Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 17-февралындагы № 77 токтомуна ылайык КҮЧҮН ЖОГОТТУ

   Бишкек шаары, Өкмөт Үйү2007-жылдын 14-декабры N 594                КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНҮН ТОКТОМУ                   Кыргыз Республикасынын мамлекеттик                органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча                  башкаруу органдарынын веб-сайттарын                  түзүү жана колдоо боюнча бирдиктүү                      талаптарды бекитүү жөнүндө      Кыргыз Республикасынын  Президентинин  2002-жылдын 10-мартындагы №54 "Кыргыз  Республикасын  өнүктүрүү  үчүн  маалыматтык-коммуникациялыктехнологиянын" Улуттук  стратегиясы  жөнүндө"  Жарлыгы менен бекитилген"Кыргыз Республикасын өнүктүрүү үчүн маалыматтык-коммуникациялык техно-логиялар" Улуттук  стратегиясын жана Кыргыз Республикасынын Президенти-нин 2006-жылдын  11-майындагы № 241 "Кыргыз Республикасында мамлекеттикоргандардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана жарандыккоомдун өз  ара аракеттенүү формаларын кењейтүү, ченемдик жактан чыњдоожана турмушка  ашыруу  боюнча  чаралар  жөнүндө" Жарлыгын ишке ашыруунукамсыздоо максатында,  ошондой  эле  Кыргыз Республикасынын "Маалыматкажетүүнүн кепилдиктери  жана эркиндиги жөнүндө" жана "Кыргыз Республика-сынын мамлекеттик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор-гандарынын карамагында  турган маалыматтарга жетүү жөнүндө" мыйзамдарынкөњүлгө алуу менен Кыргыз Республикасынын Өкмөтү токтом кылат:     1. Тиркелген  Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын жанажергиликтүү оз  алдынча  башкаруу органдарынын веб-сайттарын түзүү жанаколдоо боюнча  бирдиктүү талаптар (мындан ары - Бирдиктүү талаптар) бе-китилсин.     2. Мамлекеттик  органдар  жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор-гандары веб-сайттарды иштеп чыгууда жана колдоодо Бирдиктүү талаптардыннормаларын сактоону камсыз кылсын.     3. Бул токтомдун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Өк-мөтүнүн Аппаратынын электрондук өкмөт системасын ишке киргизүү сектору-на жүктөлсүн.       Кыргыз  Республикасынын Премьер-министринин     милдетин аткарып жаткан биринчи     вице-премьер-министрдин милдетин аткаруучу        И.Айдаралиев                                           Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн                                          2007-жылдын 14-декабрындагы                                              № 594 токтому менен                                                  бекитилген             Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын           жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын               веб-сайттарынын түзүү жана колдоо боюнча                          БИРДИКТҮҮ ТАЛАПТАР         Терминдер сөздүгү     1. Киришүү     2. Жалпы талаптар     3. Веб-сайттын маалыматтык материалдарына талаптар     4. Веб-сайттын программалык камсыз болушуна талаптар     5. Дизайнга талаптар     6. Мамлекеттик интернет портал үчүн сунуштар     7. Корутунду                             Терминдер сөздүгү      Маалыматтык системаларда маалыматтын (документтин) актуалдуу абалы- маалыматтык системаларда берилген анын акыркы версиясында, анын ичин-де белгиленген тартипте киргизилген өзгөртүүлөрдү (толуктоолорду) эсеп-ке алуу менен маалыматтын (документтин) мазмунунун шайкеш келиши.  Маа-лыматты  (документти) жањылоо фактысы тиешелүү маалыматтык билдирүү ме-нен коштолот.     Коопсуздук - маалыматтарды жоготуудан,  бурмалоодон, бузуудан жанасанкциясыз пайдалануудан коргоо  үчүн  бүтүндүктүн,  өз  алдынчалыктын,жеткиликтүүлүктүн жана натыйжалуулуктун кааланган дењгээли.     Веб-... -  Дүйнөлүк  желеге (www, World Wide Web) же Дүйнөлүк желепринциби боюнча  уюшулган  маалымат  алмашуунун корпорациялык тармагынатаандыкдыкты белгилөөчү жалгама сөз.     Веб-серепчи же  Веб-браузер - ар кандай Интернет-ресурстарды нави-гациялоо жана кароо үчүн колдонулган программа.     Веб-бет - Интернет боюнча жеткиликтүү гипертекстүү ресурс.     Веб-сайт же  Интернет-сайт - атайын программалардын - веб-серепчи-лердин жардамы  менен  компьютердик тармак аркылуу кароого арналган би-ри-бири менен  байланышкан  маалыматтык  онлайн  ресурстарынын топтому.Веб-сайт электрондук түрдө документтердин топтому, онлайн кызматы болу-шу мүмкүн.     Дүйнөлүк желе, world wide web (www) - Интернет аркылуу жеткиликтүүболо турган веб-сайттардын түркүмү.     Документ -  материалдык  булакта жазылган,  аны идентификациялоогокүнүмдүк берүүчү реквизиттери бар маалымат.     Интернет -  маалымат алмашуу үчүн бири-бири менен бириктирилген өзалдынча компьютердик тармактардын глобалдуу (дүйнөлүк) түркүмү.     Маалымат технологиялары (МТ) - маалыматты, түзүү, сактоо жана баш-каруу менен байланышкан технологиялар.     Маалыматтык билдирүү  - мамлекеттик органдын иш-аракетиндеги айкынфактылар,  окуялар жана процесстер жөнүндө пайдалануучуга  айткан  бил-дирүүлөрдү камтыган маалымат (документ).     Маалыматтык материал - мамлекеттик башкаруу органдарынын иш-араке-тиндеги фактылар,  окуялар жана процесстер жөнүндө кењири билдирүүлөрдүкамтыган маалымат (документ),  ал айрым бири-бири менен мазмуну  байла-нышкан документтерди же/жана алардын бөлүктөрүн камтышы да мүмкүн.     Кластер - көп машиналуу эсептөөчү система,  ал жалпы дискалык эскетутуусу (жалпы файлдар системасы),  машиналар аралык өз ара аракеттешүүжана маалымат базасынын бүтүндүгүн кармоо каражаттары менен  автономдуусистемалардын жыйындысы түрүндө болот. Кластерлерди пайдалануу система-нын өндүрүмдүүлүгүн жана ишенимдүүлүгүн арттырат, анткени бир компьютериштебей калса анын ишин башка компьютер өзүнө алат.     Кардар - башка программадан же компьютерден тейлөө, ресурс, маалы-мат же иштетүүнү сураган пайдалануучу, компьютер же программа.     Контент - веб-сайттын маалыматтык ресурстары (мазмуну, маалыматтыктолумдугу).     Метамаалыматтар - камтылган маалыматтын мазмунун кыскача баяндоо.     Мультимедия технологиялары  - үн жана видеону пайдалануу мүмкүнчү-лүгүн камсыз кылган технологиялар.     Маалыматтык мүнөздөгү  баяндама (маалыматтык баяндама) - эреже ка-тары, бир  нече  маалыматтык билдирүүдөн же маалыматтык материалдан ка-барлоолорду камтуучу маалыматтык материал.     Онлайн (тармактык)  кызматы  -  маалыматты  тармак аркылуу реалдууубакытта берген кызмат.     Онлайн ресурсу - маалымат алмашуу тармагына кошулган компьютер ар-кылуу реалдуу убакытта жеткиликтүү болгон ресурс. Онлайн ресурстары тү-рүндө оперативдүү маалымат же программа же башка пайдалануучу менен ди-алог режиминде иштөө мүмкүндүгү берилет.     Программалык камсыз кылуу - аппараттык курамга эмес,  компьютерлерүчүн программаларды сүрөттөгөн жалпы түшүнүк.     Протокол -  эки  же бир нече системанын ортосунда маалымат алмашууэрежелери менен берилүүчү билдирүүлөрдүн сүрөттөлүш форматы.     Маалыматтарды берүү тармагы - бир же андан көп түзүлмөлөр (мисалы,компьютерлер) ортосунда маалымат алмашуу үчүн биригүүсү     Смарт-карта - кошо орнотулган микропроцессору менен  пластик  кар-точкасы.  Смарт-карта электрондук төлөөлөрдү жүргүзүү үчүн, онлайн тар-мактык кызмат же башка тейлөөгө жетүү үчүн колдонулат.     МББС (маалыматтар  базасын  башкаруу системасы) - маалымат базала-рында маалыматты  түзүү,  сактоо,  жањыртуу  жана табууну камсыз кылгантиркеме.     Телекоммуникациялар -  маалыматтын  бардык  түрүн, анын ичинде үн,видео ж.б.  менен  байланыштын  телефондук линиясы аркылуу компьютерлерортосунда алмашуу.     Электрондук цифралык  кол коюу - ЭЦКнын жабык ачкычын колдонуу ме-нен баштапкы  маалыматты  өзгөртүп  кайра түзүүнүн натыйжасында алынгансимволдордун ырааттуулугу, ал ЭЦКнын ачык ачкычын пайдаланууга, ошондойэле ЭЦКнын  жабык  ачкычынын ээсине да ошол маалыматтын бүтүндүгүн жанаөзгөрүлбөстүгүн орнотууга мүмкүндүк берет.     Электрондук соода,  электрондук  коммерция - бизнес субъекттерининкоммерциялык өз ара аракеттери Интернет аркылуу жүргүзүлүүчү бизнес-ак-тивдүүлүктүн бир түрү.                                1. Киришүү      Бул Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын жана жергилик-түү өз  алдынча башкаруу органдарынын веб-сайттарынын түзүү боюнча Бир-диктүү талаптар  (мындан ары - Бирдиктүү талаптар) Кыргыз Республикасы-нын Президентинин  2002-жылдын 10-мартындагы N 54 "Кыргыз Республикасынөнүктүрүү үчүн маалыматтык-коммуникациялык технологиялар" Улуттук стра-тегиясы жөнүндө" Жарлыгы менен бекитилген "Кыргыз Республикасын өнүктү-рүү үчүн  маалыматтык-коммуникациялык технологиялар" Улуттук стратегия-сын, "Кыргыз  Республикасынын мамлекеттик органдарынын жана жергиликтүүөз алдынча  башкаруу органдарынын карамагындагы маалыматка жеткиликтүү-лүк жөнүндө"  Кыргыз Республикасынын Мыйзамын жана Кыргыз Республикасы-нын Президентине караштуу Маалыматтык-коммуникациялык технологиялар бо-юнча кењештин  2003-жылдын 16-сентябрындагы N 3 чечими менен бекитилген"Электрондук өкмөт"  боюнча  Концепцияны  жана Иш-аракеттер планын ишкеашыруу максатында иштелип чыкты.     Кыргыз Республикасында  "Электрондук  өкмөттү" түзүүгө багытталганиш-чаралар биринчи  кезекте мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу  органдарынын  калк  менен  интерактивдүү диалог түзүүмүмкүнчүлүгүн көздөйт, ошондуктан веб-сайттардын негизги милдеттери тө-мөнкүлөр:     - Интернет  аудиториясын  мамлекеттик органдардын жана жергиликтүүөз алдынча башкаруу органдардын иш-аракети менен тааныштыруу;     - калкка, бизнес-түзүмдөргө, эл аралык жана өкмөттүк эмес уюмдаргастатистикалык жана "он-лайн" режиминде кызмат көрсөтүү;     - электрондук башкаруу идеяларын жана ыкмаларын пропагандалоо,     - потенциалдуу инвесторлорду мамлекеттик органдардын  жана  жерги-ликтүү  өз алдынча башкаруу органдарынын тейлеген тармактагы программа-лар, долбоорлор менен тааныштыруу;     - мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор-гандарынын,  өкмөттүк эмес жана эл аралык уюмдар менен иштерин оптимал-даштыруу;     - өнөктөрдү жана кардарларды табуу;     - ведомстволук уюмдардын алыскы офистери менен "он-лайн" режиминдеиштөө.     Мамлекеттик органдардын  жана  жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор-гандарынын веб-сайттарын (порталдарын) түзүүдө  мамлекеттик  түзүлүштүнтөмөнкүдөй жалпы максаттары коюлат:     - коомдун жана мамлекеттин кызматташуусун чыњдоо;     - экономикалык жана социалдык өнүгүүгө көмөктөшүү;     - өзгөрүлгөн шарттарга натыйжалуу мамиле кылуу;     - башкарууга кеткен бюджеттик чыгашаларды оптималдаштыруу.     Бирдиктүү талаптардын  максаттарынын  бири  Кыргыз Республикасынынмамлекеттик органдарынын  жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органда-рынын маалыматтык материалдарынын мазмуну жана аларды берүүгө, маалыматтүзүмүнө, веб-сайттардын  жана порталдардын дизайн-концепциясына тиеше-лүү талаптарды иштеп чыгуу болуп саналат.     Бирдиктүү талаптардын  милдеттерине  иште колдонулган курамдык бө-лүктөрдү жана маалымат ресурстарын тышкы көрүнүшү жана стили, (графика-лык дизайны),  маалыматтык толуктамасы жактан да, жалпы динамикалык ре-сурстарды кошуп, тыгыз интеграциялоону камсыз кылуу кирет.     Бирдиктүү талаптар  камсыздоо  зарыл  болгон милдеттүү талаптарданжана технологиянын  өнүгүшү менен мүмкүнчүлүгүн эске алып аткарыла тур-ган сунушталган  талаптардан  турат.  Сунушталган талаптар нумерацияданкийин тамгалар (РТ) менен белгиленет.                             2. Жалпы талаптар      2.1. Мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча  башкарууоргандарынын веб-сайттарын иштеп чыгууда төмөнкүлөрдү эске алуу керек:     веб-сайттардын бардык маалыматтык материалдарын  "Мамлекеттик  Ин-тернет-порталга" интеграциялоо перспективасын (http://www.gov.kg),  анымаалыматка жеткирүү жана маалыматты жайылтуу боюнча бирдиктүү тармактыкмаалымат-коммуникациялык инфраструктура катары кароо керек;     - мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор-гандарынын  веб-сайттын инфраструктурасына коомдун жана мамлекеттин со-циалдык-экономикалык өнүгүү проблемалары жана актуалдуу маселелери  бо-юнча  өз  ара аракеттенүү жана туруктуу диалог түзүү механизмдерин кир-гизүү керектиги;     - веб-сайттардын сервистеринде жана маалыматтык ресурстарында жеке(калктын топтору боюнча) жана юридикалык жактардын (иштин түрлөрү боюн-ча) реалдуу жана перспективалуу муктаждыктарынын курамы;     - веб-сайттардын инфраструктурасын тууралоодо жана модернизацияло-одо  ийкемдүүлүктү  жана оперативдүүлүктү камсыз кылуу зарылдыгы мамле-кеттик органдардын жана жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу  органдардынкүнүнкү жана перспективалуу маселелерин чечүү мүмкүнчүлүгү;     - веб-сайттардын инфраструктурасынын жалпыга жеткиликтүү  бөлүгүнөмамлекеттик  органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдар-дын иштешинин натыйжалуулук көрсөткүчүн киргизүү зарылдыгы;     - Интернет-стандарттар менен макулдашуу:  Интернетте жайылган жанамаалыматтык системаны куруу практикасында жалпы колдонулуучу жалпы спе-цификацияларды  универсалдуу  пайдалануу  ("Программалык камсыз кылуугаталаптар" бөлүмүндө толугураак берилет).      2.2. Веб-сайттардын даректери      2.2.1. Мамлекеттик  органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башка-руу органдардын веб-сайтынын даректери gov.кg домендик зонада милдеттүүтүрдө катталышы  керек  жана  Кыргыз Республикасынын аймагында серверде(хостинг) жайгаштырылууга  тийиш. Мамлекеттик органдар жана жергиликтүүөз алдынча  башкаруу  органдары жогорку дењгээлдеги жалпыга жеткиликтүүбашка домендерде  даректери  болушу  мүмкүн  (.com,  .org,  .net, .infoж.б.).     2.2.2. Мамлекеттик  органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башка-руу органдарынын      веб-сайты      Мамлекеттик      Интернет   Порталhttp://www.gov.kg аркылуу жеткиликтүү болушу керек.     2.2.3. Дүйнөлүк маалымат ресурстарына интеграциялоо максатында ве-домствонун негизги  дареги дүйнөлүк практиканы эске алып англис тилиндеаныкталышы керек.  Мындан  тышкары, мамлекеттик органдардын жана жерги-ликтүү өз  алдынча  башкаруу органдарынын веб-сайттары башка тилдердегидаректерди кошо алганда кошумча даректерге ээ болушу мүмкүн.     2.2.4. Веб-сайт  сателлиттердин  дареги  мамлекеттик органдар жанажергиликтүү өз алдынча  башкаруу  органдарынын  веб-сайттарына  төмөнкүдењгээлдеги домен катары жеткиликтүү болушу керек.     2.2.5. Мамлекеттик органдын борбордук аппараттарында айрым башкар-малыктардын же бөлүмдөрдүн веб-сайттарынын даректери мамлекеттик орган-дардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын веб-сайтындагыөз алдынча папкалар катары жеткиликтүү болушу керек.     2.2.6. Бардык мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү жергиликтүүөз алдынча башкаруу органдарынын веб-сайттардын жањылыктар,  форум, ва-кансиялар,  документтер деген айрым бөлүктөрү үчүн  туруктуу  даректериболушу керек.     2.2.7. Мамлекеттик  органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башка-руу органдарынын  аймактык  подразделениелеринин региондук, мамлекеттикоргандардын жана  жергиликтүү  мамлекеттик органдардын жана жергиликтүүөз алдынча  башкаруу органдардан төмөнкү дењгээлдеги домен катары реги-ондук жана тармактык даректери болушу керек.     2.2.8. (РТ) Киберсквоттингге (үчүнчү адамдардын башка максатта ок-шош аталыштарды пайдалануусу) кабылып калбоо максатында мамлекеттик ор-гандардын жана   жергиликтүү   өз   алдынча  башкаруу органдардын окшошвеб-сайттарынын аталыштарын каттоо сунушталат.       2.3. Веб-сайттардын тил жактан камсыз болушу      Веб-сайт 2 тилде: кыргыз жана орус тилинде жасалышы керек, ошондойэле англис тилинде болушу мүмкүн. Веб-сайттын ар кандай тилдеги версия-лары веб-сайттын кыргыз тилиндеги версиясына окшош болууга тийиш. Текс-ттин котормосун веб-сайттын ээси камсыз кылышы керек.     Веб-сайттын ар бир версиясына порталдын жалпы стилин сактоочу бет-тердин жеке шаблондору иштелип чыгышы керек. Шаблондогу бардык графика-лык элементтер тийиштүү тилде аткарылат,  меню жана башка  навигациялыкэлементтердин  түзүмү  тиешелүү версиянын түзүмүнө ылайык келиши керек.Интерфейстин кызматтык талаалары жана тексттеги элементтери шайкеш  ко-торулушу керек.     Пайдалануучунун ар убакта веб-сайтты карап жатканда бир  версияданэкинчи  версияга  көчүп туруу мүмкүнчүлүгү болушу керек.  Эгерде тилдентилге көчкөндө карап жаткан беттин тандап алган версиясында эквивалентижок болсо ошол бөлүмдүн биринчи бетине көчүү жүргүзүлүшү керек,  эгердеал да жок болсо - тандап алган тилдеги веб-сайттын картасына көчүп  ба-рышы керек.      2.4. Маалыматты издөө жана алуу модулу      Веб-сайтка берилген маалыматы толук, так жана актуалдуу болушу ке-рек. Аны уюштуруу үчүн бир нече ыкмалар колдонот: жањыртуу тууралуу жа-рыялар, толук тексттүү издөө, иерархиялык рубрикатор.     Издөө веб-сайттын  толук тексттүү индексин колдонуу менен жүргүзү-лөт, анын  жањыртылышы веб-сайттын администратору белгилеген график бо-юнча өзүнөн  өзү жүргүзүлүп туруш керек. Издөөдө пайдалануучу киргизгенкыргыз (орус же англис) тилинин сөздөрүн морфологиялык талдоо колдонушукерек жана алардын бардык сөз түркүмдөрүн издөө жүргүзүлүшү керек. Сис-тема сөз  ортосундагы логикалык мамилелерди (ЖАНА, ЖЕ, ЖОК) тапшырмалапкењири издөө  мүмкүнчүлүгүн камсыз кылышы керек. Жалпы издөөдөн тышкарывеб-сайтта анын  конкреттүү  бөлүктөрү  үчүн спецификалуу маалыматтардыиздөөгө локалдуу  издөө  интерфейстери жана чыпкалар жеткиликтүү болушукерек.       2.5. Мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу          органдары менен жарандардын жана уюмдардын өз ара аракеттенүү          модулу      Бул функция  Интернет  боюнча (толугу менен же жарым-жартылай) ке-ректүү маалымкат  же  уруксат  сурап алуу үчүн жарандарга жана уюмдаргажардам берген  сервистердин  топтому  менен камсыз кылынат. Алар интер-нет-сайт аркылуу  мамлекеттик  органдардын  жана жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдарына каралган отчеттуулукту (салык, статистикага байла-ныштуу) бериши  мүмкүн. Албетте, компьютерди ар кандай дењгээлде пайда-ланган жарандарга жана уюмдардын өкүлдөрүнө билдирүүлөрдү жењил даярдапжиберүүгө жардам берген ыњгайлуу интерфейстен башка бул система жашырынмаалыматтын керектүү  корголушун камсыз кылышы керек. "Веб-сурап билүү-лөр" модулу да керектүү болуп саналат, ал кандайдыр бир проблеманын ар-тыкчылыгы жөнүндө,  аны чечүү ыкмалары жана методдору жөнүндө веб-сайт-тын аудиториясынын сунуштарын билүү үчүн керек.       2.6. Мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу          органдары жарандар жана уюмдар үчүн иш-чараларды өткөрүшү          (РТ)      Веб-сайттын атайын блогу ("соода аянтчасы") зарыл учурда мамлекет-тин муктаждыгы үчүн тиги же бул иштерди аткарууга уюмдар жана ишканаларарасында тендер өткөрүүнү камсыз кылат. Веб-сайтка тендер жөнүндө, андакатышуу шарттары жана талапкер толтура турган атайын формалардын топто-му тууралуу  жарыя берилет. Порталды программалык камсыз кылуусу келгенарыздарды чогултуп, жыйынтык чыгарууга жардам берет.            3. Веб-сайттын маалыматтык материалдарына талаптар      Веб-сайттагы берилген маалымат Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына("Маалыматка жетүүнүн  кепилдиктери  жана  эркиндиктери жөнүндө" КыргызРеспубликасынын Мыйзамы, "Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдары-нын жана  жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу органдарынын карамагындагымаалыматка жеткиликтүүлүк  жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамы, ав-тордук укуктарды  коргоо жөнүндө мыйзамдар), тийиштүү органдын уставынажана/же жобосуна ылайык келиши керек.     Веб-сайттын (порталдын)  түзүмү жана берилген маалыматтын конкрет-түү курамы веб-айтты иштеп чыгуунун техникалык тапшырмасында специфика-цияланып, конкреттүү  мамлекеттик  органдын жана жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдын өзгөчөлүгүн чагылдырышы керек.     Расмий веб-сайтта жайгаштырылган негизги маалыматтык  жетүү  эркинжана акысыз болууга тийиш.      3.1. Веб-сайтта жайгаштырыла турган маалыматтык материалдар:      - толук расмий аталышы же кыскартылган аталышы;     - мамлекеттик орган жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган жө-нүндө жобо жана/же уставы (анын ичинде түзүмдүк бөлүктөрдүн жоболору);     - мамлекеттик  органдын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу орга-нынын иш милдетин жана тартибин аныктаган негизги ченемдик документтер;     - жарандардын  жана  уюмдардын укуктарын жана милдеттерин камтыганченемдик актылар;     - мамлекеттик  органдын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу орга-нынын ченемдик укуктук актыларын күчүн жоготту деп табуу жөнүндө маалы-маттар;     - суроолор жана жооптор, ченемдик документтердин долбоорлорун жанаактуалдуу маселелерди талкуулоо (форум);     - окуялар  жана  жањылыктар (мамлекеттик органдын жана жергиликтүүөз алдынча  башкаруу  органынын ишаракети жөнүндө пресокызматтын билди-рүүсү);     - тармакта  же иш алып баруу чөйрөсүндө иш абалы тууралуу маалымат(саясат жана  өнүгүүнүн негизги багыттары, статистикалык маалымат, тар-мактын тарыхы жана жетишкендиктери ж.б.);     - мамлекеттик органдын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу  орга-нынын өзүнүн милдетине ылайык жарыялаган актуалдуу материалдары;     - өткөн жылдагы иш-аракетинин жыйынтыктары;     - тармакта милдеттерди ишке ашыруу боюнча пландар;     - проблемаларын чечүү боюнча жеке жана юридикалык жактарга  сунуш-тар (типтүү "сценарийлерге" чогултуу сунушталат);     - типтүү документтер (табыштама, бланктар жана аларды толтуруу бо-юнча нускамалар);     - вакансиялар  (ачык  вакансиялар жөнүндө маалымат), жумушка кирүүтартиби (мамлекеттик  жана  муниципалдык кызматка кирүү тартиби жөнүндөмаалымат, талаптар), жумушка кирүү үчүн керектүү документтер (вакансия-га талапкер бере турган документтерди камтыган файлдар реестри, анкета-лар, маалымкаттар, формалар, документтер);     - товарларды жана тейлөөнү сатып алууга тендер өткөрүү жөнүндө ма-алымат;     - электрондук-цифралык  жазууларды  колдонуу менен юридикалык жанажеке жактардан отчетторду, каттарды, арыздарды, даттанууларды жана баш-ка кайрылууларды кабыл алуу;     - контакттар (контакттык маалыматынын реестри:  почталык даректер,веб-дарек, электрондук почта дареги, телефондор, факстар).     - жумуштун жайгашкан жери, иш тартиби жөнүндө толук маалымат;     - мамлекеттик органдын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган-дын жетекчилери жана жетекчилердин кабыл алуу графиктери тууралуу жалпымаалымат;     - ведомстволук органдар жана уюмдар жөнүндө маалымат;     - республикалык  жана  эл  аралык программаларга жана долбоорлоргокатышуу жөнүндө маалымат;     - графикалык  иллюстрациялар жана фотогалерея (мүмкүнчүлүккө жара-ша);     - бөлүмдөр боюнча издөө;     - калк,  жеке сектор жана Интернет  пайдалануучуларга  мамлекеттикоргандар  жана  жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан су-нушталган сервис-кызмат көрсөтүүлөр.     Базалык маалыматтык  кызмат көрсөтүүлөрдөн тышкары мамлекеттик ор-гандар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары  расмий  веб-сайтаркылуу Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарында белгиленген тартипте акытөлөтүүчү негизде кошумча кызматтарды көрсөтө алат.     Маалыматтык материалдарды колдонууда расмий веб-сайтка сөзсүз шил-теме жасоо керек.      3.2. Маалыматтык материалдарды даярдоого жана жайгаштырууга жалпы          талаптар      Маалыматтык материалдарды  даярдоо жана жайгаштыруу элге берилүүчү(жалпыга жеткиликтүү)  маалыматтарга,  Интернет  тармагында  маалыматтыжайгаштырууну жана  электрондук өз ара аракеттенүүнү жөнгө салуу жагын-дагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык келиши керек. Эњ негиз-ги өзгөчөлүктөрдүн  бири  Интернет тармагында мамлекеттик органдын жанажергиликтүү өз  алдынча  башкаруу  органынын  жайгаштырган маалыматыныначыктыгы болуп  саналат.  Мамлекеттик  сырга тиешелүү маалымат болбошу,ошондой эле жыйындыда бардыгы мамлекеттик сыр болбошу керек.     Интернет тармагында  жайгаштырыла  турган материалдар веб-сайттагыдокументти жарыялаган кызматкердин аты-жөнүн жана кызматын бериши керекжана  документ  жарыяланган күнүн,  зарыл учурда ошол документтин иштөөмөөнөтүн көрсөтүү керек.      3.3. Маалыматтык материалдардын сапатына талаптар      Интернет тармагында жайгашкан материалдар төмөнкү сапаттык  талап-тарга жооп бериши керек:     - басма үчүн версиясы болушу керек,     - аткаруу  бийлик органдарынын иш-аракети жөнүндө жарыяланган маа-лыматтарга коюлган талаптарга жооп бериши;     - күнү көрсөтүлүп жана дайыма жањыланып турушу керек. Жањылоо жыш-тыгы мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органда-ры тарабынан белгиленет;     - материалдар күнүнкү абалды так чагылдырып  туура  болушу  керек.Материалда  каталар же жањылыштык табылса жооптуу кызматкерлер оњдолгонматериалды жарыялоого аракет кылышы керек жана оњдолгону тууралуу  пай-далануучуларга кошумча маалымдашы керек.  Жањы документ (оњдолгон) мил-деттүү түрдө комментарий менен коштолот;     - каталардын жоктугу (грамматикалык, орфографиялык, пунктуациялык,стилистикалык, мааниси боюнча);     - мамлекеттик жана расмий тилдерде берилиши керек. Расмий веб-сай-ттын башка тилдерде версиясы болушу мүмкүн;     - материалдын  формасы менен мазмуну шайкеш болушу. Мазмуну боюнчабир типке  тиешелүү  материал,  башка типке тиешелүү болбошу керек жанатиешелүү бөлүмдө жайгашууга тийиш;     - оперативдүүлүгү, материал Интернет тармагында жарыялоонун белги-лүү мөөнөтүндө жайгаштырылышы керек;     - материалдын формасы менен реквизиттик курамынын шайкештиги. Мам-лекеттик орган жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы:     - уюмдун веб-сайтында камтылган маалыматты түзүүгө, жайгаштырууга,ошондой эле  жањылоого жооптууларды аныктоо үчүн Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтүнүн Аппаратынын  тиешелүү подразделениеси менен макулдашуу боюнчажактар (подразделение) чөйрөсүн жөнгө салат;     - расмий веб-сайтта жайгаштырылган маалыматтын жок болушуна, жабы-лып калышына,  бурмалоого,  жасалма болушуна жана башка санкцияланбаганкийлигишүү формаларына  жол бербөө боюнча тиешелүү коргоо чараларын кө-рөт.     Расмий веб-сайтта  жайгаштырылган маалымат жалпыга маалымдоо кара-жаттарында жарыяланган маалымат менен бирдей күчкө ээ.           4. Веб-сайттын программалык камсыз болушуна талаптар      4.1. Жалпы талаптар      Сервистердин талаптагы татаалдыгына жана чечмелөө масштабына жара-ша веб-сайт  ар  кандай  дайындоосу  бар компоненттерди камтышы мүмкүн.Веб-сайт Интернетке  туруктуу  ылдам кошулган компьютерде же компьютер-лердин кластерлеринде жайгаштырылат.     Веб-сайттын иштеши  үчүн  сервердик  операциялык система керек, алиштин ишенимдүүлүгүн,  көп милдеттерди бир мезгилде аткаруу мүмкүнчүлү-гүн, транзакциялык колдоону камсыз кылат.     Интернет-сайттын иштеши  үчүн  веб-сервер  да  керек.  Бул  Интер-нет-протокол боюнча  беттерди  көрүүчүлөргө жеткирүү үчүн жөнөкөй прог-раммалык сервер  болушу  мүмкүн. Эгерде өтө күчөгөн иштетүүгө жакшы кө-нүмдүүлүк, көрсөтүлүүчү  беттердин  жекелештирүү  мүмкүндүгү, татаал ишоперацияларын камсыз кылуу керек болсо бизнес-логика элементтери кошул-ган атайын тиркемелер сервери колдонулат.     Веб-сайт эки  системаны камтышы керек - веб-сайтты башкаруу систе-масын (түзүмү, дизайны, навигациясы) жана контентти башкаруу системасын(маалыматты жарыялоо  жана түзөтүү, бөлүмдөрдө шилтемелерди динамикалуужањыртуу).     Веб-сайттын бардык  маалыматы маалымат базасында жайгашуусу керек,анда бардык  контент, беттердин шаблондору жана кызматтык маалымат сак-талат. Бул  сактоо жана модификациялоо, ошондой эле материалдарды издөөжана көрсөтүү үчүн ыњгайлуу.     Эгерде веб-сайт аркылуу бир нече кызматчылар же бөлүмдөр иштетүүнүжана аткарылышын  контролдоону талап кылган сурамдардын көлөмү чоњ бол-со, же  веб-сайт  бир  нече мамлекеттик мекемелерди Интернет тармагындакөрсөтсө тиркемелерди  интеграциялоо серверин пайдалануу, же көп маалы-маттык булактар ортосунда коммуникациялык "көпүрө" ("шлюза") керек.       4.2. Стандарттарга шайкештиги      Веб-сайт үчүн программалык камсыз кылууну иштеп чыгууда Интернеттекөп  кездешчү жана уюм/ишканалардын маалымат системаларын куруу практи-касында жалпы кабыл алынган расмий жана ачык стандарттарды кењири  кол-донуу максатка ылайык.  Ушундай милдеттерди чечүүдө өзүнүн ылайыктуулу-гун далилдеген программалык продукту жана архитектуралык чечимдерге ар-тыкчылык берилиш керек:     - веб-серепчилерди мамлекеттик органдын жана жергиликтүү өз алдын-ча башкаруу органынын маалымат системаларынан маалыматка жетишүүнүн не-гизги интерфейси катары колдонуу. Башка интерфейстерди веб-серепчилергенегизделген  технологияларга кошумча катары гана колдонууга уруксат бе-рилет;     - Интернет  тармагында  берилүүчү  бардык мамлекеттик маалымат ре-сурстарды метамаалымат менен камсыздоо;     - маалыматты  жарыялоону  жана  издөөнү  жењилдеткен  метамаалыматстандартын кабыл  алуу  жана  өнүктүрүү (метамаалыматтардын мамлекеттикстандарты);     - маалыматтын мамлекеттик категорияларынын тизмесин өнүктүрүү жанакоштоо (Government Category List);     - бардык мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкарууоргандары үчүн стандарттын талаптарын аткаруу милдети.      4.2.1. (РТ) Метамаалымат стандарттары      Документтерди стандартташтыруу жана программалык камсыздоо түрүндөинтеграция инфраструктуралары менен катар мамлекеттик маалымат система-ларын интеграциялоо  максатында маалыматтардын жазылышын стандартташты-руу зарыл.  Метамаалыматтар  веб-сайтта  (порталда) маалыматты издөөнүннатыйжалуулугун камсыз  кылуу,  начар  түзүлгөн маалыматты (документти)сүрөттөө, электрондук  документтердин  жазмалары бар архивди түзүү үчүнөтө маанилүү.     Маалыматты сүрөттөөнүн 15 элементинен турган "Дублиндик ядро"  не-гиз кылып алынган:     - аталышы;     - автору же түзүүчү;     - тема жана негизги сөздөр;     - сүрөттөө;     - публикатор;     - башка контрибуторлор;     - датасы;     - ресурстун түрү;     - формат;     - ресурстун идентификатору;     - булагы;     - тили;     - байланышы;     - тармагы (coverage);     - укуктарды башкаруу.     "Дублиндик ядродогу" элементтер менен катар элементтерди тактоочу,мисалы: "Түзгөн  күнү",  "Жарыяланган  күнү", "Аракеттин аяктаган күнү"ж.б.     Бул ядрону  жөн  эле колдонбой, ага зарыл деп эсептелген ар кандайкошумча элементтерди киргизүүгө болот. Маалыматты табууда биринчи инст-румент болуп эрежеге ылайык, категорияларды кароо саналат.       4.3. Масштабдоо жөндөмдүүлүгү      Чечимди долбоорлоодо  жана ишке ашырууда пайдалануучулардын бардыккатегориялары тарабынан  анын  пайдалануу  жыштыгын жана ошого керектүүаппараттык жана  программалык ресурстарды баалоо керек. Ошол эле учурдачечим пайдалануунун  баштапкы этабында аппараттык жана базалык програм-малык камсыз  кылууга өтө көп талаптарды койбой, өндүрүмдүүлүгүн зарыл-чылыкка жараша  керектүү  эсептөө ресурстарын кошумчалоо менен көбөйтүүмүмкүндүгү менен  долбоорлонушу  керек.  Веб-сайттын түзүмүндөгү бир азөзгөрүүлөр системаны түп-тамырына чейин өзгөртүүнү талап кылбашы керек.Пайдалануу жењилдиги  - операторлорго тексттик редакторлор менен иштөө-нүн жөнөкөй көнүмдөрүн билишсе жетиштүү, системаны иштеп чыгуучулар та-рабынан колдоосу  жана иштеп чыгуучулардын "офф-лайнда" жеткиликтүү бо-лушу.       4.4. Кењейүү мүмкүнчүлүгү      Жањы функционалдык  мүмкүнчүлүктөрдү  кошумчалоо  мурдагы  иштелипчыккан жана  иштетилген бөлүктөрүнө өзгөртүү киргизүү менен коштолбоосукерек. Эгерде  тышкы маалымат системалар өз ара аракеттенүүнү талап кы-лынса, ал  маалыматты  берүү  жана түзүмдөөнүн жалпы кабыл алынган ачыкстандарттарында түзүлүшү керек.       4.5. Коопсуздук саясаты      Уруксатсыз кирүүдөн  чечимди коргоону камсыз кылуу концепциясы иш-телип чыгышы керек.  Ал ишенимдүү базалык  программалык  продуктулардынушул  тармактагы белгиленген талаптарга жана нормаларга ылайык керектүүкошумча атайын программалык камсыз кылууну кошуу мүмкүнчүлүгү менен ай-калышууга негизделиши керек.      4.6. Базалык программалык камсыз кылуу      Ушундай долбоорлордо текшерилген,  жетиштүү дењгээлде таркатылган,зарыл сервистик колдоо менен камсыздалган болушу керек. Ошондой эле аныпайдалана билген адистерди даярдоо системасы болушу зарыл.      4.7. Веб-сайтты башкаруу системасы      Веб-сайтты башкаруу  системасы менен катар (структурасы,  дизайны,навигациясы) контентти башкаруу системасы да керек (маалыматты жарыялоожана оњдоо, бөлүмдөрдөгү шилтемелерди динамикалык жањылоо).     Контентти башкаруу системасы маалыматтык технологияларда адис бол-богон кызматкерлерге документтерди тез жана сапаттуу жарыялоого,  ошон-дой эле алардын актуалдуулугун кармап турууга жардам берет.     Башкаруу системасы веб-интерфейс аркылуу башкарылышы керек,  ал аркайсы жерден бир нече  пайдалануучулар  үчүн  "веб-сайтты  алып  баруу"мүмкүнчүлүгүн берет.     Администратордук интерфейстин беттери декоративдүү графикалык эле-менттерди  аз  колдонуу менен аткарылышы керек жана маалыматты көрсөтүүменен бирге системанын негизги бөлүктөрү жана функцияларына тез которуптурууну камсыз кылышы керек.      4.8. Маалыматтык билдирүүлөр жана каталар жөнүндө билдирүүлөр      Авариялык жагдайларда  ар  кандай системалык билдирүүлөрдү берүүгөарналган веб-беттерин алдын ала кароо зарыл:     - туура эмес киргизилген URL (404 Not found);     - уруксатсыз кирүү аракети (403 Forbidden и 401 Not authorized);     - сервердин   катасы  (500  Internal  Server  Error).  Бул  беттертөмөнкүлөрдү камтышы керек:     - корпоративдуү идентификация элементтерин;     - билдирүүнүн аталышын;     - түшүндүрмө текстти;     - демейдеги кароо режимине келүү үчүн шилтеме (баскыч,  графикалыкэлемент)  же билдирүүгө жооп катары кайсы бир аракетти тандап алуу үчүншилтемелер топтому.      4.9. Веб-форум      Интерактивдүү бөлүм келүүчүлөргө жаны билдирүүлөрдү жайгаштырууга,билдирүүлөргө жооп берүүгө,  жоопторду же башка пайдалануучулардын бил-дирүүлөрүн окууга жардам берет.  Билдирүүлөр жана аларга жооптор  орто-сундагы байланыш иерархиялык бак сымал түрүндө көрсөтүлүшү керек.     Пайдалануучуда толук ачылган билдирүүлөр багын анын аталыштары жа-на билдирүүлөрдүн өзүн алардын аталыштары менен карап көрүү, айрым тал-куулоо тармактарын жабууга же кењейтүүгө мүмкүнчүлүгү болушу керек. Фо-румдун тамырдык билдирүүлөрү пайдалануучунун эрки боюнча сорттолушу ке-рек     Билдирүүнү же   жоопту   кошумчалаганда   пайдалануучу   төмөнкүнүкөрсөтүшү керек:     - автордун аты-жөнүн;     - электрондук почтанын дарегин;     - билдирүүнүн аталышын (темасын);     - билдирүүнүн тексти.  Көп саптуу талаада киргизилет,  билдирүүнүнтекстиндеги атайын символдор фильтрлениши керек.     Маалымат базасындагы билдирүүлөрдү кошумчалаганда системанын адми-нистраторуна гана  көрүнгөн жиберүүчүнүн IP-дареги катталышы керек. Ав-торлошкон пайдалануучулар  үчүн форманын талаасына аты-жөнү жана элект-рондук дареги автоматтык түрдө жазылып калышы керек.     Билдирүүлөрдү кошумчалаганда  сөгүнүү  сөздөргө фильтр коюлушу ке-рек. Текстте нормативдүү эмес лексика табылса пайдалануучуга билдирүүнүредакциялоого кайрылуу  сунушу  менен  жарыялоодон баш тартуу берилүүгөтийиш.     Администратордун талкуулоо  багын  кароо мүмкүнчүлүгү болушу керекжана ал төмөнкүдөй аракет кылат:     - билдирүүлөрдүн  бардык  талаасын кароого (анын ичинде жиберүүчү-лөрдүн IP даректерин);     - одоно билдирүүлөрдү жок кылууга;     - белгилүү  электрондук почталык даректерди (e-mail) көрсөтүп бел-гилүү IP-даректерден  жиберилген  белгилүү аты-жөнү менен пайдалануучу-лардын жиберилген билдирүүлөрүнө тосмо коюу.       4.10. Таркатуу тизмелери      Веб-сайттын программалык камсыз болушунда таркатуу тизмелерди жүр-гүзүү системасын кароо керек. Бул тексттик маалыматты (ошондой эле тир-кеме түрүндө  ар кандай башка маалыматты) электрондук почта боюнча жай-ылтууга жардам берет.       4.11. Электрондук почта менен иштөө      Веб-сайт (портал) пайдалануучуларга мамлекеттик органдар жана жер-гиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен электрондук почтанын опци-ялары аркылуу  байланышуу  ыкмасын камсыз кылат. Уюм жөнүндө контакттыкмаалымат жайгашкан "контакттар" бөлүгүн түзүү жана жањыртуу сунушталат.     Электрондук почтаны жибергенде билдирүүнүн аягында аты-жөнүн, кыз-матын, уюмдун  аталышын, байланыш телефондорун, мамлекеттик органдардынжана жергиликтүү  өз алдынча башкаруу органдарынын электрондук почтасы-нын дарегин  жана  веб-дарегин көрсөтүү милдеттүү түрдө көрсөтүлүшү ке-рек.     Башка органдарга жибериле турган электрондук почтанын чыгуучу бил-дирүүлөрү төмөнкү маалыматты камтышы керек: жиберүүчүнүн аты-жөнү, уюм-дун аталышы, телефону жана факс коду менен (кошумча номер), почта даре-ги, электрондук почтанын дареги жана веб-сайттын дареги.     Мамлекеттик органдардын  жана  жергиликтүү өз алдынча башкаруу ор-гандардын ичинде кат алышууда билдирүүлөрдү алгандыгын далилдеген функ-ция киргизилиши керек.      4.12. Статистиканы чогултуу      Веб-сайтты ачып  көргөндөрдү  талдоо  веб-сайттын  ээси  аныктаганүчүнчү тараптарга  таандык  статистиканы чогултуунун көз карандысыз бирже бир нече системаларын колдонуу менен жүргүзүлөт. Статистика система-сына кошулуу  веб-сайттын бардык (анын ичинде программалык генерацияла-ган) беттеринде  графикалык элементти жана кодду жайгаштыруу менен жүр-гүзүлөт. Статистика  системаларында веб-сайтты каттоо тексттик эксплуа-тациялоо этабында жүргүзүлөт.     Статистика келүүчүлөр  жөнүндө  төмөнкүдөй  маалыматты чагылдырышыкерек:     - келүүчүлөрдүн жалпы санын;     - келүүчүлөр келген региондордун санын;     - келүү убактысын;     - веб-сайтта өткөргөн мезгилин;     - беттерди ачып көрүү санын;     - кайсы веб-сайттардан өтүштү жана башкалар.                          5. Дизайнга талаптар      5.1. Негизги талаптар      Веб-сайттын талаптагыдай  иштешин камсыз кылган оригиналдуу графи-калык дизайны болушу керек. Веб-сайт үчүн фирмалык стилдин жана визуал-дуу идентификациянын  башкаларда жок элементтеринин топтому иштелип чы-гышы керек:  белги, логотип, түстүү чечилиш, интерфейс элементтери үчүншарттуу белгилер.     Дизайн төмөнкү негизги талаптарга ылайык болушун камсыз кылышы ке-рек:     - графикалык элементтер веб-беттердеги графикалык маалыматты берүүөзгөчөлүгүн эске алып аткарылышы керек;     - негизги маалыматка жетүүнү болушунча ылдамдатуу керек жана  пай-далануучунун  көњүлү навигациялык жактан маанилүү элементтерге бөлүнүшүкерек;     - негизги  маалымат,  меню жана навигациянын башка элементтери эк-рандын чечилишинде  браузердин толугу менен ачык терезесинде туурасынанайлантпагыдай кылып жеткиликтүү болушу керек;     - негизги  бетте  "майда-чүйдөлөр" деген шилтемелер менен ар кайсыбөлүктөрдөн маалыматтын жарым жартылайы бар блоктор системасын колдонуукерек. Бул тиги же бул маалыматка басым жасап, пайдалануучуларды керек-түү бөлүккө жиберүүгө өбөлгө түзөт;     - бөлүктөр боюнча навигация интуитивдик - түшүнүктүү болушу керек;     - аталыштарга жана титулдарга көп көњүл бөлүү керек. Четин чыгаруужана тењдөө системасын эсепке алуу маанилүү. Текст туура жана түшүнүүгөжењил болушу үчүн аталыштарды,  бөлүп коюуларды, абзацтарды верстка кы-лууда белгилүү принциптерди колдонуу керек.     Веб-сайттын дизайнын  иштеп чыгууда төмөнкү принциптерди эске алуукерек:     - дизайн  менен  иштеп  жатканда системалуу мамиле кылуу,  алдыњкытенденцияларды жалпылоо;     - келүүчүгө  жана  маалыматка  көњүл буруу (user centered design);     - ресурс боюнча жењил навигация кылуу (easy navigation);     - веб-сайтка келүүчүлөрдүн маалыматын жењил түшүнүү;     - беттердин минималдуу "салмагы" (килобайтта);     - системанын  ичинде  элементтердин кайталанышын сактоо (модулдуу-лукту);     - бардык графиканы сапаттуу жана кењири иштеп чыгуу;     - негизги жана башка беттерде иллюстрациялык  образды  колдонгондобөлүмдүн  темасына  шайкеш болуу жана сүрөттөр файлдарынын көлөмү чаканболушу керек. Иллюстрациялар жана бардык жасалгалоо бирдей стилде болуузарыл;     - сүрөттөө элементтери, түсү жана фондун ырањы тексттик объекттер-дин жењил окулушуна тоскоол болбошу керек;     - сүрөт объекттер негизги маалыматты биринчи терезенин четине  чы-гарбашы керек.      5.2. Веб-сайттын негизги маалыматтык жана навигациялык элементтери      Негизги беттин дизайны (маалыматтык блоктордун жайгашуусу, визуал-дуу берилиши)  типтүү  беттердин  дизайнынан  веб-сайттын бирдей стилинсактоо менен айырмаланышы мүмкүн.       5.2.1. Идентификациялоо модулу жана базалык навигация      Веб-сайттын бардык беттеринин үстүнкү бөлүгүндө жайгашат. Ал өзүнөтөмөнкүлөрдү камтыйт:     - фирмалык белги, логотип;     - веб-сайттын негизги бетине шилтеме  (ал  фирмалык  белги/логотипменен айкалышуусу мүмкүн, биринчи бетин кошпогондо);     - веб-сайттын картасына шилтеме;     - кыргыз, орус жана англис версиялары ортосунда шилтеме-которгуч;     - веб-сайттын белгилүү бөлүктөрүнө шилтемелер топтому (жањылыктар-га жазылуу ж.б.);     - веб-сайттар - сателлиттерге шилтемелер топтому;     - издөө талаасы.     Модулдун элементтери  шилтемелер маанисин жењил түшүнүү үчүн шарт-туу белгилер  (иконкалар)  менен  жабдылышы  (же  веб-сайтты иштеткендевеб-сайттын администратору алмаштырышы) мүмкүн.       5.2.2. Контент-меню      Веб-сайттын негизги бөлүктөрүнө шилтемелердин автоматташып генера-цияланган тексттик тизмеси.      5.2.3. Негизги тексттин блогу      Веб-сайттын дизайнына ылайык форматталган беттин негизги маалымат-тык бөлүгү. Блокто веб-сайттын негизги тексттик жана иллюстрациялык ма-алыматы,  динамикалуу бөлүктөрдө программалык жол менен генерацияланганбилдирүүлөр жана таблицалар,  бөлүкчөлөрдүн жардамчы менюсу (кошуп кир-гизүүнүн экинчи жана кийинки дењгээлдери), пайдалануучу маалыматты кир-гизиши үчүн формалар ж.б. жайгаштырылат.      5.2.4. Жардамчы беттер (тексттик документ)      Ашыкчасы жок жөнөкөй форматтагы документтер (бланктар, келишимдер-дин үлгүлөрү) же көбүнесе басып чыгарууга арналган документтер жасалга-лоо жана навигациянын аз гана элементтери менен бетке чыгарылат.      5.2.5. Төмөнкү колонтитул      Бетти аяктаган  жана  анын  толук  стилдүү берилишин камсыз кылганэлемент. Мындан  тышкары, зарылчылыкка жараша төмөнкү колонтитулда жар-дамчы маалыматтык жана навигациялык элементтер жайгашуусу мүмкүн:     - негизги бөлүмдөргө жана бөлүмчөлөргө кайталанган тексттик шилте-мелер;     - рейтингдик жана статистикалык эсептегичтер,  өнөктөрдүн логотип-тери жана башкалар;     - негизги байланыш маалыматтары,  электрондук почталардын даректе-ри;     - автордук укук (копирайт) жана легитимдик маалыматка шилтемелер.      5.2.6. Навигациялык элементтер      Веб-сайттардын пайдалануучулук  интерфейси  андагы берилген маалы-маттын түзүмүн көрүнүктүү, интуициялык түшүнүктүү көрсөтүшүн, бөлүмдөр-гө жана  беттерге  логикалуу  жана тез которулууну камсыз кылышы керек.Навигациялык элементтерди  пайдалануучу бирдей түшүнүүсүн камсыз кылышыкерек: беттерге  шилтемелер  аталыштар менен жабдылып, шарттуу белгилержалпы кабыл  алынгандарга  туура  келиши керек. Навигациянын графикалууэлементтери альтернативалуу кол тамга менен жабдылышы керек.     Өзүнүн беттерине шилтемелер ушул Бирдиктүү талаптарда туз айтылганучурларды кошпогондо  браузердин  ошол  эле  терезесинде ачылышы керек.Эгерде веб-сайтта  башка  веб-сайтка маалымдоочу мүнөздө шилтеме болсо,ал жањы терезеде ачылышы керек.       5.2.7. Көп барактуу документтер боюнча навигация      Көлөмдүү документтер, линиялык байланышкан беттер (мисалы, статья-лар же  хронологиялык  тартипте  берилген  жањылыктар), ошондой эле көпэлементтерди камтыган  индекстер,  тизмелер жана издөө жыйынтыктары бирнече беттерге  бөлүнүшү керек. Беттер боюнча навигация кылганда негизгитексттин блогунда жайгашкан гипершилтеме колдонулат.     Көп барактуу документтин ичинде жайгашкан жерин пайдалануучу билүүүчүн төмөнкү варианттардын бири колдонулушу мүмкүн:     - ошол беттин номери жана беттердин жалпы саны;     - ылдам  жылуу үчүн беттердин тизмеси (колдонулуп жаткан бет шрифтже түс менен бөлүнөт)              6. Мамлекеттик интернет портал үчүн сунуштар                          (мындан ары - МИП)      6.1. (РТ) МИПтин негизги милдети төмөнкүлөр:     - электрондук  кызматты  ылдам жайылтуу. Мисалы, кызматты массалыктүрдө көрсөтүү үчүн мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдарынын колдонуудагы системаларын, алардын мүмкүнчүлүктө-рүн кењейтүүгө багытталган модификациялоо;     - кардардын  жана сервердин бөлүктөрүнүн ортосунда эркин, ийкемдүүбайланыш болушу керек, бул алардын кез карандысыз өнүгүшүнө мүмкүнчүлүктүзөт;     - Интернет боюнча мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдары менен жарандардын өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылууүчүн зарыл техникалык каражаттарды жана кызматты кайталоого жол бербөө,     - аутентификациялоо кызматын борборлоштуруу жана  көпчүлүк  мамле-кеттик  түзүмдөр аракеттешүүнү уюштуруу аркылуу интеграцияланган кызматкөрсөтүү үчүн негиз түзүү;     - жеке  сектор,  мамлекеттик  органдар жана жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органдары өздөрүнүн тиркемелерин иштеп чыгуусуна түрткү берүү,алар бийликтин  борбордук органдарынын маалымат системалары менен стан-дарттык бирдей негизде аракеттене алышат.       6.2. (РТ) Жогоруда айтылган иш милдеттеринин негизинде МИПтин          келечектеги архитектурасы төмөнкү компоненттерди камтышы          керек:      - мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу орган-дары үчүн  аутентификация  жана  авторлоштуруунун бириккен кызматы, булпайдалануучуларга ар убакта жана бардык жерде ар кандай түзүлүштүн жар-дамы менен  бирдей сертификаттардын топтомун колдонуунун негизинде кор-голгон режимде  Интернет  боюнча  тиешелүү уюмдардын ар кандай маалыматсистемалары менен иштөө мүмкүнчүлүгүн берет;     - документтерди берүүгө арналган веб-формаларды  түзүүнүн  жөнөкөйкаражаты.  Программалык камсыз кылууну иштеп чыккандарга МИПке маалыматберүүнү жүргүзүүгө жардам кылган бирдиктүү механизмдерди берет;     - кирүүчү документтер үчүн механизмдерди түзүү менен катар МИП ве-домстволор аралык аракеттенүү жана коммуникациялар үчүн шарт түзөт;     - веб-кызмат  түрүндө  ишке ашырылган бирдиктүү эрежелер механизмижана бардык системаларга жеткиликтүү документти иштеп чыгуу  эрежелеринкөрсөтөт.  Ал талаалардын туура болушуна,  документтин схемаларына жанабизнес-эрежелерге шайкештигине жооп берет. Ушул механизмдин жардамы ме-нен шайкештикке текшерүүнүн окшош эрежелерин маалымат системаларда бир-дей колдонуу камсыз кылынат;     - "жашоодон  алынган  эпизоддордун" базасында кызмат көрсөтүү үчүннегиз түзүү.  МИП маалымат жана кызмат  көрсөткөн  процесске  тартылганбардык  тараптарга  тийиштүү интерфейс сунуш кылышы керек.  Ошондуктан,жеке адам же компания бир эле жолу өзүнүн маалыматтарын  киргизиши  ке-рек, андан кийин бардык кызыкдар тараптар ошол маалыматты алышат. Миса-лы,  жањы компанияны түзгөндө бирдей маалыматтык  салык  инспекциясына,бажы  инспекциясына же башка мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына бирдиктүү интерфейс аркылуу бир  эле  жолужиберүүгө болот;     - МИП  архитектураны  ишке  ашырышы  керек, аны формалар киргизилетурган кардардык  системалар жана сервердик системалар ортосундагы "на-чар байланышкан интеграция" катары мүнөздөөгө болот. Мисалы, веб-форма-лар мезгил  өткөн сайын өзгөрүп, алардын функционалдык мүмкүнчүлүктөрүнкењейтүү максатында  татаал  боло  бериши мүмкүн, ошондой эле улам жанымамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынаонлайн системаларына  кошулганына  жараша  көрсөтүлө берилет. Сервердиксистемалар модернизацияланып  өзгөрүшү  мүмкүн,  бул  веб-формаларга эчкандай таасир тийгизбейт.     - электрондук  кызматты түзүү,  аларды башкаруу жана аларды колдооүчүн бирдиктүү түзүмдү ишке ашыруу.      (РТ) 6.3. Төмөндө ушундай сервистердин толук эмес тизмеси берилди,               алар МИП аркылуу киргизилиши керек:      - жалпы  презентациялык  сервистер.  Брэндинг (бирдиктүү дизайнды,порталдын аталышын  ж.б. жылдыруу), бирдиктүү стиль, навигация, жөнөкөйиздөө, кайтарым   байланыш,   алмашуунун   коопсуздугун   камсыз кылуу,веб-сайттын картасы ж.б.;     - жалпы  функциялар. Жеткиликтүү кылуу түзүлүштөрдүн кењири чөйрө-сүн колдонуу,  категоризация  жана метамаалыматтар, глобалдуу издөө, аркандай тилдерди колдонуу (жана которуу), формаларды башкаруу, контенттибашкаруу, пайдалануучуларды идентификациялоо, аутентификация жана авто-ризация, PKI  жалпыга  маалым  ачкычтардын  инфраструктурасы, Help deskжардам кызматы, колдоо, хостинг ж.б.;     - жалпы  маалымат. "Муну кантип кылуу керек?". Календарлар, мамле-кеттик кызматка вакансиялар тизмеси, уюмдардын жана байланыштардын маа-лымдамасы, пайдалуу  жана көп талап кылынуучу шилтемелер, жайгашуу жанакирүү пландары,  эрежелер, иш-чаралар жана кампаниялар боюнча маалымат,жарандардын пикирлерин чогултуу, дискуссиялык формалар ж.б.;     - мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлер  сервиси.  Эрежелери,медициналык камсыздандыруу,  жумуш убактысын контролдоо журналы,  эмгекакысы,  чыгашалар жана ишсапаралар жөнүндө отчеттор,  мамлекеттик сатыпалуулар, аналитика, отчеттор, документтердин ички китепканасы жана дис-куссиялык форумдары, долбоорлорду башкаруу ж.б.;     - жеке маалыматты презентациялоо.  Пайдалануучуларды жана ортомчу-ларды каттоо,  айкын жана айкын эмес персоналдаштыруу, бирдиктүү каттоо(single sign on), электрондук почта, жазылуу, жањылык баракчалары, "ма-га чалыњыз" (кайсы бир мамлекеттик же муниципалдык кызматкер жаран  ме-нен байланышууга сурам), "билдирүүлөрдү тез жөнөтүү кызматы" ж.б.;     - электрондук коммерция функциялары.  Каражаттарды электрондук жи-берүү,  заказдарды иштеп чыгуу,  сатып алуулар, каталогдор, аукциондор,"магазиндердин электрондук галереялары",  документтерди электрондук ал-машуу системасындагы интерфейстер жана факстык кызматтар жана башкалар;     - локалдуу  маалымат.  Аба ырайы (суммалык жана оперативдүү маалы-мат), спорттук  иш-чаралар, лотереялар, жањылыктар (суммалык, оператив-дүү жана жањылык ленталары), жол кыймылы (статикалык сүрөт жана веб-ка-мералар, туризм,  финансы,  пайдалануучунун  үй  баракчасы, жергиликтүүбизнес, жергиликтүү  билим берүү, жергиликтүү саламаттык сактоо, тартипсакчыларынын жергиликтүү күчтөрү ж.б.;     - мамлекеттик  жана  муниципалдык кызмат. Бизнести жүргүзүүгө жанакесиптик иш-аракетке  лицензия берүү, баалуу барактарды каттоо, автомо-билдерди каттоо, документтерди жана соттордун иш тартибин берүү, юриди-калык маалымат,  төлөөлөргө көз салуу, туристтик ресурстарды резервдөө,салыктар жана  алардын төлөнүшү боюнча сурамдар, жоготкон жана табылганбуюмдар, коммуналдык  төлөмдөрдү  төлөө, киреше салыктар, баалуу барак-тарды чыгаруу, мамлекеттик менчикти аукциондон сатуу, жумуш издөө, оку-тууга муктаждыкты  талдоо,  жењилдиктерди  алуудагы жардам, айып төлөө,бузуулар жөнүндө билдирүү жана башкалар.                               7. Корутунду      Бирдиктүү талаптарды  киргизүү  процессинде  чечиле турган негизгиуюштуруу маселелери:     - веб-сайтты иштетүүнү жана ачып чыгарууну тыкан пландаштыруу жанаконтролдоо;     - кызматкерлердин кењири чөйрөсүндө компьютердик сабаттуулукту жо-горулатуу;     - долбоорду аткаруучуну туура тандоо;     - автордук  укуктарды жана интеллектуалдык продуктуга, анын ичиндемамлекетке таандык  продуктуга да кошуп (мисалы, жарандар жөнүндө жашы-рын маалымат бар маалымат базасы) менчик укугунун корголушун камсыз кы-луу;     - аппараттык жана программалык платформаларды оптималдуу тандоо.