САВАЙ АЙЫЛДЫК КЕҢЕШИ

ТОКТОМ

Савай айылдык кеңешинин VI чакырылышынын кезектеги II сессиясы

2018-жылдын 22-декабры №2/7

Савай айыл өкмөтүнүн Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын орто мөөнөтүү планын бекитүү жөнүндө

Кыргыз Республикасынын 2009-жылдын 26-январындагы №30 ”Жайыттар жөнүндө” мыйзамына ылайык Савай айыл аймагынынын Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын орто мөөнөтүү 2018-2022 жылдарга карата планын талкуулап чыгып Савай айылдык Кеңеши

ТОКТОМ КЫЛАТ:

1. Савай айыл аймагынынын Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын орто мөөнөтүү 2018-2022 жылдарга карата планы бекитилсин.

2. Иш пландын негизинде иш алып баруу Савай айыл аймагынын жайыт комитетинин төрагасына милдеттендирилсин.

3. Бул токтомду көзомөлдөө жагы Савай айылдык Кеңешинин айыл чарба, жер, жайыттар жана курулуш боюнча туруктуу комиссиясына жүктөлсүн.

Савай айыл аймагынын

жергиликтуу кеңешинин

депутаттарынын сессиясында

2019-жылдын “22” декабрь

«Бекитилген»

_______________________

МО

Кыргыз РеспубликаСЫ, Ош облУсУ

Кара-Суу районУ, савай айыл аймаГЫ

2018-2022-ЖЫЛДАРГА КАРАТА

2019-ЖЫЛГА

Кызыл-Шарк

2019-жыл.

МАЗМУНУ

1.    КИРИШУУ.. 4

2.    ЖАЛПЫ МААЛЫМАТ.. 4

2.1.     Географиялык орду, климаты, айылдары жана калкы... 4

2.2.     Жер ресурстары... 5

2.3.     Жайыт пайдалануучулар бирикмеси (ЖПБ) жөнундө кыскача маалымат    6

2.4.     Айыл аймагы боюнча жайыттардын кыскача мунөздөмөсу жана инфраструктурасы... 8

 2.5. Жайыт карталары..............................................,.........................................................9

3.    МАЛДАРДЫН САНЫ, АЛАРДЫН ЖАЙЫТКА ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРГА БОЛГОН МУКТАЖДЫГЫ... 10

3.1.     Быйылкы жылга шарттуу малдын башы... 10

3.2.     2018-2022-жылдарга карата болжолдуу шарттуу малдын башы... 10

3.3.     Быйылкы жылга жайыт жана даярдалуучу тоюттарга муктаждык……...11

4.    БЫЙЫЛКЫ ЖЫЛГА КАРАТА ЖАЙЫТ ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРДЫН КӨЛӨМУ ЖАНА ТОЮТ БАЛАНСЫ... 11

4.1.     Жайыттардагы жана мал жайылуучу участоктордогу тоюттун көлөму  11

4.2.     Даярдалуучу тоюттун көлөму. 12

4.3.     Тоют балансы... 13

5.    КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРУШУН ЭСКЕ АЛУУ МЕНЕН ЖАЙЫТТАРДЫН АБАЛЫН БААЛОО ЖАНА АЙЛАНА-ЧӨЙРӨНУ КОРГОО, ЖПБ МУКТАЖДЫКТАРЫ... 15

5.1.     Климаттын өзгөрушун эске алуу менен жайыттардын абалын баалоо анализи   16

5.2.     Фокус топтордун жыйынтыктарынын негизинде ЖПБнын муктаждыктарын баалоо анализи.. 18

6.2.     Бешжылдык иш-чаралардын планы жана бюджети.. 20

6.3.ЖПБ/ЖКнын беш жылга карата келечектуу пландын бюджети. 24

6.4.     Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу боюнча беш жылдык планы    25

7.    ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖЫЛДЫК ПЛАНЫ    26

7.1.     Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жылдык планы... 26

7.2.     Мал жайуунун жылдык календардык планы... 29

7.3.     Жылдык иш-чаралар графиги (ЖКнын операциондук планы). 28

7.4.     Малдардын ден соолугун коргоо боюнча жылдык планы*. 30

7.5.     2018-жылга жылдык иш-чаралардын планы... 41

7.6.     ЖПБнин 2018-жылга инвестициялык планы. Жылдык бюджет... 42

8.    ЖПБ/ЖКнын ИЧКИ ЭРЕЖЕЛЕРИ.. 43

9.    МАЛ ЖАЙУУ ЭРЕЖЕСИН БУЗГАНДЫК УЧУН ЖООПКЕРЧИЛИК.. 44

10. ГЕНДЕРДИК ОНУГУУ ПЛАНЫ…………………………………………………..47

11.ЖБПЖПнын АТКАРЫЛЫШЫНА МОНИТОРИНГ ЖАНА БААЛОО ЖУРГУЗУУ ПЛАНЫ.......................................................................................................48

12.САВАЙ ААнын "2018-2022-ЖЫЛДАРГА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУНУН ЖАМААТТЫК ПЛАНЫН" ИШКЕ АШЫРУУДАН КУТУЛУУЧУ НАТЫЙЖАЛАР ..........................................................................................49

13.  ТИРКЕМЕЛЕР.. 50

ШАРТТУУ КЫСКАРТУУЛАР

1.    КИРИШУУ

Савай айыл аймагындагы Жайыт пайдалануучулар бирикмесинин (ЖПБ) Жайыт комитети тарабынан иштелип чыкканЖайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын планы (ЖБПЖП) Жайыт пайдалануучулар бирикмесинин жалпы чогулушунда жайыт пайдалануучулар, айыл өкмөту жана башка кызыкдар тараптар, анын ичинде Кыргыз Республикасынын Айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министрлигинин Кара-Суу райондук агрардык өнуктуруу башкармалыгы менен 2018-2022- жылдардын мезгилине макулдашылган.

Кыргыз Республикасынын жайыттар боюнча колдонуудагы ченемдик укуктук актыларына ылайык, ЖБПЖП жергиликтуу кеңештин сессиясында да каралып чыгып, бекитилген жана Жайыт комитети менен жайыттарды башка максаттарга пайдалануу боюнча тийиштуу келишимдерди тузгөн бардык жайыт билетин алуучулар жана башка физикалык жана юридикалык жактар тарабынан аткарылышы милдеттуу турдө талап кылынат.

Пландын биринчи бөлугундө Савай айыл аймагынын географиялык жайгашышы, табигый-климаттык шарттары, калктуу конуштары (айылдары) жана калкы, жер ресурстары жөнундө жалпы маалымат берилген.

Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу, малдардын ден соолугун коргоо жана жайыттарды башкарууну жана пайдаланууну жакшыртуу жана мал чарбасын өнуктуруу жаатындагы жергиликтуу потенциалды кучөтуу боюнча беш жылдык жана жылдык пландар ЖБПЖПнын негизги бөлугу болуп саналат.

Документтин жыйынтыктоочу бөлугундө ЖБПЖПнын жузөгө ашырылышына жана жыйынтыктарына мониторинг жургузуу жана баа беруу боюнча кеңири план чагылдырылган.

Негизги пландын ажырагыс бөлугу болуп эсептелген деталдуу чакан долбоордук сунуштар, айыл аймактын профайлы (паспорту), жайыт участокторунун абалына баа беруунун жыйынтыктары, ж.б.у.с. материалдар планга тиркелген.

Ушул ЖБПЖП, бугунку кундогу климаттын озгоруусун эске алуу менен,келечектеги орто мөөнөттуу жана кыска мөөнөттуу көрунуштө жалпысынан жайыттарды башкарууну жана пайдаланууну, малдардын ден соолугун коргоону жана малды тоюттандырууну жакшыртуу аркылуу мал чарбачылыгын өнуктуруудө жергиликтуу калктын кирешелерин көбөйтуугө багытталган.

2.    ЖАЛПЫ МААЛЫМАТ

2.1.       Географиялык орду, климаты, айылдары жана калкы

Савай айыл аймагы Кара- Суу районунун күн чыгыш тарабынан орун алып Ош облусунун Кара-Суу районунун курамына кирет. Райондун борборунан 10км, областтын борборунан 35 км алыстыкта жайгашкан. Савай айыл аймагыКара-Суу районунун Кызыл-Суу, Сары-Колот, Сарай, Шарк, Отуз-Адыр, Жаны-Арык, Ак-Таш айыл аймактары жана Озгон районунун Кара-Таш айыл аймагы менен чектешет. Ошондой эле Савай айыл аймагынын копчулук айылдары Озбекстандын Хан-Абад району менен чектеш жайгашкан.

Савай айыл аймагынын климаты негизинен континенталдуу климаттарга кирет. Июнь айындагы абанын орточо температурасы 25-30°C, июль айында28-38°C. Эң суук кундөр январь айына туш келет - 5°C тен - 25°C ке чейин.

Савай А/Адатогуз айыл бар. Кызыл-Шаркайылы айыл аймактын административдик борбору болуп саналат.

Калктын жана тутундөрдун саны тууралуу маалымат

1-таблица

Айыл тургундарынын негизги киреше булактары

2-таблица

2.2.       Жер ресурстары

Айыл аймагындагы жайыт жерлерди кошкондо жер ресурстарынын жалпы аянты2954 гектарды тузөт. Төмөнку 3-таблицада айыл чарба жерлеринин категориялар боюнча аянты көрсөтулгөн.

3-таблица

2.3.       Жайыт пайдалануучулар бирикмеси (ЖПБ) жөнундө кыскача маалымат

Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнундө” мыйзамы кабыл алынгандан кийин, Жаны-Арыкайылаймагында жайыт пайдалануучулардын демилгеси менен жана Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык,аткаруу органы – жайыт комитети, ал эмиЖайыт пайдалануучулар бирикмеси - Аймактык коомдук өз алдынча башкаруу органы катары катталган.

4-таблица

Жергиликтуу өз алдынча башкаруу органдарынын жана ЖПБнын Жайыт комитеттеринин жетекчилери жана жооптуу адамдары:

5-таблица

2.4. Айыл аймагы боюнча жайыттардынкыскача мунөздөмөсу жанаинфраструктурасы

Савай ААда жайыт аянттарынын олчому жалпысынан –2226гектарды тузот. Бирок анын пайдаланылып жатканы- 1600гектар. Пайдаланылган жайыт участокторунун саны-3.

Савай ААнын карамагындагы жайыттарда учурда томондогудой инфраструктура обөектилери иштейт: 2 даана купка, 4даана мал суу ичуучу курулма, 67 км узундуктагы жайыт жолдору, жайыт жолдорун ондоо учун алынган 2 даана спецтехника бар.

6-таблица

*Мал жайууга мумкун болгонайыл чарба айдоо аянттары – Буларга сугат жана кайракы айдоо жерлер, кысыр аңыздар жана көп жылдык бак-дарактар ж.б. кирет, ошондой эле тушум жыйналгандан кийин гана жайылат (3-табицаны караңыз).

Маалымдама

Малды жайытка жайууу жана аларды короодо кармоо мезгили боюнча жайыттар жана мал жайылуучу участоктор төмөнку мезгилдерге бөлунөт:

Ø  жазгы(жайыттар жана мал жайылуучу участоктор)

Ø  жайкы (жайыттар жана мал жайылуучу участоктор)

Ø  кузгу (жайыттар жана мал жайылуучу участоктор)

Ø  кышкы (короодо кармоо)

3.    МАЛДАРДЫН САНЫ,АЛАРДЫН ЖАЙЫТКА ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРГА БОЛГОН МУКТАЖДЫГЫ

3.1.       Быйылкы жылгашарттуу малдын башы

2018-жылдын 1 январына каратаСавайA/A эсептелип чыккан малдын башы (ШМБ) 7634 ту тузгөн (7-таблица). Малдын бир нече туру багылат, жана алардын ар бир турунө карата кун сайын жана ай сайын канча КЗ керектелери эсептелген. Айыл аймагында 5141 уй чарбасы жайгашкан. Алардын көпчулугу негизинен сут жана эт өндурууучун бодо мал кармайт. Сут базарда жана сут жыйноочуларга сатылат. Жылкыны кымыз өндуруу жана айыл чарба жумуштарын аткаруу учун багышат.

2018-жылга карата малдын башы жана турунө жараша тоюттун керектелиши7-таблица*Коэффициент–Малдардын тируулөй салмагын аныктоо Кыргыз Республикасынын Окмотунун 2009-жылдын 4-ноябрындагы №386 токтомуна ылайык белгиленди..

3.2.       2018-2022-жылдарга карата болжолдуу шарттуу малдын башы

№8 таблицада айыл чарба багытындагы малдардын өсушу2014-2018-жылдардагы малдын ар кандай туру боюнча өсуудинамикасынын негизинде алынган маалыматтар.Малдын айрым категориясында өсуу тенденциясы, айрымында кыскаруу байкалып турат. Малдын санынын өсушу тууралуу маалымат божомолдуу болуп саналат жана 2018-жылдын планында берилген маалыматтан айырмаланышы мумкун.        

8-таблица

8-таблицаны чычкандын оң баскычын басып, “Обөект лист – открыть” деген аракетти жасоо менен ушул таблицанын ылдый жагынан 2014-2018-жылдардагы малдын жалпы санынын өсуу динамикасын көрө аласыздар

3.3.    Быйылкы жылга жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон муктаждык

2018-жылга карата мезгилдер боюнча жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон муктаждык

9-1 таблица

2018-жыл ичинде малдын жалпы санын тоют менен талаптагыдай камсыз кылуу учун 20 897 тонна тоют керектелет, анын ичинен 13 111 тонна жайыт тоюту жана 7 786 тонна даярдалуучу тоюту кирет. Адатта мал жайытка бир жыл ичинде 229 кун жайылат, ал эми короодо 136 кун кармалат.

4.    БЫЙЫЛКЫ ЖЫЛГА КАРАТА ЖАЙЫТ ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРДЫН КӨЛӨМУЖАНА ТОЮТ БАЛАНСЫ

4.1.      Жайыттардагы жана мал жайылуучу участоктордогу тоюттун көлөму

2018-жылга жайыттардын жана мал жайылуучу участоктордун мезгил боюнча тушумдуулугу жана сыйымдуулугу 2018-жылы Савай ЖПБнин жаздоо жана жайлоо жайыттарынын абалына жургузулгон мониторинг жана баалоонун маалыматтарынажана кузгу жайыттар боюнча «Кыргызгипрозем» институтунан 2010-жылдагы жайыттардын мониторингинин жыйынтыгы боюнча маалыматтан, ошондой эле жазгы жана кышкы тоюттардынтушумдуулугу боюнча райондук статистика комитетинен алынган маалыматтардын негизинде иштелип чыкты.10-таблица

2018-жылга карата мезгилдер боюнча жайыттардын жана мал жайылуучу участоктордун тушумдуулугу жана сыйымдуулугу боюнча жыйынтыкталган таблица

 таблица 10-1

4.2.    Даярдалуучу тоюттункөлөму

Колго даярдалуучу тоюттардын тушумдуулугу жөнундө маалымат райстаттын маалыматтары боюнча тушумдуулуктун орточо көрсөткучтөрунон алынды.

2018 –жылга карата дардалуучу тоюттар

11-таблица

1-график

4.3.          Тоют балансы

Жайыттардын тушумдуулугунө жанаколго даярдалуучу тоюттардын көлөмунө жургузулгөн анализге ылайык (11 жана 12-таблица), айыл аймакта жайыт жана даярдалуучу тоюттар жетиштууэмес өлчөмдө камдалган. Тактап айтканда, даярдалган тоют 103 кунго гана жетет. Демек, дагы 33 кундук тоютту сатып алууга туура келет. Айыл аймактын ар бир тургунуна айдоо аянттары улуш катары берилип, малды багууга жетиштуу өлчөмдөгутоют даярдап алууга мумкунчулук бар. Андыктан, улуш жерден жетиштуу тоют осумдукторун остуруп алуу сунушталат.

2018-жылга каратаар бир мезгилге жараша тоют балансы

12-таблица

                                                2-график

Савай А/А мал жаюу системасына 3 участок жемал жаюуну башкаруу зонасы (коктулар) кирет. Ар бир коктуда талаа жана шалбаа-талаа жерлери бар. Жайыттын тушумдуулугу1 чарчы жайыт жеринен “Чөп чабуу” ыкмасынын негизинде аныкталат.Жайытка жаюуга уруксат берилген ченемдер 60% тузөт, бирок Савай А/А жургузулгөн анализде “жарымын алуу жана жарымын калтыруу” белгилуу стандарты колдонулат.

5.    КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРУШУН ЭСКЕ АЛУУ МЕНЕН ЖАЙЫТТАРДЫН АБАЛЫН БААЛОО ЖАНА АЙЛАНА-ЧӨЙРӨНУ КОРГОО, ЖПБ МУКТАЖДЫКТАРЫ

5.1.    Климаттын өзгөрушун эске алуу менен жайыттардын абалын баалоо анализи

Акыркы 100 жылдын ичинде Кыргызстанда аба ырайынын өзгөрушу байкалып, температура 0,8 градуска жогорулаган. Бул болсо негизинен жайындасы жаан-чачындын салыштырмалуу аз болушуна, ал эми, кышындасы анын коломунун жогорулашына байланыштуу озгоргону байкалууда. Мындай корунуш республиканын аймагында жайыттардын тушумдуулугунун жана продуктуулугунун томондошуно алып келуудо.

2016-жылы кургакчылык болду, жай мезгили жамгырсыз өтуп, аба ырайынын температурасы абдан жогорулады. Айрым жайыт жерлериндеги чөптөр куйуп кетти, кээ бир булактар соолуп калды, мунун баары малдын азыктуулугуна терс таасирин тийгизди. Натыйжада, мал жайыттан керектуу болгон тоютту ала албады жана мал чарба продукциясынын коломуно жана сапатына таасир этти.

Ал эми 2017-жылы жазында жана жайында жамгыр көп жаап, жайыт өсумдуктөрунунун өсушунө шарт тузду, бирок ошону менен катар эле малды жайкы жайыттарга өз убагында айдап чыгуу туйшуктуу болду (аба ырайынын төмөн температурасына байланыштуу жайыттарда чөптун кеч чыгышы, нөшөрлөп жааган жамгыр, сел ж.б.).

Мындай терс көрунуштөргө климаттын өзгөрушу да өз таасирин тийгизип келет. Жайыттарды пайдалануу планын иштеп чыгууда климаттын өзгөрушунө ыңгайлашуу чараларын Кыргызгидромет тарабынан иштелип чыккан орто жана кыска мөөнөттуу аба ырайынын божомолун пайдаланып, карап чыгуу зарыл.

2017-жылы Савай ЖПБ тарабынан жайыттарга МжБ жургузулгон эмес. 2018-жылы болсо МжБ тобу тузулуп, алар жайыттарга жазгы, жайкы мониторинг жургузушкон. Натыйжада, жайкы жайыттардын абалы жакшы экендиги, ал эми жаздоо-куздоо жайыты болгон Карангы-Колот жайыты женил деградация болгондугу аныкталды. Мунун себеби мурунку кургакчылык жылдарга жана малды ашыкча жаюуга байланыштуу. Мындай учурда климаттын өзгөрушунө ыңгайлашуу жолдорунун бири жайыттардын жугун 50% азайтуу болуп саналат. Башка участоктордун абалы жакшы. Жайыттардын сыйымдуулугун аныктоодо бул натыйжалар жазгы жана жайкы жайыттарда гана пайдаланылган, ал эми кузгу жана кышкы жайыттарда Кыргызгипроземдин 2010-жылга берилген маалыматтары колдонулган. Мындан ары Савай А/А ЖК бардык участоктордо мезгил боюнча пландык мониторинг жургузуугө ниеттенуудө. Жайыттарга мониторинг жургузуу жана баалоо планы 4-тиркемеде берилген(Кыргыз Республикасындагы жайыттардын абалын “Кайчылаш сызыктар” ыкмасы менен баалоо боюнча колдонмо).

Мезгилдин ортосунда чөптун оттолушун көзөмөлдөө жана жайыттарды пайдалануу максаттарынын аткарылышына ишендирууучун чөптун оттоо деңгээлин аныктоо учун “Негизги өсумдуктөрдун ыкмасы” менен жургузуу сунушталат.Мониторингдин натыйжаларын сактап коюу зарыл.

Жайыттарды пайдалануу планында климаттын өзгөрушунө ыңгайлашуу боюнча негизги чаралары томондогулор:

·         Жайыт пайдалануучуларга климаттын өзгөрүүсүнүн малдардын продуктивдүүлүгүнө жана жайыттарга тийгизген таасири жөнүндө маалыматтарды жеткирип, түшүндүрүү иштерин жүргүзүү.

·         Жайыттарга мал жайуунун оркундотулгон натыйжалуу системаларынын тартибин кийируу;

·         Малды жайытка жайууну жана климатка ынгайлашуу чараларын пландаштыруу учун жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу;

·         Илимпоздордун сунуштамаларына ылайык, жайыт жугун 10%га азайтуу;

·         Жайыттардын сыйымдуулугуна жараша малдарды жайытка жайуу планын иштеп чыгуу;

·         Жайыттарды эс алдыруу жана жайыттарга мал жайуунун календарлык планынын аткарылышын козомолдоо;

·         Жайыт инфраструктурасын жакшыртуу, ондоо же жаныдан куруу;

·         Кышка карата жана кургакчылык болушунун алдын алып, малдын тоют запасын кенен даярдоо;

·         Малдын асыл тукумдуулугун жакшыртуу;

·         Алыскы жайыттарды пайдалануу менен жайыт аянттарын кенейтуу.

·          Мамлекеттик токой фондунун жайыттарын пайдалануу;

·         Альтернативдуу ишкердикти онуктуруу (айыл чарба жана мал чарба продуктуларын кайра иштетуу ж.б.).

Жогорудагы белгиленген иш чаралардын негизги максаты климаттын озгорушуно жергиликтуу коомчулуктун туруктуулугун жана мал чарбачылыгынын мумкунчулугун жогорулатуу болуп эсептелет.

5.2.       Фокус -топтордун жыйынтыктарынын негизинде ЖПБнын муктаждыктарын баалоо анализи

Фокус топторунда жургузулгөн талкуулоолордун жыйынтыгында, ЖПБнын жалпы чогулушунда жактырылган төмөнку өнуктуруунун артыкчылык багыттары аныкталган (14-таблицаны караңыз).

Өнуктуруунун артыкчылык багыттары

14-таблица

6.    2018-2022-ЖЫЛДАРГА КАРАТА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖАМААТТЫН ОРТО МӨӨНӨТТУУ ПЛАНЫ

Мындан ары жайыт аянттарын мезгил-мезгили менен дем алдыруу, жайыттарды колдонуунун графигин жакшыртуу, эгерде зарылчылык жаралса ал аянттарды агротехникалык жактан жакшыртуу пландаштырылууда. Бул иш-чараларды аткаруу үчүн негизги кадамдардын бири болуп биринчи жылы малдарды жайыттын сыйымдуулугуна ылайык жайып эгерде мүмкүнчүлүк болсо көп кыйналган жайыттарга тыныгуусуна мүмкүнчүлүк түзүп берүү керек.

Жайыттарды которуштуруу планы Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жүргүзүүнүн (ЖАМБЖны 3-тиркемеден толук тааныша аласыздар) жыйынтыктаранын негизинде жеңил деградацияга учураган участокторду узак мөөнөттүү же 50% эс алдыруу боюнча иш-чаралар төмөндөгү 15-таблицада көрсөтүлгөн.

6.1.    2018– 2022-жалдарга карата жайыт которуу планы

15-таблица        

6.2.    Бешжылдык иш-чаралардын планы жана бюджети

Бешжылдык иш-чаралардын планы

16-таблица

6.3.Савай ЖПБ/ЖКнын беш жылга карата келечектуу пландын бюджети17-таблица

6.4.    Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу боюнча беш жылдык планы.

 20-таблица

7.    ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУЖАНА ПАЙДАЛАНУУБОЮНЧАЖЫЛДЫК ПЛАНЫ

7.1.Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жылдык планы

Савай А/Анын ЖПБне откорулуп берилген жерлердин аянты райондогу башкаААна салыштырганда алда канча аз. ААнын калкы болсо коп, 9 айыл бар. Ага жараша калктын мал жандыктарынын саны да коп. Жайыт пайдалануучулары көпчулук жайыт участокторун 2-3 мезгилде бир пайдаланышат, ал эми айрым участоктор (озгочо айылга жакынкы жайыттар)жыл бою пайдаланылат. Айыл аймагынын айылдарынын тургундары жайыт жерлеринен тышкары айыл чарба жерлердин башка категорияларын дагы мал жаюу участоктору катары пайдаланышат (тушум жыйналгандан кийин айдоо жерлер, көп жылдык бак-дарактар отургузулган, короонун жанындагы жерлер, бадал өсумдуктөру, ошондой эле айдалган айдоо аянттары жана башка жерлер).

Төмөнку 22-таблицада Савай А/А боюнча мал жаюу участоктордун аталышы жана аянты, ошондой эле мал жайылуучу участоктордун пайдалануу мезгилдери көрсөтулгөн.

Жайыт пайдалануунун учурдагы жана учурдан кийинки пландоо системасы

22-таблица

Эскертуу:Жайыттардын абалын баалоо учурунда айрым жайыт жерлерин ашыкча пайдалануу же аз пайдалануу байкалса, алардын себеби аныкталат, мисалы, сууга жетуу жолдорунун же суу ичуучу жайлардын жоктугу.

“Жайыт пайдалануучуларды которуштуруп жайгаштыруу” таблицасы менен тереңирээк таанышуу учун 22-таблицага курсорду алып барып, чычкандын оң жактагы баскычын басып, «Обөект лист – Открыть» - деген аракетти жасоо менен Excel форматындага таблицанын 2-чи барагынан же ушул документтин эң аягындагы 6-тиркемесинен көрө аласыз.

ЖК сунуштаган жайыт жугун өзгөртуу төмөнку тартипте ишке ашырылат:

А/А боюнча жазгы жайыттарда оптималдуу сыйымдуулук 61 жайыт/кундө 263 ШМБ тузөт. Пландан кийин көрсөтулгөн мөөнөттө жазгы жайыттарды 281 ШМБ жайылат, жайыт жугу1,07 % тузөт. Жаздоо жайыттары аз болгондуктан , малдар башка кошуна ААнын жайыттарына, токой чарбасына айдалат. Жайыт пайдалануучулар менен суйлөшуулөрду жургузуу учурунда жаз мезгилинде жайыттарга ШМБ оптималдуу саны жайыла тургандыгы жөнундө чечим кабыл алынган.

-жай мезгилинде жайкы жайыттарда оптималдуу сыйымдуулугук-773 ШМБ тузот жана пландан кийин бул жайыттарга 830 ШМБ жайылат. А/А боюнча жайкы жайыттардын ресурстары жетишсиз. Алыскы жайыттарды пайдаланган чабандарга жеңилдиктер берилген.

-куз мезгилинде, кузгу мал жайылуучу участоктордун ресурстары 888 ШМБ тузөт. Пландан кийин бул жайыттарга 967 ШМБ жайылат, жайыт жугу 1,09 % тузөт. Мында айыл ичиндеги айдоо аянттарында мал жаюу мумкунчулугу да эске алынган.

- кышында, кышкы мал жайылуучу участоктордун ресурстары 54 ШМБ тузөт. Пландан кийин бул жайыттарга 53 ШМБ жайылат, жайыт жугу 0,98 % тузөт. Жайыт олчому аз болгондуктан айыл аймагынын 99% малы короодо кармалат. Андыктан, кышкы тоюттун запастарын жетишерлик деңгээлде жыйноого туура келет. ЖПБ/ЖКнын мучөлөру жайыт пайдалануучулардын арасында жайыт пайдалануучулардын пландары, башка жайыт участокторуна Мезгил боюнча которуулар жөнундө маалымат таратышат.

 2018-жылга карата келечектуу планда малдын тукумун жакшыртуу жана сандан асыл тукумдуулукту жакшыртууга өтуу, малдын азыктуулугун жогорулатуу жана жайыт тиешелуу турдө пайдалануучулардын кирешелерин өстуруу максатында жасалма уруктандыруу боюнча көчмө пунктту сатып алуу, айылда ветеринардык клиниканы куруу пландалган.

7.2.    Мал жаюунун жылдык календардык планы

Савай А/А мал жаюу участокторун пайдалануу планы жана мал жаюу графиги 6-тиркеменин 8-картасында көрсөтулгөн.

Мындан тышкары, ЖК мал жаюу графигин иштеп чыккан. Бул графикте ар турдуу участоктордо мал жаюу тартиби, болжолдуу кундөру жана мезгили белгиленген. Мал жаюу графиги Кыргызгидрометтин аба ырайы боюнча божомолун (бир айга божомол, 3 суткага божомол жана аба ырайынын чукул өзгөрушун эскертуу)эске алуу менен тузулөт.Бир айга божомол, иш учурунда, 3 кундук божомол жанааба ырайынын чукул өзгөрушу тууралуужайыттар боюнча берилген эскертуулөр менен такталат.

Мал жаюу графиги мал жаюу схемасынын ажырагыс бөлугу болуп эсептелинет (22.1-таблица).

Мал жаюу графигин бир нече жыл бою колдонуу жайыттардын абалын жакшыртуу макстанда мал жаюуну пландоо жана тузөтуулөрду киргизуу боюнча Жайыт комитетин иштиктуу курал менен камсыздайт. Жайыт комитети тарабынан аныкталган жана жайыт пайдалануучулар менен макулдашылган жайыт участокторунда мал жаюу мөөнөтун Айылдык кеңеш бекитет.

Көп жылдык байкоолор далилдегендей, такыр болуп бараткан жерлер эгер жыл жакшы болуп, жаан-чачын көп, малдын саны аз болсо жыл өткөн сайын кайрадан калыбына келээри белгилүү. Ошондуктан жайытка малды эрте жана өтө эле көп жаюууга жол бербөө өтө зарыл.

ЖАМБЖ (Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу) жана жайыттардын жугун төмөндотуудө малдарды которуштуруп жайгаштыргандан кийинки мал жаюунун жылдык календардык планы

Таблица №22.1

Жылдык иш-чаралар графиги ( Савай ЖКнын 2018-жылга операциондук планы)

23-таблица

7.3.    Малдардын ден соолугун коргоо боюнча жылдык планы*

Эпизотиялык абалга кыскача мунөздөмө

ВФКМИ жана ЭЭБдин веб-сайттарында жайгашкан расмий маалыматтын анализине таянсак, жаныбарлар дагы да болсо жугуштуу ылаңдардан жабыркап келишет. Алардын кесепетинен малдын азыктуулугу төмөн болуп, мал чарбачылыгына көз каранды болгон уй-булөлук бюджетти толуктоодо фермердик чарбаларга жана уй чарбаларынаолуттуу экономикалык зыян келтирилуудө. Мындай абал бир катар жугуштуу жана инвазивдик ылаңдардын козгогучтарын өрчутуугө шарт тузгөн региондордун табигый-климаттык шарттарынын өзгөчөлугунө, жаныбарларды багуу жана кармоо талаптардын бузулгандыгына байланыштуу.

Жургузулгөн анализге көңул бурсак, айрым жугуштуу ылаңдарга чалдыгуу дээрлик жок экендиги көрунуп турат, андыктан аларга каршы алдын ала пландуу иш-чаралар Савай айыл аймагында туура жолдо бараткандыгынан кабар берет

Малдардын ээлерин жана малдардын ден соолугун коргоо боюнча ветеринардык кызмат көрсөтуучу ветеринардык адисти сурамжылоо, ошондой эле лабораториялык анализдин жана ушул айыл аймактагы мамлекеттик ветеринардык кызматтын отчетторун изилдөөнун жыйынтыктары бул айыл аймактын аймагындагы мал айрым жугуштуу ылаңдар менен аз санда ылаңдап тургандыгын көрсөтуп турат. Бул ылаңдардын ичинен бодо малдын бруцеллозу жыл сайын катталып турат. Мындан тышкары, табигый очоктору бар же жаныбарларды тоюттандыруу жана багуу эрежелери бузулганда пайда болуучу бир катар жугуштуу ылаңдар да кездешет. Алардын алдын алуу учун белгиленген пландуу иш-чараларды өткөруу талап кылынат. Кара-Суу районундагы Савай айыл аймагынын малдардын ден соолугун коргоо планы ушулардын баарын эске алуу менен тузулгөн.

ПЛАН

мероприятий по охране здоровья животных в Савайском

айыльном аймаке Карасуйского района на 2018 год

1. Ветеринарно-диагностические исследования

24-таблица

Примечание. При возникновения случаев аборта, обөязательно исследуют кровь, смывы из половых органов или абортированный плод, этого необходимо учесть.

II. Профилактическая вакцинация против заразных болезней животных и птиц

Примечание: После истечения одного месяца после вакцинации, с целю мониторинга , проводять исследования животных. Для этого пробы кровы берут от 20 (от крупных) - 50 (от мелких) животных, методом случайной выборки и своевременно их доставляют в лабораторию.

III.           Лечебно-профилактические обработки животных

Составил: __________ __________________ Дата: _________

7.4.    2018-жылга жылдык иш-чаралардын планы

25-таблица

7.5.    Савай ЖПБнин 2018-жылга Инвестициялык планы

ЖПБ/ЖКнын жайыт инфраструктурасын жакшыртуу боюнча жылдык иш-чараларпланы жана бюджети

26-таблица

27-таблица

Иштелип чыккан бюджет жайыт пайдалануучулардын жалпы чогулушунда талкууланат жана Савай айыл аймагынын айылдык кеңеши тарабынан бекитилет. Жайыт пайдалануу акысы жалпы чогулушта жана айылдык кеңеш менен макулдашылгандан кийин жайыт пайдалануу акысынын көлөму ар бир жайыт билеттин ээси учун малдын туру боюнча аныкталат. Жайыт жерлерин пайдалануу акысы жайыт билетинде көрсөтулөт.

А/А боюнча малдын ар бир турунө жайыт жерлерин пайдалануу учун төлөнуучу акынын эсеби төмөндө берилген:

- Бодо мал – 150 сом,

- Жаш бодо мал (1 жашка чейин) -105 сом,

- Жылкы – 150 сом,

- Жаш мал (жылкы 1 жашка чейин) - 105 сом,

- майда мал – 30 сом.

2018 –жылы жайыт пайдалануучуларга 16 жайыт билетин беруу пландалууда, анын ичинде, чабандарга – 5, ири жайыт пайдалануучу фермерлерге – 5, орто жана майда жайыт пайдалануучуларга – 6 билет.

Жайыт комитети жайыт жерлерин пайдалануу үчүн акы төлөөнүн стандарттуу графигин ЖПБнын накталай акча каражаттарынын зарыл агымынын, жайыт пайдалануучулардын төлөөгө жөндөмдүүлүгүн жана административдик жөнөкөйлөтүүнүн негизинде белгилеши керек.

8.    ЖПБ/ЖКнын ИЧКИ ЭРЕЖЕЛЕРИ

Савай А/А

жергиликтуу кеңешинин сессиясында

 2019-жылдын«22 » декабрь

№2/7токтому менен

«Бекитилген»

ЖПБ/ЖКнын ички эрежелери

Мал жайуу эрежелери

Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнундө” мыйзамына ылайык жайыт пайдалануучу төмөнкулөрду аткарууга милдеттуу:

1.    Мал жайуунун алдында Жайыт комитетинен жайыт билетин алууга.

2.    Ветеринардык палатада катталган жергиликтуу ветеринардан бардык эмдөөлөр жана вакцинациялар жургузулгөндугу тууралуу маалымкат алууга.

3.    Малды Райондук агрардык өнуктуруубашкармалыгы менен макулдашылып жана жергиликтуу кеңештин сессиясында бекитилгенден кийин гана Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын планына ылайык жайытка жаюуга (мал жаюу планы жана графиги бул пландын негизги бөлуктөрунун бири болуп саналат).

4.    Жайыт мезгили 1 апрелде башталат.

5.    Кузгу жайыт мезгили 15 ноябрда аяктайт, климаттын шарттарына жараша 30 ноябрга чейин узартылышы мумкун.

6.    Жайыт пайдалануучуларды жазгы (орто) жайыттарга которуу 1-майдан 10-майга чейин жургузулушу шарт.

7.    Жайыт пайдалануучуларды жайкы жайыттарга которуу 25-майдан 30-майга чейин жургузулушу керек.

8.    Ортоңку кузгу жайыттарга 1-сентябрдан баштап кайтып келсе болот, ал эми мал жайылуучу участокторго тушум жыйналгандан кийин, 1-октябрдан баштап көчсө болот.

9.    Айдоо аянттарына жакын жерде жайгашкан бардык жайыт пайдалануучулар 20-апрелден баштап жазгы жайыттарга которулуусу талап кылынат.

10. Жайыт пайдалануучулардын жалпы чогулушунда кабыл алынган чечимге ылайык, айыл ичинде 1 жумушчу ат, саан уйлар, 3-5 койду калтырууга уруксат берилет, калган мал жайкы жайыттарга чыгарылышы керек.

11. Башка учурларда бардык жайыт пайдалануучулар менен келишим тузулөт, жана жайыт пайдалануу акысы келишимдин негизинде Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнундө” мыйзамына жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтунун 2013-жылдын 13-сентябрындагы №515 токтому менен бекитилген Жайыт ресурстарын мал жаюу менен байланышпаган башка максаттарга пайдалануу укугун беруунун тартиби жөнундө типтуу жобого ылайык төлөнөт.

12. Жайыт пайдалануучулар жайыттан кайткандан кийин чарбасы менен жайытка конгон ордун тазалап, таштандыларын чогултуп ала кетиши талап кылынат.

13. Айлана чойрону коргоо багытындагы бардык талаптарды сактоо.

9.    МАЛ ЖАЙУУ ЭРЕЖЕСИНБУЗГАНДЫКУЧУН ЖООПКЕРЧИЛИК

1.    Райондук агрардык өнуктуруу башкармалыгы менен макулдашылып жана жергиликтуу кеңештин сессиясында бекитилген өлчөмдөгу жайыт пайдалануу акысын төлөөдөн баш тартылган учурда, жайыт комитети карызды жана айыпты жана жайыт пайдалануучунун укуксуз иш-аракетинин натыйжасында келип чыккан башка чыгымдарды өндуруп алуу учун документтерди сотко беруугө укугу бар.

2.    Жайыт пайдалануу учун акы төлөө мөөнөту өтуп кеткен учурда жайыт билетинде көрсөтулгөн төлөмдун жалпы көлөмунөн ар бир кечиктирилген кун учун 0,5% өлчөмундөгу туум алынат.

3.    Эгерде айылда 1 аттан, саануйлардан, 3-5 койдон ашык мал калтырылса, төмөнку чаралар колдонулат: Жалпы чогулуштун чечими жана аксакалдар сотунун чечими боюнча малдын ар бир башына 500 сом өлчөмундө айып салынат.

Ø  Эгерде мал айдоо аянттарына жайылып кетсе, алгачкы жолу ооз эки эскертуу берилет, андан кийин:

Ø  Бодо малга биринчи жолу - 250 сом, экинчи жолу -500 сом өлчөмундө айып салынат.

Ø  Майда малга биринчи жолу 50 сом, экинчи жолу 100 сом өлчөмундө айып салынат, эреже бузуу учунчу ирет кайталанган учурда, кетирилген зыян эсептелип, иш аксакалдар сотуна же сот органдарына жөнөтулөт.

4.    Жазгы, жайкы жана кузгу жайыттарда мал жаюу графигин бузган жайыт пайдалануучуларга, бодо малдын ар бир башына – 250 сом, майда малга – 50 сом өлчөмундө айып салынат жана жайытка 1 сутканын ичинде кайтып баруу жөнундө жазуу жузундөгу билдирме берилет.

a.    Жайыт пайдалануучу айып төлөөдөн баш тарткан учурда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке тартылат.

5.    Айлана–чойрону коргоо багытындагы талаптар аткарылбаган учурда административдик жоопкерчилик боюнча кодекске ылайык жоопкерчилик тартат.

10. ЖПБнын ГЕНДЕРДИК ОНУГУУ ПЛАНЫ

Савай жайыт комитетиаялдарЖПБнин карамагындагы жайыт ресурстарын туруктуу башкаруусу учун оздорунун койгойлорун чечууго багытталган жыйындарга аз катышып жаткандыктарын айтышкан. Андыктан, ЖПБнин жалпы чогулушунда мал чарбачылыгына байланышкан бардык иш чараларга аялдардын катышуусу 30 % дан кем болбошу керектиги белгиленген.

11. ЖБПЖПнын АТКАРЫЛЫШЫНА МОНИТОРИНГ ЖАНА БААЛОО ЖУРГУЗУУ БОЮНЧА ПЛАНЫ

ЖБПЖПнын аткарылышына мониторинг жана баалоо жумушу жыл сайын Савай ААнын башчысынын буйругу менен тузулгон мониторинг тобу тарабынан мезгил- мезгили менен жургузулуп турат. Мониторинг тобуна ЖКнин мучолорунон, АОнун кызматкерлеринен, АКтин депутаттарынан, айыл тургундарынан аялдардан, жаштардан окулдор кирет.

     ЖПБнин жыл сайын отуучу жылдык чогулуштарында ЖБПЖПнын аткарылышы жонундо маалымат сунуш беруу укугу менен берилип турат, ал эми АКтин сессиясында маалыматтын жыйынтыгы менен чечим кабыл алынат. Натыйжада, ЖК мониторинг тобунун сунуштары менен жамааттык планга озгортуулорду киргизе алат.

ЖБПЖПнын аткарылышына мониторинг жана баалоо томондогу корсоткучтор боюнча жургузулот:

·         Жайыттардын инфраструктурасынын жакшырышы;

·         Жайыт абалынын жакшырышы: жайыттарды башкаруу, туура пайдалануу (агротехникалык иш чаралар ж.б.);

·         Тоют базасын чындоо, жакшыртуу;

·         Малдын ден соолугун коргоо боюнча иш чаралардын сапатын жакшыртуу;

·         Жайыт ресурстарын башкарууда калктын жакыр катмарынын катышуусунун денгээлин жогорулатуу;

·         Калктын жашоо денгээлинин жакшырышы-кирешенин осушу(аймактын социалдык-экономикалык корсоткучтору-райстаттын маалыматтары боюнча).

Мониторингдин жыйынтыктары ЖБПЖПнын аткаруу мооноту бутконго чейин жыл сайын козомолдонуп турат.Савай ЖПБнин жургузгон ишкердиги боюнча маалымдуулук жана ачык-айкындуулук максатында жарым жылдык жана жылдык Мониторингдин жыйынтыктары ААнын бардык жашоочуларына жарыяланып турат.

     Жайыттарды башкаруу жана пайдалануунун жамааттык планынын аткарылышына мониторинг жургузуудо зарыдыгына жараша ар кандай ыкмалар пайдаланылышы мумкун.

Аталган Пландын аткарылышына Савай ААнын коомчулугунун кызыктар тараптары, донордук же партнердук уюмдар, АРИС жана ар кайсы денгээлдеги тиешелуу мамлекеттик органдар мониторинг жургузууго акылуу.

12. САВАЙ ААнын "2018-2022-ЖЫЛДАРГА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУНУН ЖАМААТТЫК ПЛАНЫН" ИШКЕ АШЫРУУДАН КУТУЛУУЧУ НАТЫЙЖАЛАР

«2018-2022-жылдарга жайыттарды башкаруу жана пайдалануунун жамааттык Планын» иштеп чыгуунун максаттарына ылайык,Савай ААнын жайыт пайдалануучуларынын 50 пайызы пайда корот.

Жайыттарды башкаруунун жамааттык планынан кутулуучу натыйжа корсоткучтору томондогу таблицада келтирилди.

13. ТИРКЕМЕЛЕР