Загрузка документа…
КЫЗЫЛ-ТОО АЙЫЛДЫК КЕӉЕШИ
ТОКТОМ
2016-жылдын 18-августундагы №137
Кызыл-Тоо айыл аймагынын жайыт комитетинин 2016-2019-жылдарга карата климаттын өзгөрүшүнүн шартында жайыт башкаруу жана мал-чарбачылыгын өнүктүрүү планын бекитүү жөнүндө
Кызыл-Тоо айылдык кенешинин депутаттарынын 5 чакырылган кезектеги 23сессиясы «Мал чарбасын жана рынокту өнүктүрүү» долбоорун колдоо максатында жайыт комитетинин 4-июнь 2016-жылдагы №4 протоколун карап жана талкуулап Кызыл-Тоо айылдык кенешинин 5 шайланган кезектеги 24 сессиясы
ТОКТОМ КЫЛАТ:
1. Кызыл-Тоо айыл аймагынын жайыт комитетинин 2016-2019-жылдарга карата климаттын өзгөрүшүнүн шартында жайыт башкаруу жана мал чарбачылыгын өнүктүрүү планын бекитилсин.(тиркеме тиркелет)
2. Ушул токтомдун аткарылышын көзөмөлдөө жагы Кызыл-Тоо айылдык кенешинин айыл,жер суу ,чарба ,өнөр-жай,курулуш,транспорт,байланыш,энергетика маселелери боюнча туруктуу комиссиясына милдеттендирилсин.
Төрага | А. Бакирова |
Кызыл-Тоо айыл аймагынын Жергиликтүү кеңешинин
5-чакырылышынын кезектеги 24-сессиясында
2016-жылдын 18.08 № 137 токтому менен бекитилди
Кызыл-Тоо айыл аймактык жайыт комитетинин
2016-2019 жж. климаттык озгоруу шарттарына карата жайыт башкаруу жана мал-чарбачылыгын план
Кызыл-Тоо айылы 2016-жыл
Оглавление
Кыскартуулар. 6
Киришүү. 6
Кызыл-Тоо аймагынын жайгашкан аймагы тууралуу жалпы мүнөздөмөлөр. 6
Кызыл-Тоо ААнын социалдык-экономикалык мүнөздөмөсү. 6
Жайыт пайдалануучулар бирикмеси жөнүндө кыскача маалымат. 8
Жайыт комитетинин курамы.. 8
Текшерүү комиссиясынын курамы.. 9
Тоют менен камсыздандыруу. 10
Жалпы тоют базасынын көлөмү. 11
Тоют балансы.. 12
Жайыт пайдалануу системасы.. 13
Учурдагы жайыт пайдалануу. 13
Жайыт пайдаланууну климаттык өзгөрүүгө ыңгайлаштыруу. 13
Мал жаюу графиги. 15
Малдын ден-соолугун коргоо боюнча иш план. 15
Жайыттарды башкаруудагы көйгөйлөр жана муктаждыктар. 18
Финансовый план. 20
Кызыл-Тоо айыл аймагынын жайыт комитетинин перспективалык финансылык планы финансылык булактарды аныктоого, жайыттардын инфраструктурасын жакшыртууга жана мал чарбасынын продуктивдуулугун жогорулатууга багытталган. 20
Кызыл-Тоо ЖПБсынын 2016-2019-жылдарга перспективалык финансылык планы. 20
Тиркеме 3. Ошибка! Закладка не определена.
Кыскартуулар
ИММ – ири мүйүздүү мал
МММ – майда мүйүздүү мал
ШМБ – шарттуу мал башы
ЖПБ – Жайыт пайдалануучулар бирикмеси
ЖК – Жайыт комитети
ТЧ – Токой чарбасы
АА – Айыл аймагы
АӨ – Айыл Өкмөтү
АК – Айылдык кеңеш
Киришүү
Кызыл –Тоо Айылдык аймагынын жайыт пайдалануучулар бирикмеси тарабынан жакынкы беш жылдык мезгилге иштелип чыккан жайыт пайдалануунун жамааттык планы – ушул ЖК караштуу жайыт участкаларын жакшыртуунун негизги иш пландарын жүзөгө ашырууну карап чыгат.
Кызыл-Тоо айыл аймагы:
Республиканын борборунан Областтын борборунан Райондун борборунан Аэропорт Темир жол | 647 км 93 км 27км 87 км 76 км |
Таблица 1
№ | Корсоткучтор | Олчоо бирдиги | АА стат.маалымат боюнча | СПУПРЖ бюджетин тузуу боюнча маалымат | Айрыма +,- |
1 | Калктын саны | адам | 9005 | 9005 | 0 |
2 | Тутундордун саны | тутун | 1575 | 1575 | 0 |
3 | АА жалпы территориясы | га |
|
| 0 |
4 | Эшик алды | гa |
|
| 0 |
5 | Жайыттын жалпы аянты: анын ичинен | гa | 5178 | 4604 | 574 |
| Кышкы жайыт | гa | 0 | 0 | 0 |
| Жазгы-кузгу жайыт | гa | 2205 | 2205 | 0 |
| Жайкы жайыт | гa | 2973 | 2399 | 0 |
| Бардыгы |
|
|
| 0 |
11 | Айдоо жерлердин жалпы аянты: анын ичинен | га | 1193 | 1193 | 0 |
12 | Буудай | гa | 510 | 510 | 0 |
13 | Арпа | гa | 80 | 80 | 0 |
14 | Эспарцет/Беде | гa | 140 | 140 | 0 |
15 | Табигый чоп | гa | 1456 | 1456 | 0 |
16 | Жугору | га | 150 | 150 | 0 |
17 | Шалы | га | 20 | 20 | 0 |
18 | Фасоль | га | 0 | 0 | 0 |
19 | Башка осумдуктор | га | 273 | 273 | 0 |
17 | Бодо мал | баш | 2882 |
| -1154 |
18 | Топоз | баш | 0 |
| 0 |
19 | Кой/эчки | баш | 10040 | 10040 | 0 |
20 | Жылкы | баш | 1202 | 910 | -292 |
21 | Тоо | баш | 0 | 0 | 0 |
22 | Эшек | баш | 337 | 0 | 0 |
|
|
|
|
|
|
|
| Жаюу кундору |
|
|
|
| Жаз | 45 |
|
|
|
| Жай | 135 |
|
|
|
| Куз | 60 |
|
|
|
| Кыш (Колдо багуу) | 125 |
|
|
|
| Бардыгы | 365 |
|
|
|
Таблица 1б.
2016-жылдын 1-январына карата калктын жана кожолуктун саны боюнча маалымат
№ | Айылдар | Калктын саны | Кожолуктун саны |
1 | Кызыл-Тоо | 725 | 4325 |
2 | Ак-Кыя | 307 |
|
3 | Карчабек | 122 |
|
4 | Эркин-Тоо | 386 | 7 |
5 | Донуз-Тоо | 97 |
|
| Жалпы |
|
|
Планды иштеп чыгуунун максаты
Жайыттардын табигый комплексине келтирилип жаткан зыяндарды жана жоготууларды азайтуу, жайыттардын чектерин биримдигин, баалулугун жогорулатуу жана кепилдигин күчөтүү максатында жайыттарды башкарууга бардык субөектилердин ишмердүүлүгүн координациялоо.
ЖПБ Кыргыз Республикасынын Ош облусундагы Озгон районунун Кызыл-Тоо айыл аймагында жайгашкан жана Кызыл-Тоо айыл аймагынын бардык аймагында иш жүргүзөт.
Кызыл-Тоо айыл аймагынын Жайыт пайдалануучуларынын бирикмеси (ЖПБ) аймактык коомдук өз алдынча башкаруу органы болуп эсептелет. ЖПБ Кызыл-Тоо айыл аймагынын жарандарынын ыктыярдуу бирикмеси.
ЖПБ Кызыл-Тоо айыл аймагынын аймагындагы жайыт пайдалануучулардын жана жамааттардын, кызыктар тараптардын кызыкчылыктарын координациялоо жана жөнгө салуу максатында түзүлгөн.
2009-жылдын 21-декабрында Жайыт пайдалануучулар бирикмесинин жалпы жыйынында ЖПБнын уставы кабыл алынган жана 2010-жылдын 12-январында областык юстициядан бекитилген.
Жайыт комитетинин төрагасы болуп Самидинов Руслан шайланган.
ЖПБ- иш аракетинин мөөнөтү чектелген эмес.
ЖПБ- комерциялык эмес уюм болуп эсептелет, Анын уюштуруу – укуктук формасы аймактык коомдук өз алдынча башкаруу органы болуп саналат. ЖПБ мамлекеттик каттоодон өткөн учурдан тартып өз иштерин жүргүзүү боюнча юридикалык жактын статусуна, укугуна жана милдеттерине ээ болот жана соттордо доогер жооп берүүчү катары чыгат. ЖПБ-нин аталышы түшүрүлгөн мөөрү, кыргыз жана орус тилдеринде штампы, эсептик жана башка банктык эсептери бар.
ЖПБнын юридикалык дареги: Озгон район, Кызыл-Тоо айыл аймак, Кызыл-Тоо айылы, ОКПО 26579003 ИНН 022122009164. р/с , 1290485030000143.
Рег. Номер.109483-3306-У-е. Серия ГР № 0060182
Жалпы чогулушу- жогорку башкаруу органы болуп эсептелет:
Аткаруу органы- Жайыт комитети:
ЖПБнин-ревизиялык комиссиясы- ревизиялык контролдоочу органы ЖПБнин мүчөлөрү- айыл тургундары
Жайыт комитетинин торагасы: Самидинов Руслан
Таблица 2.
№ | Аты жону | Иштеген жери |
1 | Самидинов Р | Ж.К төрага |
2 | Эшимбетов Ж | Өкмөтү башчы,мүчөсү |
3 | Токтогулов Э | Айыл башчы, |
4 | Жаныбеков Ж | Вет адис, мүчөсү |
5 | Жумабаев М | Депутат, мүчөсү |
6 | Калиева В | мүчөсү |
7 | Эсеналиев Ж | Айыл башчы |
8 | Исаков Д | мүчө |
9 | Карабекова М | мүчө |
10 | Шамшиев М | Депутат |
11 | Баймуратова У | мүчө |
12 | Досуев У | Мүчө |
13 | Сыдыков З. | мүчө |
14 | Бакирова А | Депутат |
15 | Абжапаров. С | Депутат |
16 | Тенишов Ж | Айыл башчы |
17 | Аканов К | Депутат |
18 | Камалов К | мүчө |
19 | Төрөканова У | мүчө |
20 | Келдибаева С | мүчө |
21 | Биймурзаев И | Айыл башчы |
Жайыт Комитетинин (ЖК) курамы 2009 жылы, ЖПБ түзүлгөндөн бери зарылдыгына жараша алмаштырылып турат.
Таблица 3.
№ | Ф.И.О. | ЖПБдеги кызматы |
1 | Сатимкулов Ж | Ревком,торага |
2 | Келдибаева С | Мучо |
3 | Шамшиев М | мучо |
Кызыл-Тоо айыл аймагынын ЖПБнин уставына ылайык ЖКнин курамына мүчөлүк кылган жарандар ЖКнин Текшерүү комиссиясына мүчө боло албайт, ошондой эле жылдык мөөнөткө шайланат, ошондуктан текшерүү комиссиясынын курамын дагы кайрадан ЖПБнин жалпы чогулушунда карап чыгуу керек.
МДКТнын курамы.
Таблица 4.
п/п | Ф.И.О | МДКТ ээлеген орду |
1 | Пазылов М | Веет адис |
2 | Досуев У | Ж.П.Б. мучо |
3 | Абжапаров с | Депутат |
4 | Токтогулов Э | Айыл башчы |
5 | Самидинов Р | Ж.К.торага |
6 |
|
|
7 |
|
|
Малдардын ден-соолугун коргоо тобу 2012-жылы тузулгон,азыркы мезгилде жаныланды.
Жалпы малдын саны боюнча маалымат.
Кызыл-Тоо айыл аймагындагы жалпы малдын саны боюнча маалымат 2016-жылга карата жүргүзүлгөн мал каттоонун негизинде, жалпы малдын саны 5-таблицада берилген.
Жайыт пайдалануучулар бирикмесиндеги малдын саны тууралуу маалымат
Таблица 5.
| Малдын түрү | Малдын саны | Шарттуу Малдын Башы (ШМБ) | Мунун ичинен | |||
Жайытка чыга турганы, баш | ШМБ | Жайытка чыкпаганы, баш | ШМБ | ||||
1 | Жылкы | 1637 | 1637 | 209 | 209 | 1428 | 1428 |
2 | Уй | 3473 | 3473 | 998 | 998 | 2475 | 2475 |
3 | Кой, Эчки | 7550 | 1510 | 5700 | 1140 | 1850 | 370 |
| Жыйынтыгы |
|
| х |
|
|
|
Кызыл-Тоо АА жайкы жайыт аянты аз болгондуктан жана Токой чарбасы менен чектеш болгондуктан малдын бир канча бөлүгү Токой чарбасына караштуу жайыттарга отурукташат. Ошондой эле башка айылдык аймактын жайыттарына жана Улуттук парктын жайыттарынан пайдаланып келишет. Кызыл-Тоо ААын жайыттарына жаз, күз мезгилдеринде чыга турган малчылар жокко эсе, себеби, жакынкы жазгы жана кузгу деп эсептелген жайыт аянттар негизинен тоо таштуу, долоно бадалдуу болуп мал жайууга ынгайсыз болсо, экинчиден чоо бору жана карыщкырлардын коркунучунан жазгы жана кузгу жайыттарыбыз пайдаланылбай калып жатат. Ошондуктан бул жайыттардан жайыт акы да алынбай келет. Жайыт пайдалануучулардын тизмеси ЖКнын каттоосу боюнча Тиркеме 1де тиркелген.
Кызыл-Тоо ААна караштуу жайыттарга райондун аймагынан келген малдар жаз мезгилинде биздин жайыттар аркылуу откондуктан жазында Кол жайыты деградацияга учурап, коптогон жайыттарыбыз пайдалануудан чыгып калып жатат. Буга жергиликтуу жайыт пайдалануучулар да нааразычылыктарын билдирип келишет. ЖКнин каттоосуна алынган жана статистикалык каттоодон өткөн малдын саны боюнча кескин айырма бар. Таблица 5 көрсөтүлгөндөй негизинен ИММ, жылкылар ЖКнин каттоосунан өткөн эмес, анын негизги себеби ИИМ, жылкыларды жаз чыгаары менен жайытка оз алдыларынча малчыларга тапшырбастан кое берип пайдаланып келишет. Ошол себептен малдын башын тактоо кыйынга турат.
Тоют менен камсыздандыруу.
Кызыл-Тоо АА малдын тоют менен канчалык деңгээлде камсыз болгондугун аныктоо үчүн алгач бир ШМБнын күнүмдүк тоютка болгон муктаждыгын аныктап алуу керек. Зоотехникалык талаптардын негизинде бир мал сутка ичинде өзүнүн салмагына жараша 2,5% дан тартып 4% га чейин тирүү салмагына тете тоют талап кылат. Демек, 1 ШМБ (1 уйдун салмагы)– орточо эсеп менен алганда 300 кг. түзөт, күнүмдүк тоютка болгон муктаждыгы төмөндөгүдөй аныкталат:
Малдын тоютка болгон күнүмдүк муктаждыгы
Күнүмдүк тоютка болгон муктаждыгы 7,5 болсо, кыш мезгилинде Кызыл-Тоо АА шартына ылайык кыш мезгилинде малды колдон тоюттандырган мезгилдин узактыгына (150күн) жараша кышкы тоют муктаждыгынын көлөмүн аныктап алабыз. Ошондой эле мал жайытка чыккан мезгилдерде канча тоют көлөмү талап кылынаары тууралуу маалымат кийинки таблицада берилет.
Малдын жалпы тоютка болгон муктаждыгы
Таблица 6.
т | Малдын саны | Тирүүлөй Салмагы, кг | 1 баш 1 суткада жей Турган тоюттун көлөмү, кг кургак зат менен ( тирүүлөй салмагынын 2,5%) | Баардык мал 1 суткада жейт, кг кургак зат менен | Баардык мал 1 жылда жейт, кг кургак зат |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Жылкы | 1637 | 300 | 7,5 | 12277 |
|
Уй | 3473 | 300 | 7,5 | 26047 |
|
Кой, Эчки | 7550 | 60 | 1,5 | 11325 |
|
Баары |
| х | х | х |
|
Кызыл-Тоо айыл аймагы шарты оор ото катаал тоолуу аймака кирет Кызыл-Тоо АА шартында мал кыш мезгилинде 150 кунго жакын толук колдо багылат. Себеби, жайыт аянтарыбыз токой таштуу жана ото бийик болгондуктан тайгактан коркуп малдар толук кышы бойу колдо кармалат. Ошол себептен малдын башын кобойтуу озун озу актабайт жана кышында фермерлер мал багуу учун жанын бергенге тете эмгек кылышат.
Кызыл-Тоо АА караштуу жайыттардын жалпы аянты 5178 Анын ичинен Жайкы жайыттар , жазгы жана кузгу жайыттар 2882 га, ал эми калган болугу пайдаланылбаган шарты мал жайууга ылайыкташпаган тоо таштуу аска зоолуу, бадал тикенектуу аянттарга кирет. Ошол себептен тоют чопторунун тушумдуулугу томон.
Малдын жайыттан ала турган тоютка муктаждыгы.
Таблица 7.
сезон | Жайытка чыга турган малдын саны, ШМБ | 1 ШМБ 1 суткада жейт, кг КЗ | Баардык мал 1 суткада жейт, кг КЗ | Мал жайыла турган күндүн саны | Сезондо баардык мал жей турган тоюттун көлөмү, кг КЗ |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Жаз |
|
|
|
|
|
Жай |
|
|
|
|
|
Күз |
|
|
|
|
|
Кыш |
| х | х | х |
|
Баары |
|
|
|
|
|
Кызыл-Тоо ААда жайыт тоюту карта боюнча ШМБ менен көрсөтүлгөндүктөн аны киллограмм тоютка айландырып алуу керек. Жогоруда таблицада көрсөтүлгөндөй кыш мезгилинде жайыт жерлери корсотулбоду. Кыш айында катаал кундор 150 кунго созулганына карабай жайытка бир да мал чыкпайт. Себебин жогоруда айткандай шартыбыз жайытыбыздын бийик тоо таштуу болуп ынгайсыз болгондуктан ар кандай форс мажордук коркунучтардан т. а. себепсиз жоготуудан сактоо максатында чыгарышпайт..
Кышкыга даярдалуучу тоюттун көлөмү
Кыш мезгилине тоют камдоонун көлөмү Кызыл-Тоо АА айдоо жерлеринин аянттары боюнча маалыматтардын негизинде чыгарылат. Төмөндөгү таблицада алгач Кызыл-Тоо ААда тоют өсүмдүктөрүнүн орточо түшүмдүүлүгү көрсөтүлгөн. Түшүмдүүлүк жайыт башкаруу планын түзүү боюнча жыйында, жергиликтүү тургундардын айтуусу боюнча маалыматка негизделип орточо аныкталды.
Аныкталган түшүмдүүлүк боюнча, Кызыл-Тоо АА жер адисинен алынган ар бир тоют түрү боюнча маалыматка ылайык, жалпы тоюттун көлөмү аныкталып чыгарылды.
Таблица 8.
Жалпы тоюттун көлөмү
Тоюттун түрү | Түшүм (кургак зат), т/га | Айдоо аянты, га | Түшүм, т | Күнүмдүк тоютка болгон муктаждык (кургак зат), т/ШМБ | Тоюттандырууга мүмкүн болгон күндүн саны 1 ШМБ/күн |
| А | В | С=А*В | Д | Е=С/Д |
Буудай саман | 2,5 | 72 | 180 | 0,0075 |
|
Арпа саман | 1,5 | 25 | 37,5 | 0,0075 |
|
Көп жылдык чөп - Беде, Эспарцет | 4 | 95 | 380 | 0,0075 |
|
Жүгөрү саман | 2,5 | 66 | 165 | 0,0075 |
|
Көп жылдык табыйгый чоп | 3,5 | 1099 | 3846,5 | 0,0075 |
|
Жалпы | х | х | 6752 | 0,0075 |
|
Кыш мезгилинде тоюттандырууга мүмкүн болгон ШМБ саны (150 кун) |
| ||||
Таблицада көрсөтүлгөндөй малга даярдала турган тоюттун негизги бөлүгүн коп жылдык чоп, беде жана экспарцет түзөт. Тоюттун жалпы көлөмү ______тонна, ар бир ШМБ 7,5кг тоют талап кылат деп аныкталган шартта, камдалган тоют ___________ 1 ШМБна _________ кунго жетет.
Таблица 9.
Тоюттун түрү | Тоютка болгон муктаждык, кг (күн *7,5 | Тоют базасы, кг | Тоют менен камсыз болгондугу, % |
Жайыттан алынган тоют | 12870382,5 | 5759880 | 44,75% |
Даярдалуучу тоют | 7052438 | 6752000 | 95,70% |
Жайыттан алынган тоют керектоолордун ________ %ти гана тузот. Ал эми жетишпеген __________% тоют башка айылдык аймактардан, базардан сатылып алынат.
Жайыт пайдалануу планы
Кызыл-Тоо ААда жайкы жайыттардын аянты 5805 га. Бул жайыттар толугу менен колдонулат. Кызыл-Тоо, Донуз-Тоо ,Карчабек, айлдары өздөрүнө ынгайлуу болгон жакынкы жайыттардан пайдаланышат. Ал эми Эркин-Тоо жана Ак-Кыя айылдарынын жайыт пайдалануучулары Байбиче жана Кара -Шоро, жайыттарынан пайдаланышат. Бул жайыттарга башка аймактан келишкен жайыт пайдалануучулар да жайлашып келишкендиктен эрте жазда Байбиче жайлоосунун жылдан жылга акыбалы начарлап, аш болумдуу тоют чоптордун жок болуп кетуу коркунучу пайда болууда. Бузулуп бара жатан жайыттарды сактоодо негизги курал Жайыт мыйзамыныны толук кандуу жана максаттуу иштеши. Мыйзам так аткарылып, чек аралар такталса, талаш тартыш маселелер туура чечилсе жайыт пайдалануучулардын жайытка болгон кызыкчылыгы артмак. Ошондой эле жайытка мониторинг өз убагында жүргүзүлүп турса жайыттар жакшырат жана жайыт реформасын ишке ашыруу эффективдүү натыйжа бермек. Ошондуктан жайытка байланышкан инфраструктуралык жана экологиялык маселелердин баарын чечүү зарыл. Ал эми Донуз-Тоо айылынын жайыт пайдалуучулары дээрлик Токой чарбасынан пайдаланышат.
Жайыт пайдалануу системасы
Кызыл-Тоо ААга караштуу жайыттарга жаз мезгилинде эки ай гана жайылат (15-марттан-15–майга чейин), андан кийин чон жайлоого кочуп кетет. Ал жерде беш ай жайылат 15-май- 15-сентябрга чейин. Кайрадан айыл ичине кайтып келет да чөп ормо үлүш жерлерине 2,5 ай тагыраак айтканда 15-сентябрдан ноябрдын аягына чейин үлүш жерлерде жайылат. Кээ бир жылдары кыш эрте түшүп калгандыктан октябрь айында эле толук кол карап жазга чейин 5 ай толук колдо багылат да кайрадан ушул тартипте кийинки жылга өтөт. Жайыттарды пайдалануу боюнча толук графиги таблица 11де көрсөтүлгөн.
Учурда ар бир жайыт пайдалануучу өз конушуна барып пайдалануу адатка айланган. Жайыт пайдалануучуларды алардын пайдаланган участкалары боюнча болжолдуу (алдын ала) тизмеси Тиркеме 3де берилди. Бул тизме таблица түрүндө берилип, жайыт пайдалануучулардын аты жөнү жана мал саны боюнча толук маалымат камтылган.
Жайыт жерлеринин түшүмдүүлүгү барган сайын начарлоодо. Анын эң негизги себептери бул:
· малдын саны жайыттын сыйымдуулугунан жогору.
· Акыркы жылдар аба-ырайы жаз мезгилинде адаттагыдан көбүрөөк жаан чачын болгондуктан жана жай күндөрү өтө катуу ысып жаткандыктан жайыттардын деградацияга кабылуусу ачык байкала баштады. Себеби жазында жамгырдын көптүгүнөн тоо кыркалары суук болуп астыёкы жайыттарга т.а. Көл, Туура суу жайыттарына жалпы отурукташып калгандыктан ушул жайыттардын деградацияга кабылуусуу күчөөдө
· Малдардын саны жылдан жылга кобойуп жаткандыктан жайытка болгон басымдуулугу жогорулап жайыттар деградацияга учурап жатат.
· Кээ бир жайыттарыбыз, мисалы Четен, Горумды жайыттарыбыз жазында мөнгүнүн эришинин жана жаандын көптүгүнүн себебинен пайда болгон булактардан суу ичишсе, күн жылып жай мезгили башталганда булактар соолуп калгандыктан аталган жайыттарга жайыт пайдалануучулардын кызыгуусу начарлап кээ жылдары пайдаланылбай калып жатат.
Ошондуктан планды даярдоодо мал жайууну климаттын өзгөрүүсүнө ылайыктап жайыттарды пайдалануунун планын кылдат анализдеп жайыт билет жазуудабыз. Кызыл-Тоо ЖКти климаттын өзгөрүүсүнүн тийгизген терс таасирин аныктаган схемасын төмөндөгү 10 таблицада көрсөтөбүз.
Мында биз климаттын өзгөрүүсүнүн таасирин эске алуу менен эсептелген жайыт жерлеринин мүмкүнчүлүктөрүнө ылайык планын өзгкөрткөн.
Кызыл-Тоо ЖК 2015-жылга жайыт жерлерди пайдалануу үчүн иш планын түзүү учурунда төмөнкү өзгөрүүлөр жайыт схемасы берилген гана аймактарды көрсөтүп турат
Таблица 10.
Климаттык өзгөрүүнүн жайыттардын сыйымдуулугуна илимий болжомолдун негизинде тийгизген таасири
Жайыт участокторунун аталыштары | Жайыт аянты, га | Жайылуучу мал, ШМБ | Жайыттардын сыйымдуулугу (климаттын өзгөрүүсүн эске алууга чейин жана кийин), ШМБ | Жайылуу күндөрдүн саны, күн | Жайыттарга болгон басымдын коэффициенти (климаттын өзгөрүүсүн эске алууга чейин жана кийин) | ||
чейин | кийин | чейин | кийин | ||||
Жаз, Күз | |||||||
Кызыл-Тоо | 5178 |
|
|
|
|
|
|
Кызыл-Тоо АА мал ээлери үчүн мал жаюу же жайыт участокторун пайдалануу боюнча графиги төмөндөгү таблицада каралды. Көрсөтүлгөн графиктен эрте же кеч калып, графикке баш ийбеген жайыт пайдалануучулар үчүн, кошумча Айылдык Кеңеште кабыл алынган тартиптер боюнча тиешелүү чаралар колдонулат.
Жайыттарды пайдалануунун графигин түзүүнүн негизги максаты, Кызыл-Тоо АА караштуу жайыттарын жетишсиз болгондугуна байланыштуу, белгилүү бир убакытка эс алдырууга мүмкүнчүлүк жок, ошондуктан жайыттарга эрте мал жайбаганга жана эл эгинин оруп, жыйып алганга чейин жайлоодон түшпөгөнгө багытталган тартип менен иш жүргүзүү адатка айланган.
Таблица 12.
Өзгөн районунун Кызыл-Тоо айылдык аймагы боюнча 2016-жылга карата мал ооруларын, жугуштуу ылаңдарын ветеринардык эмдөө, алдын алуу боюнча ЖК менен биргеликте аткарыла турган
ИШ ЧАРАЛАРЫ
№ | Иш-чаранын аталышы | Аткаруу мөөнөтү |
1 | Сибирь язвасына каршы эмдоо (3200 баш) | Январь айы |
2 | Эмфизематозного карбункула эмдоо (3200баш) | Апрель, май |
3 | Бруцеллёз каршы кан алуу (1950 баш) | Июнь, июль |
4 | яшурь | Ноябрь, декабрь |
5 | Бруцеллёз каршы кан алуу (1200 баш) | Ноябрь, декабрь |
| Майда жандыктар |
|
1 | Пострелез (2000 баш) | Апрель, май |
2 | Бруцеллёз каршы кан алуу (35 баш) | июнь |
3 | Оспага эмдөө 11000 баш | Ар кварталда |
4 | Бруцеллёз каршы курошуу (4500 баш) | июль |
5 | Бруцеллёз каршы кан алуу (30 баш) | ноябрь |
| Сибир жарасына эмдөө 13800 баш |
|
| Кансиймеге каршы 500 баш |
|
| Кыргынга каршы 6000 баш | Ар кварталда |
|
|
|
Гендердик тенчилик программасы
Гендер –эркек менен аялдын ролу,милдеттери жана алардын өз ара карым-катнашы. Бул карым-катнаштар илгертен бери такталган, бирок мезгилдин өтүшү менен өзгөрүшү ыктымал. Гендер эркек менен аялдын ортосундагы же бирге ролдордун социалдык конструкциясы.
Коомчулукта гендердик теңчиликти эсепке алуунун мааниси жогорулаганы менен айыл аймактарында жана алардагы Жайыт пайдалануучулар бирикмесинде, жайыт комитетинде эркек менен аялдын теңчилик проблемасы аялдардын тиги же бул иш-чараларга катышышынын жана катышпагандыгынын себеби, аялдардын коомчулукта же болбосо үй бүлөлүк шартка же элибиздин менталитетине ылайык чектелип калгандыгына байланыштуу теёчиликти түзө албай келишет. Жайыт ресурстарын ырааттуу башкарууда ЖК аялдардын муктаждыгын камтыган көйгөйлөрдү чечүүдө аялдардын өздөрүнүн катышуусун камсыздашы керек. Бул маселени жайыт пайдалануучулардын уставын кайра карап чыгып, жайыт комитетинин курамына аялдарды киргизүү менен чечсек болот.
№ | Иш-чара | корсоткуч | Аткаруу мооноту | жооптуулар |
|
1 | Жайыт комитетинин составын кайрадан карап чыгуу | ЖК мучолору 20%тен кобу аялдар | 2017 | ЖК торагасы,мучолору |
|
2 | Текшеруу комиссиясынын курамын карап чыгуу | ТКнын 30%тен ашуун мучосу аялдар | 2017 | Председатель и члены ЖК |
|
3 | МЧОЖБЖП иштеп чыгуу | МЧОЖБЖП иштеп чыккандардын 20%ти аялдар | 2017-2019 | Председатель ЖК |
|
4 | МЧОЖБЖПту турмушка ашыруунун мониторинги | Комиссиянын мучолорунун 20%ти аялдар | 2017-2019 | Председатель ЖК |
|
5 | Жайыттарды жакшыртуу,инфраструктураларды ондоодогу койгойлорлу аныктоодо | 25% койгойлор аялдар аныкташат | 2017-2019 | Председатель ЖК |
|
6 | Чакан долбоорлорду сунуштоо жана аткаруу | 25% чакан долбоорлордун мучолору аялдар | 2017-2019 | Председатель и члены ЖК |
|
7 | Жайыттын абалына мониторинг жанан баалоо жургузуу | 20% аялдар мониторинг тобунун мучолору | 2017-2019 | Председатель и члены ЖК |
|
8 | Сүттү кайра иштетүү боюнча аялдар жамааты | 100% жамааттын мучолору аялдар | 2017-2019 | Председатель и члены ЖК |
|
Жайыттарды башкарууда жана мал чарбасын өнүктүрүүдө гендердик аспектини чечүү менен ЖК жайыттарды сактоонун жана ырааттуу пайдалануунун натыйжалуу иш-чараларын иштеп чыга алышат. Гендер жаш курактык аспектини да камтыйт, себеби улуу муундун тажрыйбасын да колдонуу керек.2016-жылдын инвеститциялык планына киргизуу учун сунушталган чакан долбоорлордун чакан долбоорлордук топтордун мучолорун составы аялдардан жана жаштардан 50%тен жогору болуусу сунушталат.
Таблица 13.
Жакынкы 4 жыл ичинде Кызыл-Тоо ЖК аткара турган иш-чаралардын планы төмөнкү таблица 14 көрсөтүлдү. Таблицада каралган иш пландын максаты жайыт пайдалануучулар үчүн ыңгайлуу шарт түзүү – жол, көпүрө, купка-жуутканаларды куруу, жана ошондой эле суу тартыш жайыттарда суу чыгаруу.
Ошондой эле үй-бүлөлүү болуп жайытка көчкөн жайыт пайдалануучулардын дагы жайыттагы шартын жакшыртуу үчүн иш-чаралар каралган.
Кызыл-Тоо АА тиешелүү жайыттарда дагы бир орчундуу көйгөйлөрдүн бири жайыттарда булактардын аздыгы, мал суу ичүүчү жайлардын аздыгы. Суу менен камсыз кылуу маселеси климаттын кескин өзгөрүү шартында жайыт пайдалануучулар үчүн көп кыйынчылыктарды жаратып жатат. Кызыл-Тоо ЖК пландалып жаткан мөөнөткө (2016-2019жж) 2 жайыт участогуна суу тартып келүү, чыгарууну пландаштырат.
Кызыл-Тоо ЖКнын 2016-2019-жж. иш-чаралар планы
№ | Иш-Чаранын аталышы. | Жооптулар . | Кайсы жылы. | Кимдин жардамы аркылуу. |
1. | Донуз-Ункур жайытындагы мал суу ичуучу жайды ондоп тузоо | Самидинов Р
| 2016-жылы | АРИС, ЖК |
2. | Жакынкы жайыттарга чыгуучу жолдорду ,копуроолорду ондоо |
| 2016-2018-жылдарга | Инвестиция тартуунун жолу аркылуу. ЖК |
3. | Байбиче жайлоосундагы копурону ондоо |
| 2016-2017-жылдары. | Инвеститсия тартуунун жолу аркылуу. ЖК |
4. | Когучкон жайытындагы булактардын көздөрүн тазалап ( каптаж куруу). |
| 2016-2019-жылдары. | Доонорлордун жардамы менен. ЖК |
5. | Мончо куруу |
| 2016-2017-жылдары. | АРИС, АО, ЖК. |
6. | Сулуу колот жайытына кетуучу жолду ондоо 3-4 чакырым |
| 2016-2018-жылдары. | Доонорлордун жардамы менен ЖК. |
7. | Яма беккери куруу |
| 2017-2018-жылдары. | Доонорлордун жардамы менен. ЖК, АО |
8. | Сулуу колот жана Когучкон жайыттарына тоюттуу чоптун уругун себуу |
| 2017-2018-жылдары. | Доонорлордун жардамы менен. ЖК |
9. | Жүн кыркуучу көчмө агрегаттарды сатып алуу |
| 2017-2018-жылдары. | Доонорлордун жардамы менен. ЖК |
10. | Байбиче жайытына баруучу жолду ондоо |
| 2016-2017ж.ж. | Доонорлордун жардамы менен. ЖК |
11. | Кол жайытына кетүүчу жолду салуу. |
| 2016-жыл | Доонорлордун жардамы менен. ЖК |
12. | Сатай жайытындагы булактарга ноо куруу |
| 2017-жыл | Доонорлордун жардамы менен. ЖК |
Финансовый план
Кызыл-Тоо жайыт комитетинин перспективалык финансылык планы финансылык булактарды аныктоого, жайыттардын инфраструктурасын жакшыртууга жана мал чарбасынын продуктивдуулугун жогорулатууга багытталган.
Кызыл-Тоо ЖПБсынын 2016-2019-жылдарга перспективалык финансылык планы.
Таблица 15.
№ | Чакан долбоорлордун аталышы | Турган жери | Мооноту | Сумма, сом | ЖК | АРИС | АО | Башка спонсорлор |
| Донуз-Ункур жайытындагы мал суу ичуучу жайды ондоп тузоо | Кызыл-Тоо |
2016 | 900000 | 225000 | 675000 | 0 | 0 |
| Жакынкы жайыттарга чыгуучу жолдорду ,копуроолорду ондоо | Кызыл-Тоо Эркин-Тоо | 2017 | 1500000 | 200000 | 600000 | 0 | 0 |
| Байбиче жайлоосундагы копурону ондоо | Тармал | 2017 | 200000 | 50000 | 150000 | 0 | 0 |
| Когучкон жайытындагы булактардын көздөрүн тазалап ( каптаж куруу). | Кичи кол | 2018 | 200000 | 50000 | 150000 | 0 | 0 |
| Мончо куруу | Кызыл-Тоо | 2016 | 500000 | 75000 | 225000 | 0 | 0 |
| Сулуу колот жайытына кетуучу жолду ондоо 3-4 чакырым |
| 2018 | 500000 | 75000 | 225000 | 0 | 0 |
| Яма беккери куруу | Кызыл-тоо | 2019 | 300000 | 75000 | 225000 | 0 | 0 |
| Сулуу колот жана Когучкон жайыттарына тоюттуу чоптун уругун себуу |
| 2018 | 600000 | 75000 | 225000 | 0 | 0 |
| Жүн кыркуучу көчмө агрегаттарды сатып алуу | Эрикн-Тоо | 2017-2018 | 600000 | 100000 | 300000 | 0 | 0 |
| Байбиче жайытына баруучу жолду ондоо |
| 2018 | 200000 | 50000 | 150000 | 0 | 0 |
| Кол жайытына кетүүчу жолду салуу. |
| 2018-2019 | 1000000 | 250000 | 750000 | 0 | 0 |
| Сатай жайытындагы булактарга ноо куруу | Эркин-Тоо | 2018 | 200000 | 50000 | 150000 | 0 | 0 |
| Жыйынтыгы: |
|
| 6700000 |
|
| 0 | 0 |
Кызыл-Тоо ЖПБнын 2016-жылга финансылык инвестициялык планы.
Таблица 16.
№ | Название микропроектов | Место расположение | Сроки (начало и конец) | Сумма, сом | ЖК | АРИС | АО | другие спонсоры |
1 | Донуз-Ункур жайытындагы мал суу ичуучу жайды ондоп тузоо | Кызыл-Тоо | 2016 г. | 900000 | 225000 | 675000 | 0 | 0 |
2 | Мончо куруу | Кызыл-Тоо | 2016 г. | 500000 | 125000 | 375000 | 0 | 0 |
3 | Копуро куруу | Байбиче | 2017г | 400000 | 100000 | 300000 |
|
|
| Жыйынтыгы: |
|
| 18000000 | 4500000 | 13500000 | 0 | 0 |
«Бекитилди»
Кызыл-Тоо айылдык аймагынын
жергиликтуу кенешинин сессиясында
5-айланган 24 сессиясында
18.08.2016ж.__________________Бакирова А
МП
Кызыл-Тоо айыл аймагынын жайыт комитетинин 2016-жылга бюджети
|
|
| Таблица 17 |
Киреше болугу | Акынын олчому сом | саны | Жалпы сумма |
ИММ 1 баш | 120 | 998 | 119760 |
МММ 1 баш | 24 | 5700 | 136800 |
Жылкы 1 баш | 120 | 209 | 25080 |
Жыйынтыгы: |
|
|
|
Чогултулушу 100% |
|
|
|
|
|
|
|
Чыгаша болугу |
|
|
|
Салык |
|
| 64000 |
Эмгек акыга |
|
| 50000 |
Эмгек акыга (социалдык фондду,киреше салыгын кошуп эсептегенде) |
|
| 8650 |
Концелярдык товарлар |
|
| 5000 |
Транспорттук чыгымдар |
|
| 12000 |
ЖПБнын Өзгөн райондук ассоциациясына мүчөлүкө |
|
| 5000 |
Ар турдуу чыгымдар |
|
| 13250 |
Жайытты жакшыртууга |
|
| 50000 |
Итого: |
|
| 207900 |
Жайыт комитеттин 2016-жылга операциялык планы
Таблица 18.
Кызыл-Тоо АА ЖКнин 2016-жылга карата түзгөн планында каралган иш-чараларды аткаруу боюнча операциялык план
№ | Иш-Чара | Айлар | Жооптуу тарап | ||||||||||||
I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII | IX | X | XI | XII |
| |||
1 | Жайыт пландарын иштеп чыгуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
2 | Жайыт чек-араларына тактоо жүргүзүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
3 | Иштелип чыккан пландарды бекитуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
4 | Жайыт билеттерин беруу жана узартуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
5 | Жаныбарларды коргоо планын ишке ашыруу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Инспектор | |
6 | Жазгы жайыттардын ишке ашыруу жана мониторинг жүргүзүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
7 | ЖКнын кабинетине офистик техникаларды жана эмеректерди алуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
8 | Чакан долбоорлорун бекитүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖПБ | |
9 | Окутуулар (ЖПБ) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖПБ | |
10 | Пландаштырылган иш-чараларды ишке ашыруу пикирдик жана жайыттарды жакшыртуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
11 | Жайкы жайытарды мониторинг кылуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
12 | Жайыт комитетинин кайсыл жерде экологиялык же климаттык озгорулорду боюнча иштерди жургузуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
13 | Жайыттарды жакшыртуу боюнча кошумча иш-чараларды иштеп чыгуу жана жүзөгө ашыруу. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
14 | Гендердик тендоону жургузуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Бирикме | |
15 | Отчетторун алуу (МПГ) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ГСМиО | |
16 | Жумушчу топторду тузуп откоруп беруу жана алуу АА |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
17 | Кузундо инвестиция кылган адамдар менен жолугушуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога | |
18 | Жайыт акыны чогултуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ЖК торога, инспектор | |
Жайыт башкаруу пландарынын аткарылышына мониторинг
План иштелип чыгып, бекитилгенден кийин, анын турмушка ашырылышын көзөмөлгө алуу керек. Биринчи кадам – план канчалык деңгээлде толук түзүлгөндүгү, баардык бөлүмдөр бардыгы, баардык керектүү маалыматтар алынгандыгы көзөмөлдөнөт.
Жылдык пландын аткрылышына мониторинг жүргүзүү дайыма үзгүлтүксүз жүргүзүлүшү керек жана планда көрсөтүлгөн иш-чаралар аткарылдыбы же жокпу-түзүлгөн таблицага белги коюлуп турушу керек. Эгерде көздөгөн иш-чара аткарылбай калса аткарылбай калуунун себептери жазылат.
Таблица 19.
| Иш-чара | Аткаруу мөөнөтү | Аткарылды-бы | Эскертүү |
1 | Малды саноо | 10-31.12.2015 | аткарылды | Малдарды так саны короо китепчесине жазылбай жатат. |
2 | Малдын учетун алуу(Жайлоого чыгар алдында) | 01-20.04.2016 | аткарылды | Жайлоого барган малдардын саны такталбай жатат.Башка айыл аймагынан келген малдардын учету так эмес. |
3 | Малды шартту малдын башына которуу | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
4 | Малдын тоютка болгон муктаждыгын аныктоо | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
5 | Сезон боюнча жайыт тоютуна муктажыкты аныктоо | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
6 | Тоют өндүрүүнүн абалын эсептөө | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
7 | Тоют балансы | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
8 | Жайыт сыйымдуулугун аныктоо | 01-30-03-2016 | аткарылды | Жайыттардын сыйымдуулугун аныктоодо жайыт участкалардын тушумдуулугун аныктоодо так эместиктер бар. |
9 | Жайыт пайдалануу планы | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
10 | Мал жаюуну пландоо | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
11 | Мал жаюу графиктери | 01-30-03-2016 | аткарылды | Мал жаюу графиктер так аткарылбай жатат.Жайлоого кеч кочуу,эрте кочуп келуу болуп улуш жерлердин тушумдуулугунун кемишине алып келип жатат. |
12 | Климаттын өзгөрүшүнө жайыт планын ылайыкташтыруу | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
13 | Малдын ден соолугун коргоо планы | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
14 | Гендер боюнча | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
15 | Жайытты жылдык үпайдалануу планы | 01-30-03-2016 | аткарылды |
|
16 | Жайытты башкаруу бюджети | 01-30-03-2016 |
| Чабандардын малды жашыруусу,жайыт билеттерин толук албагандар бар. |
17 | Финансылык план | 01.07.2016 01.09.2016 |
| Финансылык планды мониторинг жургузуудо чакан долбоорлордун аткарылышын кошо кароо керек,обьектини кабыл алуу откоруп беруу актысынын толук болушун козомолдоо керек. |
18 | Ички тартип эрежелери | 01.04.2016 01.12.2016 |
|
|
Ички тартип эрежелери
Айылдык Кеңеште бекитилгенден кийин жайытты башкаруу жана пайдалануу планын жайыт пайдалануучулар аткарууга милдеттүү. Бул пландагы режимди бузган жайыт пайдалануучулар административдик жоопкерчиликке тартылышат. Ар бир айыл аймагында ички тартип эрежелери иштелип чыгып, айылдык Кеңеште бекитилиши керек.Болжолдуу ЖтК ички тартип эрежелери төмөндө көрсөтүлгөн:
2015-жылга бекиген жайыт башкаруу планына ылайык: - Жайыт сезону 15-апрелден башталат - Жайыт сезону 30-ноябрда аяктайт - Жаздоолорго көчүп чыгуу 15-апрелден-15 майга чейин - Жайлоолорго көчүү-15-майдан 30 майга чейин - Жайлоолордон көчүп келүү 1-октябрдан баштап - 15-апрелге чейин айдоо аянттарынын жанындагы мал жаздоолорго көчүрүлүшү керек
- Мал баккан чабандардын эмгек акысы Айылдык Кеңештен 1баш кара малга 300 сом, Жылкыга 300 сом, кой-эчкиге 80 сом бекитилип берилген. Ал эми жайыт пайдалангандыгы үчүн жергиликтүү кара мал жылына 65 сом, жылкыга 65 сом, кой эчкиге 13 сомдон, ал эми башка аймактан келген кара малга 125сом, жылкыга 125 сом, кой эчкиге 25 сомдон жайыт акы чегерилип бекитилип берилген. - Ар бир чабан менен 2 тараптуу келишим түзүлүп Жайыт комитети жана малчылар арасында, жайлоого көчүү жана кайтуу графиги көрсөтүлгөн. |