Кыргыз Республикасынын Президентинин                                        2007-жылдын 20-августундагы                                            № 369 жарлыгы менен                                                бекитилген                2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында                 гендердик тењдештикке жетишүү боюнча                      УЛУТТУК ИШ-АРАКЕТТЕР ПЛАНЫ                                        Кыскартуулардын тизмеси     I.   Киришүү     II.  2002-2006-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик          тењдештикке жетишүү боюнча Улуттук иш-аракеттер планын          аткаруунун негизги натыйжалары     III. 2002-2006-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик          тењдештикке жетишүү боюнча Улуттук иш-аракеттер планын          турмушка ашыруудагы тоскоолдуктар     IV.  Стратегиялык артыкчылыктар, саясат чаралары жана аларды          турмушка ашыруу жолдору     V.   2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик          тењдештикке жетишүү боюнча Улуттук иш-аракеттер планын          турмушка ашыруунун, мониторингинин жана баа берүүнүн          механизми     VI.  Глоссарий          2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик           тењдештикке жетишүү боюнча Улуттук иш-аракеттер планынын           иш-чараларынын матрицасы                          Кыскартуулардын тизмеси -----------------------------------------------------------------------|АБР             |Азия өнүктүрүү банкы                                ||----------------|----------------------------------------------------||МКА             |Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик кызмат иштери    ||                |боюнча улуттук агенттиги                            ||----------------|----------------------------------------------------||КР ПА           |Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясы||----------------|----------------------------------------------------||БАК             |Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу        ||                |Башкаруу академиясы                                 ||----------------|----------------------------------------------------||ДБ              |Дүйнөлүк банк                                       ||----------------|----------------------------------------------------||ИДП             |Ички дүњ продукт                                    ||----------------|----------------------------------------------------||ВИЧ             |Адамдын иммуножетишсиздигинин вирусу                ||----------------|----------------------------------------------------||УКА             |Убактылуу кайтаруу ордери                           ||----------------|----------------------------------------------------||КР ВПМ          |Кыргыз Республикасынын вице-премьер-министри        ||----------------|----------------------------------------------------||ИММА(1)         |Интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик агенттик  ||----------------|----------------------------------------------------||ДТСЖБМА         |Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Дене тарбия||                |жана спорт, жаштардын иштери жана балдарды коргоо   ||                |боюнча мамлекеттик агенттик                         ||----------------|----------------------------------------------------||МИМК            |Кыргыз Республикаcынын Миграция жана ишке орноштуруу||                |боюнча мамлекеттик комитети                         ||----------------|----------------------------------------------------||ЖАК             |Жарандык коом                                       ||----------------|----------------------------------------------------||ГЫ              |Гендердик ыкма                                      ||----------------|----------------------------------------------------||КР МПК          |Кыргыз Реcпубликасынын Мамлекеттик патент кызматы   ||----------------|----------------------------------------------------||КР МК           |Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик катчысы          ||----------------|----------------------------------------------------||ӨКТ             |Өзалдынча колдоо тобу                               ||----------------|----------------------------------------------------||КР МТРК         |Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадио берүү  ||                |компаниясы                                          ||----------------|----------------------------------------------------||СКМГФ           |СПИДге, кургак учукка жана малярияга каршы күрөшүү  ||                |боюнча глобалдык фонд                               ||----------------|----------------------------------------------------||ГЭ              |Гендердик экспертиза                                ||----------------|----------------------------------------------------||КР ЖК           |Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши               ||----------------|----------------------------------------------------||СТЫ             |Сергек турмуш ыњгайы                                ||----------------|----------------------------------------------------||ЖЖБИ            |Жыныстык жол менен берилүүчү инфекциялар            ||----------------|----------------------------------------------------||ГФӨИ            |Гендердик факторду эске алуу менен өнүктүрүү индекси||----------------|----------------------------------------------------||АӨИ             |Адамды өнүктүрүү индекси                            ||----------------|----------------------------------------------------||КБА             |Кыргыз билим берүү академиясы                       ||----------------|----------------------------------------------------||КАРИБ           |Кыргыз адам репродукциясынын илимий борбору         ||----------------|----------------------------------------------------||КР КОР          |Кыргыз Республикасынын 2010-жылга чейин өнүгүүсүнүн ||                |комплекстүү негиздери                               ||----------------|----------------------------------------------------||КР ПАУК         |Кыргыз Республикасынын Президентинин алдындагы Адам ||                |укугу боюнча комиссия                               ||----------------|----------------------------------------------------||КР              |Кыргыз Республикасы                                 ||----------------|----------------------------------------------------||КБ              |Кризистик борборлор                                 ||----------------|----------------------------------------------------||КР ИИМ          |Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги       ||----------------|----------------------------------------------------||ЖМА             |Жергиликтүү мамлекеттик администрациялар            ||----------------|----------------------------------------------------||КР СМ           |Кыргыз Республикасынын Саламаттыкты сактоо          ||                |министрлиги                                         ||----------------|----------------------------------------------------||КР ТИМ          |Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги      ||----------------|----------------------------------------------------||КР МММ          |Кыргыз Республикасынын Маданият жана маалымат       ||                |министрлиги                                         ||----------------|----------------------------------------------------||ЭУ              |Эларалык уюм                                        ||----------------|----------------------------------------------------||КР БИМ          |Кыргыз Реcпубликасынын Билим берүү жана илим        ||                |министрлиги                                         ||----------------|----------------------------------------------------||ЭЭУ             |Эларалык эмгек уюму                                 ||----------------|----------------------------------------------------||КР ЭСӨМ         |Кыргыз Республикасынын Эмгек жана социалдык өнүгүү  ||                |министрлиги                                         ||----------------|----------------------------------------------------||КР ФМ           |Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги          ||----------------|----------------------------------------------------||КР ЭӨСМ         |Кыргыз Республикасынын Экономикалык өнүгүү жана     ||                |соода министрлиги                                   ||----------------|----------------------------------------------------||КР ЮМ           |Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги          ||----------------|----------------------------------------------------||ЖӨБУА           |Кыргыз Республикасынын Жергиликтүү өзалдынча        ||                |башкаруу иштери боюнча улуттук агенттиги            ||----------------|----------------------------------------------------||ЧУА             |Ченемдик укуктук актылар                            ||----------------|----------------------------------------------------||УИП             |Кыргыз Республикасында гендердик тењдештикке жетишүү||                |боюнча Улуттук иш-аракеттер планы                   ||----------------|----------------------------------------------------||НПО             |Өкмөттүк эмес уюм                                   ||----------------|----------------------------------------------------||КР УСК          |Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети  ||----------------|----------------------------------------------------||КРПкарАҮМГ      |Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу        ||ӨбоюнчаУК       |Аялдардын, үйбүлөнүн маселелери жана гендердик      ||                |өнүктүрүү боюнча улуттук кењеш                      ||----------------|----------------------------------------------------||НССБ            |2003-2005-жылдары кедейликти кыскартуунун улуттук   ||                |стратегиясы                                         ||----------------|----------------------------------------------------||ОБСЕ            |Европадагы коопсуздук жана кызматташтык боюнча уюм  ||----------------|----------------------------------------------------||ГМЖ             |Мамлекеттик башкаруу жана жергиликтүү өзалдынча     ||                |башкаруу органдарындагы гендердик маселелер боюнча  ||                |жооптуулар                                          ||----------------|----------------------------------------------------||МБО             |Мамлекеттик башкаруу органдары                      ||----------------|----------------------------------------------------||БҮБ             |Бардыгы үчүн билим                                  ||----------------|----------------------------------------------------||КБ              |Кадрлар бөлүмү                                      ||----------------|----------------------------------------------------||МГИБ            |Медициналык-генетикалык изилдөө бөлүмү              ||----------------|----------------------------------------------------||ММК             |Милдеттүү медициналык камсыздандыруу                ||----------------|----------------------------------------------------||ЖӨБО            |Жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары            ||----------------|----------------------------------------------------||ООН             |Бириккен Улуттар Уюму                               ||----------------|----------------------------------------------------||КРӨ             |Кыргыз Республикасынын Өкмөтү                       ||----------------|----------------------------------------------------||КРӨТ            |Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому            ||----------------|----------------------------------------------------||ИПП             |Иш-аракеттердин Пекин платформасы                   ||----------------|----------------------------------------------------||АКК             |Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кењейтүү көрсөткүчү      ||----------------|----------------------------------------------------||ПРООН           |Бириккен Улуттар Уюмунун Өнүктүрүү программасы      ||----------------|----------------------------------------------------||КТБ             |Кесиптик-техникалык билим                           ||----------------|----------------------------------------------------||ПТУ             |Кесиптик-техникалык окуу жайы                       ||----------------|----------------------------------------------------||СКРД            |"Кыргыз Республикасынын иш берүүчүлөр               ||                |конфедерациясы" союзу                               ||----------------|----------------------------------------------------||ЖМК             |Жалпыга маалымдоо каражаттары                       ||----------------|----------------------------------------------------||СПИД            |Иммуножетишсиздигин жугузуунун синдрому             ||----------------|----------------------------------------------------||ПАӨ             |Кыргыз Республикасынын Президентинин Кыргыз         ||                |Республикасынын Жогорку Кењешиндеги гендердик       ||                |өнүктүрүү маселелери боюнча атайын өкүлү            ||----------------|----------------------------------------------------||ПНЖК            |Перинаталдык жардамдын натыйжалуулугун жогорулатууга||                |көмөктөшүү                                          ||----------------|----------------------------------------------------||ӨӨС             |2007-2010-жылдары өлкөнү өнүктүрүү стратегиясы      ||----------------|----------------------------------------------------||КРСФ            |Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду              ||----------------|----------------------------------------------------||АКШ             |Америка Кошмо Штаттары                              ||----------------|----------------------------------------------------||КР ПЖ           |Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы        ||----------------|----------------------------------------------------||ММКФ            |Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фонду          ||----------------|----------------------------------------------------||ККФ             |Кыргызстандын кесиптик бирликтер федерациясы        ||----------------|----------------------------------------------------||СКФ             |"Сорос-Кыргызстан" фонду                            ||----------------|----------------------------------------------------||БАКБ            |Борбордук Азиянын жана Казакстан Республикасынын    ||                |билим боюнча форуму                                 ||----------------|----------------------------------------------------||ШРӨБК           |Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум       ||                |өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы                 ||----------------|----------------------------------------------------||"Эл-Пикир"      |"Эл-Пикир" коомдук пикирди иликтөө жана болжолдоо   ||КПИжББ          |борбору                                             ||----------------|----------------------------------------------------||МӨМ             |Мињжылдыктын өнүктүрүү максаттары                   ||----------------|----------------------------------------------------||ЮНЕСКО          |Бириккен Улуттар Уюмунун билим, илим жана маданиятты||                |өнүктүрүү фонду                                     ||----------------|----------------------------------------------------||ЮНИСЕФ          |Бириккен Улуттар Уюмунун Балдар фонду               ||----------------|----------------------------------------------------||ЮНИФЕМ          |Бириккен Улуттар Уюмунун Аялдар фонду               ||----------------|----------------------------------------------------||ЮНФПА           |Бириккен Улуттар Уюмунун Калк фонду                 ||----------------|----------------------------------------------------||СЕDАW           |Аялдарга карата кысымга алуунун бардык формаларын   ||                |жоюу жөнүндө конвенция                              ||----------------|----------------------------------------------------||DOTS            |Кургак учукту көбүнесе амбулаториялык шарттарда     ||                |химия терапиясынан өткөрүүнүн кыска мөөнөттүү       ||                |курстары (Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун      ||                |стратегиясы)                                        |-----------------------------------------------------------------------                               I. Киришүү      Кыргыз Республикасын  өнүктүрүү  процесси 2007-2010-жылдары өлкөнүөнүктүрүү стратегиясы  деп адамды туруктуу өнүктүрүү, башкача айтканда,чордону жана  түпкү максаты адам болуп саналган өнүктүрүү өњүтү аркылуукомплекстүү каралат.  Мындай  өнүгүү  кедейликтен арылууга, жарандардынтурмуш дењгээлин  жана  сапатын  жакшыртууга, жашоо жана денсоолук үчүнжагымдуу курчап  турган  чөйрөгө, коомду интеграциялоого, элдин маданийжана адептик  дөөлөттөрүн  сактоого жана арттырууга, жарандык укуктардыкоргоого жана гендердик тењдештикке жетишүүгө, натыйжалуу демократиялыкбашкарууга багытталган.     Кыргыз Республикасы  1995-жылы Пекинде болуп өткөн аялдардын абалыбоюнча ООНдун Дүйнөлүк төртүнчү конференциясында кабыл алынган, гендер-дик тењдештикти жана тењ укуктуулукту камсыз кылууда өлкө өзүнүн саяса-тын турмушка  ашырышы  үчүн  базалык  документ жана негиз болуп калган,иш-аракеттердин платформасына  (ИПП) кошулган учурдан тартып өз страте-гиясын иштеп чыгууну жана аны турмушка ашырууну камтыган системалык не-гизде гендердик маселелерди чечүү жагынан иш жүргүзө баштады.     Гендердик тењдештикке  жетишүүгө багытталган адистештирилген улут-тук программаларды:  "Аялзат"  Улуттук  программасын (1996-2000-жылдар)жана Кыргыз Республикасынын Президентинин 2002-жылдын 2-мартындагы N 52Указы менен бекитилген 2002-2006-жылдагы Кыргыз Республикасында гендер-дик тењдештикке  жетишүү  боюнча Улуттук иш-аракеттер планын кабыл алууөлкө гендердик проблемаларды чечүүнү жактай тургандыгынын ырастоосу бо-луп саналат.     Биринчи этапта  (1996-2000-жылдар)  ИППнын багыттарына негизделгенжана аялдардын  абалын жакшыртууга бурулган "Аялзат" Улуттук программа-сын турмушка ашыруунун жүрүшүндө гендердик саясатты институтташтыруунуннегиздери түзүлгөн. Программаны турмушка ашырууга чыгымдар биринчи жолумамлекеттик бюджетке киргизилди, аны аткаруу үчүн жоопкерчилик министр-ликтерге, ведомстволорго,  жергиликтүү  мамлекеттик  администрацияларгажана өзалдынча  башкаруу органдарына жүктөлдү, парламентте жана өкмөттөаялдардын өкүлчүлүгүнүн дењгээли өстү.     Гендердик тењдештик     саясатын     калыптандырууга   багытталган2002-2006-жылдары Кыргыз  Республикасында гендердик тењдештикке жетишүүбоюнча Улуттук  иш-аракеттер  планы өлкөнүн гендердик күн тартибин тур-мушка ашыруунун  экинчи этабы болуп калды. Аны турмушка ашыруу учурундакелип чыккан негизги натыйжалар жана тоскоолдуктар бул документтин тие-шелүү бөлүмдөрүндө баяндалган.     2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик тењдештикке же-тишүү боюнча УИП мамлекеттик гендердик саясатты, анын максаттарын, мил-деттерин жана  принциптерин, 2007-2010-жылдары өлкөнү өнүктүрүү страте-гиясынын алкагындагы багыттарды жана артыкчылыктарды аныктаган негиздүүдокумент болуп саналат. УИП бийликтин мыйзам чыгаруучу жана аткаруу бу-тактарынын мамлекеттик  органдарынын  жарандык коомдун бардык түзүмдөрүменен, атап  айтканда, өкмөттүк эмес уюмдар менен күч-аракеттерин коор-динациялоону камсыз кылат, алардын иши социалдык программаларды турмуш-ка ашыруу,  жыныстык  белгиси боюнча кысымга алууга жол бербөө, адамдынжана үйбүлөнүн  укуктарын,  эњ  жогорку адамдык дөөлөттөр катары энени,атаны жана баланы коргоо менен байланышкан.     УИП дүйнөлүк шериктештик аныктаган эларалык критерийлерге жана че-немдерге: Адам укугунун жалпы декларациясына, Аялдардын саясий укуктарыжөнүндө конвенцияга,  Аялдарга карата кысымга алуунун бардык формаларынжоюу жөнүндө  конвенцияга,  ЭЭУнун конвенцияларына, Европалык социалдыкхартияга, Пекин  декларациясына жана Иш-аракеттер платформасына, ООНдунКоопсуздук Кењешинин N 1325 резолюциясына, Кыргыз Республикасынын Конс-титуциясына жана башка ченемдик укуктук актыларга негизделет.     Иш-аракеттердин ушул  Планын  иштеп чыгуунун актуалдуулугу мурдагыУИПнын алкагында гендердик тењдештикти камсыз кылуу боюнча реформалардыалга илгерилетүүдө  жетишилген айрым ийгиликтерге карабастан, бир катарпроблемалар чечилбеген  бойдон  калгандыгы  жана бардык таламдаш жактартарабынан жањы күч-аракеттерди жумшоону талап кылгандыгы менен шарттал-ган.     Жањы УИПны иштеп чыгуу - Кыргыз Республикасынын дүйнөлүк шериктеш-тикке ийгиликтүү интеграциялоонун принциптүү шарттарынын бири, анткени,бүткүл дүйнөдө коомдун өнүгүшүнүн даражасы гендердик тењдештик жана жы-ныстык белгиси  боюнча  кодулоонун  ачыктан-ачык гана эмес, ошондой элекөмүскө формаларын таасирдүү жоюу сыяктуу көрсөткүчтөр менен аныкталат.Мында мыйзам чыгаруу жана аткаруу бийлик органдарындагы аялдардын өкүл-чүлүгүнүн дењгээлине  карата талаптар жогорулайт, социалдык жактан маа-нилүү пландарды жана долбоорлорду гендердик экспертизалоонун ролу өсөт.     2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик тењдештикке же-тишүү боюнча УИП өнүгүүнүн туруктуу чөйрөсүн, экономикалык өсүштү, кор-рупцияга каршы  күрөштү жана адамды туруктуу өнүктүрүүнү камсыз кылуугабагытталган өлкөлүк башкы программаларды толуктаган жана байыткан прог-рамма болуп саналат.     2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик тењдештикке же-тишүү боюнча  УИП аны турмушка ашыруунун ар кандай катышуучуларын, аныничинде түздөн-түз  аткаруучуларды - мамлекеттик гендердик саясатты тур-мушка ашыруу  үчүн жооптуу түзүмдөрдү жана адамдарды - мамлекеттик баш-каруу жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын өкүлдөрүн, ошон-дой эле өкмөттүк эмес жана эларалык уюмдардан УИПны турмушка ашыруу бо-юнча өнөктөрдү тартуу аркылуу катышуу жана өзара аракеттенүү принципте-ринде иштелип чыккан. Документ таламдаш мамлекеттик органдар жана коом-дук уюмдар,  эларалык  институттар менен макулдашылган. Алынган сын-пи-кирлер жана  сунуштар  биротоло  версияны  жеткире иштеп чыгуу учурундаэсепке алынат.               II. 2002-2006-жылдары Кыргыз Республикасында             гендердик тењдештикке жетишүү боюнча Улуттук                иш-аракеттер планын аткаруунун негизги                              натыйжалары      УИПны турмушка  ашыруунун негизги жыйынтыктары региондук жана экс-перттик "тегерек столдордун" жыйналыштарынын циклинин жүрүшүндө талкуу-ланды жана  "2002-2006-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик тењдеш-тикке жетишүү боюнча Улуттук иш-аракеттер планы жөнүндө" Кыргыз Респуб-ликасынын Президентинин  2002-жылдын  2-мартындагы N 52 Указын турмушкаашырууга баа  берүү  долбоорлорун жана 2007-2010-жылдары гендердик тењ-дештикке жетишүү  боюнча  жањы программалык документти талкуулоо боюнчаУлуттук конференцияда  чыгарылды.  Жогоруда аталган иш-чаралардын жүрү-шүндө төмөнкүдөй жетишкендиктер жана оњ өзгөрүүлөр белгиленди:       2.1. Гендердик тењдештикке жетишүү боюнча институттук механизмди          өркүндөтүү      УИПны турмушка  ашыруу  мезгилинин  ичинде  Кыргызстанда гендердиктењдештикке жетишүү боюнча мамлекеттик механизм олуттуу оњ өзгөрүүлөргөдуушар болду.  Мамлекеттик  гендердик саясатты турмушка ашырууну КыргызРеспубликасынын Президентине  караштуу  Аялдардын, үйбүлөнүн маселелерижана гендердик  өнүктүрүү  боюнча  улуттук кењеш Кыргыз РеспубликасынынМамлекеттик катчысынын төрагалыгы астында камсыз кылды. "Кыргыз Респуб-ликасынын Президентине  караштуу  Аялдардын,  үйбүлөнүн маселелери жанагендердик өнүктүрүү  боюнча  улуттук кењештин Жобосун жана анын курамынбекитүү жөнүндө"   Кыргыз   Республикасынын   Президентинин 2006-жылдын13-февралындагы N  64  Жарлыгы менен Улуттук кењештин статусу жогорула-тылды, ал эми ыйгарым укуктар жана курам анын курамына Кыргыз Республи-касынын Өкмөт мүчөлөрүн киргизүү жана жарандык коомдун өкүлдөрүнүн үлү-шүн көбөйтүү аркылуу кењейтилди. Ишти координациялоону Улуттук кењештинжумушчу органы  - Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясы-нын түзүмдүк бөлүмү болуп саналган Аялдардын, үйбүлөнүн маселелери жанагендердик өнүктүрүү боюнча улуттук кењеш жүзөгө ашырып турду.     Кыргыз Республикасынын  Президенти  аялдар  НПОлорунун  демилгесинколдоду жана Парламентте аялдардын жоктугун компенсациялаган чара ката-рында "Кыргыз Республикасынын Президентинин айрым чечимдерине толуктоо-лорду жана  өзгөртүүлөрдү  киргизүү жөнүндө" 2005-жылдын 21-июнундагы N245 Жарлык  менен Кыргыз Республикасынын Президентинин Кыргыз Республи-касынын Жогорку Кењешиндеги гендердик өнүктүрүү маселелери боюнча атай-ын өкүлүнүн кызматы уюштурулду.     2002-жылдан тартып  2006-жылга  чейинки  мезгилде  КРда  гендердикөнүктүрүүнүн институттук  механизмдерин чыњдоо аялдар менен эркектердинтењдештигин камсыз  кылган  ченемдик-укуктук базаны түзүүгө негизделди.Эларалык документтерди  андан  ары ратификациялоо боюнча иш жүргүзүлдү.Атап айтканда,  "2000-жылдын 15-ноябрындагы ООНдун трансулуттук уюмдаш-кан кылмыштуулукка   каршы   Конвенциясын,  2000-жылдын 15-декабрындагыадамдарды, өзгөчө  аялдар  менен балдарды сатуунун алдын алуу жана бол-турбоо жана  ал үчүн жаза берүү жөнүндө Протоколду, ООНдун трансулуттукуюмдашкан кылмыштуулукка каршы кошумча Конвенциясын жана ООНдун трансу-луттук уюмдашкан кылмыштуулукка каршы Конвенциясын толуктоочу 2000-жыл-дын 15-декабрындагы  мигранттарды кургак жер, дењиз жана аба менен мый-замсыз алып келүүгө каршы Протоколду Кыргыз Республикасынын ратификаци-ялоосу тууралу"  КРнын 2003-жылдын 15-апрелиндеги N 74; "Кыргыз Респуб-ликасынын 2000-жылдын 18-декабрындагы бардык эмгекчи-мигранттардын жанаалардын үй-бүлө  мүчөлөрүнүн укуктарын коргоо жөнүндө Эл аралык конвен-цияга кошулуусу тууралу" 2003-жылдын 15-апрелиндеги N 80 мыйзамдары ка-был алынды.     "Турмушка чыккан аялдын жарандыгы жөнүндө" Конвенцияга ылайык кел-тирүү үчүн  "Жарандык  жөнүндө"  КР Мыйзамына, "Никеге турууга макулдукжөнүндө" Конвенцияга  ылайык келтирүү үчүн КР Үйбүлөлүк кодексине, ЭЭУ-нун конвенцияларына  ылайык  келтирүү  үчүн КР Эмгек кодексине эларалыкмилдеттенмелерди эске алган өзгөртүүлөр киргизилди.     "Гендердик тењдештикти камсыз кылуунун мамлекеттик кепилдиктерининнегиздери жөнүндө" 2003-жылдын 12-мартындагы N 60 жана "Үйбүлөдөгү зом-булуктан социалдык-укуктук  коргоо жөнүндө" 2003-жылдын 25-мартындагы N62 мыйзамдарды  кабыл алуу мыйзамдарды өркүндөтүү боюнча маанилүү кадамболуп калды.     УИПны турмушка  ашыруу  мезгилинде  гендердик бөлүмдөр, иш-чараларжана индикаторлор  2010-жылга  чейинки КР КОР, 2003-2005-жылдарга НССБ,2007-2010-жылдарга ӨӨС сыяктуу мамлекеттик программалардын, Кыргыз Рес-публикасынын Өкмөтүнүн  2002-жылдын  2-августундагы N 513 токтому мененбекитилген 2002-2010-жылдардагы  мезгилге "Адам укуктары" Улуттук прог-раммасынын; Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылдын 17-августунда-гы N  591 токтому менен бекитилген 2010-жылга чейин КРнын калкын иш ме-нен камсыз  кылуу  Улуттук саясатынын; Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн2002-жылдын 30-июнундагы  N 504 токтому менен бекитилген 2002-2015-жыл-дары бардык үчүн билим Улуттук иш-аракеттер планынын; 2007-2011-жылдарыКыргыз Республикасында жашы жетелектердин эмгегинин эњ начар формаларынжоюу боюнча  социалдык өнөктөрдүн Мамлекеттик иш-аракеттер программасы-нын долбоорунун  жана  башкалардын тексттик жана матрицалык бөлүктөрүнөкиргизилди.     1998, 2002  - жана 2006-жылдары Кыргызстан ООНдун СЕDАW боюнча ко-митетине Аялдарга карата кысымга алуунун бардык формаларын жоюу жөнүндөконвенцияны аткаруу тууралу баштапкы, экинчи жана үчүнчү мезгилдүү док-ладдарды сунуш  кылды.  Мында баштапкы доклад - ООНдун жогоруда аталганКомитетинин 20-сессиясында   1999-жылы,   экинчи   доклад   30-сессияда2004-жылы каралган.  2004-жылы НПО Кењеши ООНдун Комитетине СЕDАW атка-руу боюнча алтернативдүү отчетту сунуш кылды.     Программаларды жана  ченемдик  актыларды  гендердик  экспертизалоожол-жоболору жана  механизмдери  институттук жана ченемдик жактан беки-тилди; аны  жүргүзүү  үчүн усулдук база түзүлдү. Кыргыз РеспубликасынынКонституциясы, КРнын  бир катар кодекстери, мыйзамдары жана мыйзам дол-боорлору гендердик  экспертизага  дуушарланды.  КР  ЖКнын практикасында"Мыйзам долбоорлорунун гендердик экспертизасы жөнүндө корутундуну" алуученеми түзүлдү.     Жынысы боюнча бөлүштүрүү менен статистикалык маалыматты пайдалануупрактикасы кењейди.     Аялдардын абалынын  мониторингинин  жана  ага баа берүүнүн улуттукмеханизмдеринин системасы  түзүлдү;  ИПП,  СЕDАW жана МӨМ боюнча шайкешкелтирилген гендердик индикаторлор иштелип чыкты.     УИПны жооптуу аткаруучулар жана аны турмушка ашыруу боюнча өнөктөрмамлекеттик түзүмдөрдүн  кадрлар курамын гендердик талдоо боюнча отчет-туулук формасын  институтташтырды  жана  бардык 57 мамлекеттик органдынведомстволук отчеттуулугуна  киргизди; Кыргыз Республикасынын Президен-тине караштуу  Аялдардын, үйбүлөнүн маселелери жана гендердик өнүктүрүүбоюнча улуттук  кењештин, Кыргыз Республикасынын Экономика жана финансыминистрлигинин суроо-талабы  боюнча ПРООНдун колдоосу аркасында НПОлор-дун өкүлдөрү  кадрлардын  курамын  гендердик  талдоону автоматтык түрдөжүргүзүү үчүн  компьютердик  программаны иштеп чыкты; жыныстардын мини-малдуу отуз  проценттик өкүлчүлүгү жөнүндө жобону киргизүү менен жерги-ликтүү мамлекеттик  администрациялардын түзүмдөрүндө кадрлардын резерв-дери түзүлдү.     Министрликтерде жана  ведомстволордо  гендердик  саясатты турмушкаашыруу үчүн  жооптуу  түзүмдөр жана адамдар сакталды, чыњдалды жана кө-бөйтүлдү; бир  нече эларалык уюмдардын колдоосу аркасында аларды окутуужүзөгө ашырылды. Аймактарда гендердик саясат боюнча институттардын жер-гиликтүү тармагы түзүлдү.     Аялдар кыймылын уюштуруу жана мазмундук потенциалы жогорулады. 150аялдар НПОлору  гендердик тењдештикти алга илгерилетүүнү жана аялдардынмүмкүнчүлүктөрүн кењейтүүнү  өз миссиясы катары баяндайт. Аялдар уюмда-рынын жалпы улуттук тармактары жана коалициялары түзүлдү. КРнын бир ка-тар эксперттик  НПОлору  глобалдык  дењгээлде эларалык тармактарда жанакоалицияларда кадыр-баркка ээ.     УИПны турмушка  ашыруу процессинде секторлор аралык өнөктөштүк жү-зөгө ашырылды - дээрлик бардык долбоорлорду мамлекеттик түзүмдөр НПОлорменен бирдикте  эларалык  уюмдардын колдоосу аркасында аткарды. ЮНИФЕМ,ПРООН, ЮНИСЕФ,  ЮНФПА, ЮНЕСКО, АБР ДБ, СКФ, Германиялык техникалык кыз-матташтык боюнча  бюро,  ЭЭУ, К.Аденауэр жана Ф.Эберт атындагы фонддор,Швейцариялык эларалык  кызматташтык боюнча бюро жана башкалар тарабынанколдоого алынган демилгелер алда канча маанилүү болуп калды.     КР МТРКсы,  башка мамлекеттик жана мамлекеттик эмес борбордук жанарегиондук басылма  жана электрондук ЖМКлар УИПны турмушка ашыруу мезги-линде мамлекеттик түзүмдөрдөн жана НПОлордон гендердик эксперттерди ча-кырууну караган туруктуу иштеген берүүлөрдү жана рубрикаларды түздү.     Гендердик өнүгүүнү  илимий  негиздөөнү  камсыз  кылуунун алкагындагендердик компоненти бар болгон, алты илим-изилдөө уюмдары жүргүзгөн онбир илимий  изилдөөнү  мамлекеттик финансылоо жүзөгө ашырылды. Окуу ку-ралдары, илимий  макалалардын  жыйнактары, брошюралар (бардыгы болуп 24аталыш, алардын ичинен 10у - окуу куралдары) жарыяланды.      2.2. Чечимдерди кабыл алуунун бардык дењгээлдеринде гендердик          балансты  сактоо      Чечимдерди кабыл алуунун бардык дењгээлдеринде жыныстардын баланс-талган өкүлчүлүгүн  камсыз  кылуу механизмдерин иштеп чыгуу жана жүзөгөашыруу боюнча иштин алкагында бир катар ченемдик укуктук актылар: "Ген-дердик тењдештикти  камсыз  кылуунун  мамлекеттик кепилдиктери жөнүндө"КРнын 2003-жылдын  12-мартындагы  N  60 Мыйзамы, Кыргыз РеспубликасынынПрезидентинин "Мамлекеттик башкарууга лидер аялдарды тартуу боюнча кадрсаясатын андан  ары  өркүндөтүү  жөнүндө" 2002-жылдын 27-августундагы N240, "Кыргыз  Республикасынын Президентинин айрым чечимдерине толуктоо-лорду жана  өзгөртүүлөрдү  киргизүү жөнүндө" 2005-жылдын 21-июнундагы N245, "Гендердик саясатты өркүндөтүү боюнча чаралар жөнүндө" 2006-жылдын20-мартындагы N 136 Указдары, "Гендердик саясатты өркүндөтүү боюнча ча-ралар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылдын 6-майындагыN 325 токтому иштелип чыкты жана кабыл алынды.     Бардык дењгээлдерде  чечимдерди кабыл алуу процесстерине аялдардынкатышуусуна көмөк  көрсөтүү  боюнча  негизделген  чечимдерди кабыл алуумаксатында тиешелүү  мамлекеттик  түзүмдөр,  ошондой эле УИПти турмушкаашыруу боюнча  өнөктөр  -  өкмөттүк эмес уюмдардын өкүлдөрү, эксперттерэларалык агенттиктердин  колдоосу аркасында бийликтин бардык дењгээлде-ринде аялдар менен эркектердин учурдагы өкүлчүлүгүнө бир катар аналити-калык баяндамаларды жана баа берүүлөрдү жыл сайын жүзөгө ашырып, жарыя-лап жана кењири таратты.     Башкарууга катышууга  аялдарды  даярдоо  лидерлик  мектептери жанабашка окутуу  механизмдери аркылуу жүзөгө ашырылды. УИПти турмушка ашы-руу боюнча  өнөктөр - аялдар НПОлору - эларалык агенттиктердин колдоосуаркасында жергиликтүү  жамааттардын өкүлдөрүнүн гендердик сезимталдыгынжогорулатуу, КРнын  аялдарын жигердештирүү жана алардын лидерлик потен-циалын арттыруу  боюнча кыска мөөнөттүү тренингдердин окутуу программа-ларын иштеп  чыкты жана сынады, саясатка, шайлоо процесстерине эркектерменен аялдардын  катышуусу  жөнүндө гендердик стереотиптерди жоюу, аял-дардын саясий  укуктарын алга илгерилетүү, шайлоого аялдарды алга илге-рилетүү жагынан иш-аракеттерге катышуу жана анын стратегиясын иштеп чы-гуу маселелери  боюнча иш-чаралардын (конференциялардын, семинарлардын,"тегерек столдордун" жыйналыштарынын) сериясы уюштурулду.     Мамлекеттик бийлик  жана  башкаруу  органдарында  аялдардын тењдешөкүлчүлүгүнүн проблемалары, турмуштун бардык чөйрөлөрүндө аялдардын тењукуктуу катышуусунун  маселелери КР МТРКсынын коомдук-саясий жана соци-алдык-экономикалык программаларында жана башка борбордук жана региондукЖМКларда чагылдырылып  турду,  алардын  берүүлөрү  белгилүү саясий жанакоомдук ишмер аялдар жөнүндө айтып турду, саясаттагы, жетишкендиктерде-ги жана  аялдарды бийликке карай илгерилетүү менен байланышкан тоскоол-дуктардагы аялардын ролу жана аларга мамлекеттик түзүмдөрдүн, НПОлордунжана эларалык  агенттиктердин биргелешкен долбоорлорунун жүрүшүндө тур-мушка ашырылган  жана басылмалардын (газеталардын, журналдардын, бюлле-тендердин жана башкалардын) атайын чыгарууларын жарыялоону караган ген-дердик өлчөмдөрдү интеграциялоо маселелерин көтөрдү.     Бүтүндөй алганда  мамлекеттик  башкарууда  иштеген  аялдардын саны2002-жылдагы 35,3%тен 2006-жылдагы 43,2%ке чейин өстү.     Судья аялдардын санынын өсүшү байкалууда, алар сот бийлигинин кый-ла бөлүгүн  түзөт.  КР  Жогорку  сотунун борбордук аппаратында аялдар -57,2%ти, ал  эми  бүтүндөй  алганда сот бийлигинин органдарында 36,5%титүзөт. Юстиция органдарында аялдар 38%ти түзөт(2).     Жергиликтүү өзалдынча   башкаруу   органдарында   аялдардын  үлүшү2002-жылдагы 35,2%тен  2006-жылдагы  36,8%ке чейин жана бардык дењгээл-дердеги жергиликтүү кењештердин курамында 2002-жылдагы 14%тен 2006-жыл-дагы 19,1%ке чейин көбөйдү.     КР Юстиция  министрлигинде 88 саясий партия катталган (2006-жылдын6-сентябрындагы абал боюнча). 13 партиянын лидерлери болуп аялдар сана-лат. Болжол  менен  алардын  жарымында  жетекчи  органдарда аялдар бар,алардын саны 1,2%тен 7%ке чейинкини түзөт.     2002-жылдан тартып   2005-жылга   чейинки   мезгилдин   ичинде АКК0.465тен 0.531ге  чейин  көбөйдү, ал саясий, администрациялык, кесиптикжана экономикалык  иште  аялдардын  салыштырмалуу мүмкүнчүлүктөрүнө бааберүү максатында эсептелет.      2.3. Эмгек жана иш менен камсыз кылуу чөйрөсүндө экономикалык          өнүгүүнүн гендердик компоненти      Эмгек рыногунда  тењдеш мүмкүнчүлүктөрдү алуу үчүн ченемдерди жанаинституттук алкактарды белгилөө чөйрөсүндө маанилүү оњ өзгөрүүлөр болупөттү.     Кыргыз Республикасынын  Өкмөтүнүн  2003-жылдын  29-майындагы N 316токтому менен КРда расмий эмес экономиканы мыйзамдаштыруу боюнча иш-ча-ралардын Программасы  бекитилген.  Кыргыз  Республикасынын  2004-жылдын4-августундагы N  107  Мыйзамы менен колдонууга киргизилген Кыргыз Рес-публикасынын жањы Эмгек кодексинде эмгекти коргоо маселелерине, үйбүлө-лөрдүн экономикалык  күн  көрүшүн  камсыз кылууга багытталган формалдууэмес ишти  аткарган аялдардын категорияларына көњүл бурулган. Республи-канын экономикасына бейформал секторду интеграциялоо, бейформал сектор-до иштеген  аялдар менен эркектерди колдоо жана коргоо боюнча чаралардытурмушка ашыруунун  чектеринде "Кыргыз Республикасынын тигүү өнөр жайынандан ары өнүктүрүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жыл-дын 12-декабрындагы  N  844 токтому кабыл алынган, ал феминизациялангантигүү өндүрүшүн  өнүктүрүүнү стимулдаштырууга жана мыйзамдаштырууга ба-гытталган.     Борбордун ири  базарларында "челноктук" бизнес кылган аялдар мененэркектерди коргоо жана колдоо максатында кесиптик бирликтер уюмдары тү-зүлгөн.     Кыргыз Республикасынын  мыйзамдары аялдар балдарды төрөө жана тар-биялоо боюнча социалдык функцияларды аткарышы менен байланышкан гендер-дик айырмачылыктарды  эске  алат, алар үчүн бир катар жењилдиктерди ка-райт.     Кыргыз Республикасынын  2003-жылдын 30-августундагы N 201 жањы Үй-бүлөлүк кодекси кабыл алынган, ал Кыргыз Республикасынын Конституциясы-на ылайык жана башка мамлекеттердин тажрыйбасын эске алып, үйбүлө мүчө-лөрүнүн: жубайлардын, ата-энелердин жана балдардын (асырап алуучулардынжана асыралып жаткандардын) ортосундагы, башка тууган-туушкандардын жа-на башка  адамдардын ортосундагы жеке мүлктүк эмес жана мүлктүк мамиле-лерди жөнгө  салат;  ошондой эле ата-эненин кароосу жок калган балдардыүйбүлөлөргө жайгаштыруу формаларын жана тартибин аныктайт. Бул документнегизделген негизги  түшүнүктөр, бул - нике келишими, гендердик тењдеш-тик, мүлктүн келишимдик режими, үй эмгеги.     Ички жана тышкы миграция проблемаларын тартипке келтирүү үчүн Кыр-гыз Республикасынын  Миграция  жана  ишке орноштуруу боюнча мамлекеттиккомитети түзүлгөн, анын түзүмүндө адамдарды мыйзамсыз ташып чыгууга жа-на сатууга каршы сектор бар, ал Кыргыз Республикасынын Президентине ка-раштуу Адамдарды мыйзамсыз ташып чыгууга жана сатууга каршы күрөшүү бо-юнча улуттук кењештин жумушчу органы болуп саналат.     АБРдин колдоосу  менен "Кыргыз Республикасындагы эмгек миграциясы-нын гендердик  аспекттери"  изилдөөлөрү  жүргүзүлдү ("Эл-Пикир" КПИжББ,АБР, Бишкек,  2005-жыл),  анын натыйжалары өлкөгө гендердик баа берүүнүдаярдоонун жүрүшүндө  пайдаланылды (Кыргыз Республикасы. Гендердик жак-тан дифференцияланган  өткөөл мезгил: Советтик мурас жана жањы тобокел-диктер, 2005-жыл), ал НССБ-1ди турмушка ашырууга баа берүүнүн алкагындааткарылды.     Аз камсыз болгон аялдар менен эркектердин сактык мекемелерге, кре-диттик ресурстарга  жеткиликтүүлүгүнүн механизми жөнөкөйлөтүлдү; микро-финансылык институттарды өнүктүрүү үчүн укуктук негиздер түзүлдү, соци-алдык мобилизациялоо принциптерин өздөштүрүү улантылды. Микрокредит бе-рүүнүн ар  кандай  линиялары боюнча аялдарга берилген кредиттердин саныжана суммасы өсүп жатат(3).     Кесиптик гендердик  сегрегация  (аялдар эмгек акысы аз болгон тар-мактарга жана  кесиптерге топтолушу) бар экенин эске алып, мамлекет тү-зүлгөн абалды  оњдоо үчүн өзүнүн карамагында болгон каражаттарды пайда-ланды. Тиешелүү  КР ПЖны жана КР ӨТны аткаруу үчүн жети жолу(4), ар биручурда 15  проценттен  50  процентке  чейинки суммада феминизациялангантармактардын кызматкерлеринин эмгек акысы жогорулап турду.     Гендердик ыкмалар Кыргыз Республикасынын Эмгек жана социалдык жак-тан коргоо министрлигинин ишине киргизилген(5).     2005-жылы КР ЖКда бюджеттик угууларды өткөрүүнүн жүрүшүндө биринчижолу гендердик компонент киргизилген.     Мектепке чейинки  балдар  мекемелеринин  тармагы жана алардын алтыжашка чейинки  курактагы  балдарды  камтуусу  кењейди, бул көп сандаганаялдардын өндүрүшкө  жана  коомдук  ишке  тартылышына  мүмкүндүк берди.Азыркы учурда  республикада 448 мектепке чейинки билим берүү мекемелерибар (2001-жылы алардын 407си иштеп турган), аларда 54,4 мињ бала же ти-ешелүү курактагы балдардын санынын 11%и тарбияланат (2001-жылы - 9%).     КР УСК  жүргүзгөн  үй чарбаларын тандап иликтөөнүн натыйжалары ке-дейликтин жана   өтө   жакырдыктын   дењгээли   56,2%тен  жана 23,3%тен(2002-жыл) тиешелүү түрдө 43,1%ке жана 11,1%ке (2005-жыл) кыскаргандыгыжөнүндө күбөлөп турат.     Аялдар түзгөн  жана башчылык кылган чарба жүргүзүүчү субъекттердинсаны (2002-жылдагы 24,1%тен 2006-жылдагы 28,5%ке чейин) көбөйдү.     Республиканын калкынын  турмуш сапаты жогорулагандыгы жана адамдыкпотенциалды өнүктүрүү  дењгээли жөнүндө күбөлөгөн курамдык маанилердегиоњ өзгөрүүлөрдүн  эсебинен  АӨИ  (2002-жылы 0,694 жана 2005-жылы 0,702)жана ГФӨИ  (2002-жылы  0,688 жана 2005-жылы 0,694) сыяктуу индекстердинжогорулоого карай тенденциясы бар.      2.4. Саламаттыкты сактоодогу гендердик аспекттер      УИПтин жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1996-жылдын 24-июнун-дагы N 288 токтому менен жактырылган Кыргыз Республикасынын саламаттык-ты сактоо   системасын   реформалоонун   "Манас"   Улуттук программасын(1996-2006-жылдар) турмушка  ашыруунун  натыйжасында өлкө үчүн маанилүүнатыйжаларга жетишилди, алар саламаттыкты сактоо чөйрөсүндө, анын ичин-де гендердик  аспекти эске алуу менен тигил же бул өтө маанилүү милдет-терди чечүүнү  чагылдырат.  Медициналык жардамдын көлөмүн жана сапатын,ошондой эле  адилеттүү, туруктуу жана натыйжалуу саламаттыкты сактоонунпринциптерин түзүүгө  жана  өнүктүрүүгө багытталган түзүмдөрдү, ресурс-тарды жана  технологияларды козгогон түп-тамырынан өзгөрүүлөр болуп өт-тү; саламаттыкты сактоонун системалык кризисинен арылууга мүмкүн болду.     Отчеттук мезгилдин ичинде саламаттыкты сактоону бюджеттик финансы-лоонун жалпы үлүшү (2002-жылдагы ЊДПнын дењгээлинин 1,9%нен 2005-жылда-гы 2,2%не чейин) көбөйдү.     Эненин жана  баланын  өлүмгө  учурашынын  жана ооруга чалдыгышынындењгээлдерин төмөндөтүү боюнча Кыргыз Республикасы кабыл алган эларалыкмилдеттенмелер бир  катар  мыйзамдарда,  программаларда, стратегиялардабекемделди, алар - Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылдын 16-фев-ралындагы N  100  токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын сала-маттык сактоосун реформалоонун 2006-2010-жылдарга "Манас таалими" улут-тук программасы,   Кыргыз   Республикасынын   Президентинин 2006-жылдын15-июлундагы N  387  Жарлыгы  менен  бекитилген 2015-жылга чейин КыргызРеспубликасынын калкынын  репродуктивдүү  денсоолугун коргоонун улуттукстратегиясы жана башкалар.     Адамдын укуктарын  жана  гендердик  тењдештикти сактоо принциптерижана аларга  негизделген ыкмалар "2015-жылга чейин Кыргыз Республикасы-нын калкынын  репродуктивдүү денсоолугун коргоонун улуттук стратегиясы-нын" негизги  жетектөөчү принциптери деп аталды. Бул стратегия зомбулукмаселелерине жана  ага саламаттыкты сактоо системасынын аракетинин мүм-күнчүлүктөрүнө өзгөчө көњүл бурат, ошондой эле өспүрүмдөрдүн муктаждык-тарын артыкчылыктуу деп табат.     Кыргыз Республикасынын  Өкмөтүнүн  2001-жылдын  6-июлундагы  N 263токтому менен  2001-2005-жылдарга  "Кургак  учук-2" Улуттук программасыбекитилген. Кургак учукка контролдук кылуу жана дем алуу жолдорунун оо-руларынын алдын  алуу Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоосун ре-формалоонун 2006-2010-жылдарга "Манас таалими" улуттук программасында 4артыкчылыктын бири  болуп  саналат,  анын алкагында дем алуу жолдорунунооруларынын алдын  алууда  жана аларды дарылоодо саламаттыкты сактоонунбаштапкы звеносунун  ролун  күчөтүү,  республика  боюнча  DOTS жана РАLстратегияларын андан  ары  өздөштүрүү  жана  пенитенциардык мекемелердеDOTS стратегиясын өздөштүрүү каралган.     Кыргыз Республикасында  Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2002-жыл-дын 4-сентябрындагы      N      516      буйругу      менен  бекитилген"ВИЧ-инфекциянын/СПИДдин, жыныстык  жана  инъекциялык жол менен жугуучуинфекциялардын алдын  алуу  боюнча 2001-2005-жылдарга мамлекеттик прог-рамма" турмушка ашырылды. 2006-жылдан тартып Кыргыз Республикасынын Өк-мөтүнүн 2006-жылдын   6-июлундагы   N   498   токтому  менен бекитилген"2006-2010-жылдарга Кыргыз  Республикасында ВИЧ/СПИД эпидемиясынын жанаанын социалдык-экономикалык  залалдарынын алдын алуу боюнча үчүнчү мам-лекеттик программа" иштей баштады.     Кыргыз Республикасынын  Өкмөтүнүн  2006-жылдын 30-январындагы N 46токтому менен бекитилген Мамлекеттик кепилдиктердин программасына ылай-ык, кош  бойлуу жана төрөгөн аялдар жењилдетилген категорияга киргизил-ген жана  тењ  төлөөдөн, анын ичинде кош бойлуу учурунда ооруп калууданулам стационарда  болгон  учурда  жана баштапкы дењгээлде кош бойлууларүчүн кызмат көрсөтүүлөрдүн пакетин алуу учурунда тењ акы төлөөдөн бошо-тулат.     Курамында темир  камтылган  препараттар социалдык статусуна жарашасатып алууга  жењилдетилген тарифти камсыз кылуу менен өтө маанилүү да-ры-дармектердин тизмесине  жана  ОМСтин кошумча программасына киргизил-ген. 2002-жылдан  тартып  темир  жетишсиздик  анемияны дарылоо үчүн да-ры-дармек каражаттар боюнча ордун толтуруунун суммасы дайыма өсүп отур-ду, 2005-жылы  7,8 млн. сомду түздү. Мында 15-49 жаш курактагы аялдаргасатылган дары-дармектерге каражаттардын үлүшү да көбөйдү жана 2005-жылы66%ке жетти(5,1 млн.сом).     "Кыргыз Республикасынын  жалпы билим берүүчү мектептеринде окуучу-лардын тамак-ашын  уюштуруу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Президенти-нин 2006-жылдын  12-июлундагы N 372 Жарлыгына ылайык 2006-жылдын 1-сен-тябрынан тартып  бардык жалпы билим берүүчү мектептерде 1-4-класстардынокуучулары үчүн  акысыз  тамак-аш киргизилди, ал Бишкек жана Ош шаарла-рында жергиликтүү бюджеттин каражаттарынын эсебинен, ал эми республика-нын бийик тоолуу жана алыскы райондорунда жайгашкан мектептерде респуб-ликалык бюджеттин каражаттарынын эсебинен жүзөгө ашырылууда.     2006-жылы Маммологиялык  борбор түзүлдү, анын ишинин багыттары бо-луп эмчек  бездеринин оорусунун эрте диагностикасын жакшыртуу, реконст-руктивдүү оперативдүү  кийлигишүү, ыкмаларды түзүү жана баштапкы звено-догу врачтарды окутуу саналат.     Саламаттыкты сактоонун  саясаттарын,  программаларын, стратегиялыкиштеп чыгууга көзкарандысыз гендердик эксперттер тартылды.     Эларалык уюмдардын  колдоосу  аркасында көзкарандысыз изилдөөчүлөрденсоолук жана  саламаттыкты  сактоо  чөйрөсүндө гендердик изилдөөлөрдүжүргүздү, алардын тематикасы гендердик стереотиптердин маселелерин, эр-кектер менен  аялдардын жүрүш-турушунун типтүү моделдерин жана саламат-тыкты сактоо  кызмат  көрсөтүүлөрүнө жергиликтүүлүккө алардын таасирин,репродуктивдүү жана сексуалдык укуктарды жана денсоолукту, зомбулук ма-селелер жана  медициналык  кызматтардын ролун камтыды; эркектердин ден-соолугун коргоо проблемаларынын гендердик аспектине көњүл бурулду.     Аялдардын репродуктивдүү укуктарынын, анын ичинде абортко укугунунмаселеси  жагынан  гендердик  жана  аялдар  кыймылдары  менен   аткаруутүзүмдөрүнүн (КР СМ) ортосунда жогорку биримдик жана түшүнүшүү бар.     Ар бир райондо үйбүлөлүк медицина борборунда үйбүлөнү пландаштыруужана медициналык-социалдык патронаж кабинеттери ачылган.     Республикадагы медициналык-генетикалык кызматты КАРИБдин медицина-лык-генетикалык изилдөөлөр  бөлүмү  (МГИБ)  жана республиканын облустукборборлорундагы 6 медициналык-генетикалык кабинет билдирет.     2006-жылга карата  абал  боюнча Кыргыз Республикасында 500гө жакынайылдык денсоолук  комитеттери  жана  демилгелүү  топтор түзүлгөн, аларанын ичинде  анемия  жана йод тартыштык проблемалары боюнча иш жүргүзөт(6). Бул  долбоорлордун алкагында республикалык жана облусттук дењгээл-дердеги 30  машыктыруучу,  15 райондо денсоолукту чыњдоо кабинеттеринин30 кызматкери,  жергиликтүү  жамааттын 5021 демилгечи мүчөсү даярдалды;процесске 46688 үй чарбасы тартылды.     2006-жылга карата  абал  боюнча  расмий түрдө 3 мамлекеттик балдарашканасы, балдар үчүн сүт азыктарын чыгаруу боюнча 3 жеке ишкана, ошон-дой эле  Педиатрия жана балдар хирургиясы борборунун алдындагы Тамак-ашилимий өндүрүштүк бөлүмү иштеп жатат. Мамлекеттик балдар сүт ашканаларыОш, Бишкек  (финансылоо мэриянын жана борбордун райондук администрация-ларынын эсебинен жүзөгө ашырылат) жана Каракол (Эненин жана баланын та-мак-аш борборунун курамында) шаарларында иштеп жатат. Сүт ашканаларынынкубаттулугу күнүнө  сүт  продукциясынын 2-3,5 мињ порциясын түзөт. Жекебалдар сүт  ашканалары  Ташкөмүр, Карабалта, Жалалабат шаарларында бар.Алардын ар  биринде  чыгаруунун көлөмү күнүнө 1000 порцияга жакынды тү-зөт.     ЖЖБИ менен ооругандарды дарылоо жана аларга консультациялар мамле-кеттик саламаттыкты  сактоо  мекемелери  жана жеке клиникалар тарабынанберилет, тестирлөөнүн  купуя борборлору иштеп жатат, СПИДге каршы күрө-шүү боюнча  бардык  борборлордо психосоциалдык консультация берүү каби-неттери ачылган.     Бишкек, Ош,  Жалалабат,  Балыкчы  шаарларында боорукер медициналыксервистин 3  клиникасы жана кабинеттери түзүлгөн жана СКМГФнын колдоосуменен иштеп  жатат,  аларда консультация берүү жана секс-кызматкерлердиЖЖБИден дарылоо  жүзөгө ашырылат. 2001-жылга салыштырганда боорукер ве-нереологиялык сервис чабал жаштарды камтышы 3,5 эсе көбөйдү.     Республикада бардыгы болуп СПИДдин диагаозун коюунун 40 диагности-калык лабораториясы  иштейт. 2005-жылы ВИЧ-инфекциясына 162 мињ изилдөөжүргүзүлгөн. 2005-жылы 8 аял жогорку активдүү антиретровирустук терапи-яны алды.  Азыркы  учурда  ВИЧ-инфекциясы бар 43 адам, алардын ичинде 3аял дарылоону алып жатат.     "СПИД" республикалык  бирикмеси жана өкмөттүк эмес уюмдар эларалыкуюмдардын колдоосу аркасында психосоциалдык консультация берүү, ВИЧ-ин-фекциянын тикелей берилишинин алдын алуу, антиретровирустук терапия бо-юнча тренинг-семинарларды  өткөрүп жатат. Секс-кызматкерлердин арасындамаалымдоо иш-чаралары ("тењ-тењи менен" сессиялары, максаттуу маалымат-тык материалдар)  дайыма өткөрүлүп турат, презервативдер акысыз тараты-лат. ВОЗдун сунуштарынын негизинде КР СМнын адистери ВИЧ-инфекция боюн-ча жањы клиникалык протоколдорду иштеп чыкты.     Инъекциялык бањги  заттарды керектөөчүлөрдүн арасында ВИЧ-инфекциятаралышынын алдын  алуу максатында республикада ПИН үчүн шприцтерди ал-машуунун 15  пункту жана метадон менен алмаштыруу терапиясынын програм-масы иштеп  жатат,  алар  -  ПРООНдун  программасынын,  СКФнын,  ал эми2005-жылдан тартып СКМГФнын каражаттарынын эсебинен иштөөдө.     Эларалык агенттиктердин  колдоосу  аркасында  препараттарды  сатыпалуу жана  антиретровирустук  терапияны  жүргүзүү,  консультация берүү,ВИЧ-инфекциялуу энелердин  төрөлгөн балдар үчүн балдар тамак-ашын сатыпалуу жүзөгө ашырылууда (Бишкек шаары).     2002-2006-жылдары донорлордун  колдоосу  менен эненин жана баланынөлүмгө учурашын азайтууга багытталган, атап айтканда: коопсуз эне болуу(ПНЖК программасы),  үйбүлөнү  пландаштыруу, эмчек менен багуу, кошбой-луулардагы анемияны  алдын алуу жана башкалар боюнча бир катар програм-малар жана долбоорлор жүзөгө ашырылды жана улантылып жатат.     Бюджеттен тышкаркы каражаттардын эсебинен үйбүлөлүк врачтар топто-ру жана медициналык социалдык патронаж кызматкерлери аркылуу контрацеп-тивдик каражаттарды акысыз бөлүштүрүү маселеси чечилүүдө. Жыл сайын ЮН-ФПА 200  мињ АКШ долларына жакын суммадагы контрацептивдик каражаттардысатып алат.  Ушул эле уюмдун колдоосу менен контрацептивдик каражаттар-дын логистикасын  башкаруунун маалыматтык системасы киргизилген. КыргызРеспубликасында контрацепция каражаттарын репродуктивдүү курактагы аял-дардын 38,2%и колдонот.     Эларалык уюмдардын техникалык колдоосу аркасында КР СМнын жана агаотчет берүүчү  түзүмдөрдүн  адистери репродуктивдүү денсоолукту коргоо,үйбүлөнү пландаштыруу  боюнча акушер-гинеколог врачтар, урологдор, баш-тапкы дењгээлдеги врачтар жана башка адистер үчүн окутуучу семинарлардыөткөрүп жатат;  коопсуз  аборт  жана аборттон кийинки алдын алуу боюнчаклиникалык протоколдор иштелип чыккан жана практикага киргизилүүдө.     Көрүлгөн чаралардын  натыйжасында,  КР УСКнын маалыматтары боюнча,2001-жылдан тартып 2005-жылга чейин чоњ кишилерде жана өспүрүмдөрдө те-мир тартыштык  анемиясы  (биринчи  жолу белгиленген диагнозу бар) мененооруп калуулар  14,6%ке  азайды  (тиешелүү  курактагы  100  мињ  кишиге1479,8ден 1263,8 учурга чейин).     Калктан залалдуу  шишикке  жалпы чалдыгышы азаюуда. 2000-жылга са-лыштырганда бир жылдагы өлүмгө учуроонун көрсөткүчү төмөндөдү (2005-жы-лы 42,8%).     2001-жылдагы дењгээлге  салыштырганда  кошбойлуу  аялдардын анемияменен ооруп калышы азайды (2005-жылы 47,4%).     Аборттордун дењгээлинин  туруктуу  төмөндөшү байкалууда. 2005-жылы12705 аборт  же репродуктивдүү курактагы 1000 аялга 8,8 аборт жүргүзүл-гөн (2004-жылы 12677 же 9,7)(7).     2001-2004-жылдары активдүү кургак учук менен ооруп калуу эркектер-де (100  мињ  адамга 228,9дан 161 учурга чейин) жана аялдарда (108,1ден98,0гө чейин)  азайды.  Ушул  эле мезгилдин ичинде кургак учуктан жалпыөлүмгө дуушарлануу  100  мињ  кишиге  2001-жылдагы 20,7ден 2004-жылдагы15,9га чейин азайды. Эркектерде бул көрсөткүч 2001-жылдан (40,1) тартыпстабилдүү азайып  олтурду  жана  2004-жылы  100 мињ эркек кишиге 25,4түтүздү. Кургак  учуктан аялдардын өлүмгө учурашынын динамикасы стабилдүүэмес.     2005-жылы котон жара менен ооруп калуу 2001-жылдагы 100 мињ кишиге60,9 учурдан (100 мињ аял кишиге 66,8) 39,3 учурга чейин (100 мињ эркеккишиге 38,5 жана 100 мињ аял кишиге 40,1) азайды.     Гонорея илдети  жагындагы  кырдаал да ушундай, ал расмий маалымат-тарга ылайык  тиешелүү  жыныстагы 100 мињ адамга эсептегенде эркектерде2001-жылдагы 74,5  учурдан  2005-жылдагы  40,5  учурга  чейин, аялдарда2001-жылдагы 23,6 учурдан 2005-жылдагы 15,5 учурга чейин азайган.      2.5. Билим берүүдөгү жана маданияттагы гендердик паритет      Кыргыз Республикасынын  Өкмөтүнүн  2002-жылдын  30-июлундагы N 504токтому менен  Бардыгы  үчүн  билим  боюнча  улуттук иш-аракеттер планы(2002-2015-жылдарга БҮБ) бекитилген болучу, анда аялдардын, ошондой элеэркектердин социалдык-экономикалык  жана  саясий өнүгүшүнө көмөктөшүүчүфактор катарында базалык билим берүүгө зор маани берилет. БҮБдүн экинчижана бешинчи  максаты базалык билим берүүнүн дењгээлинде гендердик тењ-дештикке жетишүүгө  жана гендердик кодулоону жоюуга, ошондой эле бардыкдењгээлдерде сапаттуу билим алууда эки жыныстын тењ тењдеш мүмкүнчүлүк-төрүн камсыз  кылууга багытталган. Жогоруда аталган максаттарга жетишүүорточо мөөнөттүү  келечекте  билим  берүү чөйрөсүн өнүктүрүүнүн негизгиартыкчылыктарынын бири  болуп саналат жана 2010-жылга чейин билим берүүчөйрөсүн өнүктүрүүнү  жөнгө салган көптөгөн стратегиялык документтерде,атап айтканда, 2010-жылга чейин Кыргыз Республикасынын билим берүү сис-темасын өнүктүрүү концепциясында (2002-жыл) белгиленген.     БҮБ кыймылынын алкаганда Билим берүү боюнча улуттук форум түзүлдү,анын тематикалык  топторунун бири ("Кыздарга билим берүү") билим берүү-дөгү гендердик проблемаларды чечүүгө багытталган. Топтун мүчөлөрү ЮНЕС-КОнун жана ЮНИСЕФтин колдоосу аркасында билим берүүдөгү гендердик проб-лемалар боюнча бир катар изилдөөлөрдү, билим берүү мекемелеринин жетек-чилери жана  педагогдору, жергиликтүү жамааттар жана ата-энелер коомчу-лугу жана башкалар үчүн семинарларды өткөрдү.     Билим берүүдөгү гендердик проблемаларды чечүүнү жигердештирүү, би-лим берүүнүн гендердик аспекттеринин глобалдык жана улуттук динамикасынтүшүнүүнү жакшыртуу  Кыргызстанды БАКБ билим берүү боюнча форумда башкаБорбордук Азиялык республикалар менен биригүүгө көмөкчү болду. Кыргызс-тандын билим  берүү  чөйрөсүнүн  өкүлдөрүндө гендердик аспекттер боюнчаКазакстандагы, Өзбекстандагы,  Тажикстандагы, Түркмөнстандагы өз кесип-тештери менен пикир алышуу мүмкүнчүлүгү бар.     Иретке келтирилген  гендердик  билим  берүү саясатын иштеп чыгуудаБилим берүү  министрлигине(8)  жана анын түзүмдөрүнө колдоо көрсөтүлдү;билим берүүдө гендердик тењдештикти камсыз кылуу платформасын иштеп чы-гуу үчүн негиз түзүлдү.     УИПти турмушка  ашыруунун алкагында 2002-жылдан тартып министрлик-тин түзүмдүк  бөлүмдөрүндө жана билим берүүнүн бүткүл системасында алдаканча толук  гендердик-дезагрегирленген статистикалык маалыматтарды чо-гултуу жүрүп  жатат,  бул азыркы кырдаалды далилдүү талдоону жүргүзүүгөжана базалык  билимге  карай жалпы жеткиликтүүлүктү камсыз кылууда, са-паттуу билим берүүдө балдар менен кыздардын ортосундагы ажырымды жоюудагендердик проблемаларды чечүү жолдорун аныктоого мүмкүндүк берет.     Билим берүү министрлиги(9) ЖОЖдорго "Жалпы гуманитардык жана соци-алдык-экономикалык сабактар"  циклине  гендерология боюнча бөлүмдү (са-бакты) киргизүүнү; факультативдик (элективдик) курстарга "Гендердик са-ясат", "Гендердик  социология"  жана  "Феминология"  сыяктуу сабактардыкиргизүү; гендерология  боюнча окуу программалары менен окуу куралдарынжана башкаларды  иштеп чыгуу сунуш кылган. Бардык жалпы билим берүү ме-кемелерине айрым  сабактарга  ("Укук",  "Адам  жана  коом", "Биология","Адеп сабагы")  гендердик тематика боюнча сааттарды киргизүү; гендердикокутуу боюнча факультативдик сабактарды, класстык сааттарды жана ийрим-дерди киргизүү сунуш кылынган.     Республиканын ЖОЖдорунун окутуучулары, айрым изилдөөчүлөр эларалыкуюмдардын колдоосу аркасында гендер боюнча академиялык курсту окутуунунбирдиктүү типтүү  программасын  жана методологиясын; ар кандай сабактарбоюнча типтүү гендердик окуу пландарын; гендердик тематика боюнча 20данашык окуу курстарын иштеп чыккан; борбордук жана региондук университет-терде китепканалар  жана  Кыргыз Республикасынын Улуттук китепканасыныналдында гендердик фонд түзүлгөн; "Гендердик мектептер" өткөрүлгөн.     Кыргыз Республикасынын  Президентине караштуу Башкаруу академиясы-нын базасында жана бир катар ЖОЖдордо мамлекеттик кызматчылар үчүн ген-дердик маселелер  боюнча окутуу жана квалификациясын жогорулатуу систе-масы түзүлгөн. Ондон ашык ЖОЖдор(10) окуу пландарына гендердик тематикабоюнча курстарды  (атайын курстарды, ошондой эле тандоо боюнча курстар-ды) киргизди. Бул проблематика боюнча кандидаттык диссертациялар, курс-тук жана дипломдук иштер, рефераттар корголууда.     Ар кандай  дењгээлдердеги  педагогикалык  кызматкерлер үчүн КБАнынквалификацияны жогорулатуу  курстарынын программалары өзгөрүүлөргө дуу-шарланды, алар гендердик жактан алда канча сезимтал болуп калды.     СКФнын колдоосу  аркасында НПОлор жана мектеп педагогдору турмушкаашырып жаткан  мектеп практикасына "Ыйгарым укуктуу билим" программасы-нын эксперименттик  киргизүү бейформал билим берүү чөйрөсүндө оњ натый-жаны берди.  Долбоордун алкагында мектептердин мугалимдеринин жана ЖОЖ-дордун педагогдорунун ичинен 65тен ашык машыктыруучу окутулду. Програм-манын алкагында  иштелип  чыккан окуу куралдары жалпы билим берүү стан-дартына кошуу үчүн КБАга сунушталды.     "Үйбүлөлүк тарбиялоого  гендердик келечектерди киргизүү" долбоору-нун алкагында  Нарын  жана Баткен облустарында эки ресурстук борбор тү-зүлдү, алар тематикалык адабият (ПРООН), электрондук булактардагы, КБА-нын адистери иштеп чыккан окуу модулдары менен жабдылган; ЮНЕСКОнун жа-на ЮНИСЕФтин  колдоосу менен сапаттуу билимге жетүүдө кыздар менен бал-дардын тењ  мүмкүнчүлүктөрүн камсыз кылуу, үйбүлөлүк тарбияга гендердикыкмаларды киргизүү,  үйбүлөдө  түзүлгөн,  улуттук маданият жана салттарменен байланышкан  гендердик стереотиптерден арылууга ата-эне коомчулу-гун окутуу маселелери боюнча билим берүүнү башкаруунун региондук орган-дарынын жетекчилери үчүн бир катар семинарлар өткөрүлдү.     Гендердик стереотиптерди жана гендердик зомбулукту жоюу максатындареспубликанын маданий  эс  алуу  мекемелери кыздарды ала качуунун, жашыжете элек кыздарга куда түшүүнүн, жашыруун көп аял алуунун мыйзамсызды-гы жөнүндө айрым түшүндүрүү иштерин жүргүздү.     СКФнын "Гендердик  тематиканы  чагылдырууда ЖМКлардын демилгелеринколдоо", "Глобалдык гендердик кыймылды өнүктүрүү боюнча эларалык конфе-ренцияларга катышууга  жеткиликтүүлүк деген атайын программалардын жанабашка эларалык уюмдардын ушундай долбоорлорунун алкагында гендердик те-маларга документалдуу   фильмдерди   чыгаруу,  журналисттердин арасындаадис-гендерологдорду даярдоо, академиялык гендердик билим берүүнү өнүк-түрүү аркылуу гендердик проблемаларды чагылдырууга көмөк көрсөтүлдү.     Кыргыз Республикасынын  Билим  берүү жана маданият министрлиги(11)ЮНЕСКОнун (Бангкок)  колдоосу аркасында жалпы орто билим берүү чөйрөсү-нүн адистери  үчүн гендердик сезимтал окутуу механизмдерин иштеп чыгуу,жагымдуу окутуучу чөйрөнү түзүү, мектепке келүүнү жана жетишүүнү артты-руу, ошондой  эле  улуттук каррикулумду өркүндөтүү боюнча семинарлардынсериясы өткөрүлдү.  Жаш  курактагы  балдарды өнүктүрүүгө, үйбүлөдө жанакоомдо гендердик эскичилдиктерден арылууга өзгөчө көњүл бурулду.      2.6. Аялдарга карата зомбулуктун бардык формаларын азайтуу      Аялдарга карата зомбулукка каршы күрөшүүдө талданып жаткан мезгил-дин ичинде жетишилген оњ натыйжаларга Кыргыз Республикасынын "Үйбүлөдө-гү зомбулуктан социалдык-укуктук коргоо жөнүндө" 2003-жылдын 25-мартын-дагы N  62 жана Кодексти жогоруда аталган Мыйзамга ылайык келтирүү мак-сатында "Кыргыз  Республикасынын  Администрациялык жоопкерчилик жөнүндөкодексине толуктоо киргизүү тууралу" 2004-жылдын 26-июлундагы N 98 мый-замдары кабыл алынышын кошууга болот.     "Адамдарды сатуунун  алдын  алуу  жана  ага каршы күрөшүү жөнүндө"Кыргыз Республикасынын  2005-жылдын  17-мартындагы  N  55 Мыйзамы кабылалынган. Ага  ылайык, "Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексине өз-гөртүүлөр жана  толуктоолор  киргизүү  тууралу"  Кыргыз Республикасынын2006-жылдын 5-январындагы N 1 Мыйзамында адамдарды сатуу жана мыйзамсызмиграцияны уюштуруу  жана башкалар үчүн жоопкерчиликти катаалдантуу ка-ралган.     Кыргыз Республикасынын  Президентинин 2002-жылдын 21-апрелиндеги N94 Указы  менен  бекитилген  2002-2005-жылдары  Кыргыз  Республикасындаадамдарды мыйзамсыз ташып чыгууга жана сатууга каршы күрөшүү боюнча ча-ралардын мамлекеттик Программасы иштелип чыккан жана Кыргыз Республика-сынын Президентине  караштуу Адамдарды мыйзамсыз ташып чыгууга жана са-тууга каршы күрөшүү боюнча улуттук кењештин, КР ПАнын ВСЖГР боюнча кат-чылыгынын, башка мамлекеттик, өкмөттүк эмес жана эларалык уюмдардын жи-гердүү ишинин аркасында турмушка ашырылды.     Анын алкагында  улуттук мыйзамдарды өркүндөтүү, ар кандай семинар-ларды жана  тренингдерди өткөрүү, маалымат материалдарын чыгаруу; адам-дарды сатуунун курмандыктары үчүн башпаанектерди жана шашылыш линиялар-ды түзүү аркылуу проблема жөнүндө мамлекеттик кызматчылардын жана калк-тын маалымдар  болушун арттыруу боюнча иш жүргүзүлдү. Азыркы учурда ОБ-СЕнин колдоосу  аркасында 2007-2010-жылдарга жањы программалык документиштелип чыкты.     Кыргыз Республикасынын  бул  багытта  жүзөгө  ашырылган иши АКШнынКонгрессинин дүйнөдө  адамдарды сатуу жагындагы абал жөнүндө ар жылдагыдокладында чагылдырылды. Кабыл алынган классификацияга ылайык, 2003-жы-лы Кыргызстан  үчүнчү дењгээлдеги өлкөлөрдүн тобунан экинчи дењгээлдегиөлкөлөрдүн тобуна которулду, булар өз өлкөсүнүн аймагында ушундай проб-лема бар экенин мойнуна алат жана аны жоюу боюнча чара көрөт.     1999-жылдан тартып  2002-жылга  чейинки  мезгилдин ичинде аялдаргакарата кысымга алуунун бардык формаларын жоюу жөнүндө Конвенцияны атка-руу жөнүндө  Кыргыз Республикасынын экинчи мезгилдүү докладын жана НПО-лордун тобу даярдаган альтернативдүү докладды 2004-жылдын январында ка-раган ООНдун тиешелүү Комитети Кыргыз Республикасына оњ баа берди. ООН-дун СЕDAW  боюнча  Комитети  иштеп чыккан адам укуктары боюнча эларалыккелишимге катышкан  мамлекеттер  сунуш кылган докладдардын формасы жанамазмуну жагынан  Жетектөөчү  принциптердин Компиляциясына ылайык расмийотчетту даярдоого  аялдар  коомдук уюмдарынын эксперттери тартылды, буланын көбүрөөк объективдүүлүгүнө, реалдуулугуна көмөкчү болду. НСнын су-нушу боюнча, ООНдун СЕDAW боюнча Комитетинин Корутунду комментарийлери-нин негизинде  Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2004-жылдын 12-ноябрын-дагы N  837  токтому  менен аларды турмушка ашыруу боюнча Иш-чаралардынматрицасы бекитилген.  2002-жылдан  тартып 2006-жылга чейинки мезгилдиничинде СЕDAW аткаруу жөнүндө КРнын Үчүнчү мезгилдүү докладын даярдоонунмилдеттүү жол-жоболоруна ылайык, КР Өкмөтүнүн жогоруда аталган токтому-нун мониторинги жүзөгө ашырылды, ал докладда ийне-жибине чейин чагылды-рылды.     ЮНИФЕМдин (2003-2004-жылдар) колдоосу аркасында турмушка ашырылганВЖСГР боюнча катчылыктын "Зомбулуксуздукка карай жолдо" долбоорунун ал-кагында, "Үйбүлөдөгү зомбулуктан социалдык-укуктук коргоо жөнүндө" Кыр-гыз Республикасынын Мыйзамына ылайык Кыргыз Республикасынын мыйзамдары-на өзгөртүүлөр  иштелип  чыкты  жана  киргизилди;  үйбүлөдө зомбулуктунучурлары жана  алар боюнча көрүлгөн чаралар боюнча маалыматтарды чогул-тууну караган жана үйбүлөлүк зомбулуктун күнөөкөрү, ошондой эле курман-дыгы жагынан социалдык-демографиялык көрсөткүчтөрдү камтыган ведомство-лук статистикалык  отчеттуулуктун  формасы; жапа чеккендер жагынан ген-дердик бөлүштүрүлгөн  көрсөткүчтөрдү  камтыган  "КРдагы кылмыштуулуктунабалы жөнүндө"  ВЦ-1 статистикалык отчетунун формасы иштелип чыкты; ад-министрациялык укук  бузуучунун маалыматтык-издөө картасына жапа чеккентарап жөнүндө  маалыматтарды  чагылдырган толуктоо киргизилди; жогорудакөрсөтүлгөн жањы статистикалык формаларды практикалык колдонууга кирги-зүү максатында КР ИИМнин ИАУсу үчүн программалык камсыз кылуу; кайтарууордерлеринин формалары;  Кыргыз  Республикасынын ички иштер министринин2004-жылдын 7-октябрындагы  N  388 буйругу менен практикалык колдонуугакиргизилген УКАны  колдонуу боюнча нускоо; республиканын КБсы үчүн бир-диктүү статистикалык   отчеттуулуктун   формасы   иштелип  чыкты; КБнын2005-жылдан берки  иши жөнүндө маалыматтар "Кыргыз Республикасынын аял-дары жана эркектери" деген жыл сайын жарыялануучу гендердик-дезагрегир-ленген статистиканын жыйнагына киргизилет.     УИПти жоошуу  аткаруучулар жана аны турмушка ашыруу боюнча өнөктөраялдарга каршы  зомбулук  проблемасы жөнүндө мамлекеттик кызматчылардынжана калктын  семинарлар жана тренингдер, маалымат материалдарын, ошон-дой эле  зомбулуктуу  жүрүш-турушка жол берилбестик маселеси боюнча жа-рандык ањ-сезимдин  дењгээлин  жогорулатууга  багытталган материалдардычыгаруу аркылуу  маалымадар  болушун  жогорулатуу  максатында бир катариш-чараларды жүргүздү; үйбүлөдөгү жана коомдогу зомбулукту алдын алуугабагытталган иштин  жањы формалары иштелип чыкты жана өздөштүрүлдү; зом-булуктун курмандыктарына практикалык жардам көрсөтүлдү; проблеманын се-бептери талданды  жана зомбулукка каршы күрөшүүгө арналган маалымат ма-териалдары жарыяланды.     Аялдарга карата  зомбулук  маселелеринде  укук коргоо органдарынынкызматкерлеринин, судьялардын гендердик сезимталдыгын жогорулатуу боюн-ча чаралар жүзөгө ашырылды. ИИМдин Академиясынын, Кыргыз-Россиялык Сла-вян университетинин  жана  башка  ЖОЖдордун штаттык окутуучу курамынын,ошондой эле  эларалык  агентиктердин колдоосу аркасында эксперттик НПО-лордун өкүлдөрүнүн күчү менен атайын окутуучу курстар иштелип чыкты жа-на сынактан өтү, окуу куралдары жарыяланды, семинарлардын жана тренинг-дердин циклдери өткөрүлдү.     Балдарды тарбиялоо  жагынан  мектеп мугалимдери, адистердин кењиричөйрөсү үчүн  усулдук окуу куралдары иштелип чыкты; жогорку класстардынокуучулары үчүн окутуу программалары, зомбулукту четтетүү, сабырдуу жа-на коопсуз жүрүш-туруш боюнча педагогикалык адистиктеги студенттер үчүнкурстар түзүлдү.     КР УСК  аялдарга  жана  балдарга  карата зомбулук фактылары боюнчаиликтөө жүргүзүүнүн методологиялык негиздерин иштеп чыкты.     КРнын ар  бир облусунда иштеп жаткан КБлардын потенциалы жогорула-тылды, КБлардын  ЖӨБӨлор менен өзара аракеттенүүсү күчөтүлдү, жергилик-түү бюджеттен КБларды тењ финансылоо боюнча оњ практикалар бар.     Жер-жерлерде жарандык  жоопкерчиликти өнүктүрүү жана аялдарды зом-булуктан коргоону  камсыз  кылуу  максатында  социалдык  мобилизациялоопринциптеринин негизинде  Ош жана Баткен облустарынын айылдарында "Диа-монд" ассоциациясынын түштүк филиалы СКФнын колдоосу аркасында "Үйбүлө-дөгү зомбулукка  координацияланган  мамилени уютшуруу"долбоорунун алка-гында 18 ӨКТны түздү.     "КРнын Жалалабат  облусунун  Аксы районунда 2002-жылдын 17-18-мар-тындагы окуяларда курман болгондордун жана жапа чеккендердин үйбүлө мү-чөлөрүнө мамлекеттик социалдык жардам жөнүндө" КР Мыйзамына өзгөртүүлөркиргизүү тууралу"  КРнын  2005-жылдын  23-декабрындагы  N 187 Мыйзамынаылайык кошумча  социалдык  жөлөкпулдардын  өлчөмү көбөйтүлдү, аларды 50адам, анын  ичинде  19 аял алат. Мындан тышкары, 17 адам (анын ичинде 7аял) майыптык жана баккан адамын жоготкондук боюнча жөлөкпул алат.     "Аскер кызматчыларын  пенсия  менен  камсыз  кылуу жөнүндө" КыргызРеспубликасынын Мыйзамына  толуктоо  жана  өзгөртүү  киргизүү  тууралу"КРнын 2006-жылдын  28-декабрындагы N 226 Мыйзамына ылайык кайтыш болгонаскер кызматчыларынын  эмгекке жараксыз үйбүлө мүчөлөрүнө баккан адамы-нан ажырагандыгы  боюнча пенсия, ал эми иштебеген ата-энелерге үч эсеп-тик көрсөткүч өлчөмүндө өмүр бою компенсация каралган.     ИИМдин Академиясында жањжалдарды жөнгө салуу жана массалык тартип-сиздиктерди четтетүү боюнча Борбор түзүлгөн, ал жерде ИИМдин бөлүмдөрү-нүн кызматкерлери окутуудан өтөт (ОБСЕнин колдоосу аркасында).     Ички иштер органдарынын аттестацияланган аял кызматкерлери өздөрү-нүн кызматтык милдеттерин аткаруунун жүрүшүндө жањжалдарды чечүүгө жанажөнгө салууга катышат.     Ар кандай жањжалдар зоналарында аялдарды коргоо боюнча УИПте план-даштырган чаралардын алкаганда бир катар изилдөөлөр жүзөгө ашырылды жа-на мамлекеттик башкаруу, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, эла-ралык уюмдар жана жарандык коом үчүн тиешелүү сунуштар иштелип чыкты.     Мамлекеттик мекемелер жана НПОлор эларалык агенттиктердин колдоосуаркасында соттолгондорду социалдык реабилитациялоо жана аларды кайрадансоциалдаштыруу боюнча  күч-аракеттерди  жасады,  алар  2010-жылга чейинКыргыз Республикасынын  пенитенциардык системасын реформалоо Концепция-сынын негизги багыттарынын бири болуп саналат.     Гендердик зомбулук  проблемасы  боюнча калкка маалымдоо максатындаиш-чаралардын: ар  кандай максаттуу топтор үчүн семинарлардан, тренинг-дерден, басылма жана электрондук ЖМКларга атайын рубрикаларды, ТВда бе-рүүлөрдү ачуудан  тартып  изилдөөлөрдү,  көчмө-театралдык оюндарды жанамаалыматтык кампанияларды уюштурууга чейинки кењири спектри өткөрүлдү.         III. 2002-2006-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик        тењдештикке жетишүү боюнча Улуттук иш-аракеттер планын                   турмушка ашыруудагы тоскоолдуктар                                        Жогоруда саналган  оњ  натыйжалар  менен катар, "2002-2006-жылдарыКыргыз Республикасында  гендердик  тењдештикке  жетишүү  боюнча Улуттукиш-аракеттер планы жөнүндө" КР Президентинин 2002-жылдын 2-мартындагы N52 Указын турмушка ашыруунун жыйынтык баасы аны толук көлөмдө аткаруугатоскоолдук болгон проблемаларды белгиледи. Алардын ичинде:     УИПти турмушка  ашырууда жарандардын тењдеш укуктарын жана мүмкүн-чүлүктөрүн камсыз  кылууда  гендердик тењдештикке жетишүү боюнча инсти-туттук механизмдин  бир бөлүгү болуп саналган бир катар мамлекеттик ор-гандардын (КР  Өкмөтү,  КР ЖК комитеттери, КР Акыйкатчысы (Омбудсмени),КР Президентинин алдындагы Адам укугу боюнча комиссия ж.б.) ролун начарактуалдаштыруу.     Гендердик ыкманы  өнүктүрүүнү  саясий  жактоонун жетишсиздиги жанааны практикага киргизүү үчүн адекваттуу эмес жоопкерчилик.     Мамлекеттик башкаруу  жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу система-сында гендердик компетенттүүлүктүн төмөндүгү.     Мамлекеттик гендердик саясатты өркүндөтүү боюнча жарандык коом ме-нен консультациялар системасынын туруксуздугу.     УИПти финансылоо  процессинин  өркүндөтүлбөгөндүгү; борбордогу ми-нистрликтер менен  ведомстволордун  жана алардын региондордогу түзүмдүкбөлүмдөрүнүн ишпландарынын,  ошондой эле региондорду социалдык-экономи-калык өнүктүрүү  пландарынын  УИПте  пландаштырылган гендердик саясаттытурмушка ашыруу боюнча иш-чаралар менен макулдашылбагандыгы жана алардыведомстволук жана  жергиликтүү  бюджеттерден финансылык камсыз кылуунунжоктугу.     Министрликтерде, ведомстволордо,  коомдук  уюмдарда  жана НПОлордоиштелип чыгуучу  гендердик-дезагрегирленген  статистикалык маалыматтын,ошондой эле далилдөө базасынын өркүндөтүлбөгөндүгү.     Төмөнкүлөрдүн сакталышы:     - аялдардын демейки көз каранды абалын бекемдеген коомдогу аялдар-дын ролу жөнүндө социалдык-маданий ченемдердин жана гендердик (патриар-халдык) стереотиптердин;     - ресурстарга жетүүдөгү жана ага контролдук кылуудагы айырмачылык-тардын;     - көпчүлүк секторлордо иштин түрү боюнча гендердик сегрегация үчүнбашталгыч өњүт болуп саналган билим берүүнүн;     - эмгектин  гендердик вертикалдык жана горизонталдык сегрегациясы-нын.     Гендердик тењдештик  маселелеринин  бүткүл  спектри боюнча коомдунмаалымдар болушунун төмөндүгү; аны жогорулатуу боюнча иш-чаралардын на-тыйжаларынын туруксуздугу.     Жогоруда эске  алынган  проблемалар бийликтин аткаруу жана өкүлчү-лүктүү бутактарынын жогорку дењгээлдеринде аялдардын өкүлчүлүгүнүн терсдинамикасын; көбөйүүгө  карай  тенденциясы бар аялдар менен эркектердинорточо эмгек  акысынын жана пенсиясынын ортосундагы ажырымдын; экономи-калык жактан  жигердүү  калктын ичинде аялдардын дењгээлинин төмөндүгү-нүн; өмүрдүн  күтүлгөн  узактыгы бала төрөгөн учурда төмөндөшүнүн; өмүрбою окутуу процессинде балдар менен кыздардын, аялдар менен эркектердинортосундагы диспаритеттин  сакталышынын;  өз потенциалын өнүктүрүү үчүнмүмкүнчүлүктөрдөгү айырмачылыктардын  сакталышынын;  коомдогу гендердикзомбулук өсүшүнүн жана башкалардын себеби болуп калды.     Алынган оњ натыйжаларды, келип чыккан учурдагы тоскоолдуктарды эс-ке алып  жана жањы факторлорду, анын ичинде КРдагы социалдык-экономика-лык жана саясий өзгөрүүлөрдү эске алып ушул УИП иштелип чыкты.          IV. Стратегиялык артыкчылыктар, саясат чаралары жана                    аларды турмушка ашыруу жолдору      2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик тењдештикке же-тишүү боюнча ушул Улуттук иш-аракеттер планы гендердик өнүктүрүү чөйрө-сүндө өлкөнү  өнүктүрүүнүн  жањы  Стратегиясынын иш-аракеттеринин планыжана Мињ жылдыктын бардык өнүктүрүү максаттарынын гендердик аспекттеринтурмушка ашыруунун механизми болуп саналат.     2002-2006-жылдарга мурдагы  УИПти  турмушка  ашыруунун  баяндамасыкөрсөтүп тургандай, пландаштырылган иш-чаралардын бир бөлүгү толук тур-мушка ашырылган  жок  жана аларды өркүндөтүү боюнча андан аркы күч-ара-кеттерди жумшоону талап кылат. Буга байланыштуу 2007-2010-жылдарга УИП-те мурдагы  УИПтегидей  бүтүндөй алганда эле ошол эле алты стратегиялыкбагыт боюнча  саясат чараларын жана иш-чараларды турмушка ашыруу карал-ган:     - гендердик  тењдештикке жетишүү боюнча институттук механизмди өр-күндөтүү;     - чечимдерди кабыл алуунун бардык дењгээлдеринде гендердик баланс-ты сактоо;     - социалдык-экономикалык чөйрөнүн гендердик компоненти;     - денсоолуктун жана саламаттыкты сактоонун гендердик аспекттери;     - билим берүүдө жана маданиятта гендердик тењдештикке жетишүү;     - гендердик зомбулукту азайтуу.     Ошондой эле  2007-2010-жылдарга УИПте төмөнкүдөй жањы стратегиялыкбагыт киргизилген:     - гендердик  тењдештик маселелеринде коомдун маалымдар болушун ке-њейтүү.      4.1. Гендердик тењдештикке жетишүү боюнча институттук механизмди          өркүндөтүү      2007-2010-жылдарга ӨӨСнын толук компоненттеринин бири жана Кыргыз-стандын эларалык  милдеттенмелеринин, анын ичинде Мињ жылдыктын өнүктү-рүү максаттарына жетишүү, ООНдун Коопсуздук Кењешинин N 1325 резолюция-сы боюнча  милдеттенмелеринин  курамдык бөлүгү болуп саналган гендердиктењдештикке жетишүүдөгү  прогресс аялдар менен эркектердин тењдеш укук-тарын жана мүмкүнчүлүктөрүн камсыз кылуу жагынан саясатты турмушка ашы-руу үчүн жооптуу мамлекеттик жана мамлекеттик эмес институттарды чыњда-майынча мүмкүн эмес.     Бул жагындагы терс тенденциялардан арылуу, адамдык өлчөмдүн, өзгө-чө аялдардын  абалынын  көрсөткүчтөрүнүн начарлашынын алдын алуу инсти-туттук механизмдерди  системалык өзгөртүү боюнча коомдун бардык сектор-лорунун жана  мамлекеттик  органдарынын  күч-аракеттерин жумшоону талапкылат.     Мамлекеттик башкаруунун, ыйгарым укуктарды бийлик бутактарынын ор-тосунда бөлүштүрүүнүн Кыргыз Республикасында түзүлгөн системасы, жерги-ликтүү өзалдынча башкарууну өнүктүрүү комплекстүү гендердик ыкманы кир-гизүү жана  мамлекеттик  гендердик саясатты турмушка ашыруу үчүн жоошууинституттардын бүтүн  системасын  чыњдоо  муктаждыктарын калыптандырат.Мындай системанын негиздери мурдагы мамлекеттик программаларды турмушкаашыруу мезгилинде  түптөлгөн,  бирок  болуп өткөн социалдык жана саясийөзгөрүүлөр аны андан ары өркүндөтүүнү талап кылат.     Алсак, УИПти  турмушка  ашыруу  мезгилинде  Кыргыз РеспубликасынынПрезидентине караштуу  Аялдардын,  үйбүлөнүн  маселелери жана гендердикөнүктүрүү боюнча  улуттук кењешти андан ары чыњдоо жана анын ишинин на-тыйжалуулугун жогорулатуу  жана  мамлекеттик  түзүмдөрдүн жана жарандыккоомдун күч-аракеттерин  координациялоону  камсыз кылуу, гендердик сая-саттын артыкчылыктуу багыттарын аныктоо үчүн жергиликтүү дењгээлде ген-дердик саясат  боюнча  Консультациялык кењештерди түзүү практикасын ке-њейтүү боюнча иш жүргүзөт.     Кыргыз Республикасынын  Өкмөтүнүн Аппаратына тиешелүү функциялардыбекитүү, бийликтин  аткаруу  вертикалында, анын ичинде министрликтерде,ведомстволордо жана  жергиликтүү  мамлекеттик администрацияларда мамле-кеттик саясатты жүзөгө ашыруу боюнча учурдагы адистештирилген институт-тарды чыњдоо  жана  жањыларын түзүү аркылуу гендердик саясатты турмушкаашырууда Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтүнүн  ролун күчөтүү жањы этаптынмаанилүү милдети болуп саналат.     Гендердик ыкманы  жергиликтүү  кењештердин  ишине  жана  региондукөнүктүрүү пландарына  киргизүүгө багыт алган жергиликтүү өзалдынча баш-каруу органдары системанын маанилүү элементи болуп калат.     Укук коргоочу  институттардын  ролун  жогорулатуу,  анын  ичине КРАкыйкатчысынын (Омбудсменинин) ишине гендердик өлчөмдү киргизүү аркылуужогорулатуу зарыл.     Программалык ыкманы киргизүү жана бюджеттерди гендердик талдоо ме-тодологиясын пайдалануу аркылуу финансылоону оптималдаштыруу программа-ны турмушка ашыруунун маанилүү шарты болуп саналат.     Социалдык өнөктөштүк, жарандык коомдун катышуу механизмдерин анданары өркүндөтүү  УИПти  натыйжалуу  турмушка ашыруу үчүн негизди түзүүгөтийиш.     Улуттук мыйзамдарды  өркүндөтүү  аларды эларалык ченемдерге ылайыккелтирүү, гендердик  тењдештик  жөнүндө колдонуудагы мыйзамга өзгөртүү-лөрдү жана  толуктоолорду киргизүү; колдонуудагы мыйзамдардын жана жањымыйзам долбоорлорунун гендердик экспертизасын андан ары институттук бе-кемдөө; мыйзамдарга сунуш кылынган өзгөртүүлөрдү талкуулоого коомчулук-тун кењири катышуусу аркылуу жүргүзүлөт.      4.2. Чечимдерди кабыл алуунун бардык дењгээлдеринде гендердик           балансты сактоо      Бул УИПте  чечимдерди  кабыл алуу органдарына аялдарды тартуу про-цессин колдоо үчүн  ченемдик-укуктук  документтерди  өркүндөтүү  боюнчаиш-чаралар каралган.     Бул пландын  алкагында аялдарды бийлик түзүмдөрүнө илгерилетүү бо-юнча чаралар көрүлөт,  өлкөнүн саясий жана коомдук турмушунда  аялдаргакарата кысымга алууну жоюу боюнча убактылуу атайын чаралар киргизилет.     Бардык дењгээлдерде чечим кабыл алууга аялдардын катышуусун иш жү-зүндө кењейтүү  үчүн  саясатта гендердик тењдештикти камсыз кылууга ба-гытталган УИПтин иш-чараларын мамлекеттик бюджеттен финансылоону камсызкылуу зарыл.      4.3. Социалдык-экономикалык чөйрөдөгү гендердик компонент      Социалдык-экономикалык саясат жагындагы башкаруунун натыйжалуулугумамлекет өзалдынча  өнүгүүгө көрсөткөн, гендердик айырмачылыктарды эскеалган жана  иш менен камсыз кылуу, өндүрүш, кирешелерди бөлүштүрүү, со-циалдык жыргалчылыктарды  керектөө  чөйрөсүндө  жыныстык белгиси боюнчакодулоо сыяктуу  терс көрүнүштөрдүн пайда болушунун алдын алган колдоо-нун даражасы менен аныкталат.     Рыноктук мамилелер  экономикалык  жактан натыйжалуу жана гендердикжактан адилеттүү  тартиптин  универсалдуу  жөнгө салуучусу боло албайт.Конституциялык жактан   бекемделген   социалдык  мамлекеттин принцибинеылайык мындай функцияны аткарууга мамлекеттин гендердик багыттагы соци-алдык-экономикалык саясаты чакырылган.     Чакан жана  орто  бизнести, анын ичинде аялдар ишкерлигин финансы-лоо, кредит  берүү жана инвестициялоо механизмдеринин өнүкпөгөндүгү эм-гек менен  камсыз кылуу жана бизнес чөйрөсүндө гендердик адилеттүүлүккөкарай жолдо тоскоолдук болуп саналат.     Мамлекеттин гендердик  багыттагы  социалдык-экономикалык  саясатынжүзөгө ашыруунун  маанилүүлүгүн жалпы түшүнүүгө жетишүү үчүн толук маа-лыматтын болушу зарыл. Аны алуу үчүн ушул багытта пландаштыруу жана ан-дан кийинки  мониторинг,  саясий реформаларды жүргүзүү, социалдык прог-раммаларды кабыл алуу, бюджеттик каражаттарды бөлүү жана уюштуруу түзү-мүн түзүү  максатында локалдык, ошондой эле улуттук дењгээлде кырдаалгатез баа берүү, баяндамалар, пикир сурап-билүүлөр, иликтөөлөр, проблема-ны изилдөөлөр зарыл.     Мыйзамдарды ЭЭУнун  жана  башка  эларалык уюмдардын стандарттарынаылайык келтирүү  гендердик  жактан  балансташкан  эмгек рыногун түзүүгөтүрткү берет.     Гендердик тењдештикти  камсыз  кылуу  боюнча чаралар КР Өкмөтүнүн,ККФнын жана 2008-2010-жылдарга КР СКРДнын ортосундагы Башкы макулдашуу-да чагылдырылууга тийиш.     УИПтин социалдык-экономикалык    компонентин    турмушка    ашыруу2007-2010-жылдарга ӨӨСтүн тиешелүү блокторунда каралган гендердик ыкма-ны колдонуу  жолу менен жүзөгө ашырышат. ӨӨСке интеграцияланган гендер-дик өзгөртүүлөр жана индикаторлор турмушка ашырылууга, анын ичинде сек-тордук жана  региондук  программалар аркылуу турмушка ашырылууга тийиш.УИПти турмушка  ашыруунун  жүрүшүндө  улуттук саясатта, программаларда,пландаштырууда жана  отчеттуулукта  гендердик  ыкмаларды  киргизүү жанаэсепке алуу улантылат.     Натыйжаларга жетиштүүдөгү прогресске шайкеш келтирилген индикатор-лорду пайдалануу  менен отчеттуулуктун өркүндөтүлгөн жол-жоболору аркы-луу көз салынат.     Бул УИПтин милдеттерине ошондой эле төмөнкүлөр кирет:     - билим  алууга  же аны жогорулатууга арналган үйбүлөлүк бюджеттинүлүшүн жогорулатуу, медициналык тейлөөнү камсыз кылуу жана жакшыртуу;     - үйбүлөнүн таламдарында жеке камсыздандыруу каражаттарын топтоонустимуддаштыруу жана үйбүлөлөргө зарыл (жетиштүү) сандагы жана сапаттагыкеректөөчү жыргалчылыктарды  кепилдик кылган туракжай субсидияларын бе-рүү, бул  социалдык  кызмат көрсөтүүлөрдү берүүчү мамлекеттик жана жекемекемелердин ортосундагы дурус атаандаштыкты күчөтөт;     - киши  башына  кирешеси  жашоо  минимумунан  төмөн болгон (бардыкучурларда салык салынуучу кирешелердин чоњдугу экономикада мыйзам тара-бынан белгиленген  эњ аз эмгек акыдан төмөн болууга тийиш эмес) үйбүлө-лөрдөгү кызматкерлер  үчүн киреше салыгы боюнча жењилдиктерди (балдаргастандарттык кемитүүлөр) көбөйтүү;     - өздөрүнө  байланышпаган  себептерден  улам (мисалы, баланы багуубоюнча өргүүдөн кийин кесиптик ишке киришүү ж.б.) татаал кырдаалда кал-ган аялдарды колдоонун мамлекеттик чараларын киргизүү;     - аялдарды  кодулоо жана аларга зомбулук өзгөчө ачык көрүнгөн эко-номиканын бейформал секторунда аялдардын укуктарын коргоо;     - жергиликтүү дењгээлде кадрларды даярдоо программаларында же тар-мактык уюмдарда эркектерге салыштырганда аялдардын катышуусун кењейтүү.     Программалык ыкманы киргизүү жана бардык дењгээлдердеги бюджеттер-ди гендердик талдоо методологиясын пайдалануу аркылуу жањы УИПти финан-сылоону оптималдаштыруу  аны  ийгиликтүү турмушка ашыруунун шарты болупкалат.       4.4. Денсоолуктун жана саламаттыкты сактоонун гендердик аспекттери      Денсоолукту коргоо чөйрөсүндөгү гендердик тењдештик маселелери жа-њыдан ањдап-түшүнүүнү  талап  кылат  жана  ушул пландын алкагында өзарабайланышкан төмөнкүдөй эки милдетти чечүүгө багытталат: гендердик ыкма-ны киргизүүдө  саламаттыкты  сактоо секторунун потенциалын күчөтүү жанаар кандай категориядагы эркектер менен аялдардын чабалдыгын азайтуу жа-на адекваттуу,  сапаттуу кызмат көрсөтүүлөргө, продуктуларга жана сала-маттыкты сактоо  мекемелерине  жеткиликтүүлүктү  жогорулатуу максатындаалар үчүн  саламаттыкты  сактоо ресурстарын бөлүштүрүүдө адилеттүүлүктүарттыруу, анын  ичинде  - гендер менен байланышкан денсоолук жана сала-маттыкты сактоо  маселелери жөнүндө ЖМК аркылуу калкка маалымдоо боюнчакењири масштабдуу чаралар.     Саламаттыкты сактоо  секторунда комплекстүү гендердик ыкманы күчө-түү денсоолук - бул индивиддердин жана мамлекеттердин алда канча маани-лүү ресурсу,  ал  эми  денсоолуктун жетише турган эњ жогорку дењгээлинеукук ар бир адамдын фундаменталдык укугу болуп саналат жана Кыргызстан-дын жарандарына Кыргыз Республикасынын Конституциясы тарабынан кепилдиккылынган деген түшүнүккө таянат.     Денсоолук саламаттыкты сактоо системасынын алкактары менен чектел-бейт, социалдык-экономикалык  факторлорго  байланыштуу жана гендер, ре-сурстарды бөлүштүрүү,  тамак  жана  тамактануу, жашоо шарттары, коопсузичүүчү сууга  жеткиликтүүлүк,  адекваттуу  санитардык шарттар, эмгектинкоопсуз жана мыкты шарттары, курчап турган коопсуз чөйрө сыяктуу детер-минанттарга ээ.     Бул УИП Кыргызстан кошулган эларалык документтердин ченемдерин ча-гылдырат жана  денсоолукка  укукту турмушка ашырууну жакшыртууга багыт-талган, ал  "анын  бардык формаларында жана дењгээлдеринде өзара байла-нышкан жана  маанилүү  төмөнкүдөй төрт элементти" камтыйт: саламаттыктысактоо мекемелеринин,  кызмат көрсөтүүлөрүнүн жана товарларынын бар бо-лушу, жеткиликтүүлүгү  (анын  ичинде  кодулоону эмес, иш жүзүндөгү жанаэкономикалык жеткиликтүүлүк, маалыматка жеткиликтүүлүк), алгылыктуулугужана сапаты.     УИПтин иш-чаралары  денсоолукка аялдар менен эркектердин укуктарынтолук жана  ар тараптан таанууга, коргоого жана турмушка ашырууга, аныничинде медициналык  мекемелерге кайрылууга жана медициналык кызмат көр-сөтүү менен  товарларды пайдаланууга аялдар менен эркектердин мүмкүнчү-лүктөрүнө тоскоолдук кылган бөгөттөрдү үйбүлө, мамлекет жана коом тара-бынан жоюуга багытталган.     Ушул УИПтин  жана  саламаттыкты  сактоо программаларынын алкагындасоциалдык адилеттүүлүк маселелери шаардык жана айылдык калктын ортосун-дагы, кедейлердин жана байлардын ортосундагы тењсиздикти жоюудан тышка-ры, эркектер  менен аялдардын улгайган жалгыз бой аялдар жана эркектер,өспүрүмдөр, балалуу пациенттер, майыптар жана денсоолук мүмкүнчүлүктөрүчектелүү адамдар, психикалык денсоолугу бузулган, зомбулуктан жапа чек-кен аялдар  жана кыздар сыяктуу конкреттүү категорияларын кодулабоо ас-пекттерин камтыйт.     Бул УИПтин  милдеттерин аткаруу социалдык-маданий ченемдердин жанагендердик стереотиптердин  жана  алардын  саламаттыкты сактоонун кызматкөрсөтүүлөрүнө жеткиликтүүлүккө, денсоолук жана медициналык кызмат көр-сөтүүлөрдү берүүчүлөр  жагынан  эркектерде жана аялдарда жүрүш-туруштунспецификалык оњ моделдерин калыптандыруу боюнча чараларды иштеп чыгуугатаасиринин маселелерин алда канча терењ иликтөөгө багытталган.     Бул милдеттерди  чечүүдө ведомстволор аралык жана секторлор аралыккызматташтык жана министрликтердин, ведомстволордун ишине гендердик эк-сперттерди жана изилдөөчүлөрдү, жарандык сектор уюмдарын, эларалык уюм-дарды тартуу милдеттүү болуп саналат. Буга байланыштуу ушундай өнөктөш-түктүн мүмкүнчүлүктөрү  дайыма  изилденет, эксперттерди, изилдөөчү жанакоомдук топторду, жергиликтүү калкты өнүктүрүү жана алардын улуттук жа-на жергиликтүү  дењгээлдерде  денсоолук  маселелери жөнүндө чечимдерди,анын ичинде сектордун саясатын жана стратегиясын кабыл алууга, изилдөө-лөргө, маалыматтык  кампанияларга, усулдук материалдарды иштеп чыгууга,коомдук контролдоого,  лоббирлөөгө  жана  атайын  суроо-талап жана ушултопторду финансылоо  жолу  менен гендердик ыкманы киргизүү боюнча башкаишке катышуусу кубатталат.      4.5. Билим берүүдө жана маданиятта гендердик тењдештикке жетишүү      Билим берүү  жагынан 2007-2010-жылдары өлкөнү өнүктүрүүнүн Страте-гиясынын артыкчылыгы  болуп  базалык  билим  берүүнү өнүктүрүү саналат.Ошондуктан комплекстүү гендердик ыкма ӨӨСтин ушул багытын турмушка ашы-рууда колдонулууга тийиш.     "Мињ жылдыктын  өнүктүрүү максаттарына" ылайык, бул УИПтин саясатыжана иш-чаралары билим берүүдө гендердик тењдештикке жетишүүгө, калктынсоциалдык-экономикалык дењгээлин  эске алуу менен 2015-жылга карата жо-горку сапаттуу  билимге эркектер менен аялдардын толук жана тењ укуктуужеткиликтүүлүгүн камсыз кылууга багытталган.     Бул УИПте  гендердик демократияны колдоого жана өнүктүрүүгө багыт-талган маданий  жана билим берүү саясатынын негизги багыттары болуп тө-мөнкүлөр саналат:     - билим берүү системасынын бардык дењгээлдеринде - мектепке чейин-ки тарбиялоодон тартып орто, жогорку жана дипломдон кийинки билимге че-йинки адистештирилген курстарды жана гендердик билим берүү программала-рын иштеп чыгуу жана киргизүү, ошондой эле гендердик проблематика боюн-ча учурдагы курстарды колдоо жана колдо болгон тажрыйбаны жайылтуу;     - орто мектептин билим берүүчү стандарттарына, жогорку жана кесип-тик билим берүү системасында бардык адистиктердин билим берүү стандарт-тарына, ошондой эле мамлекеттик кызматчылардын, аткаруу бийлик органда-рынын адистеринин,  бардык дењгээлдердеги депутаттардын квалификациясынжогорулатуу боюнча окуу пландарына гендердик курамды киргизүү;     - окуу  адабиятын гендердик экспертизалоо, педагогикалык кадрлардыкесиптик даярдоо  боюнча окуу-усулдук бирикмелерди, ошондой эле гендер-дик билимдердин  негиздерин окутуунун окуу-усулдук базасын (билим берүүпроцессинин бардык звенолору үчүн окуу китептерин, окуу куралдарын) тү-зүү.     УИП билим  берүүдө жана маданиятта гендердик паритетке жетишүү жа-гынан гана сапаттык өзгөрүүнү берип тим болбостон, ошондой эле коомдогуоњ өзгөрүүлөргө алып келе турган иш-чараларды карайт.       4.6. Гендердик зомбулукту азайтуу      Гендердик зомбулук  проблемасы адамдын укуктарын бузуу жана колдо-нулуп жаткан  мыйзамдык ченемдерди этибарга албоо контекстинде каралат.Мыйзамдарды жана  аларды турмушка ашыруу механизмдерин андан ары өркүн-дөтүү, ата-мекендик  түзүмдөр  жана коомчулуктар үчүн тиешелүү маалыматсаясатын түзүү боюнча иш жүргүзүлөт.     Улуттук жана  сектордук статистика системасында гендердик-дезагре-гирленген маалыматтарды өркүндөтүүгө өзгөчө көњүл бурулат.     Укук бузуулардын жана кылмыштардын алдын алуу боюнча чараларды кө-рүүгө кылмыштардын  бетин ачуунун проценти менен укук коргоо органдары-нын ишине баа берүүнүн индикаторлору өзгөртүлөт. Медициналык мекемелер-дин кызматкерлеринин гендердик сезимталдыгын өнүктүрүү ар кандай түрдө-гү зомбулуктун,  өзгөчө  зордуктоолордун жана трафиктин курмандыктарынамедициналык кызмат  көрсөтүү  учурунда медициналык персоналдын сабырдуужана этият мамилесин калыптандырууга көмөктөшөт.     ЖӨБОнун өкүлдөрү  зомбулуктун  курмандыктарын коргоо жана анын кү-нөөкөрлөрүнүн жүрүш-турушун өзгөртүү боюнча конкреттүү чараларды көрөт.Алардын компетенциясында  ошондой  эле  зомбулукка каршы күрөшүү боюнчажарандык демилгелерди өнүктүрүүдө жана колдоодо, ар кыл коомдук топтор-ду кошуу  менен  жер-жерлерде  алдын алуу иштерин жүргүзүүдө финансылыкжана башка жардам көрсөтүү бар.     Гендердик зомбулук   проблемасы,   ийгиликтүү  эларалык тажрыйбаныиликтөө жана  жайылтуу жагынан иш жүргүзгөн адистердин потенциалын арт-тырууда эларалык жана өкмөттүк эмес уюмдар көмөк көрсөтө алат.       4.7. Гендердик тењдештик проблемасы жөнүндө коомдун маалымдар          болушун кењейтүү      Гендердик проблемалар  жагынан  коомдун маалымдар болушун арттырууконцепциясы 1995-жылы Пекинде (Кытай) болуп өткөн Аялдардын абалы боюн-ча Төртүнчү дүйнөлүк конференцияда кабыл алынган. Иш-аракеттер платфор-масындагы гендердик тењдештик идеяларын алга илгерилетүү үчүн глобалдыкстратегия катары аныкталган.     Кыргыз коомун демократиялаштыруу процессинде коомдун абалынын алдаканча сезимтал индикатору катары жалпыга маалымдоо каражаттарына өзгөчөроль берилет. Изилдөөлөрдүн натыйжалары көрсөткөндөй, гендердик тењдеш-тик темасы мамлекеттик жана мамлекеттик эмес телекөрсөтүүнүн программа-ларында жигердүү  талкууланууда.  Аялдар тематикасы -республикалык жанарегиондук ЖМКлардын  беттеринде  алда  канча белгилүү жана көп сандагантемалардын бири. Өкмөттүк эмес секторго аялдардын катышуусуна көњүл бу-рулууда. Адистешкен журналдар чыгарылууда.     Бирок көрүлүп  жаткан чараларга карабастан, гендердик түшүнүктөрдүкоомдук ањ-сезимге  киргизүү  жайбаракат  жүрүүдө,  бир катар макалаларсексисттик мүнөздө.     Коомдук ањ-сезимди радикалдуу трансформациялоо, бир жыныстын башкажыныска үстөмдүк  кылуу  жана  басымдык  кылуу идеясы менен байланышкангендердик стереотиптерди жоюу; гендердик өзалдынча ањдап түшүнүүнүн жа-њы моделдерин  жана укуктар менен мүмкүнчүлүктөрдүн гендердик тењдешти-гинин принцибине  негизделген  жүрүш-туруш типтерин аялдар менен эркек-тердин турмуштук практикасынын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен калыптан-дыруу зарыл.     Бул УИП  гендердик жактан сезимтал коомдук ањ-сезимди арттыруу бо-юнча улуттук гендердик саясатты турмушка ашырууну - бул максаттарда би-лим берүү,  маданият, жалпыга маалымдоо каражаттары сыяктуу өбөлгөлөрдүпайдаланууну карайт.     Эркектер менен  аялдардын социалдык тењдештигине жетишүү маселеле-ринде мамлекеттик  органдардын жана ЖМКлардын кызматташтыгын камсыз кы-луу зарыл.     УИПтин алкаганда  гендердик тењдештикти пропагандалоо жагынан жал-пыга маалымдоо  каражаттарын колдоо камсыз кылынат. ЖМКлардын гендердиксезимталдыгын арттыруу  боюнча  чаралар көрүлөт. Келечектеги журналист-терди кесиптик  даярдоого  гендердик билимди киргизүү, маалыматты өндү-рүүчүлөрдүн -  басып  чыгаруучулардын,  редакторлордун, журналисттердинарасында гендердик маселелер боюнча агартуу ишин жүргүзүү зарыл.     Жалпыга маалымдоо  каражаттарында  Аялдарга карата кысымга алуунунбардык формаларын  жоюу  жөнүндө  ООНдун  Конвенциясынын,  ушул Улуттукиш-аракеттер планынын, адам укуктары боюнча эларалык документтердин жо-болорун турмушка ашыруу маселелери кењири чагылдырылат.     Бул багытта  өлкөнүн турмушунда аялдардын ролун чагылдыруу; бардыксаясий, социалдык процесстердин толук укуктуу жана жигердүү катышуучусукатары лидер  аялдын  жана  саясий жана социалдык процесстерге жигердүүкатышууга аялдын укугун түшүнгөн жана урматтаган эркектердин образдарынкоомдук ањ-сезимде калыптандыруу милдеттердин бири болуп калууга тийиш.     УИПте гендердик  статистиканы  өркүндөтүү  боюнча иш гендердик тењукуктуулуктун дењгээлин жана кодулоонун ар кандай көрүнүштөрүн белгилөөменен саясий,  коомдук  жана  экономикалык  иштин бардык чөйрөлөрүндөгүаялдардын жана  эркектердин  реалдуу абалы жөнүндө статистикалык маалы-маттарды алуу, таратуу жана пайдалануу формалары менен ыкмаларын өркүн-дөтүүнү болжолдойт.     УИПте коомдун  гендердик  жана укуктук маданиятынын дењгээлин жанажалпыга маалымдоо каражаттарынын социалдык жоопкерчилигин жогорулатуугабагытталган кењири  масштабдуу улуттук жана эларалык маалыматтык акция-ларды жана агартуу кампанияларын жүргүзүү каралган.                V. 2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында             гендердик тењдештикке жетишүү боюнча Улуттук                иш-аракеттер планын турмушка ашыруунун,              мониторингинин жана баа берүүнүн механизми      2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик тењдештикке же-тишүү боюнча  Улуттук  иш-аракеттер  планы иш-чаралардын көп дењгээлдүүкомплексин билдирет,  аларды  башкаруу республикалык дењгээлде, ошондойэле жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын дењгээлинде жүзөгө ашы-рылат.     Кыргыз Республикасынын  Президенти,  мамлекеттин эњ жогорку кызматадамы катары,  гендердик тењдештик саясатын жүзөгө ашыруунун кепили бо-луп саналат.     Бийликтин мыйзам  чыгаруу бутагы мыйзам чыгаруу ишин жүзөгө ашыруужолу менен гендердик тењдештик саясатын калыптандырат.     Бийликтин сот бутагы аны жалпы юрисдикциядагы соттордо жана КыргызРеспубликасынын Конституциялык  соту  аркылуу  адамдын укуктарын коргоожолу менен жүзөгө ашырууну камсыз кылат.     Бийликтин аткаруу бутагы башкаруунун ар кандай дењгээлдеринде бол-гон мамлекеттик  органдар,  анын  ичинде (алар менен гана чектелбестен)гендердик тењдештикке  жетишүү жана аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кењейтүүбоюнча улуттук  механизмдин  бир  бөлүгү болуп саналган адистешкен кон-сультациялык кењештер  жана гендердик саясат боюнча комиссиялар сыяктуугендердик мониторингдин,  контролдун жана башкаруунун институтташтырыл-ган формалары,  ошондой эле мыйзам чыгаруу жана аткаруу бийлигинин рес-публикалык жана  жергиликтүү  органдарындагы тиешелүү кызматтар аркылуугендердик саясатты турмушка ашырат.     2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында гендердик тењдештикке же-тишүү боюнча  Улуттук иш-аракеттер планын турмушка ашырууга жалпы конт-ролду Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Аялдардын, үйбүлөнүнмаселелери жана гендердик өнүктүрүү боюнча улуттук кењеш жүзөгө ашырат.     Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясынын экономика-лык жана  социалдык саясат бөлүмү Улуттук кењештин жумушчу органы болупсаналат. Анын  иши  Жобого ылайык жүзөгө ашырылат. Бөлүм УИПти турмушкаашырууга уюштуруу жана маалыматтык колдоо көрсөтөт; анын аралык монито-рингин жана жыйынтык баа берүүсүн жүргүзүүнү уюштурат. Бөлүмдүн негизгимилдеттери болуп  - УИПти турмушка ашыруу боюнча иштин практикасын тал-доону жана  жалпылоону жүргүзүүнү камсыз кылуу; негизги функциялары бо-луп Улуттук кењештин чечимдеринин мамлекеттик гендердик саясатты өркүн-дөтүү боюнча  сунуштары  бар  долбоорлорун даярдоо, Улуттук кењеш кабылалган чечимдердин  турмушка ашырылышына контролдук кылуу; өнөктөр мененөзара аракеттенүү жана башкалар саналат.     Министрликтер, мамлекеттик комитеттер, администрациялык ведомство-лор, борбордук  органдар, облустук, райондук, шаардык мамлекеттик адми-нистрациялар жана  жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары (макулдашуубоюнча) УИПти аткаруучулар болуп саналат.     Өкмөттүк эмес жана эларалык уюмдар, жалпыга маалымдоо каражаттары,көзкарандысыз эксперттер УИПти турмушка ашыруу боюнча өнөктөр болуп са-налат.     Секторлор аралык жана ведомстволор аралык кызматташтык, аткаруучу-лардын өнөктөр  менен  тыгыз  өзара байланышы УИПти натыйжалуу турмушкаашыруунун негизи болуп саналат.     УИПти финансылоо  республикалык жана жергиликтүү бюджеттердин эсе-бинен, ошондой  эле бюджеттен тышкаркы каражаттарды жигердүү тартуунун,донор уюмдар  менен эларалык агенттиктердин каражаттарынын эсебинен жү-зөгө ашырылат. Региондук жана жергиликтүү дењгээлдеги бюджеттик саясат,социалдык-экономикалык өнүгүүнүн тармактык жана региондук программаларымамлекеттик гендердик саясаттын, ушул УИПтин талаптары жана анын иш-ча-раларынын матрицасы менен макулдашылууга тийиш.     УИПти турмушка ашыруунун аралык мониторингин жана жыйынтык баа бе-рүүсүн аткаруучулар  жана  өнөктөр  жалпы кабыл алынган критерийлердин:натыйжалуулуктун, эффективдүүлүктүн,  максатка ылайыктуулуктун, адилет-түүлүктүн жардамы  менен, ошондой эле УИПти жүзөгө ашыруу боюнча иш-ча-ралардын Матрицасында (N 1 тиркеме) каралган жана дайыма чогултуу, тал-доо жана  эсепке алуу үчүн милдеттүү болгон көрсөткүчтөр болуп саналганадистешкен индикаторлордун негизинде жүзөгө ашырат.     УИПти аткаруучулар, анын ичинде (бирок, алар менен гана чектелбес-тен) учурдагы  жана  жањыдан  түзүлгөн адистешкен түзүмдөр жана жооптууболуп дайындалган  жактар иш-чаралардын сапаттуу жана өз учурунда атка-рылышын уюштурат,  контролдойт,  алар үчүн жоопкерчилик тартат, ошондойэле иштелип  чыгып  жаткан жана жүзөгө ашырып жаткан жалпы улуттук жанарегиондук, тармактык жана сектордук программаларга, өнүктүрүү пландары-на жана  бардык  дењгээлдердеги бюджеттерге гендердик тењдештикке жети-шүүгө жана  аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кењейтүүгө багытталган гендердикыкмаларды жана чараларды кошууну камсыз кылат.     УИПти аткаруучулар  УИПти турмушка ашырууга тиешелүү маалыматтардымилдеттүү түрдө  дайыма чогултууну, аларды талдоону жана алынган натый-жаларды эсепке  алууну  камсыз кылат; отчеттуулук сапаттуу жана өз учу-рунда берилиши үчүн жоопкерчилик тартат.     УИПти турмушка ашыруунун жүрүшү жөнүндө отчеттуулук ар кварталдагынегизде Кыргыз  Республикасынын Президентинин Администрациясынын эконо-микалык жана  социалдык саясат бөлүмүнө берилет. Кыргыз РеспубликасынынПрезидентинин тиешелүү  жарлыгына  ылайык  жарым жылда кеминде бир жолуөтө турган Улуттук кењештин жыйналыштарында УИПтин жооптуу аткаруучула-ры аны  турмушка  ашыруунун  жүрүшү жөнүндө жана Улуттук кењештин мурдакабыл алынган чечимдеринин аткарылышы жөнүндө доклад кылат.      VI. Глоссарий      Гендер - ар башка жыныстагы адамдардын ээ болгон, социалдык жактанбекемделген жүрүш-турушу;  аялдар менен эркектердин ортосундагы социал-дык маданий  айырмачылыктар; "Табыгый" же биологиялык жактан күн мурун-тан аныкталган сапат болуп саналбастан, ченемдер жана каада-салттар та-рабынан калыптанган;  убакыттын өтүшү менен жана маданий комплекске жа-раша өзгөрүлүүчү ролдор жана касиеттер.     Гендердик саясат - ар башка жыныстагы адамдардын ортосундагы өзарамамилелерде тењдештикти орнотууга багытталган мамлекеттик, коомдук иш.     Гендердик тењдештик  - ар башка жыныстагы адамдардын коомдогу бир-дей социалдык абалы.     Гендердик тењ  укуктуулук  -  Кыргыз Республикасынын мыйзамдарындабелгиленген жењилдетүүчү  кырдаалдарды  кошпогондо,  ар башка жыныстагыадамдардын укуктарынын,  мыйзам алдында милдеттеринин жана жоопкерчили-гинин тењдештиги.     Гендердик баланс  - түшүнүк ар бир өзүнчө кырдаалда эркектер мененаялдардын ортосундагы катышты аныктайт. Тигил же бул иш-чарага эркектерменен аялдардын тењдеш болушу жана катышуусу орун алган учурда "гендер-дик баланска"  жетишилди деп айтууга болот. Айрым учурда бул абал "ген-дердик паритет" түшүнүгү менен аныкталат.     Гендердик талдоо - шарттардагы, муктаждыктардагы айырмачылыктарды,катышуу даражасын,  ресурстарга жана өнүктүрүүгө жеткиликтүүлүктү, аял-дар менен эркектердин ортосунда чечимдерди кабыл алууга катышууну илик-төө; саясаттар, программалар жана институттар гендердик тењдештик прин-циптерин кандай  эске ала тургандыгынын көзкарашынан аларды талдоо жанааларга баа  берүү.  Гендердик талдоонун мањызы кабыл алынып жаткан сая-сий, экономикалык  жана социалдык чечимдердин аялдар жана эркектер үчүннатыйжасын түшүнүүдө турат жана ошондуктан ал мамлекеттик саясатта жал-пы социалдык-экономикалык талдоонун милдеттүү бөлүгү болуп калууга тий-иш.     Гендердик экспертиза  -  улуттук мыйзамдар жана башка актылар ген-дердик мыйзамдарга ылайык келишин аныктоо максатында алардын мониторин-ги.     Гендердик стереотиптер  - эркектер менен аялдарга эркин тандоо жа-соо жана  өз  укуктарын толук өлчөмдө пайдалануу мүмкүнчүлүгүн бербегенденебой жана  психологиялык тоскоолдуктарынын калыптанышына алып келүү-чү, эркектер  менен аялдардын ролдору, мүмкүнчүлүктөрү жана айырмачылыкмүнөздөрү жөнүндө эскирген түшүнүктөр.     Гендердик-дезагрегирленген статистика - социалдык-саясий турмуштунбардык чөйрөлөрүндө  аралашма  жыныстагы адамдардын тиешелүү аларды ча-гылдырган жана коомдогу гендердик проблемаларды жана мамилелерди чагыл-дырган статистикалык маалыматтар.     Продуктивдүү иш  - керектөө жана соода үчүн товарларды жана кызматкөрсөтүүлөрдү өндүрүүнү  билдирет (айыл чарба өндүрүшү, өнөржай, иш ме-нен камсыз кылуу жана өзалдынча иш менен камсыз кылуу ж.б.).     Репродуктивдүү эмгек  -  үйдөгү жана үйбүлө мүчөлөрүн багуу боюнчаакы төлөнбөгөн  иш;  эмгек  өндүрүмдүүлүгү көз каранды болгон социалдыкжана үйбүлөлүк структуралардын жашоо-турмушун сактоо.     Аялдардын репродуктивдүү  эмгеги  - тар жана кењири чечмелөөсү бартүшүнүк. Тар  мааниде  бул - жеке үйдөгү жигердүүлүк чөйрөсүндөгү эмгек(аны ошондой  эле  субстантивдик  экономика дем аташат); кењири маанидебул мигрант аялдардын үйдөгү тейлөө жана публикалык сервис чөйрөсүндөгүэмгеги, ал  адамдын  психофизиологиялык  ресурстарын калыбына келтирүү,башкача айтканда,  өмүр  энергиясын  сактоо  үчүн кызмат көрсөтүү мененбайланышкан (балдарды,  оорулууларды,  кары-картањдарды, майыптарды ба-гуу; отелдердин,  кафелердин, ресторандардын санитардык-гигиеналык аба-лын сактоо; жарым фабрикат продуктуларды өндүрүү боюнча тынымсыз линия-ларда иштөө,  химиялык  тазалоодо  жана кир жуугучтарда иштөө, уюшулгансекс-индустрия аркылуу сексуалдык кызмат көрсөтүү ж.б.)- Иштин бул түр-лөрүн аткарган  аялдарды  репродуктивдүү жумушчулар деп аташат. Алардынаркасында өнүккөн өлкөлөрдүн ортоњку таптагы аялдары өнүгүп келе жатканөлкөлөрдөн жана өткөөл экономикасы бар өлкөлөрдөн аялдарды үй кызматчы-сы жана балдар үчүн гувернантка катары пайдалануу менен иш менен камсызкылуунун эркектер моделдерин ийгиликтүү өздөштүрө алат.     Соњку мезгилге  чейин  дүйнөнүн  бардык регионунда көбүнесе аялдариштеген репродуктивдүү  эмгектин кадыр-барксыздыгы жана арзандыгы жынысбелгиси боюнча  калкты  кодулоо  фактысы катары каралып келген. Бүгүнкүкүндө бул проблемага аялдардын тењдеш укуктар жана мүмкүнчүлүктөр прин-цибин бузуу  өњүтүнөн кароо аздык кылат. Репродуктивдүү эмгекке жеткиребаа бербегендиктин  натыйжасында калктын психикалык жана денебой жактанорду толуп  турушу  андан  аркы  девальвацияга жана коммерциялаштыруугадуушарланган.     Экономикалык өнүгүүнүн  жањы  моделин иштеп чыгуу гендердик ыкманыкамтууга тийиш,  ал  репродуктивдүү эмгектин манилүүлүгүнө кайрадан бааберүүнү болжолдойт.  Социалдык, экономикалык жана мыйзамдык жактан реп-родуктивдүү эмгек  кесиптик  иштин башка түрлөрүнө тењ баалуу деп таны-лууга тийиш,  бул  дүйнөнүн калкынын негизги бөлүгүнүн социалдык жактанжок дегенде минималдуу корголушуна жетишүү үчүн жол ачат.     Бул контекстте  эркектер менен аялдарга тењдеш укуктарды жана тењ-деш мүмкүнчүлүктөрдү  берүү саясаты материалдык өндүрүш жана адамды жа-ратуу системаларын өзара аракетиндеги балансты орнотуу үчүн жандуу шай-ман болуп  саналат.  Коомдун  өкүм сүрүшүнүн зомбулуксуз жана жањжалсызформаларына жетишүү  үчүн бул системаларда жыныстардын экономикалык ро-лун тењештирүү  ыкмаларын издөө (анын ичинде технологияларды, билимдер-ди, маалыматты, куралды жана башкаларды өндүрүүгө пропорциялуу контрол-дук аркылуу) зарыл.     Социалдык адилеттүүлүк  -  адамды  туруктуу  өнүктүрүүнүн максаты;мыйзам алдында гана эмес, ошондой эле практикалык турмушта бардык адам-дарга адилеттүү  жана  тењдеш мамиле, мында адам жана анын жыргалчылыгыбашка (экономикалык) маселелерге салыштырганда артыкчылыктуу орунду ээ-лейт. Гендердик  тењдештик  -  социалдык  адилеттүүлүктүн негиздүү жанаажыралгыс бөлүгү.  Эгерде аялдарга же эркектерге каршы кодулоо бар бол-со, социалдык адилеттүүлүк болушу мүмкүн эмес.       (1) "Кыргыз  Республикасынын Өкмөтүнүн структурасы жөнүндө" КыргызРеспубликасынын мыйзамынын  жоболорун  турмушка  ашыруу боюнча уюштуруучаралары тууралу"   Кыргыз   Республикасынын  Президентинин 2007-жылдын16-мартындагы N  96 Жарлыгынын 6-пунктуна ылайык Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтүнө караштуу  Интеллектуалдык  менчик  боюнча мамлекеттик агенттикКыргыз Республикасынын Мамлекеттик патент кызматына өзгөртүп түзүлгөн.     (2) КР УСК, 2006     (3)"Кыргыз Республикасынын  аялдары  жана  эркектери"  - гендердикжактан бөлүштүрүлгөн  статистиканын  жыйнагы,  КР УСК ЮНФПАнын колдоосуменен, Бишкек - 2006-ж., 112-6.     (4) "Мамлекеттик  маданият  мекемелеринин  кызматкерлеринин  эмгекакысынын өлчөмүн  жогорулатуу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Президен-тинин 2006-жылдын 20-мартындагы N 133 Жарлыгы; "Жогорку окуу жайларынынкызматкерлеринин эмгек  акысынын  өлчөмүн  жогорулатуу  жөнүндө" КыргызРеспубликасынын Президентинин  2006-жылдын 20-мартындагы N 132 Жарлыгы;"Мамлекеттик илимий мекемелеринин кызматкерлеринин эмгек акысынын өлчө-мүн жогорулатуу  жөнүндө Кыргыз Республикасынын Президентинин 2006-жыл-дын 20-мартындагы N 131 Жарлыгы; "Кыргыз Республикасынын Эмгек жана со-циалдык жактан  коргоо министрлигинин кызматкерлеринин айрым категория-ларынын эмгек  акысынын өлчөмүн жогорулатуу жөнүндө" Кыргыз Республика-сынын Президентинин  20-мартындагы  N 130 Жарлыгы; "Саламаттыкты сактоокызматкерлерине эмгек акыны жогорулатуу жөнүндө" Кыргыз РеспубликасынынПрезидентинин 2006-жылдын  28-декабрындагы  N 637 Жарлыгы; "Билим берүүкызматкерлерине эмгек акыны жогорулатуу жөнүндө" Кыргыз РеспубликасынынПрезидентинин 2006-жылдын  28-декабрындагы  N 638 Жарлыгы; "Кыргыз Рес-публикасынын билим  берүү жана саламаттыкты сактоо кызматкерлеринин эм-гек акысын  жогорулатуу  жөнүндө"  Кыргыз Республикасынын Президентининмилдетин аткаруучунун  2005-жылдын  1-июлундагы  N 260 Жарлыгы; "Илимиймекемелердин кызматкерлерине  эмгек  акыны  жогорулатуу жөнүндө" КыргызРеспубликасынын Президентинин  2006-жылдын 28-декабрындагы N 639 Жарлы-гы; "Маданият  кызматкерлерине  эмгек акыны жогорулатуу жөнүндө" КыргызРеспубликасынын Президентинин  2006-жылдын 28-декабрындагы N 640 Жарлы-гы; "Социалдык  жактан  коргоо  кызматкерлерине эмгек акыны жогорулатуужөнүндө" Кыргыз  Республикасынын Президентинин 2006-жылдын 28-декабрын-дагы N  641 Жарлыгы; "Маданияттын жана көркөм өнөрдүн "Кыргыз Республи-касынын эмгек сињирген артисти" жана "Кыргыз Республикасынын маданияты-на эмгек  сињирген  ишмер" деген ардактуу наамдары бар кызматкерлерининэмгек акысын  жогорулатуу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Президентинин2006-жылдын 24-майындагы  N 283 Жарлыгы; "Социалдык чөйрөнүн кызматкер-леринин эмгек акысын жогорулатуу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Прези-дентинин 2003-жылдын  30-апрелиндеги N 138 Жарлыгы; "Социалдык чөйрөнүнкызматкерлеринин эмгек акысын жогорулатуу жөнүндө" Кыргыз Республикасы-нын Президентинин  2004-жылдын  5-мартындагы N 80 Жарлыгы; "Кыргыз Рес-публикасынын Улуттук  илимдер академиясынын кызматкерлеринин эмгек акы-сын жогорулатуу жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Президентинин 2004-жыл-дын 21-ноябрындагы N 393 Жарлыгы.     "Эл" деген  ардактуу  наамы  бар адамдарга эмгек акыны жогорулатуужөнүндө" КР Өкмөтүнүн 2003-жылдын 6-июнундагы N  332  токтому;  "КыргызРеспубликасынын  Улуттук  илимдер  академиясынын кызматкерлеринин эмгекашсын  жогорулатуу  жөнүндө"   Кыргыз   Республикасынын   Президентинин2004-жылдын   21-ноябрындагы   Жарлыгын  турмушка  ашыруу  тууралу"  КРӨкмөтүнүн 2005-жылдын 12-февралындагы N 80 токтому; "Кыргыз Республика-сынын эмгек сињирген артисти" жана "Кыргыз Республикасынын маданиятынаэмгек сињирген ишмер" деген ардактуу наамдары бар маданият жана  көркөмөнөр  кызматкерлеринин  эмгек  акысын жогорулатуу жөнүндө" КР Өкмөтүнүн2006-жылдын 11-августундагы N 574 токтому.     (5) "Кыргыз  Республикасынын Өкмөтүнүн түзүмү жөнүндө" Кыргыз Рес-публикасынын 2007-жылдын  6-февралындагы  N  12 Мыйзамына ылайык КыргызРеспубликасынын Эмгек  жана  социалдык  жактан  коргоо  министрлиги (КРЭСКМ) Кыргыз  Республикасынын Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлигине(КР ЭСӨМ) өзгөртүп түзүлгөн.     (6) Анын  ичинде  Швейцариялык Кызыл Крест долбоору боюнча (Нарын,Талас облустары)  - 200 комитет; ДФИД (Нарын, Талас, Ысыккөл облустары)- 200;  ООНдун  Калк фонду (Чүй, Ысыккөл облустары) - 14; АГА ХАН фонду(Ош облусу)  -  20;  ХОУП  долбоору  (Жалалабат  облусу) - 20. КР СМнын2006-жылдын 22-сентябрындагы маалыматтары.     (7) РМИЦтин маалыматтары; мини-абортторду камтыбайт. 2005-жылы ми-ни-аборттордун көрсөткүчү фертилдик курактагы 1000 аялга - 5,1.     (8) Азыркы  учурда  мурдагы Кыргыз Республикасынын Билим берүү ми-нистрлиги (КР Билиммин)     (9) Жогорудагы шилтемени карањыз     (10) Кыргызстандын  жогорку  билим системасындагы реформанын абалыжөнүндө жана  гендердик билим берүүнүн абалы жөнүндө отчет (Д.Э.Шүкүро-ва)     (11) "Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн түзүмү жөнүндө" Кыргыз Рес-публикасынын 2007-жылдын  6-февралындагы  N  12 Мыйзамына ылайык КыргызРеспубликасынын Билим  берүү  жана маданият министрлиги (КР БММ) КыргызРеспубликасынын Билим  берүү  жана илим министрлигине (КР БИМ) өзгөртүптүзүлгөн.                                       Кыргыз Республикасынын Президентинин                                        2007-жылдын 20-августундагы                                            N 369 жарлыгы менен                                                бекитилген                2007-2010-жылдары Кыргыз Республикасында                 гендердик тењдештикке жетишүү боюнча                     Улуттук иш-аракеттер планынын                       ИШ-ЧАРАЛАРЫНЫН МАТРИЦАСЫ           1. Гендердик тењдештикке жетишүү боюнча институттук                         механизмди өркүндөтүү -----------------------------------------------------------------------| Милдеттер |  Иш-чаралар     | Жооптуу     |Турмушка| Индикаторлор   ||           |                 |аткаруучулар | ашыруу |                ||           |                 |             | мөөнөт-|                ||           |                 |             | төрү   |                ||---------------------------------------------------------------------||         1.1. Гендердик тењдештикке жетишүү боюнча институттук       ||                          механизмди чыњдоо                          ||---------------------------------------------------------------------||1.1.1. Ген-|1.1.1.1. Мамле-  |             |Админис-|- Функциялык    ||дердик     |кеттик           |             |трация- |талдоонун       ||тењдештикке|органдардын      |             |лык ре- |жыйынтыктары    ||жетишүү    |гендердик        |             |форманы |талкууланган    ||боюнча     |саясатты         |             |өткөрүү |жана жарыяланган||институт-  |турмушка ашыруу  |             |жана    |- Гендердик     ||тук        |боюнча институт- |             |мамле-  |саясатка жооптуу||механизмди |тук механизминин |КР Өкмөтү    |кеттик  |маморгандардын  ||жакшыртуу  |туруктуулугун    |             |башкаруу|системасы опти- ||(Улуттук   |аныктоо үчүн сис-|Өнөктөштөр:  |боюнча  |малдаштырылды   ||дењгээл-   |теманын          |НПО, Коргоо  |иш-чара-|                ||деги       |функциялык       |министрлиги  |ларды   |                ||мамлекет-  |талдоосун        |             |өткөрүү-|                ||тик        |өткөрүү;         |             |нүн     |                ||структу-   |натыйжаларын иш- |             |алкагы- |                ||ралар - КР |теп чыгуу,       |             |нда КР  |                ||Өкмөтү,    |талкуулоо,       |             |Өкмөтү  |                ||КРЖК, КР   |жайылтуу жана    |             |белгиле-|                ||Акыйкат-   |жарыялоо.        |             |ген     |                ||чысы       |                 |             |мөөнөт- |                ||(Омбудсме- |                 |             |төрдө   |                ||ни), КРнын |-----------------|-------------|--------|----------------||Президен-  |1.1.1.2. КР ЖКнын|КР ЖК        |2007-ж. |- КР ЖКда КР    ||тинин      |Спикеринин алдын-|(макулдашуу  |        |ЖКнын Спикеринин||алдындагы  |да дайыма иш-    |боюнча)      |        |алдында дайыма  ||адамдар    |аракет жүргүзүүчү|Өнөктөштөр:  |        |иш-аракет жүр-  ||укугу      |гендердик экспер-|Коргоо       |        |гүзүүчү гендер- ||боюнча     |ттик топту түзүү.|министр-     |        |дик эксперттик  ||Комиссия-  |                 |лиги, НПО    |        |топ түзүлдү     ||сы, КР     |-----------------|-------------|--------|----------------||Башкы про- |1.1.1.3. Гендер- |КРЖК         |2007-   |- КР Акыйкатчы- ||куратурасы,|дик мамилени укук|(макулдашуу  |2008-жж.|сынын           ||КРПкар     |коргоочу         |боюнча), КР  |        |(Омбудсменинин),||АҮМГӨ)     |институттардын   |Акыйкатчысы  |        |КРПнин алдындагы||           |иш-аракеттерине  |(Омбудсмени) |        |АУКтун          ||           |жайылтуу         |(макулдашуу  |        |аппаратынын     ||           |                 |боюнча ),    |        |кызматчылары    ||           |                 |КРнын Прези- |        |үчүн окутуу     ||           |                 |дентинин     |        |өткөрүлдү       ||           |                 |алдындагы АУК|        |- КР Акыйкатчы- ||           |                 |             |        |сынын           ||           |                 |Өнөктөштөр:  |        |(Омбудсменинин) ||           |                 |Коргоо       |        |тењ укук жана   ||           |                 |минист-      |        |мүмкүнчүлүктөр  ||           |                 |рлиги, НПО   |        |маселелери боюн-||           |                 |             |        |ча орунбасарынын||           |                 |             |        |кызматы түзүлдү ||           |                 |             |        |(функциялык тал-||           |                 |             |        |доонун          ||           |                 |             |        |жыйынтыгы       ||           |                 |             |        |боюнча)         ||           |                 |             |        |- Гендердик     ||           |                 |             |        |өнүктүрүү       ||           |                 |             |        |чөйрөсүндөгү    ||           |                 |             |        |эларалык        ||           |                 |             |        |милдеттенмелер- ||           |                 |             |        |ди аткаруу      ||           |                 |             |        |мониторинги     ||           |                 |             |        |өткөрүлдү       ||           |                 |             |        |- Гендердик     ||           |                 |             |        |кодулоодон      ||           |                 |             |        |коргоо жүзөгө   ||           |                 |             |        |ашырылууда      ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||1.1.2. Ген-|1.1.2.1. Кыргыз  |Министрлик-  |2007-ж. |- Кыргыз Респуб-||дердик     |Республикасынын  |тер,         |        |ликасынын 2007- ||ченемди    |2007-2010-жылдар-|ведомстволор,|        |2010-жж. гендер-||МБО жана   |да гендердик     |ЖМА          |        |дик тењдештикке ||ЖӨБОнун    |тењдештикке      |             |        |жетишүү боюнча  ||иш-аракет  |жетишүү боюнча   |ЖӨБ          |        |Улуттук иш-     ||теринде    |Улуттук иш-      |(макулдашуу  |        |аракеттеринин   ||жайылтуу   |аракеттерин (УИП)|боюнча)      |        |планын (УИП)    ||           |турмушка ашыруу  |             |        |турмушка ашыруу ||           |боюнча ведомство-|Өнөктөштөр:  |        |боюнча ведомст- ||           |лук, тармактык   |Коргоо       |        |волук, тармактык||           |жана региондук   |министрли    |        |жана региондук  ||           |пландарын иштеп  |ги, НПО      |        |пландарын жана  ||           |чыгуу жана беки- |             |        |аны жүзөгө      ||           |түү жана аны     |             |        |ашыруу боюнча   ||           |жүзөгө ашыруу    |             |        |иш-чаралар      ||           |боюнча иш-чара-  |             |        |матриц-сы       ||           |лардын матрицасы |             |        |иштелип чыкты   ||           |                 |             |        |жана бекитилди. ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||1.1.3. Сек-|1.1.3.1. Жерги-  |ЖӨБУА, МБО,  |2007-ж. |- Гендердик     ||торлор     |ликтүү дењгээлде |ЖМА, ЖӨБО    |        |саясат боюнча   ||аралык өнө-|гендердик саясат |(макулдашуу  |        |Консультациялык ||ктөштүк    |боюнча Консульта-|боюнча)      |        |кењештер бардык ||           |циялык кењештерди|             |        |тармактарда     ||           |түзүү практикасын|Өнөктөштөр:  |        |түзүлдү         ||           |кењейтүү.        |КМ, НПО      |        |                ||---------------------------------------------------------------------||          1.2. Гендердик-дезагрегацияланган индикаторлорду,          ||             көрсөткүчтөрдү жана отчеттуулукту жакшыртуу             ||---------------------------------------------------------------------||1.2.1.     |1.2.1.1. Гармо-  |КР Өкмөтү,   |2007-   |- Индикторлор   ||Конвенция- |ниялуу гендердик |КРнын        |2009-жж.|матрицасы       ||ларды, про-|индикаторлордун  |КР УСК       |        |жакшыртылды     ||граммаларды|матрицасын       |             |        |                ||жана иш-   |жакшыртуу        |Өнөктөштөр:  |        |                ||аракеттер  |                 |КМ, НПО      |        |                ||планын     |-----------------|-------------|--------|----------------||аткаруунун |1.2.1.2. Конвен- |КР Өкмөтү,   |2007-   |- Отчеттор бир  ||мониторин- |цияны жана НДПны |КР ЖК        |2010-жж.|маморганда      ||гин жана   |аткаруу жөнүндөгү|(макулдашуу  |        |чогултулуп,     ||баа берүүн-|отчеттуулуктун   |боюнча),     |        |талуукуланат    ||нү өткөрүү |жол-жоболорун    |КР УСК       |        |жана жарыяланат ||           |жакшыртуу        |             |        |                ||---------------------------------------------------------------------||                 1.3. Улуттук мыйзамдарды жакшыртуу                  ||---------------------------------------------------------------------||1.3.1.     |1.3.1.1. Улуттук |КР Өкмөтү    |2007-   |- Улуттук       ||Улуттук    |мыйзамдарды      |             |2008-жж.|мыйзамдардын    ||мыйзамдарды|эларалык         |КР ЖКнын     |        |эларалык        ||эларалык   |милдеттенмелерге |Спикеринин   |        |милдеттенмелерге||милдеттен- |(анын ичинде     |алдындагы    |        |ылайык талдооло-||мелерге    |ратификацияланба-|гендердик    |        |рунун           ||ылайык     |ган              |эксперттик   |        |жыйынтыктары иш-||келтирүү   |конвенцияларга)  |топ          |        |чаралар         ||           |ылайык талдоо;   |(макулдашуу  |        |матрицасы менен ||           |иш-чаралар матри-|боюнча)      |        |талкууланды     ||           |цасын алардын    |Өнөктөштөр:  |        |жана жарыяланды ||           |гармонизациясы   |НПО, КМ      |        |                ||           |боюнча иштеп     |             |        |                ||           |чыгуу жана       |             |        |                ||           |турмушка ашыруу  |             |        |                ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||1.3.2.     |1.3.2.1. "Гендер-|КР ЖК        |2007-   |- "Гендердик    ||КРнын      |дик тењдештикти  |(макулдашуу  |2008-жж.|тењдештикти     ||мыйзамдары-|камсыз кылуунун  |боюнча)      |        |камсыз кылуунун ||нын аны    |мамлекеттик      |             |        |мамлекеттик     ||турмушка   |кепилдиктеринин  |Өнөктөштөр:  |        |кепилдиктеринин ||ашыруу     |негиздери        |НПО, КМ      |        |негиздери жөнүн-||механизмдер|жөнүндөгү" КРнын |             |        |дөгү" КРнын     ||бөлүгүн    |Мыйзамына        |             |        |Мыйзамына өзгөр-||жакшыртуу  |өзгөртүүлөрдү    |             |        |түүлөрдү жана   ||           |жана толуктоолор-|             |        |толуктоолорду   ||           |ду киргизүү      |             |        |киргизүү        ||           |                 |             |        |жөнүндөгү       ||           |                 |             |        |КРнын Мыйзам    ||           |                 |             |        |долбоору        ||           |                 |             |        |талкууланды     ||           |                 |             |        |- Мыйзам КР     ||           |                 |             |        |ЖКда кабыл      ||           |                 |             |        |алынды          ||           |                 |             |        |- Мыйзамдын     ||           |                 |             |        |тексти          ||           |                 |             |        |жарыяланды      ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |1.3.2.2. "Үйбүлө-|КР Өкмөтү    |2007-   |- Көз карандысыз||           |дөгү зомбулуктан |             |2010-жж.|жана ведомство- ||           |социалдык укуктук|КР ЖК        |        |лук мониторинг  ||           |коргоо жөнүндөгү"|(макулдашуу  |        |жыл сайын өткө- ||           |КРнын Мыйзамын   |боюнча),     |        |рүлүп турууда   ||           |турмушка ашыруу- |Жогорку сот  |        |- Мыйзамды      ||           |нун мониторинги; |(макулдашуу  |        |турмушка        ||           |аны турмушка     |боюнча)      |        |ашыруунун       ||           |ашыруунун        |             |        |натыйжалуулугун ||           |механизмдерин    |Өнөктөштөр:  |        |жогорулатуу     ||           |жакшыртуу боюнча |КМ, НПО      |        |боюнча сунуштар ||           |сунуштар пакетин |             |        |иштеп чыгарылып,||           |иштеп чыгуу;     |             |        |талкууланды     ||           |КРнын мыйзам     |             |        |жана КР ЖКга    ||           |актыларын бул    |             |        |киргизилди      ||           |Мыйзамга         |             |        |- "Үйбүлөдөгү   ||           |ылайык оњдоо     |             |        |зомбулуктан     ||           |                 |             |        |социалдык       ||           |                 |             |        |укуктук коргоо  ||           |                 |             |        |жөнүндө" КРнын  ||           |                 |             |        |Мыйзамына ылайык||           |                 |             |        |ЧУАга           ||           |                 |             |        |өзгөртүүлөр     ||           |                 |             |        |жана толуктоолор||           |                 |             |        |киргизилди      ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |1.3.2.3.         |КР Өкмөтү    |2008-ж. |-  ЧУА иштелип  ||           |Кризистик        |             |        |чыгып, талкуу-  ||           |Борборлордун иш- |Өнөктөштөр:  |        |ланды жана      ||           |аракеттерин жөнгө|НПО, КМ      |        |бекитилди       ||           |салуу жана алар- |             |        |                ||           |дын көрсөткөн    |             |        |                ||           |кызматтары       |             |        |                ||           |жөнүндө ЧУА      |             |        |                ||           |даярдоо          |             |        |                ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||1.3.3.     |1.3.3.1. Кабыл   |КР Өкмөтү,   |2007-ж. |- Гендердик     ||Иштеги     |алынып жаткан    |КР ЖК        |        |экспертизаны    ||мыйзамдар- |мыйзамдык жана   |(макулдашуу  |        |милдеттүү       ||дын жана   |башка ЧУАнын     |боюнча),     |        |өткөрүүнүн      ||мыйзам     |гендердик        |             |        |механизмдери    ||долбоор-   |экспертизасын    |Өнөктөштөр:  |        |иштелип чыкты   ||лордун     |милдеттүү        |КМ, НПО      |        |- Гендердик     ||жана       |өткөрүүнүн       |             |        |экспертизаны    ||башка      |механизмдерин    |             |        |өткөрүү         ||ЧУАнын     |иштеп чыгуу      |             |        |стандарттарын   ||гендердик  |                 |             |        |жайылтуу боюнча ||экспертиза-|                 |             |        |Стандарттар     ||сы         |                 |             |        |жана Колдонмо   ||           |                 |             |        |жарыяланды      |-----------------------------------------------------------------------            2. Чечимдерди кабыл алуунун бардык дењгээлдеринде                       гендердик балансты сактоо -----------------------------------------------------------------------| Милдеттер | Иш-чаралар      |  Жооптуу    |Турмушка|  Индикаторлор  ||           |                 |аткаруучулар |ашыруу  |                ||           |                 |             |мөөнөт- |                ||           |                 |             |төрү    |                ||---------------------------------------------------------------------||         2.1. Чечимдерди кабыл алуунун бардык дењгээлдеринде         ||          аялдарга жана эркектерге бирдей жеткиликтүүлүктү           ||               камсыз кылуу жана аялдардын башкарууга                ||                   катышуу мүмкүнчүлүгүн кењейтүү                    ||---------------------------------------------------------------------||2.1.1.     |2.1.1.1. Бардык  |КР Өкмөтү,   |2007-   |- Гендердик     ||Гендердик  |дењгээлдеги      |МКА, ЖӨБУА,  |2010-жж.|баланстын мони- ||баланска   |жетекчи кызмат-  |КР УСК, КРнын|Жыл     |торинги жана баа||жетүүнү    |тардагы аялдардын|ШРОБК, МБО,  |сайын   |берүү өткөрүлдү ||баяндоо    |жана эркектердин |ЖМА, ЖӨБО    |        |- Натыйжалар    ||жана баа   |өкүлчүлүгүнүн    |(макулдашуу  |        |жана сунуштар   ||берүү      |мониторингин     |боюнча)      |        |талкууланды     ||           |өткөрүү жана баа |             |        |- "КРнын аялдары||           |берүү            |Өнөктөштөр:  |        |жана эркектери" ||           |                 |КМ, НПО      |        |гендердик-ажырым||           |                 |             |        |статистикасынын ||           |                 |             |        |жыйнагы даярдала||           |                 |             |        |жана жылына     ||           |                 |             |        |жарыяланып турат||           |                 |             |        |- Шайлануучу    ||           |                 |             |        |кызматтарды     ||           |                 |             |        |ээлөө жөнүндөгү ||           |                 |             |        |гендердик-      ||           |                 |             |        |дезагрегатталган||           |                 |             |        |маалыматтар КР  ||           |                 |             |        |ШРӨБКнын сайтына||           |                 |             |        |жайгаштырылган  ||           |                 |             |        |- Дайындалуучу  ||           |                 |             |        |кызматтарды     ||           |                 |             |        |ээлөө жөнүндөгү ||           |                 |             |        |гендердик-      ||           |                 |             |        |дезагрегатталган||           |                 |             |        |маалыматтар КР  ||           |                 |             |        |МКАнын сайтына  ||           |                 |             |        |жайгаштырылган  ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||2.1.2. Дай-|2.1.2.1. Шайлоо  |КР Өкмөтү,   |2007-   |- Түзөтүүлөр    ||ындалуучу  |жөнүндөгү КРнын  |КР ЖК        |2010-жж.|даярдалды жана  ||жана       |Кодексинин,      |(макулдашуу  |        |талкууланды     ||шайлануучу |"Мамлекеттик     |боюнча), БШК |        |- КРнын         ||кызматтарда|кызмат жөнүндө", |             |        |Мыйзамдарынын   ||аялдар     |"Жергиликтүү өз- |Өнөктөштөр:  |        |долбоорлору     ||жана       |алдынча башкаруу |КМ, НПО      |        |иштелип чыкты   ||эркектердин|жана жергиликтүү |             |        |- КРнын Мыйзам- ||бирдей     |мамлекеттик      |             |        |дары кабыл      ||өкүлчүлү-  |администрация    |             |        |алынды          ||гүнүнө     |жөнүндөгү" КРнын |             |        |- Партиялык     ||көмөк      |Мыйзамдарында    |             |        |тизмелерде      ||көрсөтүү   |чечимдерди       |             |        |гендердик       ||           |кабыл алуунун    |             |        |паритет         ||           |дењгээлиндеги    |             |        |сакталды        ||           |гендердик        |             |        |                ||           |паритетти камсыз |             |        |                ||           |кылуу боюнча     |             |        |                ||           |атайын убактылуу |             |        |                ||           |чараларды кирги- |             |        |                ||           |зүү үчүн КРнын   |             |        |                ||           |мыйзамдарына     |             |        |                ||           |толуктоолорду    |             |        |                ||           |жана өзгөртүүлөр-|             |        |                ||           |дү киргизүү      |             |        |                ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |2.1.2.2. МБО     |КР Өкмөтү,   |2007-   |- Сыйлоо жөнүндө||           |жана ЖӨБОлордун  |МКА, ЖӨБУА   |2008-жж.|типтүү жобо     ||           |кадрдык саясатты |             |        |иштелип чыкты   ||           |жүргүзүүдө ген-  |Өнөктөштөр:  |        |- МБО жана ЖӨБО ||           |дердик балансты  |КМ, НПО      |        |арасында жыл    ||           |камсыз кылуу     |             |        |сайын эки номи- ||           |боюнча демилге-  |             |        |нация боюнча    ||           |лери үчүн        |             |        |сынактар өткө-  ||           |администрациялык |             |        |рүлүп турат     ||           |кубаттоо систе-  |             |        |- Жогорку дайын-||           |масын киргизүү,  |             |        |далуучу         ||           |а) бардык ички   |             |        |башкаруучу кыз- ||           |жетекчилик струк-|             |        |маттарда толук  ||           |тураларда,       |             |        |көрсөтүлбөгөн   ||           |чечимдерди кабыл |             |        |жыныстагылар    ||           |алуу процессте-  |             |        |30%ти түздү     ||           |ринде;           |             |        |                ||           |талапкерлерди    |             |        |                ||           |дайындалуучу     |             |        |                ||           |жана шайлануучу  |             |        |                ||           |кызматтарга көр- |             |        |                ||           |сөтүү            |             |        |                ||           |процесстеринде   |             |        |                ||           |аялдардын үлүшүн |             |        |                ||           |көбөйтүүгө;      |             |        |                ||           |б) гендердик     |             |        |                ||           |мамилени өзүнүн  |             |        |                ||           |иш-аракеттерине  |             |        |                ||           |киргизүүгө       |             |        |                ||           |багытталган      |             |        |                ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |2.1.2.3. Аялдар  |КР Өкмөтү,   |2007-   |- Региондордогу ||           |лидерлигинин мек-|ЖМА          |2008-жж.|аялдар лидерли- ||           |тебин түзүү      |             |        |гинин мектебинин||           |                 |Өнөктөштөр:  |        |саны            ||           |                 | КМ, НПО     |        |- Окутулгандар- ||           |                 |             |        |дын саны        ||           |                 |             |        |- Иштелип чыккан||           |                 |             |        |окуу модулдары  ||           |                 |             |        |жана программа- ||           |                 |             |        |ларынын тизмеси ||           |                 |             |        |- Жетектөөчү    ||           |                 |             |        |кызматтагы аял- ||           |                 |             |        |дар дењгээлинин ||           |                 |             |        |өсүшү           |-----------------------------------------------------------------------         3. Социалдык-экономикалык чөйрөдөгү гендердик компонент -----------------------------------------------------------------------|Милдеттер  |   Иш-чаралар    |   Жооптуу   |Турмушка|  Индикаторлор  ||           |                 | аткаруучулар| ашыруу |                ||           |                 |             |мөөнөт- |                ||           |                 |             |төрү    |                ||---------------------------------------------------------------------||                                                                     ||     3.1. Гендердик мамилелерди улуттук саясатта, программаларда     ||            жана пландаштырууда жайылтуу жана эсепке алуу            ||---------------------------------------------------------------------||3.1.1.     |3.1.1.1. Социал- |КР Өкмөтү, КР|2008-   |- Мониторинг өт-||КРнын соци-|дык-эконамикалык |УСК, МКА,    |2010-жж.|көрүлдү         ||алдык эко- |саясаттын иштелип|ЖӨБУА, ЖМА,  |Жылына  |- Жыйынтыктары  ||номикалык  |чыккан гендердик |МБО, ЖӨБО    |бир жолу|талкууланды жана||өнүктүрүү  |индикаторлорго   |(макулдашуу  |        |жарыяланды      ||программа- |ылайык мониторин-|боюнча)      |        |- Социалдык-    ||сында      |гди, социалдык-  |             |        |экономикалык    ||комплекстүү|экономикалык     |Өнөктөштөр:  |        |өнүктүрүүнүн    ||гендердик  |өнүктүрүүнүн     |ККФ, СКРД,   |        |Улуттук жана    ||мамилени   |Улуттук жана ре- |КМ, НПО      |        |региондук       ||киргизүү   |гиондук          |             |        |программаларын- ||           |программаларына  |             |        |да гендердик    ||           |гендердик өлчөө- |             |        |өлчөөгө         ||           |нү киргизүү үчүн |             |        |киргизүү үчүн   ||           |сунуштарды даяр- |             |        |сунуштар        ||           |доо              |             |        |иштелип чыкты   ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||3.1.2.     |3.1.2.1. Эмгек   |МИМК, КР     |2007-   |- Изилдөө       ||Жемиштүү   |рыногунун гендер-|ЭСӨМ         |2010-жж.|жүргүзүлдү      ||эмгекке    |дик талдоосун    |             |        |- Сунуштар даяр-||катышуу    |өткөрүү жана иш  |Өнөктөштөр:  |(жылына |далып, талкуу-  ||үчүн       |менен кылуу боюн-|ККФ, СКРД,   |1 жолу) |ланды           ||аялдардын  |ча программаларды|КМ, НПО      |        |- Гендердик     ||жана эркек-|иштеп чыгууда,   |             |        |өлчөө камтылган ||тердин     |турмушка ашырууда|             |        |иш менен алек-  ||мүмкүнчүлү-|жана баа берүүдө |             |        |тенүү боюнча    ||гүнүн      |сунуштарды жайыл-|             |        |программалар/   ||өсүшүнө    |туу              |             |        |долбоорлор      ||көмөк      |                 |             |        |портфели        ||көрсөтүү   |-----------------|-------------|--------|----------------||           |3.1.2.2. Адистик |КР Өкмөтү    |2007-   |- Түзүлгөн      ||           |өсүү жана чакан  |             |2008-жж.|борборлордун    ||           |жана орто биз-   |Өнөктөштөр:  |        |саны            ||           |нести өнүктүрүү  |КМ, НПО      |        |- Борборлордун  ||           |жана колдоо, кон-|             |        |кызматтарын пай-||           |сультациялык жана|             |        |далангандардын  ||           |маркетингдик кыз-|             |        |жалпы саны,     ||           |маттарды көрсөтүү|             |        |алардын ичинен -||           |боюнча чакан иш- |             |        |аялдар          ||           |кердүүлүк субъек-|             |        |                ||           |тилеринин        |             |        |                ||           |экономикалык     |             |        |                ||           |түзүлүш борбор-  |             |        |                ||           |лорун түзүү      |             |        |                ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |3.1.2.3. КР Өкмө-|КР Өкмөтү    |Макулда-|- Башкы макул-  ||           |түнүн, ККФ жана  |             |шуунун  |дашуу комплекс- ||           |СКРДин ортосунда |Өнөктөштөр:  |долбоо- |түү гендердик   ||           |2008-2010-жж.    |ККФ, СКРД,   |рун     |мамилени камтыйт||           |Башкы макулдашуу-|КМ, НПО      |иштеп   |                ||           |суна комплекстүү |             |чыгууда |                ||           |гендердик мамиле-|             |        |                ||           |ни жайылтуу      |             |        |                ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||3.1.4. Аял-|3.1.4.1. КРнын   |КР Өкмөтү    |2007-   |- КРнын мыйзам- ||дар жана   |мыйзамдык жана   |             |2010-жж.|дык жана башка  ||эркектер   |башка ченемдик   |Өнөктөштөр:  |        |ченемдик актыла-||ортосунда  |актыларында,     |ККФ, СКРД,   |        |рына тийиштүү   ||репродук-  |саясатында,      |КМ, НПО      |        |толуктоолорду   ||тивдүү     |программаларында |             |        |жана өзгөртүү-  ||эмгекти    |(атасынын баланы |             |        |лөрдү киргизүү  ||акыйкат    |багуу боюнча     |             |        |жөнүндөгү мыйзам||бөлүштү-   |өргүүсү, мамле-  |             |        |долбоорлорунун  ||рүүгө      |кеттик мектепке  |             |        |пакети даярдалды||көмөк      |чейинки мекеме-  |             |        |- КРнын тийиштүү||көрсөтүү   |лер тармагын     |             |        |Мыйзамдары кабыл||           |кењейтүү, алар-  |             |        |алынды          ||           |дын сапатын      |             |        |                ||           |жогорулатуу      |             |        |                ||           |көрсөткөн кызмат |             |        |                ||           |акыларын төмөн-  |             |        |                ||           |дөтүү, балдарды  |             |        |                ||           |багуу боюнча     |             |        |                ||           |бажылык стимул,  |             |        |                ||           |үйбүлөлүк милдет-|             |        |                ||           |тери бар жаран-  |             |        |                ||           |дарды колдоо     |             |        |                ||           |жана уйбүлөлөр-  |             |        |                ||           |дү иш            |             |        |                ||           |орундарында кор- |             |        |                ||           |гоо саясаты)     |             |        |                ||           |репродуктивдүү   |             |        |                ||           |ишти калыс жана  |             |        |                ||           |бирдей бөлүштү-  |             |        |                ||           |рүүнү            |             |        |                ||           |демилгелеген     |             |        |                ||           |чараларды        |             |        |                ||           |интеграциялоо    |             |        |                ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |3.1.4.2. "Энелик-|КР Өкмөтү    |2008-ж. |- КРнын мыйзам- ||           |ти коргоо        |             |        |дарын эларалык  ||           |жөнүндөгү" N 183 |Өнөктөштөр:  |        |эмгек ченемдери-||           |ЭЭУнун Конвенция-|ККФ, СКРД,   |        |не ылайык       ||           |сын              |КМ, НПО      |        |келтирүү        ||           |ратификациялоону |             |        |                ||           |демилгелөө       |             |        |                ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||3.1.5. Ар  |3.1.5.1. Бюджет- |КР Өкмөтү,   |2008-   |- Бюджеттердин  ||кандай     |тердин гендердик |КР ФМ,       |2010-жж.|гендердик тал-  ||дењгээлде- |талдоосунун      |КР ЭӨСМ      |        |доосунун        ||ги         |методологиясын   |КРЖК         |        |методологиясы   ||бюджеттер- |жакшыртуу жана   |(макулдашуу  |        |жакшыртылып,    ||дин        |аны адистерди    |боюнча)      |        |талкууланды жана||гендердик  |окутуу аркылуу   |             |        |жарыяланды      ||талдоону   |жайылтуу         |Өнөктөштөр:  |        |- Бардык        ||өткөрүү    |                 |КМ, НПО      |        |дењгээлдеги     ||           |                 |             |        |бюджеттердин    ||           |                 |             |        |пилоттук        ||           |                 |             |        |гендердик       ||           |                 |             |        |талдоосу        ||           |                 |             |        |өткөрүлүп,      ||           |                 |             |        |жыйынтыктары    ||           |                 |             |        |талкууланды жана||           |                 |             |        |жарыяланды      ||           |                 |             |        |- Бардык        ||           |                 |             |        |дењгээлдеги     ||           |                 |             |        |бюджеттердин    ||           |                 |             |        |гендердик       ||           |                 |             |        |талдоосун       ||           |                 |             |        |милдеттүү       ||           |                 |             |        |өткөрүү         ||           |                 |             |        |мыйзамдуу түрдө ||           |                 |             |        |бекитилди       ||           |                 |             |        |- Бюджеттердин  ||           |                 |             |        |гендердик       ||           |                 |             |        |талдоосунун     ||           |                 |             |        |методологиясын  ||           |                 |             |        |окутуу боюнча   ||           |                 |             |        |курстардын тиз- ||           |                 |             |        |меси жана саны  ||           |                 |             |        |- Гендердик     ||           |                 |             |        |бюджетти        ||           |                 |             |        |иштеп чыгуу үчүн||           |                 |             |        |окутулган адис- ||           |                 |             |        |тердин саны     ||           |                 |             |        |- Бюджеттердин  ||           |                 |             |        |гендердик       ||           |                 |             |        |талдоосунун     ||           |                 |             |        |шаймандарын     ||           |                 |             |        |колдонгон МБО   ||           |                 |             |        |жана ЖӨБОлордун ||           |                 |             |        |тизмеси жана    ||           |                 |             |        |саны            ||---------------------------------------------------------------------||       3.2. Эмгек жана иш менен алектенүү чөйрөсүндө гендердик       ||              мамилени жайылтуу үчүн дараметти күчөтүү               ||---------------------------------------------------------------------||3.2.1.Мето-|3.2.1.1. Мето-   |КР ЭСӨМ,     |2007-   |- Методикалар   ||дологиялык |дикаларды жана   |КР СФ,       |2010-жж.|жана программа- ||базаны     |жана програм-    |МИМК         |        |лар иштеп       ||жакшыртуу  |маларды иштеп    |             |        |чыгарылып,      ||жана эмгек |чыгуу жана       |Өнөктөштөр:  |        |апробацияланды  ||жана иш    |эмгек, иш менен  |ККФ, СКРД,   |        |жана окутууда   ||менен      |алектенүү жана   |КМ, НПО      |        |колдонулууда    ||алектенүү  |социалдык жактан |             |        |- Окутуудан өт- ||чөйрөсүн-  |коргоо чөйрөсүн- |             |        |көн кишилердин  ||дөгү       |дөгү гендердик   |             |        |(кызматчылардын)||гендердик  |мамилелерди      |             |        |саны            |               |мамилени   |жайылтууга жооп- |             |        |                ||жайылтууну |туу              |             |        |                ||формалдаш- |структуралардын  |             |        |                ||тыруу      |жетектөөчү ку-   |             |        |                ||           |рамы жана        |             |        |                ||           |адистери үчүн    |             |        |                ||           |гендердик        |             |        |                ||           |окутууну өткөрүү |             |        |                |-----------------------------------------------------------------------    4. Денсоолуктун жана саламаттыкты сактоонун гендердик аспекттери -----------------------------------------------------------------------|Милдеттер  |  Иш-чаралар     |  Жооптуу    |Турмушка|  Индикаторлор  ||           |                 |аткаруучулар | ашыруу |                ||           |                 |             | мөөнөт-|                ||           |                 |             | төрү   |                ||---------------------------------------------------------------------||        4.1 Саламаттыкты сактоо секторунда гендердик мамилени        ||                   жайылтуу үчүн дараметти күчөтүү                   ||---------------------------------------------------------------------||4.1.1. Че- |4.1.1.1.         |КР СМ,       |2007-   |- Саламаттыкты  ||немдик-    |Саламаттыкты     |КР ФМ        |2010-жж.|сактоонун бюдже-||укуктук    |сактоону         |             |        |тин финасылоо   ||жана мето- |бюджеттештирүүдө |Өнөктөштөр:  |        |гендердик мами- ||дологиялык |гендердик мамиле-|КМ, НПО      |        |лени эсепке алуу||базаны адам|лерди эсепке алуу|             |        |менен өтөт      ||укугу жана |-----------------|-------------|--------|----------------||гендердик  |4.1.1.2. Мето-   |КР БИМ,      |2007-   |- Методикалар   ||тењдештик  |дикаларды жана   |КР СМ,       |2010-жж.|жана программа- ||принципте- |программаларды   |КР ЭӨСМ,     |        |лар иштеп       ||рине жана  |иштеп чыгуу жана |КР ФМ        |        |чыгарылып,      ||саламаттык-|саламаттыкты     |             |        |апробацияланды  ||ты сактоону|сактоонун бюдже- |Өнөктөштөр:  |        |жана окутууда   ||коргоо     |тин иштеп        |КМ, НПО      |        |колдонулууда    |               ||боюнча иш- |чыгууга катышкан |             |        |                ||аракеттерге|КР СМ, саламат-  |             |        |                ||гендердик  |тыкты сактоо     |             |        |                ||мамилени   |системасынын,    |             |        |                ||жайылтууну |КР МЭ, КР ФМ     |             |        |                ||формалдаш- |жетектөөчү курамы|             |        |                ||тырууга    |(КР СМ жана      |             |        |                ||ылайык     |гендердик мамиле-|             |        |                ||жакшыртуу  |лерди жайылтууга |             |        |                ||           |жооптуу структу- |             |        |                ||           |ралары), адисте- |             |        |                ||           |ри, саламаттыкты |             |        |                ||           |сактоонун адисте-|             |        |                ||           |ри үчүн гендердик|             |        |                ||           |окутууну өткөрүү |             |        |                ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||4.1.2. Ген-|4.1.2.1. Сала-   |КР СМ,       |2007-   |- Гендердик     ||дердик     |маттыкты  сактоо,|КР БИМ       |2010-жж.|изилдөөлөрдүн   ||далилидик  |ага кошуп социо- |             |        |темасынын тизме-||базаны жана|маданий ченемдер-|Өнөктөштөр:  |Жылына 2|си түзүлдү      ||статистика-|дин денсоолукка  |КР УСК,      |изилдөө |- Бекитилген    ||лык        |таасирин текшерүү|КМ, НПО      |        |изилдөөлөр жүр- ||маалыматты |чөйрөсүндө       |             |        |гүзүлдү         ||өнүктүрүү  |гендердик изилдө-|             |        |- Изилдөөлөрдүн ||           |өлөрдү өткөрүү   |             |        |жыйынтыктары    ||           |                 |             |        |кызыкдар минис- ||           |                 |             |        |трликтер жана   ||           |                 |             |        |ведомстволор,   ||           |                 |             |        |өкмөттүк эмес   ||           |                 |             |        |жана эларалык   ||           |                 |             |        |уюмдар менен    ||           |                 |             |        |тегерек         ||           |                 |             |        |столдордо       ||           |                 |             |        |талкууланды;    ||           |                 |             |        |кырдаалды жак-  ||           |                 |             |        |шыртуу боюнча   ||           |                 |             |        |чаралар иштелип ||           |                 |             |        |чыкты           ||           |                 |             |        |- Жүргүзүлгөн   ||           |                 |             |        |изилдөөлөр      ||           |                 |             |        |жөнүндөгү отчет-||           |                 |             |        |тор             ||           |                 |             |        |Интернеттерде,  ||           |                 |             |        |КР СМ жана      ||           |                 |             |        |анын региондук  ||           |                 |             |        |структуралык    ||           |                 |             |        |бөлүмдөрүнүн    ||           |                 |             |        |китепканаларында||           |                 |             |        |жеткиликтүү     ||---------------------------------------------------------------------||   4.2. Ар кандай категориядагы эркектер жана аялдар үчүн алардын    ||           чабалдыгын төмөндөтүү жана саламаттыкты сактоо            ||        мекемелериндеги адекваттуу жана сапаттуу кызматтарына        ||        жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу максатында саламаттыкты         ||     сактоонун ресурстарын бөлүштүрүүдө калыстыкты камсыз кылуу      ||---------------------------------------------------------------------||4.2.1. Ар  |4.2.1.1. Гендер- |КР Өкмөтү    |2008-ж. |- Талдоо жүргү- ||кандай ка- |дик тењдештикти  |             |        |зүлдү           ||тегориядагы|камсыз кылуу     |Өнөктөштөр:  |        |- Сунуштар      ||эркектер   |көз карашынан    |КМ, НПО,     |        |иштелип чыкты   ||жана аялдар|денсоолукту      |ЖМК          |        |- Талдоонун     ||үчүн алар- |коргоо боюнча    |             |        |жыйынтыктары КР ||дын        |кызматтарга,     |             |        |СМнын коллегия- ||чабалдыгын |мекемелерге      |             |        |сында угулуп,   ||төмөндөтүү |жана продуктыла- |             |        |эсепке алынды   ||жана адек- |рга а) кары      |             |        |- Пандустары    ||ваттуу жана|жалгыз бой аялдар|             |        |жана инвалид-   ||сапаттуу   |жана эркектер,   |             |        |дердин, кары    ||кызматтары-|балдары бар      |             |        |адамдардын,     ||на жана    |пациенттер;      |             |        |балдары бар     ||саламаттык-|б) майыптар жана |             |        |пациенттердин   ||ты сактоо  |денебой мүмкүн-  |             |        |жана денебой    ||мекемеле-  |чүлүктөрү        |             |        |мүмкүнчүлүктөрү ||рине       |убактылуу чекте- |             |        |убактылуу чек-  ||жеткилик-  |лүүлөр үчүн      |             |        |телүү адамдардын||түүлүктү   |жеткиликтүүлүк   |             |        |коляскалары үчүн||жогорулатуу|талдоосун өткө-  |             |        |пандустары под- ||           |рүү; жүргүзүлгөн |             |        |ъезддик жолу    ||           |талдоолордун су- |             |        |бар мекемелердин||           |нушун аткаруу    |             |        |саны көбөйтүлдү ||           |                 |             |        |- Саламаттыкты  ||           |                 |             |        |сактоо кызмат-  ||           |                 |             |        |тарына,         ||           |                 |             |        |мекемелерине    ||           |                 |             |        |жана продук-    ||           |                 |             |        |тыларына        ||           |                 |             |        |жеткиликтүүлүк- ||           |                 |             |        |тү алган        ||           |                 |             |        |белгиленген ка- ||           |                 |             |        |тегориядагы     ||           |                 |             |        |кишилердин саны ||           |                 |             |        |көбөйдү         ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |4.2.1.2. Ар кан- |ДТСЖБМА,     |2007-ж. |- Изилдөө       ||           |дай курактык     |КР СМ        |        |жүргүзүлдү      ||           |топтордогу жана  |(ЦУЗ), КР    |        |- Тоскоолдуктар ||           |категориядагы    |ЭӨСМ, КР     |        |аныкталды,      ||           |аялдар жана эр-  |ФМ           |        |кызмат көрсөтүү-||           |кектер тобун     |             |        |лөрдүн болушу,  ||           |денсоолукту чыњ- |Өнөктөштөр:  |        |сапаты, адекват-||           |доочу            |КМ, НПО      |        |туулугу жана    ||           |иш-чараларга,    |             |        |жеткиликтүүлүгү ||           |анын ичинде      |             |        |табылды         ||           |денсоолукту чыњ- |             |        |- Изилдөөлөрдүн ||           |доочу            |             |        |сунуштары       ||           |жана спорттук    |             |        |өнүктүрүүнүн    ||           |секцияларга ба-  |             |        |программаларына ||           |рууга тартууну   |             |        |жана пландарына ||           |жогорулатуу      |             |        |кошулду         ||           |боюнча талдоону  |             |        |- Ар кандай     ||           |жүргүзүү жана    |             |        |категориядагы   ||           |сунуштарды иштеп |             |        |аялдар жана эр- ||           |чыгуу; жүргүзүл- |             |        |кектер үчүн     ||           |гөн талдоо       |             |        |денсоолукту чыњ-||           |сунуштарын тур-  |             |        |доочу           ||           |мушка ашыруу     |             |        |жана спорттук   ||           |                 |             |        |секциялардын    ||           |                 |             |        |жеткиликтүүлүгү,||           |                 |             |        |адекваттулугу   ||           |                 |             |        |жана сапаты     ||           |                 |             |        |жогорулады      ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |4.2.1.3. Гендер- |КР СМ,       |Дайыма  |- СТЫ маселелери||           |дик аспекттерди  |КР БИМ       |        |медициналык     ||           |эсепке алуу менен|             |        |кызматкерлерди, ||           |СТЫны пропаганда-|Өнөктөштөр:  |        |өзгөчө биринчи  ||           |лоо жана калк    |КМ, НПО      |        |дењгээлдегилерди||           |арасындагы оруу- |             |        |даярдоо жана    ||           |ларды алдын алуу |             |        |кайра даярдоо   ||           |боюнча үйрөтүүчү |             |        |программасына   ||           |модулдардын би-  |             |        |киргизилди      ||           |ринчи            |             |        |- СТЫ жана алдын||           |дењгээлиндеги    |             |        |алуу боюнча     ||           |медкызматкерлерин|             |        |медициналык     ||           |даярдоо жана     |             |        |персонал   үчүн ||           |квалификациясын  |             |        |колдонмо        ||           |жогорулатуунун   |             |        |даярдалды жана  ||           |милдеттүү        |             |        |таратылды       ||           |программаларын   |             |        |- Усулдун нуска-||           |жайылтуу;        |             |        |сы              ||           |медкызматкерлерин|             |        |- Денсоолукту   ||           |зарыл методикалык|             |        |чындоо          ||           |материалдар менен|             |        |секцияларына    ||           |камсыз кылуу     |             |        |катышкан        ||           |                 |             |        |эркектердин     ||           |                 |             |        |жана аялдардын  ||           |                 |             |        |(анын ичинде    ||           |                 |             |        |айыл жергесинде)||           |                 |             |        |саны көбөйдү    ||           |                 |             |        |- Үйбүлөнү      ||           |                 |             |        |пландаштыруу    ||           |                 |             |        |кызматтарына    ||           |                 |             |        |(курактык топтор||           |                 |             |        |боюнча) кайрыл- ||           |                 |             |        |ган эркектердин ||           |                 |             |        |жана аялдардын  ||           |                 |             |        |саны            ||           |                 |             |        |- Иш-чаралардын ||           |                 |             |        |саны жана калк- ||           |                 |             |        |тын СТЫнын      ||           |                 |             |        |биринчи дењгээли||           |                 |             |        |боюнча          ||           |                 |             |        |иш-чаралар менен||           |                 |             |        |камтылышы       ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |4.2.1.4.  Айыл   |КР СМ, ЖМА   |2007-   |- Медициналык   ||           |калкынын милдет- |             |2010-жж.|текшерүү өткө-  ||           |түү медицииалык  |Өнөктөштөр:  |        |рүлдү           ||           |текшерүүнү жана  |КМ,НПО       |        |- Медициналык   ||           |социалдык оорула-|             |        |текшерүүдөн өт- ||           |рды алдын алуу   |             |        |көн бардык айыл ||           |боюнча алдын алуу|             |        |жашоочуларынын  ||           |иштерди уюштуруу |             |        |саны, анын      ||           |                 |             |        |ичинде - аялдар ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |4.2.1.5. Денсоо- |КР СМ        |2008-ж. |- Алдын алуучу  ||           |лукту чыњдоо     |             |        |кароонун сапаты-||           |боюнча натыйжалуу|Өнөктөштөр:  |        |на талдоо       ||           |иш-чараларды (да-|КМ, НПО      |        |жүргүзүлдү      ||           |ректүү) иштеп    |             |        |- Калктын       ||           |чыгуу менен ар   |             |        |денсоолугун чыњ-||           |кандай жаш өзгө- |             |        |доо боюнча      ||           |чөлүгүндөгү      |             |        |натыйжалуу      ||           |аялдар жана эрке-|             |        |(даректүү) иш-  ||           |ктер тобунун     |             |        |чаралар иштелип ||           |алдын - алуучу   |             |        |чыкты           ||           |медициналык      |             |        |- Өткөрүлгөн    ||           |кароолордун      |             |        |сапаттуу алдын  ||           |сапатына талдоо  |             |        |алуучу кароолор-||           |жүргүзүү         |             |        |дун саны        ||           |                 |             |        |- Медициналык   ||           |                 |             |        |текшерүүдөн өт- ||           |                 |             |        |көн бардык      ||           |                 |             |        |адамдардын саны,||           |                 |             |        |алардын ичинен  ||           |                 |             |        |- аялдар        ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |4.2.1.6.         |     КР СМ,  |2007-   |- Талдоо жүргү- ||           |Далилдөөчү маалы-|КР ФМ, КРП   |2008-жж.|зүлдү           ||           |маттын,          |алдындагы    |        |- Чечим кабыл   ||           |медициналык илим-|ДТСЖБМА,     |        |алынды          ||           |дин жана         |ЖӨБО         |        |- Мамлекеттик   ||           |практикалык сала-|(макулдашуу  |        |жана мамлекеттик||           |маттыкты         |боюнча)      |        |эмес сүт ашкана-||           |сактоонун неги-  |             |        |ларынын саны    ||           |зинде сүт        |Өнөктөштөр:  |        |- Продукциянын  ||           |ашканаларын иш-  |КМ, НПО      |        |ассортименти    ||           |тетүүнүн         |             |        |- Чыгарылыштын  ||           |зарылчылыганын   |             |        |көлөмү          ||           |талдоосун жүргү- |             |        |- Бекер тамак-аш||           |зүү; кызыкдар    |             |        |алган балдардын,||           |адамдар,  ага    |             |        |ага кошуп чабал ||           |кошуп жергилик-  |             |        |үйбүлөдөгү      ||           |түү демилгечи    |             |        |(жалгыз бой     ||           |топтордун,       |             |        |ата-энелер, аз  ||           |балдарды         |             |        |камсыздар,      ||           |ата-энелери менен|             |        |майыптар)       ||           |катышуусунда     |             |        |балдардын саны  ||           |жергиликтүү      |             |        |жана үлүшү      ||           |кырдаалды изилдөө|             |        |- ЖӨБОлордон    ||           |жана талкуулоо;  |             |        |балдар          ||           |сунуштарды иштеп |             |        |тамак-ашына     ||           |чыгуу; талдоонун |             |        |которулган      ||           |жыйынтыгы боюнча |             |        |каражаттардын   ||           |кошумча          |             |        |көлөмү          ||           |керектөөлөр деп  |             |        |                ||           |табылганда - жањы|             |        |                ||           |балдар сүт       |             |        |                ||           |ашканаларын ачуу |             |        |                |-----------------------------------------------------------------------     5. Билим берүүдө жана маданиятта гендердик тењдештикке жетишүү -----------------------------------------------------------------------| Милдеттер | Иш-чаралар      |  Жооптуу    |Турмушка|  Индикаторлор  ||           |                 |аткаруучулар | ашыруу |                ||           |                 |             | мөөнөт-|                ||           |                 |             | төрү   |                ||---------------------------------------------------------------------||         5.1. Кенже жана мектепке чейинки жаштагы балдардын          ||              үй-бүлөлүк тарбиялоосуна жана өнүгүүсүнө               ||                     гендердик мамилени жайылтуу                     ||---------------------------------------------------------------------||5.1.1.     |5.1.1.1. Кенже   |КР  БИМ      |2007-   |- Программалар  ||Кенже жаш- |жаштагы балдар   |             |2008-жж.|пакети иштелип  ||тагы балдар|жана алардын     |Өнөктөштөр:  |        |чыкты           ||үчүн комп- |ата-энелери үчүн |КМ, НПО      |        |                ||лекстүү    |комплекстүү      |             |        |                ||гендердик  |гендердик        |             |        |                ||мамилени   |мамилени камтыган|             |        |                ||камтыган   |окутуу           |             |        |                ||окутуу     |программаларын   |             |        |                ||програм-   |иштеп чыгуу      |             |        |                ||маларын    |                 |             |        |                ||түзүү      |                 |             |        |                ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||5.1.2.     |5.1.2.1. Мектепке|КР БИМ       |2007-   |- Мектепке      ||Мектепке   |чейинки          |             |2010-жж.|чейинки         ||чейинки    |мекемелердин     |Өнөктөштөр:  |        |мекемелердин    ||балдар     |мекемелердин     |КМ, НПО      |        |педагогикалык   ||мекемелери-|педагогикалык    |             |        |кызматкерлеринин||нин        |педагогикалык    |             |        |квалификациясын ||тарбиячыла-|кызматкерлеринин |             |        |жогорулатуу     ||рын        |квалификациясын  |             |        |курстарынын     ||гендердик  |жогорулатуу      |             |        |программаларына ||даярдоо    |курстарына       |             |        |гендердик       ||           |гендердик        |             |        |маселелер       ||           |маселелерди      |             |        |интеграцияланды ||           |интеграциялоо;   |             |        |- Гендердик     ||           |мектепке чейинки |             |        |тењдештик масе- ||           |мекемелердин     |             |        |лелери боюнча   ||           |педагогикалык    |             |        |квалификациясын ||           |кызматкерлерин   |             |        |жогорулатуу     ||           |балдарды         |             |        |курстарын өткөн ||           |гендердик        |             |        |мектепке чейинки||           |тарбиялоо        |             |        |мекемелердин    ||           |методикасына     |             |        |педагогикалык   ||           |үйрөтүү          |             |        |кызматкерлеринин||           |                 |             |        |саны            ||---------------------------------------------------------------------||          5.2. Жалпы орто билим берүү системасына гендердик          ||            мамилелерди жайылтуунун механизмин жакшыртуу             ||---------------------------------------------------------------------||5.2.1.     |5.2.1.1.         |КР БИМ,      |2007-ж. |- Изилдөө       ||Жалпы билим|Балдардын жана   |КРП          |        |жүргүзүлдү      ||берүү меке-|кыздардын        |алдындагы    |        |- Таштап кетүү- ||мелеринен  |мектептен кетүү  |ДТСЖБМА,     |        |нүн             ||балдардын  |себептерин       |ЖМА, МБО,    |        |себептери табыл-||жана       |изилдөөнү        |ЖӨБО         |        |ды              ||кыздардын  |жүргүзүү;        |(макулдашуу  |        |- Эрте таштап   ||маалынан   |даярдалган       |боюнча)      |        |кетүү дењгээлин ||эрте кетүү |сунуштарды       |             |        |төмөндөтүү боюн-||дењгелин   |аткаруу          |Өнөктөштөр:  |        |ча              ||төмөндөтүү |                 |КР УСК,      |        |чаралар иштелип ||           |                 |КМ, НПО      |        |чыкты жана      ||           |                 |             |        |турмушка ашырыл-||           |                 |             |        |ды              ||           |                 |             |        |- Эрте таштап   ||           |                 |             |        |кетүү дењгээли  ||           |                 |             |        |төмөндөтүлдү    ||           |                 |             |        |- Тийиштүү      ||           |                 |             |        |жаштагы балдарды||           |                 |             |        |жалпы санынан   ||           |                 |             |        |1-9 - класстагы ||           |                 |             |        |балдардын жана  ||           |                 |             |        |кыздардын саны  ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||5.2.2.     |5.2.2.1.         |КР БИМ       |2007-   |- Гендердик     ||Окуу жайла-|Колдонуудагы жана|             |2010-жж.|экспертизадан   ||рдын окуу -|жањы иштелип     |Өнөктөштөр:  |        |өткен китептерди||методикалык|жаткан мектеп    |КМ, НПО      |        |саны жана тизме-||материалда-|китептеринин     |             |        |си              ||рына       |гендердик        |             |        |                ||гендердик  |экспертизасын    |             |        |                ||маселелерди|өткөрүү          |             |        |                ||жайылтуу   |-----------------|-------------|--------|----------------||           |5.2.2.2.         |КР БИМ       |2007-   |- Иштелип чыккан||           |Гендердик        |             |2010-жж.|китептердин жана||           |аспекттерди эске |Өнөктөштөр:  |        |окуу-методикалык||           |алуу менен       |КМ, НПО      |        |колдонмолордун  ||           |окуу-методикалык |             |        |саны жана тизме-||           |колдонмолорду    |             |        |си              ||           |иштеп чыгуу      |             |        |                ||---------------------------------------------------------------------||      5.3. Адистик-техникалык билим берүү системасына гендердик      ||            мамилелерди жайылтуунун механизмин жакшыртуу             ||---------------------------------------------------------------------||5.3.1. КТБ |5.3.1.1. КТБ     |    КРП      |2007-   |- Өтүлгөн       ||системасына|окуу жайларынын  | алдындагы   |2010-жж.|семинарлардын   ||гендердик  |жетекчилери жана |    АТББ     |        |саны жана       ||мамилени   |мугалимдик курамы| боюнча ГА   |        |тематикасы -    ||жайылтуу   |үчүн гендердик   |             |        |- Окутуудан өт- ||үчүн       |тематика боюнча  |Өнөктөштөр:  |        |көн КТБ окуу    ||дараметти  |окутуу           |КМ, НПО      |        |жайларынын      ||жогорулатуу|семинарларын жана|             |        |жетекчилеринин  ||           |тренингдерин     |             |        |жана            ||           |өткөрүү          |             |        |мугалимдеринин  ||           |                 |             |        |жалпы саны,     ||           |                 |             |        |алардын ичинен -||           |                 |             |        |аялдар          ||---------------------------------------------------------------------||     5.4. Жогорку билим берүү системасына гендердик мамилелерди      ||                  жайылтуунун механизмин жакшыртуу                   ||---------------------------------------------------------------------||5.4.1.     |5.4.1.1.         |КР БИМ       |2008-ж. |- Мугалимдер    ||Жогорку    |Педагогикалык    |             |        |үчүн гендердик  ||билим      |профилдеги       |Өнөктөштөр:  |        |окутуу боюнча   ||берүү      |адистерди даярдоо|КМ, НПО      |        |тийиштүү        ||системасына|үчүн сабактарга  |             |        |программа       ||гендердик  |тематикалык      |             |        |иштелип чыкты   ||мамилени   |гендердик        |             |        |- Педагогикалык ||жайылтуу   |бөлүмдөрдү       |             |        |профилдеги      ||үчүн       |киргизүү;        |             |        |адистерди       ||дараметти  |педагогикалык    |             |        |даярдоо үчүн    ||күчөтүү    |адистиктеги      |             |        |сабактардагы    ||           |студенттер үчүн  |             |        |гендердик       ||           |гендердик        |             |        |тематикалык     ||           |курстарды, атайын|             |        |бөлүмдөрдүн саны||           |курстарды иштеп  |             |        |- КР вуздарында ||           |чыгуу            |             |        |"жалпы          ||           |                 |             |        |гуманитардык    ||           |                 |             |        |жана            ||           |                 |             |        |социалдык-эконо-||           |                 |             |        |микалык         ||           |                 |             |        |сабактар"       ||           |                 |             |        |блогунда        ||           |                 |             |        |гендердик       ||           |                 |             |        |маселелер боюнча||           |                 |             |        |атайын          ||           |                 |             |        |курстардын жана ||           |                 |             |        |тандоо боюнча   ||           |                 |             |        |курстардын      ||           |                 |             |        |болушу          ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |5.4.1.2.         |КР БИМ,      |2008-ж. |- Мектеп        ||           |Гендердик окутуу |КР МММ       |        |мугалимдерин    ||           |боюнча милдетүү  |             |        |даярдоодо       ||           |сабакты кийин    |Өнөктөштөр:  |        |гендердик окутуу||           |киргизүү менен,  |КМ, НПО      |        |боюнча милдетүү ||           |мугалимдер үчүн  |             |        |программа       ||           |окутуу           |             |        |бекитилген      ||           |программаларын   |             |        |                ||           |иштеп чыгуу      |             |        |                ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------||5.4.2.     |5.4.2.1. "Жаш    |КР БИМ, ЖМА  |2007-ж. |- Сунуш         ||адистешти- |мугалимдин       |             |        |киргизилди      ||рилген     |депозити"        |             |        |- Төлөмдөр акысы||гендердик  |программасы      |             |        |көбөйтүлдү      ||сегрегация-|боюнча ай сайын  |             |        |                ||нын        |берилүүчү        |             |        |                ||дењгээлин  |төлөмдөргө акча  |             |        |                ||төмөндөтүү |каражаттарын     |             |        |                ||           |көбөйтүү         |             |        |                ||           |жөнүндөгү КР     |             |        |                ||           |Өкмөтүнө         |             |        |                ||           |сунуштарды       |             |        |                ||           |киргизүү         |             |        |                ||---------------------------------------------------------------------||          5.5. Үзгүлтүксүз жана формалдуу эмес билим берүү           ||             системасына гендердик мамилелерди жайылтуу              ||---------------------------------------------------------------------||5.5.1.     |5.5.1.1.         |КР Өкмөтү,   |2007-   |- Иштелип чыккан||Үзгүлтүксүз|Методиканы иштеп |КР Жогорку   |2010-жж.|жана жарыяланган||жана фор-  |чыгуу, гендердик |соту         |        |окутуу-методика-||малдуу эмес|компетенцияны    |(макулдашуу  |        |лык             ||билим берүү|жогорулатуу      |боюнча),     |        |колдонмолордун, ||системасына|боюнча           |КР БИМ,      |        |программалардын,||гендердик  |окутуу-методика- |КР ЭСӨМ,     |        |маалымат        ||мамилелерди|лык колдонмолорду|КР ИИМ,      |        |материалдардын  ||жайылтуу   |жана маалымат    |КР СМ,       |        |тизмеси жана    ||           |материалдарын    |МИМК,        |        |нускасы         ||           |жарыялоо; окутуу |КР Башкы     |        |- Гендердик     ||           |программасына    |прокуратура  |        |өнүгүүгө        ||           |жана             |сы, КР СФ,   |        |байланышкан     ||           |квалификацияны   |ЖМА,         |        |темалар окутуу  ||           |жогорулатууга ар |МБО,ЖӨБО     |        |жана            ||           |кандай даректүү  |(макулдашуу  |        |квалификацияны  ||           |топторду киргизүү|боюнча)      |        |жогорулатуунун  ||           |                 |             |        |программасына   ||           |                 |Өнөктөштор:  |        |киргизилди      ||           |                 |ЖМК,КМ, НПО  |        |- Туруктуу      ||           |                 |             |        |негизде         ||           |                 |             |        |семинарлар жана ||           |                 |             |        |тренингдер      ||           |                 |             |        |өткөрүлүп турат ||           |                 |             |        |- Гендердик     ||           |                 |             |        |тематика боюнча ||           |                 |             |        |адистердин      ||           |                 |             |        |билимдери жана  ||           |                 |             |        |жөндөмдөрү      ||           |                 |             |        |жакшырды        ||---------------------------------------------------------------------||          5.6. МБО жана ЖӨБОнын кызматкерлеринин гендердик           ||                      сезимталдыгын жогорулатуу                      ||---------------------------------------------------------------------||5.6.1. МБО |5.6.1.1. Окутуу  |КР Өкмөтү,   |2007-   |- МБО жана      ||жана ЖӨБО  |аркылуу МБО жана |МКА, МБО,    |2010-жж.|ЖӨБОнун         ||-нун       |ЖӨБОнун          |ЖӨБУА,       |        |иш-аракеттерине ||иш-аракет- |кызматчыларынын  |ЖМА,         |        |гендердик       ||терине     |дараметин        |ЖӨБО         |        |мамилени        ||гендердик  |жогорулатуу      |(макулдашуу  |        |жайылтуу боюнча ||мамилелер- |                 |боюнча)      |        |базалык окутуучу||ди         |                 |             |        |модуль иштелип  ||жайылтуу   |                 |Өнөктөштөр:  |        |чыкты           ||           |                 |КМ, НПО      |        |- ОГВ жана      ||           |                 |             |        |ЖӨБО үчүн       ||           |                 |             |        |окутуучу        ||           |                 |             |        |программалардын ||           |                 |             |        |тизмеси жана    ||           |                 |             |        |саны|           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |5.6.1.2. Кадрдык |КР Өкмөтү,   |2007-ж. |- Электрондук   ||           |курамдын         |МКА, МБО,    |        |гендердик       ||           |гендердик        |ЖӨБУА,       |        |дезагрегирленген||           |талдоосун        |ЖМА,         |        |маалымат базасын||           |өткөрүүнүн       |ЖӨБО         |        |колдонуу боюнча ||           |электрондук      |(макулдашуу  |        |КБ жана МБОнун  ||           |ыкмаларын        |боюнча)      |        |кызматкерлери   ||           |жайылтуу         |             |        |үчүн окутууну   ||           |                 |Өнөктөштөр:  |        |өткөрүү         ||           |                 |КМ, НПО      |        |- МБОнун КБ     ||           |                 |             |        |кызматкерлери   ||           |                 |             |        |жылына кадрдык  ||           |                 |             |        |курамдын        ||           |                 |             |        |гендердик       ||           |                 |             |        |талдоосун       ||           |                 |             |        |өткөрүп турушат ||           |                 |             |        |- Талдоонун     ||           |                 |             |        |жыйынтыктары    ||           |                 |             |        |жылына КРП      ||           |                 |             |        |алдындагы ВЖСГР ||           |                 |             |        |боюнча НСда     ||           |                 |             |        |окулат          ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |5.6.1.3 Кабыл    |КР Өкмөтү,   |2007-   |- Окуутуучу     ||           |алынуучу         |МКА, МБО,    |2010-жж.|программалар    ||           |мыйзамдык жана   |ЖӨБУА,       |        |иштелип чыкты   ||           |мыйзам алдындагы |ЖМА,         |        |- Окутуудан     ||           |актылар, ошондой |ЖӨБО         |        |өткөн           ||           |эле ведомстволук |(макулдашуу  |        |мамлекеттик жана||           |НПАлардын        |боюнча)      |        |муниципалдык    ||           |гендердик        |             |        |кызматчылардын  ||           |экспертиза-сын   |Өнөктөштөр   |        |саны            ||           |өткөрүүгө        |КМ, НПО      |        |                ||           |мамлекеттик жана |             |        |                ||           |муниципалдык     |             |        |                ||           |кызматчыларды    |             |        |                ||           |окутуу           |             |        |                ||           |-----------------|-------------|--------|----------------||           |5.6.1.4          |ЖӨБУА, ЖМА,  |2007-   |- Жергиликтүү   ||           |Жергиликтүү      |ЖӨБО         |2010-жж.|кењештин        ||           |кењештин         |(макулдашуу  |        |депутаттары үчүн||           |депутаттарынын   |боюнча)      |        |окутуучу        ||           |дараметин        |             |        |программалардын ||           |жогорулатуу      |Өнөктөштөр   |        |тизмеси жана    ||           |                 |КМ, НПО      |        |саны            ||           |                 |             |        |- Жергиликтүү   ||           |                 |             |        |бюджеттерден    ||           |                 |             |        |ГМни жайылтууга ||           |                 |             |        |бөлүнгөн        ||           |                 |             |        |каражаттардын   ||           |                 |             |        |суммасы көбөйдү ||           |                 |             |        |- Окутулган     ||           |                 |             |        |жергиликтүү     ||           |                 |             |        |кењештин        ||           |                 |             |        |депутаттарынын  ||           |                 |             |        |саны            ||-----------|-----------------|-------------|--------|----------------|