Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн                                    2006-жылдын 1 - августундагы № 547                                              токтому менен бекитилген                                                                                  Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдары жөнүндө                                 ЖОБО                            I. Жалпы жоболор                                      1.  Бул  жобо  Кыргыз Республикасынын үй-бүлөлүк кодексине,  КыргызРеспубликасынын   Жарандык   кодексине,   Баланын   укуктары   жөнүндөконвенцияга,  ошондой  эле  эл  аралык  укуктун  жалпы  кабыл  алынганпринциптерине  жана  нормаларына  ылайык  иштелип  чыккан,  ал  КыргызРеспубликасынын  жарандары болуп саналышкан балдардын  укуктары  мененкызыкчылыктарын коргоого багытталган жана камкорчулук,  көзөмөлчүлүктүишке  ашыруу  боюнча  уюштуруу маселелери менен  иш-аракеттерди  жөнгөсалат.   2. Бул Жободо колдонулуучу терминдер:   "бала" - 18 жашка чейинки курактагы адам;   "жетим  балдар" - ата-энесинин экөө тењ же жападан-жалгыз ата-энесиөлгөн 18 жашка чейинки курактагы адам;   "ата-энесинен кароосуз калган балдар" - ата-энесинин жоктугунан  жеаларды  ата-энелик укугунан ажыратуудан, алардын ата-энелик  укуктарынчектөөдөн,  ата-энеси  дайынсыз, жооптуулукка  жарамсыз  (жооптуулуккажарамдуулугу    чектелген)   деп   табуудан,   дарылоо   мекемелериндежаткандыктан,  өлдү  деп  жарыялоодон, түзөтүү  мекемелеринде  жазасынаткаруудан,  эркинен  ажыратылгандыктан, кылмыш  кылды  деп  шектелип,күнөөлөнүп  камакта жаткандыктан; ата-энесинин балдарын  тарбиялоодон,алардын  укуктарын  жана  кызыкчылыктарын коргоодон  качуусунан,  ата-энесинин  тарбиялоочу, дарылоо мекемелеринен, калкты социалдык  коргоожана башка ушуга окшогон мекемелерден балдарын алуудан баш тартуусунанжана  ата-энесинен кароосуз калган деп таанылган башка учурлардан уламата-энелеринин биринен же экөөнөн тењ кароосуз калган 18 жашка чейинкикурактагы адамдар;   "балдардын   укуктары   жана  мыйзамдуу  кызыкчылыктары"  - баланыннормалдуу  жашоо ишмердигин камсыз кылуучу жеке мүлктүк  жана  мүлктүкэмес укуктары менен мыйзамдуу кызыкчылыктарынын жыйындысы;   "мамлекеттик  коргоого муктаж балдар" - жетим балдар,  ата-энесиненкароосуз  калган балдар, камсыз болбогон же толук эмес  камсыз  болгоннормалдуу жашай ала турган шартка жете албай турган же жергиликтүү  өзалдынча  башкаруу  органдары жардам көрсөтпөсө ага жетпей  турган  үй-бүлөлөрдө жашаган балдар;   "баланын укугун коргоо боюнча план" - камкорчулук жана көзөмөлчүлүкорганынын    актысы,   анда   баланын   укуктарын    жана    мыйзамдуукызыкчылыктарын  камсыз  кылуу боюнча иш  чаралардын  тизмеси,  алардыаткаруу  мөөнөтү  жана  баланын укугу менен  мыйзамдуу  кызыкчылыктарыбоюнча  ата-энеси (баланын мыйзамдуу өкүлдөрү) менен  ыйгарым  укуктуукызматтын   ортосундагы   жоопкерчиликти   чектөө   аныкталат.    Планмамлекеттик  коргоого  муктаж  болгон ар  бир  балага  карата  ыйгарымукуктуу  муниципалдык кызмат тарабынан билим берүү, саламаттык  сактоомекемелеринин,  ички  иштер,  калкты  социалдык  коргоо  органдарынын,ошондой  эле  балдар  менен түздөн-түз иштеп, план  түзүү  үчүн  зарылмаалыматтарга  ээ  болгон  коомдук уюмдардын  өкүлдөрүн  сөзсүз  түрдөтартуу менен жазуу түрүндө түзүлөт;   "камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк" - жетим  балдардын,  ата-энесиненкароосуз  калган  балдардын, сот тарабынан жооптуулукка  жарамсыз  дептаанылган  же  жооптуулукка  жарамдуулугу  чектелген  эрезеге   жеткенжактардын  укуктарын жана мыйзамдарды менен корголуучу кызыкчылыктарынкамсыз кылуу формасы;   "камкорчулукка  алынгандар"  - аларга  же  алардын  мүлкүнө  каратакамкордук (көзөмөлдүк) аныкталган адамдар;   "патронаж  менен  камкордукка алынгандар" -  патронаж  түрүндө  камкөрүү аныкталган эрезеге жеткен жооптуулукка жарамдуу адамдар;   "асыроочу үй-бүлөлөр" - камкордук жана көзөмөлчүлүк органдары мененасырап  алуучу ата-эненин (баланы үй-бүлөсүнө алууну каалаган жубайларже  жеке  жарандар)  ортосундагы балдарды үй-бүлөгө тарбиялоого  берүүкелишиминин негизинде жетим балдарды жана ата-энесинен багуусуз калганбалдарды жайгаштыруу формасы;   "балдардын  камкорчулары"  - эрезеге жеткен  жооптуулукка  жарамдууадамдар.  Балага  камкорчуну (көзөмөлчүнү) дайындоодо алардын  адептикжана    башка    жеке    сапаттары,   алган   милдеттерин    аткаруугажөндөмдүүлүктөрү,  камкорчу  (көзөмөлчү)  менен  баланын   ортосундагымамиле,  камкорчунун (көзөмөлчүнүн) үй-бүлө мүчөлөрүнүн балага  болгонмамилеси,  ошондой эле, эгер мүмкүн болсо, баланын эрки  эске  алынат.Камкорчу (көзөмөлчү) болуп ата-энелик укугунан ажыратылгандар,  өнөкөтаракечтик же бањгилик менен жапа чеккендер, камкорчулук (көзөмөлчүлүк)милдетин  аткаруудан  четтетилгендер, ата-энелик  укугу  чектелгендер,мурда  бала  асырап  алып,  алардын күнөөсү менен  асырап  алуу  жоккочыгарылгандар, ошондой эле ден соолугуна байланыштуу баланы  тарбиялообоюнча  милдеттерин аткара албай тургандар дайындалбайт.    "камкорчулар"-  камкорчулук  милдеттерин эрезеге жетелектерге  жана  сот  тарабынан  жооптуулугу  чектелген же жооптуулукка жарамсыз жаран-дарга карата  же ден  соолугуна  байланыштуу өз укуктарын жана милдет-терин  ишке  ашыра  албагандарга  кам  көрүүчүнүн  милдетин  аткаруучу эрезеге жеткен жарамдуу адамдар.   "көзөмөлчүлүк"  -  он  төрттөн он сегиз жашка чейинки  ата-энесиненкароосуз калган балдарга, ошондой эле, ден соолугуна же соттун  чечимибоюнча  өз  укуктарын жана милдеттерин ишке ашыра албаган жооптуулуккажарамсыз же жооптуулугу чектелген жарандарга карата белгиленет.   "камкорчулук"  -  он  төрт жашка толо элек,  ата-энесинен  кароосузкалган  же  сот тарабынан психикалык оорусуна байланыштуу жооптуулуккажарамсыз деп таанылган балдарга карата аныкталат.   "социалдык   патронаж"  -  социалдык  кызматтын   такай   социалдыккөзөмөлгө  муктаж  кардарларына көбүнчө үйдө кызмат көрсөтүү,  алардынжашаган  турак-жайына дайыма барып, аларга зарыл тиричилик кызматтарынкөрсөтүү жана татаал эмес медициналык жардамдарды көрсөтүү;   "социалдык  патронат"  —  камкорчулук жана  көзөмөлчүлүк  органдарытарабынан  турмуштук  оор абалда деп белгиленген  тартипте  аныкталганбала  менен анын үй-бүлөсүнүн ортосундагы жекече алдын алуу  иштерининформасы,  анда  баланын ата-энеси менен камкорчулук жана  көзөмөлчүлүкоргандарынын   ортосунда  баланы  тарбиялоо,   анын   укуктарын   жанакызыкчылыктарын  коргоо  боюнча укуктар менен милдеттер  сөзсүз  түрдөчектелип  аныкталат.  Социалдык патронат 18  жаштан  ашпаган  балдаргакарата  ишке  ашырылышы мүмкүн. Социалдык патронаттын мөөнөтү  баланынкызыкчылыгын  эске  алуу менен социалдык патронат жөнүндөгү  келишимдеаныкталат.   "турмуштук оор абал" - жарандын турмуштук ишмердүүлүгүн объективдүүтүрдө  буза  турган  кырдаал  (майыптык,  улгайгандыгына  же  оорусунабайланыштуу өзүн өзү тейлөөгө жөндөмсүздүк, жетимдик, кароосуз  калуу,аз  камсыз  болуу, жумушсуздук, тиешелүү жашаган жеринин жоктугу,  үй-бүлөдөгү  карама-каршылыктар жана катаал мамиле ж.б.),  аларды  ал  өзалдынча жењип чыга албайт.   3. Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдарынын жалпы түшүнүгү:   3.1.  Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдары болуп жергиликтүү  өзалдынча  башкаруу  органдары саналат (КР Жарандык кодексинин  69-ст.).Камкорчулукту  жана  көзөмөлчүлүктү аныктоо боюнча  чечим  жергиликтүүмамлекеттик    администрациялардын   жана   шаарлардын    мэрияларынынкамкорчулук жана көзөмөлчүлүк боюнча комиссиялары тарабынан бекитилет.   3.2.    Камкорчулук    жана    көзөмөлчүлүк    органдары    алардынкомпетенциясына таандык маселелер боюнча чечимдерди кабыл алышат, алармекемелер,  ишканалар,  уюмдар, кызмат  адамдары  жана  жарандар  үчүнмилдеттүү болуп саналат.   3.3.  Камкорчулук  жана көзөмөлчүлүк боюнча райондук  жана  шаардыкоргандардын  камкорчуларды жана көзөмөлчүлөрдү дайындоо, бошотуу  жаначеттетүү   жагындагы   чечимдерге,  ошондой  эле   камкорчулук   мененкөзөмөлчүлүктүн башка бардык маселелери боюнча сот тартибинде тийиштүүадамдар жагынан даттанылышы мүмкүн.   3.4.   Камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк  органдары  өз   иш-аракетинжүргүзүүдө  жергиликтүү кењештин депутаттарын, коомчулуктун өкүлдөрүн,өкмөттүк эмес уюмдарды ж.б.у.с. ишке тартышат.   3.5.  Камкорчулук  жана  көзөмөлчулүк  органдары  өз  иш-аракетиндеКыргыз Республикасынын Конституциясын, Кыргыз Республикасынын Жарандыккодексин,  Кыргыз Республикасынын үй-бүлөлүк кодексин жана Камкорчулукжана  көзөмөлчүлүк  органдарын  уюштуруунун  жана  анын  иш-аракетининукуктук негизин түзүүчү башка нормативдик укуктук актыларды жана  ушулжобону жетекчиликке алат.               II. Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдарынын          негизги милдеттери, ишмердүүлүгү жана ишин уюштуруу                                      4.  Камкорчулук  жана көзөмөлчүлүк органдарынын негизги  милдеттеритөмөнкүлөр болуп саналат:   4.1.  Ата-энесинен  кароосуз  калган балдардын,  ошондой  эле  ата-энелери  тиешелүү  түрдө багууну камсыз кылбаган  балдардын  укуктарынжана кызыкчылыктарын коргоо.   4.2.  Ата-энелердин камкордугусуз калган балдарга үй-бүлөлүк  чөйрөтүзүү.   4.3.  Ата-энесинен  камкордуксуз калган балдарды аларга  үй-бүлөлүкчөйрөнү  камсыздоого  мүмкүн  эмес учурларда  интернаттык  мекемелергеорноштуруу.   4.4.  Ден соолук абалы боюнча жарамсыз деп табылган эрезеге жетелекадамдарга камкордук (көзөмөлчүлүк) белгилөө.   4.5.   Жетим  балдарды,  ата-энесинин  камкордугусуз  калган   жанамамлекеттик  коргоого  муктаж эрезеге жетелек балдардын  жашоо-турмушужана тарбиясы үчүн ыњгайлуу шарттарды камсыздоо.   4.6.  Эрезеге  жетелектердин бул категориясын багууга,  тарбиялоогожана билим берүүгө контролду ишке ашыруу.   4.7. Сот тарабынан жарамсыз деп таанылган эрезеге жеткен адамдардынжана ден соолук абалы боюнча өздөрүнүн укуктарын өз алдынча ишке ашыраалбаган  жана  өз милдеттерин аткара албаган жарамдуу  эрезеге  жеткенадамдардын жеке жана мүлктүк укуктары менен кызыкчылыктарын коргоо.   4.8.  Эрезеге жетелектердин мүлктүк жана жеке мүлктүк эмес укуктарыменен кызыкчылыктарын коргоо.   4.9.  Камкорчулукка  алынгандардын турак  жайлык  укуктарын  коргообоюнча чараларды көрүү.   5.  Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк боюнча ыйгарым укуктуу  кызматтаржана органдар:   5.1.  Жергиликтүү  өз алдынча башкаруу органында  камкорчулук  жанакөзөмөлчүлүк боюнча функцияларды жергиликтүү өз алдынча башкармалыктынбашчысынын  жетекчилиги  менен  Социалдык  маселелер  боюнча  комиссияаткарат.  Токтомдорду жана материалдарды даярдоо, мамлекеттик колдоогомуктаж  балдарды  табуу  жана эсебин алуу үчүн жоопкерчилик  балалыктыкоргоо  боюнча инспекторго жүктөлөт. Балалыкты коргоо боюнча инспекторучурдагы   бардык   иштерди   аткарат   жана   документтердин    тууражүргүзүлүшүнө жоопкерчилик тартат.   5.2.  Камкорчулукту  жана көзөмөлчүлүктү камсыздоо  боюнча  иштердиуюштурууда камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдары укуктарын кандайдырбир ыйгарым укуктуу кызматтарга бере алат.   5.3.  Ыйгарым  укуктуу кызматтардын (уюмдардын) ичине камкорчулуктужана  көзөмөлчүлүктү  уюштуруу боюнча ыйгарым укуктар  берилген  билимберүү,  саламаттыкты сактоо, калкты социалдык коргоо мекемелери,  ичкииштер  органдары,  ошондой эле ата-энесинин кароосуз калган  балдарды,ошондой  эле мамлекеттик колдоого муктаж адамдарды табуу, эсебин  алуужана орноштуруу боюнча иштерди жүргүзгөн кызматчылар кирет.   5.4. Ыйгарым укуктарды берүү жоопкерчиликти бөлүштүрүү жана ыйгарымукуктуу   кызматтардын  иштерин  контролдоо  шарттары  менен  райондукмамлекеттик администрациялардын токтомдорунун негизинде ишке ашырылат.   5.5.    Камкорчулукту   жана   көзөмөлчүлүктү   камсыздоо    боюнчафункциялардын   аткарылышын  контролдоо  жана  иштерин  координациялоожергиликтүү  өз  алдынча  башкармалыктын  башчысына  жана  жергиликтүүмамлекеттик  администрациянын  камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк  боюнчакењешине жүктөлөт.   6.  Камкорчулук  жана көзөмөлчүлүк органдары жүктөлгөн  милдеттердиаткаруу үчүн төмөнкүдөй функцияларды ишке ашырат:   6.1.  Ата-энесинен кароосуз калган эрезеге жетелек  балдарды,  ата-энелер  тиешелүү  тарбия бербеген жана бакпаган  балдарды,  зомбулуккадуушар   болгон  балдарды,  ошондой  эле  ден  соолук   абалы   боюнчакамкорчулукка   жана  көзөмөлчүлүккө  муктаж  болгон  эрезеге   жеткенадамдарды  аныктайт.  Жетим балдар жана ата-энесинен  кароосуз  калганбалдар  жөнүндө Кыргыз Республикасынын Билим берүү, илим  жана  жаштарсаясаты  министрлигине жетим балдар жөнүндө республикалык  маалыматтарбанкына киргизүү үчүн маалыматтарды жиберет.   6.2. Төмөнкүлөрдү зсепке алууну жургүзөт:   - ата-энесинен кароосуз калган балдарды;   - камкордукка алынган эрезеге жетелек балдарды;   -  ден  соолук  абалы  же соттун чечими боюнча  камкордукка  муктажболгон жарандарды;   - камкорчулукка жана көзөмөлчүлүккө алуу аныкталган адамдарды.   6.3.   Ата-энесинен  кароосуз  калган  эрезеге   жетелек   балдардыкамкорчулукка   (көзөмөлчүлүккө)  алууну  каалаган   адамдар   жөнүндөмаалыматтар банкын түзөт.   6.4.  Ата-энесинен  кароосуз калган балдарды  жайгаштыруу  формасынбалага үй-бүлөлүк чөйрөнү жана альтернативалуу багууну камсыздоо мененаныктайт.   6.5.  Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк аныкталганга чейин  мамлекеттикинтернаттык  мекемеге  же  камкорчулукка  жана  көзөмөлчүлүккө  алуугамуктаж  болгон  багуучу үй-бүлөлөргө убактылуу жайгаштырууну,  ошондойэле алардын мүлкүн сактоону камсыз кылат.   6.6. Зарыл учурларда баланын ата тегин аныктайт.   6.7. Төмөнкүлөр тууралуу токтомдорду чыгарат:   - камкорчулукту жана көзөмөлчүлүктү аныктоо жөнүндө;   - камкорчуларды жана көзөмөлчүлөрдү дайындоо жөнүндө;   -  камкорчуларды  жана көзөмелчүлөрдү аларга жүктөлгөн  милдеттердиаткаруудан бошотуу жана четтетүү жөнүндө;   -  социалдык  коркунучтуу  кырдаалга туш болгон  үй-бүлөдөн  баланыдароо алып коюу жөнүндө;   - нике курагын төмөндөтүү жөнүндө;   - эрезеге жетелек балдардын фамилиясын жана атын өзгөртүү жөнүндө;   -  эгерде ата-энесинин экөө тењ белгисиз болсо, балага фамилия,  атжана атасынын атын ыйгаруу жөнүндө.   6.8.  Сотто ата-энелик укуктардан ажыратуу же ата-энелик укуктарданажыратпастан  алардан  балдарды алып коюу жөнүндө,  ошондой  эле  ата-энелик укуктарды чектөө жөнүндө иштерди козгойт.   6.9.  Ата-энесинен кароосуз калган жана мамлекеттик коргоого муктажэрезеге   жетелек  балдардын  мыйзамдуу  мүлктүк  жана  мүлктүк   эмесукуктарын коргоону ишке ашырат.   6.10.   Сот  тарабынан  жооп  берүүгө  жөндөмсүз  же  жөндөмдүүлүгүчектелген жана ден соолук абалы боюнча өз алдынча укуктарын ишке ашыраалбаган  жана  милдеттерин аткара албаган (патронаж) жарамдуу  эрезегежеткен    адамдардын   мыйзамдуу   жана   мүлктүк    укуктары    мененкызыкчылыктарын коргоону ишке ашырат.   6.11. Жетим балдарды жана ата-энесинен кароосуз калган, мамлекеттиккоргоого муктаж балдарды жайгаштыруунун ар кандай формаларында  жашоо-турмушу   жана  аларды  тарбиялоо  үчүн  ыњгайлуу  шарттарды   түзүүгөконтролдукту ишке ашырат.   6.12.  Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк боюнча кењешке  квартал  сайынотчет берет.                  III. Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк боюнча                 кењештердин укуктары жана милдеттери                                      7.  Жергиликтүү  мамлекеттик  администрацияларда  камкорчулук  жанакөзөмөлчүлүк  органдарынын функцияларын камкорчулук жана  көзөмөлчүлүкбоюнча  кењеш  аткарат,  аларга жетекчиликти  жергиликтүү  мамлекеттикадминистрация башчысынын орун басары жүргүзөт.   7.1.  Камкорчулук  жана көзөмөлчулүк боюнча кењештин  заседаниелериүчүн   материалдарды  жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу  органдарынынбалалыкты  коргоо  боюнча  инспектору  даярдайт  жана  үй-бүлөнү  жанабалдарды  колдоо  бөлүмдөрү же болбосо (алар жок  учурда)  жергиликтүүмамлекеттик   администрациянын  балалыкты  коргоо  боюнча   инспекторуаркылуу Кењешке киргизет.   7.2.  Жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын камкорчулук  жанакөзөмөлчүлүк боюнча кењештери төмөнкүдөй иштерди жүргүзөт:   -  жергиликтүү өз алдынча башкаруунун камкорчулук жана көзөмөлчүлүкоргандарынын,  ошондой  эле ал боюнча функцияларды  аткаруучу  ыйгарымукуктуу кызматтардын иштерин координациялайт;   -  ата-энесинен  кароосуз  калган балдардын,  асырап  алууга  тийишболгон балдардын эсебин алууну жүргүзөт;   - балдарды асырап алууну каалаган адамдардын эсебин алат;   -   балдарды  асырап  алууда  документтерди  даярдайт  жана   соткокорутунду берет;   -  баланы  асырап  алуу  өтүнүчү  менен  кайрылган  адамдар  асырапалуучуларга коюлган талаптарга жооп бере тургандыгын текшерет,  баланыасырап  алууну  каалаган адамдын жашоо-шарттарын текшерип,  ал  баланыасырап алуу кызыкчылыктарына жооп бере тургандыгын аныктайт;   - ата-энелеринин же камкорчулук көрүүчүлөрдүн асырап алууга, асырапалуучунун жубайынын, балдар мекемесинин администрациясынын макулдугун,ошондой эле он жашка чыккан баланын өзүнүн макулдугун аныктайт;   -  асырап  алган үй-бүлөдө асыранды баланын тарбиясына көз  салуунуишке ашырат, зарыл учурларда асырап алууну алып таштоо же жараксыз дептабуу  жөнүндө сотко доо коюшат, асырап алууну алып таштоо жана  башкакишилер  тарабынан козголгон асырап алууну жараксыз деп таануу жөнүндөсот   тарабынан  каралган  иштерге  катышат  жана  ушул  иштер  боюнчакорутунду беришет;   -  тиешелүү  жактардын ортосунда талаш-тартыш болсо,  документтердидаярдайт жана сотко корутунду берет;   -   сотто   доогер   жана   жоопкер  катары  чыгат,   камкорчулуккаалынгандардын укуктары менен кызыкчылыктарын коргойт;   -  баланын өмүрүнө же анын ден соолугуна түздөн-түз коркунуч келсе,баланы  ата-энелеринен (алардын бирөөнөн) же ал багууда  турган  башкаадамдардан дароо алып коюшат;   -  зарыл учурларда камкорчуларга камкордукка алынган баланын атынанбүтүмдөрдү  жасоого, ал эми камкордукка алгандарга - мындай бүтүмдөрдүжасоо үчүн макулдук берүүгө алдын ала уруксат берет;   -  ата-энесинен  кароосуз  калган эрезеге жетелектерди  камкордукка(көзөмөлчүлүккө)  алууну каалаган адамдар жөнүндө маалыматтар  базасынтүзөт.                      IV. Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк                 органдарынын укуктары жана милдеттери                                      8. Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдарынын милдеттери.   8.1. Камкорчулукка жана көзөмөлчүлүккө алынууга тийиш болгон бардыкадамдарга карата:   -  камкорчулукка  алынгандардын жеке жана  мүлктүк  укуктары  мененкызыкчылыктарын коргоо;   - камкорчулардын жана көзөмөлчүлөрдүн иштерине даттанууларды кароо;   - сотто доогер жана жоопкер катары чыгуу, камкордукка алынгандардынукуктары менен кызыкчылыктарын коргоо;   -  тиешелүү  жактарга, мекемелерге жана уюмдарга  камкорчулук  жанакөзөмөлчүлүк  маселелерине тиешелүү корутундуларды жана маалымкаттардыберүү;   - камкорчуларга жана көзөмөлчүлөргө тиешелүү күбөлүктөрдү берүү;   -  ата-энелери  же  аларды алмаштыруучу адамдар тарабынан  балдардытарбиялоодо келип чыгуучу талаш маселелерди чечүү;   -   камкорчунун  камкордукка  алынган  баладан  эки   башка   жашоомүмкүнчүлүгү жөнүндө корутунду берүү;   -  камкорчу же көзөмөлчү камкордукка же көзөмөлдүккө алууну  балагазыян  келгидей түрдө пайдаланса же болбосо камкордукка алынган  баланыкөзөмөлсүз  же  зарыл материалдык жардамсыз калтырса, күнөөлүү  адамдыбелгиленген тартипте жоопкерчиликке тартуу жөнүндө маселени чечүү;   -  камкорчулукка алынгандардын турак жайлык укуктарын коргоо боюнчачараларды көрүү.   8.2. Эрезеге жетелектерге карата:   -  Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте  эрезегежетелектерди   толук   жарамдуу  деп  жарыялоо  мүмкүнчүлүгү   жөнүндөкорутундуларды берүү;   - ата-энелик укуктардан ажыратуу, ата-энелик укуктарды чектөө, ата-энелик  укуктардан ажыратпастан баланы алып коюу, асырап  алууну  жоюужөнүндө  иштер  боюнча  жана  эрезеге  жетелектердин  укуктарын   жанакызыкчылыктарын коргоодо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралганбашка  иштер  боюнча сотко кайрылуу, ошондой эле бул маселелер  боюнчакорутундуларды берүү;   -  ата-энелик  укуктарды калыбына келтирүү жөнүндө  соттук  иштергекатышуу;   -  ата-энелик  укуктардан ажыратылган ата-энелердин  балдары  мененкарым-катнаштары жөнүндө маселелерди чечүү;   -  балдарды тарбиялоого жана алардын мүлктүк жана жеке мүлктүк эмесукуктарын коргоого байланыштуу иштер боюнча корутундуларды берүү  жанасотторго катышуу;   -   балдарды   берүү  же  алып  коюу  жөнүндө  соттук   чечимдердинаткарылышына катышуу;   -  камкорчулукка  же көзөмөлчүлүккө муктаж болгон  эрезеге  жетелекадамдарды  убактылуу  жайгаштырууну,  ошондой  эле  алардын   мүлкүнүнсакталышын камсыздоо;   -  жетим  балдарды, ата-энесинен кароосуз калган балдарды жана  үй-бүлөдө  тарбиялоо  үчүн  нормалдуу шарттары жок  эрезеге  жетелектердижарандардын  камкордугуна (көзөмөлчүлүгүнө), үй-бүлөдө асырап  алууга,ал   эми   мындай   мүмкүнчүлүктөр  болбосо   тарбиялоочу,   дарылоочумекемелерге  же калкты социалдык жактан коргоо мекемесине  жайгаштырууүчүн документтерди даярдоо;   -  асырап  алуучу ата-энелердин, тарбиялоочу ата-энелердин,  асырапалуучу  үй-бүлөлөрдүн, камкорчулардын жана көзөмөлчүлөрдүн милдеттеринаткарууга    жөндөмдүү,    ведомстволук   аймакта    жашаган    КыргызРеспубликасынын  жарандарынын арасынан адамдарды  тандоо  жана  эсебиналуу;   -  асырап алуучу үй-бүлөгө камкордукка жана көзөмөлдүккө алуу  үчүнбepүүгө  балдардын эсебин алуу, ведомстволук аймакта жашаган  балдардыасырап  алуу  үчүн  зарыл  болгон материалдарды  белгиленген  тартиптедаярдоо;   -   Кыргыз  Республикасынын  үй-бүлөлүк  кодексинин  82-статьясындабелгиленген тартипте балдарды алып коюуга катышуу;   -  прокурорго  токтоосуз  кабарлоо, баланы убактылуу  жайгаштыруунукамсыздоо  жана  баланы  алып  коюу жөнүндө  жергиликтүү  өз  алдынчабашкаруу  органынын  актысы чыккандан кийин жети  күндүн  ичинде  ата-энелик укуктарды ажыратуу же чектөө жөнүндө сотко доо менен кайрылуу;   -  эрезеге  жетелек баладан башка жашаган ата-энелик укугун  камсызкылуу,  баланы  тарбиялоого катышууга жана  аны  менен  мамилелешүүгө,ошондой  эле  бала  менен мамилелешүүдө башка туугандарынын  укуктарынкамсыздоо боюнча чараларды көрүү;   - эрезеге жетелек балдардын кызыкчылыгына анын фамилиясын жана атынөзгөртүү жөнүндө маселелерди чечүү;   - эрезеге жетелек балдардын көзөмөлсүз калышынын жана алардын укукбузушунун алдын алуу  боюнча мамлекеттик структуралардын системасынакирген органдар, мекемелер жана уюмдар менен өз ара аракеттенүү;   -  камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк  боюнча  Кыргыз  Республикасынынмыйзамдарына ылайык башка ыйгарым укуктарды ишке ашыруу.   8.3.  Сот  тарабынан  жарамсыз же жарамдуулугу чектелген  адамдаргакарата:   -  психикалык  бузулуунун натыйжасында сот тарабынан  жарамсыз  дептаанылган кишилерге, ошондой эле спирт ичимдиктерин же бањги  заттарынашкере    пайдалануунун   кесепетинен   жарамдуулугу   сот   тарабынанчектелгендерге камкорчуларда жана көзөмөлчүлөрдү дайындоо;     Кыргыз  Республикасынын  Жарандык кодексинде  каралган  учурлардажарандардын мүлкүнө камкорчуларды жана көзөмөлчүлөрдү дайындоо;   -  Кыргыз  Республикасынын Жарандык кодексинде  каралган  учурлардажүктөлгөн  милдеттерди  аткаруудан камкорчуларды  жана  көзөмөлчүлөрдүбошотуу жана четтетүү;   -  психикалык  бузулуунун кесепетинен сот  тарабынан  жарамсыз  дептаанылган  адамдарды психиатриялык же психоневрологиялык  мекемелерге,анын  ичинде  психоневрологиялык үй-интернаттарына "Психикалык  жардамжана  аларды  көрсөтүүдө  жарандардын укуктарын  гарантиялоо  жөнүндө"Кыргыз   Республикасынын  Мыйзамынын  28-статьясына  ылайык   жарамсызадамдардын  мүлктүк  маселелерин алдын ала  чечүүнү  эске  алуу  мененаларды  толук  мамлекеттик камсыздоого жайгаштыруу жөнүндө  чечимдердичыгаруу;   -   камкордукка   алынгандарды  багуу  маселелерин  чечүү,   КыргызРеспубликасынын Жарандык кодексине ылайык алардын учурдагы кирешелеринжана мүлкүн тескөө;   -  Кыргыз Республикасынын Жарандык кодексинин 72-статьясына  ылайыккамкордукка алынгандардын мүлкүн тескөө;   -  камкордукка алынгандардын укуктары менен кызыкчылыктарын  коргоожөнүндө арыздар менен сотко кайрылуу;   -  калкты  социалдык  жактан  коргоонун стационардык  мекемелериндекамкорчулук  комиссияларын түзүү жөнүндө чечим чыгаруу,  алардын  жекекурамын  жана  жоболорун бекитүү, Кыргыз Республикасынын  мыйзамдарынаылайык алардын иштерине контролдук жүргүзүү;   -  камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк  маселелери  боюнча  жарандардынсунуштарын, арыздарын жана даттанууларын кароо, алар боюнча  чаралардыкөрүү.   8.4. Социалдык патронатты белгилөө боюнча:   -  "Кыргыз  Республикасында  калкты социалдык  тейлөөнүн  негиздерижөнүндө"  Кыргыз Республикасынын Мыйзамына жана Кыррыз РеспубликасынынЖарандык  кодексине  ылайык  уй-бүлөгө же айрым  жарандарга  социалдыкпатронат формасында камкорчулук белгилөө жана куратор дайындоо;   -  үй-бүлө  менен  жекече иштөө пландарын (ПИРС) иштеп  чыгуу  жанааткаруу;   -  социалдык  патронат  маселелери боюнча  жарандардын  сунуштарын,арыздарын жана даттанууларын кароо, алар боюнча чараларды көрүү.   9.  Жүктөлгөн  милдеттерди  аткаруу  үчүн  жергиликтүү  өз  алдынчабашкаруунун   камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк  органдары  төмөнкүлөргөукуктуу:   9.1.   Мекемелерден,  ишканалардан  жана  уюмдардан,  ошондой   элежарандардан  керектүү  документтерди жана  башка  материалдарды  сурапалууга.   9.2.   Турак  жай  тиричилик  шарттарын  текшерүү  жүргүзүүгө  жанакамкорчулук   жана   көзөмөлчүлүк   маселелерин   чечүү   үчүн   зарылмаалыматтарды алуу максатында жарандарды, ошондой эле кызмат адамдарынсурамжылоого.   9.3.  Камкордукка  алынгандардын жеке жана мүлктүк  укуктары  мененталамдарын  коргоо  маселелери  боюнча сүйлөшүү  жана  түшүндүрмөлөрдүберүү   үчүн   ата-энелерди,  камкорчуларды,  көзөмөлчүлөрдү,   асырапалуучуларды жана башка жарандарды чакырууга.   9.4.  Ата-энелерди (алардын бирөөнү) ата-энелик укуктардан ажыратуужөнүндө материалдарды сотко берүүгө жана маселе коюуга.   9.5.  Бала  камкордугунда турган ата-энелерден же башка  адамдарданбаланы алып коюу жөнүндө маселе коюуга.   9.6. Жаранды жоопкерчиликке жарамсыз же жарамдуулугу чектелген  дептаануу жөнүндө сотко материалдарды жиберүүгө.   9.7.  Үй-бүлөлөргө же айрым жарандарга алардын жашаган жери  боюнчасоциалдык патронат дайындоого.   9.8.  Кыргыз  Республикасынын үй-бүлөлүк кодексинин  148-статьясынаылайык баланы асырап алууну жокко чыгарууну талап кылууга.   10.  Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк боюнча функцияларды ишке ашыруужагынан   жергиликтүү   өз  алдынча  башкармалыктарынын   башчыларынынкомпетенциясы.   10.1. Эрезеге жетелектерге карата:   - камкорчу жана көзөмөлчү дайындоо;   - баланы мамлекеттик коргоого муктаж деп таануу;   - баланы толук мамлекеттик камсыздоого берүү;   - баланы ата-энесинен кароосуз калган балдар жана жетим балдар үчүнмекемеге жиберүү;   -   камкордукка  алынгандарды  багуу  жана  Кыргыз  Республикасынынмыйзамдарына ылайык алардын учурдагы кирешелерин жана мүлкүн тескөө;   -  нотариалдык күбөлөндүрүүнү же каттоону талап кылуучу  бүтүмдөргөуруксат  берүү;  камкордукка алынгандардын мүлкүн башкаруунун  тартибижөнүндө  мыйзамда каралган учурларда камкордукка алынгандардын  атынанбүтүмдөрдү жасоо;   -  турак  жайын ажыратууга, алмашууга, мамлекеттик коргоого  муктажбалага   таандык   укуктардан   же  көрсөтүлгөн   укуктардын   көлөмүнөзгөртүүдөн баш тартууга алып келүгүчү бардык бүтүмдөрдү жасоо;   -  камкорчу менен камкордукка алынгандын, көзөмөлчү менен көзөмөлгөалынгандын бөлөк жашоосуна уруксат берүү;   -  мамлекеттик коргоого муктаж деп таанылган балдардын турак жайлыкукуктарын  коргоо  жана  аларды  Кыргыз Республикасынын  мыйзамдарындакаралган учурларда турак жай аянты менен камсыздоо;   -   камкорчуну,  көзөмөлчүнү  өз  милдеттерин  аткаруудан  бошотуу,четтетүү;   -  баланын укуктарын коргоо боюнча планды бекитүү, анын аткарылышынтекшерүүнүн   жыйынтыктарынын   негизинде   ага   өзгөртүүлөрдү   жанатолуктоолорду  киргизүү, баланы ата-энесине кайтарып берүү  максатындабаланын укуктарын коргоо боюнча планды кайра кароо жөнүндө корутундунубекитүү;   - эрезеге жетелектердин фамилиясын өзгөртүү;   - никелик курагын төмөндөтүү.   10.2.   Психикалык  жактан  бузулуунун  кесепетинен  сот  тарабынанжоопкерчиликке жарамсыз деп таанылган адамдарга, ошондой эле  спирттикичимдиктерди   же   бањгизаттарын  ашкере  пайдалануунун   кесепетиненжарамдуулугу сот тарабынан чектелген адамдарга карата:   - камкорчулукту, көзөмөлчүлүктү дайындоо же токтотуу;   -   психикалык   жактан   бузулуунун  кесепетинен   сот   тарабынанжоопкерчиликке   жарамсыз  деп  таанылган  адамды   психиатриялык   жепсихоневрологиялык мекемеге жайгаштыруу;   -  жоопкерчиликке  жарамсыз  адамды мамлекеттик  толук  камсыздоогопсихоневрологиялык үй-интернатына жиберген учурда анын мүлкүн сатуу;   -   калкты  социалдык  жактан  коргоонун  стационардык  мекемесиндекамкорчулук комиссиясын түзүү, анын жеке курамын же жобосун бекитүү;   - социалдык патронат формасында камкорчулукту белгилөө же токтотуу;   - камкорчулук милдеттерин аткаруу мезгилинде камкордукка алынгандынаянтына  камкорчуну  каттоого уруксат берүү.    13. Төмөнкүдөй  учурларда келишимдерди түзүү:   - асыроочу үй-бүлөнү түзүүдө;   - баланы асыроочу үй-бүлөгө тарбиялоого берүүдө;   - мүлкүн ишенимдүү башкарууда;   - укуктарды ыйгарым укуктуу кызматтарга берүүдө;   - ӨЭУлар менен өз ара аракеттенүүдө.          V. Ыйгарым укуктуу кызматтардын укуктары жана милдеттери    11. Билим берүү органдары ыйгарым укуктуу кызмат (уюм) катары:   11.1.   Ата-энесинен  кароосуз  калган  балдарды   жана   үй-бүлөдөтарбиялоо  үчүн  нормалдуу шарттары жок, мамлекеттик  коргоого  муктажэрезеге  жетелектерди  аныктоону  жана  эсебин  алууну  уюштурат  жанажүргүзөт.   11.2.  Социалдык  жетимчиликтин, балдарга  катаал  мамиле  жасоонуналдын алуу боюнча иштерди жүргүзөт.   11.3.   Камкорчунун   жана   көзөмөлчүнүн   милдеттерин   аткаруугакаалоолорун  билдиришкен жана ага коюлуучу талаптарды  канааттандырганадамдарды тандоодо көмөктөшөт.   11.4.    Камкорчулук    жана   көзөмөлчүлүк   аныкталган    эрезегежетелектердин эсебин алууну жүргүзөт.   11.5.  Камкордукка  алынгандардын  жашоо  жана  тарбиялоо  шарттарытууралуу текшерүүлөрдү жүргүзөт жана корутундуларды даярдайт.   11.6.  Баланы  тарбиялоого  алууну  каалаган  жарандарды  даярдоонужүргүзөт.   11.7.  Баланын,  ошондой  эле аны тарбиялоого  талапкер  адамдардынтурмуш  шарттарын  текшерет, балдарды тарбиялоого  байланыштуу  талаш-тартыштар боюнча сотко корутунду берет.   11.8.  Камкордукка алынгандардын укуктарын коргоо жана мыйзам мененкорголуучу   кызыкчылыктарын  коргоо  маселелери  боюнча  маалыматтык,психологиялык,   педагогикалык,  юридикалык  жана  башка   жардамдардыкөрсөтөт.   12.  Саламаттык  сактоо  органдары  ыйгарым  укуктуу  кызмат  (уюм)катары:   12.1.  Камкорчулукка  жана көзөмөлчүлүккө алууга  муктаж,  нервдик-психикалык жактан бузулган адамдарды аныктайт жана эсебин алат.   12.2.   Нервдик-психикалык  бузулуунун  кесепетинен  сот  тарабынанжоопкерчиликке   жарамсыз   деп  таанылган   адамдарга   камкорчулуктубелгилегенге чейин зарыл жардамдарды көрсөтөт.   12.3.  Камкорчулукка  жана  көзөмөлчүлүккө  муктаж  адамдардын  денсоолук   абалы  жөнүндө  камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк   органдарынамедициналык корутунду даярдайт жана берет.   12.4.  Камкорчулук белгиленген адамдарды медициналык эсепке  алуунужүргүзөт.   12.5.  Медициналык жардам берет, камкорчуларга жана  көзөмөлчүлөргөкамкордукка  алынгандар үчүн медициналык байкоо жүргүзүүнү  уюштуруудакөмөктөшөт.   12.6.    Психикалык    бузулуунун   кесепетинен    сот    тарабынанжоопкерчиликке  жарамсыз  деп  таанылган  адамдарды  психиатриялык  жепсихоневрологиялык мекемелерге орноштурат.   12.7.   Сот   тарабынан  жоопкерчиликке  жарамсыз  же  жарамдуулугучектелген  деп  таануу,  айыккан жаранды жоопкерчиликке  жарамдуу  дептаануу,   жарамдуулугуњ  чектөөнү  жоюу  жөнүндө   жарандын   нервдик-психикалык абалы тууралуу медициналык корутунду берет.   12.8.  Талаш-тартыш учурлар келип чыкканда баланын  курагы  жөнүндөмедициналык корутунду берет.   13. Калкты социалдык жактан коргоо органдары ыйгарым укуктуу кызмат(уюм) катары:   13.1.  Социалдык  патронат формасындагы камкорчулукту  белгилегенгечейин эрезеге жеткен жарамдуу адамдарга зарыл жардам көрсөтөт, анткениалар  ден соолук абалы боюнча өзүнүн укуктарын өз алдынча ишке  ашырыпжана өз милдеттерин аткара алышпайт.   13.2.  Зарыл учурларда камкорчунун милдеттерин аткарууга  жөндөмдүүадамдарды  тандоого көмөктөшөт, камкорчуну дайындоо үчүн, ошондой  элекамкорчуну  өз милдеттерин аткаруудан бошотуу же четтетүү  үчүн  зарылматериалдарды даярдайт.   13.3.  Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк белгиленген адамдардын  эсебиналууну жүргүзөт.   13.4.  Мыйзамда  белгиленген  тартипте  камкорчулукка  алган   адамкамкорчулукка алынганды кара ниеттүү максаттарда пайдаланган,  ошондойэле камкордукка алынган адамды багуусуз жана зарыл жардамсыз калтырганучурларда алардын укуктары менен кызыкчылыктарын коргоону ишке ашырат.   13.5.   Ден  соолук  абалы  боюнча  социалдык  патронат  формасындакамкорчулукка  муктаж  болгон эрезеге жеткен  жоопкерчиликке  жарамдууадамдарды  социалдык  коргоо  системасынын мекемелерине  жайгаштыруунуишке ашырат.   13.6.  Социалдык патронат формасында камкорчулук маселелери  боюнчажарандардын сунуштарын, арыздарын жана даттанууларын карайт жана  аларбоюнча чараларды көрөт.   14.   Социалдык,  медициналык  мекемелер,  балдар  үйлөрү,  мектеп-интернаттар, баш калкалоочу үйлөр менчигинин түрүнө карабастан ыйгарымукуктуу кызмат (уюм) катары:   14.1.  Туруктуу жашоо үчүн келген адамдарга камкорчулук же  болбосокөзөмөлчүлүк функцияларын ишке ашырат.   14.2.  Камкордукка  алынгандардын турак жайлык, мүлктүк  жана  жекемүлктүк  эмес укуктары менен кызыкчылыктарын ишке ашырат,  камкорчулуккомиссиялары  аркылуу  камкордукка алынган  адамдардын  кызыкчылыгындаалардын учурдагы кирешелерин тескейт.   14.3.  Жетим балдардын жана ата-энесинен кароосуз калган балдардын,ошондой  эле  алардын  ичинен  21 жашка чейинки  курактагы  адамдардын(балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрү жана ата-энесинен кароосуз  калганбалдар   аларды   окуу   жайларынын  бюджеттик  бөлүмдөрүндө   окутканучурларда) укуктары менен кызыкчылыктарын коргоону ишке ашырат.   14.4.  Сот тарабынан жоопкерчиликке жарамсыз деп таанылган  адамдынкызыкчылыгында никени жараксыз деп таануу жөнүндө өтүнүч кат берет.                    VI. Камкорчулар менен көзөмөлчүлөрдүн                 иштерине контроль жүргүзүүнүн тартиби                                      15.   Камкорчулар   менен  көзөмөлчүлөрдүн  иштерине   контролдуктукамкордукка   алынган  адам  жашаган  жери  боюнча  камкорчулук   жанакөзөмөлчүлүк органы ишке ашырат, мында:   -  камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдары камкордукка алынгандардытарбиялоо,  аларды  окутуу жана социалдык адаптациялоо,  аларга  зарылтиричилик  шарттарын түзүү, багууну жана дарылоону камсыздоо,  алардынукуктары  менен  кызыкчылыктарын коргоо жана алардын  мүлкүн  башкаруубоюнча камкорчулар менен көзөмөлчүлөр иштерин жылына кеминде эки  жолутекшерип турат;   -  текшерүү  камкордукка  алынгандарга  баруу  аркылуу  жүргүзүлөт.Эрезеге   жетелек  камкордукка  алынгандарга  барууда  аны   тарбиялоошарттары,  камкорчунун же көзөмөлчүнүн тарбиячы  катары  иштери,  анынкамкорчуга  же  анын үй-бүлө мүчөлөрүнө мамилеси,  ден  соолук  абалы,жетишкендиги,  жүрүм-туруму, эс алуусун уюштуруусу, эгерде  ал  иштесеишинин   шарты,  анын  ишке  болгон  мамилеси,  ал  ишти  окуу   мененайкалыштыра тургандыгы аныкталат;   -  камкордукка алынгандардын жашоо турмушунун материалдык-тиричиликшарты  аныкталат  жана  камкорчуга  (көзөмөлчүгө)  өткөрүлүп  берилгенмүлктү жазуу менен эрезеге жетелек адамга таандык мүлктүн бар экендигитекшерилет;   -  эрезеге жетелек камкордукка алынгандарга барууда анын турмушунунматериалдык-тиричилик  шарттары, ден  соолук  абалы,  ага  медициналыкжардамды  өз учурунда көрсөтүү, камкорчунун (көзөмөлчунун) ага  болгонмамилеси,  баланын жеке мүлктүк укуктарын жана кызыкчылыктарын  коргообоюнча камкорчунун (көзөмөлчүнүн) иштери аныкталат;   -  жүргүзүлгөн  иштер  тууралуу  акт  түзүлөт,  анда  кандай  иштержүргүзүлгөндүгү, кемчиликтер табылса, аларды четтетүү боюнча  сунуштаркөрсөтүлөт.               VII. Камкордукка алынгандардын мүлкүн башкаруу    16. Камкордукка алынгандардын мүлкүн башкаруу тартиби:   16.1. Камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдары ата-энесинен кароосузкалган эрезеге жетелектердин, сот тарабынан жоопкерчиликке жарамсыз жежарамдуулугу чектелген деп таанылган адамдардын мүлкүн каттайт. Мүлкүнкаттоо эки нускада түзүлүп, алардын бири камкорчулук жана көзөмөлчүлүкорганында болот, ал эми экинчиси дайындалган көзөмөлчүгө же камкорчугаберилет.   16.2.  Камкорчу  камкордукка  алынган  адамдын  атынан  жана   анынкызыкчылыгында  камкордукка алынгандардын мүлкүн  жана  баалуулуктарынбашкарат.  Камкордукка  алынган адамга таандык  акчалай  сумманы  жанабашка   баалуулуктарды   ажыратат,  сактайт   жана   тескейт,   КыргызРеспубликасынын  мыйзамдарында каралган тартипте алардын  атынан  жанаалардын кызыкчылыгында бардык зарыл бүтүмдөрдү түзөт.   16.3.   Он  төрттөн  он  сегиз  жашка  чейинки  курактагы   эрезегежетелектерге көзөмөлчүлөр мыйзам боюнча эрезеге жетелектер өз  алдынчатүзүүгө укуксуз болгон бүтүмдөрдү жасоого макулдук берет.   16.4.  Жарамдуулугу чектелген адамдардын көзөмөлчүлөрү  ал  адамдарөзүлөрүнө   эсептелген  төлөмдөрдү  алуусуна  жана   алынган   акчалайсуммаларды  жана  башка  мүлктү камкордукка алынган  адам  өз  алдынчатескөөсүнө макулдук берет.   17. Камкорчу же көзөмөлчү төмөнкүлөргө укуксуз:   17.1.   Камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк  органдарынын   алдын   алауруксатысыз,  тиричилик  бүтүмдөрүнөн тышкары  камкордукка  алынгандынатынан  бүтүмдөрдү  жасоого,  ал эми көзөмөлчү  жогоркуларга  макулдукберет. Атап айтканда камкорчулук жана көзөмөлчүлүк органдарынын  алдынала  уруксаты  нотариалдык жактан күбөлөндүрүүгө жана атайын  каттооготийиш  болгон  келишимдерди түзүү, камкордукка  алынгандарга  тиешелүүукуктардан баш тартуу, мүлкүн бөлүү, турак жайын бөлүү же алмашуу жанамүлктү ажыратуу үчүн талап кылынат.   17.2. Көзөмөлгө жана камкордукка алынгандар менен бүтүм жасоого.   17.3.   Бүтүмдөрдү  түзүүдө  же  камкордукка  алынган  адам   мененкамкорчунун же көзөмөлчүнүн жубайынын жана алардын жакын туугандарынынортосунда   соттук   иштерди  жүргүзүүдө   аларда   камкордукта   жанакөзөмөлчүлүктө турган адамдарды көрсөтүүгө.   17.4. Камкордукка алынган адамдын атынан белекке берүү келишимдеринтүзүүгө.   18. Камкордукка алынгандардын каражаттарын бөлүштүрүү:   18.1.   Пенсиялар,  пособиелер,  алименттер  жана  башка   учурдагытүшүүлөр катары камкордукка алынгандарга тиешелүү суммалар камкорчунунже  көзөмөлчүнүн  карамагына  түшөт жана  камкордукка  алынган  адамдыбагууга жумшалат.   18.2.   Он  төрттөн  он  сегиз  жашка  чейинки  курактагы   эрезегежетелектер эмгек акысын, стипендиясын, өзүлөрүнүн автордук жана  ойлоптабуучулук  укуктарынын  натыйжасында  алган  сыйлыктарын  өз  алдынчажумшайт.   18.3.  Эрезеге  жетелек жоопкерчиликке жарамдуу, ден  соолук  абалыбоюнча   көзөмөлчүлүктө  турган  адамдарга  тиешелүү  сумманы  сарптоокөзөмөлчү  тарабынан  камкордукка алынгандардын макулдугу  менен  ганажүргүзүлөт.   18.4.  Камкорчулар  жана көзөмөлчүлөр камкордукка  алынган  адамдынмүлкүн   башкарууга  камкордукка  алынгандар  үчүн   берилген   бардыккаражаттарды  эсепке  алууга,  ошондой  эле  мүлктү  башкарууга   жанасактоого байланыштуу башка иштерди жасоого милдеттүү. Камкорчулар жанакөзөмөлчүлөр камкордукка алынган адамдын мүлкүн башкаруу  жана  сактообоюнча  камкорчулар менен көзөмөлчүлөрдүн тиешелүү органына жыл  сайынөткөн  жыл үчүн 15-февралдан кечиктирбестен жазуу жүзүндө отчет  бериптурат.   18.5.  Камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк органы  камкорчулардан  жанакөзөмөлчүлөрдөн отчетторду жылдык мөөнөт бүткөнгө чейин да талап  кылаалат. Отчеттор негизги мааниси боюнча текшерилет жана аларды туура дептапкан    учурда   бекитилет,   андай   болбосо   камкорчулар    мененкөзөмөлчүлөрдөн түшүндүрмөлөрдү жана жүйөлүү документтерди берүү талапкылынат.   18.6.  Камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк органы  камкордукка  алынганадамдарга  карата  өзүнө жүктөлгөн милдеттерди ак ниетсиз  жана  туураэмес аткаруудан келтирилген мүлктүк зыяндын ордун толтуртууга, ал  эмикамкорчулук   жана   көзөмөлчүлүк   бүткөн   учурда   камкордукта   жекөзөмөлчүлүктө  турган  жоопкерчиликке жарактуу  адам  камкорчудан  жекөзөмөлчүдөн аларды талап кылууга укуктуу.   18.7.  Камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк  токтотулган,  ошондой   элекамкорчулар  жана  көзөмөлчүлөр милдеттерин аткаруудан  бошотулган  жечеттетилген учурларда алар өз иштери тууралуу жалпы отчет беришет, аныкамкорчулук  жана  көзөмөлчүлүктүн  тиешелүү  органы  карайт,  ал  эмикамкордукка алынгандын мүлкү акты боюнча өткөрүлүп берилет.                           VIII. Корутунду жоболор                                      19. Кадрдык камсыздоо:   19.1.  Эрезеге  жетелектерге камкорчулук жана  көзөмөлчүлүк  боюнчафункцияларды   ишке  ашыруу  үчүн  жергиликтүү  өз  алдынча   башкарууоргандарында балдардын укуктарын коргоо боюнча инспекторлордун  атайынкызматтары каралат.   19.2.  Эрезеге  жетелектерге камкорчулук жана  көзөмөлчүлүк  боюнчафункцияларды ишке ашыруу үчүн он мињ балага карата 1 бирдик  эсебиндежергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын штаттык санына  балалыктыкоргоо боюнча инспектордун кошумча бирдиги киргизилиши керек.   19.3.  "Жергиликтүү  өз алдынча башкаруунун финансылык-экономикалыкнегиздери  жөнүндө"  Кыргыз  Республикасынын  Мыйзамынын  2-статьясынаылайык  жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу  органдарына  республикалыкбюджеттен  камкорчулук  жана  көзөмөлчүлүк  боюнча  функцияларды  ишкеашырууга байланыштуу чыгымдарга каражат бөлүнүп берилет.