КР Президентинин 2020-жылдын 4-февралындагы ПЖ № 18 Жарлыгына ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

                                     Кыргыз Республикасынын Президентинин                                         2005-жылдын 18-мартындагы № 76                                               Жарлыгы менен бекитилген           2010-жылга чейинки мезгилде Кыргыз Республикасынын             ички иштер органдарын реформалоо концепциясы Сөз башы     1.   ИИОНУ реформалоодогу алгачкы кадамдар     2.   Реформалоонун принциптери     3    Реформалоонун максаттары жана милдеттери     4.   ИИОНУ Реформалоонун артыкчылыктуу багыттары     4.1. Кесиптик өнүгүү     4.2. Укуктук реформа     4.3. Администрациялык реформа     4.4. ИИОнун коомчулук менен өз ара аракеттешүү жагын реформалоо     4.5. Реформалоонун сырткы белгилери     5.   ИИОНУН түзүлүшүн өркүндөтүү     5.1. Криминалдык полиция кызматын өнүктүрүү     5.2. Коомдук коопсуздук кызматынын өнүгүшү     5.3. Уюштуруу-башкаруу блогу     5.4. Камсыздоо кызматтарын өнүктүрүү жана бекемдөө     6.   ИИОНУ башкаруу     7.   Илимий-изилдөө базасы     8.   Эларалык кызматташууну бекемдөө     9.   Реформалоонун механизмин ишке ашыруу жана каржылоо     10.  Реформалоодон күтүлгөн натыйжалар                                            Сөз башы      Бул Концепция - катышуучулары Кыргыз Республикасынын Өкмөтү,  ичкииштер органдары,  ОБСЕ жана башка Эларалык уюмдар, ошондой эле жарандыккоомдун институттары жана республиканын калкы болушкан - ИИОну реформа-лоонун стратегиясы боюнча негизги  жоболорду  камтыган  документ  болупэсептелет.     Бул Концепция Кыргыз Республикасынын ИИМнин алдындагы  ички  иштероргандарын реформалоо боюнча комиссия тарабынан "Кыргыз Республикасынынички иштер органдарына көмөктөшүү боюнча" жана "Кыргыз  РеспубликасынынИИМнин  тармактарын стратегиялык реформалоону өткөрүүдө жардам көрсөтүүүчүн ички иштер органдарынын абалына ар тараптуу баа  берүүнүн  ОБСЕнинПрограммаларынын  чектеринде  ички  иштер  органдарынын  иш аракеттеринизилдешкен эл аралык эксперттеринин сунуштарын эсепке алуу менен  даяр-далган".     Бул Концепциянын айрым принциптерин ишке ашыруу эларалык донорлор-дун,  финансылык жана материалдык-техникалык көмөктөшүүсүнө байланыштууболот.               1.   ИИОНУ реформалоодогу алгачкы кадамдар      Өлкөдөгү демократиялык реформалоону өткөрүүнү талап кылган  КыргызРеспубликасынын ички иштер органдарынын реформалоо ушул тапта,  чынындареалдуу формага ээ болуп баратат.  Бул багытта  Кыргыз  РеспубликасынынИчки  иштер министрлиги менен Европада Коопсуздук жана кызматташуу уюмужасаган кадамдар орчундуу ролду ойноду.     Кыргыз Республикасынын  мамлекеттик органдары жарандык коомдун ка-тышуусу менен ички иштер органдарын реформалоонун ((1)  Эскертүүнү  ка-рањыз) өтө маанилүү багыттарын аныктады. Баарынан мурда ага:     - жарандык коомдун демократиялык принциптерин жана коомчулук мененмамлекеттин  коопсуздугуна  чыныгы  коркунучтуу аракеттерди эсепке алууменен ИИМдин тармагын түзүмдүк-функциялык жактан реформалоо;     - артыкчылыктарды  алмаштыруу  - мамлекеттин кызыкчылыгын коргоонуадам менен жарандын кызыкчылыгын анын укугу менен эркиндигин, мүлкү ме-нен менчигин коргоо менен алмаштыруу;     - ИИОнун кызматкерлеринин кесиптик чеберчилигин,  укуктук мадания-тын жогорулатуу жана алардын техникалык мүмкүнчүлүктөрүн бекемдөө;     - коомчулук менен социалдык өнөктөштүктүн өзара ишенимдүү  мамиле-лерин орнотуу;     - ачыктуулукту, милициянын ишиндеги сырткы отчеттуулукту кењейтүү;     - милицияны - полиция кызматына айландыруу;     - ички иштер органдарынын ченемдик укуктук базаларын өркүндөтүү;     - ИИОнун кызматкерлеринин туруктуу социалдык кепилдигин камсыз кы-луу кирет.     Ички иштер органдарын реформалоонун биринчи этабында кызматтык те-рењ талдоонун негизинде Кыргыз Республикасынын ИИМинин тармактарын уюш-туруучулук жана түзүлүш-штаттык, кайра түзүү боюнча чаралар иштелип чы-гып жана кабыл алынган. Бул кайра түзүүлөр жана коомдук-саясий, социал-дык-экономикалык шарттарга ылайык, жарандык коомдук демократиялык прин-циптерин бекемдөөнүн кызыкчылыктарына, өлкөнүн өнүгүүсүнүн жана аракет-теги чыныгы коркунучту,  анын ичинде террорчулукту, диний экстремизмди,куралдар менен бањгизаттардын мыйзамсыз таркалышынын коопсуздугун  кам-сыздоо боюнча нукура талаптарды эсепке алуу менен ишке ашырылган болуу-чу.     1999-жылдан ушул  кезге  чейинки  мезгилде  Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтүнүн администрациялык реформалоонун чектеринде ИИМдин штаттык саны50%ке кыскартылган.     2002-2003-жылдарда Министрликтин борбордук аппараты менен анын ве-домстволук  айрым түзүлүштөрүн штаттык санын кыскартуу менен түзүлүштүкреформа ишке ашырылган.  Анын максаты орчундуу багыттарда башкаруучулуктаасирди топтоонун, кызматтар арасындагы милдеттерди чектөөнүн эсебиненоперативдик кызматтык аракеттердин натыйжалуугун жогорулатууда болгон.     Ушул максатта  экономикалык  кылмыш жана коррупцияга каршы күрөшүүбоюнча Башкы башкармалык,  кылмышкерлерди издөө Башкы башкармалыгы, Ко-омдук түзүлүштөр менен байланыш башкармалыгы,  финансы-чарбалык башкар-малыгы, Укуктук камсыздоо жана эларалык кызматташуу башкармалыгы рефор-маланган.     Кылмыштуулукка каршы күрөштүн жана коомдук тартипти сактоону  или-мий  негизде  камсыздоо  үчүн  колдогу  штаттардын зсебинен ИИМдин Или-мий-изилдөө борбору,  маалыматтык технологиялар жана программалык  кам-сыздоо бөлүмү кайрадан түзүлдү.     2002-2003-жылдарда ИИМдин айрым кызматтарын  башка  ведомстволоргоөткөрүүгө  байланыштуу жазаларды аткаруу Башкы башкармалыгы жана ИИМдинИчки аскеринин 7701-аскерлик бөлүгү Юстиция министрлигине,  ал эми Мам-лекеттик өрткө каршы кызматы Экология жана өзгөчө кырдаалдар министрли-гине өткөрүлүп берилген.     Ушуну менен катар эле Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2003-жылдын16-сентябрындагы "Бањгизаттарга көзөмөл боюнча  Кыргыз  РеспубликасынынАгенттигинин  штаттык  саны  жөнүндөгү" № 583 токтомун аткаруу иретиндереспубликанын ИИОнун штаттык санын кошумча кыскартуу жүргүзүлгөн.     ИИМдин уюштуруу-штаттык  түзүлүштөрүндө жана башкаруучулук иш ара-кеттериндеги оптималдаштыруу иштери үстүбүздөгү жылы да улантылган.     Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2003-жылдын 24-декабрындагы "Кыр-гыз Республикасынын Президентинин "Кыргыз Республикасындагы  коррупция-лык жана экономикалык кылмыштуулуктар менен күрөшүү тармагын өркүндөтүүбоюнча чаралар жөнүндөгү" Жарлыгын ишке ашыруу жөнүндөгү № 799 токтому-нун  талаптарына  ылайык  2003-жылдын 22-июлунда Кыргыз РеспубликасынынИИМинин экономикалык кылмыштуулук жана коррупцияга каршы күрөшүү боюнчаБашкы  башкармалыгы Кызматтык кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча Башкыбашкармалыкка айлантылган.     Түштүк аймактар  аралык  уюшулган  кылмыштуулук жана диний экстре-мизмге каршы күрөшүү боюнча башкармалык,  бир эле учурда ИИМдин кызмат-тык  кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча Башкы башкармалыктын курамындаТүштүк аймактар аралык экономикалык аракеттер чөйрөсүндөгү уюшкан  кыл-мышка каршы күрөшүү боюнча аймактар аралык башкармалык болуп түзүлгөн.     Кыргыз Республикасынын ИИМинин транспортогу ички-иштер башкармалы-гы  жоюлуп,  бир  эле учурда 27 штаттык бирдикти кыскартуу менен КыргызРеспубликасынын ИИМинин темиржол  жана  аба  транспортторунда  бөлүмдөртүзүлгөн.     Кыргыз Республикасынын ИИМинин кылмышкерлерди издөө Башкы  башкар-малыгында  кайра  уюштуруу  жүргүзүлүп,  натыйжада жеке адамдарга каршыкылмыштар   менен   күрөшүү   боюнча   башкармалык   жоюлган.   КИББнынтүзүлүшүндө,  ичинде  "Буйрутма  өлтүрүүлөрдүн"  бетин ачуу боюнча жањыбөлүм жана менчикке каршы кылмыштар менен күрөшүү  боюнча  башкармалыгыбар,  анда  мүлктү  жана  мал  уурулук  кылмыштары менен күрөшүү боюнчабөлүмдөр  түзүлгөн.  2004-жылдын  20-июлундагы  Кыргыз  РеспубликасынынӨкмөтүнүн  № 38 токтомуна ылайык Кыргыз Республикасынын күзөт башкарма-лыгы республиканын ИИМинин Мамлекеттик адистештирилген күзөт кызматынындепартаментине кайра түзүлгөн.     "Мамлекеттик органдар  менен  Кыргыз  Республикасынын  жергиликтүүөзалдынча  башкаруу  түзүлүштөрүн  мындан ары өркүндөтүү боюнча чараларжөнүндөгү Кыргыз Республикасынын  Президентинин  жарлыгына  өзгөртүүлөрменен  толуктоолорду  киргизүү жөнүндөгү" Кыргыз Республикасынын Прези-дентинин 2004-жылдагы 10-апрелиндеги № 136  Жарлыгын  аткаруу  иретинде2000-жылдын 28-декабрында Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрининорунбасарларынын эки бирдиги кыскартылган.     Оперативдик маалыматты  терењ  талдоо,  ошондой эле кылмыштуулуккакаршы күрөшүүдө ИИОнун потенциалын жогорулатуу максатында колдо  болгонштаттардын  эсебинен  Кыргыз Республикасынын ИИМинин оперативдик талдообашкармалыгы түзүлгөн.     Жогоруда аталган  чаралар ИИМдин башкаруучулук таасирин күчөтүүгө,кылмыштуулукка каршы күрөшүүнүн натыйжалуулугун жогорулатууга,  ошондойэле ИИМдин чыгымдарын төмөндөтүүгө багытталган.     Республиканын ИИОуларын реформалоонун контексинде Кыргызстанда ка-лыптанган  жарандык  коомдун институтгар менен чыныгы өзара аракетгенүүмеханизми, алар менен өнөктөштүк мамилелерди жөнгө салуу үчүн укук тар-тиби  менен  кылмыштуулукка каршы күрөшүү чөйрөлөрүнүн үстүнөн анын ту-руктуу жана натыйжалуу көзөмөлүн орнотуу ишке ашырылып жатат.     Ушуга байланыштуу  Кыргыз  Республикасынын ИИМинин алдында коомчу-лукта урмат-сыйга ээ адамдардын, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши-нин депутаттарынын,  диний өкүлдөрдүн,  ЖМКнын, өкмөттүк эмес уюмдардынэсебинен Коомдук Кењеш түзүлүп, коомдук башталышта иштеп жатат. КоомдукКењеш укук бузуулар жана кылмыштуулукка каршы күрөшүүнүн алдын алуу жа-гындагы татаал маселелерди талкуулоо жолу менен жагымдуу  башкаруучулукчечимдерди  кабыл алып,  учурдагы этапта ИИОнун иш аракеттерин уюштуруубоюнча сунуштарын иштеп чыгышат.     2003-жылдын 7-августунда  Кыргыз  Республикасы менен ОБСЕнин орто-сунда ОБСЕнин "Кыргыз Республикасынын ички иштер органдарына көмөктөшүүбоюнча" Программасын ишке ашыруу жөнүндөгү биринчи Меморандумга кол ко-юшкан. Бул программалык документке ылайык, ОБСЕнин көмөк көрсөтүүсү ме-нен   ИИОнун   кызматкерлеринин   кесиптерин   жогорулатуу,  техникалыкмүмкүнчүлүктөрүн бекемдөөнүн 8 багыты белгиленген.     2004-жылдын май айынан июлга чейинки мезгил ичинде "Кыргыз Респуб-ликасынын ИИМинин тармактарын стратегиялык реформалоону өткөрүүгө  жар-дам  көрсөтүү үчүн ички иштер органдарынын абалдарынын ар тараптан баа-лоонун" ОБСЕнин Программасынын чектеринде эл аралык эксперттердин  баа-лоочу миссиясы ишке ашырылган.  Ушул концепциянын долбоорун иштеп чыгууучурунда бул миссиянын рекомендациялары эске алынган.                      2. Реформалоонун принциптери      ИИОну ресформалоонун башкы принциптери:     - мамлекеттин  кызыкчылыктарын  коргоо артыкчылыгын адам менен жа-рандардын кызыкчылыктарын, анын укуктары менен эркиндиктерин, мүлкү ме-нен менчигин коргоо артыкчылыгына алмаштыруу;     - ИИОнун техникалык жабдылуусун күчөтүү жана алардын  кызматкерле-ринин кесиптик чеберчиликтери менен укуктук маданиятын көтөрүү;     - кылмыштуулукка каршы күрөшүүнүн милдеттерин чечүүдө  артыкчылык-тарга багыт алуу, коомдук коопсуздукту камсыз кылуу;     - Кыргызстанда калыптанган жарандык коомдук институттар менен өза-ра аракеттенүүнү кењейтүү, алар менен иштиктүү өнөктүктү уюштуруу;     - өнөктөштүк эрежелери менен өзара буютмаларды сактоо боюнча коом-дук мониторингдии өзара алгылыктуу тармактарын орнотуу;     - конкурстук тандоо жана/же шайлануучулук принциптерин сактоо  ме-нен   ИИОнун   кызматкерлерин  дайындоо  жана  которуштуруу  системасынөзгөртүү;     - бардык  кайра  түзүлүштөрдү  ишке ашыруудагы илимий негиздүүлүк,жолун жолдоочулук, пландуулук жана ырааттуулук;     - ИИОнун ченемдик укуктук базаларын өркүндөтүү;     - Ички иштер органдарынын жана ички иштер бөлүмчөлөрүнүн  өзалдын-чалыгын  кењейтүү менен вертикалдуу башийүүчүлүк учурунда функциялардынкөлөмүн ыњгайлуу негизде бөлүштүрүүгө  эсептелген,  аларды  конкреттеш-тирүү  жана  тармактардын  ар кандай звенолорунун арасында бөлүштүрүүдөИИМ тармагынын бүтүндүгү жана биримдиги;     - тармактын  бардык  звенолорунда  туруктуулук менен мобилдүүлүктүкамсыздоого багытталган башкаруунун ишенимдүүлүгү;     - ИИОдо  ачыктык жана мыйзамдын үстөмдүк кылуу прициптерин сактоо-нун жоопкерчилик, дењгээлин көтөрүү;     - оперативдик абалдын ар кандай өзгөрүшүнө бирдей жана оперативдүүмамиле жасоо;     - уюштуруучулук түзүлүштөрдүн өтө жөнөкөйлүгү жана ийкемдүүлүгү.               3. Реформалоонун максаттары жана милдеттери      Кыргыз Республикасынын ИИМнин тармактарын реформалоонун башкы мак-саттары болуп аны жарандардын жана алардын укуктарын,  инсанды, менчик-ти, коомчулук менен мамлекеттин кызыкчылыктарын кылмыштуу кол салуулар-дан ишенимдүү коргоону камсыз кылууга мүмкүндүк  бергидей  абалга  алыпкелүү,  коомчулуктун  ањ-сезимдерине  таптакыр жањы түшүнүктү,  милициякызматкерлеринде кадыр-баркты калыптандыруу саналат.     Бул максаттарга  жетиш үчүн алдыда төмөндөгү милдеттерди чечуу ту-рат:     - Кыргызстанда калыптандырылып жаткан жарандык коомдук институтта-ры менен чыныгы өзара аракеттенишүүчү тармакты уюштуруу, алар менен ту-руктуу  жана  натыйжалуу укук тартиби менен кылмыштарга каршы күрөшүүдөал чөйрөнүн үстүнөн жарандык коомдун  көзөмөлүн  орнотуу  максаттарындаөнөктөштүктү жөнгө салуу;     - ушул эле максатта ички иштер органдарынын "ачыктыгы"  менен  от-четтуулугунун чектерин аныктоо;     - ички иштер органдарынын тармактары аракеттенишкен ченемдик укук-тук базаларын өркүндөтүү;     - кадрлар менен иштөөнү жакшыртуу, ИИОнун кызматкерлеринин укуктукмаданият дењгээлин,  кесиптик, аткаруучулук тартиптеринин дењгээлин жо-горулатуу;     - материалдык-техникалык  жана финансылык жактан камсыздалышын бе-кемдөө;     - ички  иштер  органдарынын  жеке курамынын укуктук жана социалдыкжактан корголушун күчөтүү;     - ИИОнун  кызматкерлерин  дайындоо жана которуштуруу тармагын кон-курстук тандоо же шайлоочулук принциптерин сактоо менен иштеп чыгуу жа-на киргизүү;     - ИИОну башкаруунун натыйжалуулугун жана кызматтык-күжүрмөн  даяр-дыктарын жогорулатуу;     - оперативтик,  кызматтык  жана  кызматтык-аскердик  аракеттердин,өзүн иш жүзүндө жагымдуу көргөзө алган формаларды, ыкмаларды колдон ке-лишинче пайдалануу,     - Кыргыз Республикасындагы шарттарга ылайык илимий сунуштарды жаначетөлкөлүк тажрыйбаларды киргизүүнү камсыз кылуу;     - республиканын ички иштер органдарынын КМШ жана дүйнө өлкөлөрүнүнукук коргоо органдары,  тийиштүү эларалык уюмдар менен ишкер кызматташ-тыгын кењейтүү жана чыњдоо;     - Кыргыз Республикасынын Ички  иштер  министрлигинин  системасынынөздүк коопсуздугун камсыздоо.             4. ИИОНУ Реформалоонун артыкчылыктуу багыттары      Бул Концепциянын чектеринде көрүлүп жаткан чаралар кесиптик, укук-тук, администрациялык реформалар жана ИИОнун коомчулук менен өзара ара-кеттенишүү жагындагы реформаларды жүзөгө ашырууга багытталган.      4.1. Кесиптик өнүктүрүү      Концепция ИИОнун  кызматкерлеринин кесиптик дењгээлдери менен тех-никалык мүмкүнчүлүктөрүн жогорулатууга багытталган,  жарандын  укуктарыменен  эркиндигин  коргоо  коомдук  коопсуздук  жана кылмыштуулук мененкүрөшүүнү камсыз кылуу боюнча коюлган милдеттерди,  алардын  натыйжалууаткарууну мүмкүн кылаарлык чаралардын комплексин өгкөрүүнү карайт.     - ИИОнун кызматкерлерин окутуу  жана  техникалык  мүмкүнчүлүктерүнбекемдөө.     ИИОнун техникалык мүмкүнчүлүктөрүн бекемдөө жана окутуу - ИОнун ишаракеттеринин  кесиптик чеберчиликтери менен натыйжалуулуктарын жогору-латуунун башкы факторлорунун бири болуп эсептелет. Азыркы учурда мамле-кеттик бюджет чыгымдоолорунан ички иштер органдарынын,  ички аскерлери-нин натыйжалуу иш аракеттерин камсыз кылуу үчүн керектүү өлчөмдө  бөлүпберүү,  анын  ичинде Эларалык уюмдар бөлүп жатышкан каражаттарды тартууменен дагы, маселелер чечилүүгө тийиш.     ИИОнун бөлүмдөрүн  атайын техникалык каражаттар менен жабдууну ке-ректүү дењгээлге жеткирүү,  радио байланыштарга  алардын  керектөөлөрүнтолук канааттандыруу пландаштырылып жатат.  ИИМдин тармактарындагы тех-никалык базанын өнүгүүсүнүн негизги багыттарын аныктоо,  ар түркүн жекекурамдын  оперативтик-кызматтык  милдеттерин  чечүүнүн  түрлөрүн эсепкеалуу менен экипировкалоо менен техникалык жабдылышын иштеп чыгуу алдыдатурат.  Ички  иштер органдарынын тармактарынын маалыматтык коопсуздугункамсыздоо керек.     Материалдык-техникалык камсыздоодогу артыкчылыкты тактап жана кар-жылоонун бардык булактарын пайдаланып,  продукцияны иштеп чыгуучуларды,өндүрүүчүлөр   менен   берүүчүлөрдү   конкурстук   тандоонун  негизиндебөлүмчөлөрдү пландуу кайра жабдууну ишке ашыруу.     Ички иштер  органдарынын  жана ички аскерлердин эскирген транспорткаражаттарын пландуу, өркүндөтүлгөн модификациядагы, байланыштын учуру-буздагы  каражаттарды жана атайын техника менен комплектелген автомаши-налар менен алмаштыруу.  Автотранспорттун санын штаттын нормасына чейинжеткирүү.     Ички иштер органдарынын транспорттук каражаттарын натыйжалуу  пай-далануу менен тейлөө максаттарында, аларды жањы типтеги диагностика жа-на ремонт каражаттары менен камсыз кылуу.     - ИИОнун кызматкерлеринин окутуу жана укуктук, кесиптик маданиятынжогорулатуу.     Коомдук турмуштун демократташуусунун, адам менен жарандык укук ме-нен эркиндигинин артыкчылыктарын бекемдеп жаткан шарттарда  республика-нын  ички иштер органдарынын жеке курамынын арасында мыйзамдуулук мененкызматтык тартипти бузуу - укук тартибин коргоо органдарынын кадыр-бар-кын  кескин  түшүрүүчү  жана алардын өкүлдөрүнө болгон ишеним дењгээлинолуттуу бүлүк түшүрөөрлүк факторлордун бири болуп калат.     Кадрлар менен иштөөнүн мындан ары өнүгүшүнүн бул артыкчылыктуу ба-гытына байланыштуу кадрларды даярдоо жана тарбиялоо  тармактарын  сапатжагынан  жакшыртуу,  кадрлар  менен  иштөөнүн  ченемдик укуктук базасынөркүндөтүү болуп эсептелет. Кызматты өтөөнүн жањы тартибин жана шартта-рын иштеп чыгуу жана өздөштүрүү,  кызматчылар менен кызматка талапкергеквалификациялык талаптарды өркүндөтүү,  кызматтык, аскердик жеке курам-дын физикалык жана моралдык-психологиялык даярдыктарынын тармагынын на-тыйжалуулугун,  анын ичинде жергиликтүү бюджеттин каражаттарынын эсеби-нен анын материалдык базасын бекемдөө жолу менен жогорулатууга муктаж.     Кызматтын, ички иштер органдарынын жеке курамы жана ички аскерлер-ди жарандуулуклун, патриоттуулуктун, мыйзамдар менен тгикалык нормалар-ды кыйшаюсуз аткаруучулуктун рухий-адептик негиздерин бекемдөө үчүн са-пат жагынан жањы билим берүү-гарбиялык иштердин жањы тармагын түзүү ал-дыда турат.  Негизги көњүл жекече тарбиялоо иштерине, бөлүмчөлөрдүн же-текчилери  менен максатка багытталган тарбиялоо процесстерин камсыз кы-лышуучу, тартипти бекемдөөчү кызматкерлерге, моралдык-психологиялык чы-дамкайлыкты  калыптандырууга,  жеке  курамдын таза психологиялык абалынколдоого көњүл бурулат.     Ар бир  билим берүүчү мекеменин статусун аныктоо менен ИИМдин Ака-демиясынын жетектөөчүлүк ролуна өзгөчө маани берип. ИИОнун кызматкерле-рин окутуу жана даярдоо тармагын иштеп чыгуу керектүүдөй көрүнөт.     ИИОнун кызматкерлеринин кесиптик иш аракеттеринде этикалык  норма-лар  ажырагыс  бөлүгү  болуп калууга тийиш.  Ушуга байланыштуу "Полицияэтикасынын европалык кодексине" негизделген  этикалык  кодексти  кењириталкуулап жана кабылдоого муктаж.     Ички иштер органдарынын кызматкерлеринин, ички аскерлеринин, арда-герлер уюмдарынын,  абийир сотторунун, фонддор менен союздардын коомдуктүзүлүштөрүн кайра жандантып, иш аракеттерин активдештирүү алдыда.     Кызматка кабылдоо  жана  аларды которуштурууда коомдук жана жекечекепилдик институтун пайдалануунун мүмкүнчүлүгүн эсепке алуу сунушталат.      4.2. Укуктук реформа      ИИОнун учурдагы ченемдик-укуктук базаларын өркүндөтүү Кыргыз  Рес-публикасынын Конституциясынын жоболорунун негизинде,  коомдук өнүгүүнү,бүтүндөй алганда өлкөнүн укуктук базаларын өнүгүүсүн  эске  алуу  мененишке ашырылат.     - ИИОнун укуктук базасын өркүндөтүү.  ИИОнун  ишаракеттерин  жөнгөсалган колдонуудагы мыйзамдардын, жоболордун, инструкциялардын, буйрук-тардын талаптары ички иштер  органдарында  жүргүзүлүп  жаткан,  барынанмурда  жарандарды  жана  алардын  укуктарын коргоого,  анын укук коргоочөйрөсүндөгү негизги демократиялык институт  катары  ИИОну  өнүктүрүүгөбагытталган  кайра  өзгөрүүлөргө  ылайык  келе тургандыгына баа берүүнүжүргүзүү зарыл.     Кыргыз Республикасынын  мыйзамдарына  өзгөртүүлөрдү жана толуктоо-лорду киргизүү жолу менен алдын алуу жана кылмыштын бетин ачуу  маселе-лери  боюнча алгачкы текшерүү органдарынын ыйгарым укуктары кайра кара-лып, кылмыштуулукка каршы күрөшүүгө, адам укугу менен эркиндигин корго-ого күч менен каражатты натыйжалуу пайдалануунун бардык мүмкүнчүлүктөрүтүзүлөт.     Кыргыз Республйкасынын  ИИМинин  тармактарын укуктук камсыздалышынөнүктүрүү ошондой эле ИИОнун кызматкерлерине жана ички аскерлердин  ас-кер кызматкерлерине, ошондой эле калкка укуктук жактан коргоо ишаракет-терин жөнгө салуучу ченемдик актылар  жөнүндө  оперативтүү  маалымдоонукарайт.     ИИОнун кызматкерлеринин баары реформалоонун мањызы менен максатта-рын  түшүнүп жана ага жигердүү катышуусунда маанилүү маселе болуп сана-лат.      - Эларалык  укукка интеграциялоо.  Адамдын эларалык укугунун жанаИИОнун тармагын демократиялык кайра түзүүнүн стандарттары боюнча жогор-ку квалификациалуу юристерди окутуу жана даярдоо талап кылынат.      Эларалык стандарттар боюнча укуктук окутуу ИИОнун кызматкерлеринеченемдик-укуктук  актыларды  зарыл талдоодон өткөрүүгө,  жањы сапаттагыукук актыларды иштеп чыгууга мүмкүндүк берет.      Мындан сырткары,  коомду,  жарандарды,  мамлекетти коркунуч мененкырсыктардан натыйжалуу коргоого кудуреттүү болгон кылмышка каршы  ара-кеттер  алардын  илимий  талдоосусуз  жана үйрөтүлбөстөн түзүлө албайт.Мында кылмыштуулукту эларалык изилдөөгө интеграциялоо,  чет  элдик  ал-дыњкы тажрыйбаны үйрөнүү өтө маанилүү.      4.3. Администрациялык реформа      Администрациялык реформа  баарынан мурда ИИОнун ар бир кызматкери-нин эмгек шартын жакшыртууга багытталган.     - ИИОнун  кызматкерлеринин  квалификациясы жана жеке курамды комп-лекттөө.     Бара-бара ИИОдо катардагы,  офицер курамындагы ар түрдүү кызматка,анын ичинде жетекчи кызматтарга да конкурстук тандоо  киргизилет.  ИИО-лорго  жањы  келген  кызматкерлерди тандоонун жањы критерийлери иштелипчыгат жана бош орунду убактылуу ээлөөнүн (бош орун тууралуу кулактанды-руу,  конкурстук  тандоого  бардык каалоочулар катышуусун камсыз кылуу,жеке документтерин алдын ала иликтөө,  кызматка конкурстук тандоо  жанадайындоо) системасы иштелип чыгат. Өздүк курамды комплектөөнүн ачыктыгыИИОнун кызматкеринин өзалдынча туруктуу аракеттенишине -  кесиптик  че-берчилигин арттырууга шарт түзөт.     Кызмат боюнча көтөрүлүү демилгени колдоого, прогрессивдүү эркин ойжүгүртүүгө, атаандаштыкка жана жеке сапаттарга негизделүүгө тийиш. ИИО-нун кызматкерлеринин кесипкөйлүгүнө жана көзкарандысыздыгына коомчулук-тун ишеними милициянын кадыр-баркынын тийиштүү өсүшүнө алып келет.     - ИИОнун кызматкерлерин социалдык жактан коргоо. ИИОнун кызматкер-леринин  ишенимдүү  социалдык  коргоо тармагын түзүү - реформанын ийги-ликтүүлүгүн аныктоодогу эњ жогорку шарт болуп эсептелинет. Ушуга байла-ныштуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтү ИИОнун кызматкерлеринин эмгек акы-ларын жогорулатуунун,  эмгек шарттарын жакшыртуунун, ошондой эле ИИОнункызматкерлеринин  укуктарынын укуктук жана социалдык гарантияларын инс-титутционалдаштыруу мүмкүнчүлүктөрүн талдоону жүргүзөт.     Ички иштер органдарынын кызматкерлери менен ички аскерлердин аскеркызматчыларынын социалдык жана укуктук гарантияларын жөндөө маселелеринчечүү мүмкүнчүлүгүн кароо, алардын иш жүзүнө ашырылышын камсыздоо боюн-ча чараларды көрүү болжолдонууда.     Өздүк курамдын  социалдык жактан коргоо системасын өркүндөтүү кыз-маткерлер менен аскер кызматчыларынын кесиптик өсүшүн колдоого, алардынкызматтык аракеттеринин натыйжаларын жогорулатууга багытталат.     Ар бир ички иштер башкармалыгында, ички иштердин көлөмдүү шаардык,райондук органында реабилитациялоо борборлорун (кабинеттерин), баарынанмурда куралдуу кагылышуу болгон, катаал кырдаалга байланышкан жерлерденкайтып келишкен кызматкерлер үчүн түзүүнү кароо пландаштырылууда.  Мын-дан  ары  ведомстволук   саламаттыкты   чыњдоочу   жайлар   тармактарынөркүндөтүү,  ички иштер органдарынын жана ички аскерлердин кызматкерле-рин жана ардагерлерин турак-жай,  алардын балдары үчүн мектепке чейинкимекемелерден орун менен камсыз кылуу боюнча чара көрүү сунушталат.     Ички иштер органдары менен ички аскерлердин кызматкерлерин  мамле-кеттик  медициналык камсыздандыруу боюнча негизги милдеттемелерин атка-рууда мамлекеттик колдоону турмушка ашыруу сунуш этилет.     Ички иштер  органдарынын укук бузуучулар менен түзүнөн байланышканкызматкерлерин биринчи кезекте камсыздандыруу каралууда.     Мамлекеттик ченемдик  актыларда каралган өлчөмдөрдөгү контракт бо-юнча кызмат өтөгөн ички иштер органдарынын кызматкерлери жана ички  ас-керлердин  аскер  кызматчылары үчүн турак-жай курулушу боюнча зарыл иш-терди аткаруу каралууда.  Ички иштер органдарынын  кызматкерлерин  жанаички аскерлердин аскер кызматчыларын тийиштүү нормаларга ылайык кызмат-тык жайлар менен камсыз кылуу. Курулуштарды бүтүрүү жана жањы аскер ша-арчаларын жана окуу-жай объекттерин жањылоо. Кампалардын, администраци-ялык-тиричилик имараттарынын, дарылоо, санаторий-курорттук, саламаттык-ты чыњдоо жана медициналык мекемелердин жетишсиздигин жоюу.     Ички иштер органдарынын айрым  кызматтары  менен  бөлүмдөрүнүн  ишөзгөчөлүктөрүн эске алып,  жумуш убактысынын нормасы жагында эмгек мый-замын  камсыздоо   чараларын   көрүү   зарыл.   Көп   жылдык   тажрыйбакөрсөткөндөй,  ички иштер органдарынын кызматкерлеринин көпчүлүк бөлүгүмыйзам белгиленген жумуш убакыттын нормаларын, эч кандай акчалай кайта-рымсыз.  ашыкча  иштешет.  Ашык  убакыт  иштеген үчүн акча каражаттарынтөлөөнүн механизмин иштеп чыгуу керек.     ИИМдин азыркы  тармактарында  "адам  фактору" дээрлик эсепке алын-байт.  ошол эле учурда иштин жагдайы кыйла күчтү жана моралдык  кубаттыталап кылат. Ушуга байланыштуу ички иштер органдарынын тармагындагы ай-рым кызматтар менен бөлүмдөр үчүн иштөөнүн эки сменалуу түрүн  карашты-руу  сунуш этилет,  бул ИИОнун кызматкерлерине белгиленген сегиз саатыништеп,  толук кандуу эс алууга мүмкүндүк берет,  өз кезегинде бул жакшынатыйжа берип, кызматкерлердин эмгегинин кайтарымы, жөндөмдөрү тийиштүүдењгээлге жогорулайт.     Белгиленген ишчаралар ИИОнун кызматкерлеринин ар биринин тапшырыл-ган ишке жоопкерчилигин,  эл алдындагы жоопкерчиликтерин  жогорулатуугатийиш.      4.4. ИИОнун коомчулук менен өзара аракеттенүүсүн реформалоо      Реформалоонун максаттарын   жана  милдеттерин  эсепке  алуу  менентөмөндөгү ишчаралар турмушка ашырылат:     - Кыргызстанда калыптанып жаткан жарандык коомчулуктардын, коомдукмониторингдин институттары менен реалдуу аракеттенүү тармактарын  иштепчыгуу жана аракеттенип көрүү.     Коомчулук менен өзара аракеттенүүгө олуттуу маани берип,  ички иш-тер   органдары   коомдук   жардамчылар   институттарын  түзүшөт,  иштитүздөн-түз калк жана өкмөттүк эмес уюмдар (ӨЭУ) менен тыгыз  кызматташ-тыкта уюштурушат.     Коомдук мониторинг борборун түзүү,  Кыргыз Республикасынын ИИМининАкадемиясынын  базасында  ички  иштер  органдары үчүн кадрларды даярдоотармагын заказ кылуу максатка ылайыктуу болот.  Ал болочок  кызматташууорганынын келечегинин үлгүсү боло алмак,  негизги милдеттери булар бол-мок:     - укук  тартиби чөйрөсүндө жана кылмыштуулукка каршы күрөшүүдө жа-рандык коомдун керектөөсүн камсыз кылуу;     - жарандык сектордогу реалдуу абалды ж.б. эске алуу менен ички иш-тер органдарынын ишинин сапатын жакшыртуу боюнча ИИМ менен  өзара  ара-кеттенүү. ((2) Эскертүүнү карањыз).     - реформанын мањызын ИИОнун кызматкерлеринин өздөрүнө  түшүндүрүү.ИИОнын кызматкерлери коомдун бир бөлүгү болуп саналат жана алардын кыз-матка болгон мамилесин өзгөртмөйүнчө  оњ  натыйжаларга  жетишүү  мүмкүнэмес.  Ушуга байланыштуу, реформа, сөзсүз түрдө ички иштер органдарынынкызматкерлеринин,  көрсөтүлгөн багыттарда көз-карашынын өзгөрүүлөрү ме-нен  коштолушу зарыл.  Буга ой-жүгүртүүнүн стереотиптерин өзгөртүү жанажањы тышкы өзгөрүүлөр - аталыштар,  формалык кийимдер ж.б.  түрткү болоалат.     - калктын маалымдар  болушун  кењейтүү.  Ички  иштер  органдарынынштабдары, оперативдик абалды талдоо системасынын өзөгү болуу менен бир-ге,  ар бир калктуу конушта жана  чөлкөмдөрдө  кылмыштуулукту  талдоонужүргүзөт, ошону менен бирге тигил же бул калктуу конуштун ар бир тургу-нун, өз аймагындагы кылмыштуулуктун чыныгы абалы жөнүндө кабардар кылуумаксатында,  ЖМК жана үгүттөөнүн ар кандай каражаттары аркылуу,  калккаоперативдүү абал жөнүндө дайыма маалымдап турат.     ИИОлор өз күчтөрү менен өткөрүп жаткан үйрөтүүчү семинарлар,  тре-нингдер ИИОнун кызматкерлерине - адам укуктарын мыкты өздөштүрүүгө, ко-омчулук менен ИИОнун ортосундагы ажырымды жоюу менен бирге,  атуулдардыөз укутарына жана ИИОго болгон милдеттерине үйрөтүүгө мүмкүндүк  берет.Атуулдук коомду коопсуздук көйгөйлөрүнө үйрөтүү,  ИИОлорду реформалоонуийгиликтүү ишке ашырууга жана өркүндөтүүгө жеринде катышуу мүмкүнчүлүгүжаатында түшүнүктү калыптандырат.      4.5. Реформанын тышкы белгилери      Ички иштер  органдарын  реформалоо процессин алда канча натыйжалуукабылдоо максатында, биринчи кезекте:     - "милицияны" полиция" деп кайра атоо;     - ички  иштер органдарынын бүтүндөй өздүк курамынын формалык кийи-мин өзгөртүүнү (кайра кийиндирүүнү) ишке ашыруу зарыл.     Бул ишчаралар  атуулдардын,  коомчулуктун  Кыргыз  РеспубликасынынИИОлорун  реформалоо процессине карата түшүнүгүн,  мамилесин өзгөртүүгөтүрткү болот.     Илимий мекемелерди.  ишканаларды  жана  окуу жайларды,  ички иштербелүмдөрүнүн кызматкерлерине жана ички аскерлерге жањы формалык  кийим-дерди   иштеп   чыгууга   тартуу  менен,  аны  мамлекеттик  стандарттанөткөрүүнү,  милдеттүү түрдө экономикалык талаптарды жана сапаттык пара-метрлерди көзөмөлдөөнү камсыздоо,  формалык кийимдер тигилүүчү кездеме-лерге мамлекеттик стандартты иштеп чыгуу зарыл.                     5. ИИОНУН түзүлүшүн өркүндөтүү      ИИОнун системасынын түзүлүшүн өнүктүрүү төмөндөгү багыттарды  эскеалуу менен ишке ашырылат:     - курамына кылмыш иликтөө бөлүмдөрү, бањгизат бизнесине, кызматтыккылмыштарга  каршы  күрөшүү  жана  башка оперативдик кызматтар,  тергөөбөлүмдөрү, ошондой эле ИИМнин Эксперттик-криминалисттик Борбору кирген,криминалдык  кылмыштуулукка  каршы күрөшкөн кызматтарды вертикалдуу башийдирүү менен криминалдык полиция кызматын түзүү;     - курамына  коомдук тартипти жана коопсуздукту камсыздоочу кызмат-тарды, бөлүмдөрдү камтыган коомдук коопсуздук кызматын түзүү;     - курамына  Башкы  Штаб  жана  Кадрлар  башкармалыгы кирген уюшту-руу-башкаруу бөлүгүн өркүндөтүү;     - курамына материалдык-техникалык, каржылык, медициналык жана баш-ка кызматтар кирген камсыздоо кызматтарын бекемдөө жана өнүктүрүү.     Концепция ошондой  эле.  ИИОнун кээ бир кызматтарына таасир этүүчүөбөлгөлөрдүн   жергиликтүү   өзүн-өзү   башкаруу   органдарына,    айылөкмөттөрүнө  жарым-жартылай берүүнү көздөгөн Кыргыз Республикасынын ИИ-Минин системасын децентралдаштыруу  менен  байланышкан  маселелерди  дакамтыйт.      5.1. Криминалдык полиция кызматын өнүктүрүү      Криминалдык полиция  кызматынын ишмердүүлүгүнүн башкы багыты болупкылмыштуулукка каршы,  өзгөчө анын оор жана өзгөчө оор түрлөрүнө  каршыкүрөшүү саналат.     Криминалдык полициянын  ишмердүүлүгүн  ылайыкташтыруу  максатында,төмөндөгүлөрдүн каралышы сунушталат:     - кылмыш мыйзамына өзгөртүүлөр менен толуктоолорду киргизүү,  аныничинде, ушул кездеги кылмышты сыпаттоо түшүнүгүн башкача ажырымдоо, ал-сак майда, жењил кылмыштарды административдик-жаза каралган категориягаөткөрүү,     - кылмыш-процесстик мыйзамга өзгөртүүлөр менен толуктоолорду  кир-гизүү,  анын ичинде,  жењил кылмыштар боюнча сотко чейинки кагаз иштерибоюнча материалдарды жыйноодо полициянын аймактык тескөөчүсүнүн  укугункењейтүү.     Бул маселелер мыйзам түрүндө жолго коюлса,  төмөндөгүлөргө  түрткүболот:     - зор  коомдук  коркунучту  жаратпаган  кылмыштарды  ачуудан  жанатергөөдөн криминалдык полиция аппараттарын бошотууга;     - кайталанма функцияларды азайтууга.     ООНдун Бањгизаттарды  көзөмөлдоө жана кылмыштын алдын-алуу башкар-малыгынын сунуштарына ылайык,  ИИМдин системасында  бањгизат  бизнесинекаршы  күрөшүүчү  аппараттарды сактап калуу,  алардын ыйгарым укуктарынБањгизаттарга контролдук кылуу агентствосунун органдарынан так  аныктоозарыл.     ИИОнун тергөө  аппаратын  өнүктүрүү.  Жарандардын  укуктарын  жаназркиндиктерин  коргоо,  тергөөчүнүн процесстик өз алдынчалыгын жана көзкарандысыздыгын камсыздоо  зарылчылыгы  алдыњкы  планга  чыккан  азыркышарттарда,  тергөө  аппараттарынын  маанисин,  ордун жана ролун аныктоожањыча мамилени талап кылат.     Тергөө органдарынын  өнүгүшү соттук-укуктук реформанын ишке ашыры-лышынын чектеринде аткарылат.     ИИОнун тергөө бөлүмдөрүнүн уюштуруучулук кайра түзүүлөрдүн максатыукуктук базадагы өзгөрүүлөргө,  тергөөчүлөрдүн жүгүн илимий негизделгеннормативдерге  чейин  азайтууга,  алардын  аракеттерин оор жана өтө ооркылмыштарды тергөөгө багыттоого ылайык түзүлүштү ыкчамдатууда турат.     Тергөө кызматкерлеринин  квалификациясын  жогорулатуу  максатында,тергөөчүлөрдү кылмыштын айрым категориялары боюнча  адистештирүүнү  те-рењдетүүнүн чаралары ишке ашырылат.     Кылмыш бетин ачуунун калыптанган пайыздык көрсөткүчү тергөөнүн са-патына терс таасирин тийгизиши мүмкүн болгондуктан,  оперативдик-кызматаракеттерин баалоо критерийлерин кайра кароо сунушталат.      5.2. Коомдук коопсуздук кызматын өнүктүрүү      Коомдук коопсуздуктун дењгээлин жогорулатуу максатында коомдук ко-опсуздук кызматын анын ичинде коомчулукка багытталган полициянын ишара-кетинин концепциясын түзүү сунушталат, ал эл жана жергиликтүү өзалдынчабашкаруу органдарынын алдында отчеттуулугунун, мыйзамдын чектеринде ка-был  алынган  чечимдердин  өз  алдынчалыгынын,  калк  менен  полициянынөнөктөштүгүнүн принциптерине негизделет.     Бишкек шаарынын 1-Май РИИБнүн дењгээлинде коомго багытталган поли-циянын  ишаракеттеринин  принциптерин  киргизүү боюнча пилоттук долбоорбүткүл республика боюнча полициянын участкалык ыйгарым укуктуу  адамда-рынын оњ тажрыйбаларын таратуунун башталгыч чекити болуп саналат.     Бул ыкмаларды киргизүү эл менен ИИОнун ортосундагы маалымат  алма-шуунун кењейишине, оперативдик абалды түзүк түшүнүүгө жана болгон масе-лелерди чечүүдө кыйла тыгыз өзара аракеттенүүгө алып келет.     Ички иштер   органдарынын   патрулдук-күзөт   кызматы  жана  башкабөлүмдөрү менен үзгүлтүксүз жана  оперативдүү  байланышууга  чакырылганкубаттуу  бутакталган тармагы бар 102 кызматынын борборлорун мындан арыөркүндөтүү сунушталат.     Мындай борболор  тейленүүчү  аймактардагы  ички иштер органдарынынбардык кызматтары жана бөлүмдөрү менен  байланышта  болууга  чакырылганжана  талаптагыдай  техникалык,  программалык  каражаттарга  ээ  болот,түшкөн маалыматтарды талдап,  аларды тийиштүү  оперативдүү  кызматтаргаөткөрүп,  мыйзамга  каршы  аракет  жасаган адамды табууга жана кармоогоыњгай түзүүгө чакырылган.     Коомдук тартипти  жана  көчөлөрдө инсанды коргоо,  патрулдук-күзөткызматы (ПКК) тарабынан сутка бою,  ички иштер органдарынын башка  кыз-маттары  менен тыгыз байланышта жүргүзүлөт.  Ошону менен бирге башчылыкроль полициялык күзөттүн  оперативдүүлүгүнө,  жыйнактуулугуна,  патрульжүргүзүлүп  жаткан  аймактагы  чыр-чатактарды чечүүдөгү алардын жогоркукомпетенттүүлүгүнө ыйгарылат.     Жол-патруль кызматын  (ЖПК)  кайра уюштуруу буларды эске алышы ке-рек:     - областардын жана Бишкек, Ош шаарларынын ички иштер башкармалары-нын алдында жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо боюнча милдетти атка-руу үчүн ЖПКынын күжүрмөн жана адистештирилген бөлүмдөрүн түзүү;     - жолдун конкреттүү участкаларына же кварталдарга туруктуу негиздежол-патруль  инспекторлорун  бекитүү,  ошону менен бирге алардын кырсыкабалы,  оперативдик абал, тейлөө участкадагы эл менен өзара аракеттенүүүчүн жекече жоопкерчиликти жүктөө;     - ички иштердин аймактык органдарында кыйла даярдыктан өткөн  жанаокутулган, анын көзөмөлүндөгү аймакта болгон жол-транспорттук окуялардыкаттоо,  документтештируү боюнча атайын билимге ээ адамдардын  эсебиненкеректүү сандагы ЖПК кызматкерлер бирдигин кароо;     - ЖПКнын кызматкерлери үчүн атайын атрибутикасы бар кийимдин  жањыформасын киргизүү.     ИИОнун паспорт-визалык  кызматын  мындан  ары  өнүктүрүүгө  өзгөчөкөњүл бурулууга тийиш.     Коомдук тартип менен коопсуздукту камсыз  кылуучу  кызматкерлердинкесиптик  чеберчилигин жогорулатууга өзгөчө көњүл буруу жана алардын ишаракеттерин эларалык стандартка ылайык келтирүү керек.      5.3. Уюштуруу-башкаруу блогу      Уюштуруу-башкаруу блогун  өркүндөтүүнүн  чектеринде  ИИМдин  Башкыштабы контролдук-инспекциялык, уюштуруучулук милдеттерден сырткары, ал-дын-алуу жана кылмыштын бетин ачуу маселелери боюнча криминалдык  поли-ция  менен коомдук коопсуздук кызматтарынын ортолорунда байланыштыруучузвенонун ролу берилет.     Жогоруда аталган  функциялардын өзгөргөнүнө байланыштуу,  анын башийүүсүнөн төмөнкү бөлүмчөлөрдү өзүнчө кызматка бөлүү мүмкүнчүлүгүн  ка-раштыруу керек .     - маалымат кызматы;     - оперативдүү  аракеттенүү  бөлүмү,  кийин ал Оперативдүү башкарууборборуна айландырылат.      5.4. Камсыздоо кызматтарын өнүктүрүү жана бекемдөө      Камсыздоо кызматы ИИОнун бөлүмдөрүнүн алдыга  коюлган  милдеттердинатыйжалуу  аткарууга мүмкүндүк бергидей жетиштүү дењгээлде аракеттени-шин колдоого чакырылган.     Камсыздоо кызматы  ИИОнун  өтө  маанилүү  бөлүмдөрүнүн  бири болупэсептелет,  алардын жетиштүү каржылык, материалдык-техникалык ресурстарменен  камсыздоо  жолу менен мындан ары бекемдөө жана өркүндөтүлүшү ре-формалоону күтүлгөн натыйжаларга  жетүүгө  мүмкүндүк  берет.  Материал-дык-техникалык жана каржылык ресурстарды кайра бөлүштүрүү реформалоонуннегизги багыттарына ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.                            6. ИИОНУ башкаруу      Ички иштер органдарын башкаруу өлкөнүн  мыйзамдары,  коомдук  жанатехникалык  өнүгүшү  талап  кылган өзгөрүүлөргө карата ийкемдүү болуугатийиш.     Ички иштер  органдарын башкаруу менеджменттин учурдагы түрлөрү ме-нен ыкмаларына негизделиши керек.     ИИМ ИИОнун жетектөөчү курамынын жана министрликтин борбордук аппа-ратынын санын көбөйтпөйт.  Башкаруу ишаракеттерин жакшыртуу үчүн техни-калык каражаттар, дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө колдонулган башкаруунунжањы технологиялары пайдаланылат.     Акылга сыярлык  чектерде  төмөн  турган бөлүмдөрдү башкаруучулугунжоготпостон өз алдынчалыктарын кењейтүү жана ИИМге сыйбас  функциялардыаныктоо  жана Кыргыз Республикасынын башка министрликтери менен ведомс-тволоруна өткөрүп берүү иштерин улантуу керек.                        7. Илимий-изилдөө базасы      Кыргыз Республикасында болуп жаткан ар кандай өзгөрүүлөрдү, юрисп-руденция жагындагы илим жана техниканын  өнүгүшүн,  ИИОнун  иштериндегиилимий-практикалык  изилдөө  иштерин жүргүзүү муктаждыктарын эске алып,Илимий-изилдөө Борборун Кыргыз Республикасынын Ички иштер  министрлиги-нин Илим-изилдөө институтуна кайрадан түзүү керек,  анын негизги багыт-тары булар болот:     - кылмыштуулукту болжолдоо, алардын алдын алуу боюнча превентивдүүчараларды иштеп чыгуу;     - кылмыштын  алдын  алуунун жана коомдук тартипти бекемдөөнүн мак-саттуу программаларын иштеп чыгууну жана турмушка ашырууну илимий  кош-тоо.     - өнүгүү маселелеринин илимий  изилдөөлөрүн  координациялоо,  ичкииштер органдары менен ички аскерлердин ишаракеттерин өркүндөтүү,     - ИИОнун таламдаш кызматтары жана бөлүмдөрү менен бирдикте,  алар-дын  аракеттерин  жөнгө  салуучу ченемдик-укуктук актыларын иштеп чыгуужана өркүндөтүү;     - өлкөнүн  ичиндеги,  ошондой эле КМШнын чектериндеги илим-изилдөөмекемелери, окуу жайлар менен өзара аракеттенүүнү уюштуруу;     - КМШнын  жана чет өлкөлөрдүн полиция мекемелеринин Кыргыз Респуб-ликасынын шарттарында алгылыктуу болгон иштеринин түрлөрүн жана ыкмала-рын өздөштүрүү;     - ИИОнун  кызматкерлери  үчүн  илимий  консультацияларды   өткөрүүИлим-изилдөө  институтунун  штаттык  санын  алгылыктуу  дењгээлге чейинкөбөйтүү,  кызматтык  айлык  акыны  кыйла  көтөрүү,  илимий-практикалыкизилдөөлөрдү өткөрүүгө, алардын натыйжаларын ички иштер органдарынын ишаракеттеринде сынактан өткөрүүгө чыгымдоо статьясын кароо  пландаштыры-лууда.  Бул иш чаралар Илим-изилдөө институтунун иштеринин артыкчылыгынартырууга багытталат.                   8. Эларалык кызматташууну бекемдөө      Кыргыз Республикасынын  ИИМинин  жана  анын  бөлүмдөрүнүн эларалыкбайланыштарын жакынкы жана алыскы келечекте өнүктүрүү жана бекемдөө би-ринчи кезекте чет мамлекеттердин полициялары, Интерпол менен иш жүзүндөөзара аракеттенишүүнү натыйжалуу камсыз кылууга багытталган.     Башка мамлекеттердин  укук  коргоо  органдары  менен кызматташуунуоперативдүү-тергөө,  илимий-техникалык,  статистикалык   маалыматтарды,техника  жана курал үлгүлөрүн,  аларды өндүрүү технологияларын алмашуу,биргелешкен жана макулдашылган ишчараларды (оперативдүү-тергөө,  илимийжана илимий-техникалык иштеп чыгууларды, конференцияларды, кењешмелердиж.б.) өткөрүү,  өзара стажировкаларда болуу,  адистерди окутуу  түрүндөишке ашыруу болжолдонууда.     Кылмыштуулукка каршы күрөшүүнүн жана коомдук тартипти камсыз кылу-унун  практикалык милдеттерин чечүү таламында макулдашылган мамилелердижана сунуштарды иштеп чыгуу  максатында  республиканынын  ИИМинин  жанаанын бөлүмдөрүнүн укук коргоо иштериндеги маселелерди       "Токтом" МБ эскертүүсү: Текст түпнускамага ылайык берилген       Эскертүү:     (1) Ички иштер органдарын реформалоо - бул мамлекет тарабынан  со-циалдык-экономикалык  тармактар менен түзүлүштөрдүн өнүгүшүнүн сапаттыкжањы максаттары менен милдеттерине ылайык, кадрлар потенциалын, күч ме-нен каражатты түп-тамырынан өзгөртүүгө же жањыртууга багытталган ањ-се-зимдүүлүк менен өткөрүлүп жаткан зор  өлчөмдүү  кайра  түзүү  чектөөнүнэсебинен оперативдик кызматтык аракеттердин натыйжалуулугун жогорулату-уда болгон.     (2) Мындай орган, ички иштер органдарынын - оперативдүү издөө иша-ракеттерине,  тергөө иштерине, башка жабык чөйрөлөрүнө таасири чектелүүболууга тийиш.