Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн                                          2005-жылдын 2-сентябрындагы                                              N 403 токтому менен                                                  бекителген              Тењөө гранттарын эсептөөнүн формуласы боюнча                                НУСКАМА                                1. Сөздүк      Тењөө гранттары - туруктуу  социалдык-экономикалык  абалды  кармаптуруу  максатында минималдуу мамлекеттик социалдык стандарттарга ылайыкжергиликтүү бюджеттердин чыгашаларын каржылоону камсыз кылуу үчүн  рес-публикалык бюджеттен берилүүчү трансферттер;     Компьютердик модель - Excel форматындагы таблица,  ал ар бир  айылөкмөтү  (шаар  башкармалыгы) үчүн тењөө гранттарынын суммасын эсептөөнүжүргүзөт;     Маалыматтар базасы  - Excel форматындагы таблица,  ал компьютердикмоделде пайдалануу үчүн база катары болгон статистикалык  маалыматтардыкамтыйт;     Чыгымдык керектөөлөр - айыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары)  ошолайыл  өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) калкына мамлекеттик кызматтардынстандарттык топтомун берүү үчүн тарткан чыгымдар;     Потенциалдуу киреше  - айыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары) кире-шелерди жогорулатуу боюнча чаралардын стандарттык топтомун  колдонууданалган каражаттар;     Формуланы пайдалануучу - тењөө гранттарын жергиликтүү  бюджеттергебөлүштүрүүнү  жүргүзгөн Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги жанаанын аймактык бөлүмдөрү.                            2. Жалпы жоболор      2.1. Ушул Нускама формуланын баяндамасын берет,  ага ылайык КыргызРеспубликасынын  жергиликтүү  бийлик  органдарына  бөлүштүрүлүүгө тийишболгон тењөө гранттарынын көлөмдөрүнүн эсептөөлөрү жүзөгө ашырылат.     2.2. Формула  Excel  таблицасынын  базасында  компьютердик  модельтүрүндө иштелип чыккан жана  маалыматтардын  электрондук  базасы  мененжабдылган.  Ушул  Нускама компьютердик моделди жана маалыматтар базасынпайдалануу жана техникалык жагынан оњ абалда кармап туруу  боюнча  кол-донмо болуп саналат.                 3. Формуланын ишинин жалпы принциптери      3.1. Формула эсептөө учурунда айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалык-тарынын) чыгашаларынын өз кирешелери менен  жабылышынын  коэффициентиненегизденет.     3.2. Формула айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) чыгашалыккеректөөлөрүн  жана  потенциалдуу  кирешесин  өлчөө  үчүн статистикалыккөрсөткүчтөрдү пайдаланат.     3.3. Формуланы пайдалануучу:     - айыл   өкмөттөрүнүн    (шаар    башкармалыктарынын)    ортосундабөлүштүрүлүүгө  тийиш  болгон тењөө гранттарынын жалпы суммасын аныктайалат.  Аталган  сумма  "Кыргыз  Республикасынын  республикалык  бюджетижөнүндө" жыл сайын кабыл алынуучу Кыргыз Республикасынын мыйзамына ыла-йык республикалык бюджеттен бөлүнгөн тењөө гранттарынын жалпы суммасынабарабар болот.     - калктын жан башына чыгашалык керектөөлөрдүн орточо чоњдугун;     - толугу  менен  же  жарым-жартылай  бийик тоолуу эмес жана алыскыэмес зоналарда жайгашкан айыл  өкмөттөрү  (шаар  башкармалыктары)  үчүнкорректировкалануучу коэффициенттердин чоњдугун;     - потенциалдуу "башка чыгашаларды" аныктай алат.     3.4. Формулага ылайык тењөө гранттарын эсептөөнүн жалпы принциби N1 таблицада келтирилген.                                                             N 1 таблица                    Тењөөчү формула менен жүргүзүлгөн                            эсептөө (мисал)                                                               (млн.сом)-----------------------------------------------------------------------|Айыл  |Чыгаш-|Потенц|Чыгашалар  |Республи-|Жабуунун  |Ар бир |Чыгаша-||өкмөтү|алык  |иалдуу|дын өздүк  |калык    |минималдуу|айыл   |лардын ||(шаар |керект|киреше|киреше-    |бюджетте |пайызы    |өкмөтү |"өздүк ||башкар|өөлөр |      |лер        |белги-   |          |(шаар  |кире-  ||малы- |      |      |менен      |ленген   |          |башкар-|шелер" ||гы)   |      |      |жабылы-    |тењөө    |          |малыгы)|менен  ||      |      |      |шынын      |грант-   |          |үчүн   |жабылы-||      |      |      |пайызы     |тарынын  |          |грант- |шынын  ||      |      |      |=(3)/      |жалпы    |          |тын    |пайызы ||      |      |      |(2)*100    |көлөмү   |          |суммасы|+грант"||      |      |      |           |         |          |       |=[(3)+ ||      |      |      |           |         |          |       |(7)]   ||      |      |      |           |         |          |       |/(2)*  ||      |      |      |           |         |          |       |100 %  ||------|------|------|-----------|---------|----------|-------|-------|| (1)  | (2)  | (3)  |    (4)    |   (5)   |   (6)    |  (7)  |  (8)  ||------|------|------|-----------|---------|----------|-------|-------||"А"   |200   |150   |75.0       |         |          |4.29   |77.14  ||------|------|------|-----------|---------|----------|-------|-------||"Б"   |400   |270   |67.5       |         |          |38.57  |77.14  ||------|------|------|-----------|---------|----------|-------|-------||"В"   |100   |70    |70.0       |         |          |7.14   |77.14  ||------|------|------|-----------|---------|----------|-------|-------||"Г"   |300   |400   |133.3      |         |          |-      |133.3  ||------|------|------|-----------|---------|----------|-------|-------||"Д"   |100   |80    |80.0       |         |          |-      |80.0   ||------|------|------|-----------|---------|----------|-------|-------||Жыйын-|1100  |970   |           |50       |77.14%    |50     |       ||тыгы  |      |      |           |(пайдала-|(компьютер|       |       ||      |      |      |           |нуучу    |менен     |       |       ||      |      |      |           |тарабынан|автоматтык|       |       ||      |      |      |           |аныкта-  |түрдө     |       |       ||      |      |      |           |лат)     |эсептелет)|       |       |-----------------------------------------------------------------------                   N 1 таблицадагы мисалдын баяндамасы      "А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) чыгашалык керектөөсү 200млн.  сомду түзөт (2-тилке),  ал эми потенциалдуу кирешеси 150 млн. сом(3-тилке).  Чыгашаларды өздүк каражаттар менен  жабуунун  пайызы  75%дытүзөт (4-тилке). "Б", "В" жана "Д" айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалык-тарынын) чыгашалык керектөөлөрү  да  алардын  потенциалдуу  кирешесиненашып кетет жана алардын жабылышынын пайызы тиешелүү түрдө 67,5%,  70,0%жана 80,0%ды түзөт.  "Г" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыганын) өз чыга-шаларын  жабуу үчүн өздүк каражаттары жетиштүү (жабуунун пайызы 100%данашат жана 133,3%ды түзөт).     Андан ары  компьютер  бардык айыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары)үчүн республикалык бюджетте белгиленген тењөө грантынын  жалпы  суммасыкамсыз  кыла  ала  турган  жабуунун минималдуу пайызын автоматтык түрдөэсептеп чыгат. Аталган мисалда бул пайыз 77,14%ды түзөт (6-тилке). Баш-кача  айтканда  тењөө грантынын 50 млн.  сомдук (5-тилке) жалпы суммасыгрантты эсепке алганда бардык  айыл  өкмөттөрү  (шаар  башкармалыктары)үчүн чыгашалардын жабылышы 77,14%дан кем эмес болушу үчүн гана жетиштүүболот. Чыгашаларды өз каражаттары менен жабуунун пайызы 77,14%дан жого-ру  (жабуунун  минималдуу пайызынан жогору) болгон айыл өкмөттөрү (шаарбашкармалыктары) тењөө грантын алышпайт.     Мына ошентип  компьютердик модель ар бир айыл өкмөтү (шаар башкар-малыгы) үчүн тењөө гранттарынын көлөмдөрүн (7-тилке)  автоматтык  түрдөэсептеп  чыкты.  Алардын суммасы тиешелүү жылга республикалык бюджеттё-белгиленген тењеө грантынын жалпы көлөмүнүн суммасын түзөт. Тењөө гран-тын  бөлүштүргөндөн  кийин бардык айыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары)үчүн жабуунун пайызы 77,14%дан кем эмес экендиги 8-тилкеден көрүнүп ту-рат.     Эскертүү: "Г" жана "Д" айыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары) тењөөгранттарын алышпайт, аткени алардын өздүк каражаттар менен камсыз болу-шу 77,14%дан жогору.     3.5. Ар  бир айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) үчүн тењөө гранттары-нын суммасын эсептөөдө компьютердик модель  Кыргыз  Республикасынын  арбир  айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) үчүн бөлүштүрүүнүн жогоруда келти-рилген принцибин пайдаланат.     3.6. Айыл  өкмөттөрүнүн  (шаар  башкармалыктарынын)  чыгашалык ке-ректөөлөрүн аныктоо үчүн формула төмөндөгү эсептөөнү пайдаланат:      1-бөлүк.      - бардык айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) тиешелүү бюд-жеттик жылдын бюджетинде белгиленген чыгашаларынын жалпы көлөмү, андан     - тиешелүү бюджеттик жылда категориялык гранттын эсебинен каржыла-нуучу чыгашалардын көлөмү алып салынат, ал     - тиешелүү жылдын 1-январына карата Кыргыз Республикасынын  калкы-нын санына бөлүнөт, ал     - калктын жан башына республикалык орточо чыгашалык керектөөгө ба-рабар болот.      2-бөлүк.      - калктын жан башына республикалык орточо чыгашалык керектөө     - ар бир айыл өкмөтүнүн  (шаар  башкармалыгынын)  калкынын  санынакөбөйтүлөт.     "А" айыл өкмөтүнүн (шаар  башкармалыганын)  чыгашалык  керектөөсүнэсептөөнүн мисалы N 2 таблицада келтирилген.                                                             N 2 таблица                "А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)                     чыгашалык керектөөсүн эсептөө                                                           (миллион сом)-----------------------------------------------------------------------|1.|Бардык айыл өкмөттөрүнүн (шаар                        |2530       ||  |башкармалыктарынын) 2003-жылдагы                      |           ||  |чыгашаларынан                                         |           ||--|------------------------------------------------------|-----------||2.|2003-жылы алынган категориялык гранттар               |882        ||  |алып салынат, ал                                      |           ||--|------------------------------------------------------|-----------||3.|Категориалык грантардын эсебинен                      |1648       ||  |каржыланбаган чыгашаларга тењештирилет, ал            |           ||--|------------------------------------------------------|-----------||4.|Кыргыз Республикасынын калкына бөлүнөт, ал            |4 845,3    ||  |адам                                                  |миллион    ||--|------------------------------------------------------|-----------||5.|Калктын жан башына республикалык орточо               |340,2 сом  ||  |чыгашалык керектөөгө тењештирилет, ал                 |           ||--|------------------------------------------------------|-----------||6.|"А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)             |1000 адам  ||  |калкына көбөйтүлөт, ал                                |           ||--|------------------------------------------------------|-----------||7.|"А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)             |340,2 мињ  ||  |негизги чыгашалык керектөөлөрүнө тењештирилет         |сом        |-----------------------------------------------------------------------                N 2 таблицанын мисалына карата түшүндүрмө      Жогоруда келтирилген эсептөөлөр моделде пайдаланылган чыгашалардынсуммасы үчүн "баштапкы маанини"  берет.  Бирок  формуланы  пайдалануучу"баштапкы  маанини"  өзгөртүшү  жана  формуланын компьютердик моделининатайын уюкчасына альтернативалуу санды киргизиши мүмкүн.     3.7. Бийик  тоолуу  жана  алыскы  зоналарда жашаган тургундары жокайыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары) үчүн формула республикалык негиз-ги орточо чыгашалык суммага оњдоо киргизет. Мындай айыл өкмөттөрү (шаарбашкармалыктары) үчүн  формула  калктын  жан  башына  орточо  чыгашанынтөмөндөтүлгөн  көлөмүн эсептеп чыгат.  Негизги чыгашалык керектөөлөрдүнкөлөмдөрү айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) бийик тоолуу жана алыс-кы  зоналарда  жашабаган  тургундарынын катышына карата пропорционалдууазайтылат.     Бийик тоолуу  жана  алыскы зоналар боюнча оњдоо киргизүү үчүн баш-тапкы маани 65%ды түзөт.     Мисалы: бийик  тоолуу жана алыскы зона болбогон жердин ар бар тур-гунга чыгашалык керектөө негизги сумманын 65%ын же калктын  жан  башына221,1 сомду түзөт (340,2*65%=221,1).     Бийик тоолуу жана алыскы зона  боюнча  овдоо  киргизүүнүн  маанисиформуланы  пайдалануучу  тарабынан  өзгөртүлүшү  жана  65%дан жогору жетөмөн белгилениши мүмкүн.     Бийик тоолуу  жана  алыскы  зона боюнча оњдоо киргизүүнү эске алууменен  чыгашалык  керектөөлөрдү  эсептөөнүн  мисалы   N   3   таблицадакөрсөтүлгөн.                                                             N 3 таблица                 Тењөө формуласынын негизинде чыгашалык                         керектөөлөрдү эсептөө -----------------------------------------------------------------------|Айыл   |        Калк (адам)     |Чыгашалык керектөө        |Жалпы    ||өкмөтү |                        |(калктын жан башына       |чыгашалык||(шаар  |                        |сом менен)                |керектөө ||башкар-|------------------------|--------------------------|(сом)    ||малыгы)|Бардыгы  |Бийик тоолуу  |Бийик тоолуу|Калгандары   |= (3)*(6)||       |         |жана алыскы   |жана алыскы |             |+ (4)*(5)||       |         |зоналарда     |зоналар     |             |         ||       |         |жашагандар    |            |             |         ||       |         |              |            |             |         ||-------|---------|--------------|------------|-------------|---------||       |         | Жок  |Бар    |            |             |         ||-------|---------|------|-------|------------|-------------|---------||  (1)  |  (2)    | (3)  |  (4)  |    (5)     |     (6)     |   (7)   ||-------|---------|------|-------|------------|-------------|---------||"А"    |4193     |914   |3279   |340,2       |221,1        |1317601  ||-------|---------|------|-------|------------|-------------|---------||"Б"    |2874     |0     |2874   |340,2       |221,1        |977735   ||-------|---------|------|-------|------------|-------------|---------||"В"    |2023     |2023  |0      |340,2       |221,1        |447285   ||-------|---------|------|-------|------------|-------------|---------||"Г"    |2981     |2894  |87     |340,2       |221,1        |669461   |-----------------------------------------------------------------------                   N 3 таблицанын мисалынын баяндамасы      Мисал катары бийик тоолуу жана алыскы зоналарда  жашаган  калкынынпропорциясы  ар  кандай болгон "А",  "Б",  "В" жана "Г" айыл өкмөттөрүн(шаар башкармалыктарын) карап чыгалы.  Биз баштапкы маанини пайдаландыкдеп коелу:     - негизги чыгашалык керектөөлөр үчүн  (калктын  жан  башына  340,2сом) жана     - бийик тоолуу жана алыскы  зоналар  боюнча  оњдоо  киргизүү  үчүн(65%).     Ар бир айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) жалпы  чыгашалык  ке-ректөөсү (7-тилке) "бийик тоолуу жана алыскы зоналарда жашаган адамдар-дын санына" туура келет,  ал 340,2 сомго көбөйтүлөт,  ага "мындай зона-ларда жашабаган тургундардын саны" кошулат, ал 221,1 сомго көбөйтүлөт.     Мисалы, "А" айыл өкмөтүнүн  (шаар  башкармалыгынын)  тургундарынынжалпы саны 4193 адам. Анын ичинен 914 адам бийик тоолуу жана алыскы зо-нада жашабайт, ал эми 3279 адам ошол зоналарда жашайт. Бийик тоолуу жа-на  алыскы  зонада  жашаган  3  279  тургундун ар биринин чыгашалык ке-ректөөсүнүн көлөмү 340,2 сом,  демек алардын чыгашалык  керектөөлөрүнүнкөлөмү  1 115516 сомду түзөт (3 279 * 340,2).  Бийик тоолуу жана алыскызонада жашабаган 914 тургундун чыгашалык керектөөсү  221,1  сом,  демекалар үчүн керектөөлөрдүн жалпы көлөмү тиешелүү түрдө 202 085 сом (914 *221,1).  Жыйынтыгында "А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)  4  193тургунун жалпы чыгашалык керектөөсү 1 317 601 сомго барабар (1 115516 +202 085).     3.8. Формула  айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) потенци-алдуу кирешесин кирешенин ар кандай беш булагынын негизинде аныктайт.     3.8.1. Жөнгө салынуучу салыктардан түшкөн кирешелер:     - киреше салыгы;     - пайдадан алынуучу салык;     - милдеттүү патенттештирүүдөн түшүүлөр;     - чакан жана орто бизнестин субьектилери үчүн бирдиктүү салык;     - ички (жергиликтүү) өндүрүштөгү продукцияга акциз салыгы.     Формула ар  бир  айыл  өкмөтү (шаар башкармалыгы) ушул булактардантиешелүү бюджеттик жылда ала турган кирешени эсепке алат.     Жөнгө салынуучу  салыктардан түшкөн кирешелердин эсебинин мисалы N4 таблицада келтирилген.     Мисалга алсак,  "А"  айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) тиешелүү бюд-жеттик жыл үчүн жөнгө салынуучу салыктардан  кирешелердин  төмөндөгүдөйкөлөмү алынгандыгы тууралуу отчет берген.                                                             N 4 таблица                "А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)                  жөнгө салынуучу салыктардан түшкөн                         потенциалдуу кирешеси                                                               (мињ сом)-----------------------------------------------------------------------|Киреше салыгы                                                |2 463,3||-------------------------------------------------------------|-------||Пайдадан алынуучу салык                                      |429,8  ||-------------------------------------------------------------|-------||Патенттештирүүдөн түшкөн кирешелер                           |78,7   ||-------------------------------------------------------------|-------||Чакан бизнес ишканаларынан алынуучу бирдиктүү салык          |37,5   ||-------------------------------------------------------------|-------||Жергиликтүү өндүрүштүн продукциясына акциз салыгы            |0,0    ||-------------------------------------------------------------|-------||Жөнгө салынуучу салыктардан түшкөн жалпы киреше              |3009,3 |-----------------------------------------------------------------------      Мына ошентип,  "А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) жөнгө са-лынуучу  салыктардан  түшкөн  потенциалдуу  кирешеси  3 009,3 мињ сомдутүзгөн.     3.8.2. Калкка  акы төлөнүүчү кызматтарды көрсөтүү үчүн жана чекенесоодадан алынуучу салык (мындан ары - чекене салык).     Формула ар бир айыл өкмөтүндөгү (шаар башкармалыгындагы) салык са-лынуучу чекене соода жүгүртүүнүн 4%на негизденүү менен чекене  салыктантүшүүчү потенциалдуу кирешени эсептеп чыгат.      3.8.3. Жер салыгы      Формула ар  бир айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) боюнча жер салыгы-нан түшкөн потенциалдуу кирешени жеке менчикте болгон  жерлердин  жалпыаянтын айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) алкагындагы жерлердин ошолэле категориясына тиешелүү салыктык ставкага көбөйтүү менен эсептеп чы-гат. Алынган сумма 70%дык чоњдукка оњдолот.     Андан кийин алынган суммага жерлердин башка категорияларына (миса-лы, короо-жай участоктору жана айыл чарба багытында болбогон жерлер сы-яктуу) тиешелүү бюджеттик жылда алынган жер салыгынын суммасы кошулат.     Жер салыгынан  түшүүчү  кирешени  эсептөөнүн  мисалы N 5 таблицадакелтирилген.                                                             N 5 таблица                "А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)              жер салыгынан түшкөн потенциалдуу кирешеси -----------------------------------------------------------------------|                                        |Жеке     |Жер       |Потен- ||                                        |менчик   |салыгынын |циалдуу||                                        |жерлердин|ставкасы  |киреше ||                                        |аянты    |(гектарына|(сом)  ||                                        |(гектар) |сом менен)|       ||----------------------------------------|---------|----------|-------||Сугат жерлер                            |1505     |236,0     |355 180||----------------------------------------|---------|----------|-------||Көп жылдык өсүмдүктөр                   |11       |119,0     |1 309  ||----------------------------------------|---------|----------|-------||Пайдаланылбай жаткан жерлер             |0        |39,2      |0      ||----------------------------------------|---------|----------|-------||Чабындылар                              |536      |20,4      |10 934 ||----------------------------------------|---------|----------|-------||Жайыттар                                |71       |7,1       |504    ||----------------------------------------|---------|----------|-------||Бардыгы                                 |         |          |367 927||----------------------------------------|---------|----------|-------||Оњдоо (70%)                             |         |          |257 549||----------------------------------------|---------|----------|-------||Жер салыгынан түшкөн башка кирешелер    |         |          |23 800 ||(өткөн жыл үчүн иш жүзүндөгү сумма)     |         |          |       ||----------------------------------------|---------|----------|-------||Жер салыгынан түшкөн бардык потенциалдуу|         |          |281 349||кирешелер                               |         |          |       |-----------------------------------------------------------------------      Мына ошентип, формула "А" айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) үчүн жерсалыгынан түшкөн потенциалдуу кирешени 281 349 сом  суммасында  эсептепчыккан.     3.8.4. Айыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүү фондусундагы  жерлерди(мындан ары - АКФнын жерлери) ижарага берүүдөн түшкөн кирешелер.     АКФнын жайыттардан башка жерлери жер салыгы  сыяктуу  эле  негиздеклассификацияланат.  Формула айыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары) үчүнар бир  гектарга  жер  салыгынын  тиешелүү  ставкалары  боюнча  ижарагаберүүдөн алынган кирешени эсептеп чыгат.     АКФнын жерлерин ижарага берүүдөн түшкөн кирешелердин эсептөөсү N 6таблицада келтирилген.                                                             N 6 таблица                  Айыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүү                 фондусунан түшкөн потенциалдуу киреше -----------------------------------------------------------------------|Жердин         |АКФдагы         |Ижара акысы         |Потенциалдуу   ||категориясы    |жерлердин       |(болжол менен       |киреше         ||               |аянты           |жер салыгынын       |= (2) тилке *  ||               |                |ставкасына          |(3) тилке      ||               |(гектар)        |тењештирилет)       |               ||               |                |(гектарына сом      |(сом)          ||               |                |менен)              |               ||---------------|----------------|--------------------|---------------||     (1)       |      (2)       |        (3)         |      (4)      ||---------------|----------------|--------------------|---------------||Сугат жерлер   |     971        |      275,0         |   267 025     ||---------------|----------------|--------------------|---------------||Көп жылдык     |     3          |      150,0         |   450         ||өсүмдүктөр     |                |                    |               ||---------------|----------------|--------------------|---------------||Пайдаланылбай  |     135        |      41,3          |   5 576       ||жаткан жерлер  |                |                    |               ||---------------|----------------|--------------------|---------------||Чабындылар     |     277        |      24,4          |   6 759       ||---------------|----------------|--------------------|---------------||Жыйынтыгы      |                |                    |   279 810     |-----------------------------------------------------------------------      3.8.5. Айыл өкмөттүнүн (шаар башкармалыгынын) башка кирешелери.     Потенциалдуу "башка кирешелердин" маанисин эсептөө үчүн формула:     1. "айыл өкмөттүнүн (шаар  башкармалыганын)  башка  кирешелеринин"жалпы мамлекеттик көлөмү үчүн баштапкы маанисин;     2. ар бир айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) үчүн потенциалдуу  кире-шенин суммасын "башка кирешелерден" эсептеп чыгат.     Ар бир айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) потенциалдуу "башка киреше-лер"  катары айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) үчүн каралган каражаттарынжалпы көлөмүнөн өзүнүн үлүшүн алат.     Формулада ар  бир айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) "башка ки-решелеринин" үлүштөрү ар бир айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) мур-да  саналып  өткөн жөнгө салынуучу салыктардан,  чекене соодадан түшкөнсалыктардан,  жер салыгынан жана Айыл чарба жерлерин  кайра  бөлүштүрүүфондусундагы  жерлерди ижарага берүүдөн түшкөн кирешелерден түшүүчү по-тенциалдуу кирешесенин көлөмүнүн негизинде аныкталат.     N 7 жана N 8 таблицаларда "башка кирешелердин" эсептөөсүнүн мисалыкелтирилген.                                                             N 7 таблица               Айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын)                    башка потенциалдуу кирешелери.             Бардык айыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары)                үчүн кирешелердин жалпы көлөмүн эсептөө -----------------------------------------------------------------------|Башка кирешелер-бардык айыл өкмөттөрү                  |    (сом)    ||(шаар башкармалыктары)                                 |             ||-------------------------------------------------------|-------------||Бийликтин жергиликтүү органдарынын жалпы кирешелери,   |4 985 475 400||андан                                                  |             ||-------------------------------------------------------|-------------||Бийликтин жергиликтүү органдарынын төмөндөгүлөрдөн     |             ||алынган кирешелери алып салынат                        |             ||-------------------------------------------------------|-------------||Категориалык гранттардан                               |1 966 221 000||-------------------------------------------------------|-------------||Тењөө гранттарынан                                     |  281 395 900||-------------------------------------------------------|-------------||Жөнгө салынуучу салыктардан                            |1 130 965 600||-------------------------------------------------------|-------------||Чекене соода салыгынан                                 |  542 581 600||-------------------------------------------------------|-------------||Жер салыгынан                                          |  384 265 000||-------------------------------------------------------|-------------||АКФнын жерлеринен,                                     |   78 626 900||-------------------------------------------------------|-------------||ал                                                     |             ||-------------------------------------------------------|-------------||"Башка" жергиликтүү кирешелерге тењештирилет           |  601 419 400|-----------------------------------------------------------------------      Түшүндүрмө      Формуланы пайдалануучу ушул  маанини  өзгөртө  алат.  Эгерде  айылөкмөттөрү (шаар башкармалыктары) "башка кирешелердин" көп же аз көлөмүнчогулта алышса,  алда канча жогорку же алда канча төмөнкү маанини  кир-гизүүгө болот.                                                             N 8 таблица                "А" айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)                          "башка кирешелери" -----------------------------------------------------------------------|Төмөндөгүлөрдөн түшкөн                         |"А" айыл|Бардык      ||потенциалдуу киреше                            |өкмөтү  |айыл        ||                                               |(шаар   |өкмөттөрү   ||                                               |башкар- |(шаар       ||                                               |малыгы) |башкарма-   ||                                               |        |лыктары)    ||---------------------------------------------------------------------||                                                      (сом)          ||---------------------------------------------------------------------||Жөнгө салынуучу салыктар                       |79 100  |634 010 800 ||-----------------------------------------------|--------|------------||Чекене соода салыгы                            |82 904  |536 071 600 ||-----------------------------------------------|--------|------------||Жер салыгы                                     |650 800 |389 390 940 ||-----------------------------------------------|--------|------------||АКФ                                            |242 921 | 94 556 135 ||-----------------------------------------------|--------|------------||Бардыгы                                        |1 055725|1 654 029475||-----------------------------------------------|--------|------------||Жалпы көлөмдөн алынган пайыздык катыш          |0,0638 %|100%        ||-----------------------------------------------|--------|------------||Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)          |        |601 419 400 ||башка потенциалдуу кирешелери - бардык         |        |            ||айыл өкмөттөрү (шаар башкармалыктары)          |        |            ||-----------------------------------------------|--------|------------||Айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын)    |383 706 |            ||башка потенциалдуу кирешелери - "А" айыл       |        |            ||өкмөтү (шаар башкармалыгы)                     |        |            |-----------------------------------------------------------------------                   N 8 таблицанын мисалынын баяндамасы      Мисалга алганда  формула "А" айыл өкмөтү (шаар башкармалыгы) жого-руда аталган төрт булактан (жөнгө салынуучу салыктан,  чекене соода са-лыгынан,  жер салыгынан жана АКФнын ижарасынан) 1 055 725 сом көлөмүндөпотенциалдуу киреше алды деп эсептеп чыкты.  Бул ошол эле төрт булактаналынган бардык айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) кирешелердинжалпы мамлекеттик суммасынын 0,0638 пайызын түзгөн.  Ошондуктан формула"А"  айыл өкмөтүнө (шаар башкармалыгына) жалпы мамлекеттик "башка кире-шелердин" 0,0638 пайызын эсептеп чыгарган,  бул 383 706 сомду (601  419400 * 0,0638%) түзөт.      4. Компьютердик модель      4.1. Тењөө  гранттарын  эсептөөнүн компьютердик модели Ехсеl прог-раммасынын таблицасынын базасында иштелип чыккан.  Бул  таблицалар  экижумушчу китебине бөлүнгөн.     "Тењөө боюнча маалыматтар" деп аталган биринчи  жумушчу  китебиндеформуланын негизинде жаткан базалык маалыматтар камтылат. Маалымат бар-дык айыл өкмөттөрүн (шаар башкармалыктарын) камтыйт.     "Тењөө боюнча  эсептөөлөр" деген экинчи жумушчу китеби ар бир айылөкмөтү (шаар башкармалыгы) үчүн  тењөө  гранттары  боюнча  эсептөөлөрдүжүзөгө ашырат.     "Тењөө боюнча  эсептөөлөр"  деген   экинчи   жумушчу   китебиндегиэсептөөлөр  "Тењөө  боюнча маалыматтар" деген биринчи жумушчу китебиндекамтылган маалыматтарга жана мааниси пайдалануучу  тарабынан  белгиленетурган параметрлерге карата колдонула турган формула боюнча жүргүзүлөт.Жумушчу китептери бири бири  менен  өз  ара  байланышта  болот,  эгерде"Тењөө  боюнча маалыматтар" деген жумушчу китебинин маанисин өзгөртсөк,анда бул "Тењөө боюнча эсептөөлөр" деген жумушчу китебинде  жүргүзүлгөнэсептөөлөргө   автоматтык   түрдө  таасир  тийгизет  жана  бардык  айылөкмөттөрү  (шаар  башкармалыктары)  үчүн  тењөө  гранттарынын   көлөмүнөзгөртөт.      4.2. "Тењөө боюнча маалыматтар" деген жумушчу китеби.     4.2.1. Жумушчу китеби беш барактан турат.     1. Калк.     2. Бюджет.     3. Жер.     4. Айыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүү фондусу.     5. Жер салыгынын ставкалары.     Бардык беш барак бирдей форматта түзүлгөн.     Ар бир  барактын  алгачкы  төрт сабы көрсөткүчтөрдүн аталышын кам-тыйт.  Бешинчи сабы Кыргыз Республикасы боюнча  жыйынды  маалымат  үчүнбөлүнүп коюлат.     6-саптан тартып биринчи тилкеде ("А" тилкесинде) айыл өкмөттөрүнүншаар башкармалыктарынын) аталыштары саналат.     Ар бир аймак боюнча маалыматтар ар бир таблицанын тиешелүү сабындажайгашкан  - мисалы "Ак Торпок" айыл өкмөтүнө тиешелүү бардык маалымат-тар ар бир барактын 8-сабында,  "Алга" айыл өкмөтү боюнча ар бир барак-тын 9-сабында камтылган ж.б.     Акыркы сабында бардык айыл өкмөттөрүнүн (шаар  башкармалыктарынын)жыйынтыктоочу көрсөткүчтөрү камтылат.     4.2.2. "Калк" деген барактагы "В" тилкесинде  калктын  жалпы  саныбоюнча  маалыматтар,  "С" тилкесинде бийик тоолуу жана алыскы зоналардажашаган калк боюнча маалыматтар,  "В" тилкесинде райондор  үчүн  чекенесоода жүгүртүү боюнча маалыматтар жана "Е" тилкесинде облустар үчүн че-кене соода боюнча маалыматтар камтылат.     Калган барактардын  калган тилкелеринде төмөндөгү маалыматтар кам-тылат:                                                             N 9 таблица                    "Тењөө боюнча маалыматтар" деген                       жумушчу китебинин мазмуну -----------------------------------------------------------------------|Жумушчу  |Тилке|                      Маалыматтар                    ||барагы   |     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Калк     |  А  |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) аталышы        ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  В  |Калк                                                 ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  С  |Бийик тоолуу жана алыскы зоналарда жашаган калк      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  D  |Чекене соода жүгүртүүнүн көлөмү (райондор)           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Е  |Чекене соода жүгүртүүнүн көлөмү (облустар)           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Бюджет   |  А  |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) аталышы        ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  В  |Жалпы киреше жана алынган трансферттер               ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  С  |Жалпы киреше                                         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  D  |Акциз салыгы                                         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Е  |Киреше салыгы                                        ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  F  |Пайдадан алынуучу салык                              ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  G  |Милдеттүү патенттештирүүдөн алынуучу салык           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Н  |Бирдиктүү салык                                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  I  |Чекене соода салыгы                                  ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  J  |Жер салыгы салыктык карызы менен                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  К  |Жеке жактардан алынуучу жер салыгы                   ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  L  |Юридикалык жактардан алынуучу жер салыгы             ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  M  |Дыйкан жана фермер чарбаларынан алынуучу жер салыгы  ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  N  |Айыл чарба багытындагы жерлерден алынуучу жер салыгы ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  О  |Айыл чарба багытында болбогон жерлерден алынуучу     ||         |     |жер салыгы                                           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Р  |Пайыздардан алынуучу салык                           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Q  |Дивиденддерден алынуучу салык                        ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  R  |Резидент эместердин кирешесинен алынуучу салык       ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  S  |Атайын каражаттар                                    ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Т  |Категориалык гранттар                                ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  U  |Тењөө гранттары                                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  V  |Жалпы чыгашалар                                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Жер      |  А  |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) аталышы        ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  В  |Сугат жерлер                                         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  С  |Көп жылдык өсүмдүктөр ээлеген жерлер                 ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  D  |Пайдаланылбай жаткан жерлер                          ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Е  |Чабындылар                                           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  F  |Жайыттар                                             ||---------|-----|-----------------------------------------------------||АКФ      |  А  |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) аталышы        ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  В  |Сугат жерлер                                         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  С  |Көп жылдык өсүмдүктөр ээлеген жерлер                 ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  D  |Пайдаланылбай жаткан жерлер                          ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Е  |Чабындылар                                           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Жер      |  А  |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) аталышы        ||салыгынын|     |                                                     ||ставкасы |     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  В  |Сугат жерлер                                         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  С  |Көп жылдык өсүмдүктөр ээлеген жерлер                 ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  D  |Кайрак жерлер                                        ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  Е  |Чабындылар                                           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |  F  |Жайыттар                                             |-----------------------------------------------------------------------      Эскертүү. Ар кандай бюджеттик жыл үчүн тењөө гранттарынын суммасыналуу үчүн "Тењөө бөюнча маалыматтар" деген  жунушчу  китебине  тиешелүүжылдын  баштапкы  маалыматтарын киргизүү жана пайдалануу керек.  Мындайучурда "Тењөө боюнча эсептөөлөр" китебинде пайдаланып жаткан формулаларжањы маалыматтарды киргизүүнүн себеби боюнча өзгөрүп кетпейт.      4.3. "Тењөө боюнча эсептөөлөр" деген жумушчу китеби.     4.3.1. Жумушчу китеби тогуз барактан турат:     1. Баштапкы параметрлер     2. ТГнын (тењөө гранттарынын) суммалары     3. Чыгашалардын жыйындысы     4. Кирешелердин жыйындысы     5. Жөнгө салынуучу кирешелер     6. Чекене соода салыгы     7. Жер салыгы     8. Айыл чарба жерлердин кайра бөлүштүрүү фондусу     9. Башка кирешелер     Биринчи барагында формуланы пайдалануучу  баштапкы  маанини  кабылала  турган,  же  болбосо  сары тус менен белгиленген атайын уюкчаларгаөзүнүн өзгөртүүлөрүн киргизе ала турган беш параметр саналат.  Пайдала-нуучунун өзү тарабынан аныкталуучу пареметрлер:     1) Айыл   өкмөттөрүнүн   (шаар    башкармалыктарынын)    ортосундабөлүштүрүү үчүн бөлүнгөн тењөө гранттарынын жалпы көлөмүн камтыйт:     - баштапкы маани 281 395,5 мињ сомду түзөт - 2004-жылдын бюджетин-де белгиленген тењөө гранттарынын болжолдуу мааниси;     - формуланы пайдалануучу Е22 уюкчасына алтернативалуу маанини кир-гизүү аркылуу баштапкы маанини өзгөртө алат.     2) Калктын жан башына чыгашалык керектөөлөрдүн республикалык орто-чо базалык көлөмү:     - баштапкы маани 340,2 сомду түзөт - бийликтин жергиликтүү  орган-дарынын 2003-жылдагы чыгашалары;     - формуланы пайдалануучу "Е49"  уюкчасына  алтернативалуу  мааниникиргизүү аркылуу баштапкы маанини өзгөртө алат.     3) Бийик тоолуу жана алыскы зоналардын тургундары  үчүн  чыгашалуукеректөөлөрдүн көлөмүнө оњдоо киргизүү:     - баштапкы маани 65 пайызды түзөт - бийик тоолуу жана алыскы зона-ларда  иштеген  мамлекеттик кызматчылардын эмгек акысына карата кошумчатөлөөнүн өлчөмү 50 пайызга чейин боло турганын эсепке  алган  коэффици-ент;     - формуланы пайдалануучу "Е63"  уюкчасына  алтернативалуу  мааниникиргизүү аркылуу баштапкы маанини өзгөртө апат.     4) Айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) потенциалдуу "башкакирешелеринин" көлөмү:     - баштапкы маани 601 419,4 мињ сомду  түзөт  -  2004-жылга  бардыкайыл  өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) "башка кирешелеринин" бол-жолдуу көлөмү;     - формуланы  пайдалануучу  "Е92"  уюкчасына алтернативалуу мааниникиргизүү аркылуу баштапкы маанини өзгөртө алат.     4.3.2. Калган сегиз барак жалпы форматта түзүлгөн.     Бардык тилкелердеги алгачкы  төрт  сапта  көрсөткүчтөрдүн  аталышыкамтылат.  5-сап  жалпы  Кыргыз  Республикасы боюнча жыйынды маалыматтыкамтыйт.     Биринчи тилкеде ("А" тилкесинде) облустардын жана райондордун айылөкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) аталыштары ырааттуу тартипте са-налат.     6-саптан тартып "А" тилкесинде облустардын,  райондордун жана айылөкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) аталыштары саналат. Мисалы, Бат-кен облусу (6-сап),  Кадамжай району  (7-сап),  Ак-Торпок  айыл  өкмөтү(8-сап), Алга айыл өкмөтү (9-сап) ж.б. Чоњ-Арык айыл өкмөтүнө (554-сап)чейин. Акыркы сап жыйынтыктоочу көрсөткүчтөр үчүн бөлүнгөн.     Ар бир  айыл  өкмөтү (шаар башкармалыгы) боюнча маалыматтар ар бирбарактын (таблицанын) тиешелүү сабында жайгашкан.  Мисалы,  "Ак  Торпокайыл өкмөтүнө" тиешелүү маалыматтар 8-сапта,  "Алга айыл өкмөтү" боюнча9-сапта жайгашкан ж.б.  Акыркы сап бардык айыл өкмөттөрүнүн (шаар  баш-кармалыктарынын)   жалпы  көлөмүнүн  жыйынтыктоочу  көрсөткүчтөрү  үчүнбөлүнгөн.     Экинчи тилкеде  ("В"  тилкесинде)  ар  бир облус,  район жана айылөкмөтү (шаар башкармалыгы) үчүн калктын жалпы саны  боюнча  маалыматтаркамтылат.     Үчүнчү тилкеде ("С" тилкесинде) үчүнчү тилкеде камтылган  маалыматкайталанат, бирок ал айыл өкмөттөрүнө (шаар башкармалыктарына) гана ти-ешелүү болот. Бул техникалык максаттар үчүн зарыл.     Төртүнчү жана андан кийинки тилкелер ("В", "Е", "F", "G" ж.б. тил-келер) "Тењөө боюнча маалыматтар" деген жумушчу  китебинин  маалыматта-рын, "Тењөө боюнча эсептөөлөр" деген жумушчу китебинин башка уюкчалары-нын маалыматтарын же ушул маалыматтарды пайдаланган  формулаларды  кам-тыйт.  Пайдалануучу уюкчалардан формуланын өзүн эмес, формула тарабынанчыгарылган маанилерди гана көрөт.  Формуланы көрүү  үчүн  пайдалануучуукурсорду  ушул уюкчага алып келүүгө жана аны Ехсеlдин экранынын жогоркупанелинен окуп алышы зарыл болот.     Формуланы пайдалануучу  "Тењөө  боюнча  маалыматтар" деген жумушчукитебиндеги маанилердин мазмунун редакторлоо  менен  формула  тарабынанэсептөөлөр  үчүн пайдаланылган маалыматтарды өзгөртүшү мүмкүн,  ошондойэле тиешелүү уюкчаларга алтернативалуу маанини  киргизүү  менен  "Тењөөбоюнча  эсептөөлөр"  деген  жумушчу китебинин "Белгиленген параметрлер"деген  таблицасында  камтылган  параматрлер  боюнча  баштапкы   мааниниөзгөртө алат.      Көњүл буруњуздар!      Формуланы пайдалануучу  "Белгиленген  параметрлер"  деген  биринчитаблицадан башка "Тењөө боюнча эсептөөлөр" деген жумушчу китебинин таб-лициларындагы  уюкчаларды  редакторлобоого  тийиш,  анткени  алар тењөөгранттарын эсептөө үчүн формуланы камтыйт жана  аларга  зыян  келтиришимүмкүн.     Төмөндө келтирилген N 10 таблицада "Тењөө боюнча эсептөөлөр" дегенжумушчу китебинин ар кандай графаларынын мазмуну саналат.                                                            N 10 таблица                     "Тењөө боюнча эсептөөлөр" деген                       жумушчу китебинин мазмуну                     (экинчи - тогузунчу барактар) -----------------------------------------------------------------------|Жумушчу  |Тилке|                       Маалыматтар                   ||барагы   |     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||ТГнын    |А    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) аталышы        ||суммасы  |     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |В    |Облустардын, райондордун жана айыл өкмөттөрүнүн (шаар||         |     |башкармалыктарынын) калкы                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |С    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) гана калкы     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |D    |Чыгашалык керектөөлөр (сом)                          ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Е    |Потенциалдуу киреше (сом)                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |F (F5|Тењөө төлөмдөрүнүн жалпы суммасы (сом)               ||         |уюк- |                                                     ||         |часы)|                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |G    |Чыгашаларды өз каражаттары менен жабуунун пайызы     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Н (Н5|Грант бөлүштүрүлгөндөн кийин жабуунун минималдуу     ||         |уюк- |пайызы                                               ||         |часы)|                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |I    |Тењөө төлөмдөрү (сом) Урунттуу тилке. Ар бир айыл    ||         |     |өкмөтү (шаар башкармалыгы) үчүн тењөө грантынын      ||         |     |белгиленген көлөмү                                   ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |J    |Грант бөлүштүрүлгөндөн кийин жабуунун пайызы         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |К    |2003-жылдын айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын)    ||         |     |бюджети боюнча отчетто берилген иш жүзүндөгү         ||         |     |төлөмдөр (сом)                                       ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |L    |Калктын жан башына тењөө төлөмдөрү (сом) -           ||         |     |формула боюнча                                       ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Чыгаша-  |А    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) аталышы        ||лардын   |     |                                                     ||жыйын-   |     |                                                     ||дысы     |     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |В    |Облустардык, райондордун жана айыл өкмөттөрүнүн      ||         |     |(шаар башкармалыктарынын) калкы                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |С    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) гана калкы     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |D (D5|Калктын жан башына чыгышылык керектөөлөр (сом)       ||         |уюк- |                                                     ||         |часы)|                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Е    |Кошумча төлөөлөрдүн коеффициенти эсепке алынбаган    ||         |     |чыгышылык керектөөлөр (сом)                          ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |F    |Бийик тоого жана алыстыкка |Бийик тоолуу жана алыскы ||         |     |карата түзөтүүлөрдүн       |жерлерде жашаган калк    ||         |     |коэфициенти                |                         ||---------|-----|                           |-------------------------||         |G    |                           |Бийик тоолуу жана алыскы ||         |     |                           |жерлерде жашабаган калк  ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |H    |Оњдоо киргизүүнүн коэффициенттери эсепке алынган     ||         |     |чыгашалык керектөөлөр (сом)                          ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |I    |Калктын жан башына чыгашалык керектөөлөр (сом)       ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Киреше-  |А    |Айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) аталышы  ||лердин   |     |                                                     ||жыйындысы|     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |В    |Облустардын, райондордун жана айыл өкмөттөрүнүн      ||         |     |(шаар башкармалыктарынын) калкы                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |С    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) гана калкы     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |D    |Жөнгө сапынуучу салыктар (сом)                       ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Е    |Чекене соода салыгы (сом)                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |F    |Жер салыгы (сом)                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |G    |АКФ (сом)                                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Н    |Башка кирешелер (сом)                                ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |I    |Жалпы суммасы (сом)                                  ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |J    |Калктын жан башына потенциалдуу кирешелердин жалпы   ||         |     |көлөмү (сом)                                         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Жөнгө    |А    |Айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) аталышы  ||салынуучу|     |                                                     ||кирешелер|     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |В    |Облустардын, райондордун жана айыл өкмөттөрүнүн      ||         |     |(шаар башкармалыктарынын) калкы                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |С    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) гана калкы     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |D    |Киреше салыгы (мињ сом)                              ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Е    |Пайдадан алынуучу салык (мињ сом)                    ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |F    |Патенттештирүүдөн түшүүлөр (мињ сом)                 ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |G    |Чакан бизнестин субъектилери үчүн бирдиктүү салык    ||         |     |(мињ сом)                                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Н    |Жергиликтүү өндүрүштүн продукциясына акциз салыгы    ||         |     |(мињ сом)                                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |I    |Пайыздардан алынуучу салык (мињ сом)                 ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |J    |Дивиденддерден алынуучу салык (мињ сом)              ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |К    |Резидент эместердин кирешесинен алынуучу салык       ||         |     |(мињ сом)                                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |L    |Потенциалдуу кирешелер: жөнгө салынуучу салыктардын  ||         |     |суммасы (сом)                                        ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |М    |Калктын жан башына эсептелген жөнгө салынуучу        ||         |     |салыктар (сом)                                       ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |N    |Маалыматтар базасы-техникалык максаттар үчүн         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |О    |Калктын жан башына эсептелген киреше салыгы (сом)    ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Р    |Калктын жан башына эсептелген пайдадан алынуучу      ||         |     |салык (сом)                                          ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Q    |Калктын жан башына эсептелген жергиликтүү өндүрүштүн ||         |     |продукциясына акциз салыгы (сом)                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Чекене   |А    |Айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) аталышы  ||соодадан |     |                                                     ||алынуучу |     |                                                     ||салык    |     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |В    |Облустардын, райондордун жана айыл өкмөттөрүнүн      ||         |     |(шаар башкармалыктарынын) калкы                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |С    |Айыл өкмөтүнүн гана калкы (шаар башкармалыгынын)     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |D    |Райондогу чекене соода жүгүртүү (мињ сом)            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Е    |Айыл өкмөттөрүндөгү (шаар башкармалыктарындагы)      ||         |     |чекене соода жүгүртүү (райондогу соода жүгүртүүнүн   ||         |     |калкка пропорционалдуу бөлүнүшү) (мињ сом)           ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |F    |Түзөтүүлөрдү эсепке алуу менен айыл өкмөттөрүндөгү   ||         |     |(шаар башкармалык-тарындагы) чекене соода жүгүртүү   ||         |     |(мињ сом)                                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |G    |Салыктын ставкасы (4%)                               ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |H    |Чекене соодадан алынуучу салыктан түшкөн             ||         |     |потенциалдуу киреше (сом)                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |I    |Калктын жан башына эсептелген чекене соодадан        ||         |     |алынуучу салыктан түшкөн потенциалдуу киреше (сом)   ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Жер      |А    |Айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) аталышы  ||салыгы   |     |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |В    |Облустардын, райондордун жана айыл өкмөттөрүнүн      ||         |     |(шаар башкармалыктарынын) калкы                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |С    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) гана калкы     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |D    |Салыктык база:             |Сүгат жерлер             ||---------|-----|---------------------------|-------------------------||         |Е    |жеке менчикте болгон       |Көп жылдык өсүмдүктөр    ||         |     |жерлердин аянты (гектар)   |ээлеген жерлер           ||---------|-----|                           |-------------------------||         |F    |                           |Пайдаланылбай жаткан     ||---------|-----|                           |жерлер                   ||         |     |                           |-------------------------||         |G    |                           |Чабындылар               ||---------|-----|                           |-------------------------||         |H    |                           |Жайыттар                 ||---------|-----|---------------------------|-------------------------||         |I    |Салыктын ставкасы (бир     |Сугат жерлер             ||         |     |гектарына сом менен)       |-------------------------||         |     |                           |Көп жылдык өсүмдүктөр    ||         |     |                           |ээлеген жерлер           ||---------|-----|                           |-------------------------||         |К    |                           |Пайдаланылбай жаткан     ||         |     |                           |жерлер                   ||---------|-----|                           |-------------------------||         |L    |                           |Чабындылар               ||---------|-----|                           |-------------------------||         |M    |                           |Жайыттар                 ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |N    |Потенциалдуу кирешелер (сом)                         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |О    |Оњдоо киргизүү эсепке алынган потенциалдуу кирешелер ||         |     |(сом)                                                ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |Р    |                           |                         ||---------|-----|                           |                         ||         |Q    |                           |                         ||---------|-----|                           |                         ||         |R    |                           |                         ||---------|-----|---------------------------|-------------------------||         |S    |Жер салыгынан жана салык-  |- короо-жай              ||         |     |тардан иш жүзүндө түшкөн   |участокторунан           ||         |     |киреше                     |(мињ сом)                ||---------|-----|                           |-------------------------||         |Т    |                           |- пайдаланылбаган        ||         |     |                           |имараттардан (мињ сом)   ||---------|-----|                           |-------------------------||         |U    |                           |- айыл чарба багытында   ||         |     |                           |болбогон жерлерден       ||         |     |                           |(мињ сом)                ||---------|-----|                           |-------------------------||         |V    |                           |Жалпы суммасы (мињ сом)  ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |W    |Потенциалдуу киреше + иш жүзүндөгү киреше (сом)      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |X    |(Потенциалдуу киреше + иш жүзүндөгү киреше) калктын  ||         |     |жан башына (сом)                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||АКФ      |А    |Айыл өкмөттөрүнүн (шаар башкармалыктарынын) аталышы  ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |В    |Облустардын, райондордун жана айыл өкмөттөрүнүн (шаар||         |     |башкармалыктарынын) калкы                            ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |С    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) гана калкы     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |D    |АКФнын                     |Сугат жерлер             ||---------|-----|жерлери                    |-------------------------||         |Е    |(гектар)                   |Көп жылдык өсүмдүктөр    ||         |     |                           |ээлеген жерлер           ||---------|-----|                           |-------------------------||         |F    |                           |Пайдаланылбай жаткан     ||         |     |                           |жерлер                   ||---------|-----|                           |-------------------------||         |G    |                           |Чабындылар               ||---------|-----|                           --------------------------||         |Н    |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |I    |Ижаралык ставкалар (бир    |Сугат жерлер             ||         |     |гектарына сом менен)       |                         ||         |     |                           |-------------------------||---------|-----|                           |Көп жылдык өсүмдүктөр    ||         |J    |                           |ээлеген жерлер           ||---------|-----|                           |-------------------------||         |К    |                           |Пайдаланылбай жаткан     ||         |     |                           |жерлер                   ||---------|-----|                           |-------------------------||         |L    |                           |Чабындылар               ||---------|-----|                           --------------------------||         |М    |                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |N    |Потенциалдуу кирешелер (сом)                         ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |О    |Калктын жан башына потенциалдуу кирешелер (сом)      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||Башка    |А    |Айыл өкмөттөрүнүн (шаар                              ||кирешелер|     |башкармалыктарынын) аталышы                          ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |В    |Облустардын, райондордун жана айыл өкмөттөрүнүн      ||         |     |(шаар башкармалыктарынын) калкы                      ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |C    |Айыл өкмөтүнүн (шаар башкармалыгынын) гана калкы     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |D    |Түшкөн потенциалдуу киреше:|Жөнгө салынуучу          ||         |     |                           |салыктардан (сом)        ||---------|-----|                           |-------------------------||         |Е    |                           |Чекене соода салыгынан   ||         |     |                           |(сом)                    ||---------|-----|                           |-------------------------||         |F    |                           |Жер салыгынан (сом)      ||---------|-----|                           |-------------------------||         |G    |                           |АКФ (сом)                ||---------|-----|                           |-------------------------||         |Н    |                           |Суммасы: Жөнгө салынуучу ||         |     |                           |салыктар + чекене соода  ||         |     |                           |салыгы + жер салыгы +    ||         |     |                           |АКФ (сом)                ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |I    |Төмөндөгү суммадан жалпы мамлекеттик кирешеден %:    ||         |     |жөнгө салынуучу салыктар + чекене соода салыгы + жер ||         |     |салыгы + АКФ (сом)                                   ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |J (J5|Жалпы мамлекеттик "Башка кирешелер" (сом)            ||         |уюк- |                                                     ||         |часы)|                                                     ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |К    |Потенциалдуу "Башка кирешелер" (сом)                 ||---------|-----|-----------------------------------------------------||         |L    |Калктын жан башына потенциалдуу "Башка кирешелери"   ||         |     |(сом)                                                |-----------------------------------------------------------------------      5. Компьютердик моделди пайдалануу      5.1. Маалыматтар  болгондо  аларды "Тењөө боюнча эсептөөлөр" дегенжумушчу китебине эмес, "Тењөө боюнча маалыматтар" деген жумушчу китеби-не киргизүү зарыл. Мындай учурда "Тењөө боюнча эсептөөлөр" деген жумуш-чу китебинде камтылган формулалар  жањы  маалыматтардын  киргизилишининсебеби боюнча өзгөрбөйт.     5.2. Эгерде пайдалануучу өзү тарабынан аныкталган маалыматтарды жепараметрлерди өзгөртпөстөн,  тењөөчү формуланы өзгөртүүнү кааласа, андаушул өзгөртүүлөр "Тењөө боюнча эсептөөлөр" деген жумушчу китебине  кир-гизилүүгө тийиш.     5.3. Формуланын компьютердик моделинин негизинде:     - маалыматтарды өзгөртүү;     - пайдалануучу тарабынан аныкталуучу параметрлерди өзгөртүү;     - формуланын моделинин өзүн өзгөртүү аркылуу көптөгөн эксперимент-терди жүргүзүүгө болот.     Моделдин уюкчалары  бири-бирине  электрондук ыкма менен байланыштаболгондуктан,  уюкчалардын бирине киргизилген  өзгөртүүлөр  башкалардынавтоматтык  түрдө  өзгөрүшүнө  алып  келет,  бул  өз  кезегинде "эгердеөзгөртсөм,  эмне болот" деген суроого алда  канча  жењил  жооп  берүүгөмүмкүнчүлүк берет.     Мисалга алсак,  "Жер салыгынын ставкалары" деген баракка жањы  са-лыктык ставкаларды киргизгенде "Тењөө боюнча маалыматтар" таблицасы:     - жер салыгынан жана АКФдан түшкөн потенциалдуу  кирешеге  ("Тењөөбоюнча  эсептөөлөр" деген жумушчу китебинде камтылган "Жер салыгы" жана"АКФ" таблицалары) автоматтык түрдө таасир тийгизет, алар өз кезегинде:     - жалпы  потенциалдуу кирешеге ("Кирешелердин жыйындысы") автомат-тык түрдө таасир тийгизет,  ал  тењөө  гранттары  боюнча  эсептөөлөрдүн("ТГнын суммасы") натыйжаларына автоматтык түрдө таасир тийгизет.     Мына ошентип, маалыматтарга жањы маанини киргизүү менен пайдалану-учу  салыктык  ставкалардын  өзгөрүшү тењөө гранттарына кандай даражадатаасир тийгизерин аныктай алат.     Ар дайым  базалык  моделге  (иш жүзүндөгү маалыматтар,  формуланынбаштапкы модели,  пайдалануучунун өзү тарабынан аныкталган  параметрлерүчүн баштапкы маани) кайрылып келүүгө мүмкүнчүлүк алуу үчүн мындай экс-перименттерди  аткарууда  электрондук  таблицалардын   "таза"   базалыккөчүрмөсүнө ээ болуу керек. Муну базалык моделди "окуу үчүн гана" ("re-ad only") форматында сактоо менен жасоого болот.      6. Зарыл маалыматтардын тизмеси жана булактары      6.1. Зарыл маалыматтардын тизмеси     Формулага ылайык  Кыргыз  Республикасынын  ар  бир  администрация-лык-аймактык бирдиги -  айыл  өкмөтү  (шаар  башкармалыгы)  үчүн  тењөөгранттарынын көлөмүн эсептөө үчүн төмөндөгү маалыматтар талап кылынат:     Жалпы статистикалык маалыматтар:     - калктын саны;     - бийик тоолуу жана алыскы аймактардагы калктын саны;     - чекене сооданын көлөмдөрү.     Бюджет боюнча маалыматтар:     - жалпы кирешелер жана алынган трансферттер;     - жалпы кирешелер;     - акциз салыгы;     - киреше салыгы;     - пайдадан алынуучу салык;     - милдеттүү патенттештүрүүдөн түшүүлөр;     - бирдиктүү салык;     - чекене соода салыгы;     - жер салыгы салыктык карызы менен;     - жеке жактардан алынуучу жер салыгы;     - юридикалык жактардан алынуучу жер салыгы;     - дыйкан жана фермер чарбаларынан алынуучу жер салыгы;     - айыл чарба багытындагы жерлерден алынуучу жер салыгы;     - айыл чарба багытында болбогон жерлерден алынуучу жер салыгы;     - пайыздардан алынуучу салык;     - дивиденддерден алынуучу салык;     - резидент эместердин кирешесинен алынуучу салык;     - атайын каражаттар;     - категориалык гранттар;     - тењөө гранттары;     - жалпы чыгашалар.     Жеке менчикте болгон жерлер боюнча маалыматтар:     - сугат жерлер;     - көп жылдык өсүмдүктөр ээлеген жерлер;     - пайдаланылбай жаткан жерлер;     - чабындылар;     - жайыттар.     Айыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүү фондусунун жерлери боюнча ма-алыматтар:     - сугат жерлер;     - көп жылдык өсүмдүктөр;     - пайдаланылбай жаткан жерлер;     - чабындылар.     Ар бир район үчүн төмөндөгүлөр  боюнча  жер  салыгынын  ставкалары(гектарына сом менен):     - сугат жерлер;     - көп жылдык өсүмдүктөр ээлеген жерлер;     - пайдаланылбай жаткан жерлер;     - чабындылар;     - жайыттар.      6.2. Маалымат булактары     1. Жалпы    статистикалык    маалыматтар    райондук    статистикабөлүмдөрүндө болот.     2. Бюджет боюнча маалыматтар райондук финансы бөлүмдөрүндө болот.     3. Жеке менчикте болгон жерлер  жана  Айыл  чарба  жерлерин  кайрабөлүштүрүү  фондусундагы  жерлер боюнча маалыматтар Мамкаттоонун жерги-ликтүү бөлүмдөрүндө болот.     4. Жер  салыгынын  ставкалары жыл сайын тиешелүү жылга Кыргыз Рес-публикасынын Мыйзамы менен бекитилет.