, калктын турмушун жакшыртууга, бийликоргандарынын жигердүү колдоосу аркасында айылдардын, поселкалардын жанашаарлардын социалдык-экономикалык өнүгүшүнө көмөктөшөт.     Жергиликтүү өз  алдынча  башкаруу  органдарынын арасында социалдыкмобилизацияны жүргүзүүнүн,  жергиликтүү Өнүктүрүү  фонддорун  түзүүнүн,калкка  микрофинансы жана микрокредит берүүнүн топтолгон өзгөчөлүү таж-рыйбасы кењири жайылтылат.  Жамааттык уюмдардын, алардын бирикмелерининстатусу, ролу алардын ишин жөнгө салууга багытталган тиешелүү норматив-дик укуктук актыда бекемделүүгө тийиш.  Бара-бара кредиттик союздардын,жергиликтүү  өнүктүрүү фонддорунун жана башка финансы-кредиттик мекеме-лердин базасында айылдык муниципалдык банктар түзүлүшү мүмкүн.     Ар кандай тренингдер, анын ичинде тиешелүү долбоорлорду жана прог-раммаларды пландаштыруу, иштеп чыгуу, адамдык потенциалды өнүктүрүү бо-юнча тренингдер дайыма жүргүзүлүп турат.     Консолидацияланган жана адилеттүү жарандык коомду түзүү, таасирдүүсоциалдык коргоону жүргүзүү боюнча тиешелүү иш жүргүзүлөт.  Жергиликтүүжана борбордук бийлик органдарынын,  Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтүнүнжана жарандык коомдун, жеке сектордун натыйжалуу өнөктөштүгүн өнүктүрүүкаралууда. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын күч-аракети жу-муш орундарын түзүүгө,  жакырчылыктын дењгээлин төмөндөтүүгө,  сапаттуумедициналык кызмат көрсөтүүлөргө жана билимге  жеткиликтүүлүктү  камсызкылууга багытталат. Республикада жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган-дарынын ар кандай ассоциацияларынын тармагы кењири  өнүгөт,  алар  жекесектор,  жарандык коом, коомдук уюмдар жана саясий партиялар менен бир-дикте натыйжалуу ишти жүзөгө ашырат.  Алардын потенциалын  жер-жерлердечакан  жана  орто бизнести,  ишкерликти жигердүү өнүктүрүүнүн негизиндежакырчылыкты жоюуга, жергиликтүү жамааттардын мүчөлөрүнүн турмуш дењгэ-элин  жогорулатууга,  социалдык  инфраструктураны  өнүктүрүүгө багыттооболжолдонууда.                   1. Натыйжалуу укуктук базаны түзүү      Колдонулуп жаткан  укуктук  база  нормативдик  укуктук   актылардыөркүндөтүүнү,  Кыргыз  Республикасынын  Конституциясына так ылайык кел-тирүүнү, ошондой эле жакынкы убакыттын ичинде "Кыргыз Республикасындагыжергиликтүү  өз  алдынча башкаруунун финансы-экономикалык укуктары жананегиздери жөнүндө" жана "Муниципалдык кызмат жөнүндө" мыйзамдар сыяктууартыкчылыктуу  мыйзам  актыларын  иштеп чыгууну жана кабыл алууну талапкылат.  Мамлекеттик бийликтин жана жергиликтүү өз  алдынча  башкаруунунфункцияларын чектөө, жергиликтүү дењгээлде референдум өткөрүү жана Кыр-гыз Республикасынын администрациялык-аймактык түзүлүшүн жөнгө салуу ме-нен байланышкан маселелерди мыйзам жолу менен жөнгө салуу зарыл.     Бир эле учурда карама-каршылыктарды четтетүү жана  укуктук  норма-ларды бир мыйзамга андан ары иретке келтирүү максатында колдонулуп жат-кан нормативдик укуктук актыларды түгөлдөө жана талдоо жүргүзүлөт.     "Кыргыз Республикасынын  Өкмөтү  жөнүндө"  Кыргыз  РеспубликасынынМыйзамынын айрым жоболорун жергиликтүү өз алдынча башкарууну реформало-онун  жетишкендиктерине,  жергиликтүү  өз алдынча башкаруу боюнча кабылалынган укуктук актыларга,  анын ичинде борбордук жана жергиликтүү бий-ликтердин ортосундагы ыйгарым укуктарды бөлүштүрүүгө ылайык жөнгө салуумаксатында аны текшерүүнү жүргүзүү зарыл.     Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ошондой эле экономикалыкжана финансы-бюджеттик ишти уюштуруу үчүн зарыл мыйзамдык базага ээ бо-лууга  тийиш.  Бул максаттарда Кыргыз Республикасынын Бюджеттик кодексижана "Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөрдү жана  толук-тоолорду  киргизүү  жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамын кабыл алуузарыл, алар жергиликтүү бюджеттердин жана салыктардын маселелерин жөнгөсалат. Андан соњ шаарларда жана айылдарда жергиликтүү өнүктүрүү фонддо-рун жана муниципалдык банктарды түзүү маселелери боюнча тиешелүү  укук-тук актылар кабыл алынат.     Муниципалдык кызматтын натыйжалуу системасын уюштуруу,  муниципал-дык кызматчыларды кайра даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу, алар-ды илимий-методикалык жактан камсыз кылуу  үчүн  укуктук  базаны  түзүүмаксатында  жакынкы учурда Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешине "Му-ниципалдык кызмат жөнүндө" Мыйзамдын долбоору жөнөтүлөт,  ал муниципал-дык кызмат орундарынын жана функциялардын Реестрин камтыйт.  Муниципал-дык кызматчынын кесиптик этикасынын кодекси иштелип  чыгат  жана  кабылалынат.     Социалдык мобилизациялоону өнүктүрүү,  жарандык коомду  андан  арыконсолидациялоо үчүн бекем укуктук база түзүлөт.     2010-жылга карата Кыргыз Республикасындагы жергиликтүү өз  алдынчабашкаруу жөнүндө Кодекс кабыл алынат,  ал жергиликтүү өз алдынча башка-руу органдарынын натыйжалуу ишин камсыз кылган нормаларды камтыйт.     Ошондой эле шаарлардын,  айылдардын жана поселкалардын уставдарын,жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу   органдарынын   укуктук   актыларынөркүндөтүү  жана  жергиликтүү  өз  алдынча башкаруу органдарынын ишиндеалардын ролун жогорулатуу боюнча чаралар көрүлүүгө тийиш.     Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын чектеринде жергиликтүү өз ал-дынча башкаруу органдарынын натыйжалуу ишин уюштуруу, айылдарда, посел-каларда  жана  шаарларда  калкты  укуктук тарбиялоо жагынан кењири иштижүргүзүү жана башка тиешелүү ишти аткаруу максатында айыл  өкмөттөрүнүнжана  шаар башкарууларынын кызмат орундарынын санына юристтердин кызматордун киргизүү зарыл.     Калкты укуктук жакчтан тиешелүү түрдө агартууну уюштуруу, колдону-луп жаткан нормативдик укуктук актыларга жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу,маалымат-коммуникациялык   техникалык  системаларды  өнүктүрүүгө  зарылшарттарды түзүү керек.                 2. Саясий, администрациялык реформалар            жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын                          мамлекеттик колдоо      Стратегиянын саясий,  администрациялык жана институттук  аспектеримамлекеттик башкарууну децентралдаштыруунун жана жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдарын өнүктүрүүнүн  негиздүү  принциптерин  түзүүгө  жанаөздөштүрүүгө багытталган.  Эњ оболу функциялык реформаны, уюштуруу жанаструктуралык кайра түзүүлөрдү, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органда-рынын кызматкерлерин кесипке үйрөтүүнү жүзөгө ашыруу зарыл, алар: функ-цияларды жана ыйгарым укуктарды башкаруунун аймактык дењгээлдеринин ор-тосунда так аныктоону;  ар кандай дењгээлдеги мамлекеттик башкаруу жанажергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын керексиз функцияларын жанаыйгарым  укуктарын жоюуну;  жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана мамле-кеттик башкаруу органдарынын натыйжалуу, функциялык жактан балансташкансистемасын   түзүү   максатында   жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруунунөкүлчүлүктүү жана аткаруу органдарынын функцияларын жана ыйгарым  укук-тарын кењейтүүнү өзүнө камтыйт.     Стратегияны турмушка ашыруунун биринчи этабында  мамлекеттик  жанамуниципалдык  башкаруунун  ар бир органынын максаттары жана милдеттеринтак аныктоо,  алардын функцияларын, ыйгарым укуктарын жана жоопкерчили-гин мыйзамдык жактан так аныктоо,  аларды тиешелүү финансылык жана эко-номикалык ресурстар менен камсыз кылуу жана аларды өткөрүп берүү  меха-низмин иштеп чыгуу зарыл.     КОРго ылайык Стратегия мамлекеттик башкаруунун борбордук  органда-рынын  функцияларын  чектөөнү карайт,  анын натыйжасында ар биринин таканыкталган негизги жана кошумча функциялары болот. Бул үчүн мамлекеттикбашкаруунун ар бир дењгээли өзү алда канча маанилүү, келечектүү, пайда-луу деп эсептеген функцияларды өз билгениндей аткарган жана  анча  маа-нилүү  эмес  ыйгарым  укуктарды  төмөн  турган дењгээлге өткөрүп бергенучурдагы абалдан чыгуу  зарыл.  Ошондуктан  функцияларды  жана  ыйгарымукуктарды,  жоопкерчиликти алда канча натыйжалуу чече ала турган мамле-кеттик башкаруу же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына  бекитипберүү  зарыл.  Ушундай  талдоонун  негизинде максаттарды,  милдеттерди,функциялардын жана ыйгарым укуктардын көлөмүн эске алуу менен  тиешелүүбашкаруу структуралары түзүлүүгө тийиш.     "Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана жергиликтүү мамлекеттик  ад-министрация  жөнүндө" Кыргыз Республикасынын жакында кабыл алынган Мый-замы децентралдаштыруу процессинде негизги оњ кадам болуп  саналат,  алпринциптерди, негизги нормаларды жана багыттарды белгилейт. Бирок анданары өркүндөтүү,  жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана жер-гиликтүү мамлекеттик администрациянын ортосундагы бири-бирин кайталоонужана  параллелизмди  жоюу  үчүн  зарыл  болгон  ыйгарым  укуктарды  такчектөөнү камсыз кылуу максатында бул мыйзамга өзгөртүүлөрдү жана толук-тоолорду киргизүү зарыл.  Бул иш ар кандай дењгээлдердин жана звенолор-дун функциялык милдеттерин белгилөө боюнча процесске толуктоо катарындажүзөгө ашырылат.  Ошондуктан мамлекеттик башкаруу жана  жергиликтүү  өзалдынча башкаруу органдарынын функцияларын,  ыйгарым укуктарын жана жо-опкерчилигин так аныктоо жөнүндө тиешелүү укуктук  актыны  иштеп  чыгуужана кабыл алуу,  мамлекеттик башкаруу жана жергиликтүү өз алдынча баш-каруу органдарынын функцияларынын жана ыйгарым укуктарынын  Мамлекеттикреестри мыйзамдуу тартипте бекитүү зарыл.  Мында функциялык милдеттердитак аныктоонун төмөнкүдөй принциби каралат:     Республикалык дењгээл саясатты,  минималдуу стандарттарды аныктоо,тарифтер менен камсыз кылуу,  пландаштыруу жана ири масштабдуу инвести-цияларды мобилизациялоо үчүн жооптуу.     Жергиликтүү мамлекеттик администрация мамлекеттик менчикти  башка-рууну,  жергиликтүү  өз  алдынча башкаруу органдары жалпы республикалыкжана улуттук мамлекеттик программаларды аткарышына,  ошондой эле берил-ген мамлекеттик ыйгарым укуктарды аткарышына контролдукту камсыз кылат.     Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жергиликтүү жамааттардынкалкына түздөн-түз кызмат көрсөтөт.     Жамааттык уюмдар артыкчылыктуу керектөөлөрдү аныктоого, жарым-жар-тылай финансылоо үчүн финансылык ресурстарды жана социалдык инфраструк-тура объекттеринин абалын жакшыртуу боюнча чакан инвестициялык долбоор-лор үчүн жумумчу күчтү мобилизациялоого жардам берет.     Бардык дењгээлдерде мамлекеттик жана муниципалдык башкаруу  систе-масынын  ачыктыгы  жана транспаренттүүлүгү,  ошондой эле жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын ишине,  эњ оболу жергиликтүү  өз  алдынчабашкаруунун  башчыларынын жана шаарлардын мэрлеринин ишине калк тарабы-нан таасирдүү контролдук камсыз кылынууга тийиш. Бул максатта элдик ку-рултайдын, жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн чогулуштарынын жана жыйын-дарынын ролун жогорулатуу жана күчөтүү боюнча чаралар  каралат.  Жерги-ликтүү кењештердин депутаттарын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруунунбашчыларын сапаттуу шайлоону даярдоо жана өткөрүү,  жергиликтүү жамаат-тардын  калкынын  саясий  жигердүүлүгүн  жогорулатуу  процессине өзгөчөкөњүл бурулат.  Бул шарттарда жамааттардын мүчөлөрү жамааттардын бардыксекторлорунун (жынысы,  этностук таандыктыгы, курагы, экономикалык жанасоциалдык статусу боюнча) керектөөлөрүн жана таламдарын адекваттуу тал-доо жана карап чыгуу, ошондой эле алардын потенциалын натыйжалуу пайда-лануу үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында бирдей  өлчөмдөөкүлчүлүк кылат.     Администрациялык-аймактык түзүлүштү реформалоо -  орточо  мөөнөттөмамлекеттин  алдында  турган  кыйла олуттуу маселелердин бири,  анткенивертикаль жана горизонтал боюнча башкаруу дењгээлинин саны  мына  ушугабайланыштуу болот. Советтик командачыл-тескөөчү түзүлүштөн мураска кал-ган төрт дењгээлдик администрациялык-аймактык түзүлүш (республика,  об-ласть, район жана шаар, айыл, поселка) өнүгүп жаткан демократиялык про-цесстерге жана рынок мамилелерине ылайык келбей баштады. Бул маселе ке-лечекте   аймактарды   мамлекеттик   башкаруу   системасын   андан  арыөркүндөтүүдө эњ татаал жана талаш маселелердин бири болушу мүмкүн. Ушу-га  байланыштуу бул Стратегияда төрт дењгээлдик администрациялык-аймак-тык түзүлүштөн үч дењгээлдүү түзүлүшкө өтүү маселесин чечүү милдети ту-рат.     Мында айрым райондордун  дењгээлинде  пилоттук  долбоорлорду  ишкеашыруу  максатка  ылайыктуу,  анын натыйжасы келечектеги администрация-лык-аймактык түзүлүштөрдүн мүмкүн болуучу иш жүзүндөгү багыттарын анык-тоого жардам берет. Бул концепция жана жүргүзүлгөн пилоттук долбоорлор-дун  жыйынтыктары  Кыргыз   Республикасынын   администрациялык-аймактыктүзүлүшүн  жөнгө  салууга багытталган тиешелүү документтин негизи болупкалат.                     3. Экономикалык жана финансылык                     децентралдаштырууну жүргүзүү      Бул проблема мамлекеттик, ошондой эле муниципалдык дегээлде чечилетурган маселелердин комплексин камтыйт.  Ага коммуналдык менчикти түзүүжана өнүктүрүү,  телегейи тегиз жергиликтүү бюджетти калыптандыруу үчүншарт (анын ичинде мамлекеттик финансы ресурстарын бөлүштүрүүдө  муници-палдык түзүлүштөрдүн өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен) түзүү, жергиликтүүөз алдынча башкаруу органдарынын жана башкалардын финансылык-экономика-лык ишинин туруктуу нормативдик негиздерин түзүү маселесин камтыйт. Булбагытта көрүлүп жаткан чараларга карабастан финансылык-экономикалык де-централдаштыруу  маселеси  объективдүү  жана субъективдүү мүнөздөгү биркатар себептерден улам чечилбей калып жатат.     Бюджеттер аралык  мамилелердин  азыр  колдонулуп деконцентрациялыкмодели жергиликтүү өз алдынча башкаруунун финансы-экономикалык  негизинчыњдоого  көмөктөшө  албайт.  Мунун натыйжасында бюджеттик камсыз болуудењгээли боюнча региондордо кескин айырмачылыктар бар,  жергиликтүү  өзалдынча башкаруу органдарында салыктардын чогулушун жана башка каражат-тардын түшүшүн жогорулатуунун реалдуу өбөлгөлөрү жок.  Анын үстүнө  жо-горку  дењгээлдеги  аймактык администрациялык органдар бюджетти түзүүдөжыл сайын жалпы мамлекеттик жөнгө салынуучу  салыктардан  чегерүүлөрдүннормативдерин кайра карашат, бул жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган-дарын социалдык-экономикалык өнүктүрүүнү жана  жергиликтүү  өз  алдынчабашкаруу  органдарынын  бюджетин пландаштырууда анык эместикке алып ке-лет, ушундан улам жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жергиликтүүжамааттардын коммуналдык менчик объекттерин күтүү жана тарыхый жана ма-даний мурастарды сактоо жана өнүктүрүү,  калктын жашоо-турмушун  камсызкылуу  үчүн финансы ресурстарынын өтө жетишсиздигине дуушар болуу мененфинансылык оор абалда турушат.     Жергиликтүү дењгээлде  көрсөтүлүүчү социалдык кызматтардын сапатынжакшыртуу үчүн ар бир аймактык дењгээлде жергиликтүү  бюджеттин  кирешежана  чыгаша бөлүгү боюнча ыйгарым укуктарды так ажыратуу жана финансы-лык ресурстарды бөлүштүрүүдө жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары-нын өз алдынчалыгын мыйзам мене бекемдөө зарыл.  Субсидиялуулук принци-бине ылайык жергиликтүү бийликтер калкка жакын болушат жана кандай кыз-маттар  керек  экендигин  жана жергиликтүү калкка ал кандай көрсөтүлүшүзарыл экендигин жакшы билишет.     Жергиликтүү финансылык  ресурстарды натыйжалуу пайдаланууга жерги-ликтүү бюджетти программалык негизде түзүү үлгүсү шарт түзөт,  бул жер-гиликтүү  өз алдынча башкаруу органдарына каражаттарды алардын артыкчы-лыктуу программалык максаттарга ылайык бөлүштүрүшүнө  мүмкүндүк  берет."Программалык  бюджет"  форматы  боюнча түзүлгөн жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдарынын  жергиликтүү  бюджети  узак  мөөнөттүү  келечеккетүзүлүшү керек: ар бир мекеменин жана уюмдун ролу, максаты жана милдет-тери ошол уюмдар менен мекемелердин жетекчилиги жана жергиликтүү өз ал-дынча башкаруу органдары тарабынан башкарылууга тийиш.  Ошентип,  прог-раммалык негизде жергиликтүү бюджетти түзүү жана аткаруу  ыкмасын  кир-гизүү  каражаттарды  чыгымдоонун ачыктыгын жакшыртат жана аткарууга бааберүүнү жењилдетет.     Ушуну эске  алуу менен мамлекеттик чыгаша саясаты бүтүндөй макроэ-кономикалык тењ салмактуулукту жана белгилүү экономикалык өсүштү кармаптурууну  эске алуу менен бардык жарандар үчүн негизги кызматтардын кам-сыз  кылынышынын  жана  жеткиликтүүлүгүнүн   толуктугунун   принцибиндетүзүлүшү керек.     Ушуга байланыштуу бюжеттен тышкаркы  мамилелердин  натыйжалуулугунжогорулатуунун  маанилүү  шарты  болуп  кыйла өлчөмдө киреше булактарынбюджеттик системанын дењгээлдеринин ортосунда так ажыратуу  жана  жалпымамлекеттик  салыктар  менен  туруктуу негизде жөнгө салынуучу салыктарбоюнча чегерүүлөрдүн туруктуу нормативдерин орнотуу саналат, бул КыргызРеспубликасынын салык жана бюджет мыйзамдарын өркүндөтүүнү жана катего-риялык жана тењдөөчү гранттарды эсептөөнүн жањы ачык ыкмасын иштеп  чы-гууну талап кылат.  Андан тышкары,  дем берүүчү грантты киргизүү зарыл,ал түздөн-түз баштапкы дењгээлдеги (айыл өкмөттөрү) жергиликтүү өз  ал-дынча  башкаруу  органдарына  конкурстук негизде социалдык-маданий жанакоммуналдык объекттерге капиталдык салым (инвестиция)  катары  берилет.Мында дем берүүчү гранттарды киргизүү айыл өкмөтүнүн жергиликтүү бюдже-тинен капиталдык салымдарга (инвестицияларга) каражат бөлүүгө жана  ки-решенин көбөйүшүнө дем берүүгө жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор-гандарынын салык алынуучу базасын кењейтүүгө мүмкүндүк берет.     Ушуга байланыштуу  даярдалып жаткан Бюджеттик кодексте республика-лык бюджеттин,  жогору турган аймактык дењгээлдердин ортосундагы жерги-ликтүү бюджеттин жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын бюд-жеттеринин ыйгарым укуктарын так аныктоо зарыл.     Мындай реформа жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кирешемүмкүнчүлүктөрүн жана бюджеттик камсыз болушун жана  аларга  финансылыкжардамдын  зарыл өлчөмүн так эсептөөгө мүмкүндүк берет.  Андан тышкары,даярдалып жаткан "Кыргыз Республикасында жергиликтүү өз алдынча  башка-руунун финансы-экономикалык негиздери жөнүндөгү" Кыргыз РеспубликасынынМыйзамынын долбоорунда жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын фи-нансы-бюджеттик  системасынын ачыктыгынын стандарттары каралууга тийиш,анткени маалымдар болгон жергиликтүү  калк  тарабынан  гана  натыйжалууконтроль болушу мүмкүн.     Коммуналдык менчик,  аны арендага берүүдөн түшкөн киреше жана кый-мылсыз  мүлктү  комплексте  башкаруу  -  булар уюштуруу өбөлгөлөрү жанамүмкүнчүлүктөрү, алардын жардамы менен жергиликтүү өз алдынча башкаруу-ну  структуралык жактан кайра түзүү жана экономиканы реформалоо милдет-тери чечилет.  Бирок жергиликтүү өз алдынча башкаруунун туруктуу эконо-микалык негизине жетишүү үчүн жергиликтүү жамааттарга мамлекеттин туун-дусу эмес,  анын башкаруу субъектери болушуна мүмкүндүк  берген  мыйзамбазасын  өркүндөтүү  зарыл.  Азыркы учурда мамлекетке таандык ишканалариштеп жатат,  алар негизинен суу менен камсыз кылуу, канализация, катуукалдыктарды  ташып чыгуу жана чарбалык башкаруу принцибинде жергиликтүүөз алдынча башкаруунун коммуналдык менчигин пайдалануу менен башка жер-гиликтүү кызматтарды аткарышат.  Мындай болгондо жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдары монополиялык кызмат көрсөтүүчүлөргө юридикалык  жак-тан  реалдуу контролдук кыла алышпайт.  Бул ишканаларды реструкташтыруузарыл,  мында мамлекет эмес,  жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарыанын уюштуруучулары болууга тийиш. Бул маселе оњ жагынан чечилип калса,уюштуруучулар катары жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары  ишкана-лар  рынок мамилелеринин шарттарында да натыйжалуу иштей алышы үчүн аныжалпы башкаруу механизмин ишке киргизүүлөрү керек. Атап айтканда, эгер-де  ишкана иштеп кетип жана жергиликтүү калкты туруктуу кызматтар мененкамсыз кылса,  анда мүмкүн болушунча анын өндүрүштүк  чыгымдарын  ордунтолук  толтуруу керек.  Бул рационалдуу тарифтерди киргизүү жана алардычогултуп алуу учурунда жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан са-ясий чечкиндүүлүктү талап кылат.     Коммуналдык менчикти натыйжалуу пайдалануу жергиликтүү өз  алдынчабашкаруу органдарына жергиликтүү жамааттардын жашоо турмушун камсыз кы-луучу объекттердин (соода, тиричилик жактан тейлөө, коомдук тамактануу)санынын  өсүшү  менен материалдык эмес натыйжаларды алууга;  атаандашуучөйрөсүн чыњдоого, товарлардын жана кызматтардын керектөө рыногунда ба-алардын  азайышына;  кошумча жумушчу орундарды түзүүгө жана жергиликтүүжамааттын аймагында жагымдуу инвестициялык кырдаал үчүн өбөлгө  түзүүгөалып келет.     Жергиликтүү өз алдынча  башкаруу  органдары  коммуналдык  менчиктипайдаланууну  жакшыртууга  жана  жергиликтүү  экономикалык өнүгүүгө демберүү үчүн жеке секторду жана жамааттардын тобун тартууга тийиш.  Ошон-дуктан  "Кыргыз  Республикасында жергиликтүү өз алдынча башкаруунун фи-нансы-экономикалык негиздери жөнүндөгү"  Мыйзамдын  долбоорунда  жерги-ликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын,  коммуналдык ишканалардын жанажеке сектордун өнөктөштүк мамилелерин аныктоо  керек.  Бул  чөйрө  узакмөөнөттүү келечекте жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын,  жекесектордун жана жамааттардын уюмдарынын институттук өнүгүшүн кыйла  кол-доону талап кылат.                   4. Муниципалдык кызматтын торолушу                       жана кадр ишин өркүндөтүү      Улам артып бараткан максаттардын жана милдеттердин бардыгын натый-жалуу  чечүү  үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары натыйжалуумуниципалдык кызматка,  жогорку адамдык жана институттук потенциалга ээболушу  керек.  Ошондуктан "Муниципалдык кызмат жөнүндө" Мыйзамды кабылалуу  зарыл,  ал  муниципалдык  кызматкерлерди  тийиштүү  шарттар  жанамүмкүнчүлүктөр (эмгек акы,  ранг, квалификацияны жогорулатуу, социалдыкжактан коргоо ж.б.) менен камсыз кылууга чакырылган.     Муниципалдык кызматчыларды даярдоонун,  кайра даярдоонун жана ква-лификациясын жогорулатуунун натыйжалуу системасын түзүү  керек.  Кызматкөрсөтүүнүн  жањы  шарты  жергиликтүү  өз алдынча башкаруу системасынынөзгөчөлүктөрүн эске  алат  жана  кадрларды  тартуу  жана  кармап  калуумүмкүнчүлүгүн камсыз кылат. Натыйжалуу тренинг ишин жүргүзүү максатындадецентралдаштыруу, жергиликтүү өз алдынча башкаруу, социалдык мобилиза-циялоо,  финансы-экономикалык жана кадр,  укуктук, уюштуруу-методикалыкжана   маалыматтык-коммуникациялык    маселелер    боюнча    тренингдиккөрсөтмөлөр жана материалдар иштеп чыгуу жана ишке киргизүү зарыл.  Му-ниципалдык кызматчыларды даярдоону,  кайра даярдоону жана квалификация-сын жогорулатууну уюштуруу маселеси боюнча мамлекеттик жана мамлекеттикэмес академиялык жана  билим  берүү  структуралары  менен  кызматташтыктүзүү керек.     Муниципалдык кызматтын бош кызмат  орундарын  ээлөөнүн  конкурстуксистемасын кењири өнүктүрүү,  муниципалдык кызматчыларды аттестациялоо-нун натыйжалуу системасын түзүү зарыл.  Бардык жерде муниципалдык  кыз-матчылардын этикасы боюнча комиссияларды түзүү,  муниципалдык кызматчы-нын кесиптик этикасынын Кодексин иштеп чыгуу жана кабыл алуу керек. Му-ниципалдык  кызматчылардын  ой жүгүртүүсүн түп-тамырынан өзгөрүү кажет.Жергиликтүү кењештердин,  жергиликтүү өз алдынча башкаруу  органдарынынкызматкерлеринин  башкаруу билимин жана тажрыйбасын даярдоо жана квали-фикацияны жогорулатуу  программаларынын  чектеринде  өркүндөтүү  зарыл,алар  муниципалдык кызматчылар жана техникалык персонал үчүн атайын иш-телип чыгат.     "Муниципалдык кызмат жөнүндө" Мыйзамдын долбоорунда жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын кызматчылары жана адистери  республиканынжогорку  окуу жайларында,  Кыргыз Республикасынын Президентине караштууБашкаруу  академиясында,  региондук  Борборлордо,   ошондой   эле   четөлкөлөрдө беш жылда бир жолу кайра даярдыктан өткөрүлө же квалификация-сы жогорулатыла тургандыгы жөнүндө норманы киргизүү зарыл.  Окутуу жанаквалификациясын жогорулатуу маселелерине,  эњ оболу, жергиликтүү кењеш-тердин депутаттарынын жана айыл өкмөттөрүнүн башчыларынын,  айыл башчы-ларынын  жана  башка  жетекчи  кадрлардын квалификациясын жогорулатуугаөзгөчө көњүл бөлүнөт.     Республиканын жогорку окуу жайларында,  анын ичинде Кыргыз Респуб-ликасынын Президентине  караштуу  Башкаруу  академиясында  муниципалдыккызматчыларды даярдоону жүзөгө ашыруу керек. Инновациялык окуу програм-маларын туруктуу иштен чыгуу жана ар кандай кыска мөөнөттүү  жана  узакмөөнөттүү окутуучу курстарды,  тренингдерди жүргүзүү зарыл. Жергиликтүүкењештердин депутаттарын,  айыл өкмөттөрүнүн башчыларын,  алардын аппа-раттарынын кызматкерлерин, жамааттык уюмдардын, коомдук жана башка уюм-дардын өкүлдөрүн мезгил-мезгили менен окутуу  керек.  Буга  байланыштуутиешелүү  базалары,  педагогикалык кадрлары жана техникалык каражаттарыбар кеминде  эки  региондук  борборду  (республиканын  түндүгүндө  жанатүштүгүндө) түзүү зарыл. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын жо-гору квалификациялуу адистер менен толуктоо  керек,  алар  жер-жерлердереформаны ийгиликтүү жүргүзүшөт. Кызматкерлер менен жарандарды даярдоо-нун,  сыйлоонун жана маалымдар кылуунун инновациялык формалары жана ык-малары  аларды үзгүлтүксүз окутуу жана кайра даярдоо ишинде стимул жанакаражат болуп калат. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кадр-ларынын  жолун жолдоочулугун камсыз кылуу кажет.  Тењ укуктуу гендердикөнүктүрүүгө өзгөчө көњүл буруу керек.     Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын, муниципалдык кызматчы-ларды уюштуруу,  маалыматтык жана илимий-методикалык жактан камсыз  кы-луу. Муниципалдык кызматчыларды окутуунун Дистанттык системасы жана ти-йиштүү маалматтык-коммуникациялык,  техникалык жана  редакциялык  басмабазасы бар Илим-изилдөө, маалымат борборун түзүү зарыл. Ар кандай мето-дикалык пособиелерди,  нускоолорду, колдонмолорду жана башкаларды иштепчыгуу, басып чыгаруу жана таркатуу керек. Илим-изилдөө, маалымат борбо-ру ошондой эле бүткүл Борбордук Азия үчүн  Региондук  ресурстук  борборкатарында кызмат кылышына жетишүү зарыл.     Адам потенциалын өнүктүрүү боюнча иш-чараларды региондордо,  ошон-дой эле жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында Маалымат борборло-рун түзүү менен баштоо керек. Мындай борборлордо айылдар менен шаарлар-ды  социалдык-экономикалык  өнүктүрүүнүн маалымат базасын калыптандыруукажет.  Ар бир айыл өкмөтүндө электрондук почта аркылуу байланыш систе-масы түзүлүүгө тийиш.  Борбордук жана региондук дењгээлдерде "Электрон-дук айыл өкмөтү" системасын түзүү керек.     Жергиликтүү өз   алдынча   башкарууну   децентралдаштырууну   жанаөнүктүрүүнү илимий жетишкендиктердин,  баа берүүнүн жана аттестациялоо-нун,  илимий изилдөөлөрдүн жана долбоорлордун,  андан тышкары, дүйнөлүктажрыйбанын негизинде жүзөгө ашыруу зарыл.     Муниципалдык кызматчыларга  үзгүлтүксүз билим берүүнүн жана алардымаалыматтык жана илимий-методикалык жактан камсыз  кылуунун  натыйжалуусистемасын түзүү керек. Жергиликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүү ма-селеси жана проблемалары боюнча тажрыйба алмашуу максатында  кењешмелержана семинарлар,  ошондой эле инновациялык тренингдер, илимий-тажрыйба-лык конференциялар,  семинарлар жана симпозиумдар туруктуу  өткөрүлүүгөтийиш.     Мамлекеттик жана  муниципалдык  башкаруу  органдарында   аялдардынөкүлчүлүгүнүн төмөн дењгээли (парламентте аялдар 4 %ти түзөт,  өкмөттүнжогорку жетекчилигиндеги 102 жогорку кызмат ордунун ичинен 9 орун  ганааялдарга таандык) кыйла гендердик мүчүлүштүктөргө алып келү- үдө. Ошон-дуктан чечимдерди  кабыл  алуу  дењгээлинде  гендердик  баланс  (бардыкдењгээлдерде  бирдей өкүлчүлүк) жана мамлекеттик жана муниципалдык баш-каруу процессинде гендердик сезимталдык тењ укуктуу, ачык жана жоопкер-чиликтүү  өнүгүүгө  жетишүү үчүн зор өбөлгө болуп саналат.  "Өнүгүүдөгүгендер" Бюросу менен байланышты жана өнөктөштүктү өнүктүрүү керек,  булбашкаруунун бардык дењгээлдеринде тењдеш өнүгүүнү камсыз кылып,  мамле-кеттик жана муниципалдык кызматчылардын  арасында  гендердик  маалымдарболууну жогорулатууга мүмкүндүк берет.     Маалыматтык-коммуникациялык технологиялар боюнча компонентти  бор-бордук дењгээлде башкаруу боюнча программанын бир бөлүгү катары турмуш-ка ашыруу зарыл. Жергиликтүү бийлик органдарын маалыматтык-коммуникаци-ялык   жактан  камсыз  кылуу  жана  биргелешип  аракеттенүү  системасынөнүктүрүү,  жањы маалыматтык технологияларды киргизүү,  жергиликтүү  өзалдынча  башкаруу  системасында  маалыматтарды берүүнүн жана иштетүүнүнжогорку маалыматтык-коммуникациялык технологияларын ишке киргизүү  про-цесси ыкчамдатуу керек.                    5. Социалдык мобилизациялоо жана                      адам потенциалын өнүктүрүү      Азыркы учурда республикада 1800дөн  ашык  жамааттык  уюмдар  ийги-ликтүү иштеп жатат. Общиналык уюмдардын мүчөлөрүнүн саны 50 000ге жакынадамды түзөт.  Бирок иштеп жаткан жамааттык  уюмдар  өздөрүнүн  статусужөнгө салынбагандыгынан улам көптөгөн проблемаларга дуушарланууда.  Булүчүн эњ оболу жамааттык уюмдарды уюштуруунун жана алардын ишинин  масе-лелерин  жөнгө  салган,  алардын статусун,  укуктарын жана милдеттерин,ошондой эле юридикалык жак катары алардын  ишинин  тиешелүү  чөйрөлөрүнаныктаган тиешелүү укуктук актыны иштеп чыгуу жана кабыл алуу зарыл.     Социалдык мобилизациялоонун жана превентивдүү өнүктүрүүнүн  натый-жалуу  системасын  түзүү  зарыл,  ал  жергиликтүү жамааттардын иштеринекалктын жигердүү катышуусуна жетишүүгө мүмкүндүк берет, айылдардын жанапоселкалардын  тургундары  өздөрүнүн жана тартылган жигердүү пайдаланууменен өз алдынча башкарылуучу жамааттык уюмдарга жана  ассоциацияларга,башка институттарга уюштурулат.  Туруктуу жамааттык, финансы-экономика-лык уюмдар,  фирмалар,  компаниялар жана башка өз алдынча  башкарылуучуинституттар  жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу органдарына мамлекеттикбийлик органдарынын жигердүү колдоосунун аркасында адамдык  потенциалдыжогорулатууга,  айылдарды, поселкаларды жана шаарларды социалдык-эконо-микалык жактан өнүктүрүүгө көмөктөшөт.     Республиканын айылдарында  жана поселкаларында социалдык мобилиза-циялоону жүргүзүүнүн,  жергиликтүү өнүктүрүү фонддорун калыптандыруунунтоптолгон уникалдуу тажрыйбасын таркатуу зарыл.  Калкты микрофинансылоожана микрокредиттөө системаларын ар тараптан өнүктүрүү керек. Келечектекредиттик союздардын,  жергиликтүү өнүктүрүү фонддорунун жана башка фи-нансы-кредиттик мекемелердин базасында айылдарда жана шаарларда муници-палдык банктарды түзүү зарыл.     Социалдык мобилизациялоо концепциясын кењири  таркатуу  максатындаокутуу системасын өнүктүрүү, тренингдерди, анын ичинде ар кандай долбо-орлорду жана программаларды пландаштыруу,  иштеп чыгуу боюнча  тренинг-дерди туруктуу жүргүзүү керек.  Социалдык мобилизациялоо боюнча тренер-лерди окутуучу атайын программаларды иштеп чыгуу жана  турмушка  ашыруузарыл.  Социалдык  мобилизациялоо боюнча окутулган тренерлер жана ийги-ликке жетишкен лидерлер жергиликтүү өз  алдынча  башкаруу  органдарынынбашка лидерлерине жана адистерине жардам берет.                    6. Жамааттык коомду баш коштуруу      Дүйнөлүк тажрыйба көрсөтүп тургандай,  жергиликтүү өз алдынча баш-каруунун шаардык жана айылдык органдары окуудан  өтүп  жана  потенциалыарткандан  кийин  да  толук өлчөмүндө өз функцияларын өз алдынча аткараалбайт.  Жергиликтүү өз алдынча башкаруу  органдарынын  ийгиликтүү  ишиүчүн  бир  жагынан  мамлекеттик администрация менен,  экинчи жагынан аркандай жарандык топтор, коомдук жана жаматтык уюмдар, жеке сектор мененжигердүү  кызматташуу зарыл.  Чындыгында бул - жарандар менен Өкмөттүн,мамлекеттик башкаруу органдары менен жергиликтүү өз алдынча башкаруунунортосундагы түз байланыш.  Жергиликтүү бийлик органдары менен ар кандайөнөктөрдүн,  коомдук уюмдардын, жеке сектордун ортосундагы диалогго демберүү жана көмөк көрсөтүү жолугушууларды,  семинарларды,  тегерек стол-дорду өткөрүү менен камсыз кылуу керек.     Мамлекеттик бийлик  жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарыжумуш орундарын түзүү жана кедейчиликтин дењгээлин азайтуу боюнча  иштиулантып,  даректүү жана натыйжалуу социалдык коргоону өнүктүрүп, бардыкжерде сапаттуу медициналык тейлөөгө жана билимге жетишүүнү камсыз кылу-уга тийиш. Алардын күч-аракетин маданият жана көркөм өнөрдү, элдик каа-да-салттарды өнүктүрүүгө, сергек жашоо ыњгайын пропагандалоого багыттоозарыл.     Жеке сектор жана коомдук бирикмелер, саясий партиялар жана кыймыл-дар  менен  өнөктөштүктөгү  региондук  Ассоциациялардын кењири тармагынтүзүү жана алардын натыйжалуу ишин камсыз кылуу керек. Алардын потенци-алын  кедейчиликти  жоюуга,  жергиликтүү  жамааттардын мүчөлөрдүн жашоодењгээлин жогорулатууга,  социалдык инфраструктураны өнүктүрүүгө багыт-тоо зарыл. Чакан жана орто бизнес ишкердик-жумуш орундарын түзүүнүн жа-на кедейчиликтин дењгзэлин азайтуунун  таасирдүү  каражаты  катары  жи-гердүү колдоо керек.     Айыл жеринде саламаттык сактоо жана билим берүү системасын  натый-жалуу  реформалоону жүргүзүү кажет.  Жүргүзүлүп жаткан реформалар билимберүүнү кыйла жакшыртууга жана маданияттын дењгээлин көтөрүүгө, айылдарменен  шаарлардын  калкынын социалдык-экономикалык абалын жогорулатуугамүмкүндүк берет.  Коомдун кыйла баш кошуусуна жана  мамлекеттик  бийликжана  жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын,  жарандык жамааттынжана жеке сектордун ушул Стратегиянын,  Кыргызстанды  2010-жылга  чейинөнүктүрүүнүн  комплекстүү негиздеринин (КОРдун) жана Жакырчылыкты азай-туунун улуттук стратегиясынын (ЖАУС) максаттары менен милдеттерине  же-тишүү  боюнча ишинде натыйжалуу өнөктөштүгүн камсыз кылууга жетишүү за-рыл.     Жањжалдарды күн  мурунтан алдын алуу системасы (Алдын алуу өнүктү-рүү). Натыйжалуу алдын ала өнүктүрүүнүн ыкмаларын арттыруу, Кыргызстан-дын  айрым  региондорунда  мүмкүн  болуучу жањжалдуу кырдаалдардын жанакризистердин алдын алуу боюнча атайын чараларды жүзөгө ашыруунун  чаканпрограммаларын  иштеп  чыгуу керек.  Бул программага Өкмөт менен жерги-ликтүү бийлик органдарынын жањжалдарды алдын алуу  боюнча  иш-чаралардыуюштуруу жагындагы күч-аракетин колдоо үчүн алдын ала өнүктүрүү ыкмала-рын түзүү;  региондордо кризистүү кырдаалдарды болтурбоо үчүн адамдардымобилизациялоо боюнча иштиктүү чараларды иштеп чыгуу; жањжалдарды алдынала эскертүү системасы үчүн төмөнкү дењгээлде институттук механизмдердибелгилөө; жардам берүүнү координациялоого тартылган уюмдардын институт-тук потенциалын арттыруу үчүн баш кошкон күч-аракеттерди колдоо сыяктуумаанилүү  багыттарды киргизүү керек.  Превентивдүү өнүктүрүү системасынтүзүү зарыл,  ал жањжалдарды күн мурунтан алдын алуунун ыкмаларын  жанажолдорун камтыйт. Мындай ыкмаларды жана жолдорду жергиликтүү бийликтер-дин жана жергиликтүү жамааттардын дењгээлинде  иштеп  чыгуу  жана  ишкекиргизүү   керек.   Областтык  жана  райондук  дењгээлдерде  алдын  алаөнүктүрүү боюнча Маалыматтык жана ресурстук борборлор түзүү кажет.  Ре-сурстарды мобилизациялоодо,  өнүктүрүү фонддорун түзүүдө,  превентивдүүчараларга тиешелүү долбоорлор үчүн чакан гранттарды алууда  жергиликтүүөз алдынча башкаруу органдарына көмөк көрсөтүү зарыл.  Жергиликтүү бий-лик органдарынын күч-аракети социалдык шайкештикке, өнүгүүгө, сабырдуу-лукка  жана тынчтыкка жетишүү үчүн шарт түзүү боюнча демилге кылуу жанаиш жүргүзүүдө жамааттык уюмдарды түзүү жана алардын потенциалын  артты-рууга  багытталат.  Гендер саясатынын маселеси,  жањжалдарды болтурбоо,сүйлөшүү процессинин тажрыйбалары жана жергиликтүү жамааттардын дењгээ-линде  лидерлик  боюнча  айыл  өкмөттөрү менен жамааттардын потенциалынарттыруу максатында алардын кызматкерлери үчүн тренингдер өткөрүлөт.                7. Стратегияны жүзөгө ашыруу механизмдери      Ушул Стратегияны жүзөгө ашыруу үчүн Кыргыз Республикасынын  Өкмөтүкомплекстүү  иш-чаралардын  планын кабыл алууга тийиш,  анда конкреттүүиш-чаралар, жооптуу органдар жана уюмдар, аларды аткаруу мөөнөттөрү ка-ралууга тийиш.  Мындан тышкары,  бул иш-чараларды финансылоо булактарынаныктоо керек.     Стратегияны жүзөгө  ашыруу процессин координациялоону координация-лык кењештин статусу бар атайын түзүлгөн коллегиялуу орган жүзөгө  ашы-рат,  ага  мамлекеттик  бийлик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдарынын, коомдук уюмдардын, жарандык коомдун өкүлдөрү ки-рет.     Стратегияны ийгиликтүү жүзөгө ашыруу көп жагынан  бардык  дењгээл-дердеги  мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган-дарынын күч-аракеттерине, ата-мекендик, ошондой эле эл аралык донорлор-дун финансылык каражат салымына жараша болот.     Стратегияны жана иш-чаралардын комплектүү планын  жүзөгө  ашыруудафинансылык  жана  техникалык жардам алуу максатында ар кандай эл аралыкинституттарды, мекемелерди жана уюмдарды туруктуу тартуу зарыл.     Координациялык кењеш  Стратегияны  жана  иш-чаралардын  комплектүүпланын жүзөгө ашыруу процессине  мониторингди  жана  талдоону  туруктуужүргүзүүгө  жана  алардын негизинде Президенттин Администрациясына жанаКыргыз Республикасынын Өкмөтүнө тиешелүү сунуштарды киргизүүгө тийиш.                           АРАКЕТТЕНҮҮ МАТРИЦАСЫ-----------------------------------------------------------------------| Милдеттер |              Иш-чаралар                     | Күтүлгөн  ||           |                                             |  натыйжа  ||---------------------------------------------------------------------||  I. Укуктук натыйжалуу базаны түзүү (укуктук актыларды иштеп чыгуу, ||                     кабыл алуу жана жүзөгө ашыруу)                  ||---------------------------------------------------------------------||Децентрал- |Децентралдаштыруу жана жергиликтүү өз алдынча|Реформаны, ||даштыруу   |башкарууну  өнүктүрүүнүн  укуктук  маселелери|республика-||жана жерги-|боюнча Республикалык комиссияны түзүү;  колдо|нын социал-||ликтүү   өз|бар мыйзам актыларын жана башка укуктук акты-|дык    жана||алдынча    |лардын децентралдаштыруу жана жергиликтүү  өз|экономика- ||башкарууну |алдынча  башкарууну  өнүктүрүү бөлүгү төмөнкү|лык        ||өнүктүрүү  |дењгээлде талдоо:                            |өнүгүшүн   ||реформасы- |- борбордук дењгээлде;                       |тездетүү;  ||нын II  фа-|- областтык дењгээлде;                       |жергиликтүү||засын ийги-|- райондук дењгээлде;                        |өз  алдынча||ликтүү  ил-|- айыл, поселок жана шаардык дењгээлде.      |башкаруунун||герилетүүнү|Укуктук актыларды   өркүндөтүү,  колдонуудагы|натыйжалуу ||камсыз кыл-|мыйзам жана башка укуктук  актылардагы,  анын|укуктук ба-||ган  натый-|ичинде жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган-|засынын    ||жалуу укук-|дарындагы карама-каршылыктарды жана пикир ке-|өнүктүрүү  ||тук  базаны|лишпестиктерди жоюу:                         |           ||түзүү      |- борбордук дењгээлде;                       |           ||           |- областтык дењгээлде;                       |           ||           |- райондук дењгээлде;                        |           ||           |- айыл, поселок жана шаардык дењгээлде.      |           ||           |Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоор-|           ||           |лорун жеткире иштеп чыгуу:                   |           ||           |- "Кыргыз  Республикасынын  Салык   кодексине|           ||           |өзгөртүүлөрдү   жана  толуктоолорду  киргизүү|           ||           |жөнүндө";                                    |           ||           |- "Жергиликтүү  өз алдынча башкаруунун финан-|           ||           |сы-экономикалык негиздери жөнүндө";          |           ||           |- "Муниципалдык кызмат жөнүндө";             |           ||           |Жамааттык уюмдардын иши менен байланышкан ма-|           ||           |селелерди жөнгө салууга, жергиликтүү референ-|           ||           |думдарды  өткөрүүгө,  өнүгүүнүн   жергиликтүү|           ||           |фонддорун жана муниципалдык банктарды түзүүгө|           ||           |багытталган нормативдик-укуктук актыларды иш-|           ||           |теп чыгуу жана кабыл алуу.                   |           ||           |Кыргыз Республикасында жергиликтүү өз алдынча|           ||           |башкаруу  жөнүндөгү Кодексти иштеп чыгуу жана|           ||           |кабыл алуу.                                  |           ||           |Төмөнкүлөрдү караган  укуктук актыларды иштеп|           ||           |чыгуунун жана кабыл алуунун орто  жана  түпкү|           ||           |натыйжаларына   жылына  эки  жолу  мониторинг|           ||           |жүргүзүү жана баа берүү:                     |           ||           |- укуктук актыларды иштеп чыгууга, кабыл алу-|           ||           |уга жана жүзөгө ашырууга туруктуу  мониторинг|           ||           |жүргүзүү жана баа берүү;                     |           ||           |- укуктук  актыларды  иштеп  чыгуунун,  кабыл|           ||           |алуунун  жана  жүзөгө  ашыруунун индикаторлор|           ||           |системасын түзүү;                            |           ||           |- укуктук  актыларды иштеп чыгуу,  кабыл алуу|           ||           |жана жүзөгө ашыруу боюнча маалыматтарды  жый-|           ||           |ноо жана кайра иштетүү, талдоо, укуктук акты-|           ||           |ларды  иштеп  чыгуунун,  кабыл  алуунун  жана|           ||           |жүзөгө   ашыруунун  мониторингинин  жана  баа|           ||           |берүүнүн натыйжаларын талкуулоо;             |           ||           |- тийиштүү чечимдерди,  укуктук актыларды ка-|           ||           |был алуу, аларды жүзөгө ашыруу, ишти улантуу.|           ||---------------------------------------------------------------------||       II. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын саясий,        ||     администрациялык жактан реформалоо жана мамлекеттик колдоо      ||---------------------------------------------------------------------||Жергиликтүү|Ата-мекендик жана  эл  аралык   тажрыйбаларды|Жергиликтүү||өз  алдынча|иликтөө  жана төмөнкү маселелер боюнча сунуш-|өз  алдынча||органдары- |тарды жана рекомендацияларды иштеп чыгуу үчүн|башкаруу   ||нын  натый-|эл  аралык эксперттерди жана адистерди тартуу|органдарын ||жалуу  сис-|менен компетенттүү жумушчу топ түзүү:        |мамлекеттик||темасын    |- администрациялык-аймактык түзүлүш;         |колдоо  жа-||түзүү;     |- мамлекеттик бийлик менен жергиликтүү өз ал-|гындагы на-||республика-|дынча башкаруу органдарынын функцияларын ажы-|тыйжалуу   ||нын   адми-|ратуу.                                       |система,   ||нистрация- |Чүй жана Ош областтарында башкаруунун област-|Мамлекеттик||лык-аймак- |тык/райондук дењгээлинде пилоттук администра-|жана  муни-||тык        |циялык-аймактык  реформаны  жүргүзүү,  талдоо|ципалдык   ||түзүлүшүн  |жасоо,  тажрыйбанын натыйжасы боюнча тийиштүү|башкаруунун||реформалоо;|рекомендацияларды иштеп чыгуу.               |оптималдуу ||мамлекеттик|Пилоттук тажрыйбага жана изилдөөлөргө  негиз-|системасы; ||бийлик  ме-|денүү менен республиканын жањы администрация-|мамлекеттик||нен  жерги-|лык-аймактык бирдиктерин түзүү боюнча  сунуш-|бийлик  ме-||ликтүү   өз|тарды  иштеп  чыгуу,  жергиликтүү  өз алдынча|нен  жерги-||алдынча    |башкарууну   саясий-администрациялык   жактан|ликтүү   өз||башкаруунун|колдоону,   уюштуруу,  материалдык-техникалык|алдынча    ||функцияла- |жактан камсыз кылууну кароо.                 |башкаруунун||рын     так|Мыйзамдык негизде   администрациялык-аймактык|функцияла- ||ажыратуу   |реформалоо боюнча пилоттук тажрыйбаны  бардык|рын     так||           |жерде киргизүү.                              |ажыратуу;  ||           |Бардык райондордо,  шаарларда, айылдарда жана|реформанын ||           |поселкаларда  семинарларды  уюштурууну  кошуп|ийгиликтүү ||           |алганда муниципалдык кызматчылардын  функция-|натыйжалары||           |сына жана ыйгарым укуктарына тиешелүү маселе-|           ||           |лер боюнча аларды кайра даярдоо жана квалифи-|           ||           |кациясын  жогорулатуу боюнча туруктуу иштөөчү|           ||           |Программаны иштеп чыгуу жана жүзөгө ашыруу.  |           ||---------------------------------------------------------------------||   III. Экономикалык жана финансылык децентралдаштырууну жүргүзүү    ||---------------------------------------------------------------------||Жергиликтүү|Жергиликтүү өз алдынча башкаруу  органдарынын|Жергиликтүү||өз  алдынча|мүлкүнүн (кыймылдуу жана кыймылсыз мүлк, анын|өз  алдынча||башкаруу   |ичинде жер,  инфраструктура,  жергиликтүү  өз|башкаруу   ||органдары- |алдынча  башкаруу органдарынын турак жай жана|органдары- ||нын  турук-|турак эмес фонду) маселеси боюнча укуктук ба-|нын  эконо-||туу  эконо-|заны өркүндөтүү.                             |микалык по-||микалык ба-|Жергиликтүү өз алдынча  башкаруу  органдарына|тенциалын  ||засын түзүү|кошумча  жумушчу  орундарын  түзүү үчүн айрым|жогорула-  ||жана комму-|турак эмес жайлардын профилин өзгөртүү боюнча|туу.       ||налдык мен-|укуктарды берүү.                             |Жер-жерлер-||чикти   на-|Дыйкан жана фермер  чарбаларына  алардын  жер|де  калктын||тыйжалуу   |участкаларын  күрөөгө  алуу менен кредит жана|иш    менен||башкаруу   |карыз бере турган айылдык банкттарды түзүү.  |камсыз  бо-||           |Ассоциацияларды  жана  кооперативдик,  дыйкан|лушун  арт-||           |жана фермер чарбаларын түзүү  жана  өнүктүрүү|тыруу.     ||           |үчүн зарыл шарттарды камсыз кылуу.           |Коммуналдык||           |Инвестициялык мүнөздөгү милдеттерди чечүү.   |объекттер- ||           |Кредит алуу  жана кредиттерди башкаруу боюнча|дин иштешин||           |кошумча жумушчу орундарын  түзүү  үчүн  айрым|жанданды-  ||           |турак эмес жайлардын профилин өзгөртүү боюнча|руу.       ||           |укуктарды берүү.                             |           ||           |Дыйкан жана  фермер  чарбаларына  алардын жер|           ||           |участкаларын күрөөгө алуу менен  кредит  жана|           ||           |карыз бере турган айылдык банктарды түзүү.   |           ||           |Ассоциацияларды  жана  кооперативдик,  дыйкан|           ||           |жана  фермер  чарбаларын түзүү жана өнүктүрүү|           ||           |үчүн зарыл шарттарды камсыз кылуу.           |           ||           |Инвестициялык мүнөздөгү милдеттерди чечүү.   |           ||           |Кредит алуу жана кредиттерди башкаруу  боюнча|           ||           |жергиликтүү  өз алдынча башкаруу органдарынын|           ||           |мамилесин жөнгө салуучу укуктук актыларды иш-|           ||           |теп чыгуу.                                   |           ||-----------|---------------------------------------------|-----------||Салык-бюд- |Салык жана жыйымдардын айрым түрлөрүнүн салык|Жергиликтүү||жетти андан|алынуучу  базасын жоюуну же кењейтүүнү эсепке|өз  алдынча||ары   цент-|алуу менен жергиликтүү салыктар менен  жыйым-|башкаруу   ||ралдаштыруу|дардын түрлөрүн кайра кароо.                 |органдары- ||           |Экономикалык иш жүргүзгөн жеке адамдарга  па-|нын  жерги-||           |тент  үчүн  акы алууну жергиликтүү өз алдынча|ликтүү бюд-||           |башкаруу органдарына өткөрүп  берүүнү  мыйзам|жетинин са-||           |тартибинде кароо.                            |лык    алуу||           |Жергиликтүү жамааттардын таламдарын эске алуу|базасынын  ||           |менен республикалык жана жергиликтүү дењгээл-|кирешелерин||           |дин  ортосунда  салыкты  бөлүштүрүү  тартибин|көбөйтүү   ||           |өнүктүрүү.                                   |жана       ||           |Кыймылсыз мүлккө салык салууну жана аны толук|кењейтүү.  ||           |көлөмүндө жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор-|Жергиликтүү||           |ганынын жергиликтүү бюджетине  мыйзам  тарти-|өз  алдынча||           |бинде калтыруу.                              |башкаруу   ||           |Жергиликтүү өз алдынча башкаруу  органдарынын|органдарына||           |финансылык  өз  алдынчалуулугун  жана  жерги-|бюджетти   ||           |ликтүү   жамааттарды   социалдык-экономикалык|пландашты- ||           |өнүктүрүүнү    орто   мөөнөттүү   жана   узак|рууда  жана||           |мөөнөттүү   болжолдоо    жана    пландаштыруу|аткарууда  ||           |мүмкүнчүлүгүн  гарантиялаган жергиликтүү бюд-|өз алдынча-||           |жеттердин  кирешесин   туруктуу   жана   узак|лык берүү. ||           |мөөнөттүү негизде мыйзам тартибинде бекемдөө.|Эл  алдында||           |Минималдуу мамлекеттик социалдык стандарттар-|отчет      ||           |ды, ошондой эле жергиликтүү өз алдынча башка-|берүүнү жо-||           |руу органдарын  минималдуу  бюджеттик  камсыз|горулатуу  ||           |кылуу  нормативдерин  иштеп чыгуу жана мыйзам|жана бюджет||           |менен бекитүү.                               |процессинин||           |Бюджеттин бардык  дењгээлинде  республикалык,|транспа-   ||           |областтык,  райондук жана жергиликтүү өз  ал-|ренттүүлү- ||           |дынча  башкаруу органдарынын жергиликтүү бюд-|гүнө    же-||           |жетинде чыгымдоо ыйгарым укуктарын так ажыра-|тишүү.     ||           |туу.                                         |Финансы ре-||           |Жергиликтүү жамааттарды  социалдык-экономика-|сурстарын  ||           |лык  жактан өнүктүрүүгө дем берүүгө багыттал-|натыйжалуу ||           |ган бюджеттер аралык  мамилени  мыйзам  менен|пайдалануу.||           |бекемдөө.                                    |           ||           |Социалдык объекттерди  жана  инфраструктураны|           ||           |өнүктүрүүгө  инвестицияны  финансылоого  кон-|           ||           |курстук негизде түздөн-түз жергиликтүү өз ал-|           ||           |дынча  башкаруу органдарына бериле турган дем|           ||           |берүүчү гранттарды мыйзам менен киргизүү.    |           ||           |Региондордун финансы-экономикалык потенциалы-|           ||           |нын ачыктыгын эске  алуу  менен  категориялык|           ||           |жана  тењештирилген гранттарды эсептөөнүн ык-|           ||           |масын өркүндөтүү, ал республиканын           |           ||           |- областтын-райондун бардык бийлик дењгээлде-|           ||           |ринде колдонулат.                            |           ||           |Бюджеттин ар бир дењгээлинде:  республикалык,|           ||           |областтык, райондук жана баштапкы дењгээлинде|           ||           |жалпы   мамлекеттик   салыктар   боюнча   че-|           ||           |герүүлөрдүн нормативдерин мыйзам  менен  бел-|           ||           |гилөө.                                       |           ||           |Бюджетти түзүү жана аткаруу боюнча  бюджеттик|           ||           |угууларды өткөрүү тажрыйбасын киргизүү.      |           ||           |Жергиликтүү өз      алдынча       башкаруунун|           ||           |өкүлчүлүктүү   органдарына  дифференцияланган|           ||           |базалык өлчөмдөрдүн негизинде жергиликтүү са-|           ||           |лыктар менен жыйымдардын ставкасын жана база-|           ||           |сын аныктоо укугун берүү.                    |           ||           |Этап боюнча  программалык негизде жергиликтүү|           ||           |өз алдынча башкаруу органдарынын  жергиликтүү|           ||           |бюджетти түзүү жана аткарууга өтүшү.         |           ||           |Автономдуулук, катышуучулук   жана   транспа-|           ||           |ренттүүлүк  принцибинин негизинде жергиликтүү|           ||           |өз алдынча башкаруу органдарына көбүрөөк  фи-|           ||           |нансы ресурстарын берүү.                     |           ||---------------------------------------------------------------------||    IV. Муниципалдык кызматтын торолушу жана кадр ишин өркүндөтүү    ||---------------------------------------------------------------------||Кадр ишинин|"Муниципалдык кызмат жөнүндөгү"  Кыргыз  Рес-|Кадр ишинин||жана    ке-|публикасынын Мыйзамынын долбоорун иштеп чыгуу|натыйжалуу ||сипкөй  му-|жана кабыл алуу.                             |системасы  ||ниципалдык |Мамлекеттик бийлик  менен  жергиликтүү өз ал-|жана  муни-||кызматтын  |дынча   башкаруунун   функцияларын   ажыратуу|ципалдкк   ||натыйжалуу |жөнүндө укуктук актыны иштеп чыгуу жана кабыл|кызмат инс-||системасын |алуу.                                        |титуту.    ||түзүү.     |Кадр саясаты жана муниципалдык кызмат маселе-|Жергиликтүү||           |си боюнча республикалык жана региондук Комис-|өз  алдынча||           |сияны түзүү, алар жыл сайын муниципалдык кыз-|башкаруу   ||           |матчыларды аттестациядан өткөрүп турат.      |органдары- ||           |Кадр саясатынын  жана муниципалдык кызмат ма-|нын     ке-||           |селеси боюнча колдо бар мыйзамдарды жана баш-|сипкөй жана||           |ка  укуктук актыларды иликтөө жана төмөнкүдөй|компе-     ||           |рекомендацияларды иштеп чыгуу:               |тенттүү му-||           |- борбордук дењгээлде;                       |ниципаддык ||           |- областтык дењгээлде;                       |органдары. ||           |- райондук дењгээлде;                        |Коррупция- ||           |- айыл, поселок жана шаардык дењгээлде.      |ны, кылмыш-||           |Муниципалдык кызматты   өнүктүрүү  жана  кадр|туулукту   ||           |ишин өркүндөтүү боюнча концепцияны жана  кичи|азайтуу.   ||           |программаларды  иштеп  чыгуу,  аларды  Кыргыз|           ||           |Республикасынын Өкмөтүнүн  чечими  менен  бе-|           ||           |китүү.                                       |           ||           |Муктаждыкты аныктоо жана Кыргыз Республикасы-|           ||           |нын  Президентине караштуу Башкаруу академия-|           ||           |сында,  республикасын бардык алдыњкы  жогорку|           ||           |окуу жайларында жергиликтүү өз алдынча башка-|           ||           |руу органдары  үчүн  кадрларды  (муниципалдык|           ||           |кызматкерлерди) даярдоо планын иштеп чыгуу.  |           ||           |Кыргыз Республикасынын Президентине  караштуу|           ||           |Башкаруу академиясында,  республиканын бардык|           ||           |алдыњкы жогорку окуу жайларында,  ошондой эле|           ||           |региондук Борборлордо төмөнкүлөр үчүн ар кан-|           ||           |дай кыска жана узак мөөнөттүү окутуу  курста-|           ||           |рын иштеп чыгуу:                             |           ||           |- жањыдан шайланган айыл өкмөттөрүнүн  башчы-|           ||           |лары;                                        |           ||           |- айыл өкмөтүнүн башчылары (ишинин ар  кандай|           ||           |стажысы менен);                              |           ||           |- жергиликтүү кењештердин депутаттары;       |           ||           |- жергиликтүү кењештердин аппараттарынын кыз-|           ||           |маткерлери жана ТОСтун өкүлдөрү үчүн;        |           ||           |Жергиликтүү өз  алдынча башкаруу органдарында|           ||           |муниципалдык кызматка жана кадр ишине монито-|           ||           |ринг жана баа берүү системасын түзүү;        |           ||           |- Муниципалдык кызмат жана кадр ишинин  масе-|           ||           |лелери жана проблемалары боюнча мониторингдин|           ||           |жана баа берүүнүн натыйжаларын туруктуу  тал-|           ||           |куулоо,  тийиштүү рекомендацияларды иштеп чы-|           ||           |гуу;                                         |           ||           |- Мониторингдин жана баа берүүнүн, аттестаци-|           ||           |ялоонун натыйжасы боюнча, муниципалдык кызмат|           ||           |жана  кадр ишинин маселелери жана проблемала-|           ||           |ры,  аларды жүзөгө ашыруу боюнча тийиштүү че-|           ||           |чимдерди кабыл алуу.                         |           ||           |Муниципалдык кызматчыларды окутуунун дистант-|           ||           |тык системасын түзүү;  Жергиликтүү өз алдынча|           ||           |башкаруунун улуттук  илим-изилдөө-маалыматтык|           ||           |борборлорун  түзүү  (тийиштүү техникалык жана|           ||           |басма базасы менен);                         |           ||           |Жергиликүү өз  алдынча  башкаруу органдарында|           ||           |муниципалдык кызматчыларды жана  башка  кадр-|           ||           |ларды мезгил-мезгили менен аттестациялоо:    |           ||           |- борбордук дењгээлде;                       |           ||           |- областтык дењгээлде;                       |           ||           |- райондук дењгээлде;                        |           ||           |- айыл, поселок жана шаардык дењгээлде.      |           ||           |Муниципалдык кызматчыларды даярдоо жана кайра|           ||           |даярдоонун региондук борборлорун,  муниципал-|           ||           |дык башкаруунун, анын ичинде кээ бир шаарлар-|           ||           |дагы борборлорун жана мектептерин түзүү.     |           ||           |Муниципалдык кызматтын жана кадр ишинин масе-|           ||           |лелерине  тиешеси бар мыйзам жана башка укук-|           ||           |тук актыларды мамлекеттик бийлик жана  жерги-|           ||           |ликтүү  өз алдынча башкаруу органдарынын бар-|           ||           |дык башкаруу дењгээлдеринде талдоого алуу жа-|           ||           |на системага салуу, бул ишти өркүндөтүү боюн-|           ||           |ча иш-чаралардын планын иштеп чыгуу.         |           ||           |Туруктуу мониторинг,  баа берүү жүргүзүү жана|           ||           |тийиштүү чечимдерди кабыл алуу.              |           ||           |Укуктук актыларды иштеп чыгууга, кабыл алууга|           ||           |жана  жүзөгө  ашырууга  туруктуу   мониторинг|           ||           |жүргүзүү жана баа берүү,  муниципалдык кызмат|           ||           |жана кадр ишинин маселелери  боюнча  долбоор-|           ||           |лорду жана программаларды иштеп чыгуу.       |           ||           |Муниципалдык натыйжалуу  кызматты  жана  кадр|           ||           |ишин  уюштуруу  маселеси  боюнча индикаторлор|           ||           |системасын түзүү.                            |           ||---------------------------------------------------------------------||     V. Социалдык мобилизациялоо жана адам потенциалын өнүктүрүү     ||---------------------------------------------------------------------||Кедейлик   |Республиканын айылдары  менен  поселкаларында|Кедейлик   ||дењгээлин  |социалдык   мобилизациялоо  боюнча  топтолгон|дењгээлин  ||кыскартуу. |тажрыйбаны жайылтуу;                         |азайтуу.   ||Адам потен-|Жергиликтүү өнүктүрүү фонддорун,  микрофинан-|Калктын жа-||циалын     |сылоо жана микрокредиттөө системаларын түзүү,|шоо-турму- ||өнүктүрүү. |айылдык  банктарды түзүү боюнча республиканын|шун жакшыр-||Калктын  иш|жергиликтүү калкын колдоо программасын  иштеп|туу.       ||менен  кам-|чыгуу.                                       |Иш    менен||сыз болушу-|Окутуу, тренинг, анын ичинде ар кандай долбо-|камсыз  кы-||на         |орлорду жана программаларды пландаштыруу, иш-|лууну жого-||көмөктөшүү.|теп чыгуу боюнча программаларды түзүү.       |рулатуу.   ||           |Машыктыруучулар жана    жамааттык   уюмдардын|           ||           |өкүлдөрү үчүн социалдык мобилизациялоо боюнча|           ||           |окутуучу атайын программаларды иштеп чыгуу.  |           ||           |ПРООН аркылуу даярдалган кыргыз  волонтерлор-|           ||           |дун санын арттыруу жана аларды айылдарда жана|           ||           |поселкаларда социалдык  мобилизация  жүргүзүү|           ||           |үчүн республиканын региондоруна жиберүү.     |           ||---------------------------------------------------------------------||                  VI. Жарандык коомду баш коштуруу                   ||---------------------------------------------------------------------||Жарандык   |Жергиликтүү өз алдынча  башкаруу  органдарына|Жарандык   ||коомду  баш|жана  жергиликтүү  мамлекеттик администрация-|коомдун    ||коштуруу   |ларга коомчулук  жана  коомдук  уюмдар,  жеке|өнүккөн    ||жана  алар-|сектор,  жарандык коом менен жигердүү кызмат-|институтта-||дын  инсти-|ташууга багытталган өнөктөштүк  иш-чаралардын|ры.        ||туттарын   |Планын  иштеп чыгуу жана бекитүү (анын ичинде|Коомдук-са-||түзүү      |-  жолугушууларды,   семинарларды,   "тегерек|ясий   тур-||           |столдорду" ж.б. өткөрүү).                    |мушка  ара-||           |Жергиликтүү өз алдынча башкаруу  органдарынын|лашуу  жана||           |ассоциацияларынын  тармагын кенейтүү жана жа-|жигердүү   ||           |рандык   сектор,   жамааттык   уюмдар   менен|катышуу.   ||           |өнөктөштүктө натыйжалуу ишин камсыз кылуу.   |Түзүүчү эм-||           |Калкты, жамааттык уюмдардын,  коомдук уюмдар-|гек    жана||           |дын  лидерлерин,  жеке  сектордун  өкүлдөрүн,|өнүгүү.    ||           |мамлекеттик башкаруу жана жергиликтүү өз  ал-|           ||           |дынча  башкаруу  органдарынын жарандык коомду|           ||           |баш коштуруу маселеси жана проблемасы,  план-|           ||           |даштыруу  формасы жана ыкмалары,  жергиликтүү|           ||           |жамааттарды өнүктүрүү, биргелешкен түзүүчүлүк|           ||           |иш-чараларды даярдоо жана өткөрүү боюнча оку-|           ||           |тууну улантуу.                               |           ||           |Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жа-|           ||           |на жергиликтүү  мамлекеттик  администрациялар|           ||           |жергиликтүү инфраструктураны өнүктүрүү боюнча|           ||           |долбоорлорду жана программаларды иштеп чыгуу-|           ||           |нун  жана ишке ашыруунун жүрүшүндө жарым-жар-|           ||           |тылай жардамдашуу.                           |           ||           |Натыйжалуу превенттик  өнүктүрүүнүн региондук|           ||           |чакан программаларын иштеп чыгуу,  мүмкүн бо-|           ||           |луучу  жањжалдуу кырдаалдарды жана кризистер-|           ||           |дин алдын-алуу жана болтурбоо  боюнча  атайын|           ||           |чараларды ишке ашыруу.                       |           ||           |Жањжалдарды эртелеп алдын  алуунун  ыкмаларын|           ||           |жана аспаптарын камтыган превенттик өнүктүрүү|           ||           |системасын түзүү.                            |           ||           |Превенттик өнүктүрүү  боюнча региондук маалы-|           ||           |маттык-ресурстук борборлорду түзүү.          |           ||           |Жарандык коомдун бардык субъектеринин катышу-|           ||           |усу менен превенттик өнүктүрүү, сүйлөшүү про-|           ||           |цессинин ыкмалары,  жана калктын бардык кате-|           ||           |гориялары үчүн жергиликтүү жамааттын  дењгээ-|           ||           |линде  лидерлик маселеси боюнча тренингдерди,|           ||           |семинарларды,  тегерек   столдорду   туруктуу|           ||           |өткөрүү.                                     |           ||---------------------------------------------------------------------||   VII. Стратегияны жүзөгө ашыруу механизми (уюштуруу маселелери)    ||---------------------------------------------------------------------||Стратегияны|Бул Стратегияны иш жүзүнө ашыруу үчүн  Кыргыз|Cтратегияны||жүзөгө ашы-|Республикасынын  Өкмөтү тарабынан комплекстүү|жүзөгө ашы-||руу процес-|иш-чаралардын планы кабыл алынууга тийиш, ан-|руу процес-||сине  мони-|да  конкреттүү  иш-чаралар,  жооптуу органдар|сине  мони-||торинг     |жана уюмдар,  аларды аткаруу  үчүн  мөөнөттөр|торинг     ||жүргүзүү   |каралууга тийиш.  Андан тышкары,  ал иш-чара-|жүргүзүү   ||жана    баа|ларды финансылоо булактары аныкталууга тийиш.|жана    баа||берүүнүн   |Стратегиянын иш-чараларын  жүзөгө ашыруу үчүн|берүүнүн   ||натыйжалуу |ички да,  тышкы  да  финансылык  каражаттарды|натыйжалуу ||механизмин,|тартууну камсыз кылуу керек.                 |механизми- ||системасын |Стратегияны жүзөгө ашыруу процессин координа-|нин, систе-||түзүү,  че-|циялоону  координациялык кењештин статусу бар|масынын бо-||чимдерди   |атайын түзүлгөн коллегиялуу орган жүзөгө ашы-|лушу, түпкү||кабыл алуу.|рат,  ага мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү|максаттарга||           |өз  алдынча  башкаруу  органдарынын,  коомдук|жана   мил-||           |уюмдардын, жарандык коомдун өкүлдөрү кирет.  |деттерге   ||           |Координациялык кењеш мониторингди жана талдо-|жетишүү.   ||           |ону туруктуу жүргүзүүгө тийиш,  алардын неги-|           ||           |зинде Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтүнө  жана|           ||           |жергиликтүү  өз  алдынча башкаруу органдарына|           ||           |тийиштүү сунуш киргизет.                     |           |-----------------------------------------------------------------------