Бишкек шаары, Өкмөт үйү2008-жылдын 6-июну № 270                КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНҮН ТОКТОМУ            "Кыргыз Республикасынын Салык кодексин колдонууга          киргизүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын             жана Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин                          долбоорлору жөнүндө      Кыргыз Республикасында экономиканы өнүктүрүү үчүн укуктук,  эконо-микалык жана уюштуруу шарттарын түзүү, ишкердикти өнүктүрүү жана инвес-тицияларды  тартуу үчүн ыњгайлуу шарттарды түзүү максатында Кыргыз Рес-публикасынын Өкмөтү токтом кылат:     1. "Кыргыз  Республикасынын  Салык  кодексин  колдонууга  киргизүүжөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын жана Кыргыз  РеспубликасынынСалык кодексинин долбоорлоруна макулдук берилсин.     2. Аталган  мыйзам  долбоорлору  Кыргыз  Республикасынын   ЖогоркуКењешинин кароосуна киргизилсин.     3. Кыргыз Республикасынын Салыктар жана жыйымдар боюнча  мамлекет-тик комитетинин төрагасынын орун басары аталган мыйзам долбоорлору Кыр-гыз Республикасынын Жогорку Кењешинде каралганда Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтүнүн расмий өкүлү болууга дайындалсын.     4. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн  2006-жылдын  31-мартындагы  №212  "Кыргыз  Республикасынын  салыктар  жана жыйымдар жөнүндө кодексин(Салык кодексин) колдонууга киргизүү тууралуу"  Кыргыз  РеспубликасынынМыйзамынын  жана  Кыргыз Республикасынын Салыктар жана жыйымдар жөнүндөкодексинин (Салык кодексинин) долбоорлору  тууралуу"  токтомуна  ылайыкжиберилген  "Кыргыз  Республикасынын салыктар жана жыйымдар жөнүндө ко-дексин (Салык кодексин) колдонууга киргизүү тууралуу" Кыргыз  Республи-касынын  Мыйзамынын  жана Кыргыз Республикасынын Салыктар жана жыйымдаржөнүндө кодексинин (Салык кодексинин) долбоорлору Кыргыз  Республикасы-нын Жогорку Кењешинен кайра алынсын.     5. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн  2006-жылдын  31-мартындагы  №212  "Кыргыз  Республикасынын  Салыктар  жана жыйымдар жөнүндө кодексин(Салык кодексин) колдонууга киргизүү тууралуу"  Кыргыз  РеспубликасынынМыйзамынын  жана  Кыргыз Республикасынын Салыктар жана жыйымдар жөнүндөкодексинин (Салык кодексинин) долбоорлору тууралуу" токтому  күчүн  жо-готту деп эсептелсин.  Премьер-министр                                        И.Чудинов                                                                  Долбоор                     КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ                  Кыргыз Республикасынын Салык кодексин                      колдонууга киргизүү жөнүндө      1-статья.      Кыргыз Республикасынын  Салык кодекси ушул Мыйзамда башкача карал-баса 2009-жылдын 1-январынан тартып колдонууга киргизилсин.      2-статья.      Кыргыз Республикасынын Салык  кодексинин  жоболору  ал  колдонуугакиргизилгенден  кийин  пайда болгон салыктык укук мамилелерине жайылты-лат.      3-статья.      Жер салыгы  жана   мейманкана   салыгы   2009-жылдын   1-январынан2010-жылдын  31-декабрына  чейин Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагынакиргизилсин. 2011-жылдын 1-январынан тартып аталган салыктарды киргизүүжергиликтүү кењештер тарабынан жүргүзүлөт.      4-статья.      Мүлккө салыкты  киргизүү  жана  мүлк  объектисинин салык салынуучунаркын аныктоо максатында жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары та-рабынан 2008-жылдын 1-декабрына чейинки мөөнөттө Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтүнө зоналык К2 коэффициентинин маанисинин өлчөмдөрү  жана  калктууконуштардын нарктык зоналарынын чегаралары боюнча сунуштар киргизилсин.      5-статья.      Жер салыгын  жана  мүлккө  салыкты эсептөө максатында белгиленүүчүинфляция коэффициенти 2009-2010-жылдарда 1,0гө барабар деп  кабыл  алы-нат.      6-статья.      1. Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 334-статьясынын 4-пунк-ту пайдаланылбаган жер участкалары  бөлүгүндө  2010-жылдын  1-январынантартып колдонууга киргизилсин.     2. Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 360-статьясынын 1-пунк-тундагы "Эгер ушул статьяда башкача каралбаса" деген сөздөр жана КыргызРеспубликасынын Салык кодексинин 360-статьясынын 4-пунктунун  2)  пунк-тчасы 2011-жылдын 1-январынан тартып күчүн жоготту деп табылсын.     3. Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 167-статьясынын биринчибөлүгүнүн 34-пунктчасы 2014-жылдын 1-январынан тартып күчүн жоготту дептабылсын.     4. Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 212-статьясынын 1-пунк-тунун 6-пунктчасы жана 239-статьясынын 2-пункту 2016-жылдын 1-январынантартып күчүн жоготту деп табылсын.      7-статья.      1. Жер  казынасын  пайдаланууга  салыктар  колдонулуудагы минерал-дык-сырьелук базаны өнүктүрүүгө жана кайра чыгарууга чегерүүлөрдүн  ор-дуна киргизилээри белгиленсин.     2. Салык төлөөчүлөр минералдык-сырьелук  базаны  өнүктүрүүгө  жанакайра чыгарууга чегерүүлөрдүн ордуна жер казынасын пайдалангандыгы үчүнсалыктарды төлөөгө милдеттүү.      8-статья.      Төмөнкүлөр белгиленсин:     1. Кыргыз  Республикасынын  Салык кодекси колдонууга киргизилгенгечейин классификацияланган, амортизацияланууга тийиш негизги каражаттар-дын топторунун курамы өзгөрүүсүз калат.  2009-жылдын 1-январынан тартыпалынган негизги каражаттар Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин  та-лаптарына ылайык классификацияланат.     2. 2008-жыл үчүн салык отчеттору  жана  декларациялар  2008-жылдын31-декабрына карата белгиленген талаптарга ылайык берилет.     3. Кыргыз Республикасынын Салык кодекси менен  белгиленген  пайыз-дар, туумдар жана салык санкциялары 2009-жылдын 1-январынан тартып кол-донулат.     4. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чегарасы аркылуу өткөрүлүүчүтоварларга карата Кыргыз Республикасынын  ушундай  өткөрүү  жүргүзүлгөнкүнгө карата салык мыйзамдарында каралган салыктардын ставкалары колдо-нулат.     5. 2009-жылдын  1-январынан тартып салык салынуучу субъект тарабы-нан жүргүзүлүүчү салык салынуучу берүүлөр төмөнкүлөргө карата 20  пайызставкасы боюнча кошумча наркка салык салынууга жатат:     - кошумча наркка салык төлөөчү катары ушул субъектти каттоо колдо-нууга  киргизилген  күндөн тартып жана 2008-жылдын 31-декабрында аяктооменен ушул мезгилдин ичинде сатып алынган жана  өндүрүлгөн  материалдыкресурстардын калдыктары 2009-жылдын 1-январына карата;     - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чегарасы аркылуу  2009-жылдын1-январына чейин өткөрүлгөн товарлар.     6. Эгерде берүү 2009-жылдын 1-январына чейин салык алынуучу  болупэсептелген жана 2009-жылдын 1-январынан тартып бошотулган берүүлөр ста-тусуна ээ болгон учурда мурда кириштөөгө кабыл алынган,  сатып  алынганматериалдык  ресурстар  үчүн КНСтин суммасы 2009-жылдын январы үчүн ко-шумча наркка салык боюнча отчетто чагылдыруу менен Кыргыз Республикасы-нын  Салык  кодексинин 266-статьясынын 6-пунктунун 3-пунктчасына ылайыкоњдоо киргизилүүгө тийиш.      9-статья.      1. "Дин тутуу эркиндиги жана дин уюмдары жөнүндө" Кыргыз Республи-касынын  Мыйзамына  (Кыргызстан Республикасынын Жогорку Советинин ведо-мосттору, 1991-жыл, № 22, 667-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     - 11-статьянын бешинчи бөлүгү алып салынсын;     - 13-статьянын экинчи бөлүгүндөгү "коомдук уюмдар ишканалары  үчүнбелгиленген тартипте жана өлчөмдөрдө" деген сөздөр алып салынсын;     - 17-статьянын үчүнчү бөлүгү алып салынсын;     - 20-статьянын экинчи бөлүгү алып салынсын.     2. "Кыргызстан Республикасында менчикти  мамлекеттен  ажыратуунун,приватташтыруунун  жана ээлик кылуунун жалпы башталыштары жөнүндө" Кыр-гыз Республикасынын Мыйзамына (Кыргызстан Республикасынын Жогорку Сове-тинин ведомосттору, 1991-жыл, № 22, 694-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүү кирги-зилсин:     - 61-статьянын экинчи бөлүгү алып салынсын.     3. "Кыргызстан Республикасындагы  концессиялар  жана  концессиялыкишканалар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына (Кыргызстан Респуб-ликаеынын Жогорку  Советинин  ведомосттору,  1992-жыл,  №  3,  128-ст.)төмөнкүдөй өзгөртүү киргизилсин:     - 18-статья төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "18-статья. Салык салуу      Концессиялык ишканага  салык  салуу  Кыргыз  Республикасынын салыкмыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт.".     4. "Маданият жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына (КыргызстанРеспубликасынын  Жогорку  Советинин  ведомосттору,  1992-жыл,  №   4/2,175-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     - 31-статьянын үчүнчү бөлүгү алып салынсын;     - 46-статьянын экинчи бөлүгү алып салынсын.     5. "Аскер кызматчыларынын статусу жөнүндө" Кыргыз  РеспубликасынынМыйзамына ("Свободные горы" гезитине тиркеме, № 1, 1992-жылдын августу)төмөнкүдөй өзгөртүү киргизилсин:     - 12-статьянын  он үчүнчү бөлүгүндөгү "жер салыгын төлөө жана" де-ген сөздөр алып салынсын.     6. "Кыргыз  Республикасындагы  эркин экономикалык зоналар жөнүндө"Кыргыз Республикасынын Мыйзамына  (Кыргызстан  Республикасынын  ЖогоркуСоветинин ведомосттору,  1993-жыл,  № 3, 90-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөркиргизилсин:     - 5-статьянын  биринчи  бөлүгүндөгү  "ушул Мыйзам" деген сөздөр ",салык мыйзамдары" деген сөздөр толукталсын;     - 6-статьянын  биринчи бөлүгүндөгү экинчи сүйлөм төмөнкүдөй редак-цияда берилсин:     "Эркин экономикалык  зоналардын  аймагынан  Кыргыз Республикасынынбажы аймагына ташылып чыгуучу товарларга карата:     1) салык  салуу  Кыргыз  Республикасынын салык мыйзамдарына ылайыкжүргүзүлөт;     2) тарифтик жана тарифтик эмес жөнгө салуу чаралары Кыргыз Респуб-ликасынын бажы мыйзамына ылайык колдонулат.";     - 8-статьяда:     биринчи бөлүк алып салынсын;     бешинчи бөлүгү төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "Эркин экономикалык зоналардын субъекттеринде жалданып иштеген же-ке  адамдардан социалдык камсыздандыруу боюнча милдеттүү камсыздандыруувзностору "Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө" Кыргыз Респуб-ликасынын Мыйзамына ылайык алынат.";     - 12-статьяда:     биринчи бөлүгүндөгү  "Жењилдетилген салык салуу жана" деген сөздөр"Өзгөчө" деген сөз менен алмаштырылсын;     экинчи бөлүгү алып салынсын.     7. "Кыргыз Республикасынын  мал  чарбачылыгындагы  асыл-тукум  ишижөнүндө"  Кыргыз  Республикасынын Мыйзамына (Кыргызстан РеспубликасынынЖогорку Советинин  ведомосттору,  1993-жыл,  №  3,  99-ст.)  төмөнкүдөйөзгөртүү киргизилсин:     - 4-статьянын биринчи бөлүгү алып салынсын.     8. "Аскер кызматкерлерин пенсия менен камсыз кылуу жөнүндө" КыргызРеспубликасынын Мыйзамына (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин ве-домосттору, 1993-жыл, № 8, 179-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     - 8-статьяда:     статьянын аталышында  ".  Пенсияларды  салыктардан  бошотуу" дегенсөздөр алып салынсын;     экинчи бөлүгү алып салынсын.     9. "Кыргыз Республикасынын ички иштер  органдары  жөнүндө"  КыргызРеспубликасынын Мыйзамына (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин ве-домосттору, 1994-жыл, № 3, 76-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүү киргизилсин:     - 16-статьянын бешинчи бөлүгү алып салынсын.     10. "Илим жөнүндө жана мамлекеттик илимий-техникалык саясаттын не-гиздери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына (Кыргыз Республикасы-нын Жогорку Кењешинин ведомосттору,  1994-жыл, № 5, 161-ст.) төмөнкүдөйөзгөртүүлөр киргизилсин:     - 9-статьянын  бешинчи  бөлүгүндө  "жана  салык  салынбайт"  дегенсөздөр алып салынсын;     - 42-статьяда:     статьянын аталышында  жана биринчи абзацындагы "жана салыктык" де-ген сөздөр алып салынсын;     үчүнчү абзацындагы "салык салуу жана" деген сөздөр алып салынсын;     төртүнчү абзацтын экинчи сүйлөмү алып салынсын;     - 45-статьянын үчүнчү бөлүгүнүн экинчи сүйлөмү алып салынсын;     - 47-статьянын экинчи бөлүгүнүн бешинчи абзацындагы "салык салыну-уга жатпайт," деген сөздөр алып салынсын.     11. "Кыргыз Республикасынын ички иштер министрлигинин ички  аскер-лери  жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына (Кыргыз РеспубликасынынЖогорку Кењешинин ведомосттору,  1994-жыл,  №  6,  184-ст.)  төмөнкүдөйөзгөртүүлөр киргизилсин:     - 40-статьяда:     биринчи бөлүгү алып салынсын;     төртүнчү бөлүгүндөгү "салык салынбоочу" деген сөздөр  алып  салын-сын.     12. "Согуштун, Куралдуу Күчтөрдүн ардагерлери жана оруктагы эмгек-чилер жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына (Кыргыз РеспубликасынынЖогорку Кењешинин  ведомосттору,  1996-жыл,  №  5,  79-ст.)  төмөнкүдөйөзгөртүүлөр киргизилсин:     - 11-статьянын үчүнчү бөлүгү алып салынсын;     - 14-статьянын 3-пункту күчүн жоготту деп табылсын;     - 15-статьянын 3-пункту күчүн жоготту деп табылсын;     - 25-статьянын 2-пункту күчүн жоготту деп табылсын;     - 29-статьянын биринчи  бөлүгүндөгү  "экономикалык  иштен  алынганпайдадан  жењилдетилген  салык  алуу түрүндөгү финансылык жардам" дегенсөздөр "финансылык" деген сөз менен алмаштырылсын.     13. "Бийик тоолуу шарттарда жана алыскы зоналарда жашаган жана иш-теген адамдар үчүн мамлекеттик гарантиялар жана компенсациялар жөнүндө"Кыргыз   Республикасынын   Мыйзамына  (Кыргыз  Республикасынын  ЖогоркуКењешинин ведомосттору,  1996-жыл,  № 7,  100-ст.) төмөнкүдөй  өзгөртүүкиргизилсин:     - 5-статья күчүн жоготту деп табылсын.     14. "Жер  казынасы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына (Кыр-гыз Республикасынын Жогорку  Кењешинин  ведомосттору,  1997-жыл,  №  8,377-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүү киргизилсин:     - VI бөлүм күчүн жоготту деп табылсын.     15. "Кыргыз  Республикасынын Улуттук банкы жөнүндө" Кыргыз Респуб-ликасынын Мыйзамына (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин ведомост-тору, 1997-жыл, № 10, 470-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     - 53-статьяда:     статьянын аталышындагы "Салыктык" деген сөз алып салынсын;     1-пункт күчүн жоготту деп табылсын;     2-пунктундагы "салыктардын," деген сөз алып салынсын.     16. "Этил спиртин, алкогол жана спирттүү продукцияны өндүрүүнү жа-на  жүгүртүүнү  мамлекеттик жөнгө салуу жөнүндө" Кыргыз РеспубликасынынМыйзамына  ("Эркинтоо"  гезити,  2007-жылдын  17-июлу,  №   52   (1661)төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     - 12-статья төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "12-статья. Алкоголдук продукцияларга салык салуу      Алкоголдук продукцияларды чыгарууга,  импорттоого жана сатууга са-лык   салуу   Кыргыз   Республикасынын   салык   мыйзамдарына    ылайыкжүргүзүлөт.";     - 16-статьянын  2-пунктунун  алтынчы   абзацындагы,   19-статьянын3-пунктунун бешинчи абзацындагы,  22-статьянын 1-пунктунун төртүнчү аб-зацындагы жана 23-статьянын 1-пунктунун жетинчи абзацындагы "ушул  Мый-замдын 12-статьясына ылайык" деген сөздөр алып салынсын;     17. "Бухгалтердик эсеп жөнүндө" Кыргыз  Республикасынын  Мыйзамына(Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин ведомосттору,  2002-жыл, № 6,273-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүү киргизилсин:     - 5-статьянын 4-пункту төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "4. Салыктык эсепке алуу Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынаылайык жүргүзүлөт.".     18. "Кыргыз Республикасындагы инвестициялар жөнүндө"  Кыргыз  Рес-публикасынын  Мыйзамына (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин ведо-мосттору, 2003-жыл, № 7, 252-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     - 2-статьянын 2-пунктунда:     "салыктык жана" деген сөздөр алып салынсын;     "курчап турган чөйрөнү," деген сөздөрдөн кийин "салык салуу" дегенсөздөр менен толукталсын.     19. "Жазык-аткаруу (пенитенциардык) тутумунун органдары жана меке-мелери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына (Кыргыз  Республикасы-нын Жогорку Кењешинин ведомосттору, 2003-жыл, № 12, 554-ст.) төмөнкүдөйөзгөртүү киргизилсин:     - 36-статьянын сегизинчи бөлүгү алып салынсын.     20. "Банктык сыр жөнүндө" Кыргыз Республикасынын  Мыйзамына  ("Эр-кинтоо" гезити, 2002-жылдын 2-августу, № 58) төмөнкүдөй өзгөртүү кирги-зилсин:     - 10-статьянын 2-пункту төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "2. Банктар банк сырын түзүүчү маалыматтарды ыйгарым укуктуу  мам-лекеттик органга төмөнкү максатта беришет:     1) ушул укук мамилелерин жөнгө салуучу атайын мыйзамдын  негизиндегана,  мыйзамсыз  жол  менен алынган кирешелерди мыйзамдаштырууга (изинжашырууга) каршы аракеттенүү;     2) Кыргыз   Республикасынын   Салык  кодексине  ылайык  салыктардыэсептөө жана төлөө үчүн контролду камсыз кылуу.".     21. "Чакан ишкерликти мамлекеттик колдоо жөнүндө" Кыргыз Республи-касынын  Мыйзамына  ("Эркинтоо"  гезити,  2007-жылдын  12-июну,  №  42)төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     - 2-статьянын биринчи бөлүгүндөгү "салыктарга  жана  башка"  дегенсөздөр алып салынсын;     - 8-статьянын онунчу бөлүгүндөгү "салык салынууга  жатпайт"  дегенсөздөр алып салынсын;     - 9-статьянын экинчи жана үчүнчү бөлүктөрү алып салынсын.     22. "Бейсалык  төлөмдөр  жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына(Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин ведомосттору,  1994-жыл, № 5,157-ст.) төмөнкүдөй толуктоо киргизилсин:     - II бөлүм төмөнкү мазмундагы 12-1 жана 12-2-статьялар  менен  то-лукталсын:      "12-1-статья. Калктуу конуштардын аймактарынан таштандыларды алып                   чыгууга жыйым      1. Жыйымдын төлөөчүлөрү юридикалык жана жеке жактар (курулуштардынээлери) болот.     2. Жыйым  ставкасынын өлчөмү шаарларда жана райондордо жергиликтүүкењештердин чечимдери,  поселкаларда,  кыштактарда жана айылдарда - жа-рандардын  жыйналыштарында  жана чогулуштарында бекитип берилген аянткажана ишканада иштегендердин санына (юридикалык жактар үчүн), курулуштунөлчөмүнө,  үйдүн тургундарынын санына (жеке адамдар үчүн) жараша, бирокэсептик көрсөткүчтүн өлчөмүнөн 50 пайыздан ашык эмес өлчөмдө  аныкталатжана  тиешелүү  жергиликтүү  бюджетке  жылына  бир жолу учурдагы жылдын1-апрелине чейин төлөнөт.      12-2-статья. Автотранспортту парковкалоо үчүн жыйым      1. Жыйымдын төлөөчүлөрү ушул максаттар үчүн жергиликтүү  мамлекет-тик  администрациялар  тарабынан  атайын жабдылган же бөлүнгөн жерлергеавтомашиналарды парковкалоону ишке ашыруучу юридикалык жана жеке жактарболуп саналат.     Жыйым айдоочулардын белгиленген үлгүдөгү квитанцияларды сатып алу-усу жолу менен жүргүзүлөт.     2. Жыйымдын ставкасы орундун жайлуулук  дењгээлине  жана  токтотууузактыгына жараша,  бирок эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүнөн 5 пайыздан аш-паган өлчөмдө райондук, шаардык кењештин чечими менен белгиленет.     3. Жыйымды  тиешелүү  жергиликтүү бюджетке төлөө ай сайын отчеттукмезгилден кийинки айдын 20сына чейин жүргүзүлөт.".     23. "Жол  фонду жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ("Эркин-тоо", 1998-жылдын 5-июну, № 69-70) төмөнкүдөй өзгөртүү киргизилсин:     - 2-статьянын төртүнчү жана бешинчи абзацтары алып салынсын.     24. Кыргыз Республикасынын Жер кодексине  (Кыргыз  РеспубликасынынЖогорку  Кењешинин  ведомосттору,  1999-жыл,  № 9,  440-ст.) төмөнкүдөйөзгөртүүлөр киргизилсин:     - 8-статьяда:     статьянын аталышындагы "Кыймылсыз мүлккө салык." деген сөздөр алыпсалынсын;     2-пункт төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "2. Жер  үчүн  акы  төлөө  жерди  пайдалангандык үчүн ижаралык акытүрүндө төлөнөт.  Жер салыгы Кыргыз Республикасынын салык  мыйзамдарынаылайык төлөнөт.".     25. Кыргыз  Республикасынын  Бажы  кодексине  ("Эркинтоо"  гезити,2004-жылдын 23-июлу, № 56-59) төмөнкүдөй өзгөртүү киргизилсин:     - 260-статьянын 1-пунктундагы "0,1" деген цифра "0,09" деген цифраменен алмаштырылсын.     26. "Ишкердик   субъекттерине   текшерүүлөрдү   жүргүзүү   тартибижөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ("Эркинтоо" гезити, 2007-жыл-дын 8-июну, № 41) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр жана толуктоо киргизилсин:     - 1-статья төмөнкүдөй мазмундагы 4-пункт менен толукталсын:     "4. Салык мыйзамдарын сактоо маселелери боюнча ишкердик субъектте-рине текшерүүлөрдү жүргүзүү тартиби Кыргыз Республикасынын Салык кодек-си менен жөнгө салынат.";     - 2-статьянын бешинчи абзацы алып салынсын;     - 8-статья күчүн жоготту деп табылсын.     27. Кыргыз  Республикасынын  Администрациялык жоопкерчилик жөнүндөкодексине  (Кыргыз  Республикасынын  Жогорку  Кењешинин   ведомосттору,1999-жыл, № 2, 77-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     - 393-статьяда:     биринчи бөлүгүнүн  экинчи  абзацындагы  "бирден  үчкө чейин" дегенсөздөр "он" деген сөз менен  жана  "үчтөн  бешке  чейин"  деген  сөздөр"элүү" деген сөз менен алмаштырылсын;     экинчи бөлүктүн  экинчи  абзацындагы  "үчтөн  бешке  чейин"  дегенсөздөр  "жыйырма"  деген  сөз  менен жана "ондон жыйырмага чейин" дегенсөздөр "жүз" деген сөз менен алмаштырылсын;     - 300-статья төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "300-статья. Алкоголдук продукция үчүн акциздик маркаларды,                  этикеткаларды, термокапкактарды, тыгындарды, мюзлени                  жана башка комплекттөөчү материалдарды жасалмалоо же                  болбосо кайтадан пайдалануу, сактоо,таратуу, сатуу      Алкоголдук продукция үчүн акциздик маркаларды, этикеткаларды, тер-мокапкактарды,  тыгындарды,  мюзлени жана башка комплекттөөчү материал-дарды жасалмалоо же болбосо пайдалануудан чыккандарын кайтадан пайдала-нуу, ошондой эле аларды сактоо, таратуу жана сатуу, -     жарандарга - жыйырма, кызмат адамдарына - жүз, юридикалык жактарга- элүү, эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндө алкоголдук продукция үчүн акциз-дик маркалары,  этикеткалары,  термокапкактары, тыгындары, мюзлеси жанабашка комплекттөөчү материалдары жасалмаланган же кайталап  пайдаланыл-ган товарын конфискациялоо менен администрациялык айып салууга алып ке-лет";     - 301-статьянын экинчи абзацы төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "жарандарга -   жыйырма,   кызмат   адамдарына   -   жүз   эсептиккөрсөткүчтүн  өлчөмүндө  тамеки  буюмдарын жана алкоголдук ичимдиктеринконфискациялоо менен администрациялык айып салууга алып келет";     - 310-статья төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "310-статья. Документтерди алмаштыруу, өзгөртүү, кайра жасоо,                  жасалмалоо, так отчеттуулук бланкаларын сакталышын                  камсыз кылбоо жана жоголгон учурлары жөнүндө маалымат                  бербөө      Документтерди алмаштыруу,  өзгөртүү,  кайра  жасоо,  жасалмалоо жеалардын сакталышын  камсыз  кылбоо,  ошондой  эле  так  отчеттуулуктагыбланктардын  (КНС  боюнча эсептик фактуралардын,  накладнойлордун ж.б.)жоголгон же уурдалган учурлары жөнүндө өз учурунда маалымат бербөө,-     жарандарга - жыйырма, кызмат адамдарына - жүз эсептик көрсөткүчтүнөлчөмүндө администрациялык айып салууга алып келет.";     - 346-статьяда:     биринчи бөлүктүн экинчи абзацында "үчкө чейин" деген  сөздөр  "жы-йырма" деген сөздөргө жана "бештен онго чейин" деген сөздөр "жүз" дегенсөздөргө алмаштырылсын;     экинчи бөлүктүн биринчи абзацы төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "Бухгалтердик эсептин жоктугу,  бухгалтердик эсепти бурмалоо, бух-галтердик отчетторду, баланстарды, эсептөөлөрдү жана бюджетке салыктар-ды эсептөө жана төлөө менен байланышкан башка документтерди бербөө, -";     экинчи бөлүктүн  экинчи  абзацындагы "ондон жыйырмага чейин" дегенсөздөр "жыйырма өлчөмүндө" деген сөздөр менен алмаштырылсын;     - 348-статьяда:     аталышында жана биринчи бөлүктүн  биринчи  абзацында  "мамлекеттиксалык  инспекциясы" деген сөздөр "салык кызматы" деген сөздөр менен ал-маштырылсын;     биринчи бөлүктүн  экинчи  абзацында  "ондон жыйырмага чейин" дегенсөздөр "жарандарга - он,  кызмат адамдарына - элүү" деген сөздөр  мененалмаштырылсын;     экинчи бөлүктүн экинчи абзацындагы "жыйырмадан элүүгө чейин" дегенсөздөр "жарандарга - жыйырма, кызмат адамдарына - жүз" деген сөздөр ме-нен алмаштырылсын;     - 351-статьяда:     статьянын аталышындагы жана биринчи бөлүктүн  биринчи  абзацындагы"декларациялар жана төлөмдөр" деген сөздөр "бирдиктүү салык декларация-лары жана салыктарды төлөбөө" деген сөздөр менен алмаштырылсын;     биринчи бөлүктүн  экинчи  абзацындагы  "бирден  экиге чейин" дегенсөздөр "жыйырма" деген сөзгө жана "ондон жыйырмага чейин" деген  сөздөр"элүү" деген сөзгө алмаштырылсын;     - 352-статья төмөнкүдөй редакцияда берилсин:     "352-статья. Салыктын суммасын азайтуу      Бирдиктүү салык декларациясында көрсөтүлүүгө тийиш болгон салыктынсуммасын азайтуу, -     1) текшерилүүчү календарлык жыл үчүн жыйынды жылдык кирешеге 2 па-йызга чейинки өлчөмдө - администрациялык жаза салууга алып келбейт;     2) текшерилүүчү  календарлык жыл үчүн жыйынды жылдык кирешеге 2ден5 пайызга чейинки өлчөмдө -     жарандарга -  он,  кызмат  адамдарына  -  элүү  эсептик  көрсөткүчөлчөмүндө администрациялык жаза салууга алып келет;     3) текшерилүүчү календарлык жыл үчүн жыйынды жылдык кирешеге 5 па-йыздан ашкан салыктын суммасын азайтууда -     жарандарга -  жыйырма,  кызмат  адамдарына - жүз эсептик көрсөткүчөлчөмүндө администрациялык жаза салууга алып келет;     Билдирүүдө көрсөтүлгөн  мөөнөттө  салык  карыздарын  төлөө жөнүндөбилдирүүнүн талаптарын аткарбоо, төмөнкү учурларда:     - ушул статьянын 1) пунктчасында көрсөтүлгөн учурда,  жарандарга -он,  кызмат адамдарына - жыйырма беш эсептик көрсөткүч өлчөмүндө  адми-нистрациялык жаза салууга алып келет;     - ушул статьянын 2) пунктчасында көрсөтүлгөн учурда,  жарандарга -он беш,  кызмат адамдарына - элүү эсептик көрсөткүч өлчөмүндө админист-рациялык жаза салууга алып келет;     - ушул статьянын 3) пунктчасында көрсөтүлгөн учурда,  жарандарга -жыйырма,  кызмат адамдарына - жүз эсептик көрсөткүч өлчөмүндө админист-рациялык жаза салууга алып келет.";     - 353-статьяда:     статьянын аталышында  "Экономикалык  ишти" деген сөздөн кийин "са-лыктык" деген сөз менен толукталсын;     биринчи бөлүктүн биринчи абзацында "Салыктык инспекциясында" дегенсөздөр "Салыктык" деген сөз менен алмаштырылсын;     биринчи бөлүктүн  экинчи абзацындагы "ондон жыйырмага чейинки" де-ген сөздөр "жыйырма" деген сөзгө жана "жыйырмадан отузга чейинки" дегенсөздөр "жүз" деген сөзгө алмаштырылсын;     - 355-статьяда:     биринчи бөлүктүн  биринчи абзацындагы "ишканалар жана башка ишкер-дик уюмдарды" деген сөздөр "коммерциялык  жана  башка  уюмдарды"  дегенсөздөр менен алмаштырылсын;     биринчи бөлүктүн экинчи абзацындагы "жыйырмадан элүү" деген сөздөр"жүз" деген сөз алмаштырылсын;     - 356-статьянын биринчи бөлүгүнүн экинчи  абзацындагы  "бештен  онбеш"  деген  сөздөр  "он  беш"  деген сөзгө жана "он бештен отуз" дегенсөздөр "отуз" деген сөзгө алмаштырылсын;     - 410-статьянын  биринчи  бөлүгүнүн экинчи абзацындагы "бештен жы-йырма" деген сөздөр "жыйырма" деген сөз менен алмаштырылсын;     - 535-статьяда:     статьянын аталышындагы "Мамлекеттик  салык  инспекциясынын"  дегенсөздөр "Салык кызматынын" деген сөздөр менен алмаштырылсын;     биринчи бөлүктүн биринчи абзацындагы "Мамлекеттик салык инспекция-сынын" деген сөздөр "Салык кызматынын" деген сөздөр менен алмаштырылсынжана "ушул Кодекстин  346,  348-353,  355,  356,  357-статьянын  экинчибөлүгү,    362-статья,    410-статьяларында,   418-статьясынын   экинчибөлүгүндө" деген сөздөр "ушул Кодекстин 346,  348-353,  355,  356, 410,418-статьяларында" деген сөздөр менен алмаштырылсын;     - 564-статьянын 2) пунктундагы "мамлекеттик салык  инспекциясынын"деген сөздөр "салык кызматынын" деген сөздөр менен алмаштырылсын.     28. Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексине (Кыргыз Республи-касынын   Жогорку  Кењешинин  ведомосттору,  1998-жыл,  N  7,  229-ст.)төмөнкүдөй толуктоолор киргизилсин:     - 211-статьянын  эскертүүсү төмөнкүдөй мазмундагы экинчи абзац ме-нен толукталсын:     "Салык санкцияларын, туумдарды, пайыздарды кошкондо салык карызда-рынын бүткүл суммасын ыктыярдуу төлөгөн учурда кылмыш процессинин  каа-лаган  стадиясында адамды кылмыштык териштирүү токтотулууга тийиш.  Эс-кертүүнүн ушул бөлүгүнүн жоболору ушул Кодекстин 212,  213-статьяларынада жайылтылат.";     - 214-статьяда:     биринчи бөлүктүн  биринчи  абзацы "мыйзамдуу талаптарын аткарбоо,"деген сөздөрдөн кийин "салык кызматтары тарабынан берилген  КНС  боюнчатак отчеттуулуктагы эсеп-фактуралардын бланктарынын сакталышын көп жолукамсыз кылбоо," деген толукталсын;     төмөнкүдөй мазмундагы эскертүү менен толукталсын:     "Эскертүү. Ишкер же чарбакер субъекттин кызмат адамы тарабынан са-лык  кызматтары  тарабынан  берилген  КНС  боюнча  так  отчеттуулуктагыэсеп-фактуралардын бланктарынын сакталышын көп жолу камсыз  кылбоо  депжоголгон  бланктардын комплектисинин санына карабастан акыркы 12 кален-дарлык ай үчүн үчүнчү жолу КНС боюнча эсеп-фактуранын жоголушу  эсепте-лет.".     29. "Салык консультанттары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын  Мыйза-мына (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењешинин ведомосттору,  1999-жыл,N 8, 398-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр киргизилсин:     Мыйзамдын бүткүл тексти боюнча "Кыргыз Республикасынын Финансы ми-нистрлиги" деген сөздөр тиешелүү жөндөмөлөрдө  "Кыргыз  Республикасыныныйгарым укуктуу салык органдары" деген сөздөр менен алмаштырылсын;     5-статьянын 4-пунктунда "Салык кызматы" деген сөздөр "Кыргыз  Рес-публикасынын  Экономикалык  өнүктүрүү  жана  соода  министрлиги"  дегенсөздөр менен алмаштырылсын.     7-статья күчүн жоготту деп табылсын.      10-статья.      1. Салык  кодексинин колдонууга киргизилиши менен Кыргыз Республи-касынын төмөнкү мыйзамдары күчүн жоготту деп табылсын:     - 1991-жылдын 17-декабрындагы N 660-ХII "Ишканалардан, бирикмелер-ден жана уюмдардан алынуучу салыктар жөнүндө";     - 1992-жылдын  27-февралындагы N 760-ХII "Кыргыз Республикасындагыөзгөчө кырдаалдардын алдын  алууга  жана  алардын  кесепеттерин  жоюугабөлүнүүчү каражаттарды чегерүү жөнүндө";     - 1992-жылдын 6-мартындагы N 872-ХII "Ишканалардан,  бирикмелерденжана  уюмдардан  алынуучу  салыктар жөнүндө" Кыргызстан РеспубликасынынМыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу";     - 1992-жылдын 30-июнундагы N 925-ХII "Ишканалардан,  бирикмелерденжана уюмдардан алынуучу салыктар  жөнүндө"  Кыргызстан  РеспубликасынынМыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу";     - 1992-жылдын 30-июнундагы N 924-ХII "Кыргызстан Республикасындагыөзгөчө кырдаалдардын алдын алуу жана жоюу үчүн фонд жөнүндө" КыргызстанРеспубликасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 1992-жылдын  17-декабрындагы N 1088-ХII "Ишканалардан,  бирикме-лерден жана уюмдардан алынуучу салыктар жөнүндө" Кыргызстан Республика-сынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу";     - 1993-жылдын 7-майындагы  N  1213-ХII  "Кыргыз  Республикасындагыөзгөчө  кырдаалдардын  алдын  алуу  жана жоюу үчүн фонд жөнүндө" КыргызРеспубликасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 1993-жылдын 8-майындагы N 1237-ХII "Ишканалардан,  бирикмелерденжана уюмдардан алынуучу салыктар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйза-мына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу";     - 1994-жылдын 12-январындагы N 1397-ХII "Калк менен акчалай  эсеп-тешүүлөрдү  жүзөгө  ашыруудагы контролдук-кассалык машиналарды колдонуужөнүндө";     - 1994-жылдын 13-январындагы N 1416-ХII "Ишканалардан, бирикмелер-ден жана уюмдардан алынуучу салыктар жөнүндө" Кыргызстан  Республикасы-нын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу";     - 1994-жылдын 25-майындагы N 1525-ХII "Ишканалардан, бирикмелерденжана  уюмдардан  алынуучу  салыктар жөнүндө" Кыргызстан РеспубликасынынМыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу";     - 1995-жылдын  27-июлундагы  жана 26-сентябрындагы N 25-1 "Ишкана-лардан,  бирикмелерден жана уюмдардан алынуучу салыктар  жөнүндө"  Кыр-гызстан Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду кир-гизүү тууралуу";     - 1995-жылдын  28-сентябрындагы  жана 28-декабрындагы N 37-I "Кыр-гызстан Республикасындагы өзгөчө кырдаалдардын  алдын  алуу  жана  жоюуүчүн  каражаттарды  чегерүү  жөнүндө"  Кыргыз Республикасынын Мыйзамынаөзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу";     - 1996-жылдын  26-июнундагы N 24 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексин колдонууга киргизүү жөнүндө";     - 1996-жылдын  26-июнундагы  N 25 Кыргыз Республикасынын Салык ко-декси;     - 1996-жылдын  27-декабрындагы  N 66 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 1996-жылдын 18-мартындагы N 15 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 1996-жылдын  15-апрелиндеги  N  20 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 1997-жылдын  19-декабрындагы  N 91 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 1998-жылдын  26-майындагы N 67 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 1998-жылдын  20-октябрындагы N 133 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексинин 60-статьясын чечмелөө жөнүндө";     - 1999-жылдын 16-январындагы N 5 "Ишканалардан, бирикмелерден жанауюмдардан алынуучу салыктар жөнүндө" Кыргыз  Республикасынын  Мыйзамынатолуктоо киргизүү тууралуу";     - 1999-жылдын 19-мартындагы N 29 "Ишканалардан, бирикмелерден жанауюмдардан  алынуучу салыктар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын32-статьясын чечмелөө тууралуу";     - 1999-жылдын 19-мартындагы N 30 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексинин 104-статьясын чечмелөө жөнүндө";     - 1999-жылдын  13-июлундагы N 71 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 1999-жылдын  16-июлундагы N 77 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 1999-жылдын 17-июлундагы N 80 "1993-1994-жылдарда Өзбекстан Рес-публикасына этти клирингдик жөнөтүүлөрдү камсыз кылган эт комбинаттарынкошумча  нарк  салыгын  (КНС) төлөөдөн,  ошондой эле жазапул жана каржысанкцияларын,  салыктар менен милдеттүү төлөмдөр жана камсыздандыруунунмүчөлүк акыларына чегерүүлөр боюнча туумду төлөөдөн бошотуу жөнүндө";     - 1999-жылдын 27-ноябрындагы N 130 "Кыргыз  Республикасынын  Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 1999-жылдын 1-декабрындагы N 135 "Кыргыз  Республикасынын  Салыккодексине өзгөртүү киргизүү жөнүндө";     - 2000-жылдын 22-февралындагы  N  44  "Калк  менен  акчалай  эсеп-тешүүлөрдү  жүзөгө  ашыруудагы контролдук-кассалык машиналарды колдонуужөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү туура-луу";     - 2000-жылдын 17-июлундагы N 60 "Кыргыз Республикасынын Салык  ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2000-жылдын 20-сентябрындагы N 76 "Кыргыз Республикасынын  Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2000-жылдын 20-сентябрындагы N 77 "Ош-3000" мааракесин майрамдооменен  байланышкан  объекттерди  курууну  жүзөгө ашырып жаткан чарбакерсубъекттерге жењилдиктер берүү жөнүндө";     - 2001-жылдын  2-мартындагы N 26 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2001-жылдын 12-мартындагы N 29 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүү жана толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2001-жылдын  5-майындагы  N 39 "Алтын Балалык" калыбына келтирүүкомплексин курууга чарба жүргүзүүчү субъекттер тарабынан жүзөгө  ашыры-луучу   жөнөтүүлөрдү   салыктарды   жана  төлөмдөрдү  төлөөдөн  бошотуужөнүндө";     - 2001-жылдын  26-июнундагы N 59 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2001-жылдын  14-июлундагы N 75 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2001-жылдын 7-декабрындагы N 102 "Чакан ишкердиктин субъекттери-не салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн тутуму жөнүндө";     - 2001-жылдын 7-декабрындагы N 105 "2001-жылдын 14-июлундагы "Кыр-гыз Республикасынын Салык кодексине  өзгөртүүлөрдү  жана  толуктоолордукиргизүү  жөнүндө"  Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жанатолуктоолорду киргизүү тууралуу";     - 2001-жылдын  7-декабрындагы  N 106 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - "Кыргыз  Республикасынын  Салык кодексине өзгөртүүлөрдү жана то-луктоолорду киргизүү жөнүндө" ("Эркинтоо" гезити, 2001-жылдын 4-июлу, N48);     - "Кыргыз Республикасынын Салык кодексине  толуктоолорду  киргизүүжөнүндө" ("Эркинтоо" гезити, 2001-жылдын 3-октябры, N 72);     - 2002-жылдын 1-апрелиндеги N 46 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексинин 161-статьясын чечмелөө жөнүндө";     - 2002-жылдын 11-майындагы N 79 "Кыргыз Республикасынын Салык  ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2003-жылдын 10-январындагы N 3 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүү жана толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2003-жылдын 8-мартындагы N 57 "Кыргыз Республикасынын Салык  ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2003-жылдын 14-апрелиндеги N 73  "Кыргыз  Республикасынын  Салыккодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 2003-жылдын 30-апрелиндеги N 90  "Кыргыз  Республикасынын  Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2003-жылдын 14-июнундагы N 107 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2003-жылдын 14-июлундагы N 155 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 2003-жылдын 28-июлундагы N 156 "Ишканалардан, бирикмелерден жанауюмдардан  алынуучу  салыктар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынаөзгөртүү киргизүү тууралуу";     - 2003-жылдын 28-июлундагы N 157 "Ишканалардан, бирикмелерден жанауюмдардан алынуучу салыктар жөнүндө" Кыргыз  Республикасынын  Мыйзамынаөзгөртүү киргизүү тууралуу";     - 2003-жылдын 28-августундагы N 200 "Кыргыз Республикасынын  Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2003-жылдын 27-декабрындагы N 240  "Ишканалардан,  бирикмелерденжана уюмдардан алынуучу салыктар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйза-мына толуктоо киргизүү тууралуу";     - 2003-жылдын  27-декабрындагы N 241 "Ишканалардан,  бирикмелерденжана уюмдардан алынуучу салыктар жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйза-мынын  32-статьясын чечмелөө тууралуу" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынатолуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын  5-январындагы N 1 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын  5-январындагы N 2 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүү киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын  5-январындагы N 4 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүү киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын 11-мартындагы N 21 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексинин айрым статьяларын чечмелөө жөнүндө";     - 2004-жылдын 25-мартындагы N 48 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүү киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын 25-мартындагы N 49 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүү киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын  1-июлундагы  N 82 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын  1-июлундагы  N 83 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын 17-сентябрындагы N 167 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын 17-сентябрындагы N 168 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине өзгөртүү киргизүү жөнүндө";     - 2004-жылдын 30-сентябрындагы N 171 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2005-жылдын  4-февралындагы  N  14 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2005-жылдын  30-ноябрындагы  N 156 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексинин 9-статьясынын отуз сегизинчи бөлүгүн чечмелөө жөнүндө";     - 2006-жылдын  1-февралындагы  N  32 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2006-жылдын  3-июнундагы  N 89 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 2006-жылдын 25-июлундагы N 128 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2006-жылдын  16-августундагы N 172 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексинин 108-статьясын чечмелөө жөнүндө";     - 2006-жылдын  23-ноябрындагы  N 186 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2006-жылдын  28-декабрындагы N 209 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 2007-жылдын  25-апрелиндеги  N  44 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2007-жылдын 30-июлундагы N 101 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2007-жылдын  9-августундагы  N 138 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2007-жылдын  9-августундагы  N 142 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 2008-жылдын 19-мартындагы N 27 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2008-жылдын 19-мартындагы N 28 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине толуктоолорду киргизүү жөнүндө;     - 2008-жылдын 20-мартындагы N 33 "Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине толуктоо киргизүү жөнүндө";     - 2008-жылдын  25-апрелиндеги  N  66 "Кыргыз Республикасынын Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2008-жылдын  15-майындагы N 83 "Чакан ишкердик субъектеринен са-лык алуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасы жөнүндө"  Кыргыз  РеспубликасынынМыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө";     - 2008-жылдын 25-апрелиндеги N 66  "Кыргыз  Республикасынын  Салыккодексине өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө";     - 2008-жылдын 19-майындагы N 91 "Кыргыз Республикасынын Салык  ко-дексине толуктоо киргизүү жөнүндө".     2. Күчүн жоготту деп табылсын:     - 1994-жылдын  16-апрелиндеги  N  1501-ХII "Кыргыз Республикасынынайрым  мыйзам  актыларына  өзгөртүүлөрдү  жана  толуктоолорду  киргизүүжөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын IX бөлүмү;     - 1999-жылдын 13-июлундагы N 69 "Кыргыз Республикасынын айрым мый-зам  актыларына  толуктоолорду киргизүү жөнүндө" Кыргыз РеспубликасынынМыйзамынын 1-статьясы;     - 2002-жылдын  20-мартындагы  N  41  "Кыргыз Республикасынын айрыммыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү жана  толуктоолорду  киргизүү  жөнүндө"Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 3-статьясы;     - 2003-жылдын 18-декабрындагы N 235 "Кыргыз Республикасынын  айрыммыйзам  актыларына  өзгөртүүлөрдү  жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө"Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 1-статьясы;     - 2004-жылдын 11-июнундагы N 73 "Кыргыз Республикасынын айрым мый-зам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө"  Кыргыз  РеспубликасынынМыйзамынын 5-статьясы;     - Кыргыз Республикасынын Президентинин 2007-жылдын 23-октябрындагыПЖ  N  468  "Кыргыз  Республикасынын  Салык кодексине толуктоо киргизүүжөнүндө" мыйзам күчүнө ээ Жарлыгы;     - 2008-жылдын  25-апрелиндеги  N  69 "Кыргыз Республикасынын айрыммыйзам актыларына өзгөртүү жана толуктоо киргизүү жөнүндө" Кыргыз  Рес-публикасынын Мыйзамынын 1-статьясы.      11-статья.      Кыргыз Республикасынын Өкмөтү:     - салык базасын аныктоо үчүн, 2009-жылдын ичинде:     тиешелүү жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын башкаруусун-дагы жана тескөөсүндөгү Айыл чарба жерлерин кайра  бөлүштүрүү  фондунунжерлерине жана айылга жакын жайлоолорго инвентаризация жүргүзсүн;     Айыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүү фондунун жерлерине инвентари-зация  жүргүзүүнүн  жыйынтыгы  боюнча айыл чарба өндүрүшү үчүн жараксызжерлерди башка категориядагы жерлерге которууну ишке ашырсын.     - Негизги фонддордун жалпы мамлекеттик классификаторун бекитсин;     - салык төлөөчүлөр тарабынан чегерүүлөрдү аныктоо үчүн колдонулуу-чу табигый кемүүнүн нормаларын бекитсин;     - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын Кыргыз Республикасынын  Салыккодексине  ылайык келтирүү боюнча сунуштарды даярдасын жана Кыргыз Рес-публикасынын Жогорку Кењешинин кароосуна киргизсин;     - ченемдик укуктук актыларды Кыргыз Республикасынын Салык кодекси-не ылайык келтирсин.      12-статья.      Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана салык маселелерин жөнгө са-луучу  башка ченемдик укуктук актылары Кыргыз Республикасынын Салык ко-дексине карама каршы келбеген бөлүктөрүндө колдонулаары белгиленсин.      13-статья.      Бул Мыйзам 2009-жылдын 1-январынан тартып күчүнө кирет.      Кыргыз Республикасынын Президенти                                                                  Долбоор                  КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН САЛЫК КОДЕКСИ      ЖАЛПЫ БӨЛҮК     I БӨЛҮМ.    ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР     1-глава.    Жалпы жоболор     2-глава.    Кыргыз Республикасынын салык системасы     II БӨЛҮМ.   САЛЫКТЫК УКУК МАМИЛЕЛЕРИНИН КАТЫШУУЧУЛАРЫ     3-глава.    Салык төлөөчү. Салык боюнча өкүл     4-глава.    Салык кызматы     III БӨЛҮМ.  САЛЫКТЫК МИЛДЕТТЕНМЕ ЖАНА САЛЫКТЫК КАРЫЗ     5-глава.    Жалпы жоболор     6-глава.    Салыктык милдеттенмелерди аткаруу. Салыктык                 милдеттенмелердин токтотулушу     7-глава.    Салыктык милдеттенмелерди аткарууну жана салыктык                 карыздарды жоюуну камсыздоо     8-глава.    Салыктык милдеттенмени аткаруу жана салыктык карызды                 жоюу мөөнөттөрүн өзгөртүү     9-глава.    Салыктарды эсепке алуу жана кайтарып берүү     10-глава.   Салыктык милдеттенме жөнүндө кабарлоо     11-глава.   Эсепке алуу документтери жана салыктык отчеттуулук     IV БӨЛҮМ.   САЛЫКТЫК КОНТРОЛЬ     12-глава.   Салык органына каттоо     13-глава.   Салыктык текшерүүлөр     14-глава.   Фискалдык эске тутуусу менен контролдук-кассалык                 машиналарды колдонуу. Салык посту     15-глава.   Салык иш-аракеттерин жүргүзүүдө кирүү, текшерүү,                 документтерди талап кылуу, экспертиза жүргүзүү,                 протокол түзүү     16-глава.   Айрым учурларда салыктык контроль жүргүзүүнүн                 өзгөчөлүктөрү     17-глава.   Салык кызматынын органдарынын башка субъекттер менен                 өз ара аракети     V БӨЛҮМ.    САЛЫКТЫК УКУК БУЗУУ ЖАНА АНЫ БУЗУУ ҮЧҮН ЖООПКЕРЧИЛИК     18-глава.   Салыктык укук бузуулар үчүн жоопкерчилик жөнүндө                 жалпы жоболор     19-глава.   Салыктык укук бузуулардын түрлөрү жана аларды жасоо                 үчүн жоопкерчилик     VI БӨЛҮМ.   САЛЫК КЫЗМАТЫ ОРГАНДАРЫНЫН ЧЕЧИМДЕРИНЕ ДАТТАНУУ,                 АЛАРДЫН КЫЗМАТ АДАМДАРЫНЫН АРАКЕТТЕРИ ЖАНА/ЖЕ                 АРАКЕТСИЗДИГИ     20-глава.   Салык кызматы органдарынын чечимдерине даттануунун                 тартиби     ӨЗГӨЧӨ БӨЛҮК     21-глава.   Салыктык эсеп     VII БӨЛҮМ.  КИРЕШЕ САЛЫГЫ     22-глава.   Жалпы жоболор     23-глава.   Жылдык жыйынды киреше жана башка кирешелер     24-глава.   Салыктык базаны аныктоо үчүн жыйынды кирешеден чыгарып                 салуулар     25-глава.   Киреше салыгынын ставкалары. Киреше салыгын эсептөө                 тартиби     26-глава.   Салык агенттери тарабынан киреше салыгы боюнча                 салыктык милдеттенмелерди аткаруу     27-глава.   Жеке жактардын айрым категорияларына салык салуунун                 өзгөчөлүктөрү     VIII бөлүм. Пайдага салык     28-глава.   Жалпы жоболор     29-глава.   Жылдык жыйынды киреше     30-глава.   Чыгарып салууга тийиш болгон чыгымдар     31-глава.   Салыктык жењилдиктер     32-глава.   Салыктын ставкасы. Кирешеге салыкты эсептөөнүн,                 декларациялоонун жана төлөөнүн тартиби     33-глава.   Салык төлөөчүлөрдүн жана кирешелердин айрым                 категорияларына салык салуунун өзгөчөлүктөрү     34-глава.   Кыргыз Республикасындагы киреше булагында чет                 өлкөлүк уюмдардын кирешелерине салык салуунун                 өзгөчөлүктөрү     IX БӨЛҮМ.   КОШУМЧА НАРК САЛЫГЫ     35-глава.   Жалпы жоболор     36-глава.   Салык салынуучу субъект     37-глава.   Салык салуу объектиси     38-глава.   Бошотулган жөнөтүүлөр жана КНСтин ставкасы нөлгө                 барабар болгон берүүлөр     39-глава.   Салыктык база     40-глава.   Салыктык мезгил. КНСти эсептөөнүн, төлөөнүн жана                 ордун толтуруунун тартиби     X БӨЛҮМ.    АКЦИЗ САЛЫГЫ     41-глава.   Жалпы жоболор     42-глава.   Салык салуунун өзгөчөлүктөрү     XI БӨЛҮМ.   ЖЕР КАЗЫНАСЫН ПАЙДАЛАНГАНДЫК ҮЧҮН САЛЫКТАР     43-глава.   Жалпы жоболор     44-глава.   Бонус     45-глава.   Роялти     XII БӨЛҮМ.  САТУУДАН АЛЫНЧУ САЛЫК     46-глава.   Жалпы жоболор     47-глава.   Сатуудан салыкты эсептөө     XIII БӨЛҮМ. МҮЛК САЛЫГЫ     XIV БӨЛҮМ.  ЖЕР САЛЫГЫ     48-глава.   Жалпы жоболор     49-глава.   Жер салыгынын ставкалары     50-глава.   Салыкты эсептөөнүн жана төлөөнүн тартиби     51-глава.   Салык боюнча жењилдиктер     XV БӨЛҮМ.   МЕЙМАНКАНА САЛЫГЫ     XVI БӨЛҮМ.  АТАЙЫН САЛЫКТЫК РЕЖИМДЕР     52-глава.   Салыктык милдеттенмелерди патенттин негизинде                 аткаруунун шарттары     53-глава.   Милдеттүү патенттин негизиндеги салык     54-глава.   Ыктыярдуу патенттин негизиндеги салык     55-глава.   Бирдиктүү салыктын негизинде салык төлөөчүлөргө                 салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасы     56-глава.   Салыктык контракттын негизиндеги салыктар     57-глава.   Эркин экономикалык зоналардагы салык режими     58-глава.   Атайын каражаттарга салык                               ЖАЛПЫ БӨЛҮК                                 I БӨЛҮМ                             ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР                                 1-глава                             Жалпы жоболор      1-статья. Кыргыз Республикасынын Салык кодекси менен жөнгө               салынуучу мамилелер      1. Кыргыз Республикасынын Салык  кодекси  (мындан  ары  -  Кодекс)төмөнкүдөй мамилелерди жөнгө салат:     1) Кыргыз Республикасында салыктарды белгилөө, колдонууга киргизүүжана алуу боюнча;     2) салык контролун ишке ашыруу процессинде келип чыгуучу;     3) ушул Салык кодексинин талаптары бузулгандыгы үчүн жоопкерчилик-ке тартуу боюнча;     4) салык кызматынын органдарынын чечимдерине, алардын кызматкерле-ринин аракеттерине жана/же аракетсиздигине даттануу боюнча.     2. Бул Кодексте жөнгө салынуучу мамилелер салыктык укуктук мамиле-лер болуп саналат.     3. Кыргыз Республикасынын бажы чегарасы аркылуу өткөрүлүүчү товар-ларга салык салуу боюнча мамилелерге бажы мыйзамдары Кыргыз Республика-сынын  салык  мыйзамдары  менен  жөнгө салынбаган жана ага карама-каршыкелбеген бөлүгүндө колдонулат.      2-статья. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары      1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары - бул салыктык укук ма-милелерин жөнгө салуучу нормативдик укуктук актылардын системасы.     2. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары төмөнкүдөй  нормативдикукуктук актылардан турат:     1) ушул Кодекстен;     2) ушул  Кодекстин негизинде кабыл алынган нормативдик укуктук ак-тылардан (мындан ары ушул Кодексте - Кыргыз Республикасынын салык  мый-замдарынын актылары).     3. Бул Кодекс төмөнкүлөрдү белгилейт:     1) Кыргыз Республикасында салык салуунун принциптерин;     2) Кыргыз Республикасында салыктар системасын;     3) Кыргыз Республикасында алынуучу салыктардын түрлөрүн;     4) жергиликтүү салыктарды  колдонууга  киргизүүнүн  тартибин  жанаколдонууну токтотууну;     5) салык мыйзамдарынын келип чыгышынын,  өзгөрүшүнүн, токтотулушу-нун жана аткаруу тартиптеринин негиздерин;     6) салык төлөөчүлөрдүн,  салык кызматы органдарынын жана башка са-лыктык укук мамилелеринин катышуучуларынын укуктарын жана милдеттерин;     7) салык контролунун формаларын жана методдорун;     8) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген талаптарды бу-зуу үчүн жоопкерчиликти;     9) салык  кызматы органдарынын чечимдерине жана алардын кызматкер-леринин аракеттерине жана/же аракетсиздигине даттануу тартибин.      3-статья. Эл аралык келишимдердин колдонулушу      Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, мыйзамда белгилен-ген  тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерде Кыргыз Республикасы-нын салык мыйзамдарында каралгандан  башка  нормалар  белгиленсе,  андаошол эл аралык келишимдин нормалары колдонулат.      4-статья. Бул Кодексте колдонулуучу терминдер жана аныктамалар      1. Бул  Кодексте колдонулуучу институттар,  жарандык,  үй-бүлөлүк,бажы жана башка тармактардын терминдери жана аныктамалары,  Кыргыз Рес-публикасынын  мыйзамдары  эгерде  ушул Кодексте башкача каралбаса,  бултармактардагы мыйзамдар кандай болсо ошондой мааниде колдонулат.     2. Бул Кодексте төмөнкүдөй терминдер жана аныктамалар колдонулат:     1) "Агент" - жарандык-укуктук келишимдердин, анын ичинде тапшыруу,комиссиялардын,  транспорттук  экспедициянын  келишимдеринин же болбосоагенттик келишимдин негизинде ишке ашырылуучу иш-аракеттердин субъекти.     2) "Мүлк"  -  Кыргыз  Республикасынын жарандык мыйзамдарына ылайыкмүлккө тиешелүү объекттер,  ошондой эле мүлктүк жана мүлктүк эмес укук-тар.     3) "Бюджет" - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджети.     4) "Банк"  -  Кыргыз  Республикасынын Улуттук банкынын (мындан арыушул Кодексте - КРУБ) лицензиясы же  күбөлүгү  бар  коммерциялык  банк,адистештирилген финансы-кредиттик же кредиттик мекемелер же уюмдар.     5) "Түшкөн акча" - бухгалтердик эсептин тандалып алынган  методунажараша товарларды,  жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатуудан салыктөлөөчү алган же алууга тийиш болгон акча каражаты.     6) "Субъект" - уюштуруу-укуктук формаларына,  ишмердигинин түрүнө,баш ийүүсүнө жана менчик  формасына  карабастан  экономикалык  ишмердикжүргүзүүчү жана/же салык салуу объекттери бар жеке адамдар, жеке ишкер,уюм, шарттуу подразделение, туруктуу мекеме.     7) "Эсеп"  -  банктагы  эсептешүү  жана  башка эсеп,  ага ишкердикжүргүзгөн жактын акча каражаты кириштелет жана андан сарпталып турат.     8) "Негизги  каражат" - мүлк,  ал ушул Кодексте башкача каралбаса,Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп  жөнүндө  мыйзамдарына  ылайыкнаркы 10000 сомдон ашкан негизги акча каражаты болуп саналат.     9) "Салыктык карыз" - недоимканын суммасы, ошондой эле проценттер-дин, туума айыптардын жана салык санкциялардын төлөнбөгөн суммасы.     10) "Недоимка" - сумма налога, не уплаченная в срок, установленныйналоговым законодательством Кыргызской Республики.     11) "Салык төлөөчү мойнуна алган салыктык карыз" - салыктык отчет-туулукта  салык төлөөчү көрсөткөн салыктык карыздын төлөнбөгөн суммасы,ошондой эле салык төлөөчү мойнуна алган же аны төлөө жөнүндө  мыйзамдуукүчүнө  кирген  соттун  чечими  бар,  салыктык текшерүүнүн натыйжасындаэсептелген салыктын суммасы.     12) "Чакан ишкердик субъекти" - салык кызматынын органдарында бел-гиленген тартипте катталган жана жылына  кошумча  наркка  салык  боюнчакаттоо   чегинин   өлчөмүнөн  ашкан  көлөмдөгү  кирешеси  бар  ишкердикжүргүзүүчү уюм же жеке адам.     13) "Ыйгарым  укуктуу мамлекеттик орган" - салыктык укук мамилеле-рин жөнгө салуу боюнча иш милдеттери жана ыйгарым укуктары  бар  КыргызРеспубликасынын мамлекеттик органы.     14) "Ыйгарым укуктуу салык органы" - Кыргыз Республикасынын  салыккызматынын борбордук мамлекеттик органы.     15) "Салык органдары" - Ыйгарым укуктуу салык  органынын  аймактыкжана/же функционалдык подразделениелери.     3. Кыргыз  Республикасынын  салык  мыйзамдарынын  терминдери  жанааныктамалары ушул Кодекстин тиешелүү статьяларында аныкталган маанилер-де колдонулат.      5-статья. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын принциптери      1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын принциптери ушул Ко-дексте аныкталат.     2. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары төмөнкүдөй принциптергенегизделет:     1) салык салуунун мыйзамдуулугуна;     2) салык салуунун милдеттүүлүгүнө;     3) салык системасынын бирдиктүүлүгүнө;     4) салык мыйзамдарынын ачык-айкындыгына;     5) салык салуунун акыйкаттыгына;     6) салык төлөөчүнүн ак ниеттүүлүгүнүн презумпциясына;     7) салык салуунун аныкталгандыгына;     8) мыйзамдуулук презумпциясына;     9) салык мыйзамдарынын туруктуулугуна.     3. Салык мыйзамдарынын нормалары ушул Кодексте  белгиленген  прин-циптерге карама-каршы келиши мүмкүн эмес.     4. Салыктар ушул мыйзам менен гана белгиленет же алып салынат.     5. Ушул Кодекс менен жергиликтүү кењешке берилген ыйгарым укуктар-дын чектеринде жергиликтүү салыктар жергиликтүү кењештердин нормативдикукуктук актылары менен колдонууга киргизилет.     6. Мыйзамдарга  Кыргыз  Республикасынын салык мыйзамдары болуп са-налбаган, ушул Кодексте каралган учурлардан тышкары салыктык укук мами-лелерин жөнгө салуучу нормаларды киргизүүгө тыюу салынат.     7. Салыктык укук мамилелерин жөнгө салуу үчүн зарыл болгон  норма-лардын  жоктугун  салык  төлөөчүгө,  салыктык өкүлгө каршы колдонулуугамүмкүн эмес.      6-статья. Салык салуунун мыйзамдуулук принциби      Ушул Кодексте каралбаган салыкты ошондой  эле  салыктык  белгилерибар ушул Кодексте белгиленгенден ашыкча, же болбосо ушул Кодексте анык-талгандан башкача белгиленген же башка тартипте колдонууга  киргизилгенвзносту же төлөмдөрдү төлөөгө эч кимге милдет жүктөлбөйт.      7-статья. Салык салуунун милдеттүүлүк принциби      Ар бир  адам  ушул Кодексте каралган тартипте жана учурларда салыксалууга милдеттүү.     Салыктык укук  мамилелеринин бардык катышуучулары Кыргыз Республи-касынын салык мыйзамдарын сактоого милдеттүү.      8-статья. Салык системасынын бирдиктүүлүк принциби      Кыргыз Республикасынын салык системасы Кыргыз Республикасынын бар-дык аймактарында бирдей болуп саналат.      9-статья. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын               ачык-айкындуулук принциби      Салыктык укук мамилелерин жөнгө салуучу нормативдик укуктук  акты-лар  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарында каралган тартипте милдеттүүтүрдө жарыяланууга тийиш.      10-статья. Салык салуунун акыйкаттуулук принциби      1. Кыргыз Республикасында салык салуу жалпыга бирдей  болуп  сана-лат.     2. Жеке мүнөздөгү салык жењилдиктерин берүүгө тыюу салынат.     3. Салыктар басмырлоочу мүнөздө жана гендердик,  социалдык,  раса-лык, улуттук, диний критерийлерге жараша ар кандай түрдө колдонулбайт.      11-статья. Ак ниеттүүлүктүн презумпция принциби      Салык төлөөчү жана салык боюнча өкүл Кыргыз Республикасынын  салыкмыйзамдарында белгиленген тартипке ылайык документ аркылуу тастыкталганмаалыматтардын негизинде бул факты четке кагылмайынча ак  ниеттүү  ара-кеттенген катары таанылат.      12-статья. Мыйзамдуулуктун презумпция принциби      1. Салыктык  укук мамилелери келип чыкканда салык төлөөчү же салыкбоюнча өкүл Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында  мындай  аракет-терге  же аракетсиздикке тыюу салынган учурлардан тышкаркы бардык учур-ларда мыйзамдуу аракеттенүүчү же аракеттенбөөчү катары таанылат,  мындаошол эле мезгилде төмөнкүдөй шарттар сакталышы керек:     1) аракеттенүү же аракетсиздик Кыргыз Республикасынын  салык  мый-замдарында белгиленген принциптерде каршы келбеши; жана     2) аракеттенүү же  аракетсиздик  салык  милдеттенмелерин  тийиштүүтүрдө аткарууга жолтоо кылбашы.     2. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган,  салык кызматынын органдары,бажы  органдары,  ошондой эле жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарыалардын аракети Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралса, са-лыктык  укуктук мамилелери пайда болгондо мыйзамдуу аракеттенген катарытаанылат.     Ушул пунктта  каралган  органдарга  эгерде мындай аракеттер КыргызРеспубликасынын салык мыйзамдарында каралбаса, андай иштерди жүргүзүүгөтыюу салынат.      13-статья. Салык салуунун аныкталгандык принциби      1. Салык салуу аныкталган болууга тийиш.     Салык салуунун аныкталгандыгы салыктык милдеттенмелердин келип чы-гышынын,  аткарылышынын жана токтотулушунун бардык негиздерин жана тар-тибин Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында  белгилөө  мүмкүндүгүнбилдирет.     2. Салыктарды белгилөөдө ушул Кодекстин XVI бөлүмүн кошпогондо са-лыктардын  ар бири боюнча салык салуунун бардык элементтери аныкталуугатийиш.      14-статья. Мейкиндик, убакыт жана адамдардын чөйрөсү боюнча Кыргыз                Республикасынын салык мыйзамдарынын колдонулушу      1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары тиешелүү аймакта колдо-нулган жергиликтүү кењештердин нормативдик укуктук актыларын кошпогондоКыргыз Республикасынын бардык аймактарында колдонулат.     2. Жањы салыктарды белгилөө,  салыктардын ставкаларын  жогорулатуубөлүгүндө ушул Кодекске өзгөртүү киргизилчү Кыргыз Республикасынын мый-замдары кийинки салык мезгилинин биринчи числосунан тартып, алар расмийжарыялангандан кийинки эки айдан эрте эмес күчүнө кирет.     3. Кыргыз  Республикасынын  салык  мыйзамдары кайра күчүнөн тайышымүмкүн, эгерде алар:     1) салык жоюлса;     2) салыктын ставкаларынын өлчөмү төмөндөсө;     3) салыктык укуктук мамилелерин катышуучусу милдетинен бошотулса;     4) Кыргыз Республикасынын  салык  мыйзамдарынын  талаптарын  бузууүчүн жоопкерчиликтен бошотулса же жоопкерчилик төмөндөсө;     5) салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун укуктарын  коргоонункошумча кепилдиктери белгиленсе;     6) салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун абалы башкача  түрдөжакшырса.     4. Жањы    салыктарды    белгилөөчү;   салыктардын   ставкаларынынөлчөмдөрүн жогорулатуучу;  салыктык укуктарды бузуу  үчүн  жоопкерчиликбелгилөөчү  же күчөтүүчү;  салыктык укук мамилелеринин катышуучуларынынжањы салык милдеттенмелерин белгилөөчү Кыргыз Республикасынын норматив-дик укуктук актылары кайра жангыз мүнөзгө ээ эмес.      15-статья. Нормативдик укуктук актылардын катнашы      1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын актылары жана КыргызРеспубликасынын башка нормативдик укуктук актылары ушул Кодекске  кара-ма-каршы келүүгө тийиш эмес.     2. Ушул Кодекстин жана салыктык  мыйзам  актыларынын  жана  КыргызРеспубликасынын  башка  нормативдик укуктук актыларынын ортосунда кара-ма-каршылык болсо,  салыктык укуктук мамилелерин жөнгө салуу үчүн  ушулКодексте белгиленген нормалар колдонулат.     3. Ушул Кодекстин нормаларынын ортосунда карама-каршылык болсо  жесалыктык укук мамилелерин жөнгө салуу үчүн зарыл болгон нормалар болбо-со,  салык кызматынын органдары жана/же сот органдары салык  төлөөчүнүнпайдасына  чечим кабыл алат.  Ушул пункттун максаттарында бул Кодекстиннормаларынын ортосундагы карама-каршылык деп ушул Кодексте белгиленген,мааниси  жана  мазмуну  боюнча бири-бирине каршы келген эки же бир неченормалардын болушу түшүнүлөт.     4. Нормативдик  укуктук  акты  төмөнкүдөй жагдайлардын бири болсо,ушул Кодекске дал келбейт деп таанылат:     1) акты ушул Кодекске ылайык актылардын ушундай түрүн кабыл алуугаукугу  жок орган тарабынан кабыл алынса же болбосо Кыргыз Республикасы-нын мыйзамдарында белгиленген тартипти бузуу менен кабыл алынса;     2) акты ушул Кодексте белгиленген салыктык укук мамилелеринин  ка-тышуучусунун укуктарын же болбосо ыйгарым укуктарын жойсо же чектесе;     3) акты ушул Кодексте аныкталган милдеттердин  мазмунун,  негизин,шарттарын,  ырааттуулугун же салыктык укук мамилелеринин катышуучусунунаракеттеринин тартибин өзгөртсө же жойсо;     4) акты  ушул Кодексте уруксат берилген же көрсөтүлгөн аракеттергетыюу салса;     5) акты  ушул  Кодексте тыюу салынган аракеттерге уруксат берсе жежол берсе;     6) акты  ушул Кодексте аныкталган терминдердин аныктамалардын маз-мунун өзгөртсө же болбосо терминдер менен аныктамаларды  ушул  Кодекстеколдонулгандан башка мааниде колдонсо.     5. Ушул Кодекске дал келбеген нормативдик укуктук актыны кабыл ал-ган орган мындай дал келбөөчүлүктү четтетүүгө милдеттүү.      16-статья. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген                мөөнөттөрдү эсептөөнүн тартиби      1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында  белгиленген  мөөнөткалендардык  дата  менен  же жылдар,  айлар же күндөр менен эсептелүүчүубакыттын мезгилинин бүтүшү менен аныкталат.  Мөөнөт ошондой эле сөзсүзкелүүгө тийиш болгон окуяга көрсөтүү менен аныкталышы мүмкүн.     2. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган  ар  кандаймөөнөттүн  аралыгы  тийиштүү  дата  келгенден,  убакыт  мезгили же окуябүткөндөн кийинки күндөн башталат.     3. Жылдар  менен  эсептелүүчү  мөөнөт анын акыркы жылынын тиешелүүайында же күнүндө бүтөт. Мында жыл катар келүүчү он эки календардык ай-дан турган убакыт мезгили болуп саналат.     Календардык жыл ар бир жылдын биринчи  январынан  башталуучу  жанаошол жылдын отуз биринчи декабрында аяктоочу убакыт мезгили болуп сана-лат.     4. Айлар  менен  эсептелүүчү  мөөнөт  тиешелүү айда жана мөөнөттүнайынын акыркы күнүндө бүтөт. Мында ай деп календардык ай таанылат.     5. Эгерде  мөөнөттүн  бүтүшү  күнгө дал келбеген айга туура келсе,жылдар же айлар менен эсептелчү мөөнөттөр  ошол  айдын  акыркы  күнүндөбүтөт.     6. Мөөнөттүн акыркы күнү жумушчу эмес күнгө туура келсе, мөөнөттүнаяктоо күнү деп андан кийинки жумушчу күнү эсептелет.     7. Аткаруу үчүн мөөнөт белгиленген иштер мөөнөттүү акыркы  күнүнүнжумушчу убактысы аяктаганга чейин аткарылышы мүмкүн.      17-статья. Салыктык укук мамилелеринин катышуучулары      Салыктык укук  мамилелеринин  катышуучулары төмөнкүлөр болуп сана-лат:     1) ушул Кодекске ылайык салык салуучу деп таанылган субъект;     2) ушул Кодекске ылайык салык  салык  боюнча  өкүл  деп  таанылгансубъект;     3) ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган;     4) салык кызматынын органдары, бажы органдары;     5) жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары;     6) укуктары   жана   милдеттери   салыктык  укуктук  мамилелерининчөйрөсүндө ушул Кодекс менен жөнгө салынуучу башка адамдар.      18-статья. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын нормаларын                колдонуу боюнча документтер      1. Ыйгарым  укуктуу мамлекеттик орган жана салык кызматынын орган-дары Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын нормаларын колдонуу бо-юнча  салык  төлөөчүнүн  суроо-талабына жазуу жүзүндө жооп берүүгө мил-деттүү.     2. Салык  саясатын  жүргүзүүчү  ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган,ыйгарым укуктуу салык органы Кыргыз Республикасынын  салык  мыйзамдарынколдонуу  боюнча эрежелерди,  жоболорду,  нускамаларды жана башка доку-менттерди басып чыгарууга милдеттүү.     3. Ушул   статьянын   1-пунктунда  көрсөтүлгөн  документтер  салыктөлөөчү үчүн милдеттүү болуп саналбайт.     4. Ушул статьянын 2-пунктунда көрсөтүлгөн документтер ушул Кодекс-те каралган ыйгарым укуктарды  ишке  ашыруу  максатында  кабыл  алынганучурда колдонуу үчүн милдеттүү болуп эсептелет.     5. Ушул статьянын 2-пунктуна ылайык чыгарылган документтер ыйгарымукуктуу  мамлекеттик  органдын  жана/же ыйгарым укуктуу салык органынынмаалыматтык ачык веб-сайтына жайгаштырылууга тийиш.      19-статья. Салык түшүнүгү      Салык түшүнүгү деп Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарына  ыла-йык салык төлөөчүдөн милдеттүү түрдө,  жекече кайтарымсыз алынуучу акчатөлөмү түшүнүлөт.      20-статья. Кыйыр салыктар      Кыйыр салыктар   болуп   товарларга,   жумуштарга   жана    кызматкөрсөтүүлөргө  баасына  үстөк  же  тариф түрүндө белгиленүүчү,  кошумчанаркка салык, акциз же мейманканалык салык сыяктуу салык төлөөчүнүн ки-решесине же мүлкүнө түздөн-түз байланышпаган салыктар эсептелет.      21-статья. Экономикалык ишмердик      1. Экономикалык  ишмердик  болуп  ишкердик жана башка иш-аракеттерсаналат.     2. Ишмердик иш-аракет болуп Кыргыз Республикасынын Жарандык кодек-сине ылайык аныкталган ишмердик саналат.     3. Башка ишмердик төмөнкүлөр болуп эсептелет:     1) Кыргыз  Республикасынын  эмгек  мыйзамдарына   ылайык   иштердижүргүзүү;     2) банкка акча каражаттарын салуу;     3) баалуу кагаздарды сатып алуу, берүү же сатуу;     4) ишкердик иш-аракети болуп саналбаган башка иштер.      22-статья. Уюмдар. Обочолонгон подразделение      1. Бул Кодекстин максаттары үчүн уюмдар деп төмөнкүлөр түшүнүлөт:     1) Кыргыз  Республикасынын  жарандык  мыйзамдарына ылайык түзүлгөнюридикалык жак (мындан ары ушул Кодексте - ата мекендик уюм);     2) өлкөнүн Мыйзамдарына ылайык түзүлгөн корпорация, компания, фир-ма,  фонд, мекеме же башка түзүлүш, эл аралык мекеме же уюм (мындан арыушул Кодексте - чет өлкөлүк уюм).     Эл аралык уюм эл  аралык  келишимдин  же  макулдашуунун  негизиндетүзүлгөн эл аралык укуктун субъекти болуп саналат.     2. Обочолонгон подразделение болуп жалпысынан төмөнкүдөй шарттаргажооп берүүчү подразделениелер саналат:     1) экономикалык ишмердик жүргүзүү;     2) башкаруунун негизги жеринен аймактык жана мүлктүк обочолонуу;     3) мамилелери Кыргыз Республикасынын Эмгек кодекси менен жөнгө са-луучу уюмдар менен байланышкан персоналы бар.      23-статья. Жеке жак      1. Кыргыз Республикасынын жараны, чет өлкөлүк жаран жана жарандыгыжок адам жеке жак болуп саналат.     2. Катар  келүүчү  12  айдан турган ар кандай мезгилдин аралыгында183 жана андан ашуун күнгө жана учурдагы салык мезгили  аяктаган  күнгөКыргыз Республикасынын аймагында болгон же болбосо чет өлкөлөрдө КыргызРеспубликасынын мамлекеттик кызматында жүргөн ар кандай жеке адам  жекежак - резидент болуп саналат.     3. Ушул Кодекске ылайык резидент эмес - жеке жак деп таанылбаганжеке жак резидент эмес - жеке жак болуп эсептелет.      24-статья. Жеке ишкер      Жеке ишкер деп төмөнкүлөр түшүнүлөт:     1) патенттин негизинде ишмердикти кошо алганда уюм  түзбөстөн  иш-кердик  жүргүзүүчү жана ага ушул Кодексте белгиленген милдеттерди атка-руу жүктөлгөн резидент - жеке жак;     2) Кыргыз  Республикасында  туруктуу  мекеме аркылуу өз ишмердигинжүргүзүүчү резидент эмес - жеке жак.      25-статья. Туруктуу мекеме      1. Туруктуу мекеме ишмердиктин туруктуу ордун билдирет, ал аркылуучет  өлкөлүк  уюмдун  же  резидент  эмес  - жеке жактын (мындан ары булстатьяда - резидент эмес) толук же жарым-жартылай экономикалык ишмерди-ги ишке ашырылат.     2. "Туруктуу мекеме" түшүнүгү атап айтканда төмөнкүлөрдү камтыйт:     1) башкаруу ордун;     2) бөлүмдү;     3) контораны;     4) фабриканы;     5) мастерскойду;     6) шахтаны,  нефти же газ скважинасын,  карьерди же жаратылыш  ре-сурстарын алуунун башка ар кандай ордун;     7) жер участогун;     8) тиешелүү  иштерди  аткарууну  көзөмөлдөөгө  байланыштуу курулушаянтчасын же  курулуш,  монтаждоо  же  чогултуу  объектисин  же  кызматкөрсөтүүлөрдү,  эгерде  мындай аянт же объекти 183 жана андан ашуун ка-лендардык күндүн ичинде иштесе же мындай кызматтар ар кандай  12  айлыкмезгилдин  аралыгында  183  же  андан  ашуун  календардык күндүн ичиндекөрсөтүлсө;     9) жаратылыш  ресурстарын чалгындоо үчүн колдонулуучу түзүлүштөрдүже курулмаларды же ушундай иштерди аткарууну  көзөмөлдөөгө  байланыштуукызматтарды же жаратылыш ресурстарын чалгындоо үчүн колдонулуучу бургу-лоо түзүлүштөрүн же кемени,  эгерде мындай пайдалануу  183  жана  анданашуун  календардык күндүн аралыгына созулса же мындай кызматтар ар кан-дай 12 айлык мезгилдин аралыгында  183  жана  андан  ашуун  календардыккүндүн ичинде көрсөтүлсө;     10) резидент эмес жалдаган персонал аркылуу резидент эместин  кон-сультациялык  кызмат  көрсөтүүлөрүн  кошо алганда кызматтарды көрсөтүү,эгерде персонал Кыргыз Республикасынын аймагында мындай  ишмердикти  аркандай  12  айлык мезгилдин аралыгында 183 жана андан ашуун календардыккүндүн ичинде жүргүзсө.     3. "Туруктуу мекеме" түшүнүгү төмөнкүлөрдү камтыбайт:     1) резидент эмеске таандык товарларды сактоо, көрсөтүү же жеткирүүмаксатында гана курулмаларды пайдаланууну;     2) сактоо,  көрсөтүү же жеткирүү максатында гана  резидент  эмескетаандык товарлардын запастарын кармоону;     3) башка уюмдар же жеке жактар тарабынан кайра иштетүү  максатындагана резидент эмеске таандык товарлардын запастарын кармоону;     4) резидент эмес үчүн товарларды сатып алуу  же  болбосо  маалыматчогултуу максатында гана иш-аракеттин туруктуу ордун күтүүнү;     5) даярдоо же көмөктөшүү мүнөзүндөгү ар кандай башка иштерди рези-дент үчүн жүргүзүү максатында гана иш-аракеттин туруктуу ордун күтүүнү;     6) ушул статьянын 3-пунктунун 1) - 5) пунктчаларында саналган  иш-мердиктин түрлөрүн ар кандай комбинациялоону ишке ашыруу үчүн гана мын-дай комбинациялоонун натыйжасында келип чыгуучу  иш-аракеттин  туруктууордунун жалпы ишмердиги даярдоо жана көмөктөшүү мүнөзүндө болгон шарттаиш-аракеттин туруктуу ордун күтүүнү;     7) агент    аркылуу   Кыргыз   Республикасында   экономикалык   ишжүргүзүүнү,  мындай жак өзүнүн адаттагы ишмердигинин чектеринде аракет-тенген шартта.      26-статья. Товарды сатуу      Товар деп материалдык-буюмдук формага ээ ар кандай мүлк таанылат.     Кайтарылуучу же кайтарымсыз негизде товарга менчик  укугун  берүү,анын ичинде товарларды алмашуу товарды сатуу болуп эсептелет.      27-статья. Жумуштарды аткаруу же кызматтарды көрсөтүү      Эгерде ушул Кодексте башкача белгиленбесе жумуш же кызмат көрсөтүүдеп товарларды сатуу болуп саналбаган ар кандай ишмердик саналат.     Жумуштарды аткаруу же кызматтарды көрсөтүү деп аткарылган иштердинже көрсөтүлгөн кызматтардын натыйжаларын бир субъектини экинчи  субъек-тиге бериши деп саналат.      28-статья. Салык төлөөчүнүн электрондук документи жана цифралык                койгон колу      Салык төлөөчүнүн электрондук документи жана цифралык  койгон  колуболуп  электрондук  цифралык койгон колу жөнүндө Кыргыз Республикасынынмыйзамдарынын талаптарына ылайык түзүлгөн жана кол коюлган документ са-налат.      29-статья. Жењилгис күч      Жер титирөө, суу ташкыны сыяктуу табигый кырсыктардын же алдын алабилүүгө же четтетүүгө же болбосо алдын ала билип, бирок четтетүүгө бол-бой  турган  башка кырдаалдардын натыйжасында өзгөчө жана четтетилбегенжагдайлардын келип чыгышы жењилгис күч болуп саналат.  Көрсөтүлгөн жаг-дайлар  жалпыга белгилүү фактылардын,  жалпыга маалымдоо каражаттарындажарыялоолордун жана далилдөөнүн атайын каражаттарынан муктаж эмес башкаыкмалардын болушу менен аныкталат.      30-статья. Өз ара байланыштуу субъекттер      1. Ортодогу  мамиле  алардын иш-аракеттеринин же аларга субъекттеркөрсөтүүчү иштердин шарттарына  же  экономикалык  натыйжаларына  таасирэтүүчү субъекттер өз ара байланыштуу субъекттер деп саналат,  атап айт-канда:     1) субъекти  уюмга  түздөн-түз  же кыйыр түрдө катышат жана мындайкатышуунун суммалык үлүшү 20 проценттен ашуунду түзөт;     2) үчүнчү  субъекти катышкан эки уюмдун аларга ар биринин катышуу-сунун түздөн-түз жана/же кыйыр үлүшү 20  проценттен  ашуунду  түзөт  жеушундай субъект тарабынан контролдонот;     3) кызматтык абалы боюнча бир жеке жак экинчи жеке жакка баш ийет;     4) ортолорунда Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдары менен жөнгөсалынуучу мамилелер келип чыккан субъекттер;     5) жакын туугандар;     6) башкармалыкты уюштуруучу жана ишеним берилген башкаруучу.     2. Сот эгерде ушундай субъекттердин ортосундагы мамиле алардын ор-тосундагы бүтүмдөрдүн натыйжаларына таасир  этиши  мүмкүн  болсо,  ушулстатьянын  1-пунктунда каралбаган башка негиздер боюнча субъекттерди өзара көз карандысыз деп таанышы мүмкүн.     3. Ушул статьянын 1-пунктунун максаттары үчүн башка уюмдардын ыра-аттуулугу аркылуу уюштурууга бир субъектинин кыйыр  түрдө  катышуусунунүлүшү катышуунун тийиштүү үлүшүн жүргүзүү түрүндө аныкталат.                                 2-глава                Кыргыз Республикасынын салык системасы      31-статья. Салыктардын түрлөрү      1. Кыргыз Республикасында жалпы мамлекеттик салыктар  жана  жерги-ликтүү салыктар белгиленет.     2. Жалпы мамлекеттик салыктар болуп ушул Кодексте белгиленген жанаКыргыз  Республикасынын  бардык  аймагында  төлөөгө  милдеттүү салыктарэсептелет.     3. Жергиликтүү  салыктар  деп  деп ушул Кодексте белгиленүүчү жанажергиликтүү кењештердин нормативдик укуктук актылары  менен  колдонуугакиргизилүүчү,  тиешелүү администрациялык-аймактык бирдиктердин аймакта-рында төлөнүүгө милдеттүү болгон салыктар түшүнүлөт.     4. Салыктардын жалпы мамлекеттик түрүнө төмөнкүлөр кирет:     1) киреше салыгы;     2) пайдага салык;     3) кошумча наркка салык;     4) акциздик салык;     5) жер казынасын пайдаланууга салык;     6) сатууларга салык;     7) мүлккө салык;     5. Жергиликтүү салыктарга төмөнкүлөр кирет:     1) жер салыгы;     2) мейманкана салыгы.      32-статья. Салыктарды белгилөөнүн жалпы шарттары      1. Эгерде  ушул Кодексте башкача каралбаса салык ушул Кодекс мененсалык төлөөчүлөр жана салык салуу элементтери  аныкталган  учурда  ганабелгиленди деп эсептелет, атап айтканда:     1) салык салуу объекти;     2) салыктык база;     3) салык ставкасы;     4) салыктык мезгил;     5) салыкты эсептөө тартиби;     6) салыкты төлөө тартиби;     7) салыкты төлөө мөөнөтү.     2. Ушул  Кодексте  каралган учурларда Кыргыз Республикасынын салыкмыйзамдары менен салыкты белгилөөдө  салыктык  жењилдиктер  жана  салыктөлөөдөн бошотуу каралышы мүмкүн.      33-статья. Салык салуу объектиси      1. Салыктык милдеттенменин келип чыгышы менен укуктар жана/же ара-кеттер салык салуу объекти болуп саналат.     2. Салыктын  ар  бир түрү боюнча салык салуу объекти ушул Кодекскеылайык аныкталат.      34-статья. Салыктык база      Салыктык база салык салуу объектинин нарктык,  физикалык же  башкамүнөздөмөсү болуп саналат, анын негизинде салыктын суммасы эсептелет.      35-статья. Салык ставкасы      1. Салык  ставкасы  салыктык  базаны  өлчөө бирдигине салыктык че-герүүлөрдүн чоњдугу болуп саналат.     2. Салык  ставкасы салыктык базаны өлчөө бирдигине проценттерде жеабсолюттук суммада белгиленет.      36-статья. Салыктык мезгил      1. Салыктык мезгил салыктык база  аныкталган  жана  салык  суммасыэсептелген убакыттын мезгили болуп саналат.  Эгерде мындай мезгил анык-талбаса салыктык мезгил салык  милдеттенмеси  келип  чыккан  күн  болупэсептелет.     2. Ушул Кодексте башкача каралбаса,  салык боюнча салыктык  мезгилтөмөнкүлөр болуп саналат:     1) ушул салыктык мезгил аяктаганга чейин ошол салык  боюнча  салыктөлөөчү катарында катталган күндөн тартып убакыт мезгили;     2) Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүлөрүнүн Мамлекеттик  реест-ринен  салык  төлөөчү чыгарылган күнгө чейин салык боюнча салык мезгилибашталган күндөн тартып убакыт мезгили;     3) эгерде  каттоо же аны жоюу бир салыктык мезгилдин ичинде болсо,бул салык боюнча салык төлөөчүнү каттоо жоюлган күнгө чейин салык боюн-ча салык төлөөчү катары катталган күндөн тартып убакыт мезгили.      37-статья. Салыкты эсептөө тартиби      1. Салык  төлөөчү  салыктык жењилдиктерге жана бошотууларга жарашасалыктык базаны салыктык ставкага көбөйтүү аркылуу салыктык мезгил үчүнтөлөнүүгө тийиш болгон салыктын суммасын өз алдынча эсептейт.     2. Ушул Кодексте каралган учурларда салыктардын  айрым  түрлөрүнүнсуммасын эсептөө милдети салык кызматынын органдарына жүктөлөт.      38-статья. Салыкты төлөө мөөнөтү      1. Салыктарды  төлөө  мөөнөтү ушул Кодекстин талаптарына ылайык арбир салыкка колдонууга карата өзүнчө белгиленет.     2. Салык  төлөөнүн  белгиленген  мөөнөтүн өзгөртүүгө ушул Кодекстекаралган тартипте гана жол берилет.     3. Салык  төлөө мөөнөттөрүн бузуу Кыргыз Республикасынын мыйзамда-рында каралган жоопкерчиликке тартуу үчүн негиз болуп саналат.      39-статья. Салыктарды төлөө тартиби      1. Салык төмөнкүдөй төлөнөт:     1) салыктын бардык суммасы же бөлүктөрү боюнча;     2) кийинкиге жылдырылып же бөлүп төлөө менен;     3) салык милдеттенмелери келип чыкканга чейин же ошол датага кара-та;     4) түздөн түз салык төлөөчү тарабынан же анын атынан;     5) түздөн-түз салык төлөөчү же  обочолонгон  подразделение  турганжер боюнча;     6) накталай же накталай эмес акчалай түрдө.     2. Салык төлөө тартиби ар бир салыкка карата өзүнчө белгиленет.      40-статья. Салыктык режимдер      1. Салык  режими  деп  Кыргыз  Республикасынын салык мыйзамдарындабелгиленген учурларда жана тартипте колдонулуучу салыктарды эсептөө жа-на төлөө тартиби түшүнүлөт.     2. Кыргыз Республикасында жалпы салыктык режим жана атайын  салык-тык режим белгиленет.     3. Жалпы салыктык режим болуп төмөнкүдөй атайын салыктык режимдер-ди кошпогондо ушул Кодексте белгиленген режим саналат:     1) милдеттүү патенттин негизинде салыкты;     2) ыктыярдуу патенттин негизинде салыкты;     3) бирдиктүү салыктын  негизинде  салык  салуунун  жөнөкөйлөтүлгөнсистемасын;     4) салыктык контракттын негизинде салыкты;     5) эркин экономикалык зоналардагы салыктык режимди;     6) атайын каражаттарга салыкты.                                II БӨЛҮМ                      САЛЫКТЫК УКУК МАМИЛЕЛЕРИНИН                             КАТЫШУУЧУЛАРЫ                                 3-глава                   Салык төлөөчү. Салык боюнча өкүл      41-статья. Салык төлөөчү      Салык төлөөчү болуп  Кыргыз  Республикасынын  салык  мыйзамдарындабелгиленген милдеттенмелери болсо салык төлөө милдети жүктөлгөн субъек-ти саналат.      42-статья. Салык төлөөчүнүн укуктары      1. Салык төлөөчү төмөнкүлөргө укуктуу:     1) салык  кызматынын органдарынын кызмат адамынан Кыргыз Республи-касынын салык мыйзамдарын сактоону талап кылууга;     2) салыктык  укук  мамилелеринде  жеке  өзү же өзүнүн салык боюнчаөкүлү аркылуу чыгууга;     3) тиешелүү  мамлекеттик  органдардан Кыргыз Республикасынын салыкмыйзамдары жөнүндө маалыматты,  ошондой эле ыйгарым укуктуу мамлекеттикорган,  ыйгарым укуктуу салык органы иштеп чыккан эрежелерди, жоболордужана башка методикалык көрсөтмөлөрдү алууга;     4) расмий жалпыга маалымдоо каражаттарында жарыяланбаган салык от-четтуулугунун формаларын колдонбоого;     5) жазуу жүзүндөгү суроо-талаптын негизинде салык  кызматынын  ор-гандарындагы өзүлөрү тууралуу ар кандай маалыматты акысыз алууга;     6) ашыкча төлөнгөн,  ошондой эле ашыкча өндүрүлгөн салык  суммасынкириштөөгө же кайтарып берүүгө;     7) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген тартиптежана негиздерде салыктык жењилдиктерди пайдаланууга;     8) салыктык жашыруун сырды сактоону талап кылууга;     9) салыктык контролдун натыйжалары жөнүндө маалымат алууга;     10) салыктык контролдун натыйжалары боюнча салык кызматынын орган-дарына түшүндүрмө берүүгө;     11) салыктык милдеттенмени аткарууга тиешеси жок маалыматтарды жа-на документтерди бербөөгө;     12) салыктык текшерүүнүн натыйжалары  боюнча  билдирүүгө,  ошондойэле  салыктык кызматынын органынын кызмат адамынын чечимине,  аракетинеже аракетсиздигине даттанууга;     13) салыктык кызмат органынын мыйзамсыз чечими, анын кызмат адамы-нын мыйзамсыз аракети же аракетсиздиги менен келтирилген чыгымдын  жаназыяндын ордун Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык толтуртуп алу-уга.     2. Салык төлөөчү, ошондой эле Кыргыз Республикасынын салык мыйзам-дарында белгиленген башка укуктарга ээ.      43-статья. Салык төлөөчүнүн укуктарын камсыздоо жана коргоо      1. Кыргыз Республикасы салык телеөчүнүн укуктарын  жана  мыйзамдуукызыкчылыктарын административдик жана соттук коргоону гарантиялайт.     2. Салык төлөөчүнүн укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын  кор-гоо  тартиби  ушул Кодексте жана Кыргыз Республикасынын башка мыйзамда-рында аныкталат.     3. Салык төлөөчүнүн укуктары ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын,салык кызматынын органдарынын,  бажы органдарынын,  ошондой эле алардынкызмат адамдарынын тийиштүү милдеттери менен камсыздалат.     4. Салык төлөөчүнүн укуктарын камсыздоо боюнча милдеттерди  аткар-боо же туура эмес аткаруу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралганжоопкерчиликке тартылат.      44-статья. Салык төлөөчүнүн милдеттери      1. Салык төлөөчү төмөнкүлөргө милдеттүү:     1) салык кызматынын органында белгиленген тартипте катталууга;     2) салыктык милдеттенмени аткарууга;     3) ушул Кодексте белгиленген талаптарга ылайык салыктык милдеттен-мени эсепке алууну жүргүзүүгө;     4) ушул  Кодексте белгиленген тартипте жана мөөнөттө салык отчетунберүүгө;     5) ушул    Кодексте    белгиленген    учурларда    жана   тартиптетүшүндүрмөлөрдү, маалыматтарды жана документтерди берүүгө;     6) салыктык  укук  бузуулардын  кесепеттерин  четтетүү же салыктыкукук бузууларга алып келүүчү  аракеттерди  же  аракетсиздикти  токтотуужөнүндө салык кызматынын органдарынын мыйзамдуу көрсөтмөсүн аткарууга;     7) салык кызмат органдарынын кызмат адамдары ушул Кодекстин  неги-зинде  кызматтык  милдеттерин  аткарууда алардын мыйзамдуу иш-аракетинетоскоол болбоого;     8) көрсөтмөнүн негизинде көчмө салыктык текшерүү, рейддик салыктыктекшерүү  жана  салык  постун  белгилөө  формасында  салыктык  контрольжүргүзүүдө,  ошондой  эле  хронометраждык текшерүүлөрдү өткөрүүдө салыккызматынын органдарынын кызмат  адамдарын  салыктык  милдеттенмелерининпайда алып келүүчү аймакка же жайга киргизүүгө;     9) салыктык милдеттенмелердин эсебин жана аткарылышын  тастыктоочудокументтердин кеминде 6 жыл аралыгында сакталышын камсыздоого;     10) текшерүүнү же контролдоону каттоо үчүн текшерүү жүргүзүүчү са-лык  кызматынын органынын кызмат адамына инспектордук текшерүүлөр ките-бин көрсөтүүгө;     11) Кыргыз  Республикасынын чегинен сырткаркы эсептер жөнүндө маа-лыматты кошо алганда банктардагы эсептерди ачуу же жабуу тууралуу  мын-дай эсептер ачылган же жабылган күндөн тартып 15 күндүн аралыгында бил-дирүүгө.     2. Салык  төлөөчү Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленгенбашка милдеттерди да аткарат.      45-статья. Салык төлөөчүнүн кызмат адамы      Салык төлөөчүнүн кызмат адамы төмөнкүлөр болуп саналат:     1) салык төлөөчүнүн башкаруунун аткаруу органынын жетекчиси;     2) туруктуу уюмдун, мекеменин жетекчиси;     3) эмгек келишиминин же жарандык-укуктук келишимдин же ишеним кат-тын негизинде ушул Кодексте белгиленген милдеттерди аткаруу боюнча  ый-гарым укук берилген жеке адам;     4) ушул статьянын 1) - 3)  пунктчаларында  көрсөтүлгөн  адамдардынмилдеттерин убактылуу аткаруучу жеке адам.      46-статья. Салык боюнча өкүл, анын ыйгарым укуктары, милдеттери                жана жоопкерчилиги      1. Салык төлөөчү салыктык укук мамилелерине жеке өзү,  ошондой элесалык боюнча өкүлү аркылуу катышууга укуктуу.     2. Салык боюнча өкүл салыктык укук мамилелеринде салык  төлөөчүнүнатынан чыгууга укуктуу.     3. Салыктык укук мамилелерине салык  төлөөчүнүн  өзүнүн  катышуусуаны салык боюнча өкүл күтүү укугунан ажыратпайт,  ошону менен бирге элесалыктык өкүлдүн катышуусу салык төлөөчүнү салыктык  укук  мамилелеринежеке өзү катышуу укугунан ажыратпайт.     4. Салык боюнча өкүлдүн ыйгарым укуктары, укуктары, милдеттери жа-на жоопкерчилиги төмөнкүлөр тарабынан аныкталат:     1) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары;     2) салык  төлөөчүнүн жана салык боюнча өкүлдүн ортосунда түзүлүүчүжарандык-укуктук келишим;     3) салык  боюнча  өкүлгө  салык  төлөөчү тарабынан берилген ишенимкат.     5. Салыктык  укук  мамилелерине  ушул салык төлөөчүнүн катышуусунабайланышкан салык төлөөчүнүн салык боюнча өкүлүнүн аракети  же  аракет-сиздиги салык төлөөчүнүн аракети же аракетсиздиги катары таанылат.     6. Салык төлөөчүнүн салык боюнча өкүлү мамлекеттик орган же мамле-кеттик органдын кызмат адамы болуп саналбайт.                                 4-глава                             Салык кызматы      47-статья. Салык кызматынын органдары      1. Салык кызматынын органдары төмөнкүлөрдөн турат:     1) Ыйгарым укуктуу салык органынан;     2) салык органдарынан.     Салык кызматынын  органдары  юридикалык  жактын  статусуна ээ жанаКыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген компетенциясынын  чек-теринде салыктык башкарууну ишке ашырат, ошондой эле Кыргыз Республика-сынын салык саясатын ишке ашырууга катышат.     2. Салык  органдары  жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жанажергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына баш ийбейт.     3. Салык кызматынын органдарынын,  ыйгарым укуктуу мамлекеттик ор-гандын Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленген өздөрүнүныйгарым  укуктарын ишке ашырууда алардын иштерине мамлекеттик органдар-дын жана жергиликтүү өз алдынча  башкаруу  органдарынын  кийлигишүүсүнөтыюу салынат.     4. Салык кызматынын органдарынын кызматкерлеринин кызмат өтөө тар-тиби, аларды укуктук жана социалдык коргоо, аларга атайын наамдарды ый-гаруу тартиби атайын мыйзам менен аныкталат.     5. Салык  кызматынын  органдарынын  чыгымдарын каржылоо иш жүзүндөтүшкөн салыктардын суммасынан проценттик  чегерүүлөрдү  жана  максаттуубюджеттен  тышкаркы каражаттарды кошо алганда мамлекеттик бюджеттин ка-ражаттарынын эсебинен жүргүзүлөт.      48-статья. Салык кызматынын органдарынын кызмат адамы      Салык кызматынын органдарынын кызмат  адамы  болуп  ушул  Кодекстебелгиленген ыйгарым укуктарга ээ салык кызмат органдарынын жетекчиси жекызматкери саналат.      49-статья. Салык кызматынын органдарынын милдеттери      Салык кызматынын органдарына төмөнкүдөй милдеттер жүктөлөт:     1) Кыргыз  Республикасынын салык мыйзамдарынын сакталышын контрол-доо;     2) Кыргыз  Республикасынын  салык мыйзамдарында белгиленген талап-тарга ылайык салык милдеттенмесин аткаруу  боюнча  салык  төлөөчүгө  жеанын салык боюнча өкүлүнө көмөк көрсөтүү.      50-статья. Салык кызматынын органдарынын жана алардын кызмат                адамдарынын укуктары      1. Салык  кызматынын  органдары  жана  алардын   кызмат   адамдарытөмөнкүлөргө укуктуу:     1) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган нормативдикукуктук актыларды ушул Кодексте белгиленген тартипте иштеп чыгууга жанабекитүүгө;     2) ушул Кодексте белгиленген тартипте салык контролун жүргүзүүгө;     3) салык контролун жүргүзүүдө салык төлөөчүдөн ыйгарым укуктуу са-лык органы белгилеген форма боюнча бюджетке салыктарды эсептөө,  кармоожана төлөө документтерин берүүнү талап кылууга;     4) салык  төлөөчүдөн  салыктарды эсептөө,  кармоо жана төлөө доку-менттерин,  ошондой эле салыктарды эсептөөнүн жана өз учурунда  кармоо-нун,  төлөөнүн  тууралыгын  тастыктоочу  документтерди  толтуруу боюнчатүшүндүрмөлөрдү талап кылууга;     5) салык  контролун жүргүзүүнүн жүрүшүндө ушул Кодексте аныкталгантартипте салык төлөөчүдөн документтердин көчүрмөлөрүн алууга;     6) салык  контролун  толук жүргүзүү үчүн маанилүү ар кандай аймак-тарды,  жайларды,  документтерди жана предметтерди ушул Кодекске ылайыктекшерүү жүргүзүүгө;     7) текшерилүүчү салык төлөөчүгө салык салууга байланыштуу  маселе-лер   боюнча   ушул   Кодексте  белгилеген  тартипте  банктардан  салыктөлөөчүнүн банктык эсептеринин болушу жана  номерлери  жөнүндө,  КыргызРеспубликасынын  мыйзамдарында  белгиленген коммерциялык,  банктык жанабашка корголуучу сырды түзүүчү маалыматтарды таратуу талаптарын  сактооменен бул эсептердеги акчалардын калдыгы жана кыймылы жөнүндө маалымат-тарды алууга;     8) ушул  Кодексте каралган учурларда жана тартипте баалоонун кыйырметоддорунун негизинде салык төлөөчүнүн салыктык милдеттенмесин аныкто-ого;     9) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте  маж-бурлап  жоюу  жөнүндө  арыз менен салык төлөөчүлөр катталган органдаргакайрылууга.     10) Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарында каралган негиздер боюнчасотко уюмду жоюу жөнүндө доо коюуга;     11) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын аныкталган бузуулардычеттетүүнү талап кылууга жана көрсөтүлгөн талаптардын аткарылышын конт-ролдоого;     12) салык  салуу  объекттерине  жана   салыктык   милдеттенмелердиэсептөөгө  байланыштуу ушул Кодекске ылайык башка мамлекеттик органдар-дан жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу  органдарынан  маалымат  талапкылууга жана алууга;     13) салыктарды жыйноо боюнча контролдук жүргүзүүгө;     14) салыктык контракт түзүүгө.     2. Ушул Кодексте белгиленген ыйгарым укуктарды  ишке  ашыруу  үчүнсалык  кызматынын  органдары жана алардын кызмат адамдары ушул Кодекстежана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген  башка  укуктаргада ээ.      51-статья. Салык кызматынын органдарынын жана анын кызмат                адамдарынын милдеттери      1. Салык  кызматынын   органдары   жана   анын   кызмат   адамдарытөмөнкүлөргө милдеттүү:     1) салык төлөөчүнүн укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын  сак-тоого;     2) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын  сактоого  жана  салыктөлөөчүлөрдөн аны аткарууну талап кылууга;     3) салык  төлөөчүлөргө  салык  милдеттенмелерин  аткарууга   көмөккөрсөтүүгө;     4) салык төлөөчүгө расмий жалпыга  маалымдоо  каражаттары  аркылуубелгиленген салыктык отчеттуулуктун формаларын, аларды толтуруу ыкмала-рын, салык кызматынын органына аларды берүү тартибин жана мөөнөтүн жет-кирүүгө;     5) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында  каралган  учурлардасалык төлөөчүнүн жазуу жүзүндөгү суроо-талабына жооп берүүгө;     6) салык милдеттенмелерин аткарууга салыктык контроль жүргүзүүгө;     7) салык  төлөөчүлөрдү,  салык салуу объекттерин,  чегерилген жанатөлөнгөн салыктарды эсепке алууну жүргүзүүгө;     8) ушул  Жободо  башкача каралбаса салык отчеттун салык кызматыныноргандарына берген учурда алардын белгиленген формадагы бланктары  бюд-жеттик каражаттардын эсебинен берүүгө;     9) белгиленген  салык  отчетунун  формаларын   толтуруу   тартибинтүшүндүрүүгө;     10) көрсөтмөлөр боюнча гана салык текшерүүсүн жүргүзүүгө;     11) салыктык текшерүүлөрдү жана салыктык контролдун башка формала-рын инспектордук текшерүүлөр китепчесинде каттоого;     12) кызматтык, коммерциялык, салыктык, банктык жана Кыргыз Респуб-ликасынын мыйзамдары менен корголуучу башка сырды сактоого;     13) ушул  Кодексте  каралган мөөнөттөрдө жана учурларда салык мил-деттенмелерин аткаруу боюнча кабарлоону салык төлөөчүгө тапшырууга;     14) салык  төлөөчүнүн  жазуу  жүзүндөгү  суроо талабы боюнча салыкмилдеттенмелерин аткаруу жагында  бюджет  менен  эсептешүүлөрдүн  абалыжөнүндө справканы 2 күндүк мөөнөттөн кечиктирбестен берүүгө;     15) салыктык милдеттенмелерди аткаруу фактысын  тастыктоочу  доку-менттердин 6 жыл бою сакталышын камсыздоого;     16) ушул Кодексте белгиленген тартипте салык милдеттенмелерин  ат-карууну камсыздоо ыкмаларын колдонууга;     17) салык төлөөчүгө ушул Кодексте  белгиленген  талаптарга  ылайыксалык  санкцияларын  салууга,  ошондой эле Кыргыз Республикасынын Адми-нистрациялык жоопкерчилик жөнүндө кодексине ылайык санкцияларын  колдо-нууга;     18) ушул Кодексте белгиленген тартипте салык төлөөчүлөрдүн  датта-нууларын кароого.     2. Салык кызматынын органдары алардын иштери тууралуу отчетту  ый-гарым укуктуу мамлекеттик органдын ачык маалыматтык веб-сайтында отчет-тук календардык жылдан кийин жылдын биринчи  мартына  чейин  жарыялоогомилдеттүү. Бул отчет отчеттук календардык жыл үчүн төмөнкүдөй маалымат-тарды камтууга тийиш:     1) салык  кызматынын органдары чогулткан салыктардын аталышын жанасуммасын;     2) салыктык карыздардын суммасын;     3) салыктарды жыйноо процессинде салык органдары тарткан чыгымдар-ды;     4) салыктык карызды төлөө жагындагы берилген  салыктык.  жењилдик-тер,  кийинкиге жылдыруу мөөнөтү жана бөлүп төлөөлөр боюнча статистика-лык маалыматтарды;     5) салык кызматынын органдарынын иштериндеги жетишкендиктерди жанакемчиликтерди сүрөттөөнү;     6) салыктык   карыздын   өлчөмүн  көрсөтүү  менен  5000  расчеттуккөрсөткүчтөрдөн ашкан өлчөмдөгү салыктык карызы бар деп таанылган  жекеадамдардын  фамилияларынын  жана  ысымдарынын,  уюмдардын аталыштарынынтизмеси.     3. Эгерде  салыктык көчмө текшерүүнүн натыйжалары боюнча кылмыштыкжоопкерчиликке тартылуучу чектен ашкан  эсептелбеген  салыктын  суммасыаныкталса,  салык  кызматынын органдары салыктык текшерүү материалдарынтөмөнкүдөй учурларда укук коргоо органдарынын кароосуна жиберет:     1) эгерде  тиешелүү  билдирүү мыйзамдуу күчүнө кирип жана ушул Ко-дексте  белгиленген  кабарлоого  салык  төлөөчү   даттанууларды   берүүмөөнөтүнүн  ичинде салык төлөөчү салык кызматынын жогоруда турган орга-нына же сотко даттанбаса жана кабарлоодо көрсөтүлгөн салык суммасы бел-гиленген билдирүүдөгү мөөнөттө салык төлөөчү тарабынан төлөнбөсө;     2) эгерде билдирүүдө салык төлөөчүнүн даттанууларына карата  ыйга-рым  укуктуу салык органынын же соттун мыйзамдуу күчүнө кирген тиешелүүчечими болсо.     4. Салык кызматынын органдары жана алардын кызмат адамдары,  ошон-дой эле Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган башка  мил-деттерди аткарышат.      52-статья. Салыктык укук мамилелеринин чөйрөсүндө бажы                органдарынын ыйгарым укуктары      Бажы органдары бажы жана салык мыйзамдарына ылайык Кыргыз  Респуб-ликасынын  бажы чегарасы аркылуу товарларды алып өтүүдө бюджетке салык-тарды алууну ишке ашырат.      53-статья. Кызыкчылыктар кагылышы      1. Салык кызматынын органдарынын кызмат  адамына  салык  төлөөчүгөкарата кызматтык милдеттерин ишке ашырууга төмөнкүдөй учурда тыюу салы-нат, эгерде:     1) салык  төлөөчү  ошол кызмат адамына жакын тууган болуп саналса,же     2) бул  кызмат  адамы  же  кызмат  адамынын  жакын  тууганы  салыктөлөөчүнүн экономикалык ишмердигине же  анын  салык  милдеттенмелерининаткарылышына байланыштуу тике же кыйыр финансылык кызыкчылыгы болсо.     2. Салык кызматынын органынын кызмат адамы өз ишмердигинде  кызык-чылыктардын  кагылышуусунун келип чыгышына жол бербөө чараларын керүүгөмилдеттүү.      54-статья. Салыктык сыр      1. Ушул Кодексте башкача каралбаса салык кызматынын органы же анынкызматы салык төлөөчү жөнүндө алган ар кандай маалыматтар салыктык сыр-ды түзөт, буга төмөнкүдөй маалыматтар кирбейт:     1) салык  төлөөчүнүн  реквизиттери  (аталышы  же  салык төлөөчүнүнаты-жөнү),  ошондой  эле  салык  төлөөчүнүн   идентификациялык   номерижөнүндө;     2) салык төлөөчүнүн кошумча наркка  салык  төлөөчү  катары  каттоожөнүндө;     3) кошумча наркка салык боюнча эсеп-фактуралары жана акциздик  жы-йымдын маркалары жөнүндө;     4) салык төлөөчү мойнуна алган салыктык карыздын суммасы жөнүндө;     5) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын салык төлөөчүнүн бузу-улары жана мындай бузуулар үчүн соттун күчүнө кирген чечими менен  бел-гиленген  же  болбосо салык төлөөчү мойнуна алган жоопкерчилик чараларыжөнүндө;     2. Салыктык сыр маалыматтарды төмөнкүлөргө берген учурларды кошпо-гондо салык кызматынын органдары,  алардын  кызмат  адамдары  тарабынаначыкка чыгарылууга тийиш эмес:     1) ушул Кодексте же Бажы кодексинде каралган өздөрүнүн милдеттеринаткаруунун  жүрүшүндө же аткаруу максатында салык кызматынын органдары-нын,  бажы органдарынын,  ыйгарым укуктуу мамлекеттик  органынын  башкакызмат адамдарына;     2) салыктык укук бузуулардын фактысы боюнча кылмыш  иши  козголгонсалык төлөөчүгө карата гана укук коргоо органдарына;     3) салыктык укук бузуулар үчүн салык төлөөчүнүн жоопкерчилигин  жеанын салыктык карыздарын белгилөө боюнча соттук териштирүүнүн жүрүшүндөсотко;     4) банкроттук  процесси  козголгон  же банкроттук процессин козгоожөнүндө чечим чыгарылган субъекттер боюнча гана банкроттук жөнүндө Кыр-гыз  Республикасынын мыйзамдарында каралган ыйгарым укуктарды ишке ашы-руу максатында банкроттук жөнүндө иштер боюнча ыйгарым  укуктуу  мамле-кеттик органга,  администраторго (убактылуу администратор, атайын адми-нистраторго, консерваторго, тышкы башкаруучуга);     5) мамлекеттик  кызмат жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынаылайык мүлкү жана кирешелери жөнүндө декларация берүүгө милдеттүү адам-дарга  карата  Кыргыз  Республикасынын мамлекеттик кызмат иштери боюнчаыйгарым укуктуу мамлекеттик органга;     6) Кыргыз   Республикасынын  мыйзамдарында  белгиленген  учурлардаалардын ишмердигин жөнгө салуучу Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши-нин депутаттарына,  Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратына, КыргызРеспубликасынын Финансылык чалгындоо кызматына;     7) Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп саналган, салык жана укуккоргоо органдарынын ортосунда өз ара кызматташтык жөнүндө эл аралык ке-лишимдерге  ылайык башка мамлекеттердин салык жана укук коргоо органда-рына.     3. Ушул  статьянын 2-пунктунда каралган учурларды кошпогондо салыктөлөөчүгө карата салыктык сырды түзүүчү маалыматтарды салык  төлөөчүнүнжазуу жүзүндөгү макулдугу менен башка жакка ачууга мүмкүн.     4. Салыктык сырды ачыкка чыгарууга пайдаланууга же  салык  төлөөчүжөнүндө ушул Кодексте каралган учурлардан тышкары мамлекеттик органдар-дын кызмат адамдарына өз милдеттерин аткаруу учурунда  белгилүү  болгонмаалыматты пайдалануу же башка субъектке берүү кирет.     5. Салык кызматынын органына түшкөн, салыктык сырды түзүүчү маалы-маттар сактоо жана жеткиликтүүлүктүн атайын режиминде болууга тийиш, алсалык кызматынын органынын жетекчисинин жазуу  жүзүндөгү  чечими  мененаныкталат.     6. Салыктык сырды түзүүчү маалыматтарга салык кызматынын органынынжетекчисинин жазуу жүзүндөгү чечими менен аныкталуучу кызмат адамы жет-киликтүү болушу керек.  Бул кызмат адамдарынын жеткиликтүүлүк укугу са-лыктык текшерүү жүргүзүүдөгү көрсөтмөдө да көрсөтүлөт.     7. Салык кызматынын органдары,  алардын кызмат  адамдары,  ошондойэле  мурда  салык  кызмат  органдарынын  кызмат адамдары болуп саналганадамдар өздөрүнүн кызматтык милдеттерин аткарууда салык төлөөчүгө кара-та алган ар кандай маалыматтарды жашыруун сактоого милдеттүү.     8. Салыктык сырды түзүүчү маалыматтарды ачыкка чыгаруу Кыргыз Рес-публикасынын мыйзамдарында каралгандай жоопкерчиликке тартылат.     9. Салыктык  кызмат  органдарынан салыктык сырды түзүүчү маалымат-тарды жана  документтерди ушул статьяда каралган учурлардан тышкары та-лап кылууга мамлекеттик органдарга тыюу салынат.     10. Ушул  статьянын 9-пунктунун талаптарын бузуучу мамлекеттик ор-гандардын кызмат адамдары Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарына  ылайыкжоопкерчилик тартат.                                III БӨЛҮМ               САЛЫКТЫК МИЛДЕТТЕНМЕ ЖАНА САЛЫКТЫК КАРЫЗ                                 5-глава                             Жалпы жоболор      55-статья. Салыктык милдеттенме      1. Салыктык милдеттенме Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарындабелгиленген жагдайлар болгондо салык төлөөчүнүн милдеттүүлүгү болуп са-налат.     2. Салыктык милдеттенме акчалай милдеттенме болуп саналат.     3. Салык кызматынын органдары салык төлөөчүдөн салыктык милдеттен-мелерди аткарууну талап кылууга милдеттүү.     4. Салык милдеттенмелерин аткарбаган же туура эмес аткарган учурдасалык кызматынын органдары аны камсыздоо боюнча ыкмаларды жана ушул Ко-дексте  белгиленген  тартипте салыктык милдеттенмени мажбурлап аткартуучараларын колдонууга укуктуу.      56-статья. Салыктык милдеттенмелердин келип чыгышы, өзгөрүлүшү,                аткарылышы жана токтотулушу      1. Салыктык  милдеттенме  негиздер болгондо келип чыгат,  өзгөрөт,аткарылды же токтотулду деп эсептелет,  алар Кыргыз Республикасынын са-лык мыйзамдарында белгиленет.     2. Салыктык милдеттенме Кыргыз Республикасынын салык  мыйзамдарынаылайык салык төлөөнү кароочу жагдайлар келип чыккан күндөн тартып салыктөлөөчүгө жүктөлөт.      57-статья. Салыктык милдеттенменин валютасы      1. Салыктык милдеттенме Кыргыз Республикасынын улуттук валютасы  -сом менен аткарылат.     2. Салыктык милдеттенмени эсептөөдө салык милдеттенмесинин  сумма-сын сом бирдиктерине чейин тегеректөөгө жол берилет.      58-статья. Салыктык милдеттенме боюнча доонун эскирүү мөөнөтү      1. Салыктык  милдеттенме  боюнча  доонун  эскирүү  мөөнөтү төмөнкүкүндөн тартып 6 жылга белгиленет:     1) салык боюнча салыктык мезгили бүткөн;     2) салыктык карыздын кийинкиге жылдырылган же бөлүп төлөнгөн  сум-масын  төлөбөгөн учурда кийинкиге жылдыруу же бөлүп төлөө иштери токто-гон;     3) салыктык  текшерүү жүргүзүүнүн натыйжасында келип чыккан салык-тык милдеттенмелер боюнча салык төлөөчүгө билдирүүнү тапшырган.     2. Эгерде салык төлөөчү салыктык милдеттенмени туура эмес эсептесеже аткарса, доонун эскирүү мөөнөтүнүн ичинде:     1) салык  төлөөчү  өз  демилгеси  боюнча тиешелүү оњдоо киргизүүгөукуктуу;     2) салык   кызматынын   органы   салыктардын  эсептелген  суммасынкөбөйтүүгө же  азайтууга,  ошондой  эле  салыктын  эсептелген  суммасынөндүрүүгө укуктуу.     3. Салык төлөөчү салыктын ашыкча төлөнгөн суммасын эсеп кылууну жетиешелүү  салыктык  мезгил  бүткөндөн  кийин  доонун эскирүү мөөнөтүнүничинде салыктын ашыкча төлөнгөн суммасын кайтарып берүүнү талап кылуугаукуктуу.     4. Санациялоо же реабилитациялоо жол-жоболорун жүргүзүү мезгилиндедоонун салык милдеттенмеси боюнча доонун эскирүү мөөнөтү токтотулат.     5. Салык милдеттенмелери боюнча доонун эскирүү  мөөнөтүн  токтотууКыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына ылайык жөнгө салынат.                                 6-глава              Салыктык милдеттенмелерди аткаруу. Салыктык                     милдеттенмелердин токтотулушу      59-статья. Салыктык милдеттенмелерди аткаруу      1. Салыктык милдеттенме Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынынталаптарына ылайык тийиштүү түрдө аткарылышы керек.     2. Салыктык  милдеттенмени  аткаруу салык төлөөчү тарабынан өз ал-дынча же Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында каралган  учурлардабашка үчүнчү жак аркылуу ишке ашырылат.     3. Салыктык милдеттенмелерди аткаруу  салыктын  бардык  эсептелгенсуммасын  төлөө  эсебине накталай эмес тартипте банк аркылуу акча кара-жаттарын которуу жана/же накталай акча каражаттарын төгүү  болуп  сана-лат.     4. Салык төлөөчү салыктын бардык суммасын дароо же бөлүп төлөө ме-нен салыктык милдеттенмени аткарууга укуктуу.     5. Салык төлөөчү салыктык милдеттенмени мөөнөтүнөн мурда аткаруугаукуктуу.     6. Салык милдеттенмелерин аткаруудан баш тартууга же  аны  аткаруутартибин  өзгөртүүгө  эгерде ушул Кодексте башкача каралбаса жол берил-бейт.     7. Салык  милдеттенмелерин  аткаруу салыктык укук бузуу үчүн жооп-керчиликке тартууга карабастан ишке ашырылат.      60-статья. Салык милдеттенмелерин аткаруу датасы      1. Салык милдеттенмелерин аткаруу датасы төмөнкүлөр болуп саналат:     1) акча  каражаты  бюджетке  толук көлөмдө түшкөн учурда бул төлөмтапшырмасын аткаруу үчүн салык төлөөчүнүн эсебинде жетиштүү  каражаттарболгондо  салыктын эсептелген суммасын которууга банкка төлөм тапшырма-сын берген күн;     2) акча  каражаты бюджетке түшкөн учурда толук көлөмүндө бул төлөмтапшырмасын аткаруу үчүн салык төлөөчүнүн эсебинде жетиштүү каражатынынжоктугунун  себеби боюнча мурда аткарылбаган салыктын эсептелген сумма-сын которууга төлөм тапшырмасын банк аткарган күн;     3) банкка  же салык кызматынын органына салыктын эсептелген сумма-сын которуу үчүн накталай акча каражаттарын төлөгөн күн;     4) салыктык  карыз эсебине жана/же алдыдагы салыктык милдеттенмениаткаруу эсебине салыктардын ашыкча төлөнгөн же ашыкча өндүрүлгөн сумма-ларын эсеп кылуу жөнүндө салык кызматынын органы чечим кабыл алган күн.     2. Салыктык милдеттенме төмөнкүдөй мөөнөттө аткарылган жок деп та-былат:     1) эгерде акча каражаты ушул статьянын 1-пунктунда каралган  учур-лардан  тышкары  Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында белгиленгенмөөнөттө бюджетке түшпөсө;     2) салык  төлөөчү  салыктын  суммасын  которууга төлөм тапшырмасынкайра сурап алса;     3) салыктын   суммасын   которууга   төлөм  каражатын  банк  салыктөлөөчүгө кайтарып берсе;     4) эгерде  салык  төлөөчү банкка салыктын суммасын которууга төлөмкаражатын көрсөткөн күндө бул салык төлөөчү Кыргыз Республикасынын мый-замдарына ылайык коюлган жана аткарылбаган башка акчалай талаптары бол-со, кезексиз же болбосо биринчи кезектеги тартипте аткарылса жана салыктөлөөчүнүн  эсебинде  мындай  бардык  акчалай талаптарды канааттандырууүчүн жетиштүү акча каражаттары болбосо;     5) салыктын  эсептелген  суммаларын которуу үчүн төгүлгөн накталайакча каражаттарын салык төлөөчү кайра сурап алса.      61-статья. Салыктык карыздарды жоюу тартиби      Ар бир салыкка карата салыктык карыздарды жоюу төмөнкүдөй тартиптежүргүзүлөт:     1) салыктын суммасы;     2) мөөнөтүндө төлөнбөгөн салыктын суммасы боюнча проценттер;     3) мөөнөтүндө төлөнбөгөн салыктын суммасы  боюнча  эсептелген  ту-ум-айып;     4) чегерилген салык санкциялар.     Салыктык карызды  жоюу  анын  пайда болуу кезегинин тартиби боюнчажүргүзүлөт.      62-статья. Уюмдарды өзгөртүп кайра түзүүдө салык милдеттенмелерин                аткаруу жана салыктык карыздарды жоюу      1. Өзгөртүп кайра түзүүдө салык төлөөчү бул жөнүндө салык кызматы-нын органына жазуу жүзүндө билдирүүгө милдеттүү.     2. Өзгөртүп кайра түзүлгөн уюмдун салык милдеттенмеси укук уланту-учуга өзгөртүп кайра түзүлгөн уюм салык  милдеттенмесин  аткарбаган  жетуура  эмес  аткарган фактылары жана/же жагдайлар белгилүү болгондугунаже болбогондугуна карабастан укугун улантуучу тарабынан аткарылат.     3. Бир  нече  уюмдар кошулганда алардын укугун улантуучу тарабынансалыктык милдеттенмени аткаруу бөлүгүндө мындай кошулуунун натыйжасындапайда болгон уюм таанылат.     4. Бир уюм экинчи уюмга кошулганда салыктык милдеттенмени  аткаруубөлүгүндө бириккен уюмдун укугун улантуучу катары аны кошкон уюм тааны-лат.     5. Уюмдар  бөлүнгөн  учурда  мындай  бөлүнүүнүн натыйжасында пайдаболгон жањы уюм бөлүштүрүү балансына ылайык салык милдеттенмесин  атка-руунун бөлүгүндө өзгөртүп кайра түзүлгөн уюмдун укугун улантуучу катарытаанылат.     6. Уюмдун  составынан  бир же бир нече уюмдарды бөлүүдө анын салыкмилдеттенмелерин аткаруу бөлүгүндө өзгөртүп кайра түзүлгөн уюмга каратаэгерде өткөрүү актысында белгиленбесе укук улантуучу пайда болбойт.     7. Уюмду өзгөртүп кайра түзүүдө  жањыдан  пайда  болгон  уюм  укукулантуучу катары таанылат.     8. Өзгөртүп кайра түзүлгөн уюмдун салык милдеттенмелерин аткаруудаукук  улантуучулардын катышуу үлүштөрүн белгилөө Кыргыз Республикасынынжарандык мыйзамдарына ылайык ишке ашырылат.     9. Эгерде  өзгөртүп  кайра түзүүнүн натыйжасында укук улантуучунункатышуу үлүшүн аныктоого мүмкүн болбосо же салык  милдеттенмесин  толуккөлөмүндө  аткаруу  мүмкүнчүлүгү  жок  болсо,  анда  укук  улантуучуларөзгөртүп кайра түзүлгөн уюмдун салыктык милдеттенмелерин аткаруу боюнчатилектештик жоопкерчилигин тартат.     10. Уюмду өзгөртүп кайра түзүү укук улантуучулар  тарабынан  салыкмилдеттенмелерин  аткаруу  мөөнөттөрүн өзгөртүү үчүн негиз болуп санал-байт.     11. Уюм  тарабынан  ал  өзгөртүп  кайра  түзүлгөнгө  чейин  ашыкчатөлөнгөн салыктардын суммасын салык кызматынын  органы  өзгөртүп  кайратүзүлгөн уюмдун салыктык карызын жоюу эсебине кириштөөгө тийиш.     12. Өзгөртүп кайра түзүлүүчү уюмдун салыктык карызы жок болсо  са-лыктардын  ашыкча  төлөнгөн  суммасы анын укугун улантуучуга кайтарылыпберүүгө же аларды салыктык милдеттенмени аткаруу  эсебине  кириштелүүгөтийиш.      63-статья. Төлөөгө жөндөмдүү уюмдун салык милдеттенмелерин аткаруу                жана салыктык карызын жоюу      1. Уюмду жоюуда салык төлөөчүнүн жоюу комиссиясы бул тууралуу  са-лык  кызматынын органына жана бажы иштери боюнча ыйгарым укуктуу мамле-кеттик органга жазуу жүзүндө билдирүүгө милдеттүү.     2. Жоюлуучу төлөөгө жөндөмдүү уюмдун салык милдеттенмеси ошол уюм-дун,  анын ичинде уюмдун мүлкүн сатуудан түшкөн каражаттардын  эсебиненКыргыз Республикасынын Жарандык кодексинде белгиленген кезектүүлүк тар-тибинде жоюу комиссиясы тарабынан аткарылат.     3. Жоюу  мезгилинде  келип чыккан салыктык милдеттенме эгерде ушулКодексте башкача каралбаса,  бул Кодексте  белгиленген  жалпы  тартиптемындай  милдеттенменин  келип чыгышына жараша жоюу комиссиясы тарабынанаткарылат.     4. Эгерде  жоюлуучу ишкананын акча каражаттары болбосо же салыктыккарызды толук көлөмдө төлөө үчүн  жетишсиз  санда  болсо,  анда  мындайучурда:     1) уюм банкроттук  жөнүндө  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарындабелгиленген тартипте гана жоюлушу мүмкүн.  Мындай учурда салык кызматы-нын органы бул уюмга банкроттук процессин козгой алат.     2) салыктык  карыз  Кыргыз  Республикасынын жарандык мыйзамдарындабелгиленген учурларда, чектерде жана тартипте көрсөтүлгөн уюмдун уюшту-руучулары (катышуучулары) тарабынан жоюлууга тийиш.     5. Эгерде жоюлуучу уюмдун ашыкча төлөнгөн салыктар боюнча  суммасыболсо,  көрсөтүлгөн  сумма  ушул Кодексте белгиленген тартипте жоюлуучууюмдун салыктык карызын аткаруу эсебине кириштелүүгө тийиш.     6. Жоюлуучу уюмдун салыктык карызы жок болсо,  ашыкча төлөнгөн са-лыктардын суммасы ушул Кодексте белгиленген тартипте ошол уюмга  кайта-рылып берилүүгө тийиш.      64-статья. Төлөөгө жөндөмсүз уюмдун же банкрот деп таанылган же                жарыяланган жеке ишкердин салыктык милдеттенмелерин                аткаруу жана салыктык карыздарын жоюу      1. Төлөөгө  жөндөмсүз деп табылган же банкрот деп жарыяланган уюм-дун  салыктык  милдеттенмелерин  аткаруу  ушул   Кодексте   белгиленгенөзгөчөлүктөрдү  эске алуу менен банкроттук жөнүндө Кыргыз Республикасы-нын мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт.     2. Салыктык  милдеттенмени эсептөө төлөөгө жөндөмсүз уюмду банкротдеп табуу же жарыялоо жөнүндө чечим кабыл алынган күндөн тартып  токто-тулат.     3. Жоюу жол-жоболорун колдонуу менен банкроттук  процессинде,  булжол-жоболорду ишке ашыруу процессинде турган төлөөгө жөндөмсүз уюмдардасалыктык милдеттенме келип чыкпайт.     4. Эгерде  төлөөгө  жөндөмсүз  уюм  санациялоо  же реабилитациялоожол-жоболорун колдонуу менен банкроттук процессинде турса, салык кызма-тынын органынын салыктык карызды мажбурлап өндүрүү боюнча бардык иштеритоктотулат.     Мында бул уюмга карата ар кандай мүлктүк талаптар салык кызматынынорганы тарабынан санациялоо же реабилитациялоо  жол-жоболорунун  чекте-ринде гана коюлушу мүмкүн.     5. Санациялоо же болбосо реабилитациялоо жол-жоболору  башталгангачейин  төлөөгө  жөндөмсүз уюмда түзүлгөн салыктык карыз уюмдун жогорудакөрсөтүлгөн  банкроттук  жол-жоболору  аяктагандан  жана   анын   төлөөжөндөмдүүлүгү калыбына келтирилгенден кийин гана төлөнүүгө тийиш.     6. Банкрот деп табылган же жарыяланган жеке ишкердин салыктык мил-деттенмесин,  ошондой  эле салыктык карыздарын аткаруу уюмдар үчүн ушулстатьяда белгиленген тартипте жүргүзүлөт.      65-статья. Өлгөн же өлдү деп жарыяланган жеке адамдын салыктык                милдеттенмелерин аткаруу жана салыктык карыздарын жоюу      1. Жеке адамдын өлүмүнөн же аны сот тарабынан өлдү деп жарыялоодонулам анын мурасын ачуу жөнүндө нотариус мурасты ачкан күндөн  тартып  6айдын аралыгында мурасты ачкан жердеги салык кызматынын органына кабар-лоого милдеттүү.     2. Мурасты ачуу жөнүндө кабарды алган күндөн тартып 5 күндүн ичин-де салык кызматынын органы мурасты ачкан жердеги нотариуска жана мурас-керге  өлгөн жеке адамдын салыктык карызынын бар экендиги тууралуу бил-дирүүгө милдеттүү.     3. Салык  кызматынын органы өлгөн жеке адамдын салыктык карыздары-нан келип чыгуучу өз талаптарын мурастын аткаруучусуна (мурастын башка-руучусуна) же мураскерге коюуга укуктуу.     4. Өлгөн жеке адамдын салыктык милдеттенмеси өлгөн адамдан  мүлктүмураска алган анын мураскери тарабынан мураска алынган мүлктүн наркынынчектеринде жана мурастаган үлүшкө пропорционалдуу түрдө  мурасты  алганкүндөн тартып 6 айдан кечиктирбестен аткарылат.     5. Мында укук улантуучуда  салыктык  укук  бузууларды  жасагандыгыүчүн өлгөн жеке адамга мурда эсептелген салыктык санкцияларды төлөө бо-юнча милдетти мураскердин аткарышы жагынан милдет келип чыкпайт.     6. Мураскер  жок болсо же мураскер мурасты кабыл алуудан баш тарт-са, ошондой эле өлгөн жеке адамдын салыктык карыздын өлчөмү мураска ка-луучу мүлктүн наркынан жогору болсо,  салыктык карыздын төлөнбөгөн сум-масы үмүтсүз карыз катары таанылат.     7. Сот  тарабынан  өлдү деп жарыяланган жеке адамдын салыктык мил-деттенмесин аткаруу өлгөн адам үчүн ушул статьяда белгиленген  тартиптежүргүзүлөт.      66-статья. Кабарсыз жок болгон же ишке жарамсыз жеке адамдын                салыктык милдеттенмелерин аткаруу жана салыктык                карыздарын жоюу      1. Кабарсыз  жоголгон  же ишке жарамсыз жеке адамдын салыктык мил-деттенмеси анын камкорчусу,  багуучусу же мүлктү  ишенимдүү  башкаруунужүргүзүүчү  башкаруучу  тарабынан  сот жеке адамдын кабарсыз жоголду жеишке жарамсыз деп тапкан күндөн  тартып  6  айдан  кечиктирбестен  жекеадамдын мүлкүнүн эсебинен аткарылат.     2. Сот жеке адамды кабарсыз жоголду же ишке жарамсыз деп тапканды-гы  жөнүндө  чечим кабыл алынган күндөн тартып он жумушчу күндүн ичиндесоттун чечимин көчүрмөсүн жиберүү аркылуу көрсөтүлгөн жеке адам каттал-ган жердеги салык кызматынын органына билдирүүгө милдеттүү.     3. Кабарсыз жоголду же ишке жарамсыз деп таанылган жеке адам  кат-талган жердеги салык кызматынын органы камкорчуга,  багуусундагы адамгаже мүлктү ишенимдүү башкарууну  жүргүзүүчү  башкаруучуга,  ошондой  элеүй-бүлөлөрдү  жана  балдарды  коргоо боюнча органга кабарсыз жоголду жеишке жарамсыз деп таанылган жеке  адамдын  аткарылбай  калган  салыктыкмилдеттенмесинин бар экендиги жөнүндө кабарлоого милдеттүү.     Көрсөтүлгөн кабарлоо жеке адамды кабарсыз жоголду же ишке жарамсыздеп табуу жөнүндө үй-бүлөнү же балдарды коргоо боюнча органдан маалыматалган күндөн тартып 5 күндүн ичинде берилет.     4. Кабарсыз жоголду же ишке жарамсыз деп табылган жеке адамдын са-лыктык карызы анын салыктык карызын  аткаруу  үчүн  ошол  жеке  адамдынмүлкү болбогон же жетишсиз болгон учурда үмүтсүз карыз деп таанылат.      67-статья. Туруктуу мекеме аркылуу Кыргыз Республикасында                ишмердик жүргүзүүдө салыктык милдеттенмелерди аткаруу                жана салыктык карыздарды жоюу      Туруктуу мекеме  аркылуу Кыргыз Республикасынын аймагында ишмердикжүргүзүүдө салыктык милдеттенмелерди аткаруу,  салыктык карыздарды жоюубоюнча милдет ушундай иштерди жүргүзүүчү субъектиге жүктөлөт.      68-статья. Салыктык милдеттенмени токтотуу      Салыктык милдеттенме, ошондой эле салыктык карыз төмөнкүдөй учурдатоктотулду жана жоюлду деп эсептелет:     1) салыктык милдеттенмени тиешелүү түрдө аткарган жана недоимканы,проценттерди, туума айыптарды жана салыктык санкцияларды төлөгөн;     2) ушул  Кодексте  белгиленген  салыктык милдеттенме боюнча доонунэскирүү мөөнөтү бүткөн;     3) салык төлөөчү банкрот деп таанылган;     4) жеке адам өлгөн,  анын укугун улантуучу же  мураскери  болбогонучурларда.      69-статья. Салыктык милдеттенме боюнча үмүтсүз карыздарды                эсептен чыгаруу      Салык төлөөчүнүн салыктык карызы ушул Кодекстин 68-статьясынын  2)-  4)  пунктчаларында  көрсөтүлгөн учурларда үмүтсүз карыз деп таанылатжана Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгилеген тартипте эсептен  чыгары-лат.                                 7-глава               Салыктык милдеттенмелерди аткарууну жана                 салыктык карыздарды жоюуну камсыздоо      70-статья. Салыктык милдеттенмелерди аткарууну жана салыктык                карыздарды жоюуну камсыздоо ыкмалары      1. Салык төлөөчүнүн салыктык милдеттенмелерди аткарышы жана салык-тык карыздарды жоюушу ушул Кодексте каралган ыкмалар менен камсыздалат.     2. Салыктык милдеттенмелерди аткаруу жана салыктык карыздарды жоюутөмөнкүдөй ыкмалар менен камсыз кылышы мүмкүн:     1) туума айыптарды эсептөө;     2) банктык кепилдик;     3) салык төлөөчүнүн депозити;     4) салык  төлөөчү  моюнга  алган салыктык карызды салык төлөөчүнүнжана/же үчүнчү жактардын эсебиндеги акча каражаттарынан жана/же  накта-лай акча каражаттарынын эсебинен өндүрүү.     3. Кыргыз Республикасынын бажы чегарасы  аркылуу  товарларды  алыпөтүүдө  пайда болгон салыктык милдеттенмелерди аткаруунун жана салыктыккарызды жоюунун ыкмалары Кыргыз Республикасынын бажы  мыйзамдары  мененаныкталат.      71-статья. Туум-айыптарды эсептөө      1. Туум-айып  деп  салыктык милдеттенмени аткарбаган же аткаруунунмөөнөтү өтүп кеткен учурда салык төлөөчү төлөөгө тийиш  болгон  акчалайсумма түшүнүлөт.     2. Туум-айыптын суммасы салык  милдеттенмесин  мажбурлап  аткартуучараларын,  ошондой  эле салыктык укук бузуу үчүн жоопкерчиликтин башкачараларын колдонууга карабастан эсептелет жана төлөнөт.     3. Туум-айып  салыктык  милдеттенмени  аткаруу  үчүн ушул Кодекстебелгиленген күндөн кийинки күндөн тартып салыктык милдеттенмени аткару-унун мөөнөтү өткөн ар бир календардык күн үчүн эсептелет.     4. Эсептелген туум-айып салык төлөөчүнүн недоимкасынын  суммасынынжүз процент өлчөмүнөн ашпашы керек.     5. Мөөнөтү өткөн ар бир күн үчүн туум-айып салык төлөөчүнүн  недо-имкасынын суммасынан проценттер менен аныкталат.     6. Туум-айыптын суммасы мөөнөтү өткөн ар бир күн үчүн  недоимканынөлчөмүнүн 0,09 процентине барабар өлчөмдө эсептелет.     7. Туум-айып төмөнкүлөргө эсептелбейт:     1) эсептелген проценттердин, туум-айыптардын жана салыктык санкци-ялардын суммасына;     2) салык  төлөөчүнү  банкрот  деп таануу же жарыялоо жөнүндө чечимкүчүнө кирген учурдан тартып банкрот деп таанылган салык төлөөчүнүн не-доимкасынын суммасынан;     3) соттун чечими күчүнө кирген учурдан тартып бул чечим  жоюлгангачейин  кабарсыз жоголду деп таанылган жеке адамдын недоимкасынын сумма-сынан;     4) недоимканын  пайда болушунун бирден бир себеби тейлөөчү банктынжоюлушу болуп саналган  учурда  банкты  мажбурлап  жоюу  жөнүнде  чечимкүчүнө кирген учурдан тартып мажбурлап жоюлуучу банктын кредитору - са-лык төлөөчүнүн недоимкасынын суммасынан;     5) мамлекеттик бюджетте төмөнкүдөй максаттарга каралган аасигнова-ниелердин чектеринде салык төлөөчү тарабынан берилген товарлар,  жумуш-тар жана кызмат көрсөтүүлөр үчүн өз учурунда каржылабай калуунун натый-жасында келип чыккан недоимканын суммасынан;     6) жењилбес күчтүн кесепетинен келип чыгуучу недоимканын суммасы;     7) кийинкиге жылдырылган же бөлүп төлөнүүчү салыктык карыздын сум-масына.      72-статья. Банктык кепилдик      1. Салыктык  карыздын  суммасын төлөө боюнча салык төлөөчүнүн мил-деттенмесин аткаруу банктык кепилдик менен камсыздалышы мүмкүн.     2. Банктык  кепилдик салык кызматынын органына банктык кепилдиктиншарттарына ылайык салык төлөөчүнүн салыктык карызынын суммаларын  төлөөмилдеттенмесин аткарууга банктын милдеттенмеси болуп саналат.     3. Банктык кепилдик Кыргыз Республикасынын Жарандык кодексине ыла-йык таризделет.     4. Салыктык карыздын суммасын төлөө боюнча салык  төлөөчүнүн  мил-деттенмесин  аткарууну  банктык  кепилдик менен камсыздоого байланыштууталаш-тартыштар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аныкталган тартип-те каралат.     5. Салыктык карыздын суммасын төлөө боюнча  милдеттерди  аткаруунукамсыздоо  жагындагы  чаралар  катарында банктык кепилдик берүүдө келипчыгуучу укуктук мамилелерге Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдары-нын жоболору колдонулат.      73-статья. Салык төлөөчүнүн депозити      1. Ушул  Кодексте  белгиленген  учурларда  алдыдагы мезгилде салыктөлөөчүдө келип чыгышы мүмкүн болгон салык төлөөчүнүн салыктык  милдет-тенмесин   аткаруу  салык  төлөөчү  тарабынан  салыктык  милдеттенменинөлчөмүндөгү акча каражаттарын салык кызматынын органынын атайын эсебинесалык төлөөчүнүн депозити аркылуу төлөө менен камсыздалышы мүмкүн.     2. Депозитти кабыл алган салык органы депозитти төлөгөндүгүн ырас-тоочу маалымкатты салык төлөөчүгө берет.     3. Салык  кызматынын органы салык төлөөчүнүн депозитин кабыл алгансалык кызматынын органынын чечиминде каралган учурларда, шарттарда жанамөөнөттөрдө гана  депозиттик эсепте сакталган суммаларды тескөөгө укук-туу.     4. Салык депозитинин суммасына проценттер эсептелбейт.     5. Депозит  менен  камсыздоонун натыйжасында салык төлөөчүдө салыкмилдеттенмеси пайда болгон окуялар  болсо,  салык  төлөөчүнүн  салыктыкмилдеттенмесинин суммасы депозиттин суммасынан бюджетке которулат.     6. Салык төлөөчүдө салык милдеттенмелери келип чыкпаган окуя  бол-со,  ошондой эле салыктык милдеттенме төлөнгөн депозиттин суммасынан азөлчөмдө болсо,  төлөнгөн  акча  каражаты  жана  алардын  калдыгы  салыктөлөөчүгө же анын каалоосу боюнча алдыдагы мезгилдер үчүн салыктык мил-деттерди аткарууну камсыздоо же башка салыктар боюнча  милдеттенмелердиаткаруу эсебине кириштелүүгө тийиш.     7. Төлөнгөн суммаларды кайтарып берүү же  кириштөө  салык  төлөөчүушул  Кодексте  белгиленген  документтерди берүү менен салык кызматыныноргандарына  арыз  тапшырган  күндөн  тартып  жыйырма  күндөн   ашпаганмөөнөттө жүргүзүлөт.      74-статья. Салык төлөөчү мойнуна алган салык милдеттенмелерин                аткаруу      1. Салык төлөөчү - уюм же жеке ишкер мойнуна алган салык  карызда-рынын  суммасын  төлөбөгөн же толук түрдө төлөбөгөн учурда салык органысалык төлөөчү - уюмдун же жеке ишкердин мындай карыздын суммасын  төлөөэсебине  каражаттарды  өндүрүүгө жана өндүрүлгөн каражаттарды жиберүүгөмакулдугусуз акча каражаттарын талашсыз тартипте өндүрүүгө укуктуу.     2. Салык  төлөөчү  -  уюм мойнуна алган салыктык карыздын суммасынсалык төлөөчүнүн эсептеринен төлөө эсебине  акча  каражаттарын  өндүрүүсалыктык  төлөм талабын (мындан ары бул статьяда - СТТ) банкка коюу ар-кылуу жүргүзүлөт.     3. СТТ  салык  төлөөчүнүн  эсебинен  анын ичинде валюталык эсептенанын салыктарын төлөө  эсебине  акча  каражаттарын  банкка  СТТ  түшкөнкүндөн  кийинки  бир  операциялык күндөн кечиктирбестен эсептен чыгарууаркылуу банк тарабынан аткарылат.     4. СТТны банк алган күнгө карата салык төлөөчүнүн эсептеринде акчакаражаттары жетишсиз же жок болсо,  мындай талап бул эсепке акча  кара-жаттарынын  түшүшүнө жараша мындай ар бир каражат түшкөн күндөн кийинкибир операциялык күндөн кечиктирбестен аткарылат.     5. Банктагы салык төлөөчүнүн эсептеринде акча каражаттары жетишсизже жок болсо, салык органы салык төлөөчү моюнга алган салык карызын ый-гарым укуктуу салык органы бекиткен форма боюнча накталай акча каражат-тарын өндүрүү жөнүндө акт боюнча накталай акча каражаттарынын  эсебиненөндүрүүгө укуктуу.     Ушул пунктка ылайык өндүрүлгөн накталай акча каражатты кийин  бюд-жетке которуу менен салык төлөөчүнүн эсебине аларды кириштөө үчүн банк-ка берилет.     6. Салык  төлөөчүдө акча каражаттары жетишсиз же жок болгон учурдасалык органы салык төлөөчү мойнуна  алган  салык  карызынын  чектериндеүчүнчү жактардын эсебинен накталай акча каражатын өндүрүүгө укуктуу.     Үчүнчү жактардын  эсебинен   өндүрүү   талашсыз   тартипте   салыктөлөөчүнүн жана үчүнчү жактардын ортосунда өз ара эсептешүүлөрдү салыш-тыруу актысынын негизинде салык төлөөчүгө үчүнчү  жактын  документалдыктастыкталган карызы болгондо жүргүзүлөт.     7. Бул статья салык төлөөчү мойнуна алган,  салыктык милдеттенменимөөнөтүндө аткарылбаган салыктык милдеттенмени салык төлөөчүнүн жана/жеүчүнчү жактардын накталай акча каражаттарынын жана/же эсептердеги  акчакаражаттарынын эсебинен камсыздоо жөнүндө салык төлөөчүгө билдирүү тап-шырылып, бирок тиешелүү билдирүү тапшырылган күндөн тартып 15 календар-дык  күндүн  ичинде салык төлөөчү мындай билдирүүнү аткарбаса же мындайбилдирүүгө ушул Кодексте белгиленген тартипте даттанбаса колдонулат.      75-статья. Салыктык карыздарды мажбурлап жоюу      1. Эгерде ушул главада башкача каралбаса,  салык төлөөчүнүн салык-тык  карызы болсо жана ушул Кодекске ылайык ага кийинкиге жылдыруу жанабөлүп төлөө мөөнөтү берилбесе,  салык  органы  салыктык  карызды  төлөөжөнүндө билдирүүдө көрсөтүлгөн сумманын чектеринде бул салык төлөөчүнүнмүлкүнүн  эсебинен  мүлктү  тескөөнү  чектөө  жана/же  салыкты  өндүрүүжөнүндө сотко доо менен кайрылууга укуктуу.     Сотко кайрылуу Кыргыз Республикасынын Жарандык  процессуалдык  ко-дексинде каралган тартипке ылайык жүргүзүлөт.     Мындай доо  үчүнчү   жактан,   анын   ичинде   дебитордун,   жумушберүүчүнүн, банктын же болбосо башка уюмдун каражаттарынын эсебинен са-лыктык карызды өндүрүүнү карашы мүмкүн.     2. Ушул  статьянын 1-пунктунда көрсөтүлгөн доону берүүгө салык ор-ганы салык төлөөчүнүн үчүнчү тарабына,  анын  ичинде  дебиторго,  жумушберүүчүгө,  банкка  же  болбосо  башка  уюмга салыктык карызы бар салыктөлөөчүнүн дарегине же анын тапшырмасы боюнча акча төлөмдөрүн  токтотууталабы менен билдирүү жиберүүгө укуктуу.     Соттун чечими чыкканга  чейин  билдирүүдө  көрсөтүлгөн  талаптардыүчүнчү жак аткарбаган учурда бул төлөмгө барабар, бирок салыктык карыз-дын суммасынан ашпаган өлчөмдөгү сумма өндүрүлөт. Ушул пунктта каралгансумманы өндүрүү соттун чечими боюнча ишке ашырылат.     3. Салык төлөөчүнүн мүлкүнүн эсебинен  салыкты  өндүрүү  жөнүндөгүдоо боюнча ишти кароо Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына ыла-йык жүргүзүлөт.     4. Соттун   мыйзамдуу  күчүнө  кирген  чечиминин  негизинде  салыктөлөөчүнүн мүлкүнүн эсебинен салыкты өндүрүү Кыргыз Республикасынын Жа-рандык кодексине ылайык жүргүзүлөт.     5. Салык төлөөчү - жеке адамдын мүлкүнүн эсебинен салыкты  өндүрүүтөмөнкүлөргө карата жүргүзүлбөйт:     1) 100000 сомго чейинки өлчөмдөгү негизги каражаттарга;     2) экономикалык ишмердикке тиешеси жок жана Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтү аныктаган тизме боюнча жеке жактын жана анын үй-бүлө мүчөлөрүнүнар күндүк өздүк пайдалануусу үчүн арналган мүлккө.     Салык төлөөчүнүн мүлкүнүн эсебинен салык өндүрүүдө ушул пунктун 1)пунктчасында  көрсөтүлгөн мүлктү бөлүштүрүүгө мүмкүн болбосо,  бул мүлкбелгиленген чекке чейин мүлктүн суммасын  кийин  кайтарып  берүү  мененушул статьянын шарттары боюнча сатылууга тийиш.     6. Салык төлөөчүнүн мүлкүнүн эсебинен салыкты өндүргөн учурда  анысаткан  жана  түшкөн  суммалардын  эсебинен  салыктык карыздарды жойгонкүндөн тартып салыкты төлөө боюнча милдеттенме аткарылды деп эсептелет.Мурда камакта турган мүлктү саткан учурда салыкты жана салыктык санкци-яларды ез учурунда которбоо үчүн туум-айып мүлктү камакка алган  күндөнтартып жана түшкөн суммаларды бюджетке которгонго чейин эсептелбейт.     7. Салык органынын кызмат адамы,  ошондой эле алар  менен  өз  арабайланыштуу  адамдар  салык  төлөөчүнүн мүлкүнүн эсебинен салык өндүрүүжөнүндө соттун чечимин аткаруу тартибинде  салык  төлөөчүнүн  сатылуучумүлкүн сатып алууга укугу жок.     8. Бул статья салыктык текшерүүнүн жана  даттануунун  натыйжасындакелип чыгуучу салыктык милдеттенмеге карата даттануу боюнча чечим кабылалынганга чейин колдонулбайт.                                 8-глава             Салыктык милдеттенмени аткаруу жана салыктык                   карызды жоюу мөөнөттөрүн өзгөртүү      76-статья. Салыктык милдеттенмени аткаруу жана салыктык карызды                жоюу мөөнөттөрүн өзгөртүүнүн жалпы шарттары      1. Салыктык милдеттенмелерди аткаруунун,  ошондой эле салыктык ка-рыздарды жоюунун мөөнөтүн өзгөртүү (мындан ары ушул главада -  салыктыккарыздын  суммасы)  деп салыктык карыздын суммасын төлөөнүн белгиленгенмөөнөтүн кыйла кийинки мөөнөткө которуу түшүнүлөт.     2. Салыктык  карыздын суммасын төлөө мөөнөтүн өзгөртүүгө ушул гла-вада каралган тартипте гана жол берилет.     Төлөө мөөнөтү  ушул  главада  башкача  каралбаса салыктык карыздынтөлөнбөгөн  суммасына  проценттерди  эсептөө  менен  салыктык  карыздынтөлөнүүгө тийиш болгон бардык суммасына же болбосо анын бөлүктөрүнө ка-рата өзгөртүлүшү мүмкүн.     3. Салыктык  карыздын  суммасын  төлөө мөөнөтүн өзгөртүү кийинкигежылдыруу жана/же бөлүп төлөө формасында ишке ашырылат.     4. Салыктык  карыздын  суммасын  төлөө мөөнөтүн өзгөртүү аны төлөөбоюнча колдонуудагы милдеттерди жойбойт жана жањыларын түзбөйт.     5. Салыктык  карыздын суммасын төлөө мөөнөтүн өзгөртүү банктык ке-пилдик менен гана жүргүзүлөт.     6. Бул  статьянын жоболору акциздик салык боюнча салыктык карыздынсуммасына колдонулбайт.      77-статья. Салыктык карыздын суммасын төлөө мөөнөтүн жокко                чыгаруучу жагдайлар      1. Салыктык   карыздын   суммасын   төлөө  мөөнөтү  эгерде  мындайөзгөртүүгө талапкер болгон салык төлөөчүгө карата ал өзүнүн акча  кара-жаттарын же салык алууга тийиш болгон башка мүлкүн жашыруу үчүн ушундайөзгөртүүнү пайдаланат дегенге документтик негиздер болсо же болбосо булсалык  төлөөчү туруктуу жашоо үчүн Кыргыз Республикасынын чегинен сырт-кары чыгып кетүүгө камданса, мындай өзгөртүү болушу мүмкүн эмес.     2. Ушул  статьянын  1-пунктунда көрсөтүлгөн жагдайлар пайда болсо,салыктык карыздын суммасын төлөө мөөнөтүн өзгөртүү  жөнүндө  чыгарылганчечим жоюлууга тийиш.     Чыгарылган чечимди жоюуда салыктык  кызмат  органы  ушул  Кодекстебелгиленген  тартипте  салык төлөөчүгө үч күндүк мөөнөттө жазуу жүзүндөбилдирет.      78-статья. Салыктык карыздын суммасын төлөө мөөнөтүн өзгөртүү                жөнүндө чечим кабыл алууга ыйгарым укуктуу органдар      Компетенциясына салыктык карыздын суммасын төлөө мөөнөтүн өзгөртүүжөнүндө чечим кабыл алуу кирген органдар (мындан ары ушул главада - ый-гарым укуктуу органдар) төмөнкүлөр болуп саналат:     1) салык органы - 100000 сомдон ашпаган суммада;     2) Ыйгарым укуктуу орган - 100000 сом жана андан ашкан суммада.      79-статья. Салыктык карыздын суммасын төлөө боюнча кийинки                жылдыруу же бөлүп төлөө мөөнөтүн берүү тартиби жана                шарттары      1. Салыктык  карыздын  суммасын  төлөө  боюнча кийинки жылдыруу жебөлүп төлөө мөөнөтү ушул статьяда каралган  негиздер  болсо  аны  төлөөмөөнөтүн салык төлөөчү салыктык карыздын суммасын бир жолку төлөө менен(мындан ары бул главада - кийинкиге жылдыруу) жана/же салыктык карыздынсуммасын  этап-этабы менен төлөө (мындан ары бул главада - бөлүп төлөө)аркылуу бир айдан үч жылга чейинки мөөнөткө өзгөртүүнү камтыйт.     2. Кийинкиге жылдыруу же бөлүп төлөө мөөнөтү пайда болгон же салыктөлөөчү тарабынан төмөнкүдөй себептердин биринен улам төгүлбөгөн салык-тык карыздын суммасына карата анын арызы боюнча берилиши мүмкүн.     1) жењилбес күчтүн жагдайларынын натыйжасында салык төлөөчүгө кел-тирилген зыяндын;     2) берилген товарлар, аткарылган жумуштар жана көрсөтүлгөн кызмат-тар  үчүн бул салык төлөөчүгө бюджеттен каржылоо же алар үчүн акы төлөөкечиктирилген;     3) эгерде  салык  төлөөчүнүн  финансылык же мүлктүк абалы салыктыккарыздын суммасын бир жолку төлөөгө мүмкүндүк бербесе жана берилген ки-йинкиге жылдыруу жана/же бөлүп төлөө мөөнөтү салыктык милдеттенмени ат-карууга көмөктөшө турган болсо.     3. Кийинкиге  жылдыруу жана/же бөлүп төлөө мөөнөтү бир же бир нечесалыктар боюнча берилиши мүмкүн.     4. Эгерде кийинкиге жылдыруу же бөлүп төлөө мөөнөтү ушул статьянын2-пунктунун 3) пунктчасында көрсөтүлгөн негиздери боюнча берилсе салык-тык карыз суммасына анын кийинкиге жылдырылган же бөлүп төлөнгөн сумма-сынан КРУБдун эки эсе эсептик ставкасына жараша  проценттер  эсептелет.Проценттер  кийинкиге  жылдыруу жана бөлүп төлөө берилген мезгилдеги арбир күн үчүн эсептелет.     Эгерде кийинкиге  жылдыруу  же  бөлүп төлөө мөөнөтү ушул статьянын2-пунктунун 1) жана 2) пунктчаларында көрсөтүлгөн негиздер  боюнча  бе-рилсе бул салыктык карыз суммасына проценттер эсептелбейт.     5. Салыктык карыздын кийинкиге жылдырылган же бөлүп төлөнүүчү сум-масына туум-айыптар жана салыктык санкциялар эсептелбейт.     6. Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүн берүү жөнүндө арызнегиздерин көрсөтүү менен тиешелүү ыйгарым укуктуу органга берилет. Буларызга ушул статьянын 2-пунктунда көрсөтүлгөн негиздердин жана салыктыккарыздын  кийинкиге  жылдырылган  же  бөлүп төлөнүүчү суммасын төлөөнүнбанктык кепилдиктери жөнүндө документтердин болушун  тастыктоочу  доку-менттер  тиркелет.  Көрсөтүлгөн  арыздын көчүрмөсү салык төлөөчү эсептетурган жердеги салык органына  арыз  берген  күндөн  тартып  10  күндүкмөөнөттө салык төлөөчү тарабынан жиберилет.     7. Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүн  берүү  же  алардыберүүдөн  баш тартуу жөнүндө чечим салык төлөөчүнүн арызын алган күндөнтартып 30 календардык күндүн ичинде ыйгарым укуктуу орган тарабынан ка-был алынат.     Салык төлөөчүнүн арызын караган мезгилде салык органдары салык ка-рызын мажбурлап өндүрүү чараларын токтотуп турат.     8. Ушул главада белгиленген талаптарды аткарууда  салык  карызынынсуммасын төлөө мөөнөтүн өзгөртүүнү четке кагуучу жагдайлар болбосо, ый-гарым укуктуу орган ушул статьянын 2-пунктунун 1) жана 2)  пунктчалардакөрсөтүлгөн  негиздер  боюнча  салык  төлөөчүгө келтирилген зыяндын ти-йиштүү суммасынын же болбосо берилген товарлар,  аткарылган иштер  жанакөрсөтүлгөн кызматтар үчүн салык төлөөчүгө бюджеттен сумманы кем каржы-лаган же төлөбөгөн учурларда  салык  төлөөчүгө  кийинкиге  жылдыруу  жебөлүп төлөө мөөнөтүн берүүдөн баш тартууга укугу жок.     9. Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүн берүү жөнүндө  че-чим  салыкты  төлөө боюнча кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүнкөрсөтмөнү,  салыктык карыздын суммасын жана  эсептелүүчү  проценттердитөлөө  мөөнөтүн жана тартибин,  ошондой эле салыктык карыздын кийинкигежылдырылган же бөлүп  төлөнүүчү  суммасын  төлөөнүн  банктык  кепилдигижөнүндө документтерди көрсөтүүнү камтууга тийиш.     Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүн берүү  жөнүндө  чечимушул чечимде аныкталган күндөн тартып күчүнө кирет. Мында салык карызынтөлөө үчүн белгиленген күндөн тартып бул чечим күчүнө кирген күнгө  че-йинки бардык мезгил үчүн эсептелген туум-айыптар жана салыктык санкция-лар карыз суммасына кошулат.     10. Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүн берүүдөн баш тар-туу жөнүндө чечим негизделүүгө тийиш.     11. Кийинкиге  жылдыруу  жана  бөлүп  төлөө  мөөнөтүн берүү же аныберүүдөн баш тартуу жөнүндө чечимдин көчүрмөсү  ыйгарым  укуктуу  органтарабынан  мындай  чечим кабыл алынган күндөн тартып үч күндүк мөөнөттөсалык төлөөчүгө жана салык төлөөчүнү эсепке алган жердеги салык органы-на жиберилет.     12. Кыргыз Республикасынын бажы чегарасы аркылуу  товарларды  алыпөтүүгө байланыштуу салыктык карызды төлөө боюнча кийинкиге жылдыруу жа-на бөлүп төлөө мөөнөтүн берүүнүн тартиби жана шарттары Кыргыз Республи-касынын бажы мыйзамдары менен аныкталат.      80-статья. Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүнүн                колдонулушун токтотуу      1. Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүнүн колдонулушу тие-шелүү чечимдин  же келишимдин колдонулуш мөөнөтү бүткөндө токтотулат жеболбосо ушул  статьяда  каралган учурларда мындай мөөнөт бүткөнгө чейинтоктотулушу мүмкүн.     2. Кийинкигеё жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүнүн колдонулушу са-лык  төлөөчү салыктык карыздын бардык эсептелген суммасын жана тиешелүүпроценттерди  белгиленген  мөөнөт   бүткөнгө   чейин   төлөгөн   учурдамөөнөтүнөн мурда токтотулат.     3. Жењилгис күчтүн жагдайларынын келип чыгыш себеби боюнча  бузуу-ларды  кошпогондо кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүн берүүнүншарттарын салык төлөөчү бузган учурда  салык  кызматынын  органы  салыктөлөөчү  талапты алган күндөн тартып 10 күндүн ичинде тартип бузуулардычеттетүү жөнүндө салык төлөөчүгө жазуу жүзүндөгү талапты жиберет. Салыктөлөөчү көрсөтүлгөн талаптарды аткарбаса, кийинкиге жылдыруу жана бөлүптөлөө мөөнөтүнүн колдонулушу  салык  төлөөчү  кийинкиге  жылдыруу  жанабөлүп  төлөө мөөнөтүнүн шарттарын бузган күндөн тартып мөөнөтүнөн мурдатоктотулат.     4. Ушул  статьянын 3-пунктуна ылайык Кийинкиге жылдыруу жана бөлүптөлөө мөөнөтүнүн  колдонулушу  мөөнөтүнөн  мурда  токтотулганда,  салыктөлөөчү  тиешелүү  чечимди  алгандан кийин 30 календардык күндүн ичиндесалыктык карыздын төлөнбөгөн суммасын,  ошондой эле  ушул  чечим  кабылалынган күндөн тартып ушул сумма төлөнгөн күнгө чейинки ар бир күн үчүнсалык калдыгынын суммасына туум-айыптарды  жана  салыктык  санкциялардытөлөөгө тийиш.     Мында салыктык карыздын калган төлөнбөгөн суммасы кийинкиге жылды-руу  жана  бөлүп төлөө мөөнөтүн берүү жөнүндө чечимде аныкталган карыз-дын,  кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүнүн колдонулуш мезгилиүчүн  Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтүнөн колдонулуш жөнүндөчечимге ылайык эсептелген проценттердин суммасына көбөйтүлгөн жана  са-лыктык карыздар менен проценттердин иш жүзүндө төлөнгөн суммалардын ор-тосундагы айырма катары.     5. Кийинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтү жөнүндө чечимди жо-юу тууралуу кабарлоо салык төлөөчүгө мындай чечимди кабыл алган ыйгарымукуктуу  орган тарабынан ушул Кодексте белгиленген тартипте чечим кабылалынган күндөн тартып 3 жумушчу күнүнөн кечиктирбестен  жиберилет.  Ки-йинкиге жылдыруу жана бөлүп төлөө мөөнөтү жөнүндө чечимди жоюу тууралуукабар заказдык катты тапшыруу же аны алуудан баш тартуу жөнүндө квитан-цияда көрсөтүлгөн күндө алынды деп эсептелет.                                 9-глава              Салыктарды эсепке алуу жана кайтарып берүү      81-статья. Салыктын ашыкча төлөнгөн суммасын эсепке алуу, кайтарып                берүү      1. Салыктын  ашыкча  төлөнгөн  суммасы деп ушул Кодекстин 278 жана279-статьяларында аныкталган кошумча наркка салык  боюнча  (мындан  арыушул  Кодексте  - КНС) сумманын ашып кетишин кошпогондо,  салык төлөөчүбюджетке төлөгөн жана бюджетке төлөнүүгө тийиш болгон салыктын суммала-рынын ортосундагы оњ айырма түшүнүлөт.     2. Салык төлөөчүнүн салыктык карызын жоюу эсебине салыктын  ашыкчатөлөнгөн суммасы төмөнкүдөй тартипте кириштелет:     1) салыктын бул түрү боюнча проценттерди,  туум-айыптарды жана са-лык санкцияларын төлөө эсебине;     2) салыктардын башка түрлөрү  боюнча  салыктык  калдыктарды  төлөөэсебине;     3) салыктардын башка түрлөрү боюнча  туум-айыптарды,  проценттердижана салык санкцияларын жоюу эсебине.     3. Салыктын ашыкча төлөнгөн суммасын эсеп кылуу  салыктык  милдет-тенмени аткарбаган салык төлөөчүгө эсептөө жүргүзүлгөн күндөн тартып 10календардык күндүн ичинде салык төлөөчүгө кабарлоо менен  салык  органытарабынан өз алдынча жүргүзүлөт.     4. Ушул статьянын 2-пунктунда каралган шарттар аткарылбаган учурдасалыктын ашыкча төлөнгөн суммасы салык төлөөчүнүн жазуу жүзүндөгү арызыбоюнча салыкты алдын ала төлөө суммасынын эсебине кириштелүүгө же  бол-босо салык төлөөчүгө кайтарылып берилүүгө тийиш.     5. Салыктын ашыкча төлөнгөн суммасын кайтарып берүү салык  төлөөчүкатталган  жердеги же салык төлөгөн жердеги салык органы тарабынан кай-тарып берүү жөнүндө арыз түшкөн күндөн  тартып  40  календардык  күндүничинде жүргүзүлөт.     6. Салыктын ашыкча төлөнгөн суммасын эсепке киргизүү  же  кайтарыпберүү  жөнүндө арыз салык төлөөчү тарабынан ашыкча төлөнгөн сумма пайдаболгон күндөн тартып  алты  жылдан  кечиктирилбеген  мөөнөттө  берилишимүмкүн.     7. Салыктын ашыкча төлөнгөн суммасы башка салык төлөөчүнүн  салык-тык карыздарын төлөө эсебине кириштелүүгө тийиш эмес.     8. Салыктын ашыкча төлөнгөн суммасы салык төлөөчүдө  салыктык  ка-рыздарды  аткарбай коюу учурлары болбосо анын жазуу жүзүндөгү суроо-та-лабы боюнча ага кайтарып берилүүгө тийиш.     9. Ушул статьянын 5-пунктунда белгиленген мөөнөт бузулса, кайтарыпберүү мөөнөтү бузулган ар бир күн үчүн 0,09 процент өлчөмүндө бюджеттинкаражаттарынын эсебинен туум-айып төлөнөт.                                10-глава                 Салыктык милдеттенме жөнүндө кабарлоо      82-статья. Салыктык кабарлоо жана анын мазмуну      1. Салыктык кабарлоо деп салык төлөөчү  салыктык  милдеттенмелеринаткарышы   тууралуу  салык  кызмат  органынын  жазуу  жүзүндөгү  талабытүшүнүлөт.     2. Кабарлоонун түрүнө жараша анда төмөнкүлөр көрсөтүлөт:     1) салык төлөөчүнүн аты-жөнү же толук аталышы;     2) салык төлөөчүнүн идентификациялык салык номери;     3) билдирүү толтурулган дата;     4) билдирүү түзүлгөн күнгө карата эсептелген салыктар, проценттер,туум-айыптар жана салык санкциялары боюнча карыздын суммасы;     5) тиешелүү салыктардын, туум-айыптардын жана салык санкцияларынынреквизиттери;     6) эгерде  ушул  Кодексте  башкача  каралбаса билдирүү тапшырылганкүндөн тартып 30 күндүн ичинде салыктык милдеттенмени  аткаруу  жөнүндөталап;     7) салык төлөөчү билдирүүнү аткарбаган учурда колдонула турган са-лыктык милдеттенмени аткарууну камсыз кылуу боюнча чаралар;     8) билдирүүнү жиберүү үчүн негиз;     9) даттануу тартиби;     10) төлөм жүргүзүлгөн жер жана анын ыкмасы;     11) башка зарыл маалыматтар.     3. Кабар салык төлөөчүгө анын экономикалык иш жүргүзгөн акыркы да-регине  же  Кыргыз Республикасындагы акыркы катталган дарегине же салыктөлөөчүнүн салык боюнча өкүлүнө бул кабарды алгандыгынын фактысын  жанакүнүн  тастыктоочу  жекече кол койдуруу же башкача ыкма менен жеткирил-генде туура тапшырылды деп эсептелет.     4. Кабар заказдык кат менен почта аркылуу жиберилсе,  аны тапшыруужөнүндө квитанцияда көрсөтүлгөн датада же заказдык  катты  алуудан  баштартуу датасы менен алынды деп эсептелет.     5. Салыктык кабарлоо ушул Кодекске карама-каршы келбеген, ушул Ко-декстин талаптарына жооп берген учурда гана күчкө ээ жана ушул Кодекстебелгиленген тартипте салык төлөөчүгө тапшырылат.     6. Салыктык кабарлоо ушул Кодексте көрсөтүлгөн талаптарды сактаба-ган учурда,  ал тургай салык төлөөчүгө бул кабар жана анын мааниси бел-гилүү болсо да анык же күчкө ээ деп эсептелбейт. Салык төлөөчүгө кабар-ды тиешелүү тапшыруу фактысын далилдөө салык кызматынын органынын  мил-дети болуп саналат.     7. Билдирүүлөрдүн формасы Ыйгарым укуктуу салык  органы  тарабынанбелгиленет.      83-статья. Салык милдеттенмеси жөнүндө кабарлоонун түрлөрү жана                аны жөнөтүүнүн негиздери      Салык төлөөчүгө төмөнкүдөй билдирүүлөр тапшырылат:     1) салык органы эсептеген салык милдеттенмесинин суммасы жөнүндө;     2) ушул Кодексте каралган салык  милдеттенмесинин,  проценттердин,туум-айыптардын  жана салык санкциялардын эсептелген же азайтылган сум-масы жөнүндө;     3) мөөнөтүндө  аткарылбаган салык милдеттенмесин аткарууну камсыз-доо жөнүндө.                                11-глава          Эсепке алуу документтери жана салыктык отчеттуулук      84-статья. Эсепке алуу документтерин түзүү жана сактоо      1. Эсепке  алуу  документтери  салыктык милдеттенмени аныктоо үчүннегиз болуп саналуучу баштапкы документтерди,  бухгалтердик эсептин ре-гистрлерин жана башка документтерди камтыйт.     2. Эсепке алуу документтери кагаз түрүндө жана/же электрондук  бу-лактарда  түзүлөт  жана  Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарында каралганучурларды кошпогондо,  бирок ушул Кодексте белгиленген  доонун  эскирүүмөөнөтүнөн  кем эмес учурга ушул Кодексте белгиленген тиешелүү салыктыкмилдеттенме боюнча доонун эскирүү мөөнөтү бүткөнгө чейин сакталат.     3. Баштапкы  документтер жана бухгалтердик эсептин регистрлери са-лык төлөөчү тарабынан мамлекеттик же расмий тилдерде түзүлөт.     4. Чет  тилде  түзүлгөн башка эсепке алуу документтери болсо салыкорганынын талабы боюнча салык төлөөчү мындай документтерди  мамлекеттикже расмий тилге которууну камсыз кылууга милдеттүү.     5. Салык төлөөчү өзгөртүп кайра  түзүлгөн  учурда  кайра  түзүлгөнуюмдун  эсепке алуу документтерин сактоо боюнча милдеттенме анын укугунулантуучуга жүктөлөт.     6. Уюмду  жоюуда,  ошондой  эле  жеке  ишкердин ишмердиги токтогонучурда мамлекеттик реестрден чыгарылгандан кийин эсепке алуу  документ-тери мамлекеттик архивге тапшырууга тийиш болгон документтерден башкасыжок кылынышы мүмкүн.     Салык төлөөчү  эсепке  алуу документтерин жок кылуу датасына чейинкеминде 5 жумушчу күндөн кечиктирбестен эсепке алуу  документтерин  жоккылуу  орду  жана убактысы жөнүндө салык кызматынын органына кабарлоогомилдеттүү.      85-статья. Салыктык отчеттуулук      1. Салыктык отчеттуулук ушул Кодексте белгиленген тартипке  ылайыксалык органына берилген салык төлөөчүнүн жазуу жүзүндөгү жана/же элект-рондук документи  болуп  саналат,  ал  салыктык  милдеттенменин  өлчөмүжөнүндө,  ошондой  эле салыктык милдеттенмени эсептөө үчүн зарыл маалы-маттарды камтыйт.     2. Салыктык  отчеттуулуктун формалары Ыйгарым укуктуу салык органытарабынан бекитилет.      86-статья. Салыктык отчеттуулукту түзүүнүн жана берүүнүн тартиби      1. Эгерде ушул Жободо башкача белгиленбесе  салыктык  отчеттуулугуушул  Кодекстин  талаптарына ылайык өз алдынча салык төлөөчү же болбососалык боюнча өкүл тарабынан түзүлөт.     2. Салык  отчеттуулугу  мамлекеттик  же расмий тилде кагаз түрүндөжана/же электрондук булактарда түзүлөт.  Электрондук  булактарда  салыкотчеттуулугун  түзүүдө  салык  төлөөчү салык органдарынын талабы боюнчакагаз түрүндө салык отчеттуулугунун көчүрмөсүн берүүгө милдеттүү.     3. Кагаз  түрүндөгү  салык  отчеттуулугуна  салык төлөөчү же салыктөлөөчүнүн кызмат адамы жана/же салык боюнча өкүл кол коюуга тийиш, са-лык  төлөөчүнүн  жана  салык  төлөөчүнүн кызмат адамынын,  салык боюнчаөкүлдүн койгон колу эгерде Кыргыз Республикасынын  мыйзамдарына  ылайыксалык  төлөөчүгө  мөөр  колдонуу  боюнча  талаптар  коюлса,  мөөр мененкүбөлөндүрүлөт.     4. Электрондук салык отчеттуулугун түзүүдө түрдө электрондук доку-мент  салык  төлөөчүнүн  электрондук   цифралык   койгон   колу   мененкүбөлөндүрүүгө тийиш.     5. Салык отчеттуулугун түзүүдө анда көрсөтүлгөн маалыматтардын ту-уралыгы үчүн жоопкерчилик салык төлөөчүгө жүктөлөт.     6. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарында башкача  белгиленбе-се,  салык  отчеттуулугу салык төлөөчү катталган жердеги салык органынаберилет.     7. Салык төлөөчү,  салык боюнча өкүл салык отчетун төмөнкүдөй тан-доо боюнча берүүгө укуктуу:     1) өзүлөрү барып;     2) кабарлоо менен заказдык кат аркылуу почта менен;     3) ыйгарым  укуктуу  салык  органы белгилеген учурларда маалыматтыкомпьютердик иштеп чыгууга жол берүүчү электрондук түрдө.     8. Салык  отчеттуулугу  салык төлөөчүнүн каалоосу боюнча алдын алатекшерүүсүз, анын мазмунун талкуулабастан кабыл алынат.     9. Салык  Отчеттуулугун  толтуруунун жана берүүнүн тартиби Ыйгарымукуктуу салык органы тарабынан берилет.      87-статья. Салык отчеттуулугун берүү мөөнөтү      1. Салык отчеттуулугун берүү мөөнөтү  ушул  Кодекстин  талаптарынаылайык ар бир салыкка карата өзүнчө белгиленет.     2. Салык отчеттуулугун берүүнүн  белгиленген  мөөнөтүн  өзгөртүүгөушул Кодексте каралган тартипте гана жол берилет.     3. Салык отчеттуулугун берүү мөөнөттөрүн бузуу ушул Кодексте  жанаКыргыз Республикасынын Администрациялык жоопкерчилик жөнүндө кодексиндекаралган жоопкерчиликке тартуу үчүн негиз болуп саналат.     4. Кыргыз  Республикасынын салык мыйзамдарында башкача белгиленбе-се, салык отчеттуулугу төмөнкүдөй мөөнөттөрдө берилет:     1) ай  сайын төлөнүүчү салыктын алдын ала суммасы боюнча салык от-четтуулугун түзүү учурунда - отчеттук айдан кийинки айдын  20сынан  ке-чиктирбестен;     2) бир календардык жылга барабар болгон салык мезгили  үчүн  салыкотчеттуулугун  түзүүдө  -  отчеттук  жылдан  кийинки календардык жылдын1-мартынан кечиктирбестен;     3) бир  айга барабар болгон салык мезгили үчүн салык отчеттуулугунтүзүүдө - отчеттук айдан кийинки айдын 20сынан кечиктирбестен;     4) бир кварталга барабар болгон салык мезгили үчүн салык отчеттуу-лугун түзүүдө - отчеттук кварталдан кийинки айдын 20сынан  кечиктирбес-тен;     5) ушул статьянын 4-пунктунун 1), 2) жана 3) пунктчаларда каралба-ган  учурда салыктык милдеттенме келип чыккан айдан кийинки айдын 20сы-нан кечиктирбестен.     5. Салык төлөөчү өзгөртүлүп кайра түзүлгөн же жоюлган учурда салыкотчеттуулугу өзгөртүп кайра түзүү же жоюу жөнүндө чечим  кабыл  алынганкүндөн тартып 15 күндүн аралыгында берилет.      88-статья. Салык отчеттуулугун берүү мөөнөтүн узартуу      1. Ушул  Кодексте  белгиленген салык отчеттуулугун берүү мөөнөтүнөчейин салык төлөөчүдөн жазуу жүзүндө арызды алганда салык отчеттуулугунберүү мөөнөтү 30 күнгө узартылат.     2. Салык отчеттуулугун берүү мөөнөтүн узартуу салык төлөө мөөнөтүнөзгөртпөйт.      89-статья. Салык отчеттуулугун берүү боюнча милдеттенмелерди                аткаруу датасы      1. Салык отчеттуулугун берүү боюнча милдеттенмелерди аткаруу дата-сы салык органы тарабынан отчетту кабыл алган дата же электрондук почтабоюнча отчеттуулукту жибергендиги жөнүндө кабарлаган дата же кайра  ка-барлоо  менен  отчетту  почта аркылуу заказдык кат менен жиберүү датасыэсептелет.     2. Салык  отчеттуулугун  берүү  боюнча милдеттенме эгерде документсалыктык отчет берүү үчүн ушул Кодексте  белгиленген  мөөнөттүн  акыркыкүнүнүн  жумушчу мезгили бүткөнгө чейин отчет байланыш уюмуна берилген-дигин тастыктаган байланыш уюмунун отчетту кабыл алуу убактысы жана да-тасы  жөнүндө  белгиси  бар  документ болгондо мөөнөтүндө аткарылды депэсептелет.     3. Салык төлөөчүнүн салык отчеттуулугуна карата милдеттүү талаптартөмөнкүлөр болуп саналат:     1) салык төлөөчүнүн идентификациялык салык номерин, юридикалык жа-на иш жүзүндөгү дарегин көрсөтүү;     2) салык милдеттенмесин жана салык мезгилин көрсөтүү;     3) салык отчеттуулугуна кол коюуга карата ушул Кодексте  белгилен-ген талаптар;     4) отчеттуулукту белгиленген формада түзүү.     4. Ушул  статьянын  3-пунктунда  каралган талаптарды салык төлөөчүбузган учурда салык кызматынын органы салык төлөөчүгө ал талаптарды ал-ган  күндөн  тартып  он  күндүн  аралыгында  мындай бузууларды четтетүүжөнүндө талапты жиберет.  Салык төлөөчү көрсөтүлгөн талаптарды аткарганучурда салык отчеттуулугун берүү боюнча милдеттенме аткарылды деп эсеп-телет.      90-статья. Салык отчеттуулугуна өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду                киргизүү      1. Салык  отчеттуулугуна  өзгөртүүлөрдү  жана  толуктоолорду  кир-гизүүгө ушул Кодексте белгиленген салыктык  милдеттенме  боюнча  доонунэскирүү мөөнөтүнүн ичинде жол берилет.     2. Салык  отчеттуулугуна өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүүсалык мезгили  үчүн  такталган  салык отчеттуулугун түзүү аркылуу салыктөлөөчү же  салык  боюнча  өкүл тарабынан жүргүзүлөт, ага ушул Кодекстебашкача каралбаса, ушундай өзгөртүүлөр жана толуктоолор ошондой эле са-лык милдеттенмесинин  Өлчөмүн  өзгөртүүнүн  себептери  жөнүндө тиешелүүмаалыматтарды берүү кирет.     3. Такталган салык отчеттуулугу эгерде ушул Кодексте  башкача  ка-ралбаса берилген салык отчеттуулугунда операцияларды чагылдырбоо же то-лук эмес чагылдыруу фактысы, ошондой эле салыктын суммасынын өзгөрүшүнөалып келүүчү каталар аныкталган учурда берилет.     4. Документалдык салыктык текшерүү жүргүзүү мезгилинин ичинде тек-шерилүүчү  мезгилдин түзүлгөн салык отчеттуулугуна өзгөртүү жана толук-тоо киргизүүгө жол берилбейт.      91-статья. Салык отчеттуулугун сактоо мөөнөтү      1. Салык төлөөчү же салык боюнча өкүл,  ошондой эле тиешелүү салыкорганы  ушул Кодексте белгиленген салык милдеттенмеси боюнча доонун эс-кирүү мөөнөтүнүн ичинде салык отчеттуулугун сактоого милдеттүү.     2. Салык төлөөчү өзгөртүлүп кайра түзүлгөндө кайра түзүлгөн жактынишмердигинин мезгили үчүн салык отчеттуулугун сактоо боюнча милдеттенмеанын укугун улантуучуга жүктөлөт.     Уюм жоюлганда салык отчеттуулугу мамлекеттик архивге  тапшырылуугатийиш болгон документтерди кошпогондо салык төлөөчү тарабынан жок кылы-нышы мүмкүн.      92-статья. Бирдиктүү салык декларациясы      1. Бирдиктүү салык декларациясы салыктык отчеттуулук  болуп  сана-лат,  анын максаты субъекттин экономикалык ишмердиги жөнүндө финансылыкжана башка маалымат берүү болуп эсептелет.     2. Бирдиктүү  салык  декларациясын төмөнкүлөр түзүүгө жана берүүгөмилдеттүү:     1) ата мекендик уюмдар;     2) туруктуу мекеме түзүү менен  Кыргыз  Республикасынын  аймагындаишмердигин жүргүзүүчү чет өлкөлүк уюмдар;     3) Кыргыз Республикасынын жараны болуп саналган жеке адамдар;     4) Кыргыз Республикасынын резидент - жеке адамы;     5) туруктуу мекеме түзүү менен  Кыргыз  Республикасынын  аймагындаишмердик жүргүзүүчү резидент эмес - жеке адамдар.     3. Жеке  адамдар  бирдиктүү   салык   декларациясынын   төмөнкүдөйтүрлөрүнүн бирин беришет:     1) жеке;     2) үй-бүлөлүк.     4. Бирдиктүү салык декларациясында төмөнкүлөр көрсөтүлөт:     1) салык салуу объекттери жөнүндө маалымат;     2) субъектинин,  анын филиалдарынын,  өкүлчүлүктөрүнүн жана  башкаобочолонгон подразделениелеринин мүлктүк жана финансылык абалы.     5. Бирдиктүү салык декларациясына салык салуу  объекттери  жөнүндөмаалымат киргизилет.     6. Субъектинин финансылык абалы жөнүндө маалымат ушул Кодекске жа-на бухгалтердик эсеп жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайыктүзүлөт.     7. Бирдиктүү  салык декларациясы календардык жыл үчүн түзүлөт жанатөмөнкүлөр тарабынан берилет:     1) уюмдар - отчеттук жылдан кийинки жылдын 1-мартына чейин;     2) жеке адамдар - отчеттук жылдан кийинки жылдын 1-апрелине чейин.     8. Бирдиктүү салык декларациясын толтуруу жана берүү формасы, тар-тиби ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан бекитилет.                                IV БӨЛҮМ                           САЛЫКТЫК КОНТРОЛЬ      93-статья. Салыктык контролдоо түшүнүгү жана формалары      1. Салыктык  контроль  Кыргыз  Республикасынын салык мыйзамдарынынаткарылышына салыктык кызмат органдарынын контролдугу болуп саналат.     2. Салыктык контроль төмөнкүдөй формаларды ишке ашырат:     1) салык төлөөчүнү салыктык каттоо жана эсепке алуу каттоосу;     2) бюджетке салыктын түшүүлөрүн эсепке алуу;     3) салыктык текшерүүлөр;     4) рейддик салык контролу;     5) фискалдык эске тутуу менен контролдук-кассалык машиналарды кол-донуу контролу;     6) акциздик товарлардын айрым түрлөрүн маркировкалоо;     7) салык постун белгилөө.                                12-глава                         Салык органына каттоо      94-статья. Бул главада колдонулуучу терминдер жана аныктамалар      Бул главада төмөнкүдөй терминдер жана аныктамалар колдонулат:     1) "Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүлөрүнүн мамлекеттик реест-ри" - салык төлөөчүлөрдү эсепке алуу боюнча маалыматтардын  мамлекеттикбазасы.     2) "Салыктык каттоо" - Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүлөрүнүнМамлекеттик реестрине салык төлөөчү жөнүндө маалыматтарды киргизүү.     3) "Салык органына каттоо" - салык төлөөчүнү  салыктык  же  эсепкеалуу каттоосу;     4) "Салык төлөөчүнүн каттоо маалыматтары" - салык төлөөчү салыктыккаттоодон өткөндө ал салык органына билдирген маалыматтар.     5) "Салык төлөөчүнү каттоо картасы" - бекем отчеттуулуктагы  бланкболуп  саналган жана аны салыктык каттоо учурунда толтурган идентифика-цияланган салык номерин ыйгаруу жөнүндө документ.     6) "Салык  төлөөчүнү эсепке алуу каттоосу" - обочолонгон подразде-лениелерди,  салык салуу объекттеринин курамын, ишмердикти жүргүзүү ор-дун  кошо  алганда анын ишмердигинин параметрлерин өзгөртүүдө салык ор-гандары тарабынан көрүлүүчү чаралардын системасы.      95-статья. Салык төлөөчүнү салыктык каттоо      1. Кыргыз Республикасында  салыктык  каттоодон  бардык  субъекттерөтүүгө тийиш, ал Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарына ылайык салыктөлөөчүлөр болуп саналат.     2. Кыргыз  Республикасынын салык төлөөчүлөрүнүн Мамлекеттик реест-рин (мындан ары - Мамлекеттик  реестр)  Ыйгарым  укуктуу  салык  органыжүргүзөт.     3. Мамлекеттик реестрди түзүүнүн жана жүргүзүүнүн  тартиби,  салыктөлөөчүнү  каттоо  картасынын  формасы  жана  аны берүү тартиби Ыйгарымукуктуу салык органы тарабынан белгиленет.      96-статья. Салык төлөөчүнү салыктык каттоонун негизи, мөөнөтү жана                тартиби      1. Салык   төлөөчүнү   салыктык   каттоо   төмөнкүдөй   негиздердежүргүзүлөт:     1) каттоо жөнүндө субъектинин жазуу жүзүндөгү арызынын;     2) ушул Кодекстин 17-главасында көрсөтүлгөн  органдарга  берилген,субъектиде  салык  төлөө  милдеттенмесинин пайда болушун күбөлөндүрүүчүмаалыматтын негизинде.     2. Салык   төлөөчүнү   салыктык   каттоо   төмөнкүдөй  мөөнөттөрдөжүргүзүлөт:     1) ата  мекендик  уюмдарды  - юридикалык жак катарында Мамлекеттиккаттоодон өткөн күндөн тартып 15 календардык күндөн кечиктирбестен;     2) Кыргыз  Республикасында  туруктуу  мекеме  түзүү менен ишмердикжүргүзүүчү,  чет мамлекетте катталган чет өлкөлүк уюмдарды же жеке  иш-керлерди  -  туруктуу мекеме түзгөн күндөн тартып 15 календардык күндөнкечиктирбестен;     3) Кыргыз  Республикасынын  жараны  болгон жеке адамдарды - КыргызРеспубликасынын жаранынын статусун алган күндөн тартып  15  календардыккүндөн кечиктирбестен;     4) Кыргыз Республикасынын жараны болуп саналбаган жеке адамдарды -жеке  ишкер  катары Кыргыз Республикасынын статистика органдарында кат-талган же патент алган күндөн тартып 15 календардык күндөн кечиктирбес-тен;     5) Кыргыз Республикасында кирешелерди төлөө булагынан салык алыну-учу  кирешелери  гана  бар же Кыргыз Республикасында салык алууга тийишболбогон адамдарды кошпогондо туруктуу мекеменин  пайда  болушуна  алыпкелбеген иш-аракетти Кыргыз Республикасында жүргүзүүчү чет өлкөлүк уюм-дарды же резидент эмес жеке адамдарды - Кыргыз Республикасынын аймагын-да ишмердигин баштаган күндөн кечиктирбестен;     6) Кыргыз Республикасында салык салуу объектиси  бар  чет  өлкөлүкуюмдарды же резидент эмес жеке адамдарды - Кыргыз Республикасында салыксалуу объектисине ээ болгон күндөн тартып 15 календардык күндүн ичинде.     3. Салык төлөөчүнү салыктык каттоо орду төмөнкүлөр болуп саналат:     1) ата мекендик уюмдар үчүн - юридикалык  жак  катары  мамлекеттиккаттоо жүргүзүүчү жер;     2) жеке ишкердин статусуна ээ болбогон жеке адамдар үчүн -  КыргызРеспубликасында паспорт маалыматтарына ылайык жашаган/катталган жер;     3) жеке ишкер үчүн - жеке ишкердин паспортунун маалыматына  ылайыкжашаган/катталган жер.     4. Ишмердиги Кыргыз Республикасында туруктуу мекеме түзүүгө  тууракелген,  чет мамлекетте катталган чет өлкөлүк уюм же резидент эмес жекеадам үчүн салыктык каттоо орду төмөнкүлөр болуп саналат:     1) Кыргыз Республикасында ишмердик жүргүзгөн жер;     2) Кыргыз Республикасынын юстиция органдарында өкүлчүлүктү же  фи-лиалды мамлекеттик эсепке алып каттоо жери;     3) чет  мамлекетте  катталган,  чет  өлкөлүк  уюмдун  кызыкчылыгынкөрсөтүүчү ата мекендик уюм же жеке ишкер турган жер;     4) чет  мамлекетте  катталган,  чет  өлкөлүк  уюмдун  кызыкчылыгынкөрсөтүүчү жеке адам же жеке ишкер жашоочу жер.     5. Ишмердиги Кыргыз Республикасында туруктуу мекеме  түзүүгө  алыпкелбеген  чет өлкөлүк уюм үчүн салыктык каттоо орду ишмердик жүргүзүүчүжер болуп саналат.     6. Кыргыз  Республикасында  салык  салуу объектиси бар чет өлкөлүкуюмдар же резидент эмес жеке адамдар үчүн салыктык  каттоо  орду  салыксалуу объектисинин турган же катталган жери болуп саналат.     7. Эгерде ушул статьяда салык төлөөчү үчүн бирден ашуун каттоо же-ри  каралса,  салык  төлөөчү  ушул статьяда каралган каттоочу жерлердинтизмесинен өз алдынча каттоо ордун тандап алууга укуктуу.     8. Эгерде  салык  төлөөчү  өзүнүн  турган  жерин  же жашаган жеринөзгөртсө жана башка салык кызмат органында катталууга тийиш болсо эсеп-тен  чыгуу  ал  эсепте  турган  салык кызматынын органы тарабынан салыктөлөөчү турган же жашаган жерин өзгөртүү жөнүндө арыз  бергенден  кийин15 календардык күндүн ичинде жүргүзүлөт.     9. Салык төлөөчүнү жањы турган жери же жањы  жашаган  жери  боюнчаэсепке  коюу  салык  төлөөчүнүн мурда турган жери же мурда жашаган жерибоюнча салык кызматынын органынан алынган документтердин негизинде  са-лык кызматынын органы тарабынан жүргүзүлөт.     10. Салыктык каттоо жөнүндө арыздын формасы,  тиркелүүчү документ-тердин  тизмеси  жана  салык  төлөөчүнү салыктык каттоо тартиби ыйгарымукуктуу салык органы тарабынан белгиленет.      97-статья. Салык төлөөчүнүн идентификациялык салык номери      1. Салыктык каттоо салык кызматынын  органы  тарабынан  5  жумушчукүнүнүн ичинде жүргүзүлөт:     1) салык төлөөчү салык кызматынын органына арыз бергенден кийин;     2) салык   салуу   объектине   салык   төлөөчүнүн   менчик  укугунжүргүзүлгөн каттоо жөнүндө мамлекеттик органдан маалымат  алгандан  ки-йин;     3) жарандык абалынын актысын жазууну ишке ашыруу жөнүндө мамлекет-тик органдан билдирүү алгандан кийин.     2. Салыктык каттоо бирдиктүү идентификациялык салык номерин  салыктөлөөчүгө ыйгаруу аркылуу жүргүзүлөт.     3. Жеке адамдарда Кыргыз Республикасынын салык фондунун  идентифи-кациялык  номери  болсо  мындай номер салык төлөөчүнүн идентификациялыксалык номери катарында колдонулат.     4. Салык төлөөчүгө идентификациялык салык номери ыйгарылгандан ки-йин ага каттоо картасы тапшырылат же жиберилет.     5. Салык  төлөөчүнүн  идентификациялык  салык номери салык төлөөчүтарабынан салык кызматынын органына  берилүүчү  документтерде,  ошондойэле салык төлөөчүнүн салык отчеттуулугунда көрсөтүлүүгө тийиш.     6. Салык төлөөчүнүн идентификациялык салык номери салык  төлөөчүгөжиберилүүчү анын салык милдеттенмелерине жана салыктык карыздарына тие-шеси бар бардык документтерде салык органы тарабынан көрсөтүлүшү керек.     7. Салык   төлөөчүгө   идентификациялык   салык   номерин  ыйгаруу(өзгөрүү),  эсептен чыгаруу,  кайра каттоо жана тиешелүү  документтердиберүү үчүн акы каттоо картасынын наркын кошпогондо алынбайт.      98-статья. Салык төлөөчүнү эсептик каттоо      1. Салык төлөөчүнү эсептик каттоо субъекти салыктык каттоо жол-жо-болорунан өткөндөн кийин төмөнкүдөй учурларда ишке ашырылат:     1) уюмдар жана жеке ишкерлер үчүн:     а) обочолонгон подразделение турган жер боюнча - обочолонгон  под-разделение пайда болгондо, жоюлганда же турган жери өзгөргөндө;     б) салык салуу объектиси турган жер боюнча - салык салуу объектте-ринин курамы өзгөргөндө;     2) ушул статьянын 1-пунктунун 1) пунктчасында  каралган  учурларгакошумча  ишмердигин патенттин негизинде жүргүзүүчү жеке ишкерлер үчүн -эгерде ал салыктык каттоочу жерден тышкары турса  ишмердигин  жүргүзгөнжер боюнча;     3) жеке адамдар үчүн - салык салуу объекттери турган жана/же  кат-талган жер боюнча;     2. Дипломатиялык жана аларга  тењештирилген  өкүлчүлүктөргө  КНСтикайтарып берүү максатында салык кызматынын органдары Кыргыз Республика-сынын Өкмөтү белгилеген тартипте ыйгарым укуктуу  мамлекеттик  органдарберген маалыматтарга ылайык аларды эсептик каттоону жүргүзөт.     3. Салык төлөөчүнү эсептик каттоо салык  салуу  объектисин  эсепкеалууну жана/же каттоону жүргүзүүчү ыйгарым укуктуу органдар берген маа-лыматтардын  жана/же  арыздардын  негизинде  салык   органы   тарабынанжүргүзүлөт.     4. Бул статьянын максаттарында салык салуу  объектиси  турган  жердеп төмөнкүлөр таанылат:     1) жерлерди кошо алганда кыймылсыз мүлк үчүн - алардын иш  жүзүндөтурган жери;     2) транспорт каражаттары үчүн - транспорт каражаттарын мамлекеттиккаттоочу  жер,  мындай жок болсо - мүлктүн менчик ээси турган (жашаган)жер.     5. Обочолонгон подразделениени эсептик каттоого коюуда эсепке алуужөнүндө арызда мындай обочолонгон подразделение түзгөн уюмдун  -  салыктөлөөчүнүн идентификациялык салык номери көрсөтүлөт.     6. Салык төлөөчү эсептик катталган жери боюнча салык органына кат-тоо жөнүндө арыз берүүгө милдеттүү:     1) эсептик каттоого коюу үчүн салык төлөөчүдө салык салуу объекти-си  пайда  болгон  күндөн тартып ишмердиги башталганга чейин жана/же 15календардык күндүн ичинде;     2) каттоо  маалыматтарына  өзгөртүү киргизүү үчүн - 15 календардыккүндүн ичинде.     7. Эсептик каттоо салык төлөөчүнүн мурда ыйгарылган идентификация-лык салык номерин өзгөртпөстөн жүргүзүлөт.     8. Салык  органы эсептик каттоого коюуну салык төлөөчү арыз бергенкүндөн тартып 5 жумушчу күндүн ичинде ишке ашырат.     9. Салык  төлөөчүнүн  арызы  боюнча салык органы белгиленген формабоюнча эсептик каттоо фактысын тастыктоону 3 жумушчу күнүнүн ичинде бе-рет.     10. Салык төлөөчүнүн каттоо картасында көрсөтүлгөн  каттоо  маалы-маттары  өзгөргөн  учурда салык органы мурда берилген каттоо картасынынордуна салык төлөөчүнүн мурдагы идентификациялык салык  номерин  сактооменен жањысын берет.     11. Жеке ишкер же уюм турган жерин,  иш жүргүзгөн  ордун,  жашаганжерин,  барган же турган жерин жана/же салык салуу объекттерин каттаганжерин өзгөрткөн учурда салык төлөөчү 15 календардык күндүн ичинде  жањытурган жери,  иш жүргүзгөн жери, жашаган жери, барган жери же салык са-луу объекттери турган жана/же каттаган жер боюнча салык төлөөчүнүн мур-да  ыйгарылган  идентификациялык  салык  номерин көрсөтүү менен эсептиккаттоодон өтүүгө милдеттүү.     12. Каттоо  формасы  жана  эсептик каттоо жүргүзүү тартиби Ыйгарымукуктуу салык органы тарабынан белгиленет.      99-статья. Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүлөрүн Мамлекеттик                реестрден чыгаруу      1. Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүлөрүн Мамлекеттик реестрденчыгаруу ыйгарым  укуктуу  органдар  берген  маалыматтар  жана/же  салыктөлөөчүнүн же анын өкүлүнүн эсептен чыгаруу жөнүндө арызы боюнча салык-тык милдеттенмелер топтолгондугуна байланыштуу жүргүзүлөт.     2. Кыргыз Республикасынын салык төлөөчүлөрүн Мамлекеттик реестрденчыгаруу.     1) резидент   эместерге  менчик  укугу,  жерди  пайдалануу,  чарбажүргүзүү же оперативдүү башкаруу жана Кыргыз Республикасында салык мил-деттенмелерин  аткаруу сыяктуу салык салуу объекттерине карата ушул Ко-дексте каралган укуктар токтогон учурда;     2) ушул  пункттун 1) пунктчасында көрсөтүлгөндөрдөн тышкары салык-тык катталууга тийиш болгон башка субъекттерге алар Кыргыз  Республика-сынан кеткенде жана Кыргыз Республикасындагы салык милдеттенмелерин ат-карылганда жүргүзүлөт.     3. Салык  төлөөчүлөрдү  Кыргыз  Республикасынын салык төлөөчүлөрүнМамлекеттик реестрден шарттуу чыгаруу салык төлөөчү ыйгарым укуктуу са-лык  органы  белгилеген иштебеген уюмдун жана жеке ишкердин белгилеринедал келген жана салыктык карызы бар  учурларда  идентификациялык  салыкномерин сактоо менен жүргүзүлөт.                                13-глава                         Салыктык текшерүүлөр      100-статья. Салыктык текшерүүлөр түшүнүгү жана түрлөрү      1. Салыктык текшерүү салык кызматынын органдары тарабынан жүргүзү-лөт.     Салыктык текшерүүнүн катышуучулары  болуп  тапшырмада  көрсөтүлгөнсалык кызматынын органдарынын кызмат адамдары жана салык төлөөчү, ошон-дой эле салык боюнча өкүл саналат.     2. Зарыл  учурларда  салык  кызматынын органдары атайын билимдердижана тажрыйбаларды талап кылуучу айрым маселелерди  изилдөө  жана  кон-сультацияларды  алуу  үчүн  салыктык текшерүүнүн жыйынтыгына кызыкпаганэксперттерди ишке тартышы мүмкүн.     3. Салыктык текшерүүнүн максаты салык төлөөчү Кыргыз Республикасы-нын салык мыйзамдарынын талаптарын өз учурунда  жана  толук  аткарышынаконтролдук жүргүзүү жана көмөк көрсөтүү болуп саналат.     4. Салыктык текшерүүлөр төмөнкүдөй түрлөргө бөлүнөт:     1) көчмө текшерүү;     2) камералык текшерүү.     5. Көчмө текшерүү төмөнкүдөй түрлөргө бөлүнөт:     1) пландуу текшерүү - салыктардын бардык түрлөрү  боюнча  салыктыкмилдеттенменин аткарылышын текшерүү;     2) пландан   тышкаркы   текшерүү   болуп   төмөнкүдөй    учурлардажүргүзүлүүчү текшерүү саналат:     а) кайра  түзүү  аркылуу  өзгөртүп  уюштурууну  кошпогондо   уюмдуөзгөртүп кайра түзүүдө;     б) уюмду жоюуда;     в) жеке ишкердин ишмердиги токтогондо;     г) ушул Кодексте каралган учурларда салык төлөөчүнүн арызын алган-да;     д) салык төлөөчүдө салыкты туура эмес эсептөө фактылары  орун  ал-гандыгын күбөлөндүрүүчү документ жактан тастыкталган маалыматтары салыккызматынын органдары алганда;     3) утурлама  текшерүү  салык  текшерүүсүн  жүргүзүү учурунда салыккызматынын органдарында зарылдык келип чыкса,  анын ичинде башка мамле-кеттердин салык органдарынын суроо-талаптары боюнча,  көрсөтүлгөн адам-дар менен салык төлөөчү ишке ашыруучу операцияларга  түздөн-түз  байла-нышкан  айрым  документтерди  текшерүүдө  үчүнчү адамдарга карата салыккызматынын органдары жүргүзүүчү текшерүү саналат;     4) кайра  текшерүү  деп  мурда  текшерилген  салык төлөөчү жөнүндөпландуу текшерүүдө аныкталбаган салыктарды туура эмес эсептөө фактыларыжөнүндө  күбөлөндүрүүчү  документтик  жактан тастыкталган маалыматтардыжана документтер мурда текшерилбегендигинин себептерин  көрсөтүү  мененсалык  кызматынын  органынын кызмат адамынын негизделген арызын алгандасалык кызматынын органдары тарабынан жүргүзүлүүчү текшерүү түшүнүлөт.     Кайра текшерүү көрсөтүлгөн мезгил үчүн документтик маалыматтар бо-юнча гана жүргүзүлөт.  Мында кайра текшерүү натыйжалар кайра текшерилипжаткан  салыктык  текшерүүгө  катышпаган  салык кызмат органынын кызматадамы тарабынан жүргүзүлүүгө тийиш.     Көчмө текшерүү  аяктаган  мезгилден  кийин алынган суроо-талаптын,экспертизанын, утурлама текшерүүнүн натыйжалары боюнча дайындалган кай-ра  текшерүү ошол көчмө текшерүүнү жүргүзгөн салык кызматынын органынынкызмат, адамы тарабынан ишке ашырылышы мүмкүн.     6. Салыкты туура эсептөө маселелери боюнча камералык текшерүү баш-ка  булактардан  салык  органдарына  түшкөн  маалыматтар   жана   салыктөлөөчүнүн отчеттук документтери боюнча түздөн-түз салык кызматынын ор-гандары турган жерде жүргүзүлөт.     7. Салык  текшерүүлөрүн  жүргүзүү Кыргыз Республикасынын мыйзамда-рында белгиленген учурларды кошпогондо салык төлөөчүнүн ишмердигин ток-тотуп коюуга тийиш эмес.      101-статья. Көчмө текшерүү жүргүзүүнү пландаштыруу      1. Пландуу  текшерүү ага ылайык салык кызматынын органдарынын бириакыркы текшерүүнү бүткөн күндөн тартып 12 айдан кийин бир жолудан ашпа-гандай иргеп алуу ыкмасы менен жүргүзүлөт.     2. Текшерүүлөрдүн планы учурдагы кварталга салык кызматы органдарытарабынан түзүлүп,  текшерүүлөргө тийиш болгон салык төлөөчүлөрдүн тиз-месин камтыйт жана квартал башталганга чейин 15 күн кечикпеген мөөнөттөсалык кызматы органынын жетекчиси тарабынан бекитилет.     3. Текшерүүлөрдүн планы Ыйгарым укуктуу салык органынын  маалымат-тык  ачык веб-сайтына милдеттүү түрдө жайгаштырылууга тийиш же тиешелүүсалык кызматынын органы турган жайда ачык жеткиликтүү жерлерде  кагазгажазылып жайгаштырылат.     4. Салык төлөөчү салыкты төлөбөй коюу тобокелдигинин  факторлорунабаа берүүнү талдоо натыйжаларынын негизинде көчмө текшерүүлөрдүн планы-на киргизилет.     5. Салыкты төлөбөй коюу тобокелдигинин факторлоруна төмөнкүлөр ки-рет:     1) төмөнкүлөр боюнча маалыматтардын дал келбеши:     а) салык төлөөчү тарабынан декларациялангандан тышкары салык салууобъекттеринин  болушу жана аларды каттоо боюнча мамлекеттик органдардынмаалыматтары;     б) салыктардын декларацияланган (төлөнгөн) жана эсептик суммалары;     в) Кыргыз Республикасынын социалдык фондунун органдарынан  алынганмаалыматтагы кирешелер;     2) чыгымдардын салык отчеттуулугунда чагылдырылышы;     3) салык  төлөөчүнүн  салыктык оорчулугу региондо экономикалык иш-мердиктин ушундай түрлөрүн жүргүзүүчү салык төлөөчүлөр боюнча  эсептел-ген орточо дењгээлинен 25%ке төмөн болушу;     4) эсеп-фактураларды талдоонун натыйжалары боюнча салык кызматыныноргандары  алган  маалыматтар  жана башка салык төлөөчүлөр берген бөлөкмаалыматтар боюнча кирешелердин декларацияланган суммасынан жана салык-тык милдеттенмелерден четтеп кетүү;     5) камералык текшерүүлөрдүн натыйжасы боюнча  салык  төлөөчүлөрдүнишмердигинин  көрсөткүчтөрү дал келбегендигинин аныкталгандыгы тууралуусалык органынын билдирүүсү боюнча негизделген  түшүндүрмөлөрдү  жана/жеоњдолгон салык отчеттуулугун салык төлөөчүнүн бербегендиги;     6) Ыйгарым укуктуу  салык  органы  бекитүүчү  көчмө  текшерүүлөрдүпландаштыруу методикасына ылайык башка тобокелдиктер.     6. Пландан тышкаркы текшерүү,  утурлама текшерүү жана  кайра  тек-шерүү ушул Кодексте белгиленген негиздер болгон учурда салык кызматыныноргандарынын чечими боюнча жүргүзүлөт.      102-статья. Көчмө текшерүүлөрдү жүргүзүү мезгили жана мөөнөттөрү      1. Пландык текшерүү мындай пландуу текшерүү жүргүзүүнүн башталышы-на карата бүткөн мурдагы 3 календарлык жылдан ашпаган мезгилди камтыйт.     2. Текшерүүлөрдүн калган түрлөрү ушул Кодексте белгиленген  салык-тык  милдеттенме боюнча доонун эскирүү мөөнөтү бүткөнгө чейинки ар кан-дай мезгил үчүн жүргүзүлүшү мүмкүн.     3. Берилген  тапшырмада  көрсөтүлүүчү  пландуу  текшерүү  жүргүзүүмөөнөтү салык төлөөчүгө көрсөтмөнү тапшырган күндөн тартып 30 календар-лык күндөн, ал эми ири салык төлөөчү үчүн - эгерде ушул статьяда башка-ча белгиленбесе 50 календарлык күндөн ашпоого тийиш.     4. Кыргыз  Республикасынын  ар  кайсы региондорунда филиалдары баруюмдарды  пландуу  текшерүү  жүргүзүүдө  салык  текшерүүлөрүн  жүргүзүүмөөнөтү ар бир филиалга 30 календарлык күндөн ашпашы керек.     5. Көчмө текшерүүлөрдү жүргүзүүнүн мөөнөтүнүн мезгили, ошондой элекөчмө текшерүүнүн өзүн жүргүзүү төмөнкүдөй учурда токтотула турат:     1) салык төлөөчүгө салык кызматынын органынын документтерин  берүүжөнүндө  талаптарын  тапшырган  күндөн тартып көчмө текшерүү жүргүзүүдөсуралуучу документтерди салык төлөөчү берген  күнгө  чейинки  мезгилге,буга аларды берген күн кирет;     2) салыктык текшерүүнүн катышуучуларынын ооруп калуу, жакын тууга-нынын өлүү себеби боюнча, бирок 15 календардык күндөн ашпаган мөөнөткө;     3) жењилгис күчтүн жагдайлары пайда болгон учурга.     6. Көчмө  текшерүүнүн  мөөнөтүнүн мезгили,  ошондой эле көчмө тек-шерүүнүн өзүн жүргүзүү маалымат берүү жөнүндө чет мамлекетке  суроо-та-лапка  жооп  алуу жана эл аралык макулдашууларга ылайык ал боюнча салыккызматынын органдары маалыматтарды алуу  үчүн  зарыл  болгон  убакыттынмезгилине, ошондой эле утурлама текшерүүлөрдү, экспертизаларды жүргүзүүмезгилине токтотулбайт.     7. Чет мамлекетке суроо-талапты ишке ашыруу,  экспертиза жүргүзүү,утурлама текшерүүнү дайындоо жана көчмө  текшерүү  бүткөн  күнгө  чейиналардан  натыйжаларды  албоо учурларында көчмө текшерүү жүргүзүлгөн су-роо-талаптар,  экспертиза  өткөрүү,  утурлама  текшерүүлөрдү   дайындоожөнүндө текшерүү актысындагы жазууларды көрсөтүү менен аяктайт.     8. Суроо-талапка  жоопторду,  экспертизалардын  же  утурлама  тек-шерүүлөрдүн  натыйжаларын  алуу кайра текшерүүлөрдү жүргүзүү үчүн негизболуп саналат.     9. Пландан  тышкаркы  текшерүү  пландуу  текшерүү  үчүн аныкталганмөөнөттө жүргүзүлөт.     10. Утурлама  текшерүү  10  календарлык  күндөн  ашпаган  мөөнөткөжүргүзүлөт.     11. Кайра   текшерүү   15   календардык  күндөн  ашпаган  мөөнөткөжүргүзүлөт.      103-статья. Көчмө текшерүүгө көрсөтмө      1. Көчмө  текшерүү  жүргүзүү  үчүн   салык   органынын   жетекчиситөмөнкүдөй реквизитти камтыган белгиленген формадагы көрсөтмөгө кол ко-ет:     1) салык органында көрсөтмөнү каттоо датасы жана номери;     2) текшерүү жүргүзө турган салык органынын аталышы;     3) салык төлөөчүнүн толук аталышы;     4) салык төлөөчүнүн идентификациялык номери;     5) текшерүүнүн (контролдун) түрү;     6) текшерүүнүн негизи;     7) текшерүүнүн предмети;     8) ушул Кодекске ылайык текшерүү жүргүзүүгө  тартылган  текшерүүчүадамдардын кызматы, аты-жөнү;     9) текшерүү жүргүзүү мөөнөтү;     10) текшерилүүчү салыктык мезгил.     2. Көрсөтмөнүн формасы ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан бел-гиленет.     3. Көрсөтмөгө салык органынын жетекчиси же салык органынын  жетек-чиси   ыйгарым   укук   берген   адам  кол  коюп,  гербдүү  мөөр  мененкүбөлөндүрүлүп жана Ыйгарым укуктуу салык  органы  белгилеген  тартипкеылайык атайын журналга катталууга тийиш.     4. Көчмө текшерүүнүн мөөнөтүн узарткан учурда кошумча көрсөтмө та-ризделип,   анда   мурдагы   көрсөтмөнүн   каттоо  номери  жана  датасыкөрсөтүлөт.      104-статья. Көчмө текшерүүнү жүргүзүүнүн башталышы      1. Көчмө текшерүүнү жүргүзүүнүн башталышы  болуп  салык  төлөөчүгөжазма буйрукту тапшырган күн эсептелет.     2. Жазма буйрук салык төлөөчүгө аны  эсепке  алган  жердеги  салыккызматынын органы тарабынан берилет же жиберилет.     3. Жазма буйрук төмөнкүлөргө берилиши мүмкүн:     1) уюмдун жетекчисине, анын салык боюнча өкүлүнө, же     2) жеке адамга, анын салык боюнча өкүлүнө,     жеке кол койдуруу же бул жазма буйрукту алуу фактысын жана датасынырастаган башка ыкма менен.     Ушул пунктта   көрсөтүлгөн  адам  жазма  буйрукту  алуудан  качса,көрсөтүлгөн жазма буйрук заказдык кат менен  почта  аркылуу  жиберилет.Мында  жазма буйрук аны тапшыруу жөнүндө квитанцияда көрсөтүлгөн заказ-дык катты алган күнгө карата алынды деп эсептелет.     4. Көчмө  текшерүүнү  жүргүзүүчү салык кызматынын органынын кызматадамы салык төлөөчүгө кызматтык күбөлүгүн көрсөтүүгө милдеттүү.     5. Көчмө  текшерүүнү  жүргүзүүчү салык кызматынын органынын кызматадамы салык төлөөчүгө жазма буйруктун биринчи нускасын тапшырат.  Жазмабуйруктун экинчи нускасына аны алгандыгы жана таанышкандыгы жөнүндө са-лык төлөөчүнүн же анын салык боюнча өкүлүнүн белгиси коюлат.      105-статья. Көчмө текшерүүнүн бүтүшү      1. Көчмө текшерүү бүткөндө салык кызматынын органынын кызмат адамытөмөнкүлөрдү көрсөтүү менен отчет түзөт:     1) көчмө текшерүү жүргүзгөн жерди, отчетту түзгөн күндү;     2) текшерүүнүн түрүн;     3) көчмө текшерүү жүргүзгөн салык кызматынын органынын кызматкери-нин же кызматкерлеринин кызматын, аты-жөнүн;     4) салык төлөөчүнүн аты-жөнүн же болбосо толук аталышын;     5) салык төлөөчүнүн турган жерин,  банктык реквизиттерин,  ошондойэле анын идентификациялык салык номерин;     6) салык  жана  бухгалтердик отчеттуулуктарды жүргүзүүгө жана бюд-жетке салыктарды төлөөгө жооптуу жетекчинин жана салык төлөөчүнүн  кыз-мат адамдарынын аты-жөнү;     7) мурдагы текшерүү жөнүндө маалыматтарды жана Кыргыз  Республика-сынын  салык  мыйзамдарын  мурда  аныкталган бузууларды четтетүү боюнчакөрүлгөн чараларды;     8) текшерилүүчү  салык  мезгилин жана текшерүү жүргүзүү үчүн салыктөлөөчү берген документтер жөнүндө жалпы маалыматтарды;     9) Кыргыз  Республикасынын  салык мыйзамдарынын тиешелүү нормасынатаянуу менен текшерүүнүн  жүрүшүндө  белгиленген  салык  милдеттенмесинэсептөөнүн кењири негиздемесин.     2. Көчмө  текшерүү  мөөнөтүнүн  бүтүшү  салык  төлөөчүгө  текшерүүжөнүндө отчетту тапшырган күн болуп эсептелет.     3. Көчмө текшерүү боюнча отчетко  салык  кызмат  органынын  кызматадамы  жүргүзгөн  эсептөөлөр,  керектүү документтердин көчүрмөлөрү жанатекшерүүнүн жүрүшүдө алынган башка материалдар тиркелет.     4. Көчмө  текшерүү  боюнча  отчет кеминде эки нускада түзүлөт жанаага текшерүү жүргүзгөн салык кызматынын органдарынын кызмат адамы  жанатекшерилүүчү  уюмдун  жетекчиси  же  жеке ишкер же алардын салык боюнчаөкүлдөрү кол коюшат.  Көрсөтүлгөн адамдар отчетко кол коюудан баш  тар-тышса бул тууралуу отчетто тийиштүү белги коюлат.     5. Көчмө текшерүү боюнча отчеттун бир нускасы салык төлөөчүгө  бе-рилет. Көчмө текшерүү боюнча отчетту алганда салык төлөөчү аны алганды-гы жөнүндө белги коюуга милдеттүү.      106-статья. Көчмө текшерүүнүн материалдарын кароонун натыйжалары                 боюнча чечим чыгаруу      1. Көчмө текшерүүнүн материалдары салык органынын жетекчиси же же-текчисинин орун басары тарабынан каралат.     Салык төлөөчү  көчмө  текшерүүнүн  отчету  боюнча  жазуу жүзүндөгүтүшүндүрмөлөрдү же каршы пикирлерин берсе, текшерүүнүн материалдары са-лык төлөөчүнүн же анын салык боюнча анын өкүлүнүн катышуусунда каралат.     Салык органы  текшерүү  материалдарын  кароо  убактысы  жана  ордужөнүндө салык төлөөчүгө мындай кароого чейин 5 жумушчу күн мурда кабар-лайт.     Эгерде салык төлөөчү билдирүүгө карабастан келбей койсо,  анда са-лык төлөөчү берген түшүндүрмөлөргө,  анын каршы пикирине,  башка  доку-менттерге жана материалдарга карата текшерүү материалдары анын катышуу-суз каралат.     2. Көчмө текшерүүнүн материалдарын кароонун натыйжалары боюнча са-лык органынын жетекчиси же жетекчинин орун басары төмөнкүдөй чечим  чы-гарат:     1) салыкты, туум-айыпты эсептөө жана/же азайтуу жөнүндө;     2) салыктык укук бузуулар үчүн салык төлөөчүнү жоопкерчиликке тар-туу жөнүндө;     3) салык төлөөчүнү жоопкерчиликке тартпоо жөнүндө;     4) көчмө текшерүү жүргүзүү мөөнөтүн узартуу жөнүндө.     3. Салыктык укук бузуулар үчүн салык төлөөчүнү жоопкерчиликке тар-туу жөнүндө чечимде төмөнкүлөр жазылат:     1) укук бузуулардын жагдайы,  алар жүргүзүлгөн текшерүүдө кандайчааныкталгандыгы жана көрсөтүлгөн жагдайды ырастаган башка маалыматтар;     2) салык төлөөчүнүн өзүн коргоого карата негиздери жана мындай не-гиздерди текшерүүнүн натыйжалары;     3) ушул  Кодекстин  нормаларын  бузууларды көрсөтүү менен салыктыкукук бузуулар үчүн салык төлөөчүнү жоопкерчиликке тартуу негиздери жанакөрүлүүчү жоопкерчилик чаралары.     4. Чыгарылган чечимдин негизинде  салык  төлөөчүгө  ушул  Кодекстебелгиленген тартипте эсептелген салыктардын, туум-айыптардын жана салыксанкцияларынын суммалары жөнүндө кабар жиберилет.     Эсептелген салыктардын,  туум-айыптардын жана салык санкцияларынынсуммалары жөнүндө билдирүүнү алган салык төлөөчү эгерде ал ушул Кодекс-те  белгиленген тартипте көчмө текшерүүнүн натыйжаларына даттанбаса ка-барды алган күндөн тартып 30 күндүн ичинде аны аткарууга милдеттүү.     5. Салык  кызматынын чечими жана кабарлоо салык төлөөчүгө ушул Ко-дексте белгиленген тартипте тапшырылат.     6. Ушул  статьянын  талаптарын  салык  кызматы органдарынын кызматадамы сактабаса салык кызматы органдарынын чечимин жоюу үчүн негиз  бо-луп саналат.     7. Аныкталган укук бузуулар боюнча салык төлөөчү, жеке адам же са-лык  төлөөчү - уюмдун кызмат адамы администрациялык жоопкерчиликке тар-тылууга тийиш, көчмө текшерүү жүргүзгөн салык кызматы органдарынын кыз-мат  адамы Кыргыз Республикасынын Администрациялык жоопкерчилик жөнүндөкодексине ылайык администрациялык укук бузуулар жөнүндө протокол түзөт.      107-статья. Камералык текшерүү жүргүзүү      1. Камералык текшерүү салыктарды эсептөө  жана  төлөө  үчүн  негизболгон,  салык төлөөчү берген салык отчеттуулугунун,  ошондой эле салыкорганында болгон иштер тууралуу салык төлөөчүнүн документтеринин  неги-зинде  салык  органы  турган  жер  боюнча  салык  төлөөчүнү  тартпастанжүргүзүлөт.     2. Камералык  текшерүү  салык органынын жетекчисинин кандайдыр биратайын чечимисиз кызматтык милдеттерге ылайык  салык  органынын  кызматадамы тарабынан жүргүзүлөт.     3. Камералык текшерүү жүргүзүүнүн тартиби  Ыйгарым  укуктуу  салыкоргандары тарабынан белгиленет.     4. Салык органы камералык текшерүүнүн натыйжалары боюнча  салыктынсуммасын азайтуу же жогорулатуу фактысын, ошондой эле салык отчеттуулу-гун толтурууда жол берилген  башка  каталарды  аныктаса,  салык  органыаныкталган  катачылыктарды 15 календардык күндүн ичинде четтетүү талабыжөнүндө салык төлөөчүгө жазуу жүзүндө кабарлайт.     5. Салык  төлөөчү  камералык  текшерүүдө аныкталган катачылыктардыбелгиленген мөөнөттө четтетпесе,  салык органы ушул Кодекстин  83  жана84-статьяларынын талаптарына ылайык билдирүү жиберүүгө укуктуу.      108-статья. Рейддик салык контролу      1. Салык кызматынын органдары Кыргыз Республикасынын салык мыйзам-дарынын  төмөнкүдөй  талаптарын  сактоого   рейддик   салык   контролунжүргүзөт:     1) салык төлөөчүнүн салык органына салыктык жана эсептик  катталууфактысын;     2) контролдук-кассалык машиналарды колдонуу тартибин;     3) салык  төлөөчүнүн салык төлөө жана патенттин негизинде салыктынфизикалык көрсөткүчтөрүн текшерүү;     4) бухгалтердик  эсеп  жөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынаылайык эсеп жүргүзүүчү адамдарды кошпогондо кирешелердин  жана  чыгаша-лардын эсеби боюнча журналга жеке ишкердин сатып алууларынын жана сату-уларын каттоо;     5) акциздик  товарларды  акциздик  жыйымдын  маркалары  менен бел-гилөөнү жана алардын накталыгын;     2. Контролдук  сатып алууну кошпогондо рейддик контроль өзүнчө са-лык төлөөчүгө карата жылына 12ден ашык эмес жүргүзүлөт.     3. Рейддик салык контролун жүргүзүү үчүн 3),  4) жана 10) пунктча-ларын кошпогондо ушул Кодекстин 103-статьясынын 1-пунктунда белгиленгенталаптарга  ылайык  жазылган  буйрук таризделет.  Жазма буйрукта текше-рилүүчү аймактын участогу же мүлк, контролдун жүрүшүндө аныкталууга ти-йиш болгон маселелер көрсөтүлүүгө тийиш.     4. Рейддик салык контролун жүргүзүүдө салык төлөөчүгө  жазма  буй-руктун  түп нускасын таанышуу үчүн берилет жана/же ага көчүрмөсү тапшы-рылат.  Түп нускага салык төлөөчү тарабынан жазма буйрук менен  тааныш-кандыгы же анын көчүрмөсүн алгандыгы жөнүндө белги коюлат.     5. Рейддик текшерүүнүн материалдары ыйгарым укуктуу  салык  органыбелгилеген тартипке ылайык таризделет.                                14-глава           Фискалдык эске тутуусу менен контролдук-кассалык                   машиналарды колдонуу. Салык посту      109-статья. Фискалдык эске тутуусу менен контролдук-кассалык                 машиналарды колдонуу      1. Кыргыз   Республикасынын   аймагында   соода    операцияларындажүргүзүлүүчү акчалай эсептешүүлөр же накталай акча,  банктык төлөм кар-точкалары,  чектер аркылуу кызматтарды көрсөтүү фискалдык эске  тутуусуменен  контролдук-кассалык  машиналарды  (мындан ары бул главада - ККМ)милдеттүү колдонуу жана контролдук чек берүү менен жүргүзүлөт.     Ушул пунктта  белгиленген  нормалар өз ишмердигинин спецификасынанже болбосо турган жеринин өзгөчөлүктөрүнөн улам Кыргыз  РеспубликасынынӨкмөтү   бекиткен  тизмеге  ылайык  ККМди  колдонбостон  акчалай  эсеп-тешүүлөрдү жүргүзө турган уюмдарга же жеке адамдарга колдонулбайт.     2. ККМди колдонуу,  каттоо жана пломбалоо тартиби Кыргыз Республи-касынын Өкмөтү тарабынан белгиленет.     3. ККМ  товарларды сатууда,  жумуштарды аткарууда жана кызматтардыкөрсөтүүдө акчалай эсептешүүлөрдү каттоо  үчүн  колдонулуучу  фискалдыкэске тутуу блогу бар,  оњдолбогон ар бир сменалык каттоону жана күч та-лап кылбастан узак убакытка маалыматты сактоону камсыз  кылуучу  элект-рондук түзүлүш жана/же компьютердик система болуп саналат.     Фискалдык эске тутуу - салыктарды туура эсептөө  максатында  конт-ролдук-кассалык  машиналарды  колдонуу  менен  ишке  ашырылуучу акчалайэсептешүүлөрдүн толук эсебин алуу  үчүн  керектүү  жыйынтык  маалыматтыоњдолбостон  ар  бир суткалык (ар бир сменалык) каттоону жана күч талапкылбастан узак убакытка сактоону камсыз кылуучу контролдук-кассалык ма-шиналардын  составындагы программалык-аппараттык каражаттардын комплек-си.     4. Ыйгарым  укуктуу мамлекеттик орган Кыргыз Республикасынын айма-гында колдонууга уруксат берилген ККМдин мамлекеттик  реестрин  (мынданары бул статьяда - Мамлекеттик реестр) жана аны түзүү эрежесин бекитет.     5. Компьютердик байланыш жана маалыматташтыруу тармагында  ыйгарымукуктуу мамлекеттик орган берген корутундунун негизинде Мамлекеттик ре-естрге кошулат жана Мамлекеттик реестрден чыгарылат.     Корутунду ушул  статьяда  белгиленген техникалык талаптарга компь-ютердик системанын ылайык келишин тастыктоочу документ  болуп  саналат.Корутунду  берүүнүн тартиби ыйгарым укуктуу салык органы менен макулда-шуу боюнча байланыш жана маалыматташтыруу тармагындагы ыйгарым  укуктуумамлекеттик орган тарабынан белгиленет.      110-статья. ККМди колдонуу боюнча талаптар      ККМди колдонууда төмөнкүдөй талаптар коюлат:     1) ККМди техникалык тейлөөгө коюу жүргүзүлөт;     2) ККМдин каттоо карточкасын берүү менен ишмердик жүргүзгөн жерде-ги салык органдарына ККМди каттоо (эсепке  алуу,  каттоо  маалыматтарынөзгөртүү) жана пломбалоо, ошондой эле эсептен чыгаруу жүргүзүлөт.     ККМди салык органында эсепке алуу ишмердикти баштаганга чейин ушулКодексти ишке ашырууда ага ККМди колдонуу жөнүндө талап коюлат;     3) белгиленген тартипте пломба коюлган, салык органдарында каттал-ган жана эсептешүүлөрдү жүргүзүүдө (контролдук лентадагы жана фискалдыкэске тутуудагы эсептешүү операцияларын  жазуу)  акча  каражаттарын  ти-йиштүү  түрдө эсептөөнү камсыздоочу оњ абалдагы контролдук-кассалык ма-шиналар калк менен акчалай эсептешүүлөрдү жүргүзүүдө колдонулат.     4) ККМ чек берүүнү жүргүзөт;     5) контролдук-кассалык машиналарды  сатып  алууга  жана  каттоого,эксплуатациялоого  жана колдонууга киргизүүгө байланыштуу документтердиКургыз Республикасынын мыйзамдарында  белгиленген  тартипте  жүргүзүүнүжана сактоону камсыздайт;     6) ККМге салык органдарынын жеткиликтүүлүгү камсыздалат;     7) контролдук-кассалык машиналарды баштапкы каттоодо же кайра кат-тоодо маалыматтарды контролдук-кассалык машиналардын фискалдык эске ту-туусуна  кошуу жана салык органдарынын өкүлдөрүнүн катышуусу менен фис-калдык эске тутууну топтоочуларды алмаштыруу жүргүзүлөт.     8) сатып  алуучуга (кардарга) жеткиликтүү жерге сатылуучу товардынбаалары (көрсөтүлүүчү кызматтарга прейскуранттар) илинет,  алар  жарыя-ланган  бааларды  жана тарифтерди тастыктоочу документтерге дал келүүгөтийиш.     9) контролдук-кассалык машиналардын ички механизмдерине техникалыктейлөө борборлорунун кызматкерлеринин кириши салык органдарынын кызмат-керлеринин катышуусунда гана камсыздалат.      111-статья. Фискалдык эске тутуусу менен контролдук-кассалык                 машиналарды колдонуу жана пайдалануу тартибин сактоого                 салык контролу      1. Салык  кызматынын  органдары фискалдык эске тутуусу менен конт-ролдук-кассалык машиналарды колдонуу жана пайдалануу тартибин  сактоогоконтроль жүргүзөт.     2. Рейддик салык контролун жүргүзүүнүн жүрүшүндө төмөнкүлөр текше-рилүүгө тийиш:     1) ККМди каттоо жана колдонуу тартиби;     2) ККМдин оњ абалы;     3) сатып алуучуларга чектерди берүү;     4) сатылуучу товарлардын,  аткарылуучу иштердин, көрсөтүлүүчү кыз-маттардын бааларынын (прейскуранттарынын) болушу;     5) ККМдин  эске  тутуусунун  фискалдык блогунда реквизиттерин жанамурда берилген чектин суммасынын болушу.     3. Контролдук сатып алуу сатып алуучуларга чектерди берүү үчүн га-на салык кызматынын органдары тарабынан жүргүзүлөт жана  мезгилдүүлүгүнчектебестен ишке ашырылат.     Контролдук сатып алууну жүргүзүү тартиби Ыйгарым укуктуу салык ор-ганы тарабынан белгиленет.     4. Салык кызматынын органдары көчмө текшерүүнү  жүргүзүүдө  ККМдинэске  тутуусунун фискалдык блокторунда сакталган маалыматтарды пайдала-нууга укуктуу.      112-статья. Салык посту      1. Товарларды жүгүртүүнүн жана акча  каражаттарынын  толук  эсебиналуу  максатында  салык органы Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгилегентартипте салык төлөөчүнүн аймагына салык постун орнотууга укуктуу.     2. Салык  посту  орнотулган  субъекттердин тизмеси Ыйгарым укуктуусалык органы тарабынан аныкталат.                                15-глава                Салык иш-аракеттерин жүргүзүүдө кирүү,                 текшерүү, документтерди талап кылуу,                  экспертиза жүргүзүү, протокол түзүү      113-статья. Көчмө текшерүүлөрдү, рейддик салык контролун жүргүзүү,                 салык постун орнотуу үчүн аймактарга жана жайларга                 салык кызматы органдарынын кызмат адамдарынын кириши      1. Салык   төлөөчү   көчмө  текшерүүнү,  рейддик  салык  контролунтүздөн-түз жүргүзүүчү же салык постун орнотуучу (мындан ары бул главада-  текшерүү) салык кызматы органдарынын кызмат адамдары салык төлөөчүнүтекшерүү жүргүзүү жөнүндө салык органынын жазма  буйругун  жана  өзүнүнкызматтык күбөлүгүн көрсөткөн учурда аларды аймактарга же жайларга кир-гизүүгө милдеттүү.     2. Түздөн-түз  текшерүү жүргүзүүчү салык кызматы органдарынын кыз-мат адамы салык төлөөчүнүн ишкердик жүргүзүү үчүн колдонулуучу аймакта-рын  же жайларын же болбосо салык төлөөчүгө берилген документтик маалы-маттарда көрсөтүлгөн объекттер жөнүндө иш жүзүндөгү  маалыматка  ылайыккелишин  аныктоо үчүн салык салуу объекттерин текшерүү жүргүзүүгө укук-туу.     3. Текшерүү жүргүзүүчү салык кызматы органдарынын кызмат адамы са-лык төлөөчүнүн аймагына же жайларына киришине мыйзамсыз тоскоолдук  кы-лынса,  ал адам өзү жана салык төлөөчү кол койгон протокол түзөт,  аныннегизинде салык кызматынын органы салыктык милдеттенменин суммасын баа-лоонун кыйыр методдорунун негизинде өз алдынча аныктоого укуктуу.     Салык төлөөчү көрсөтүлгөн протоколго кол коюудан баш  тартса,  агатийиштүү жазуу жазылат.     4. Текшерүү жүргүзүүчү салык кызматы органдарынын кызмат адамы са-лык  төлөөчүнүн аймагына же жайларына киришине мыйзамсыз тоскоолдук кы-луу салык укуктарын бузуу деп табылат жана Кыргыз Республикасынын  мый-замдарында каралган жоопкерчиликке тартылат.     5. Салык кызматы органдарынын кызмат адамы салык төлөөчүнүн  айма-гына же жайларына кирүү үчүн эгерде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынаылайык мындай уруксат керек болсо, аны өзү менен ала жүрүүгө милдеттүү.     6. Салык төлөөчү текшерүү жүргүзүү үчүн аймактарга же жайларга са-лык кызматы органынын кызмат адамын төмөнкүдөй учурларда киргизбей  ко-юуга укуктуу, эгерде:     1) жазма буйрук көрсөтүлбөсө же берилбесе же  болбосо  белгиленгентартипте таризделбесе;     2) жазма буйрукта көрсөтүлгөн текшерүү мөөнөтү келе элек болсо  жебүтүп калса;     3) бул адам жазма буйрукта көрсөтүлбөсө;     4) текшерилүүчү  салыктык мезгилге тиешеси жок документтерди сура-са.     7. Текшерүү жүргүзүүчү салыктык кызмат органдарынын кызмат адамда-рын турак жайларда жашоочу жеке адамдардын эркинен  тышкары  киргизүүгөэгерде  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарында башкача белгиленбесе жолберилбейт.      114-статья. Текшерүү      1. Текшерүү жүргүзүүчү салык кызматы органынын кызмат  адамы  тек-шерүүнүн  толуктугу үчүн мааниси бар жагдайларды аныктоо максатында до-кументтерди же мүлктү текшерүү жүргүзүүгө карата салык  төлөөчүнүн  ай-мактарын же жайларын карап чыгууга укуктуу.     2. Текшерүү жүргүзүүгө салык төлөөчү же анын  салык  боюнча  өкүлүкошо катышууга укуктуу.     3. Текшерип кароого зарыл учурларда фото жана кино  тартуу,  видеожазуу  колдонулуп,  документтердин  көчүрмөлөрү  алынат  же башка иштержүргүзүлөт.     4. Текшерип  кароонун  натыйжалары текшерип кароо актысы менен та-ризделет же текшерүү материалдарында чагылдырылат.      115-статья. Документтерди талап кылуу      1. Текшерүү жүргүзүүчү салык кызматы органынын кызмат адамы текше-рилүүчү салык төлөөчүдөн текшерүү үчүн керектүү документти талап кылуу-га укуктуу.     Документтерди берүү талап кылынган салык төлөөчү аларды мындай та-лап тапшырылган күндөн тартып 5 жумушчу күнүнүн  ичинде  салык  кызматыоргандарына жиберүүгө же берүүгө милдеттүү.     Айрым учурларда документтер салык төлөөчү күбөлөндүргөн көчүрмөлөртүрүндө берилет.     2. Текшерүү  жүргүзүүдө  суралган  документтерди  берүүдөн   салыктөлөөчүнүн  баш  тартышы же аларды белгиленген мөөнөттө бербей коюу са-лыктык укук бузуу катары таанылат жана ушул Кодексте каралган  жоопкер-чиликке тартылат.      116-статья. Экспертиза      1. Зарыл учурларда салыктык контроль жүргүзүү боюнча иштерге каты-шуу үчүн бюджеттин каражаттарынын эсебинен келишимдик  негизде  экспертишке тартылышы мүмкүн.     Экспертиза салык төлөөчүнүн ишмердигинин айрым жактарын  изилдөөдөжана  баалоодо  атайын илимди талап кылуучу маселелерди түшүндүрүү үчүндайындалат.     2. Бул  статьяда  эксперт деп атайын билимдерге ээ жана экспертизажүргүзүү үчүн салык кызматы органдары  тарабынан  ишке  тартылган  адамтүшүнүлөт.     3. Эксперттин алдына коюлган маселелер жана анын корутундусу  экс-перттин атайын билимдеринин чегинен чыкпоого тийиш.     4. Ушул  статьянын  1-пунктунда  каралган   учурларда   экспертизажүргүзүү  жөнүндө  чечим  салык төлөөчүнүн же текшерүү жүргүзүүчү салыккызматы органынын кызмат адамынын арызы боюнча салык органынын жетекчи-си тарабынан кабыл алынат.     Чечимде экспертиза дайындоо үчүн негиздер, эксперттин аты-жөнү жа-на экспертиза жүргүзүүгө тийиш болгон уюмдун аталышы, экспертке коюлганмаселелер жана эксперттин карамагына берилүүчү материалдар көрсөтүлөт.     5. Эксперт  экспертизалоо предметине таандык текшерүү материалдарыменен таанышууга,  ага кошумча материалдарды берүү жөнүндө  өтүнүч  каттапшырууга укуктуу.     6. Эксперт ага берилген материалдар жетишсиз болсо же ал эксперти-за  жүргүзүү  үчүн  зарыл  билимдерге ээ болбосо корутунду берүүдөн баштарта алат.     7. Салыктык  текшерүү  жүргүзүүчү  салык  кызматы органынын кызматадамы текшерилүүчү салык төлөөчүнү ушул статьянын 4-пунктуна ылайык ка-был  алынган  чечим менен тааныштырууга жана ушул статьянын 9-пунктундакаралган анын укуктарын түшүндүрүүгө милдеттүү,  бул тууралуу  протоколтүзүлөт.     8. Эксперт өзүнүн анын жазуу жүзүндө корутунду  берет.  Эксперттинкорутундусунда  ал  жүргүзгөн изилдөөлөр,  коюлган маселелерге негиздүүжооптор жана жыйынтыктар жазылат.  Эгерде эксперт экспертиза жүргүзүүдөага коюлган маселелерден тышкаркы иштин жагдайы үчүн мааниси бар себеп-терди аныктаса, ал мындай жагдайлар тууралуу жыйынтыкты өзүнүн корутун-дусуна киргизүүгө укуктуу.     9. Эксперттин корутундусу же  корутунду  берүүгө  мүмкүн  эместигижөнүндө   анын   билдирүүсү  текшерилүүчү  адамга  берилет.  Ал  өзүнүнтүшүндүрмөлөрүн берүүгө же каршылык билдирүүгө,  ошондой эле  эксперткекошумча  маселелерди  коюу  жана кошумча же кайталап экспертиза дайындажөнүндө суранууга укуктуу.     10. Кошумча  экспертиза корутунду жетиштүү түрдө ачык-айкын же то-лук болбогон учурда дайындалат жана ошол же башка экспертке тапшырылат.     Кайталап экспертиза  жүргүзүү  эксперттин  корутундусунун негиздүүэместигинин же анын тууралыгына шектенген учурда дайындалат жана  башкаэкспертке тапшырылат.     Кошумча жана кайрадан экспертиза жүргүзүү ушул  статьяда  каралганталаптарды сактоо менен дайындалат.      117-статья. Салыктык иш-аракеттерди жүргүзүүдө түзүлгөн протоколго                 коюлуучу жалпы талаптар      1. Ушул Кодексте каралган учурларда текшерүүнү ишке ашыруу  боюнчаиш-аракеттерди жүргүзүүдө протокол түзүлөт.     2. Протоколдо төмөнкүлөр көрсөтүлөт:     1) анын аталышы;     2) конкреттүү иштер жүргүзүлгөн жер жана күн;     3) иш-аракеттердин башталуу жана аяктоо мезгили;     4) протокол түзгөн адамдын кызматы, аты-жөнү;     5) иш-аракеттерге  же  аны  жүргүзүүгө  катышкан  ар  бир  адамдынаты-жөнү,  ал эми зарыл учурларда - анын дареги, жарандыгы, мамлекеттикже расмий тилдерди биле тургандыгы тууралуу маалымат;     6) иш-аракеттердин мазмуну, аны жүргүзүү ырааттуулугу;     7) иш-аракеттерди жүргүзүүдө аныкталган,  иш үчүн олуттуу фактыларжана жагдайлар.     3. Протокол  иш-аракеттердин өндүрүшүнө же аны жүргүзүүгө катышканбардык адамдарга окулат. Көрсөтүлгөн адамдар протоколго киргизилүүгө жеишке тиркелүүгө тийиш болгон сын-пикирлерин айтууга укуктуу.     4. Протоколго аны түзгөн салык  кызматы  органынын  кызмат  адамы,ошондой  эле  иш  өндүрүшүнө катышкан же аны жүргүзүүгө катышкан бардыкадамдар кол коюшат.     5. Протоколго  фотографиялык сүрөттөр жана негативдер,  кинолента-лар, видеожазуулар жана аткарылган өндүрүштөгү башка материалдар тирке-лиши мүмкүн.                                16-глава             Айрым учурларда салыктык контроль жүргүзүүнүн                             өзгөчөлүктөрү      118-статья. Бул главада колдонулуучу терминдер жана аныктамалар      Бул главада төмөнкүдөй терминдер жана аныктамалар колдонулат:     1. "Окшош  товарлар"  -  алардын  негизги  белгилери  үчүн  бирдеймүнөздөгү товарлар.  Товарлардын окшоштугун аныктоодо алардын физикалыкмүнөздөмөлөрү,  сапаты жана рыноктогу  репутациясы,  чыккан  өлкө  жанаөндүрүүчү  эске алынат.  Товарлардын окшоштугун аныктоодо алардын тышкытүрүндөгү анча эмес айырмачылыктар эске алынбайт.     2. "Бирдей түрдөгү товарлар" - окшош эмес, бирок мүнөздөмөлөрү ок-шошкон жана окшош компоненттерден турган товарлар,  булар эгерде мындайтоварлардын   бааларында   олуттуу   айырмачылык   болбосо  же  болбосотүзөтүүлөрдүн жардамы менен эске алынышы мүмкүн болсо бир же  ошол  элефункцияны аткарууга жана/же коммерциялык жактан бири-бирин алмаштыруугамүмкүндүк түзүлөт.     3. "Товарлар,  жумуштар,  кызмат көрсөтүүлөр рыногу" - Кыргыз Рес-публикасынын аймагында же Кыргыз Республикасынын чегинен сырткары сатыпалуучуга же сатуучуга карата жакын товарды,  жумушту, кызмат көрсөтүүнүреалдуу же кыйла кошумча чыгымдарсыз сатып алууга же сатууга сатуучунунже  сатып алуучунун мүмкүнчүлүктөрүнө жараша аныкталуучу ушул товарлар-ды, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү жүгүртүү чөйрөсү.     4. "Товардын, жумуштардын, кызмат көрсөтүүлөрдүн рыноктук баасы" -рыноктогу суроо-талаптын жана сунуштун биргелешкен аракетинде окшош то-варларга, ал эми мындайлар жок болсо - салыштырмалуу экономикалык шарт-тардагы  бир  түрдүү  товарларга,  жумуштарга,   кызмат   көрсөтүүлөргөтүзүлгөн баа.      119-статья. Баалоонун кыйыр методдорун колдонуу      Калк менен  накталай  эсептешүү  операцияларын эсепке алуу тартибибузулганда,  баштапкы эсепке алуу документтери болбогондо,  эсепке алуудокументтери  жоголгондо  же  жок кылынганда салык кызматынын органдарыактивдер,  милдеттенмелер,  жүгүртүү,  сарптоо, чыгымдар жана/же КыргызРеспубликасынын Өкмөтү аныктаган тартипте орнотулган салык постунун на-тыйжасында алынган маалыматтар сыяктуу кыйыр методдордун негизинде  са-лыктык милдеттенмени аныктайт.      120-статья. Салык салуу максаттары үчүн товарлардын, жумуштардын                 же кызмат көрсөтүүлөрдүн рыноктук баасын колдонуу      1. Эгерде ушул статьяда башкача каралбаса,  салык салуунун максат-тары үчүн товарлардын, жумуштардын же кызмат көрсөтүүлөрдүн баалары та-раптар иш жүзүндө колдонгон бүтүмдөр эске алынат.  Эгерде  тескерисинчедалилденбесе  бул  баалардын  рынок бааларынын дењгээлине ылайык келишиболжолдонот.     2. Салык кызматынын органдары контроль жүргүзүүдө салыктарды толукэсептөө үчүн бүтүмдөр боюнча бааларды колдонуунун тууралыгын төмөнкүдөйучурларда гана текшерүүгө укуктуу.     1) өз ара көз каранды адамдардын ортосунда бүтүмдөр түзүлгөндө;     2) товар алмашуу (бартердик) операциялар боюнча;     3) тышкы соода бүтүмдөрү түзүлгөндө;     4) КНС  боюнча каттоо жокко чыгарылганда жана/же салык төлөөчү жо-юлганда;     5) товарларды,  жумуштарды  же  кызмат көрсөтүүлөрдү сатуу жөнүндөырастоочу документтер болбогондо;     6) аракеттенбеген жактын белгилери бар субъекттер менен бүтүмдөрдүтүзүүдө.     3. Ушул  статьяда  каралган,  товарлардын,  жумуштардын  же кызматкөрсөтүүлөрдүн баалары,  тараптар колдонгон бүтүмдөр,  рыноктук  баадантөмөн  болгон учурларда салык кызматынын органы ушундай бүтүмдүн натый-жасында тиешелүү товарларга,  жумуштарга же кызмат көрсөтүүлөргө рынок-тук бааны колдонууга жараша бааланса,  салыкты, туум-айыптарды жана са-лыктык санкцияларды толук эсептөө жөнүндө себеби көрсөтүлгөн.     Бүтүмдүн рыноктук  баасы эгерде салык төлөөчү бүтүм иш жүзүндө до-кументтерде көрсөтүлгөн баа боюнча түзүлгөндүгүн далилдебесе жана  эко-номикалык жактан негизделген рынок баасынан четтеп кетсе, колдонулат.     4. Рыноктук баа ушул Кодекстин 121-статьясында каралган салык  са-луу  максаттары үчүн товарлардын,  жумуштардын же кызмат көрсөтүүлөрдүнрыноктук баасын аныктоо принцибине ылайык белгиленет,  алардын ар  биримурдагыларды колдонуу үчүн жетиштүү маалымат жок учурда колдонулат.     5. Рыноктук бааны аныктоодо баага же төмөндөтүлгөн баага карата өзара  көз  карандысыз  болуп  саналган  адамдардын  ортосунда бүтүмдөрдүтүзүүдө белгиленүүчү кадимкидей үстөктөр  эске  алынат.  Атап  айткандатөмөнкүлөрдөн улам арзандатуулар эсепке алынат:     1) товарларга, жумуштарга, кызмат көрсөтүүлөргө керектөө суроо-та-лабынын сезондук же башкача өйдө-төмөндүгү;     2) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгилеген  тартипте  товарлардынсапатын же башка керектөө түзүлүштөрүн жоготушу;     3) товарлардын жарактуулук же аларды сатуу мөөнөттөрүнүн бүтүшү жеошол күнгө жакындашы;     4) маркетингдик саясат, анын ичинде окшош эмес жањы товарларды ры-нокко   чыгарууда,   ошондой   эле   товарларды,   жумуштарды,   кызматкөрсөтүүлөрдү жањы рынокторго чыгаруу;     5) керектөөчүлөрдү тааныштыруу максатында тажрыйба моделдерин жанаүлгүлөрүн сатуу.     6. Товарлардын, жумуштардын же кызмат көрсөтүүлөрдүн рыноктук баа-ларын аныктоодо өз ара көз карандысыз болуп саналбаган адамдардын орто-сундагы бүтүмдөр көњүлгө алынат. Өз ара көз каранды адамдардын ортосун-дагы  бүтүмдөр  өз  ара  көз  каранды  мындай  адамдар   ушул   сыяктуубүтүмдөрдүн натыйжаларына таасир этпеген учурларда гана көњүлгө алынышымүмкүн.     7. Товарларга, жумуштарга, кызмат көрсөтүүлөргө рынок баасын анык-тоодо жана таанууда товарларга,  жумуштарга,  кызмат көрсөтүүлөргө жанабиржалык  котировкаларга рыноктук баалар жөнүндө маалыматтын расмий бу-лактары,  мамлекеттик органдардын жана өз алдынча башкаруу органдарынынмаалыматтар базасы, салык төлөөчү салык органдарына берген маалыматтар,ошондой эле башка тиешелүү маалыматтар колдонулат.      121-статья. Салык салуу максаттары үчүн товарлардын, жумуштардын                 же кызмат көрсөтүүлөрдүн рыноктук баасын аныктоо                 принциптери      1. Товарлардын, жумуштардын же кызмат көрсөтүүлөрдүн рыноктук баа-сы  катарында  товарларга,  жумуштарга  же кызмат көрсөтүүлөргө рыноктотүзүлгөн баалардын Кыргыз Республикасынын Улуттук  статистика  комитетиквартал сайын басып чыгаруучу бюллетенинин маалыматтары колдонулат.     Салык салуу максаттары үчүн  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарынаылайык белгиленген мамлекеттик жөнгө салынуучу баалар (тарифтер) боюнчатоварларды, жумуштарды же кызмат көрсөтүүлөрдү сатууда көрсөтүлгөн баа-лар (тарифтер) кабыл алынат.     2. Товарлардын, жумуштардын же кызмат көрсөтүүлөрдүн рыноктук баа-сы  бул  товарларды,  жумуштарды же кызмат көрсөтүүлөрдү сатуу учурундаокшош жана/же бирдей товарлар, жумуштар же кызмат көрсөтүүлөр менен са-лыштырмалуу  шарттарда  түзүлгөн бүтүмдөр жөнүндө маалыматтын негизиндеаныкталат.  Атап айтканда берилүүчү товарлардын саны жана көлөмү (миса-лы, товардык партиянын көлөмү), милдеттенмелерди аткаруу мөөнөтү мындайтүрдөгү бүтүмдөрдө адатта  колдонулуучу  төлөмдөрдүн  шарттары  сыяктуубүтүмдөрдүн шарттары, ошондой эле бааларга таасир тийгизиши мүмкүн бол-гон башка акылга сыярлык шарттар эске алынат.     Мында окшош,  андай болбосо - бир түрдүү товарлардын,  жумуштардынже кызмат көрсөтүүлөрдүн рыногунда бүтүмдөрдүн шарттары  эгерде  мындайшарттардын ортосундагы айырмачылык болсо же болбосо мындай товарлардын,жумуштардын же кызмат көрсөтүүлөрдүн баасына олуттуу  таасир  тийгизсе,салыштырмалуу түрдө таанылат же болбосо түзөтүүлөрдүн жардамы менен эс-ке алынышы мүмкүн.     3. Рыноктук  бааны  аныктоо  үчүн  кийинки сатуу бааларынын методуколдонулат,  мында сатуучу тарабынан сатылган товарлардын,  жумуштардынжеё кызмат көрсөтүүлөрдүн рыноктук баасы аларды кийинки кайра сатуудагыбаалардын ар түрдүүлүгү катары жана ушундай учурларга  мүнөздүү  товар-ларды,  жумуштарды  же  кызмат  көрсөтүүлөрдү  кайра сатууда жана сатыпалынгандарды рынокко  чыгарууда  баалардын  айырмачылыгы,  ошондой  элеиш-аракеттин  бул  чөйрөсү  үчүн сатып алуучунун кадимки пайдасы катарыаныкталат.     4. Кийинки  сатуу  бааларынын  методун  колдонуу мүмкүн болбогондонаркты кошуунун негизиндеги ыкма колдонулат,  мында сатуучу саткан  То-варлардын,  жумуштардын  же кызмат көрсөтүүлөрдүн рыноктук баасы кеткенсарптоолордун жана иш-аракеттин бул чөйрөсү үчүн адаттагыдай пайдасынынсуммасы катары аныкталат.  Мында ушундай учурлардагы товарларды, жумуш-тарды же кызмат көрсөтүүлөрдү өндүрүүгө жана/же  сатып  алууга  жана/жесатууга кеткен түз же кыйыр чыгымдар, ушундай учурларда ташууга, сакто-ого,  камсыздандырууга жана башка ушундай сарптоолорго кеткен  чыгымдарэске алынат.     5. Салык салуу максаттарында бүтүмдөрдүн  баасын  аныктоо  жөнүндөсалык  кызматынын органынын чечимине салык төлөөчүнүн даттануусу туура-луу ишти кароодо сот  ушул  главада  саналган  жагдайларды  чектебестенбүтүмдүн натыйжаларын аныктоо үчүн мааниси бар бардык кырдаалдарды эскеалууга укуктуу.                                17-глава            Салык кызматынын органдарынын башка субъекттер                         менен өз ара аракети      122-статья. Салык кызматы органдарынын бажы органдары жана финансы                 полиция органдары менен биргелешкен аракети      1. Салык  кызматы органдарынын бажы органдары жана финансы полицияоргандары менен биргелешкен аракети ушул Кодексте, Кыргыз Республикасы-нын Бажы кодексинде,  "Оперативдүү-издөө ишмердиги жөнүндө" Кыргыз Рес-публикасынын Мыйзамында,  эки тараптуу (көп тараптуу) түзүлгөн макулда-шууларда белгиленген ыйгарым укуктардын чектеринде ишке ашырылат.     2. Салык кызматынын органдары ушул статьяда көрсөтүлгөн  маалымат-тарды жана материалдарды алмашуу,  алуу жана берүү аркылуу салык кызма-тынын органдарынын бажы органдары жана финансы полиция органдары  мененбиргелешкен аракетин ишке ашырат.     3. Салык кызматынын органдары:     1) салык  төлөөчүнүн салыктык милдеттенмелерин аткарууга байланыш-туу финансы полиция органдары жана бажы органдары аныктаган жана жибер-ген документ менен тастыкталган маалыматтарды жана материалдарды карайтжана ушул Кодексте белгиленген тартипте  алар  боюнча  салык  төлөөчүгөкөчмө  текшерүүсүн дайындоо же аны жүргүзүүдөн баш тартуу жөнүндө чечимкабыл алат;     2) финансы  полиция  органдарынын  жазуу жүзүндөгү суроо-талаптарыбоюнча салык төлөөчү салыктык каттоо жөнүндө  болгон  маалыматты:  анынидентификациялык салык номерин,  аты-жөнүн же аталышын, жашаган же тур-ган жерин, ошондой эле КНС боюнча каттоо маалыматын берет;     3) ушул  Кодекстин талаптарына ылайык финансы полиция органына са-лыктын азайтылган суммасы белгиленген чектен ашып кеткендиги, ал боюнчакылмыш жоопкерчилиги карала тургандыгы боюнча көчмө текшерүүнүн матери-алдарын жиберет;     4) финансы  полиция органына салык органдарында салыктык каттоодонөтпөгөн,  салык отчеттуулугун бербеген КНСтин  эсеп-фактураларын  алганбланктары боюнча эсептешпеген,  салыктарды төлөөден качып жүргөн, ошон-дой эле салык төлөөчүлөр КНСтин эсеп-фактураларынын  бланктарын  жогот-кон,  КНСтин  жасалма эсеп-фактураларын жана акциз маркаларын колдонгонадамдарды издөө боюнча арыздар менен кайрылышат жана алар боюнча белги-ленген мөөнөттөрдө арыздардын мааниси боюнча негиздүү жоопторду алышат;     5) финансы полиция органдары  салык  кызматы  органдарынын  кызматадамдарынын  укук бузуулар боюнча кызматтык териштирүүлөрүнүн материал-дарын карап чыккандан кийин кылмыш составы болбосо,  бул адамдарга тар-типтик жана администрациялык чараларды көрүшөт;     6) бажы  органдарынан  экспорттук-импорттук  операциялар   боюнча,ошондой  эле КНСти шарттуу эсептөө менен импорттолуучу негизги каражат-тар боюнча толук маалыматтар базасын алат;     7) бажы органдарына тийиштүү материалдарды жиберүү аркылуу бажылыкукук бузуулардын фактыларын көчмө текшерүүнүн жүрүшүндө аныкталган маа-лыматтарды берет.      123-статья. Салык кызматы органдарынын юстиция органдары менен                 биргелешкен аракети      Салык кызматы органдарынын  юстиция  органдары  менен  биргелешкенаракети каттоодон, кайра каттоодон өткөн жана юридикалык жактардын Мам-лекеттик реестринен чыгарылган субъекттер жөнүндө  маалыматтар  базасыналмашуу аркылуу ишке ашырылат.      124-статья. Салык кызматы органдарынын мамлекеттик статистика                 органдары менен биргелешкен аракети      1. Салык кызматы органдарынын мамлекеттик статистика органдары ме-нен  биргелешкен  аракети  ушул  Кодексте  жана "Мамлекеттик статистикажөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген ыйгарым укуктар-дын чектеринде ишке ашырылат.     2. Салык кызматынын органдары мамлекеттик статистика органдары ме-нен өз ара аракеттенүүнү төмөнкүлөр аркылуу ишке ашырат:     1) ушул статьяда көрсөтүлгөн маалыматтарды жана материалдарды  ал-машуу, алуу же берүү;     2) статистикалык отчеттуулукту чогултуу,  эсептерди жүргүзүү,  каталышуу, сурамжылоолорду, иргеме жана башка текшерип кароолорду жүргүзүүбоюнча салык салуу чөйрөсүндөгү милдеттерди чечүүгө,  мамлекеттик  ста-тистикалык  байкоолордун формаларын иштеп чыгууга жана натыйжаларын чы-гарууга катышуу;     3) мамлекеттик  статистикалык  байкоо жүргүзүүлөрдүн статистикалыкметодологиясын жана отчеттук-статистикалык документтерин,  ошондой  элеэсептик документтердин типтүү формаларын иштеп чыгууга катышуу;     4) маалыматтык фонддорду жүргүзүүнүн бирдиктүү принциптеринин, ме-тоддорунун  жана  формаларын  негизинде  Кыргыз  Республикасынын  салыктөлөөчүсүнүн Мамлекеттик реестрин жана статистикалык бирдиктердин  Бир-диктүү мамлекеттик регистринин айкалышуусун актуалдуу абалда кармоо жа-на маалыматтык камсыздоо.     3. Салык  кызматынын органынын мамлекеттик статистика органы мененөз ара аракети, ошондой эле төмөнкүдөй ишке ашырылат:     1) Кыргыз  Республикасынын салык төлөөчүлөрүнүн Мамлекеттик реест-рине жана статистикалык бирдиктердин Бирдиктүү  мамлекеттик  регистринежањы салык төлөөчүнү каттоодо жана киргизүүдө;     2) салык төлөөчүнү кайра каттоодо;     3) белгиленген  ыйгарым укуктардын чектеринде салык төлөөчүнүн иш-мердигинде контролдук жүргүзүүдө;     4) салык төлөөчү өз ишмердигин токтоткондо.     4. Салык кызматынын органдары мамлекеттик статистикалык органдары-на төмөнкүлөрдү берет:     1) катталган салык төлөөчүлөрдүн саны жөнүндө маалыматты;     2) патенттик  негизде  иш  жүргүзгөн салык төлөөчүлөрдүн саны жанакатегориялары жөнүндө маалыматты.     5. Мамлекеттик  статистика  органдары салык кызматынын органдарынатөмөнкүлөрдү берет:     1) ай  сайын мамлекеттик каттоодон өткөн субъекттер жөнүндө маалы-маттар базасын;     2) мамлекеттик  статистика  органдары  чыгаруучу  маалымдамаларды,бюллетендерди үзгүлтүксүз негизде;     3) тийиштүү суроо-талаптын негизинде кагаздагы жана/же электрондукбулактардагы статистикалык бирдиктер жөнүндө керектүү маалыматты  (маа-лыматтар базасын).      125-статья. Салык кызматынын органдарынын салык салуу объекттерин                 каттоочу органдар менен биргелешкен аракети      1. Салык кызматынын органдары кыймылсыз мүлккө укуктарды мамлекет-тик каттоонун бирдиктүү системасынын органдары,  тракторлорду, моторлуукайыктарды (суу мотоциклдери ж.б.),  өзү жүрүүчү технологиялык  машина-ларды, ошондой эле аларга чиркегичтерди каттоо жүргүзгөн органдар менентөмөнкүлөр жөнүндө жазуу жүзүндө маалымат алуу аркылуу биргелешип  ара-кеттенет:     1) ошол органдарда катталган же каттоодон чыгарылган  салык  салууобъекттеринин мүлкү жөнүндө;     2) бул мүлктүн менчик ээси болуп саналган субъекттер жөнүндө;     3) салык  салуу  объектиси  болуп  саналган  мүлктүн  параметрлерижөнүндө.     2. Ушул  статьянын  1-пунктунда көрсөтүлгөн органдар мурдагы айданкийинки айдын 20сына чейин ай сайын өзү турган жердеги  салык  органынаменчик укугун мамлекеттик каттоо же салык салуу объектиси тууралуу маа-лымат берип турууга милдеттүү.     3. Автотранспорт каражаттарын же тракторлорду,  өзү жүрүүчү техно-логиялык  машиналарды,  ошондой   эле   аларга   чиркегичтерди   каттоожүргүзүүчү  органдар каттоодо,  кайра каттоодо,  маалымкаттарды берүүдөжана техникалык кароолорду жүргүзүүдө мүлккө салык төлөө жөнүндө  доку-ментти көрсөтүүнү талап кылууга милдеттүү.     Көрсөтүлгөн документ жок болсо,  каттоону, кайра каттоону, маалым-каттарды берүүнү жана техникалык кароону жүргүзүүгө болбойт.     4. Салык кызматынын органдары нотариалдык бүтүмдөрдү жана фондулукбиржага  бүтүмдөрдү  кошо  алганда  салык салуу объекттерине укуктардынөтүшүнө байланыштуу бүтүмдөрдү каттоо жүргүзүүчү башка  органдар  мененөз ара кызматташат. Ушул пунктта көрсөтүлгөн органдар отчеттук квартал-дан мурдагы айдан кийинки айдын 20сына чейин квартал сайын  өзү  турганжердеги салык органына бүтүмдөрдү каттоо жөнүндө маалымат берип туруугамилдеттүү.      126-статья. Салык кызматы органдарынын банк менен биргелешкен                 аракети      Салык кызматы  органдары  менен  биргелешип аракеттенүү максатындабанктар төмөнкүлөргө милдеттүү:     1) салык  төлөөчүнүн  эсебин  ачуу  же жабуу жөнүндө маалыматтардыберүүгө,  ал банк катталган жердеги салык органына эсеп ачылган же  жа-былган күндөн тартып 5 күндүк мөөнөттө берүүгө;     2) текшерилүүчү салык төлөөчүнүн эсептеринде жүргүзүлүүчү операци-ялар  жөнүндө  маалыматты,  ошондой  эле  анын  эсебинин учурдагы абалыжөнүндө маалыматты салык органынын жазуу жүзүндөгү талабынын  негизиндеберүүгө;     3) салык төлөөчү салыктык каттоодо тургандыгы жана салыктык  кары-зынын жоктугу жөнүндө салыктык кызмат органынын маалымкатын көрсөткөндөгана уюмдар менен жеке ишкерлерге эсеп ачууга;     4) салык төлөөчүлөр салыктык милдеттенмелерин аткаруу эсебине бюд-жетке акча каражаттарын которуу жөнүндө тапшырманы сөзсүз жана  биринчитартипте аткарууга;     5) салык төлөөчүнүн эсебинен акча каражаттарды алуу боюнча  опера-ция жүргүзүлгөн күндө салыктын суммасын бюджетке жөнөтүүгө;     6) банктын заемчусунан төлөнбөгөн карызды эсептен чыгаруу  жөнүндөмаалыматты 30 календардык күндүн ичинде берүүгө;     7) салык төлөөчү мойнуна алган салыктык карызын  жоюу  үчүн  салыккызматынын  органдары  койгон салыктык төлөм талаптарын сөзсүз жана би-ринчи кезектеги тартипте аткарууга.      127-статья. Салык кызматы органдарынын жарандык абалдын актыларын                 мамлекеттик каттоо жүргүзүүчү органдар менен                 биргелешкен аракети      Салык кызматынын органдары жарандык актыларын жазуу органы  менен,жарандык  абалдын актыларын мамлекеттик каттоого ыйгарым укуктар берил-ген жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы менен,  Кыргыз Республикасы-нын  аймагынан  тышкары Кыргыз Республикасынын дипломатиялык өкүлчүлүгүжана консулдук мекемеси менен жарандык  абалдын  актыларын  мамлекеттиккаттоо:  төрөлүү,  өлүү,  никеге туруу, никени бузуу, фамилиясын, атын,атасынын атын өзгөртүү жөнүндө маалымат алуу аркылуу өз  ара  кызматта-шат.      128-статья. Салык кызматы органдарынын чет өлкөлүк жарандарга жана                 жарандыгы жок адамдарга карата ыйгарым укуктар                 бөлүнгөн органдар менен биргелешкен аракети      Салык кызматы  органдары чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жокадамдарга  карата  ыйгарым  укук  бөлүнгөн  органдар  менен  төмөнкүлөржөнүндө маалымат алуу аркылуу биргелешип аракеттенет:     1) чет өлкөлүк жарандардын же жарандыгы жок адамдардын Кыргыз Рес-публикасына келишине, алардын Кыргыз Республикасында болушуна жана Кыр-гыз Республикасынан кетишине берилген уруксаттар жөнүндө;     2) эмгек  ишмердигин жүргүзүү максатында Кыргыз Республикасына ке-лишкен чет өлкөлүк жарандар жана жарандыгы жок адамдар жөнүндө.      129-статья. Салык кызматы органдарынын салык төлөөчүлөрдүн уюмдары                 менен биргелешкен аракети      Кыргыз Республикасында  натыйжалуу  салык саясатын түзүү жана ишкеашыруу,  өз ара аракеттенүү дењгээлин жогорулатуу жана салык төлөөчүлөрменен  мамлекеттин кызыкчылыктарынын балансына жетишүү максатында салыккызматынын органдары салык төлөөчүлөрдүн  уюмдарын,  анын  ичинде  биз-нес-ассоциациялары  кесиптик  бирикмелер менен биргелешип аракеттенүүнүишке ашырат.      130-статья. Салык кызматы органдарынын чет мамлекеттердеги                 дипломатиялык, консулдук жана башка өкүлчүлүктөр же эл                 аралык уюмдар менен биргелешкен аракети      Салык кызматынын органдары чет мамлекеттердеги дипломатиялык, кон-сулдук  жана  башка  өкүлчүлүктөр же эл аралык уюмдар менен биргелешкенаракетти бул субъекттер ушул Кодекстин жоболоруна ылайык ар кандай маа-лыматтарды берүү жана ар кандай иштерди аткаруу боюнча салык кызматыныноргандарынын талабына карата иммунитеттен  пайдалана  тургандыгын  эскеалуу менен ишке ашырат.      131-статья. Салык кызматы органдарынын жергиликтүү өз алдынча                 башкаруу органдары менен биргелешкен аракети      1. Салык кызматынын органдары жергиликтүү өз алдынча башкаруу  ор-гандары  менен (мындан ары - ЖӨБ) өз ара аракеттенүүнү төмөнкүлөр аркы-луу ишке ашырат:     1) ЖӨБ органдарынан төмөнкүлөрдү алуу:     а) жергиликтүү салыктарды киргизүү боюнча чечимдерди;     б) экономикалык  ишмердикти жүргүзүүгө жана жеке турак үйлөрдү ку-рууга юридикалык жактарга жана жеке адамдарга бөлүнгөн жер  участокторубоюнча чечимдерди (токтомдорду);     в) мамлекеттик жана муниципалдык менчик жерлерди  жана  жайыттардыпайдаланууга түзүлгөн ижара келишимдери жөнүндө маалыматты;     г) калктуу   конуштардын   экономикалык-пландаштыруу   зоналарынынөзгөчөлүктөрүнө  жараша белгиленген калктуу конуштардын жерлерин пайда-лануу үчүн жер салыгынын базалык ставкасын дифференциялоочу кабыл алын-ган коэффициенттердин өлчөмдөрү жөнүндө чечимдерди;     д) жер салыгы жана мүлккө салык боюнча бошотуулар  жөнүндө  чечим-дерди;     2) ушул Кодексте каралган комиссиялардын иштерине биргелешип каты-шуу;     3) салык салуу максатында биргелешкен иш-чараларды жүргүзүү.     2. Жергиликтүү  өз  алдынча  башкаруу органдары салык төлөөчүлөрдүэсепке алууда жана салыктарды чогултууда салык  кызматынын  органдарынакөмөк көрсөтүшөт.      132-статья. Салык кызматы органдарынын уюмдар менен жеке жактарга                 лицензияларды жана уруксаттарды берүүнү жүргүзүүчү                 органдар менен биргелешкен аракети      Салык кызматынын  органдары лицензия жана уруксат алышкан субъект-тер жөнүндө маалыматтарды,  ошондой эле салык органдарынын суроо-талап-тары  боюнча  башка маалыматтарды алуу аркылуу лицензияларды жана урук-саттарды берүүчү органдар менен өз ара аракеттенет.      133-статья. Ушул главанын жоболорун бузуу үчүн жоопкерчилик      Ушул главанын талаптарын тиешелүү органдардын  кызмат  адамдарынынаткарбашы  Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тар-тат.                                 V БӨЛҮМ                  САЛЫКТЫК УКУК БУЗУУ ЖАНА АНЫ БУЗУУ                           ҮЧҮН ЖООПКЕРЧИЛИК                                18-глава               Салыктык укук бузуулар үчүн жоопкерчилик                         жөнүндө жалпы жоболор      134-статья. Салыктык укук бузуулар түшүнүгү      1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын бузуулар  же  салыктыкукук  бузуулар администрациялык жана/же кылмыштык укук бузуу белгилеринкамтыбаган салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун күнөөсү менен жа-салган укукка жат иштер (аракеттер же аракетсиздик) болуп саналат.     2. Кылмыш же администрациялык укук бузуулардын  белгилерин  камты-ган,  Кыргыз  Республикасынын салык мыйзамдарын бузуу үчүн жоопкерчиликКыргыз Республикасынын Администрациялык жоопкерчилик жөнүндө кодексиндеже Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинде белгиленет.      135-статья. Салыктык укук бузууларды жасагандыгы үчүн жоопкерчилик      1. Салыктык укук бузууларды жасагандыгы үчүн жоопкерчилик салыктыкукук бузууларга күнөөлүү салыктык укук мамилелеринин катышуучусуна  сотже  болбосо  компетенттүү орган (кызмат адамы) тарабынан жаза чараларынколдонуудан көрүнгөн салыктык укук бузууларды жасоонун укуктук кесепетиболуп саналат.     2. Салыктык укук бузуулар үчүн жоопкерчилик ушул Кодексте белгиле-нет.     3. Салыктык укук бузууларды жасоо үчүн жоопкерчиликти караган нор-маны  ушул  Кодексти кошпогондо башка мыйзамдарга киргизүүгө тыюу салы-нат.      136-статья. Салыктык укук бузууларды жасоо үчүн жоопкерчиликке                 тартылууга тийиш болгон салыктык укук мамилелеринин                 катышуучулары      Ушул Кодексте каралган учурларда төмөнкүлөр салыктык укук бузууларүчүн жоопкерчилик тартат.     1) салык төлөөчү,  анын кызмат адамдары жана/же мыйзамдуу өкүлдөрү(ата-энелер, багуусундагылар, камкорчу);     2) салык кызматынын органдары, алардын кызмат адамдары;     3) салыктык укук мамилелеринин башка катышуучусу.      137-статья. Салыктык укук бузуулар үчүн жоопкерчиликке тартуунун                 жалпы принциптери      1. Ушул Кодексте каралган негиздерден жана тартиптен  тышкары  са-лыктык укук бузуулар үчүн эч ким жоопкерчиликке тартылышы мүмкүн эмес.     2. Эч ким бир же ошол эле салыктык укук бузуулар  үчүн  жоопкерчи-ликке кайрадан тартылбайт.     3. Салыктык укук мамилелеринин катышуучусунун салыктык укук бузуу-лар  үчүн жоопкерчиликке тартуу анын кызмат адамдарын тийиштүү негиздерболсо, Кыргыз Республикасынын Кылмыш кодексинде, Кыргыз РеспубликасынынАдминистрациялык жоопкерчилик жөнүндө кодексинде каралган жоопкерчилик-тен бошотпойт.     4. Салыктык   укук   бузуулар  үчүн  жоопкерчиликке  тартуу  салыктөлөөчүнү салыктык милдеттенмесин аткаруу,  ошондой эле эсептелген  ту-ум-айыптын  жана  салык санкцияларынын суммасын төлөө милдетинен бошот-пойт.     5. Салыктык  укук  мамилелеринин  катышуучусу  анын күнөөсү КыргызРеспубликасынын мыйзамдарында каралган тартипте далилденмейинче  салык-тык укук бузууну жасоого күнөөлүү деп эсептелбейт.     6. Жоопкерчиликке тартылуучу салык төлөөчү жана анын кызмат  адамысалыктык укук бузууну жасоодо өзүнүн күнөөлүү эместигин далилдөөгө мил-деттүү эмес.     7. Салыктык  укук  бузуу фактысы жана аны жасоого адамдын күнөөлүүэкендиги тууралуу күбөлөндүрүүчү жагдайды далилдөө милдети салык кызма-тынын органдарына жүктөлөт.      138-статья. Салыктык укук бузуулар үчүн жоопкерчиликке тартуунун                 эскириши      1. Субъект эгерде салыктык укук бузууну жасаган  күндөн  тартып  6жыл  өтсө (эскирүү мөөнөтү) жана ага тиешелүү билдирүү тапшырылбаса са-лыктык укук бузууну жасоо үчүн жоопкерчиликке тартылбайт.     2. Салыктык отчетто көрсөтүлгөн салыктын суммасын азайтууга байла-ныштуу салыктык укук бузууларды жасоо учурунда эскирүү мөөнөтүн эсептөөбилдирүү тапшырылган күндөн тартып башталат.      139-статья. Салыктык укук бузууларды жасоо үчүн салык санкциясы      1. Салык  санкциясы салыктык укук бузууларды жасоо үчүн жоопкерчи-лик чарасы болуп саналат.     2. Салык  санкциясы  ушул  Кодексте  каралган өлчөмдө акчалай жазатүрүндө белгиленет жана колдонулат.     3. Бир  эле  субъекти  эки же андан ашуун салыктык укук бузуулардыжасаса, ушул Кодексте каралган салык санкциялары ар бир укук бузуу үчүнөзүнчө өндүрүлөт.      140-статья. Салык санкциясын өндүрүүнүн эскириши      1. Салык  кызматынын органдары салыктык укук бузуу үчүн жоопкерчи-ликке тартуу жөнүндө билдирүүнү салык төлөөчүгө тапшырган күндөн тартып6  жылдан кечиктирбестен салык санкциясын өндүрүү жөнүндө сотко доо ме-нен кайрыла алат.     2. Салыктык  укук  бузуулар болсо,  бирок кылмыш ишин козгоодон жетоктотуудан баш тартса доо арызын берүү мөөнөтү кылмыш  ишин  козгоодонбаш  тартуу  же токтотуу жөнүндө токтомду салык кызматы органдары алганкүндөн тартып эсептелет.                                19-глава             Салыктык укук бузуулардын түрлөрү жана аларды                        жасоо үчүн жоопкерчилик      141-статья. Салык органында салыктык жана/же эсептик каттоодон                 четтөө      Салык төлөөчү  салыксыз  жана/же салык органында эсептик каттоосузиш жүргүзгөндө мындай ишмердиктин бүткүл мезгили  үчүн  эсептелген  жа-на/же   эсептелүүгө   тийиш   болгон  салыктардын  суммасынын  бир  эсеөлчөмүндө,  бирок 50 эсептик көрсөткүчтөрдөн  кем  эмес  өлчөмдө  салыксанкциясы колдонулат.      142-статья. Салыктын суммаларын азайтуу      Эгерде салыктык  отчеттуулукта көрсөтүлгөн салыктын суммасы салык-тык отчетто көрсөтүлүүгө тийиш болгон салыктын суммасына  салыштырмалууазайтылса, салык төлөөчүгө:     1) текшерилүүчү календарлык жыл үчүн жалпы жылдык кирешеге  каратасалыктын суммасы 2 процентке чейинки өлчөмдө азайтылса - салык санкция-сы колдонулбайт;     2) текшерилүүчү  календарлык жыл үчүн жалпы жылдык кирешеге каратасалыктын суммасы 2ден 5 процентке чейинки өлчөмдө азайтылса  -  салыктыазайтуу суммасынын 50 процент өлчөмүндө салыктык санкция колдонулат;     3) текшерилүүчү календарлык жыл үчүн жалпы жылдык кирешеге  каратасалыктын суммасы 5 проценттен ашуун өлчөмдө азайтылса - салыкты азайтуусуммасынын 100 процент өлчөмүндө салыктык санкция колдонулат.      143-статья. Салыктык агент тарабынан салыктарды төлөө боюнча                 милдетти аткарбоо      Кармалуучу же  төлөөгө тийиш болгон салыктын суммасын төлөбөй коюуже толук эмес төлөө учурунда салык агентине төлөнүүгө тийиш болгон  са-лыктын  төлөнбөгөн  суммасынын 10 процент өлчөмүндө салык санкциясы жа-на/же аны төлөө үчүн белгиленген күндөн тартып ар бир  толук  же  толукэмес  ай үчүн кошумча төлөө колдонулат,  бирок бул көрсөтүлгөн сумманын50 процентинен ашпашы керек.      144-статья. Банктын жоопкерчилиги      Ушул Кодекстин 126-статьясында белгиленген милдеттерди аткарбаган-дыгы үчүн банкка 100 эсептик көрсөткүч өлчөмүндө салык санкциясы колдо-нулат.      145-статья. Салык кызматы органдарынын кызмат адамдарынын                 жоопкерчилиги      1. Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарын күнөөлүү салык кызматыоргандарынын кызмат адамы Кыргыз Республикасынын  мыйзамдарында  белги-ленген тартипте жоопкерчилик тартат.     2. Салык кызматы органдарынын кызмат адамынын  аракеттери  жана/жеаракетсиздиги  менен салык төлөөчүгө келтирилген зыяндар Кыргыз Респуб-ликасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте орду толтурулууга тийиш.                                VI БӨЛҮМ                САЛЫК КЫЗМАТЫ ОРГАНДАРЫНЫН ЧЕЧИМДЕРИНЕ            ДАТТАНУУ, АЛАРДЫН КЫЗМАТ АДАМДАРЫНЫН АРАКЕТТЕРИ                         ЖАНА/ЖЕ АРАКЕТСИЗДИГИ                                20-глава                Салык кызматы органдарынын чечимдерине                          даттануунун тартиби      146-статья. Салык кызматы органдарынын чечимине салык төлөөчүнүн                 даттануусун кароочу органдар      Ушул бөлүмгө ылайык билдирүүнү тапшыруу менен салык кызматынын ор-гандарынын  чечимине  салык  төлөөчүлөрүнүн даттанууларын кароо ыйгарымукуктуу салык органында жүргүзүлөт.      147-статья. Салык төлөөчүнүн даттанууларын берүү тартиби жана                 мөөнөттөрү      1. Салык кызматы органдарынын чечимине салык төлөөчүнүн даттануусутиешелүү чечим боюнча салык төлөөчүгө билдирүү тапшырылган күндөн  тар-тып  30  календарлык күндүн ичинде Ыйгарым укуктуу салык органына бери-лет.     2. Эгерде  салык  төлөөчү  ушул  статьянын 1-пунктунда белгиленгенмөөнөт бүткөндөн кийин салык кызматынын органдарынын чечимине даттануу-ну берсе, бул даттануу каралбайт.     3. Даттануунун көчүрмөсү салык төлөөчү тарабынан  чечимине  датта-нылган салык кызматынын органына жиберилет.     4. Ыйгарым укуктуу салык органына даттануу  берген  салык  төлөөчүбул  даттануу  боюнча  жазуу  жүзүндө  жооп  алганга чейин өзүнүн жазуужүзүндөгү арызынын негизинде аны кайра сурап ала алат.     5. Даттанууну  кайра  сурап  алуу  салык  төлөөчүнү ушул статьянын1-пунктунда белгиленген мөөнөттөрдү сактаган шартта  кайрадан  даттанууберүү укугунан ажыратпайт.     6. Ушул бөлүмдүн жоболорун бузуу менен берилген  даттануу  Ыйгарымукуктуу  салык органы тарабынан анын себептерин көрсөтүү менен арыз ээ-сине кайтарылып берилет.      148-статья. Салык төлөөчүнүн даттануусунун формасы жана мазмуну      1. Салык төлөөчү даттанууну кагаз жүзүндө берет.     2. Даттанууда төмөнкүлөр көрсөтүлүүгө тийиш:     1) даттанууну берүү датасы;     2) даттануу берилген Ыйгарым укуктуу салык органынын аталышы;     3) даттанууну берген адамдын аты-жөнү же  болбосо  толук  аталышы,анын жашаган жери (турган жери);     4) салык төлөөчүнүн идентификациялык салык номери;     5) чечимине даттануу берилген салыктык кызмат органынын аталышы;     6) даттануу берүүчү салык төлөөчү өзүнүн талабын  негиздеген  жаг-дайлар жана бул жагдайларды тастыктоочу далилдер;     7) тиркелүүчү документтердин тизмеси.     3. Даттанууда  талаш-тартышты  чечүү үчүн мааниси бар башка маалы-маттарда көрсөтүлүшү мүмкүн.     4. Даттанууга салык төлөөчү кол коет.     5. Даттанууга төмөнкүлөр тиркелет:     1) салыктык  контролдун натыйжалары боюнча материалдардын жана от-четтун көчүрмөлөрү;     2) алар боюнча чечимдердин жана билдирүүлөрдүн көчүрмөлөрү;     3) салык төлөөчү өзүнүн талаптарын негиздеген жагдайларды ырастоо-чу, салык төлөөчү жана башка органдар күбөлөндүргөн документтер;     4) ишке тиешеси бар башка документтер.      149-статья. Салык төлөөчүнүн даттанууларын кароонун тартиби      1. Салык төлөөчүнүн даттануусуна 30 календарлык күндөн кечиктирбе-ген мөөнөттө даттануунун маанисине карата жазуу жүзүндө жооп жиберилет.     Даттанууну кароо мөөнөтү Ыйгарым укуктуу салык  органына  даттануукатталган  күндөн  кийинки күндөн тартып эсептелет жана салык төлөөчүгөжазуу жүзүндө жооп жиберилген күндө бүтөт.     2. Эгерде даттанууну кароо мезгилинде салык төлөөчүдөн өз ара бай-ланыштуу салыктар жана төлөмдөр  боюнча  баштапкы  даттанууга  толуктоотүшсө,  негизги  жана кошумча даттануулар боюнча кароо мөөнөтү толуктоотүшкөн күндөн тартып башталат.     Даттанууну кароо  мөөнөтү эл аралык келишимдерге ылайык башка мам-лекеттердин ыйгарым укуктарына салык маселелери боюнча жоболорду колдо-нуунун  тартибин  түшүндүрүү  үчүн тийиштүү органдарга суроо-талаптардыжиберүү,  утурлама текшерүүлөрдү,  кайра текшерүүлөрдү дайындоо учурла-рында токтотулуп турат.     Салык төлөөчүгө даттануу боюнча акыркы чечим ушул пунктта каралганжол-жоболорду  аткаргандан кийин кабыл алына тургандыгы тууралуу аралыкжооп жиберилет.     3. Салык төлөөчүнүн даттануусу эгерде ыйгарым укуктуу салык органыушул статьянын 1-пунктунда каралган мөөнөттө жазуу жүзүндө жооп  жибер-бесе, канааттандырылды деп эсептелет.     4. Даттанууну кароонун жыйынтыктары боюнча ыйгарым  укуктуу  салыкорганы төмөндөгү чечимдердин бирин кабыл алат:     1) салык төлөөчүнүн даттануусун канааттандырат;     2) салык төлөөчүнүн даттануусун жарым-жартылай канааттандырат;     3) салык төлөөчүнүн даттануусун канааттандыруудан баш тартат.     5. Даттанууну  кароонун  жыйынтыктары боюнча ыйгарым укуктуу салыкорганы салык кызматынын органына жана салык төлөөчүгө жол берилген укукбузууларды  четтетүү  максатында жасалууга тийиш болгон иш-аракеттердинчөйрөсүн аныктоо менен даттанууга жазуу жүзүндө жооп жиберет.     6. Эгерде даттанууда мурда жиберилген датганууларга мааниси боюнчабайланыштуу жазуу жүзүндөгү жооптор арыз ээсине бир нече ирет  берилгенмаселелерди  камтыса  жана даттанууда жањы негиздер же жагдайлар келти-рилбесе Ыйгарым укуктуу салык органы  кезектеги  даттануунун  негиздигижана көрсөтүлгөн даттануу, мурда жиберилген даттануулар бир же ошол элеорганга жиберилген шартта бул маселе боюнча салык төлөөчү менен кат жа-зышууларды  токтотуу  жөнүндө  чечим  кабыл  алууга укуктуу.  Бул чечимжөнүндө салык төлөөчүгө жазуу жүзүндө кабарланат.     7. Берилген  даттануу боюнча ыйгарым укуктуу салык органынын чечи-мине макул болбогон салык төлөөчү бул чечимге сот тартибинде даттануугаукуктуу.      150-статья. Салык төлөөчүнүн даттануусуна жазуу жүзүндөгү жооптун                 мазмуну      Даттанууну кароонун  натыйжалары  боюнча  жазуу  жүзүндөгү  жооптотөмөнкүлөр көрсөтүлүүгө тийиш:     1) чечим кабыл алынган күн жана жер;     2) даттанууну караган Ыйгарым укуктуу салык органынын аталышы;     3) салык төлөөчүнүн фамилиясы жана аты же болбосо  толук  аталышы,арыз берүүчүнүн дареги;     4) салык төлөөчүнүн идентификациялык салык номери;     5) чечимге даттануу берилген салык кызматынын органынын аталышы;     6) даттанылуучу чечимдин кыскача мазмуну;     7) даттануунун мааниси;     8) чечимдин негизине коюлган себептердин жана фактылардын  баянда-лышы;     9) ушул Кодекстин нормаларына, мыйзамга же нормативдик укуктук ак-тыларга шилтемелер;     10) кабыл алынган чечим;     11) чечимине даттанылган салык органына тиешелүү тапшырма.      151-статья. Даттануу берүүнүн натыйжалары      1. Салык  төлөөчүнүн  даттанууну  бериши ушул Кодексте белгиленгентартипте даттанылуучу чечимдин аткарылышын токтотуп турат.     2. Чечимдин  аткарылышы жазуу жүзүндө жооп жиберилгенге чейин ток-тотулат.     3. Салык төлөөчүнүн даттануусун толук же айрым канааттандыруу учу-рунда салык кызматынын органынын чечимине  даттанууга  жазуу  жүзүндөгүжооптун негизинде тиешелүү өзгөртүү жана толуктоо киргизилет.     4. Салык төлөөчүнүн даттануусун канааттандыруу же айрым канааттан-дыруу учурунда даттанууну кароонун бүткүл мезгили үчүн салык санкцияла-ры жана туум-айыптар негиздүү  эсептелген  деп  табылган  суммага  ганаэсептелет.     5. Эгерде салык төлөөчүнүн даттануусу боюнча чечим кабыл  алынган-дан  кийин  ыйгарым  укуктуу  салык  органы чечим чыгаруу учурунда эскеалынбаган документтик маалыматтар алынса жана салык төлөөчүнүн салыктыкмилдеттенмеси  өзгөртүүгө дуушар болсо Ыйгарым укуктуу салык органы булчечимди өзгөртүүгө укуктуу.      152-статья. Салык кызматы органдарынын кызмат адамдарынын                 аракеттерине жана/же аракетсиздигине даттануу тартиби      Кызмат адамынын  аракеттерине  жана/же аракетсиздигине Кыргыз Рес-публикасынын мыйзамдарында каралган тартипте даттанылат.                              ӨЗГӨЧӨ БӨЛҮК      153-статья. Ушул Кодекстин өзгөчө бөлүгүндө колдонулуучу терминдер                 жана аныктамалар      Ушул Кодекстин  өзгөчө бөлүгүндө төмөнкүдөй терминдер жана аныкта-малар колдонулат:     1) "Кайрымдуулук  ишмердиги" - жарандарга жана юридикалык жактаргаактивдерди берүү акысыз негизде же жењилдетилген шарттарда  же  болбосоаларды  сатууга  кеткен  чыгымдардан ашпаган акыга кызматтарды көрсөтүүжана жумуштарды аткаруу боюнча  кайрымдуулук  ишмердик  жөнүндө  КыргызРеспубликасынын  мыйзамдарында  каралган  кайрымдуулук максаттарын ишкеашырууга  багытталган  жеке  жана/же  юридикалык  жактардын   ыктыярдууиш-аракети.     2) "Кайрымдуулук уюму" - коммерциялык эмес уюм:     а) коммерциялык  эмес  уюмдар  жана кайрымдуулук ишмердиги жөнүндөКыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык түзүлгөн  жана  кайрымдуулукиш-аракетин жүзөгө ашыруучу;     б) акциздик товарларды өндүрүү жана/же сатуу жана оюн-зоок  бизне-син жүргүзүү боюнча иш-аракетти жүргүзүү менен алектенбеген;     в) саясий партияларды же шайлоо кампанияларын колдоого катышпаган;     3) "Кайтарылуучу  камсыздандыруу сыйлыгы" - камсыздандыруучу тара-бынан  камсыздандырылуучу  төлөгөн  камсыздандыруу  сыйлыгын  келишимдимөөнөтүнөн  мурда  бузган  учурда  камсыздандырылуучунун дарегине толуккөлөмүндө же айрым төлөө менен кайтарып берүү.     4) "Кирүү  взностору" - бул уюмдун уюштуруу документтеринде карал-ган өлчөмдө жана  тартипте  мүчөлүккө  негизделген  коммерциялык  уюмгакирүүдө адамдар тарабынан берилүүчү активдер, мында берүүлөр өздүк нар-кынан төмөн баа боюнча же болбосо бул уюмга  акысыз  мүчөлүккө  утурлапкызмат көрсөтүү менен шартталбайт.     5) "Өмүрдү узак мөөнөттүү камсыздандырууда сатып алуу  суммасы"  -камсыздандыруучу  менен келишимди мөөнөтүнөн мурда бузган күндө камсыз-дандырылуучу төлөнүүгө тийиш болгон взностордун резервдик бөлүгү. Сатыпалуу  суммасынын өлчөмү камсыздандыруучу тарабынан түзүлгөн атайын таб-лицалар боюнча жана камсыздандыруунун бүтүүчү мезгилинин узактыгына жа-на келишим түзүлгөн мөөнөткө жараша аныкталат.     6) "Грант" - Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө,  жергиликтүү өз  ал-дынча  башкаруу  органдарына,  мамлекеттик,  саясий максатты көздөбөгөнкоммерциялык эмес уюмдарга мамлекеттер, эл аралык, чет өлкөлүк жана атамекендик уюмдар тарабынан акысыз берилүүчү активдер.     7) "Гуманитардык жардам" - калктын турмуш-тиричилик шарттарын жак-шыртуу,  ошондой  эле аскердик,  экологиялык жана техногендик мүнөздөгүөзгөчө кырдаалдардын алдын алуу жана жоюу үчүн  аларды  андан  ары  ке-ректөө жана/же акысыз бөлүштүрүү шарттарында азык-түлүк,  техника, шай-ман,  жабдуу,  медициналык каражаттар жана  медикаменттер,  башка  мүлктүрүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө,  жергиликтүү өз алдынча башка-руу органдарына,  мамлекеттик,  коммерциялык эмес уюмдарга, ошондой элемуктаж адамдарга мамлекеттер,  уюмдар тарабынан акысыз берилүүчү актив-дер.     8) "Дивиденд"  - салык төлөөчүнүн төмөнкүлөрдү кошо алганда пайда-сынын бөлүгү:     а) ага  таандык  акциялардан  киреше түрүндө ошол адам алган уюмдужоюудагы нарктын өсүшү;     б) пайдага салыкты төлөгөндөн кийин жеке ишкердин карамагында кал-ган пайда;     в) капиталдагы адамдын үлүшүнө ылайык ар кандай төлөмдөр;     г) айыл чарбалык  товардык-сервистик  кооперативдердин  мүчөлөрүнөкооперативдик төлөмдөр;     д) инвестициялык фонддогу пайга ылайык төлөмдөр.     9) "Документ менен тастыкталган сарптоолор" - Кыргыз Республикасы-нын Өкмөтү  тарабынан  бекитилүүчү,  бүтүмдөрдүн  өлчөмүн,  бүтүмдөрдүнмүнөзүн аныктоого жана анын катышуучуларын идентификациялоого мүмкүндүкберүүчү документтик түрдө тастыкталган чыгымдар, тизме, форма жана рек-визиттер.     10) "Лотереялык ишмердик" - топтук же массалык  оюндарды  уюштуруубоюнча субъекттик ишмердик, анын ичинде лотереяны уюштуруучу лотереянынкатышуучуларын - лотереялык билеттердин менчик ээлеринин ортосунда Кыр-гыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык ишке ашырылуучу лотереянын бай-ге фондунун утушун өткөрөт.  Мында утуш лотереялык ишмердик субъектининэркине  жана  иш-аракеттерине  жараша  болбойт.  Лотереялык ишмердикке,ошондой эле тотализаторду уюштуруу иштери кирет.     11) "Коммерциялык  эмес  уюм" - төмөнкүдөй талаптарга жооп берүүчүуюм:     а) бул уюм коммерциялык эмес уюмдар жөнүндө Кыргыз Республикасынынмыйзамдарында,  ошондой эле Кыргыз Республикасынын башка  мыйзамдарындакаралган уюштуруу-укуктук формада катталган;     б) бул уюм өз ишмердигинин негизги максаты  катары  пайда  табуунукөздөбөйт  жана тапкан пайданы анын мүчөлөрүнүн,  уюштуруучулардын жанакызмат адамдарынын ортосунда бөлүштүрөт.     12) "Маданият  жана  спорт уюмдары" - менчигинин түрүнө карабастанкоммерциялык жана коммерциялык эмес уюмдар, алардын ишмердигинин негиз-ги  түрү маданий дөөлөттөрдү сактоо,  түзүү,  өнүктүрүү,  жайылтуу жанаөздөштүрүү,  маданият жана спорт тармагында  маданий  жыргалчылыктарды,ошондой эле кызматтарды көрсөтүү болуп саналат.     13) "Акы төлөө" - дүњүнөн жана акчалай түрдө толук көлөмдө же  жа-рым-жартылай  төлөнгөн  же  төлөнүүгө  тийиш  болгон  берүүлөр үчүн ке-ректөөчү же башка адам тарабынан берүүчүгө түз же кыйыр түрдө төлөнүүчүтөлөмдөрдүн бардык түрлөрүн камтыйт.     14) "Пайдалуу кендер" - жер казынасында камтылган жаратылыштык ми-нералдык түзүлүштөр,  көмүртек жана жер алдындагы суулар алардын химия-лык составы жана физикалык түзүлүшү материалдык өндүрүш  жана  керектөөчөйрөсүндө колдонууга мүмкүндүк берет.     15) "Товардын бузулушу" - товардын бардык же айрым  түзүлүштөрүнүнначарлашы, анын натыйжасында бул товар берүүлөрдөн салык алуу максаттарүчүн колдонулбай калышы мүмкүн;     16) "Проценттик  киреше"  - ар кандай түрдөгү карыздык талаптарданкиреше,  анын ичинде облигациялар,  векселдер  жана  башка  карыздардынтүрлөрү  боюнча,  ошондой  эле финансылык ижаралоо (лизинг) келишимининчектеринде алынган киреше.     17) "Пайдалуу  кен байлыктарын иштетүү" - пайдалуу кен байлыктарыначуу, даярдоо жана алуу боюнча кен иштеринин комплекси.     18) "Роялти"  - төмөнкүлөр үчүн сыйлык катарында алынган ар кандайтүрдөгү төлөмдөр:     а) компьютердик программаларды,  кино-,  теле-, видеофильмдерди жерадио жана теле үчүн жазууларды кошо алганда ар кандай адабият, искусс-тво  же  илимдин чыгармаларына автордук укукту пайдалануу же пайдаланууукугун берүү үчүн;     б) өнөр жайлык менчик объектине,  соода маркасына, дизайнге же мо-делге, өнөр жайлык, коммерциялык же илимий тажрыйбаларга тиешелүү план-га,  жашыруун  формулага  же  процесске  же маалыматка (ноу-хау) укуктуырастоочу ар кандай патент.     Ушул Кодекстин XI бөлүмүнүн максаттарында "роялти" деп кен байлык-тарын пайдалануу үчүн төлөм салык төлөөчү  тарабынан  төлөнүүчү  роялтитүшүнүлөт.     19) "Айыл чарба өндүрүшчүлөрү" - айыл чарба продукциясын,  ошондойэле акциздик товарлардан тышкары өз өндүрүшүндөгү айыл чарба продукция-сын кайра иштетүү продуктуларын өндүрүүчү уюмдар же жеке адамдар, мындабул  продукцияны  сатуудан түшкөн каражат салыктык жылдын ичинде товар-ларды,  жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү сатуунун жалпы көлөмүн 75 про-центинен кем болбошу керек.     20) "Айыл чарбалык товардык-сервистик  кооператив"  -  кооператив,анын  мүчөлөрүнүн кеминде жетимиш беш проценти айыл чарба өндүрүшчүлөрүжана   бул   кооператив   өндүргөн   товарларды,   жумуштарды,   кызматкөрсөтүүлөрдү  сатуудан  түшкөн каражаттын кеминде жетимиш беш процентикооперативдин мүчөлөрү үчүн болуп саналат.     21) "Камсыздандыруу  сыйлыгы  (взнос)" - келишимде шартталган кам-сыздандыруу учуру келгенде камсыздандыруу суммасын төлөөгө (ордун  тол-турууга) алган милдеттенмелери үчүн камсыздандырылуучуга камсыздандыру-учу тарабынан төлөнүүчү сумма,  ал камсыздандыруучу тарабынан бир жолкутөлөө (камсыздандыруу сыйлыгы) же ай сайын, квартал сайын ж.б.у.с. кам-сыздандыруу келишиминин колдонулуш мөөнөтүнүн ичинде бөлүп төлөө  (кам-сыздандыруу взностору) аркылуу төлөнөт.     22) "Камсыздандыруу учуру" - мыйзам  же  келишим  күчүнө  киргендекамсыздандыруучу  камсыздандыруу  суммасын  төлөөгө  (ордун толтурууга)милдеттүү болгон окуя.     23) "Камсыздандыруу  суммасы (ордун толтуруу)" камсыздандырылуучу,үчүнчү жактар же алардын мүлкү тарабынан камсыздандыруу учуру  келгендекамсыздандыруу  уюму тарабынан төлөнүүчү камсыздандыруу суммасынын чек-теринде зыяндын ордун айрым же толугу менен толтуруу.     24) "Камсыздандыруучу" - камсыздандыруунун ушул түрүн ишке ашыруу-га Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык лицензиясы бар ата мекен-дик уюм,  ал камсыздандыруу сыйлыгы (взнос) үчүн камсыздандырылуучу ме-нен түзүлгөн камсыздандыруу келишимине (камсыздандыруу  полиси)  ылайыккамсыздандыруу  келишиминде  аныкталган  камсыздандыруу  учуру келгендекамсыздандырылуучу же үчүнчү жак тарткан зыяндын ордун толтуруу  милде-тин алат.     25) "Камсыздандырылуучу" - өзүнүн же үчүнчү жактын (пайда табуучу)кызыкчылыгын камсыздоо максатында камсыздандыруучу менен келишим түзгөнжана камсыздандыруу келишиминде (камсыздандыруу полиси) аныкталган кам-сыздандыруу  учуру  келгенде  зыяндын ордун толтуруу милдеттенмеси үчүнкамсыздандыруучуга камсыздандыруу сыйлыгын (взнос) төлөгөн,  камсыздан-дыруу объектисине кызыкчылыгы бар жеке адам же уюм.     26) "Субсидия" - Кыргыз Республикасынын Өкмөтү, Кыргыз Республика-сынын  Жогорку Кењеши жана Кыргыз Республикасынын жергиликтүү кењештеритарабынан салык төлөөчүнүн экономикалык  ишмердигине  байланыштуу  бел-гилүү  бир шарттарды мурда же келечекте аткаруунун ордуна аларга актив-дерди берүү түрүндө көрсөтүлүүчү жардам.     27) "Товарды  жоготуу" - товарды жок кылуу жана/же жоготуудан уламболуучу окуя.  Товар Кыргыз Республикасынын нормативдик укуктук актыла-рында  белгиленген табигый эскирүүнүн нормаларынын чектеринде салык са-лынуучу субъект тарабынан болсо, товар жоготуу деп эсептелбейт.     28) "Финансылык ижара (лизинг)" - Кыргыз Республикасынын мыйзамда-рында белгиленген тартипте түзүлгөн финансылык ижара (лизинг) келишими-нин  негизинде  ишке  ашырылуучу  негизги  каражаттарды  өткөрүп  берүүбөлүгүндөгү ижаралык мамилелердин өзгөчө түрү.     29) "Мүчөлүк  взностор" - коммерциялык уюмдун уюштуруу документте-ринде каралган өлчөмдө жана тартипте алардын мүчөлөрүнө  берилүүчү  ак-тивдер,  мындай берүү товарларды, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү ошолуюмдун мүчөсүнө акысыз же болбосо өздүк наркынан төмөнкү баада утурламаберүү менен шартталбайт.     30) "Экономикалык (баланстык) запастар" -  Кыргыз  Республикасынынбалансына коюлган жер казынасындагы минералдык сырьенун запастары алар-ды жер казынасынан алуу жана товардык продукцияга кайра иштетүү баалар-дын  жана өнөр жайлык технологиялардын ушул дењгээлинде инвестор жактанкабыл алгылыктуу болуп саналат.                                21-глава                             Салыктык эсеп      154-статья. Салыктык эсептин эрежелери      1. Салыктык  эсеп - бухгалтердик эсеп жөнүндө Кыргыз Республикасы-нын мыйзамдарына жана ушул Кодекске ылайык каралган тартипте  топтошту-рулга  баштапкы  документтердин  маалыматтарынын негизинде салык боюнчасалык базасын аныктоо үчүн маалыматтарды жалпылоо системасы.     2. Салыктык   эсеп  отчеттук  (салыктык)  мезгилдин  ичинде  салыктөлөөчү тарабынан ишке ашырылган  чарбалык  операцияларга  салык  салуумаксаты  үчүн  эсепке алуунун тартиби жөнүндө толук жана туура маалыматтүзүү, ошондой эле бюджетке салыкты туура эсептөөнү, толук жана өз учу-рунда  эсептөө жана төлөөнү контролдоо үчүн ички жана тышкы пайдалануу-чуларды маалымат менен камсыздоо максатында ишке ашырылат.     3. Салыктык  эсептин  системасы  салыктык  эсептин нормаларын жанаэрежелерин ырааттуу колдонуу принцибине жараша салык  төлөөчү  тарабынаөз алдынча уюштурулат,  башкача айтканда бир салыктык мезгилден экинчи-сине ырааттуу колдонулат.  Салыктык эсепти жүргүзүү тартиби  жетекчининтийиштүү  приказы  (буйругу)  менен  бекитилүүчү  салык максаттары үчүнэсепке алуу саясатында салык төлөөчү тарабынан белгиленет.  Салык  жанабашка  органдар салык төлөөчүлөр үчүн салыкты эсепке алуу документтери-нин формаларын сунуш кылууга укуктуу.     4. Эсепке  алуунун  колдонулуучу  методдору өзгөргөндө салык салуумаксаттары үчүн эсепке алуу саясатына  өзгөртүүлөрдү  киргизүү  жөнүндөчечим  календарлык  жылдын башталышынан,  ал эми Кыргыз Республикасынынсалык мыйзамдары өзгөрсө - Кыргыз  Республикасынын  салык  мыйзамдарынаөзгөртүү күчүнө кирген күндөн кийин колдонулат.      155-статья. Салыктык эсепке алуу методу      1. Салык  төлөөчү  эгерде  ушул  Кодексте башкача каралбаса КыргызРеспубликасынын мыйзамдарына ылайык  бухгалтердик  эсепте  колдонулуучуметоддор жана эрежелер боюнча салык салуу максатында активдердин наркынмилдеттенмелердин өлчөмүн, кирешелерди жана чыгашаларды аныктайт.     Эсепке алуунун  башка  методуна өтүү салык органына кабарлоо менен1-январдан тартып салык төлөөчү тарабынан жүргүзүлөт.     2. Салык  төлөөчү  колдонуучу эсепке алуу методдору,  кирешелерди,чыгашаларды жана салыктын суммасына таасир  этүүчү  башка  элементтердиоњдоолор өзгөргөндө жогоруда көрсөтүлгөн элементтердин бири да көз жаз-дымда калбашы же эки жолу эсептелбеши үчүн жылына эсепке  алуу  методунөзгөртүү киргизилүүгө тийиш.     3. Чет өлкөлүк  валютадагы  операцияларды  Кыргыз  Республикасынынулуттук  валютасына кайра эсептөө бухгалтердик эсептин эрежелерине ыла-йык ишке ашырылат.     4. Бардык салыктарга карата бартердик операциялар мындай операция-ларды эсеп фактуралар менен милдеттүү тариздөө аркылуу колдонулуучу баабоюнча товарларды, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү сатуу деп таанылат.      156-статья. Эсепке алуу документтери жана салыктык эсепти каттоо      1. Кирешелерди  аныктоо жана чыгарып салуулар үчүн баштапкы салык-тык документ деп бухгалтердик эсеп жөнүндө Кыргыз Республикасынын  мый-замдарына ылайык таризделген кирешенин чоњдугун,  ошондой эле эсеп-фак-тураны,  кассалык жана товардык чекти,  сатып алуу актысын жана регист-рлерди  кошо  алганда чыгашанын чоњдугун жана мүнөзүн тастыктоочу доку-мент түшүнүлөт.     Эгерде бухгалтердик   эсептин   регистрлеринде  бухгалтердик  эсепжөнүндө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын жана ушул главанын  талап-тарына  ылайык  салык  базасын аныктоо үчүн маалыматтар жетишсиз болсо,салык төлөөчү бухгалтердик эсептин  колдонулуучу  регистрлерин  кошумчареквизиттер  менен  өз алдынча толуктоого укуктуу.  Муну менен салыктыкэсептин регистрлерин түзөт же болбосо салыктык эсептин өз  алдынча  ре-гистрлерин жүргүзөт.     2. Салыктык эсепке алуу маалыматтары кирешелер менен  чыгышалардынсуммаларын түзүү тартибин,  учурдагы салыктык (отчеттук) мезгилге салыксалуу максаттары үчүн эске алынуучу чыгымдардын үлүшүн,  кийинки салык-тык  мезгилдерге сарптоого тийиш болгон чыгымдардын (зыяндардын) калды-гынын суммасын аныктоо тартибин,  түзүлүүчү резервдердин суммасын түзүүтартибин,  ошондой  эле бюджеттер менен эсептешүү тартибин чагылдыруугатийиш.     Бул салыктык эсепке алууну тастыктоо төмөнкүлөр болуп эсептелет:     1) баштапкы эсепке алуу документтери (бухгалтердин маалымкатын ко-шо алганда);     2) салыктык эсепке алуунун аналитикалык регистрлери;     3) салыктык базаны эсептөө.     3. Салыктык эсепке алуунун аналитикалык регистрлери салыктык база-ны эсептөөдө чагылдыруу үчүн эсепке алынган баштапкы документтерде, са-лыктык эсепке алуунун аналитикалык маалыматтарында камтылуучу маалымат-тарды системалаштыруу жана топтоо үчүн арналган.     Салыктык эсепке алуу регистрлери кагазда,  электрондук  түрдө  жа-на/же аркандай башка булактарда атайын формалар түрүндө жүргүзүлөт.     Салыктык эсепке алуу регистрлеринин формасы жана  аларда  салыктыкэсепке  алуунун аналитикалык маалыматтарын,  баштапкы эсептик документ-тердин маалыматтарын чагылдыруу тартиби салык төлөөчү тарабынан өз  ал-дынча  иштелип  чыгат жана салык салуу максаты үчүн уюштуруунун эсептиксаясатына тиркемелер менен белгиленет.     Мында салыктык  эсептин  маалыматтарынын  аналитикалык эсеби салыктөлөөчү тарабынан ал салыктык базаны түзүү тартибин ачып бергендей уюш-турулууга тийиш.     4. Салыктык эсепке алуу үчүн документтер болуп  саналган  салыктыкбазаны аныктоо үчүн салыктык эсептин аналитикалык регистрлеринин форма-лары милдеттүү түрдө төмөнкүдөй реквизиттерди камтууга тийиш:     1) регистрдин аталышы;     2) түзүү мезгили (датасы);     3) натуралай  (эгерде мүмкүн болсо) жана акчалай түрдөгү операция-ларды өлчөгүчтөр;     4) чарбалык операциялардын аталышы;     5) көрсөтүлгөн регистрлерди түзүүгө жооптуу  адамдын  койгон  колу(койгон колду чечмелөө).     5. Салыктык эсеп регистрлериндеги чарбалык операцияларды  чагылды-руунун тууралыгын аларды түзгөн жана кол койгон адам камсыз кылат.     Салыктык эсептин регистрлериндеги каталарды оњдоо киргизүү датасынжана анын негизин көрсөтүү менен оњдоо киргизген жооптуу адам тарабынаннегизделүүгө жана кол коюу аркылуу тастыкталууга тийиш.      157-статья. Чакан ишкердик субъекттерин салыктык эсепке алуунун                 жөнөкөйлөтүлгөн методу      1. КНС төлөөчү катары катталбаган жана жалпы салыктык режимди тан-даган чакан ишкердик субъекти салыкты эсептөөнү жана  төлөөнү  салыктыкэсептин жөнөкөйлөтүлгөн методунун негизинде жүргүзүүгө укуктуу.     2. Эгерде ушул Кодексте  башкача  белгиленбесе,  салыктын  эсептинжөнөкөйлөтүлгөн методу жана аны колдонуунун тартиби Ыйгарым укуктуу са-лык органы тарабынан аныкталат.      158-статья. Өзүнчө эсепке алуу жана аны жүргүзүү эрежеси      1. Ишмердиктин түрлөрүн жүргүзүүчү салык төлөөчүлөр үчүн ушул  Ко-дексте  салык  салуунун  ар кандай шарттары каралган,  алар салык салууобъекттерин өзүнчө эсепке алууну жүргүзүүгө милдеттүү.     2. Өзүнчө  эсепке  алуу бухгалтердик эсептин маалыматтарынын неги-зинде салык төлөөчүлөр тарабынан жүргүзүлөт.     Ишмердиктин белгилүү  бир түрүнө кирүүчү бардык кирешелер жана чы-гашалар тиешелүү эсептик документтер менен ырасталууга тийиш.     3. Тигил  же  бул  ишмердиктин түрүнө тигил же бул чыгымдарды кир-гизүү  мүмкүн  болбогондо,  мындай  чыгымдарды  ишмердиктин  конкреттүүтүрүнө киргизүү Ыйгарым укуктуу салык органы тарабынан аныкталат.      159-статья. Финансылык лизинг      1. Финансылык ижарага (лизингге) берилген жана алынган негизги ка-ражаттардын наркы финансылык ижара  (лизинг)  келишимин  түзүү  учурунааныкталат.     2. Салык салуу максатында финансылык ижара (лизинг)  ижарачы  (ли-зинг алуучу) тарабынан негизги каражаттарды сатып алуу болуп саналат.     3. Ижарачы (лизинг алуучу) негизги каражаттардын менчик  ээси,  алэми  лизингдик төлөмдөр ижарачыга (лизинг алуучуга) берилген кредит бо-юнча төлөм катары каралат.                                VII БӨЛҮМ                             КИРЕШЕ САЛЫГЫ                                22-глава                             Жалпы жоболор      160-статья. Бул бөлүмдө колдонулуучу түшүнүктөр жана терминдер      Бул бөлүмдүн максаттары үчүн төмөнкүдөй түшүнүктөр жана  терминдерколдонулат:     1) "Утуштар"  - оюндарга, лотереяларга, утуштарга, оюн-зоок жайла-рына, конкурстарга,  мелдештерге,  олимпиадаларга,  фестивалдарга  жанабашка ушундай  иш-чараларга  катышуудан  салык төлөөчү алуучу натуралайжана акчалай  түрдөгү  төлөмдөрдүн, байгелердин жана башка кирешелердинар кандай түрлөрү.     2) "Киреше" - акча каражаттарынын ар кандай агымы, акча наркына ээболгон материалдык баалуулуктарды алуу жана/же материалдык пайда көрүү,ошондой эле салык төлөөчүнүн милдеттенмелерин азайтуу.     3) "Багуудагы адам" - кирешеси жок  салык  төлөөчүнүн  кирешесининэсебинен жашаган анын жакын тууганы.     4) "Салык агенти" - жеке ишкер болуп эсептелбеген жеке адамга  ки-реше төлөөчү уюм же жеке ишкер.      161-статья. Кирешеге салык төлөөчү      1. Кирешеге салыгын төлөөчүлөр болуп төмөнкүлөр эсептелет:     1) Кыргыз Республикасынын жараны болуп эсептелген киреше алган же-ке адам;     2) Кыргыз Республикасынын жараны болуп эсептелбеген  киреше  алганжеке адам - резидент;     3) Кыргыз Республикасындагы булактан кирише алган Кыргыз Республи-касынын жараны болуп эсептелбеген жеке адам - резидент эмес;     4) Кыргыз Республикасындагы булактан жеке  адамга  киреше  төлөөчүсалык агенти.     2. Жеке ишкер салык агенти болуп эсептелген учурдан  тышкары,  булжеке ишкер кирешеге салыгын төлөөчү болуп эсептелбейт.      162-статья. Салык салынуучу объект      Киреше салыгы салынуучу объекттер төмөнкүлөр болуп эсептелет:     1) киреше бере турган жеке ишмердикти кошпогондо, экономикалык иш-мердикти жүргүзүүчү;     а) Кыргыз Республикасындагы булактан жана/же Кыргыз  Республикасы-нын чегинен сырттагы булактан - Кыргыз Республикасынын жараны жана Кыр-гыз Республикасынын жараны болуп эсептелбеген жеке  адамы  -  резидентиүчүн;     б) Кыргыз Республикасындагы булактан - Кыргыз Республикасынын жекеадамы - резиденти эмес үчүн.     2) ар кандай башка киреше алуучу.      163-статья. Салыктык базасы      1. Киреше салыгы боюнча салыктык база  болуп,  эгер  бул  статьядабашкача  каралбаса  салык  төлөөчү тарабынан салык мезгили үчүн алынганжылдык жыйынды кирешенин жана ушул бөлүмдө каралган чыгарып салуулардынортосундагы айырма катары эсептелген киреше.     2. Салыктык,  базасы киреше салыгы боюнча салыктык мезгил үчүн ми-нималдуу эсептик кирешенин суммасынан кем болбошу керек.     3. Минималдуу эсептик кирешенин бир айдагы өлчөмү  ушул  Кодекстин170-статьясынын  1) жана 3) пунктчаларында каралган стандарттуу чыгарыпсалууларды эске алуу менен өткөн жылдын 1-октябрындагы  абалына  каратакызматкерлердин  орто  эмгек акылары боюнча Кыргыз Республикасынын ста-тистикалык органдарынын маалыматтарынын негизинде Ыйгарым укуктуу салыкорганы тарабынан жыл сайын белгиленет.     4. Минималдуу эсептик киреше Кыргыз Республикасынын жеке адамдары-нын - жарандарынын төмөнкү категориялары үчүн колдонулбайт:     1) бюджеттик каражаттардын эсебинен эмгек акы алуучуларга;     2) кенже тейлөөчү персоналга кирген жалданма кызматкерлерге;     3) айкалыштыруу боюнча жумушту аткаруучуларга.     5. Салык салуу максатында кенже тейлөөчү персонал болуп вахтерлор,уборщицалар, дворниктер таанылат.      164-статья. Салыктык мезгил      Киреше салыгы боюнча салыктык мезгил календардык жыл болуп эсепте-лет.                                23-глава              Жылдык жыйынды киреше жана башка кирешелер      165-статья. Жылдык жыйынды кирешенин курамы      1. Бул статьянын максатында салык төлөөчү алган бүткүл сумма кире-ше катары болуп эсептелет.     Салык мезгилинин жылдык жалпы кирешесине  ушул  салыктык  мезгилдесалык төлөөчү акчалай, ошондой эле натуралай формада, жумуштардын, кыз-маттардын формасында алган бардык түрлөрү кирет, анын ичинде:     1) кызматкердин кирешелери, анын ичинен:     а) Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарында каралган эмгек  акы,анын ичинде сый акы, кепилдик, компенсациялык жана башка төлөмдөр;     б) кызматкер тарабынан эмгек компенсациясы катары алган:     - товарлар;     - кызматкердин кызыкчылыгында аткарылган иштер;     - кызматкерге көрсөтүлгөн кызматтар;     в) кызматкер тарабынан үчүнчү жактардан алынган  товарлардын,  иш-тердин, кызматтардын наркын жалдоочунун төлөөсү;     г) уюмду башкарууга катышуу үчүн  алган  сыйлык  жана  компенсациятүрүндөгү кирешелер;     д) өзүнүн кызматкерлеринин камсыздандыруу келишимдери боюнча  жал-доочу тарабынан төлөнүүчү камсыздандыруу сыйлыктардын суммасы;     2) материалдык пайда түрүндө алынган кирешелер;     3) акысыз алынган активдердин наркы;     4) Кыргыз Республикасындагы төлөө булагынын алдында мурда салынгансалыктардан тышкары,  проценттик киреше, анын ичинде камсыздандыруу ке-лишимдери боюнча;     5) дивиденддер;     6) жеке менчик укугунда таандык автомототранспорт каражатын  сатыпалган  күндөн  тартып бир жылга жетпеген мезгилдин ичинде кайра сатууданарктын өсүшү;     7) кыймылсыз  мүлккө  болгон  укуктарды мамлекеттик каттоонун бир-диктүү системасынын органынын маалыматтарына ылайык турак  жай  фондунатаандык  жана  ушул кыймылсыз мүлк сатып алынган күнүнөн тартып бириненкийин бири кеткен эки жылга жетпеген мезгилде жеке менчик укугунда тур-ган кыймылсыз мүлкү сатууда нарктын өсүшү;     8) баалуу кагаздарды сатуудан же сатып алуу наркын  кемитүү  мененуюмдагы катышуунун үлүшүн сатуудан түшкөн киреше;     9) субсидия;     10) моралдык зыянды компенсациялоо түрүндө алынган кирешелер;     11) пенсиялар;     12) стипендиялар;     13) пособиелер;     14) утуштар түрүндө алынган кирешенин бардык түрлөрү;     15) салык төлөөчүнүн милдеттенмелеринин токтотулушунан түшкөн  ки-решелер, алар төмөнкүлөрдүн эсебинен келип чыгат:     а) кредиторлордун милдеттенмелерин эсептен чыгаруудан;     б) Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинде белгиленген доонунэскирүү мөөнөтү аяктагандыгына байланыштуу милдеттенмелерди эсептен чы-гаруудан;     в) салык  төлөөчүнүн  салыктык  милдеттенмесин, анын ичинде үчүнчүжактын салыктык милдеттенмесин аткаруудан;     16) камсыздандыруу  келишимдери  боюнча  камсыздандыруу  суммалары(ордун толтуруулар);     17) роялти;     18) камсыздандырууну топтоочу түрлөрүнөн төлөнүүчү киреше (камсыз-дандыруу же кайра камсыздандыруу келишимдери боюнча проценттик киреше.)     2. Киреше  алууга үмүт эткен,  бирок иш жүзүндө алынбаган,  кирешекатары эсептелбейт жана жылдык жыйынды кирешенин курамына кошулбайт.     3. Жылдык жыйынды кирешенин курамына салык салынбай турган киреше-лер кирбейт.      166-статья. Материалдык пайда түрүндө алынган киреше      1. Жылдык  жыйынды   кирешенин   курамына   материалдык   пайданынтөмөнкүдөй түрлөрүн алуудан түшкөн киреше кошулат:     1) процентсиз заем же кредитти, ошондой эле карыз түзүлгөн мезгил-ге  карата  КРУБынын  процентинин эсептик ставкасынан төмөн болгон про-центке заем же кредит берүү;     2) товарды акысыз негизде берүү;     3) кызматкерге товар  сатууда  жумуш  берүүчү  тарабынан  жењилдикберүү.     2. Материалдык пайдадан же ссуда  берүүдөн  алынган  киреше  карызтүзүлгөн мезгилге карата КРУБынын эсептик ставкасына көбөйтүлгөн ссуда-нын суммасы болуп эсептелет.     3. Заем  же кредит берүүдө материалдык пайдадан алынган киреше бо-луп заем же кредит алынган күнгө карата КРУБынын эсептик ставкасына за-емдун  же кредиттин суммасынын туунду менен заем же кредит берген субъ-ект тарабынан белгиленген проценттин ставкасына  заемдун  же  кредиттинсуммасынын  туундусунун ортосундагы салык төлөөчү алган оњ айырма эсеп-телет.     4. Товарды акысыз негизде берүүдө материалдык пайдадан алынган ки-реше берилген товардын эсептик наркы болуп эсептелет.     5. Жењилдик  берүүдө  материалдык пайдадан алынган киреше товардынэсептик наркы менен сатуунун иш жүзүндөгү наркынын ортосундагы оњ айыр-ма болуп эсептелет.     6. Жумуш берүүчү тарабынан кызматкерге берилген материалдык пайда-дан тышкары,  материалдык пайда формасында алынган киреше боюнча кирешесалыгын эсептөөгө жана төлөөгө карата милдеттенмени  салык  төлөөчү  өзалдынча тартат.      167-статья. Салык салынбай турган кирешелер      Салык салынбай турган кирешелер төмөнкүлөр болуп эсептелет:     1) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык белгиленүүчү пособи-елер;     2) Кыргыз Республикасынын Президентинин фондунун жана Кыргыз  Рес-публикасынын Өкмөтүнүн резервдик фондунун эсебинен төлөмдөр;     3) мамлекеттик социалдык  камсыздандыруу  боюнча  пособиелер  жанакомпенсациялар;     4) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык төлөнүүчү пенсиялар;     5) бюджеттин  каражаттарынын  эсебинен  төлөнүүчү  пособиелер жанакомпенсациялар;     6) Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарында  белгиленген  өлчөмдөрдөКыргыз Республикасынын билим берүү мекемелеринин окуучуларына жана сту-денттерине төлөнүүчү стипендиялар;     7) мамлекеттик аткаруучу органдардын жана жергиликтүү  өз  алдынчабашкаруу органдарынын чечиминин негизинде келтирилген материалдык зыян-дын же ден соолукка келтирилген зыяндын ордун толтуруу максатында таби-гый  кырсыктарга же башка өзгөчө кырдаалдарга байланыштуу алынган мате-риалдык жардам;     8) өзүнүн  кызматтык  милдеттерин  аткарууда аскер кызматчылардын,улуттук коопсуздук органдарынын кызматкерлеринин, мамлекеттик кызматчы-лардын  курман болушуна байланыштуу компенсациялык төлөмдөрдүн жана по-собиелердин суммалары;     9) каза болгон кызматкердин жакын туугандарына же жакын тууганынынказа болушуна байланыштуу кызматкерге  жалдоочу  тарабынан  көрсөтүлгөнматериалдык жардам;     10) ден соолукка келтирилген зыяндын ордун толтуруу суммасы, ошон-дой эле кызматкер эмгектик милдеттерин аткарууда мертинген, курман бол-гон учурда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык төлөнүүчү сумма;     11) Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарына ылайык бийик тоолуу шарт-тарда  жана  алыскы  зоналарда  иштегендиги  үчүн  белгиленген  кошумчатөлөөлөрдүн жана райондук коэффициенттердин өлчөмү;     12) атайын кийимдин,  атайын бут кийимдин, жеке коргоонун каражат-тарынын,  самындын, зыянсыздандыруучу каражаттардын наркы; эмгектин зы-яндуу же коркунучтуу шарттарындагы иштерде иштеген кызматкерлерге  Кыр-гыз  Республикасынын  мыйзамдарында  белгиленген  ушундай иштердин жананормалардын тизмесине ылайык сүттүн жана башка  дарылоо-профилактикалыктамак-аштын наркы;     13) Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарына  ылайык  кызматкерлердинмилдеттүү медициналык изилдөөнүн жана дарылоо-профилактикалык тейлөөнүннаркы;     14) кызматкерге иш сапарына кеткен чыгашаларды,  ошондой эле уюмдубашкаруу органынын мүчөлөрү тарабынан өз милдеттерин аткарууда  тартыл-ган чыгымдарын компенсациялоо суммалары:     а) дайындалган жерге баруу жана кайра келүү боюнча - берилген  до-кументтерге жараша;     б) турак жайды жалдоо боюнча - берилген документтерге жараша;     в) суткалык  -  Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекиткен нормалардынчектеринде.     Ушул пункттун  а)  жана  б) пунктчаларында көрсөтүлгөн документтержок болгон учурда иш сапарынын чыгымдары боюнча ордун толтурууну сумма-сы Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленген нормалардын чек-теринде салык салуудан бошотулууга тийиш.     15) жалдоочу  тарабынан өз кызматкерлерин милдеттүү камсыздандыруукелишимдери боюнча төлөнүүчү камсыздандыруу сый  акыларынын  суммалары,ошондой  эле  Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартиптежүзөгө ашырылган ушундай келишимдер боюнча төлөмдөр;     16) жалдоочунун ушул Кодекстин 195-статьясында каралган кызматкер-ди даярдоого жана кайра даярдоого багытталган чыгымдары;     17) пенсионерлер, граждандык, Улуу Ата Мекендик согуштардын майып-тары,  катышуучулары,  Афганистандагы жана башка өлкөлөрдөгү согушка эларалык  макулдашуулар боюнча катышкан аскер кызматчылары,  Улуу Ата Ме-кендик согуштун жылдарында оорукта кайратман эмгек жана  кынтыксыз  ас-кердик  кызматы  үчүн  СССРдин ордендери жана медалдары менен сыйланганадамдары, Баткендеги окуяларга катышуучулар, Чернобль АЭСиндеги авария-ны жоюуга катышкан адамдар, I жана II топтогу майыптар Кыргыз Республи-касынын банктарындагы аманаттары боюнча алган проценттер;     18) ата  мекендик уюмдарда катышуудан алынган Кыргыз Республикасы-нын жеке адамы - резиденти тарабынан алынган дивиденддер;     19) үчүнчү жактан алынган киреше:     а) майыптарга техникалык-каражаттар үчүн акы төлөө  түрүндө  майыптарабынан;     б) майыптарды профилактикалоо жана  аларды  реабилитациялоо  үчүн,майыптарга өткөрүүчү иттерди кармоого суммалардын өлчөмүндө майып тара-бынан;     в) пособие түрүндө майып, пенсионер, жетим балдар, 4 же андан ашыкэрезеге жетелек балдары бар көп балалуу үй-бүлөлөр тарабынан;     г) акысыз  тамактануулар түрүндө социалдык жактан корголбогон адамтарабынан;     20) майыптарга,  пенсионерлерге,  жетим  балдарга жана көп балалууэнелерге же аталарга профсоюздук органдар тарабынан төлөнүүчү акылар;     21) кан тапшыруудан, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралгандонордуктун башка түрлөрүнөн алынган сумма;     22) эгер бул статьяда башкача каралбаса ишкердик жүргүзүүдөн алын-ган кирешелерден тышкары,  Улуу Ата Мекендик  согуштардын  майыптарынынжана катышуучуларынын, Афганистандагы жана башка өлкөлөрдөгү согушка эларалык макулдашуулар боюнча катышкан аскер  кызматчыларынын,  Улуу  АтаМекендик согуштун жылдарында оорукта кайратман эмгек жана кынтыксыз ас-кердик кызматы үчүн СССРдин ордендери жана  медалдары  менен  сыйланганадамдарынын,  Баткендеги окуяларга катышуучулардын,  Чернобль АЭСиндегиаварияны жоюуга катышкан адамдардын, Жарандык, Улуу Ата Мекендик согуш-тарда курман болгон жесирлердин жана жесилдердин кирешелери;     23) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык  алынуучу  алимент-тер;     24) жубайлардын же мурдагы жубайлардын ортосунда  ажырашуунун  на-тыйжасында келип чыккан мүлктү өткөрүп берүүдөн алынган ар кандай кире-ше;     25) экономикалык  ишти жүзөгө ашырууда алынган мүлктөн,  жумуштар-дан,  кызматтардан тышкары жеке жак тарабынан мурастоо же белекке берүүтартибинде жакын туугандарынан алынган мүлктүн, жумуштардын, кызматтар-дын наркы;     26) жеке жак тарабынан гуманитардык жардам түрүндө алынган мүлктүннаркы;     27) короо жанындагы участокто өстүрүлгөн айыл чарба продукцияларынсатуудан алынган киреше;     28) наркы  10 эсептик көрсөткүчтөн ашпаган утуштар түрүндө алынганкирешенин ар кандай түрлөрү;     29) жеке  максаттар  үчүн  жана  ишкердик жүргүзүү максатында эмесалынган салык төлөөчү тарабынан пайдаланылган кыймылдуу жана/же кыймыл-сыз мүлктү сатуудан алынган киреше, төмөнкү учурлардан тышкары:     а) жеке менчик укугунда таандык автомототранспорт  каражаты  сатыпалынган  күндөн тартып бир жылга жетпеген мезгилдин ичинде кайра сатуу-дан алынган киреше;     б) кыймылсыз  мүлккө  болгон  укуктарды мамлекеттик каттоонун бир-диктүү системасынын органынын маалыматтарына ылайык турак  жай  фондунатаандык  жана  ушул кыймылсыз мүлк сатып алынган күнүнөн тартып бириненкийин бири кеткен эки жылга жетпеген мезгилде жеке менчик укугунда тур-ган кыймылсыз мүлкү сатуудан алынган киреше;     30) жалдоочу тарабынан кызматкердин 14 жашка чейинки балдары  (ба-гуусундагы  адамы) үчүн берилген жањы жылдык белектер түрүндөгү киреше,10 эсептик көрсөткүчтөн ашык эмес өлчөмдө;     31) катышуучунун  киргизилген  үлүшүнүн  же  пайынын  өлчөмүндө жеүлүштүк баалуу кагаздардан кайтаруу суммасы;     32) кайтарылуучу  камсыздандыруу  сый  акылары жана сатып алынуучусуммалар,  ошондой эле  камсыздандыруу  суммалар  жана  ушул  Кодекстин165-статьясынын  1-пунктунун 18) пунктчасында каралган учурларды кошпо-гондо ишкердик жүргүзүүгө байланышпаган жеке  адам  тарабынан  түзүлгөнкамсыздандыруу келишими боюнча камсыздандыруу учуру келгендеги кайтарымакылар;     33) сатуу  күнүнө  карата листингдин эњ жогорку жана эњ жогоркуданкийинки категориялары боюнча Кыргыз фондулук  биржасынын  листингиндегибаалуу кагаздардын наркынын өсүшүнөн проценттер жана кирешелер;     34) Кыргыз Республикасынын банктарына салымдар боюнча проценттер;     35) Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин,  Кыргыз Рес-публикасынын Мамлекеттик улуттук коопсуздук комитетинин, Кыргыз Респуб-ликасынын Коргоо министрлигинин,  кызматкерлердин, Кыргыз Республикасы-нын жазык-аткаруу системасынын мекемелери  менен  органдарынын,  КыргызРеспубликасынын Бањгизатка контролдук агенттигинин,  Кыргыз Республика-сынын Өрткө каршы кызматынын,  Кыргыз Республикасынын жарандык коргонууаскерлеринин  акчалай үлүш жана азык-түлүк паегунун ордуна компенсация-лар түрүндөгү кирешелери.      168-статья. Кирешенин келип чыккан датасы      Ушул главанын  максаттарында   кирешенин   келип   чыккан   датасытөмөнкүлөр болуп эсептелет:     1) кирешени төлөө датасы,  анын ичинде кирешени  салык  төлөөчүнүнбанктагы  эсебине  же  болбосо  анын тапшырмасы боюнча үчүнчү жактардынэсебине которуу боюнча - кирешелер акчалай формада алынганда;     2) товарга  болгон менчик укугунун өтүшүнүн датасы - кирешелер то-варлар формасында алынганда;     3) бардык  иштер аяктаган жана кызматтар көрсөтүлгөн дата - жумуш-тар, кызматтар формасында кирешелер алынганда;     4) салык  төлөөчү  тарабынан  алынган заемдор же кредиттер боюнча,ошондой эле алынган жана/же сатып алынган товарлар  боюнча  төлөмдөрдүнжана/же  проценттердин  суммасы  төлөнгөн  датасы  -  материалдык пайдатүрүндө киреше алынганда;     5) салык  төлөөчүнүн  милдеттенмеси  токтогон учурда - милдеттенметоктогон датасы.                                24-глава            Салыктык базаны аныктоо үчүн жыйынды кирешеден                           чыгарып салуулар      169-статья. Жалпы жоболор      1. Салык төлөөчү ушул главада белгиленген чыгарып салууларга укук-туу.     2. Салык төлөөчү чыгарып салуулар таандык болгон салык мезгилинде-ги чыгарып салууларга укуктуу.     3. Салык төлөөчү төмөнкүдөй чыгарып салууларга укуктуу:     1) стандарттык чыгарып салуулар;     2) социалдык чыгарып салуулар;     3) мүлктүк чыгарып салуулар.      170-статья. Стандарттык чыгарып салуулар      Стандарттык чыгарып салуулар төмөнкүлөрдөн турат:     1) салыктык мезгилдин ар бир айы  үчүн  эсептик  көрсөткүчтүн  6,5өлчөмүндө - жеке чыгарып салуулардан;     2) салыктык мезгилдин ар бир айы үчүн  ар  бир  багуудагы  адамынаэсептик көрсөткүчтүн бир өлчөмүндө - салык төлөөчүнүн багуусундагы ада-мына чыгарып салуулардан;     3) мамлекеттик  социалдык  камсыздандыруу боюнча чыгарып салуулар-дан;     4) салык  төлөөчүнүн  салыктык  базасынан 8 проценттен ашык эмес -мамлекеттик эмес пенсиялык фондго чыгарып салуулардан.      171-статья. Социалдык чыгарып салуулар      1. Салык төлөөчү салык төлөөчүнүн жана анын  багуусундагы  жыйырматөрт жаштан ашпаган адамынын билим алуусуна социалдык чыгарып салуулар-ды алууга укуктуу.     2. Мектепке чейинки,  мектептик,  орто кесиптик жана жогорку билималуу үчүн чыгарып салуулардын өлчөмү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган-дын  лицензиясы бар Кыргыз Республикасынын билим берүү уюмунун дарегинесалык төлөөчү төлөгөн жана документ түрүндө тастыкталган төлөмдүн  сум-масына  тењ,  бирок билим алууга чыгарып салууларды эске албастан салыктөлөөчүнүн салыктык базасынын өлчөмүнөн он проценттен ашык  эмес  болупбелгиленет.     3. Ушул статьянын 1-пунктунда белгиленген социалдык чыгарып салуу-ларга  салык төлөөчүнүн жазуу жүзүндөгү арызынын жана өндүрүштүк чыгым-дарды ырастоочу документтеринин негизинде салыктык декларацияны  берил-ген учурда укук берилет.     4. Эгер  социалдык  чыгарып  салуулардын  суммасы  ушул  статьянын2-пунктунда  каралган чектөөнүн суммасынан артыкбаш болсо,  анда мындайартыкбаш кийинки салыктык мезгилдерде чыгарып салууларга жатпайт.      172-статья. Мүлктүк салыктык чыгарып салуулар      1. Салык төлөөчү ипотекалык кредит боюнча проценттерди жоюуга  са-лык  төлөөчү  тарабынан  иш жүзүндө жиберилген каражаттардын суммасындамүлктүк салыктык чыгарып салууга укуктуу, бирок бир жылда 230000 сомдонашык эмес.     Турак жай фондунун имараттарын жана жайларын ушул имараттарын жанажайларын  күрөөгө коюу менен сатып алуу жана/же куруу үчүн алынган кре-дит ипотекалык болуп эсептелет.     2. Мүлктүк  чыгарып салуу салык төлөөчү тарабынан Кыргыз Республи-касынын банктарынан алынган кредиттерге карата колдонулат.     3. Салык төлөөчүгө мүлктүк салыктык чыгарып салуу салык төлөөчүнүнжазуу жүзүндөгү арызынын жана кредитти жана анын  проценттерин  жоюунунэсебине  салык төлөөчүнүн акча каражаттарды төлөнгөн фактысын ырастагандокументтеринин негизинде ал  тарабынан  салыктык  декларация  берилгенучурда берилет.                                25-глава              Киреше салыгынын ставкалары. Киреше салыгын                            эсептөө тартиби      173-статья. Киреше салыгынын ставкалары      Киреше салыгынын ставкалары 10 процент өлчөмүндө белгиленет.      174-статья. Киреше салыгын эсептөө      Киреше салыгын  эсептөө  киреше салыгынын ставкасына киреше салыгыбоюнча салыктык базаны көбөйтүү жолу менен жүргүзүлөт.      175-статья. Эсептөө тартиби, киреше салыгын төлөөнүн мөөнөтү жана                 орду      1. Киреше  салыгын  төлөөчү бирдиктүү салыктык декларация берилгенкүнгө чейин акыркы эсептөөлөрдү жүргүзөт жана киреше салыгынын  төлөйт.Киреше  салыгынын акыркы суммасы отчеттук салыктык мезгил үчүн эсептел-ген салыктын суммасы менен учурдагы төлөмдөрдүн төлөнгөн суммасынын ор-тосундагы айырма катары аныкталат.     2. Киреше салыгы салык төлөөчүнүн салыктык жана/же каттоо эсебининжери боюнча төлөнөт.                                26-глава            Салык агенттери тарабынан киреше салыгы боюнча                   салыктык милдеттенмелерди аткаруу      176-статья. Салык агентинин салыктык милдеттенмелери      1. Салык агенти болуп эсептелген субъект, эгер бул бөлүмдө башкачакаралбаса киреше салыгын эсептөөгө,  кармоого жана  бюджетке  которуугамилдеттүү.     2. Салык агенти төлөөчү киреше  салыгын  эсептөөдө  салыктык  базаэгер  бул  бөлүмдө  башкача каралбаса төлөнүүчү кирешенин суммасы мененстандарттык чыгарып салуулардын  суммасынын  ортосундагы  айырма  болупэсептелет.     3. Киреше салыгы боюнча салыктык  базанын  өлчөмү  календардык  айүчүн  минималдуу эсептик кирешенин суммасынан аз болгон суммасын түзсө,киреше салыгы боюнча салыктык базанын өлчөмү минималдуу эсептик киреше-ге  тењ болуп кабыл алынат,  андан салык агенти тарабынан киреше салыгыалынат.     4. Салык  агенти  тарабынан  кармалуучу  киреше  салыгынын өлчөмүнэсептөөдө киреше салыгы алынбоочу киреше эсептелбейт.     5. Стандарттык  чыгарып салууну жүргүзүүгө укук эмгек келишими бо-юнча төлөмдөргө карата гана жана эгер жеке жак  менен  салык  агентининортосундагы  эмгектик  мамилелер  төлөмдөр  жүргүзүлгөн айдын ичинде 15күндөн кем эмес колдонууда болгон учурда гана салык төлөөчүгө берилет.      177-статья. Салык агентинин салыктык милдеттенмелерин аткаруу                 тартиби      1. Салык агенти тарабынан кармалуучу киреше салыгы киреше төлөнгөнайдан кийинки айдын 15инен кечиктирбестен бюджетке төлөнүүгө тийиш.     2. Салык агенти тарабынан кармалуучу киреше салыгы салык агентининсалыктык каттоо орду боюнча төлөнөт, ал эми обочолонгон бөлүмчөлөр бол-гон учурда - обочолонгон бөлүмчөнүн каттоо эсебинин орду боюнча.     Обочолонгон бөлүмчөнүн жайгашкан орду  боюнча  бюджетке  төлөнүүгөтийиш салыктын суммасы ушул обочолонгон бөлүмчөнүн кызматкери тарабынантөлөнгөн кирешенин суммасына жараша аныкталат.     3. Кыргыз   Республикасындагы  киреше  булагынын  салыгы  кирешенитөлөөнүн формасы жана ордуна карабастан салык агенти тарабынан бюджеткеэсептелет жана төлөнөт.     4. Эгер жеке ишкерге төлөмдөрдөн тышкары жеке адамга төлөнгөн  ки-решеден  салык агенти салыкты кармалбай же толук кармалбай калса,  андабул аткарылбаган салыктык милдеттенме салык агенти тарабынан аткарылат.      178-статья. Салык агентинин салык кирешеси боюнча отчетту берүү      1. Салык агенти киреше салыгын төлөөнүн орду боюнча салык органда-рына  киреше төлөнгөн айдан кийинки айдын 20сынан кечиктирбестен кирешесалыгы боюнча отчеттуулукту ушул Кодекстин  177-статьясынын  2-пунктунаылайык берүүгө милдеттүү.     2. Салык агенти салыктык жана/же каттоо эсебинин орду боюнча  жекеадамга  киреше  төлөөнүн  фактысы жана суммасы жөнүндө маалыматты салыккызматынын органдарына берүүгө милдеттүү,  анын ичинде материалдык пай-данын формасында берилген:     1) Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарына ылайык түзүлгөн кели-шимдер  боюнча иштеген адамдарга - жыл сайын кийинки жылдын 20-февралы-нан кечиктирбестен;     2) ушул  пункттун 1) пунктчасында аталбаган башка бардык адамдарга- квартал сайын кварталдан кийинки айдын 20сынан кечиктирбестен.                                27-глава                 Жеке жактардын айрым категорияларына                     салык салуунун өзгөчөлүктөрү      179-статья. Чет мамлекеттин дипломатиялык өкүлчүлүгүнүн жана                 консулдук мекемесинин же эл аралык уюмдун                 өкүлчүлүгүнүн кызматкерине салык салуу      Төмөнкүлөрдүн кирешелерине:     1) чет  мамлекеттин дипломатиялык өкүлчүлүгүнүн жана консулдук ме-кемесинин башчыларынын,  ошондой эле персоналынын, алар менен чогуу жа-шаган үй-бүлө мүчөлөрүнүн, эгерде алар Кыргыз Республикасынын жарандарыболуп эсептелбесе,  Кыргыз Республикасындагы ушул жеке жактардын дипло-матиялык  же консулдук кызматы менен байланышта болбогон киреше булагы-нан алынган кирешесинен тышкары;     2) чет  мамлекеттин дипломатиялык өкүлчүлүгүнүн жана консулдук ме-кемесинин администрациялык-техникалык жана тейлөөчү  персоналынын  жанаалар  менен чогуу жашаган үй-бүлө мүчөлөрүнүн,  эгерде алар Кыргыз Рес-публикасынын граждандары  болуп  эсептелбесе  Кыргыз  Республикасындагыушул  жеке  жактардын  ушул өкүлчүлүктөрдөгү дипломатиялык же консулдуккызматы менен байланышта болбогон киреше булагынан алынган  кирешесинентышкары;     3) Кыргыз Республикасы катышуучу болуп эсептелген,  күчүнө  киргенэл  аралык келишимде каралган нормаларга ылайык эл аралык уюмда иштегенКыргыз Республикасынын жараны болуп эсептелбеген жеке жактын  кирешеле-рине салык салынбайт.      180-статья. Кыргыз Республикасынын жараны болуп эсептелбеген жеке                 жак - резидент тарабынан алынган киреше салыгын                 эсептөө жана төлөө      Кыргыз Республикасынын  жараны болуп эсептелбеген жеке жакка - ре-зидентке киреше төлөөдө салык агенти тарабынан киреше салыгы боюнча са-лыктык  милдеттенмени эсептөө ушул бөлүмгө ылайык аныкталган жеке чыга-рып салууну гана берүү менен жүргүзүлөт.      181-статья. Кыргыз Республикасынын жараны болуп эсептелбеген жеке                 жак - резидент эмес тарабынан алынган киреше салыгын                 эсептөө жана төлөө      1. Кыргыз Республикасынын жараны болуп эсептелбеген жеке  жакка  -резидент эмеске төлөнүүчү Кыргыз Республикасындагы булактын кирешесиненкиреше салыгы боюнча салыктык милдеттенмени эсептөө ушул бөлүмдө карал-ган чыгарып салууларды бербестен салык агенти тарабынан жүргүзүлөт.     2. Кирешелер Кыргыз Республикасынын  аймагынан  сырттагы  кирешенитөлөөнү кошуп алганда кирешени төлөө ордуна карабастан Кыргыз Республи-касындагы булактардан алынган болуп эсептелет.      182-статья. Кош салык салууну четтетүү      1. Чет мамлекетте салык төлөөчү тарабынан  төлөнгөн  сумма  КыргызРеспубликасы  менен чет мамлекеттик ортосунда түзүлгөн мыйзамдарда бел-гиленген тартипте күчүнө кирген кош салыктан качуу  жөнүндө  макулдашуубар болгон жана мындай кирешенин суммасы ушул Макулдашуунун нормаларынаылайык чет мамлекетте салык салынууга тийиш болгон учурда  Кыргыз  Рес-публикасындагы  салык  кирешеси боюнча салыктык милдеттенмени эсептөөдөэске алынат.     2. Ушул  статьянын  1-пунктунда  каралган эсепке алынуучу сумманынөлчөмү Кыргыз Республикасынын аймагында  колдонулган  ставкалар  боюнчатөлөнгөн салыктын суммасынан ашпоого тийиш.     3. Чет мамлекетте киреше салыгынын суммасын эсепке алуунун тартибиыйгарым укуктуу салык органы тарабынан белгиленет.                               VIII БӨЛҮМ                             ПАЙДАГА САЛЫК                                28-глава                             Жалпы жоболор      183-статья. Бул бөлүмдө колдонулуучу түшүнүктөр жана терминдер      Бул бөлүмдө төмөнкүдөй түшүнүктөр жана терминдер колдонулат:     1) "Кен чыккан жерди геологиялык даярдоо" - издөөчү-баалоочу  жаначалгындоо иштеринин комплекси, анын ичинде өнөр жай категориялары боюн-ча кен чыккан жердин запастарын эсептөө  жана  геологиялык-экономикалыкбаалоо жүргүзүү.     2) "Кен-капиталдык иштер" - кен чыккан жерди же анын бөлүгүн ачуу-ну жана иштетүүгө даярдоону камсыздоочу кен-куруу иштеринин комплекси.     а) ачык иштетүүдө кен-капиталдык иштер өзүнө төмөнкүлөрдү камтыйт:     - ачуу (капиталдык чуњкурлар) жана разрездик (разрездик чуњкурлар-ды же котловандарды) иштетүүлөрдү жүргүзүү жана жабдуу;     - карьерди  пайдаланууга  берүү учурунда,  пайдалуу кендин үстүњкүкатмарын жана кен жайгашкан тоо тектерин алып салуу  жана  башка  жергечогултуп коюу;     - сууну азайтуучу скважиналарды бургулоо жана жабдуу боюнча иштер,жер астындагы дренаждарды куруу жана башка иштетүүлөр.     Кен-капиталдык иштердин процессинде карьердин  төрттөн  алты  айгачейинки иштеген убактысында долбоордук өндүрүштүк кубаттуулукка жетүүгөкепилдик берген пайдалуу кендердин запастарын ачуу  жана  иштетүү  үчүндаярдоо иштери жүргүзүлөт.  Кен катмары алда канча терењдикте жайгашканучурда кен-капиталдык иштерге карьердин долбоордук өндүрүштүк кубаттуу-лугунун  он  процентинен  кем эмесине жетүү үчүн аткарууга зарыл болгоништер кирет.     б) Жер астындагы иштетүүдө кен-капиталдык иштер өзүнө төмөнкүлөрдүкамтыйт:     - узата  казылган үњкүрлөрдү,  штольндорду жана ага жанаша камера-ларды куруу жана жабдуу,  үњкүрлөрдү терењдетүү, үњкүрлөрдүн айланасын-дагы камераларды жана иштеп чыгууларды куруу жана жабдуу;     - негизги капиталдык иштеп чыгууларды (квершлагдарды, түртүп чыга-руучу жана желдетүүчү штректерди,  жантаймаларды,  бремсбергдерди,  кентазалагычтар ж.б.) жүргүзүү жана жабдуу. Жањы кен казып алуучу ишкананыкурууда  кен  казып  алуу  боюнча капиталдык иштердин көлөмү анын толукдолбоордук өндүрүштүк кубаттуулугун же анын айрым кезегинин кубаттуулу-гунун (кен казуучу жањы ишкана этабы боюнча ишке берилгенде) камсыз кы-луу менен алдын ала аныкталат.     3) "Кен-даярдоочу  иштер"  -  шахталарда жана карьерлерде пайдалуукендерди казууну,  газодинамикалык көрүнүштөрдөн коргоону  өз  учурундажүргүзүү  боюнча  кен-куруу иштеринин комплекси,  анын ичинде көмүрдүн,тектердин жана газдардын, кен соккуларынын таштандыларын жана даярдалу-учу  запастарды чалгындоо.  Кен-даярдоо иштеринин негизги мазмуну - кенказып алуу ишканасынын казылган участокторун контурларын белгилеген да-ярдоочу иштерди жүргүзүү.     4) "Кен казып алуучу ишкана" - пайдалуу кен чыккан жерди иштетүүчүишкана.     5) "Карыздык баалуу кагаздар боюнча дисконт" - карыздык баалуу ка-газдардын  номиналдык наркы менен баштапкы жайгаштырылган наркынын (ку-понду эсепке албастан) же сатып алынган наркынын (купонду эсепке албас-тан) ортосундагы айырма.     6) "Карыздык баалуу кагаздар"  -  Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтү,КРУБ,  жергиликтүү  өз  алдынча башкаруу органдары чыгарган же кепилдикберген мамлекеттик ички жана жергиликтүү заемдордун,  башка кагаздардынбаалуу кагаздары.     7) "Катыштын үлүшү" - акционердик коомдордон жана пайдык  инвести-циялык фонддон тышкары,  биргелешип түзүлгөн уюмда жеке жана юридикалыкжактын мүлктүк катышуунун үлүшү.     8) "Пайда"  -  активдердин  (акча  каражаттар,  башка мүлк) агымы,өсүшү же катышуучулардын салымдарын кошпогондо,  салык төлөөчүнүн өздүккапиталынын көбөйүшүнө алып келген милдеттенмени азайтуу.     9) "Карыздык  баалуу  кагаздар  боюнча  пайда"  -  вексель  боюнчатөлөмдүн дисконту же купону (дисконтту же баштапкы жайгаштыруу наркынанжана/же сатып алуу наркынан сый акы);     10) "Карыздык баалуу кагаздар боюнча купон" (мындан ары - купон) -чыгаруунун шарттарына ылайык карыздык баалуу кагаздардын эмитент  тара-бынан номиналдык наркынан ашык төлөнүүчү (төлөнүүгө тийиш) сумма.     11) "кен казып алуучу жана/же кенди кайра  иштетүүчү  ишканалардыннегизги  каражаттары" - аталган ишканалардын техникалык долбоор жана/жетехникалык-экономикалык негиздемеде каралган өндүрүлгөн  жана/же  сатыпалынган мүлк, анын ичинде:     а) жүргүзүлгөн жана жабдылган кен-капиталдык жана кен-даярдоо  иш-тер (шахталык үњкүрлөр,  штольндор, квершлагдар, башкы түртүп чыгаруучужана желдетүүчү штректер, жантаймалар жана бремсбергдер, борбордук жанаучастоктук  суу агызуучу жер астындагы камералар,  энергия менен камсызкылуу жана желдетүү, карьерлердин технологиялык магистралдык автожолдо-ру,  капиталдык ачуу,  ачуучу жана разрездик чуњкурлар жана башка капи-талдык жана мүмкүнчүлүктү камсыз кылуучу кен казып алуучу даярдоочу иш-теп чыгуулар, кен жабдуулары, технологиялык жабдуулар, жењил автомобил-дерин кошпогондо башка автотранспорт);     б) пайдалуу кендерди иштетүү жана минералдык сырьену кайра иштетүүүчүн кен-транспорттук машиналар,  технологиялык жабдуулар,  ошондой эленегизги жана жардамчы багыттагы башка жабдуулар;     в) негизги жана жардамчы багыттагы имараттар жана курулмалар;     г) транспорттук жолдор.     12) "Карыздык баалуу кагаздар боюнча сый акылар" - Карыздык баалуукагаздардын  баштапкы жайгаштыруунун наркы (купонду эсепке албастан) жесатып алуу наркы (купонду эсепке албастан)  менен  номиналдык  наркынынортосундагы айырма,  аларды сатып алуу шарттары купонго акы төлөөнү ка-райт.     13) "Туунду баалуу кагаздар" - туунду баалуу кагаздардын активдер-дин базалык маалыматтарына карата укуктарды ырастоочу баалуу  кагаздар.Туунду баалуу кагаздарга төмөнкүлөр кирет: опциондор, своптор, форвард-дар,  фьючерстер,  депозитардык распискалар, варрантар жана Кыргыз Рес-публикасынын  мыйзамдарына  ылайык туунду баалуу кагаздар деп таанылганбашка баалуу кагаздар.  Базалык активдер болуп товарлардын стандартташ-тырылган партиялары, баалуу кагаздар, валюта жана финансылык шаймандар.     14) "Баалуу кагаздар" - акциялар, карыздык баалуу кагаздар, туундубаалу  кагаздар  жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык баалуукагаздар деп таанылган мүлктүк укуктун башка объекттери.      184-статья. Кирешеге салык төлөөчү      1. Кирешеге салык төлөөчү (мындан ары бул бөлүмдө  салык  төлөөчү)болуп төмөнкүлөр эсептелет:     1) ата мекендик уюм;     2) Кыргыз   Республикасындагы  туруктуу  мекеме  аркылуу  ишмердикжүргүзүүчү чет өлкөлүк уюм;     3) жеке ишкер;     4) Кыргыз Республикасындагы туруктуу мекемеге байланышпаган КыргызРеспубликасындагы булактан чет өлкөлүк уюмга киреше төлөөчү салык аген-ти.     2. Бул  бөлүмдүн  максаттары  үчүн  салык агенти болуп чет өлкөлүкуюмга киреше төлөөчү уюм же жеке ишкер эсептелет.     3. КРУБ,  Депозиттерди коргоо боюнча агенттик, Депозиттерди коргоофонду  жана  Кыргыз  Республикасынын  Социалдык  фонду  кирешеге  салыктөлөөчү болуп эсептелбейт.      185-статья. Салык салуу объектиси      Кирешеге салык салуу объектиси киреше алып келген экономикалык иш-мердикти жүргүзүү болуп эсептелет:     1) Кыргыз  Республикасындагы булактан жана/же Кыргыз Республикасы-нын чегинен сыртта ата мекендик уюм же жеке ишкер;     2) Кыргыз  Республикасындагы булактан Кыргыз Республикасындагы ту-руктуу мекемеси аркылуу ишмердик жүргүзгөн чет өлкөлүк уюм же жеке  жак- резидент эмес.      186-статья. Салыктык база      1. Кирешеге  салык  боюнча  салыктык  база  ушул  бөлүмдө каралганөзгөчөлүктөрдү эске алуу менен бухгалтердик эсеп жөнүндөгү Кыргыз  Рес-публикасынын мыйзамдарында белгиленген эрежелер боюнча эсептелген кире-ше болуп эсептелет.     2. Ушул  бөлүмдүн  максаттары  үчүн киреше салык төлөөчүнүн жылдынжыйынды кирешеси менен салык мезгили үчүн эсептелген ушул бөлүмгө  ыла-йык чыгарып салууга тийиш чыгымдардын ортосундагы оњ айырма.     3. Кыргыз Республикасындагы туруктуу мекемеси менен  байланышпаганКыргыз  Республикасындагы булактан киреше алган чет өлкөлүк уюмдар үчүнсалыктык база чыгарып салуулар жүргүзүлбөгөн киреше болуп эсептелет.     4. Кирешеге  салык  боюнча салыктык база бухгалтердик эсеп жөнүндөКыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык активдерди жана милдеттенме-лерди  баалоонун  натыйжасында пайда болгон кирешелерге жана чыгымдаргакөбөйбөйт жана азайбайт.      187-статья. Салыктык мезгил      1. Кирешеге салык боюнча салыктык  мезгил  болуп  календардык  жылэсептелет.     2. Эгер салык төлөөчү календардык жыл башталгандан кийин каттоодонөткөн  болсо,  анда ал үчүн биринчи салыктык мезгил болуп анын түзүлгөнкүнүнөн тартып календардык жылдын аягына чейинки мезгил саналат.     Мында салык  төлөөчүнү каттоо күнү ыйгарым укуктуу мамлекеттик ор-ганда мамлекеттик каттоодон өткөн күнү болуп эсептелет.     3. Эгер  салык  төлөөчү календардык жылдын аягына чейин жоюлган жеөзгөртүп кайра түзүү жол-жоболорунан өткөн болсо, ал үчүн акыркы салык-тык мезгил болуп жылдын башынан тартып жоюу,  өзгөртүп кайра түзүү аяк-таган күнүнө чейинки мезгил саналат.     4. Эгер  салык  төлөөчү  календардык  жылдан кийин каттоодон өтүп,ушул жылдын аякташына чейин жоюлган же өзгөртүп кайра түзүү жол-жоболо-рунан өткөн болсо, ал үчүн салыктык мезгил болуп түзүлгөн күндөн тартыпжоюу, өзгөртүп кайра түзүү аяктаган күнүнө чейинки мезгил саналат.                                29-глава                         Жылдык жыйынды киреше      188-статья. Жылдык жыйынды кирешенин курамы      1. Жылдык жыйынды кирешенин курамына бухгалтердик эсеп Кыргыз Рес-публикасынын Өнөр жай, энергетика жана отун ресурстары министрлиги Кыр-гыз  Республикасынын  мыйзамдарында белгиленген эрежелерге ылайык анык-талган кирешелердин бардык түрлөрү кирет, анын ичинде:     1) салыктык  амортизациялоо максаттарында салыктык топко киргизил-ген негизги каражаттарды сатуудан түшкөн кирешени кошпогондо, товарлар-ды, жумуштарды, кызматтарды сатуудан түшкөн киреше;     2) негизги каражаттарды пайдалануудан чыгарылган демонтаждоодо  жежоюуда алынган материалдардын же башка мүлктүн наркы түрүндө кирешелер-ди кошуп алганда амортизациялоого жатпаган активдерди сатуудан  алынганкирешелер;     3) экономикалык ишмердикти чектөөгө же  токтотууга  макулдук  үчүналынган киреше;     4) акысыз алынган активдердин наркы;     5) оњ курстук айырманын суммасын терс курстук айырманын суммасынанжогорулатуу;     6) проценттик киреше;     7) дивиденддер;     8) роялти;     9) уюмду башкарууга катышуудан алынган сый акылар жана компенсаци-ялар түрүндөгү кирешелер;     10) кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктү ижарага берүүдөн алынган кире-ше;     11) киреше салыгы боюнча бирдиктүү декларацияга  киргизилген  жекеишкердиктин  мүлкүн кошпогондо ишкердик жүргүзүүдө пайдаланылбаган кый-мылдуу жана кыймылсыз мүлктү сатууда наркынын өсүшүнөн алынган киреше;     12) сатуудан алынган киреше;     а) сатып алуунун наркын кемитүү менен акцияларды;     б) туунду баалуу кагаздарды;     в) сатуу күнүнө карата дисконттун жана/же сый акынын  амортизация-лоосун эске алуу менен сатып алуунун наркын кемитүү менен купонду эсеп-ке албастан карыздык баалуу кагаздарды;     г) сатып  алуунун наркын кемитүү менен Кыргыз Республикасынын мый-замдарына ылайык баалуу кагаздар деп таанылган  мүлктүк  укуктун  башкаобъекттерин;     д) кошкон салымдын наркын кемитүү менен уюмдагы катышуунун үлүшү;     13) субсидиялар;     14) салыктык мезгилдин аягына  карата  амортизациялык  активдердинтобу боюнча салыктык эсептөөнүн терс суммалары;     15) инвентаризациялоонун натыйжасында аныкталган  активдердин  ар-тыкбаш наркы;     16) төмөнкүлөрдүн натыйжасында келип чыккан салык төлөөчүнүн  мил-деттемелери токтотуудан алынган кирешелер;     а) кредитор тарабынан милдеттенменин эсептен чыгаруунун;     б) Кыргыз  Республикасынын жарандык мыйзамдарында белгиленген доо-нун эскирүү мөөнөтү аяктагандыгына байланыштуу милдеттенмелерди эсептенчыгаруунун;     в) соттун чечими боюнча милдеттенмелерди эсептен чыгаруунун;     г) салык  төлөөчүнүн  милдеттенмесинин,  анын ичинде үчүнчү жактынсалыктык милдеттенмесин аткаруунун;     17) карызды талап кылуу укугунан баш тартуудан кирешелер;     18) камсыздандырылган  негизги  каражаттар  боюнча  камсыздандыруусуммасынын  ордун  толтурууну кошпогондо,  камсыздандыруу келиши боюнчакамсыздандыруу суммалары (ордун толтуруу);     19) мурда  чыгарып салуулар катары таанылган чыгымдар боюнча алын-ган компенсациялар;     20) социалдык  чөйрөнүн объекттерин пайдаланууда алынган чыгымдар-дан кирешелерди көбөйтүү.     2. Жылдык жыйынды кирешенин курамына салык салынбай турган киреше-лер кирбейт.      189-статья. Салык салынбай турган кирешелер      1. Төмөнкүлөрдүн кирешесине салык салынбайт:     1) уставдык  капиталга  пайдык  салым жана/же салым катары алынганмүлктүн наркына;     2) аталган объекттердин багыты боюнча пайдаланууну жана эксплуата-циялоону жүргүзгөн атайлаштырылган уюмдарга акысыз негизде  өткөрүлүүчүобъекттердин (социалдык-маданий, турак жай-коммуналдык-тиричилик багыт-тагы,  жолдордун, электр тармактардын, подстанциялардын, от казандардынжана жылуулук тармактардын,  суу тосмо курулмалардын, кен-шахталык жаб-дуулардын, жарандык коргонуу объекттеринин) наркы, ишканаларга, мекеме-лерге  жана  уюмдарга Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жана жергиликтүүөз алдынча башкаруу органдарынын чечими боюнча алардын жеке  өндүрүштүкбазасын  өнүктүрүү боюнча капиталдык салымдарга акысыз берилген негизгикаражаттардын жана акча каражаттардын наркы (мындан ары бул  бөлүмдө  -социалдык-маданий багыттагы акысыз негизде берилүүчү объекттер);     3) коммерциялык эмес уюмдар тарабынан алынган:     а) мүчөлүк жана кириш салымдар;     б) уставдык максаттарда пайдалануу шарттарда  гуманитардык  жардамжана гранттар;     в) уставдык максаттарда пайдалануу шарттарда акысыз алынган актив-дердин наркы;     4) ата мекендик уюмдардагы катышуудан салык  төлөөчү  алган  диви-денддер;     5) өнөктөрдүн салымы катары жөнөкөй өнөктөштүк  тарабынан  алынганмүлктүн наркы;     6) ишенимдүү башкарууга  ишенимдүү  башкаруучу  тарабынан  алынганмүлктүн наркы;     7) өздүк акциялардын наркын алардын номиналдык  наркынан  көбөйтүүтүрүндө алынган киреше;     8) өздүк акцияларды сатууда нарктын өсүшүнөн алынган киреше;     9) сатылуучу  күнүнө карата листингдин эњ жогорку жана эњ жогорку-дан кийинки категория боюнча Кыргыз Республикасынын фондулук  биржасын-дагы  листингинде  жайгашкан  баалуу кагаздардын наркынын өсүшүнөн про-центтер жана кирешелер.      190-статья. Кирешени түзөтүү      1. Товарлардан, жумуштардан, кызматтардан алынган киреше түзөтүүгөтөмөнкүдөй учурларда тийиш:     1) товарлар толук же жарым жартылай кайтарылган;     2) бүтүмдүн шарттары өзгөртүлгөн.     Кирешени түзөтүү  товарлар  кайтарылган   же   бүтүмдүн   шарттарыөзгөртүлгөн  салыктык  мезгилдин  жылдык  жыйынды  кирешесинин  өлчөмүнөзгөртөт.     2. Амортизациялоого  тийиш  негизги  каражаттарды сатуудан алынганкиреше,  ошондой эле ушул негизги каражаттардын камсыздандыруу келишим-дери боюнча алынган камсыздандыруу төлөмдөрү товарларды сатуудан түшкөнкирешеге кошулбайт,  ал эми ушул бөлүмгө ылайык топтун салыктык  наркынаныктоодо эсепке алынат.      191-статья. Компенсациялануучу чыгарып салуулар      1. Эгерде мурда чыгарып салынган чыгымдар, жоготуулар же кайтарыл-бас карыздардын орду толтурулган болсо, анда алынган сумма кайтарым бе-рилген ошол салыктык мезгилдин кирешеси болуп калат.     2. Эгерде резервге карата мурда ушул бөлүмгө ылайык чыгарып салуу-лар жүргүзүлсө,  алар ушул бөлүмгө ылайык кыскартылат, мындай кыскартууже кирешеге кошулат же Кыргыз Республикасынын бухгалтердик мыйзамдарынаылайык чыгымдарды кыскартат.      192-статья. Узак мөөнөттүү контракттар боюнча кирешелер жана                 чыгарып салуулар      1. Бул статьянын максаттары үчүн узак мөөнөттүү контракт деп конт-ракт боюнча каралган иш башталган салыктык мезгилдин ичинде бүтпөй кал-ган өндүрүшкө,  орнотууга же курууга контракт же  коштоочу  кызматтардыкөрсөтүү түшүнүлөт,  мында алдын ала баалоолорго карата контракт боюнчакаралган иш башталган күндөн тартып 12 айдын ичинде бүткөрүлүүгө  тийишболгон контракттарды кошпогондо.     2. Салык төлөөчү тарабынан  кирешелерди  жана  чыгымдарды  аныктооүчүн  эсептөө  ыкмасын колдонууда узак мөөнөттүү контракттарга тийиштүүкирешелер жана чыгарып салуулар  контракттын  проценттик  аткарылышыныннегизинде салыктык жылдын ичинде эсепке алынат.     Контрактты аткаруу бөлүгүнүн чоњдугу салыктык жылдын аягына  чейинтартылган  чыгымдар менен бул контракт боюнча жыйынды чыгымдарын салыш-тыруу аркылуу аныкталат.     3. Салык  төлөөчү  тарабынан  кирешелер  менен чыгашаларды аныктооүчүн эсептөөнүн жөнөкөй  ыкмасы  пайдаланылган  учурда  узак  мөөнөттүүконтракттарга  тийиштүү кирешелер жана чыгарып салуулар салыктык жылдыничинде иш жүзүндө аткарылган  жана  төлөнгөн  иштер,  кызматтар  боюнчааныкталат.                                30-глава                 Чыгарып салууга тийиш болгон чыгымдар      193-статья. Киреше алууга багытталган чыгымдарды чыгарып салуу      1. Эгерде бул Кодексте башкача каралбаса салык  төлөөчү  ушул  Ко-декске  ылайык  киреше  алууга байланыштуу документтик түрдө ырасталганчыгымдарды,  ошондой эле курстук айырманын  терс  суммасын  оњ  курстукайырманын суммасынан жогорулатууну гана чыгарып салууларга алып баруугаукуктуу.     2. Келерки  мезгилдердин  чыгымдары алар таандык салыктык мезгилдечыгарып салынууга тийиш.     3. Эгерде ошол эле сарптоолор бир нече чыгашалар статьяларында ка-ралган учурда, анда мындай чыгымдар кирешеден бир жолу гана чыгарып са-лынууга тийиш.     4. Салык төлөөчүлөрдүн  айрым  категориялары  үчүн  салык  салуудаэсепке  алынуучу  чыгымдарды  же өзгөчө абалдарга байланыштуу тартылганчыгымдарды аныктоонун өзгөчөлүктөрү ушул бөлүмдүн жоболору менен белги-ленет.      194-статья. Кызматтык иш сапарлар учурундагы жана өкүлчүлүк боюнча                 чыгымдарды чыгашалардын суммасынан чыгарып салуу      1. Кызматтык иш сапарында чыгарылып салынууга тийиш болгон чыгаша-ларга:     1) иш сапарынын ордуна барууга жана кайра келүүгө, анын ичинде ре-зервациялоого акы төлөөгө кетүүчү иш жүзүндө жүргүзүлгөн чыгымдар;     2) жашоого,  анын ичинде резервациялоого  чыгымдарга  акы  төлөөгөкеткен иш жүзүндөгү чыгымдар;     3) Кыргыз Республикасынын чегинде жана анын чегинен тышкары  жердеКыргыз  Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленген нормалардын чекте-ринде иш сапарында болуу учурунда төлөнүүчү суткалык акылар таандык.     2. Чыгарып  салууга  тийиш  болгон  өкүлчүлүктүү  чыгымдарга салыктөлөөчү тарабынан өз ара кызматташтыкты  белгилөө  же  колдоо  көрсөтүүмаксатында сүйлөшүүлөргө катышкандарды, ошондой эле акционерлердин жал-пы чогулушун өткөрүү үчүн директорлордун кењешинин заседаниесине келгенкатышуучуларды  кабыл алууга жана/же тейлөөгө багытталган киреше алуугабайланыштуу тартылган чыгымдар киреше алууга байланыштуу тартылган  чы-гымдар таандык кылынат.     Өкүлчүлүктүү чыгымдарга аталган адамдарды транспорт  менен  камсызкылуу жана мейманканалык тейлөө боюнча, уюмдун штатында турбаган котор-мочуларга акы төлөө боюнча чыгымдар таандык кылынат.      195-статья. Кадрларды даярдоого жана кайра даярдоого кеткен                 чыгымдарды чыгарып салуу      1. Салык  төлөөчүнүн кадрларды даярдоого жана кайра даярдоого кет-кен чыгашаларына салык төлөөчүнүн киреше алууга  багытталган  кадрлардыдаярдоого, квалификациясын жогорулатууга жана кайра даярдоого байланыш-туу чыгашалары таандык кылынат.     2. Ушул статьянын 1-пунктунда көрсөтүлгөн чыгашалар, эгерде:     1) даярдоо жана/же кайра даярдоо программасы даярдалып  жаткан  жекайра  даярдалып жаткан адисти салык төлөөчүнүн ишинин алкагында квали-фикациясын жогорулатууга же алда канча  натыйжалуу  пайдаланууга  көмөккөрсөтсө;     2) салык төлөөчүнүн штатында турган  кызматкерлер  даярдоодон  жа-на/же кайра даярдоодон өтсө;     3) билим берүү боюнча  кызматтар  ата  мекендик  уюмдар  тарабынанкөрсөтүлсө, чыгашалар чыгарылып салууга жатат.     3. Ушул статьяда квалификациясынын дењгээлине карата талаптын  жо-горулашына  жана кесиптик милдеттерди чечүүнүн азыркы кездеги ыкмаларынөздөштүрүүнүн зарылдыгына байланыштуу адистердин теориялык жана практи-калык билимдерин жањыртуу деп таанылат.  Кесиптик кайра даярдоо деп то-лук жумушчу күнүндө иштеген,  курагы 23 жаштан жогору болгон  кызматкертарабынан  кесиптик  иштин жањы түрүн аткаруу үчүн зарыл болгон кошумчабилимдерди шыктарды жана көндүмдөрдү алуу  квалификациясын  жогорулатуудеп таанылат.      196-статья. Кредиттер жана заемдор боюнча проценттерди төлөө                 боюнча чыгымдарды чыгарып салуу      1. Кредиттер жана заемдор боюнча проценттерди төлөө  боюнча  салыктөлөөчүнүн  чыгымдары ушул Кодекске ылайык салык төлөөчү тарабынан кол-донулуучу салыктык эсептөө ыкмасына жараша эсептелген же төлөнгөн  про-центтердин өлчөмүндө, карыздын суммасы экономикалык ишмердикти жүргүзүүүчүн пайдаланылган учурда ушул статьяда каралган чектөөлөрдү эске  алууменен чыгарып салууга тийиш.     2. Амортизациялануучу негизги каражаттарды сатып алууга же түзүүгөбайланыштуу  же  аларды  пайдаланууга киргизүүгө чейин алардын наркынынөзгөрүшүнө таасир эткен чыгымдарга байланыштуу карыздык милдеттенме бо-юнча  төлөнгөн проценттер жылдык жыйынды кирешеден чыгарып салууга жат-пастан, анын наркын жогорулатат.      197-статья. Илимий-изилдөө, тажрыйба-конструктордук жана                 долбоордук-иликтөө иштерине кеткен чыгашалар боюнча                 чыгарып салуулар      1. Салык төлөөчүнүн экономикалык ишине байланыштуу илимий-изилдөө,тажрыйба-конструктордук жана долбоордук-иликтөө иштерине кеткен чыгаша-лары чыгарып салынууга тийиш.     2. Ушул  статьянын 1-пунктунда каралган негизги каражаттарды сатыпалууга жана/же өндүрүүгө байланыштуу чыгашаларды чыгарып салуу ушул Ко-дексте негизги каражаттарга карата белгиленген тартипте жүргүзүлөт.      198-статья. Негизги каражаттардын, материалдык эмес активдердин                 жана товардык-материалдык запастардын наркы      1. Негизги каражаттардын баштапкы наркына аларды сатып алууга, да-ярдоого, монтаждоого, орнотууга кеткен иш жүзүндөгү чыгымдар, кредиттержана заемдор боюнча проценттер жана  аларды  пайдалануу  үчүн  жарактууабалга  келтирүүгө кеткен чыгымдар,  ошондой эле бажы алымдары жана жы-йымдары,  негизги каражаттарды ташууда аларды камсыздандыруу боюнча чы-гымдар  негизги  каражаттарды  жеке пайдалануу үчүн сатып алуудагы жанаөндүрүүдөгү чыгымдар жана башка аны алардын наркын  жогорулаткан  башкачыгымдар  киргизилет,  буга  ушул Кодекске ылайык салык төлөөчү чыгарыпсалууга укуктуу болгон чыгашалардын курамында эсепке алынган  салыктар-дын жана жыйымдардын суммасы чыгарылып салынат.     2. Негизги каражаттардын наркы тиешелүү объектилерди толуктап жаб-дуу, реконструкциялоо, кењейтүү, модернизациялоо, техникалык кайра жаб-дуу, жарым-жартылай жоюу учурларында өзгөртүлөт.     3. Негизги каражаттар катышуучулар,  уюштуруучулар тарабынан атал-ган каражаттардын баштапкы наркы менен уставдык фондго  алардын  салымыкатары  киргизилгенде  ушул каражаттардын салык төлөөчүнүн бухгалтердикэсебинде ушул негизги каражаттар киргизилген күндөгү наркы болуп  сана-лат, бирок ал рыноктук нарктан жогору болбойт.     Негизги каражаттар акысыз алынган учурда баштапкы нарк аталган ка-ражаттарды  кабыл  алып өткөрүү актысынын маалыматтары менен аныкталат,бирок алардын баланстык наркынан төмөн болбойт.     4. Баланстык  нарк  нөлгө  барабар  деп төмөнкүдөй учурларда кабылалынат:     1) социалдык-маданий багыттагы акысыз берилген объекттерди алууда;     2) коммерциялык эмес уюмдардын мүлктү төмөнкүдөй түрлөрдө алууда:     а) мүчөлүк жана кириш салымдар;     б) гуманитардык жардам жана грант;     в) акысыз негизде алынган активдер.     5. Материалдык эмес активдердин баштапкы наркына аларды сатып алу-уга  жана/же  түзүүгө  кеткен чыгашалар,  кредиттер жана заемдор боюнчапроценттер жана аларды пайдаланууга жарактуу абалга жеткирүү боюнча чы-гымдар киргизилет.     Уюштуруучулар тарабынан уюмдун уставдык фондуна аманаттардын  эсе-бине  киргизилген материалдык эмес активдердин наркы Кыргыз Республика-сынын мыйзамдарынын талаптарын сактоо  менен  тараптардын  макулдашуусубоюнча аныкталат.     Башка уюмдардан жана жеке жактардан  сатылып  алынган  материалдыкэмес  активдердин  наркы сатып алуу боюнча иш жүзүндө кеткен чыгымдаргажана ушул активдерди даяр абалга келтирүү боюнча чыгымдарга  негизденипаныкталат.     Уюмдун өзү тарабынан түзүлгөн материалдык эмес  активдердин  наркыаларды түзүүгө,  даярдоого, анын ичинде товардык-материалдык запастардысатып алуу боюнча чыгымдар,  эмгек акыга кеткен  чыгымдар,  кызматтаргакеткен  чыгымдар,  башка уюмдардын көрсөткөн кызматтарына кеткен чыгым-дар, патенттерди, күбөлүктөрдү алууга байланыштуу алымдарды төлөө боюн-ча иш жүзүндөгү чыгымдардын суммасы катары аныкталат.     6. Негизги каражаттардын жана материалдык эмес  активдердин  наркыушул  Кодексте  белгиленген  тартипте жана шарттарда амортизациялык че-герүүлөрдү эсептөө аркылуу чыгарып салууга таандык кылынат.     7. Товардык-материалдык запастардын наркы аларды сатып алуунун ба-асына негизденип аныкталат,  ага ортомчу уюмдарга төлөнгөн  комиссиялыксый  акылар,  алып  келүүдөгү бажы алымдары жана жыйымдар ташып келүүгөкеткен жана башка товардык материалдык баалуулуктарды сатып алууга бай-ланыштуу башка чыгымдар киргизилет.     8. Негизги каражаттардын, материалдык эмес активдердин жана товар-дык  материалдык  запастардын  наркына эсепке алынууга жатпаган сатылыпалынган материалдык ресурстар боюнча КНС киргизилет.      199-статья. Амортизациялануучу негизги каражаттар      1. Амортизациялык негизги каражаттар деп салык төлөөчүнүн  негизгикаражаттары,  анын ичинде, эгерде ушул Кодексте башкача каралбаса, анынменчик укугунда турган,  пайдаланууга киргизилген жана киреше алуу үчүниш жүзүндө пайдаланылып жаткан материалдык эмес активдер табылат, алар-дын наркы 100 эселенген эсептик көрсөткүчтөн ашыкты түзөт.     2. Жер жана жаратылышты пайдалануунун башка объектилери:  суу, жерказынасы жана башка табигый ресурстар, ошондой эле товардык материалдыкзапастар, бүтпөгөн капиталдык курулуш объектилери, баалуу кагаздар, фи-нансылык шаймандар,  орнотулбаган жабдуулар,  негизги  каражаттар  жанаөндүрүштө жана/же товарларды сатууда, жумуштарды аткарууда жана кызмат-тарды көрсөтүүдө салык төлөөчү  тарабынан  пайдаланылбаган  материалдыкэмес активдер жана мүлк амортизацияланууга жатпайт, алардын наркы агым-дагы салыктык жылда толугу менен даяр продукциянын,  аткарылган  жумуш-тардын жана көрсөтүлгөн кызматтардын наркына которулат.     3. Ушул бөлүмдүн максатында амортизациялануучу  мүлктүн  курамынантөмөндөгү:     1) келишимдер боюнча акысыз пайдаланууга берилген;     2) консервациялоого өткөрүлгөн;     3) 12 айдан ашык узактыкта реконструкциялоодо жана модернизацияло-одо турган негизги каражаттар алып салынат.      200-статья. Негизги каражаттарды классификациялоо жана                 амортизациялык чегерүүлөрдүн өлчөмүн аныктоо      1. Амортизацияланууга тийиш болгон негизги каражаттар амортиазция-лоонун төмөндөгү нормалары менен алты топ боюнча классификацияланат:     1) 1-топ: жењил автомобилдер, жолдордо пайдаланылуучу автотрактор-дук техника,  атайын шаймандар,  жабдуулар жана буюмдар;  компьютерлер,телефондук аппараттар,  перифериялык түзүлүштөр жана маалыматтарды  иш-тетүү боюнча жабдуулар - 30 процент;     2) 2-топ:  автомобиль транспортунун кыймылдуу курамы:  жүк ташуучуавтомобилдер, автобустар, атайын автомобилдер жана авточиркегичтер. Ку-рулуш жабдуулары.  Өнөр жайдын бардык тармактары,  эритүү өндүрүшү үчүнмашиналар  жана жабдуулар;  устачылык-пресстөө жабдуулары;  электрондукжана жөнөкөй жабдуулар, айыл чарба машиналары. Офистик эмеректер; мате-риалдык эмес активдер - 25 процент;     3) 3-топ:  ушул пункттун 1), 2), 4), 5) жана 6) пункттарында сана-лып  өтпөгөн,  амортизацияланууга жаткан негизги каражаттар жана аларгатењештирилген чыгашалар - 20 процент;     4) 4-топ:  темир жол,  дењиз жана дарыя транспорт каражаттары, күчберүүчү жабдуулар жана шаймандар:  жылуулук техникалык жабдуулары, тур-биналык жабдуулар,  электр кыймылдаткычтары жана дизелдик генераторлор,электр берүү жана байланыш түзүлүштөрү, түтүк өткөргүчтөр - 10 процент;     5) 5-топ: имараттар, курулуштар, курулмалар - 10 процент;     6) 6-топ:  салык төлөөчүнүн кен чыккан жерди геологиялык даярдоогокеткен  чыгымдары,  долбоордук  жана инженердик-иликтөө иштери жана жерказынасын пайдалануу укугун алуу,  ошондой эле кийин пайдалуу  кендердиказып  алуу  максатында  кендик-капиталдык  жана кенди даярдоо иштеринекетүүчү чыгымдар,  ошондой эле кен казып алуучу жана/же кенди кайра иш-тетүүчү ишканалардын пайдаланууга киргизилген жана иш жүзүндө жер казы-насын пайдаланууда иштеп жаткан негизги каражаттары - 50 процент. Мындаамортизациялоонун төмөндөтүлгөн нормасын пайдаланууга жол берилет.  Ки-йинки салыктык мезгилдерде амортизациялоонун  төмөндөтүлгөн  нормаларынпайдаланган  салык  төлөөчүлөргө ушул төмөндөтүлгөн нормаларга өзгөртүүкиргизүүгө жол берилбейт.     Кен иштерин  даярдоо боюнча капиталдык чыгымдар салыктык мезгилдиничинде тындырылган запастардын санынын салыктык мезгилдин алдындагы кенказыла  турган  участоктун  баланстык запастарынын санына болгон катышыкатары аныкталуучу амортизациялык норма боюнча амортизацияланат.     2. Салык салуу максаттары үчүн амортизациялык чегерүүлөрдүн сумма-сы салык төлөөчүлөр тарабынан ушул статьяда  белгиленген  тартипте  жылсайын  аныкталат.  Амортизация  ушул  статьянын 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөнжылдын акырына топтун салыктык наркына карата амортизациялоонун  норма-сын колдонуу аркылуу ар бир топ боюнча өзүнчө чегерилет.     3. Имараттар, курулуштар жана курулмалар (мындан ары ушул статьяда-  курулмалар) ар бир курулмага өзүнчө чегерилет.  Курулма пайдалануугаберилген жана пайдаланыла баштаган датадан тартып 20 жыл өткөндөн кийинар  бир курулма жылына 20 процент норма боюнча тикелей колдонулган ыкмабоюнча амортизацияланат.     4. Финансылык ижара (лизинг) келишиминин предмети болуп эсептелгеннегизги каражаттарды алган салык төлөөчү - лизинг алуучу  амортизацияныушул статьяда белгилеген тартипте чегерет.     5. Салыктык максаттарда амортизациялана турган негизги  каражаттарар бир топ боюнча топтун салыктык наркын аныктап турат.     Топтун жылдын акырындагы салыктык наркы төмөндөгүдөй эсептелет:     1) өткөн  жылдын акырына карата топтун салыктык наркы катары анык-талган өткөн жылы  эсептелген  амортизациялык  чегерүүлөрдүн  суммасынаазайтылган топтун жыл башындагы салыктык наркы,     плюс     2) ушул  статьянын 6-пунктуна ылайык жыл ичинде топко кошулган не-гизги каражаттардын наркы,     плюс     3) өткөн жылдагы топтун салыктык наркына кошулган негизги каражат-тардын наркынын калган бөлүгү,     минус     4) ушул  статьянын 7-пунктуна ылайык аныкталган нарк боюнча жылдыничинде өндүрүштөн чыгарылган негизги каражаттар,     минус     5) өткөн жылы чыгарылган  негизги  каражаттардын  наркынын  калганбөлүгү.     6. Топтун салыктык наркына кошулуучу негизги  каражаттардын  наркытөмөндөгүдөй формула менен аныкталат:      Б * (А + 0,5) / 12, мында      А -  негизги каражат иш жүзүндө киреше алуу үчүн пайдаланылган то-лук айлардын саны;     Б -  ушул  Кодекстин  201-статьясынын 1-пунктуна ылайык аныкталганнегизги каражаттардын наркы.     7. Ушул жылдын ичинде өндүрүштөн чыгарылган топтун салыктык наркы-нан чыгарылган негизги каражаттардын наркы төмөндөгүдөй формула  боюнчааныкталат:      Д * (С + 0,5) / 12, мында      С- негизги каражаттар өндүрүштөн чыгарылган айдан кийин ошол жылдакалган толук айлардын саны;     Д -  ушул  Кодекстин  201-статьясынын 2-пунктуна ылайык аныкталганнегизги каражаттардын наркы.     8. Эгерде топтун салыктык наркы жылдын акырына карата нөлдөн төмөнболсо, ал нөлгө тењештирилет, мында салык төлөөчү көрсөтүлгөн терс кал-дыкты өзүнүн кирешесине киргизет.     9. Ушул статьянын максаттарында Кыргыз Республикасынын  бухгалтер-дик  эсеби  жөнүндө мыйзамдарына ылайык аткарылган негизги каражаттардыашыра баалоо топтун салыктык наркын көбөйтпөйт жана төмөндөтпөйт.     10. Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтү Кыргыз Республикасынын ЖогоркуКењеши менен макулдашуу боюнча негизги каражаттардын айрым түрлөрү үчүнамортизациялоонун тездетилген нормаларын белгилөөгө укуктуу.      201-статья. Амортизациялоо максатында негизги каражаттардын түшүшү                 жана чыгышы      1. Эгерде бул Кодексте башкача каралбаса, сатып алынган жана алын-ган негизги каражаттар жыл ичинде топко кошулган негизги каражаттар ка-тары каралат жана топтун салыктык наркын жогорулатат:     1) негизги каражат уставдык капиталга салым катары түшкөндө - ушулКодекстин 198-статьясына ылайык аныкталуучу наркка;     2) негизги  каражаттын  объектиси  консервациялоо  режиминен иштепжаткан негизги каражаттарга которулганда -  ушул  негизги  каражаттардыконсервациялоодо топтон мурда чыгарылган негизги каражаттардын салыктыкнаркына;     3) мурда  акысыз  пайдаланууга  өткөрүлүп берилген негизги каражаткайтарылганда - чыгып калуу учурундагы наркы боюнча;     4) негизги каражат реконструкциялоодон же модернизациялоодон кийинкелип түшкөндө - топтон чыгарылган негизги  каражаттын  наркына,  мындасалык төлөөчүнүн ушул негизги каражаты реконструкциялоого же модерниза-циялоого байланыштуу чыгашаларына жогорулатылат;     5) салык төлөөчүнүн менчигине акысыз алынган негизги каражат келиптүшкөндө,  анын наркы кирешенин курамына киргизилгенде - ушул Кодекстин198-статьясынын  3-пунктуна ылайык аныкталган негизги каражаттын наркы-на;     6) негизги каражаттарды сатып алууда,  курулуш бүткөндөн кийин не-гизги каражаттарды ишке киргизүүдө - баштапкы нарк боюнча;     7) ушул Кодекстин 203-статьясынын 3-пунктуна ылайык ремонтко чыга-шалар суммасы боюнча чектөөдөн ашкан учурда - чектөөдөн ашкан чыгашаларсуммасы боюнча.     2. Чыгарылган   негизги   каражаттар   топтун   салыктык    наркынтөмөндөтөт:     1) негизги каражат сатылганда же негизги каражат финансылык ижара-га (лизингге) берилгенде - сатуу наркына;     2) уставдык капиталга салым катары  берилгенде  -  ушул  Кодекстин198-статьясына ылайык аныкталган нарк боюнча;     3) негизги каражаттар жоголгондо, камсыздандыруу келишими жок бол-со - нөлгө барабар нарк боюнча;     4) камсыздандыруу учуру келип чыкканда - камсыздандыруу уюму тара-бынан камсыздандыруу келишимине камсыздандыруучуга төлөнүүчү камсыздан-дыруу төлөмдөрүнүн суммасы боюнча;     5) акысыз берилгенде,  акысыз пайдаланууга берилгенде, ошондой элеконсервациялоого өткөрүлгөндө  -  Кыргыз  Республикасынын  бухгалтердикэсеп жөнүндө мыйзамдарына ылайык аныкталуучу баланстык наркы боюнча;     6) жоюлуп жаткан негизги каражаттарды ишке ашырууда - ишке ашыруу-нун наркы боюнча;     7) жоюлуп жаткан негизги каражаттарды товардык материалдык  запас-тардын  түзүлүшүнө которууда - Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсепжөнүндө мыйзамдарына ылайык аныкталуучу товардык материалдык  запастар-дын наркы боюнча.      202-статья. Амортизациялык чегерүүлөрдүн суммаларын чыгарып салуу      1. Ушул  Кодекстин  200-статьясына ылайык аныкталган негизги кара-жаттарды амортизациялоо үчүн амортизациялык чегерүүлөр салык төлөөчүнүнкирешесинен чыгарылып салынууга тийиш.     2. Эгерде топтун салыктык наркынын чоњдугу жылдын  акырына  карата100 эселенген эсептик көрсөткүчтөн аз болсо,  анда ушул сумма амортиза-циялык чегерүү катары каралат жана салык төлөөчүнүн кирешесинен, эгердеушул статьяда башкача каралбаса, топтун бардык салыктык наркы чыгарылыпсалынууга тийиш.     3. Эгерде  топтогу бардык негизги каражаттар сатылса,  башка жаккаөткөрүлүп берилсе же жок кылынса,  анда топтун  калган  салыктык  наркыамортизациялык чегерүү катары каралат жана салык төлөөчүнүн кирешесиненчыгарып салынууга тийиш.      203-статья. Оњдоого кеткен чыгашаларды чыгарып салуу      1. Менчик укуктагы негизги каражаттарды,  анын  ичинде  финансылыкижаранын  (лизингдин)  предмети  болуп  эсептелген негизги каражаттардыоњдоого кеткен чыгашаларды чыгарып салуу ушул Кодекстин  200-статьясынаылайык аныкталган ар бир топко карата жүргүзүлөт.     2. Ушул статьянын 1-пунктуна ылайык чыгарып салынууга тийиш болгоноњдоого  кеткен чыгашалардын суммасы топтун жыл башындагы салыктык нар-кынын 15 проценти менен чектелген,  ал топтун жылдын акырына карата са-лыктык наркы катары аныкталган, ал өткөн жылы эсептелген амортиазциялыкчегерүүлөрдүн суммасына азайтылат.     3. Ушул  статьянын  2-пунктунда  белгиленген чектөөдөн ашып кеткенсумма салык жылынын ичинде топтун наркына кошулган негизги  каражаттар-дын наркы катары каралат жана топтун агымдагы (отчеттук) жылдын акырын-дагы салыктык наркын жогорулатат.     4. Ижарага алуучу ижарага алынган негизги каражаттарды оњдоого ба-гытталган иш жүзүндөгү чыгымдардын  суммасы  ушул  статьяда  аныкталгантартипте чыгарып салууларга тийиш.     5. Оњдоого багытталган чыгымдар ушул статьяга ылайык чыгарып салу-уларга  алынып  барбаса,  ижарага  алуучу  топту түзүүгө милдеттүү жанаоњдолуучу негизги каражат киргизилген негизги каражаттардын тобуна  ка-рата  белгиленген  амортизациянын  нормасы  боюнча  ушул бөлүмгө ылайыканыкталган амортизациялык чегерүүлөр түрүндө тартылган чыгымдарды ижаракелишиминин колдонуу мөөнөтүнүн ичинде чыгарып салууга тийиш. Ижара ке-лишиминин колдонууда мөөнөтү бүткөндөн кийин ижарага алуучу ушул  пунк-тка ылайык түзүлгөн топтун салыктык калдык наркын чыгарып салууга укук-туу.      204-статья. Кыргыз Республикасынын Социалдык фондуна чегерүүлөрдү                 чыгарып салуу      Салык төлөөчүнүн  жылдык кирешеси Кыргыз Республикасынын Социалдыкфондуна Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген чегерүүлөрүнүнсуммасына азайтылат.      205-статья. Баалуу кагаздарды сатууда келип чыккан зыяндар      1. Баалуу кагаздарды сатууда келип чыккан зыяндар:     1) карыздык баалуу кагаздардан тышкары,  баалуу кагаздар боюнча  -сатуу наркы менен сатып алуу наркынын ортосундагы терс айырма;     2) карыздык баалуу кагаздар боюнча - сатуу күнүнө карата  дисконт-тун жана/же сый акынын амортизациясын эске алуу менен сатуу наркы мененсатып алуу наркынын ортосундагы терс айырма.     2. Баалуу кагаздарды сатууда келип чыккан зыяндар башка баалуу ка-газдарды сатуудан алынган кирешелердин эсебинен компенсацияланат.     3. Эгерде  ушул статьянын 2-пунктунда көрсөтүлгөн зыяндар алар ке-лип чыккан жылы компенсацияланышы мүмкүн болбосо,  анда алар беш  жылгачейинки  мөөнөткө кийинкиге жылдырылат жана ушул беш жылдын ичинде баа-луу кагаздарды сатуудан түшкөн кирешелердин эсебинен компенсациялануугатийиш.      206-статья. Экономикалык ишке байланыштуу зыяндардын мөөнөтүн                 жылдыруу      1. Салык төлөөчүнүн чыгарып  салууларынын  анын  кирешесинен  ашыпкеткен  суммасы  зыян  деп табылат жана ал салык төлөөчү тарабынан ушулзыян келип чыккан мезгилден кийинки салыктык мезгилдердеги салык  салы-нуучу  кирешеден  чыгарып салуу катарында беш календардык жылга чейинкимөөнөткө жылдырылат жана беш жылдын ичинде  салык  салынуучу  кирешеденчыгарылып салынат.     Салык төлөөчү пайдадан салык төлөөдөн бошотулган салыктык мезгилдетартылган зыяндар салык салынуучу мезгилде чыгарып салуу катары мөөнөтүжылдырылбайт.     2. Эгерде салык төлөөчү бирден ашык салыктык мезгилде зыян тартса,анда ушул зыян келип чыккан мезгилден кийинки салыктык мезгилдерге мын-дай зыяндарды жылдыруу салык салынуучу мезгилде чыгарып салуулар катарымөөнөтү жылдырылбайт.     3. Эгерде  салык  төлөөчү  кайра  уюштуруунун себеби боюнча өзүнүнишин токтоткон учурда,  анын укуктук жолун жолдоочу салык төлөөчү  ушулстатьяда  каралган тартипте жана шарттарда салыктык базаны кайра уюшту-рулган салык төлөөчү тарабынан кайра уюштурууга чейин  тартылган  зыян-дардын суммасына азайтууга укуктуу.      207-статья. Потенциалдуу коромжулуктарды жана зыяндарды жабуу                 үчүн резервдер      1. Банк тарабынан резервге потенциалдуу кредиттик  жана  лизингдикжоготууларды жана коромжулуктарды жабуу үчүн жиберилүүчү жана белгилен-ген банктык кредиттерди камсыздоо максатында гана пайдаланылуучу  суммажылдык жыйынды кирешеден чыгарып салууга тийиш.     2. Резервге чегерүүлөрдүн тартиби жана өлчөмү КРУБ тарабынан  бел-гиленет.      208-статья. Кайрымдуулукка чыгымдар боюнча чыгарып салуулар      Акча каражаттарды  жана  мүлктү (баланстык наркы боюнча) кошуп ал-ганда акысыз негизде менчик формасына карабастан кайрымдуулук  уюмдары-на,  ошондой  эле маданий жана спорттук уюмдарга салык төлөөчүнүн салыкалынуучу кирешесинен 10  проценттен  ашпаган  өлчөмдө  салыктык  жылдыничинде   өткөрүп   берилген   активдер,  аларды  өткөрүп  берген  салыктөлөөчүнүн пайдасына бул активдер кириштелбей турган  шарттарда  жылдыкжыйынды кирешеден чыгарып салынууга тийиш.      209-статья. Чыгарып салынбай турган чыгашалар      1. Төмөнкүлөр:     1) негизги каражаттарды өндүрүүгө,  сатып  алууга  жана  орнотуугабайланыштуу чыгашалар жана башка капиталдык чыгашалар;     2) бюджетке жана Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун  бюдже-тине төлөнүүчү салыктык санкциялар, пеня жана проценттер;     3) Кыргыз  Республикасынын  бюджетине  төлөнүүгө  тийиш  салыктар,төмөнкүлөрдү кошпогондо:     а) сатуулардан салыкты;     б) жер салыгын;     в) мүлккө салыкты;     г) ушул Кодекске ылайык эсептелүүгө тийиш болбогон КНС;     д) жер казыналарын пайдаланууга салыктар;     4) эгерде  ушул  Кодексте  башкача каралбаса,  резервге чегерүүлөртүрүндөгү чыгашалар;     5) Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилүүчү тизме боюн-ча социалдык чөйрөдөгү объектилерди пайдаланууда тартылган чыгашалардынушул объектилерди пайдаланууда алынган кирешелерден ашып кетиши;     6) аталган чыгашалар көрсөтүлгөн кызматтарга акы төлөө  максатындажүргүзүлгөндөн  жана  өндүрүштүк  зарылдыктан  улам келип чыккандыгынынфактысын ырастоо болгондон башка учурларда,  салык төлөөчүнүн жубайы жебашка  үй бүлө мүчөсү,  экономикалык иш боюнча өнөгү же ар кандай башкаадам тарабынан тартылган ар кандай чыгашалар;     7) ушул Кодекстин жоболоруна ылайык кирешесине салык салынбай тур-ган менчиктин ар кандай түрүн сатып алууга,  башкарууга же күтүүгө кет-кен чыгашалар;     8) салык төлөөчү тарабынан өзүнүн үй бүлө мүчөсүнө же экономикалыкиш  боюнча  өнөгүнө  менчикти  сатууга же алмаштырууга тикелей же кыйыртүрдө байланыштуу болгон ар кандай зыяндар;     9) салык төлөөчүнүн өзүнүн жакын туугандарына жана башка адамдаргакарата экономикалык ишти жүзөгө ашырууга байланыштуу болбогон чыгашала-ры;     10) салык агенти тарабынан салык салынгандан башка товарларды, жу-муштарды, кызматтарды кызматкерлерге жењилдик берилген баалар же тариф-тер боюнча сатуудагы баалык айырмачылыктарды төлөөгө кеткен чыгашалар;     11) Кыргыз  Республикасынын аймагында нормативдик-укуктук актыларыменен колдонулуучу карата  белгиленген  табигый  коромжулуктардын  жананормадан ашык зыяндардын суммасы;     12) ушул  Кодексте  белгиленгенден  башка  учурларда  мүнөзү  жанаөлчөмү ырастоочу документтер менен аныкталышы мүмкүн болгон чыгашалар;     13) киреше алууга байланышпаган чыгашалардын суммасы;     14) кирешеге салык салынбаган киреше алууга байланыштуу чыгымдар;     15) иш сапарында болгон учурда төлөнүүчү  киреше  салыгы  салынгансуммадан  ашып  кетүүдөн  башка Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынанбелгиленген чектерден ашып кеткен өлчөмдө төлөнгөн суткалык акылар;     16) банкеттерди,  эс  алууну,  оюн-зоокту же дем алууну уюштуруугакеткен чыгашалар;     17) акцияларды  (үлүштөрдү,  пайларды)  жайгаштыруу үчүн акы төлөөкатары мүлктү алууда пайда болгон салык  төлөөчү-эмитенттин  чыгашаларычыгарылып салынууга жатпайт.     2. Ушул статьянын 1-пунктунун 1) пунктчасындагы баяндалган чыгаша-лардын орду амортизациялоо аркылуу толтурулат.      210-статья. Мүлктү ишенимдүү башкаруу келишиминин катышуучуларынын                 салыктык базасын аныктоонун өзгөчөлүктөрү      1. Мүлктү ишенимдүү башкаруу келишиминин катышуучуларынын салыктыкбазасын аныктоо:     1) аталган келишимдин шарттары боюнча пайда табуучу уюмдун  уюшту-руучусу болгон учурда ушул статьянын 3-пунктуна ылайык;     2) аталган келишимдин шарттары боюнча  уюмдун  уюштуруучусу  пайдатабуучу болуп эсептелбеген учурда ушул статьянын 4-пунктуна ылайык.     2. Ушул бөлүмдүн максаттары үчүн ишенимдүү башкаруу келишими боюн-ча  өткөрүп берилген мүлк ишенимдүү башкаруунун кирешеси катары тааныл-байт.     Мүлктү ишенимдүү  башкаруу  келишиминин колдонуу мөөнөтүнүн ичиндеишенимдүү башкаруучу алган сый акы анын кирешеси болуп эсептелет. Мындаишенимдүү башкарууга байланыштуу чыгымдар, эгер мүлктү ишенимдүү башка-руу келишиминде аталган чыгымдар ишенимдүү башкарууну уюштуруучусу  та-рабынан тартылаары белгиленбесе,  ишенимдүү башкаруучунун чыгымдары бо-луп эсептелет.     Ишенимдүү башкаруучу  мүлктү  ишенимдүү  башкаруу  боюнча салыктыкмезгил үчүн кирешелерди жана чыгашаларды аныкташы жана башкарууну  уюш-туруучуга  (пайда  табуучуга) алынган кирешелер жана тартылган чыгымдаржөнүндө маалыматты бериши керек, аларды башкаруунун уюштуруучусу (пайдатабуучу) тарабынан эсепке алуу үчүн,  ушул бөлүмгө ылайык салыктык базааныкталган учурда.     3. Ишенимдүү  башкаруунун  уюштуруучусунун  кирешелери мүлктү ише-нимдүү башкаруу келишиминин алкагында жылдык жыйынды кирешесинин  кура-мына кирет.     Мүлктү ишенимдүү башкаруу келишимин аткарууга  байланыштуу  чыгым-дар, анын ичинде мүлктүн амортизациясы, ошондой эле ишенимдүү башкаруу-чунун сый акылары киреше алууга байланыштуу тартылган чыгымдар деп таа-нылат жана башкарууну уюштуруучунун чыгымдары болуп эсептелет.     4. Мүлктү ишенимдүү башкаруу келишиминин алкагындагы пайда  табуу-чунун кирешелери жылдык жыйынды кирешенин курамына кирет жана белгилен-ген тартипте салык салынууга тийиш.     Мында ушул келишимди аткаруунун алкагында алынган кирешени азайту-унун эсебинен сый акы төлөө каралган учурда ишенимдүү башкаруучунун сыйакысынан тышкары,  мүлктү ишенимдүү башкаруу келишиминин аткарууга бай-ланыштуу чыгымдар салыктык базаны  аныктоодо  башкаруунун  уюштуруучусутарабынан эсепке алынбайт, бирок пайда табуучунун чыгымдарынын курамынасалык салуу максатында эсептелет.     Мындай келишимдин  колдонулушунун мөөнөтүнүн ичинде ишенимдүү баш-карууга өткөрүп берилген  мүлктү  пайдалануудан  алынган  коромжулуктарушул  бөлүмгө  ылайык салык салуу максатында эске алынган уюштуруучунун(пайда табуучунун) зыяндары катары эсептелбейт.     5. Мүлктү ишенимдүү башкаруу келишими токтотулган учурда ишенимдүүбашкарууга өткөрүп берилген мүлк  аталган  келишимдин  шарттары  боюнчабашкаруунун  уюштуруучусуна  кайтарып берилиши же башка адамга берилишимүмкүн.     Мүлктү кайтарууда  башкаруунун  уюштуруучусунда күчүнө кирген мез-гилде ишенимдүү башкарууга берилген мүлкү менен мүлктү ишенимдүү башка-руу  келишими токтотулган учурга карата наркынын ортосундагы пайда бол-гон оњ (терс) айырмага карабастан киреше (зыян) түзүлбөйт.     6. Бул  статья ушул статьянын 2-пунктунун биринчи абзацында карал-ган учурдан тышкары, обочолонгон мүлктүк комплексти - пайдык инвестици-ялык  фондду түзүүчү башкаруучу компанияга жана мүлктү ишенимдүү башка-руу келишиминин катышуучуларына (уюштуруучуларына) жайылтылбайт.      211-статья. Жөнөкөй шериктик келишиминин катышуучуларынын салыктык                 базасын аныктоонун өзгөчөлүктөрү      1. Жөнөкөй, шериктикти эсепке алуу милдети жүктөлгөн субъект кели-шимге ылайык өзүнүн уюмунун негизги ишмердиги жана жөнөкөй  шериктештикишмердиги боюнча өзүнчө эсепке алууну жүргүзүүгө тийиш.     2. Өзүнчө эсепке алуу милдети жүктөлгөн жөнөкөй шериктиктин  каты-шуучусу салыктык милдеттенмелерди эсептөөнү кирешеге салыкты кошпогондоушул Кодекстин талаптарына ылайык жүргүзүшү керек.     3. Жөнөкөй шериктиктин келишими боюнча салык салууга чейинки кире-ше жана зыяндар келишимге ылайык катышуучулардын ортосунда бөлүштүрүлөтжана ар биринде өзүнчө эсепке алынат.     4. Катышуучулардын мүлкүн жөнөкөй шериктикке салым катары  өткөрүпберүү сатуу болуп эсептелинбейт.     5. Жөнөкөй шериктик келишиминин шарттары аткарылгандан  кийин  са-лымдар  катышуучуларга акчалай же натуралай түрдө кайтарылат.  Кошулгансалымдын өлчөмүндөгү кайтарым катышуучунун кирешеси катары эсептелбейт.                                31-глава                         Салыктык жењилдиктер      212-статья. Салыктан бошотуу      1. Төмөнкүлөрдүн пайдалары салык салуудан бошотулат.     1) кайрымдуулук уюмдардын;     2) I  жана II топтогу майыптардын коомдорунун,  ошондой эле Кыргызазиздер жана дүлөйлөр коомунун иштегендердин жалпы санынын  кеминде  50процентин майыптар,  азиздер жана дүлөйлөр түзгөн.  Тизмеси Кыргыз Рес-публикасынын Өкмөтү тарабынан аныктала турган уюмдарынын;     3) айыл чарба товарларын өндүрүүчүлөрдүн;     4) Кыргыз Республикасынын жазык-аткаруу  системасынын  мекемелери-нин;     5) айыл чарба товардык-сервистик кооперативдеринин;     6) негизги өндүрүштүк каражаттарды сатып алууга, реконструкциялоо-го,  модернизациялоого багытталган бөлүктө анын менчигиндеги өндүрүштүккубаттуулуктарда  түздөн  түз аткарылган мөмө-жемиштердин жана жашылча-лардын өнөр жайлык кайра иштетүү  товарларын  (акциздиктерден  тышкары)сатуудан алынган салык төлөөчүнүн.     2. Кирешеге салык төлөөдөн бошотуу кирешеге салык боюнча  деклара-цияны берүү милдетинен бошотпойт.                                32-глава            Салыктын ставкасы. Кирешеге салыкты эсептөөнүн,                декларациялоонун жана төлөөнүн тартиби      213-статья. Кирешеге салыктын ставкасы      Кирешеге салыктын ставкасы 10 процент өлчөмүндө белгиленет.      214-статья. Кирешеге салыкты эсептөө      Кирешеге салыкты эсептөө ушул Кодекстин 37-статьясынын 1-пунктундабелгиленген тартипке ылайык жүргүзүлөт.      215-статья. Төлөмдүн булагында кармалган салык боюнча отчет                 берүүнүн мөөнөттөрү      Салык агенти  Кыргыз  Республикасындагы  киреше төлөөнүн булагындакармалган салыктын суммасы боюнча отчетту отчеттук  кварталдан  кийинкиайдын 25инен кечиктирбестен берүүгө милдеттүү.      216-статья. Кирешеге салыкты аныктоонун тартиби, төлөөнүн мөөнөтү                 жана орду      1. Кирешеге салык төлөөчү кирешеге  салыктын  акыркы  эсептөөлөрүнжүргүзөт  жана  аны  бирдиктүү  салык декларациясы берилген күнгө чейинтөлөйт.  Салыктын акыркы суммасы отчеттук салыктык мезгил үчүн салыктынэсептелген  суммасы  менен  учурдагы төлөмдөрдүн суммасынын ортосундагыайырма катары аныкталат.     2. Салык  төлөөчүнүн  кирешеге  салыгы салыктык каттоо орду боюнчатөлөнөт.      217-статья. Кирешеге салыктын алдын ала суммасын төлөө      1. Салык төлөөчү эгерде бул статьяда  башкача  каралбаса  салыктыкмезгилдин ар бир айынын 20сынан кечиктирбестен ай сайын кирешеге салык-тын алдын ала суммасын бюджетке төлөөгө милдеттүү.     2. Кирешеге  салыктын алдын ала суммасы жылдын башынан тартып ушулжылдын 1-апрелине чейинки мезгилде салык органдары тарабынан  эсептелетжана  салык  төлөөчү тарабынан өткөн салыктык мезгилдин он бир айы үчүнэсептелген  кирешеге  салыктын  алдын  ала  суммасынын  1/11  өлчөмүндөтөлөнөт жана кийинкиде көрсөтүлгөн мөөнөт үчүн түзөтүүгө жатпайт.     3. Учурдагы салыктык мезгилдин экинчи кварталынан тартып төлөнүүгөтийиш  кирешеге  салыктын  алдын ала суммасы өткөн салыктык мезгил үчүнкирешеге салык боюнча декларацияда көрсөтүлгөн кирешеге салыктын сумма-сынан 1/12 барабар кабыл алынат.     4. Салык төлөөчү  белгиленген  мөөнөттөрдө  салыктык  декларацияныбербеген учурда кирешеге салыктын алдын ала суммасы ушул жылдын апрели-нен тартып декларацияны берүүнүн айынан кийинки айдын 1ине  чейин  ушулстатьянын  2-пунктунда  көрсөтүлгөн  өлчөмдө эсептелүүгө жана төлөнүүгөтийиш.     5. Өткөн  салыктык  мезгилдин  жыйынтыктары боюнча зыян тарткан жесалык салынуучу кирешеси жок салык төлөөчү,  ошондой эле жањы  түзүлгөнуюм  салык  төлөөчүнүн  божомолдуу маалыматтарына жараша салыктын алдынала суммасынын өлчөмүн аныктайт жана салык органга декларация  берилгенучурдан же жањы түзүлгөн уюмдун салыктык каттоодон өткөн күнүнөн тартып10 календардык күндүн ичинде тиешелүү эсептөөнү берет.     6. Салыктык  мезгилдин  ичинде  салык төлөөчүнүн учурдагы салыктыкмезгилдин финансылык жыйынтыктары өзгөргөн учурда салык  төлөөчү  салыкорганы  менен макулдашуу боюнча төмөндөө жана ошондой эле жогорулоо жа-гына салыктын алдын ала  суммасына  тиешелүү  өзгөртүүлөрдү  киргизүүгөмилдеттүү.     7. Кирешеге салыктын алдын ала суммасын  түзөтүү  отчеттук  жылдынбиринчи  жарым жылдыгынын жана тогуз айдын жыйынтыктары боюнча эсептел-ген Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеби жөнүндө мыйзамдарына ыла-йык эсептелген салыктын жана кирешенин ставкасына жараша жүргүзүлөт.     Түзөтүүлөр төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт:     1) учурдагы  салыктык мезгилдин үчүнчү кварталында төлөнүүгө тийишболгон ар айлык салыктын алдын ала суммасы учурдагы салыктык  мезгилдинбиринчи  жарым  жылдыгынын  жыйынтыктары боюнча эсептелген бухгалтердикэсепке ылайык алынган кирешеге жана пайдага салыктын ставкасына  жарашаэсептелген суммадан 1/6 барабар кабыл алынат;     2) учурдагы салыктык мезгилдин төртүнчү кварталында төлөнүүгө  ти-йиш  болгон  ар айлык салыктын алдын ала суммасы учурдагы салыктык мез-гилдин тогуз айынын жыйынтыктары боюнча эсептелген бухгалтердик  эсепкеылайык  алынган  кирешеге жана пайдага салыктын ставкасына жараша эсеп-телген суммадан 1/9 барабар кабыл алынат.     Салыктын алдын  ала  суммасы  боюнча мындай эсептелген милдеттенмежок болгон учурда аталган төлөм тиешелүү кварталда жүргүзүлбөйт.     8. Салыктын  алдын ала суммасын түзөтүү салык төлөөчү тарабынан өзалдынча учурдагы жылдын 20-июлунан  жана  20-октябрынан  кечиктирбестенжүргүзүлөт.     9. Ушул статьянын 2 жана 3-пункттарына ылайык аныкталган ар  айлыкалдан  ала  төлөмдөрдүн  өлчөмү  20  эсептик көрсөткүчтөн ашпаган салыктөлөөчү салыктын алдын ала суммасын салыктык мезгилдин  ичинде  кварталсайын жана түзөтүүсүз төлөөгө укуктуу.     10. Салыктын алдын ала суммасын төлөбөө  же  өз  учурунда  төлөбөөүчүн  салык  төлөөчүгө салыкты төлөбөө же өз учурунда төлөбөө үчүн ушулКодексте белгиленген пеня колдонулат.                                33-глава              Салык төлөөчүлөрдүн жана кирешелердин айрым             категорияларына салык салуунун өзгөчөлүктөрү      218-статья. Камсыздандыруу уюмдары тарабынан түзүлүүчү                 камсыздандыруучу резервдик фонддорго чегерүүлөр боюнча                 чыгарып салуулар      Салыктык базаны эсептөөдө камсыздандыруу ишин жүргүзгөн ата мекен-дик уюм Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилген нормативдер-ге ылайык камсыздандыруучу резервдик фондго чегерүүлөрдүн суммасын  чы-гарып салууга укуктуу.      219-статья. Кыргыз Республикасындагы туруктуу мекеме аркылуу                 экономикалык ишмердикти жүргүзүүчү чет өлкөлүк                 уюмдарга салык салуунун өзгөчөлүктөрү      1. Кыргыз  Республикасындагы  туруктуу мекеме аркылуу экономикалыкишмердикти жүргүзүүчү чет өлкөлүк уюмдар үчүн  салыктык  база  туруктуумекемеге  байланыштуу  кирешелердин жана чыгашалардын негизинде аныкта-лат.     2. Чет өлкөлүк уюмдун Кыргыз Республикасынын аймагында бирден ашыкобочолонгон бөлүмү болсо, алар аркылуу жүргүзүлгөн иш туруктуу мекеменитүзүүгө  алып  келсе,  салыктык база жана салыктын суммасы ар бир бөлүмбоюнча өзүнчө эсептелип чыгат.     3. Чет  өлкөлүк  уюмдун  туруктуу  мекемесинин иши салыктык мезгилаяктаганга чейин токтотулганда акыркы  отчеттук  мезгил  үчүн  салыктыкдекларация  ушул  уюм  тарабынан бөлүмдүн иши токтотулган күндөн тартыпбир айдын ичинде берилет.      220-статья. Кош салык салууну четтетүү      1. Чет мамлекетте салык төлөөчү тарабынан  төлөнгөн  сумма  КыргызРеспубликасы  менен чет мамлекеттик ортосунда түзүлгөн мыйзамдарда бел-гиленген тартипте күчүнө кирген кош салыктан качуу  жөнүндө  макулдашуубар болгон жана мындай кирешенин суммасы Макулдашуунун нормаларына ыла-йык чет мамлекетте салык салынууга тийиш болгон учурда салыктык милдет-тенмени эсептөөдө эске алынат.     2. Ушул статьянын 1-пунктунда каралган  эсепке  алынуучу  сумманынөлчөмү  Кыргыз  Республикасынын  аймагында колдонулган ставкалар боюнчатөлөнгөн салыктын суммасынан ашпоого тийиш.     3. Чет мамлекетте киреше салыгынын суммасын эсепке алуунун тартибиыйгарым укуктуу салык органы тарабынан белгиленет.      221-статья. Проценттерге салынуучу салыктардын ставкалар жана                 мөөнөттөр      1. Салык төлөөчүлөргө төлөнүүчү проценттер Кыргыз Республикасында-гы киреше булагында төлөнгөн суммадан 10 проценттик ставка боюнча салыксалынат.     2. Ушул статьянын 1-пунктунун нормалары Кыргыз Республикасынын Со-циалдык фонду,  резидент-банктар тарабынан алынган проценттерге карата,ошондой эле финансылык ижаранын (лизингдин) келишимдери  боюнча  лизингберүүчү-резиденттер алынган проценттерге карата колдонулбайт.     3. Кыргыз Республикасындагы киреше булагында мурда салык  салынганпроценттерге ушул салыктын кармалгандыгын ырастаган документтер болгон-до, проценттердин салык салынуучу суммасына киргизилбөөгө тийиш.     4. Салык агенти тарабынан кармалуучу проценттерге салык төлөө про-центти  төлөө  айынан  кийинки  айдын  15инен  кечиктирбестен  бюджеткетөлөнүүгө тийиш.                                34-глава               Кыргыз Республикасындагы киреше булагында               чет өлкөлүк уюмдардын кирешелерине салык                        салуунун өзгөчөлүктөрү      222-статья. Чет өлкөлүк уюм тарабынан туруктуу мекеме менен                 байланышпаган Кыргыз Республикасындагы булагынан                 алынган кирешелеринен салыкты эсептөө жана төлөө      1. Чет өлкөлүк уюм тарабынан туруктуу мекеме  менен  байланышпаганКыргыз  Республикасындагы  булагынан алынган кирешелерге ушул Кодекстин223-статьясында белгиленген кирешелер таандык кылынат.     2. Чет өлкөлүк уюм тарабынан Кыргыз Республикасындагы туруктуу ме-кеме менен  байланышпаган  Кыргыз  Республикасындагы  киреше  булагынаналынган  кирешелеринен  алынуучу  салык  чет өлкөлүк уюмга киреше төлөпжаткан уюм жана жеке ишкер тарабынан  эсептелет  жана  кармалат,  мындаушул  Кодекстин  223-статьясында белгиленген ставкалар боюнча жана тар-типте кирешелерди ар бир төлөөдө кармалып калат,  буга  салык  агентинекиреше  алуучу  тарабынан  төлөнүп жаткан киреше Кыргыз Республикасындакиреше алуучу туруктуу мекемеге таандык экендиги жана киреше алуучу са-лык  агентине каттоо картасынын көчүрмөсүн жана салыктык каттоо жөнүндөсалык органынын маалымкатын  өткөрүп  бергендиги  тууралуу  билдирилгенучурлар кирбейт.     3. Ушул статьянын 2-пунктуна ылайык кармалган салыктардын суммасынсалык агенттери тарабынан бюджетке которуу ушул Кодекстин 168-статьясы-нын шарттары боюнча киреше келип чыккан айдан кийинки айдын 20сына  че-йин жүргүзүлөт.     4. Эгерде салык агенти чет өлкөлүк уюм тарабынан төлөнгөн  киреше-лерден салыкты кармабаса же толугу менен кармабаса,  анда ушул аткарыл-бай калган салыктык милдеттенме салык агенти тарабынан милдеттүү  түрдөаткарылат.      223-статья. Кыргыз Республикасындагы туруктуу мекеме менен                 байланышта болбогон Кыргыз Республикасындагы киреше                 булагынан алынган чет өлкөлүк уюмдун кирешелеринен                 салыкты кармап калуунун тартиби жана ставкасы      1. Кыргыз Республикасындагы туруктуу мекеме менен байланышта  бол-богон  чет  өлкөлүк  уюм тарабынан Кыргыз Республикасындагы булактарданалынган кирешелер салык агенттери тарабынан  киреше  булагында  чыгарыпсалууларды  жүзөгө ашырбастан төмөндөгүдөй ставкалар боюнча салык салы-нат:     1) дивиденддер жана проценттер - эњ жогорку жана эњ жогоркудан ки-йинки категориялар боюнча Кыргыз фондулук биржасынын листингиндеги баа-луу кагаздардан алынган проценттерден тышкары 10 процент;     2) камсыздандыруу же тобокелдерди кайра камсыздандыруу келишимдерибоюнча алынган камсыздандыруу төлөмдөрү - 5 процент;     3) автордук гонорарлар, роялти - 10 процент;     4) башкаруу  жана  консультациялык кызматтар боюнча кызматтардан -10 процент.     2. Кыргыз Республикасындагы туруктуу мекемеге байланыштуу болбогонКыргыз Республикасынын аймагындагы чет өлкөлүк уюм тарабынан аткарылганжана көрсөтүлгөн жумуштар жана кызматтар боюнча кирешелерге төлөм була-гынан салык агенттери тарабынан чыгарып  салууларды  жүзөгө  ашырбастансалык  салуулар жүргүзүлөт.  Мындай кирешелерге карата салыктардын тие-шелүү ставкаларын белгилөө менен төмөндөгүдөй кирешелер  таандык  кылы-нат:     1) эл аралык байланыштагы телекоммуникациялык же транспорттук кыз-маттардан  жана Кыргыз Республикасы менен башка мамлекеттердин ортосун-дагы ташуулардан - 5 процент;     Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары же анын аймагындагы пунк-ттардын ортосунда гана жүзөгө ашырылгандан башка учурларда,  дењиз, да-рыя же аба кемеси, автотранспорт каражаты же темир жол транспорту мененар кандай ташуулар эл аралык ташуулар деп түшүнүлөт;     2) башка кызматтардан, жумуштардан - 10 процент.     3. накталай жана/же накталай эмес формада акчаны, баалуу кагаздар-ды,  катышуу үлүшүн,  товарларды,  мүлктү которуу,  жумуштарды,  кызматкөрсөтүүлөрдү аткаруу,  Кыргыз Республикасындагы булактан алынган кире-шени төлөө боюнча резидент эместин алдындагы карызды тындыруунун эсеби-не жүргүзүлүүчү резидент эместин - киреше алуучунун карызын жоюу же та-лабын эсепке алуу кирешелерди төлөө деп түшүнүлөт.     4. Төлөм булагынан алынуучу салыктар төлөм Кыргыз  Республикасыныничинде же анын чегинен тышкары жүргүзүлгөндүгүнө карабастан колдонулат.                                IX БӨЛҮМ                          КОШУМЧА НАРК САЛЫГЫ                                35-глава                             Жалпы жоболор      224-статья. Бул бөлүмдө колдонулуучу түшүнүктөр жана терминдер      Бул бөлүмдө төмөнкүдөй түшүнүктөр жана терминдер колдонулат:     1) "Салык салынуучу импорт" - импортко КНСтен  бошотулган  товардыалып кирүүдөн тышкары Кыргыз Республикасынын бажы аймагына товарды алыпкирүү.     2) "Салык  салынуучу берүүлөр" - салык салынуучу субъект тарабынантоварларды, жумуштарды жана кызматтарды берүүлөр:     а) Кыргыз Республикасынын аймагына товарларды берүүлөр;     б) Кыргыз Республикасында акы үчүн  жүргүзүлүүчү  жумуштарды  жанакызматтарды берүүлөр;     в) товарларды экспорттоо.     Салык салынуучу  берүүлөргө  ушул бөлүмгө ылайык КНСтен бошотулганберүүлөр кирбейт.     3) "Жумуштарды жана кызматтарды экспорттоо" - жумуштарды жана кыз-маттарды берүүлөр орду ушул бөлүмгө ылайык Кыргыз Республикасынын айма-гынын  чегинен  сыртта жайгашкан болсо салык алынуучу субъект тарабынанаткарылган жана көрсөтүлгөн жумуштарды жана кызматтарды берүүлөр.      225-статья. Кошумча нарк салыгы      КНС Кыргыз  Республикасынын  аймагындагы  бардык  салык  салынуучуберүүлөрдүн, ошондой эле салык салынуучу импорттун наркынын бир бөлүгүнбюджеттин кирешесине алып коюунун формасы болуп эсептелет.      226-статья. КНС төлөөчүлөр      КНС төлөөчүлөр болуп салык салынуучу субъект,  ошондой  эле  салыксалынуучу импортту жүзөгө ашырган субъекттер эсептелет.      227-статья. КНСтин ставкасы      1. Эгерде  бул  статьяда  башкача каралбаса КНСтин ставкасы бардыксалык салынуучу жана салык салынуучу импорт боюнча 12 процент өлчөмүндөбелгиленет.     2. КНСтин  ставкасы  ушул  Кодекстин  263-статьясында   аныкталганберүүлөргө карата 0 процент өлчөмүндө белгиленет.                                36-глава                        Салык салынуучу субъект      228-статья. Салык салынуучу субъект      Эгерде субъект салык органдарында ушул бөлүмгө ылайык КНС  төлөөчүкатары каттоодон өткөн же каттоодон өтүүгө милдеттүү болсо ал салык са-лынуучу субъект болуп эсептелет.      229-статья. КНС боюнча каттоого карата талаптар жана анын тартиби      1. Эгерде ал ырааттуу 12 айдын ичинде же ырааттуу 12 айга жетпегенмөөнөттү түзүүчү мезгилдин ичинде Кыргыз Республикасынын аймагында нар-кы төрт миллион сомдон ашкан (мындан ары бул бөлүмдө - КНС боюнча  кат-тоо  чеги)  товарлардын,  жумуштардын жана кызматтардын салык салынуучуберүүлөрүн жүзөгө ашырса,  экономикалык ишмердикти  жүргүзүүчү  субъектКНС төлөөчү катары каттоодон өтүшү керек.     Ушул бөлүмдүн максаттары үчүн салык  салынуучу  берүүлөрдүн  наркытөмөндөгүдөй аныкталат:     1) Кыргыз Республикасынын аймагында ушул субъектинин бардык обочо-лонгон бөлүмүнүн салык салынуу берүүлөрдүн наркын эске алуу менен - атамекендик уюмдар үчүн;     2) ушул  Кодекстин  96-статьясынын 4-пунктуна ылайык каттоону эскеалуу менен - туруктуу мекеме аркылуу ишмердик  жүргүзүүчү  чет  өлкөлүкуюмдар жана жеке ишкерлер үчүн;     3) жөнөкөй шериктештик келишими боюнча жүргүзүүчү ишмердикти  эскеалуу менен - жөнөкөй шериктештик келишими менен ушул шериктештиктин иш-терин жүргүзүү милдеттери жүктөлгөн субъект үчүн.     2. Мүлк  ишенимдүү башкарууга берилгенде ишенимдүү башкаруучу ише-нимдүү башкаруу келишими боюнча жүзөгө ашырылган иш боюнча ушул  стать-янын  талаптарына ылайык КНС төлөөчү катары каттоодон өтүүгө милдеттүү.Мындай учурда ишенимдүү  башкаруу  өз  алдынча,  башкарууну  түзүүчүдөнөзүнчө салык төлөөчү катары каралат.     3. Субъект КНС төлөөчү катары салык  салынуучу  берүүлөрдүн  жалпынаркы  КНС  боюнча  каттоо чегинен ашкан мезгилдин аякташына карата бирайдын ичинде арыз берүү аркылуу каттоодон өтүшү керек.     Субъект каттоо  жөнүндө  арыз  берген  айдан кийинки айдын биринчикүнүнөн тартып каттоо күчүнө кирет.     Ушул статьянын  1-пунктунун  талаптарына  ылайык  каттоодон өтүүгөмилдеттүү болгон субъект каттоо жөнүндө арызды бербеген же өз  учурундабербеген  болсо  салык  салынуучу  субъект КНС төлөөчү катары каттоодонөтүүгө милдеттүү болгон айдан кийинки айдын биринчи  күнүнө  тартып  алсалык салынуучу субъект катары эсептелет.     4. Катталууга милдеттүү болгон субъект КНС төлөөчү катары өз ыкты-яры менен катталууга укуктуу:     1) эгерде ал ушул Кодекске ылайык  КНСтен  бошотулган  берүүлөрдөнбашка товарларды, жумуштарды жана кызматтарды берүүлөрдү жүзөгө ашырса;     2) эгеде ал мындан ары салык салынуучу берүүлөрдү жүзөгө  ашырууганиеттенсе, кандайдыр бир берүүнү жүзөгө ашыруу башталганга чейин.     Ушул пунктта каралган учурларда КНС төлөөчүнүн каттоо жана  каттоодокументин  (мындан  ары  бул  бөлүмдө  -  каттоо  документи) алгандыгыжөнүндө арыз берилген  датадан  кийинки  айдын  биринен  тартып  каттоокүчүнө кирет.     5. КНС боюнча каттоосу жокко чыгарылган субъект КНС төлөөчү катарыберүүлөргө  салык  салуунун наркы КНС боюнча каттоо чегинен ашып кеткенучурда каттоодон өтө алат.     6. КНС  боюнча  каттоо  салык салынуучу субъекттин салыктык каттооорду боюнча жүргүзүлөт.     7. Субъектти  КНС төлөөчү катары каттоодо салык органы субъектининкаттоо жөнүндө арызы берилген  датадан  тартып  он  күндүн  ичинде  КНСтөлөөчүнүн катталган күбөлүгүн берүүгө милдеттүү, анда:     1) субъекттин аты жөнү, толук аталышы же юридикалык дареги;     2) каттоонун күчүнө кирген датасы;     3) салык төлөөчүнүн идентификациялык салыктык номери;     4) Ыйгарым  укуктуу салык органы тарабынан аныкталуучу башка зарылболгон маалыматтар.     8. Каттоо  документи  катуу  отчеттуулуктун бланкы болуп эсептелетжана салык салынуучу субъект анын сактыгын камсыздашы керек.     Салынуучу субъекттин  ушул  статьянын 7-пунктунун 1) жана 4) пунк-тчаларында көрсөтүлгөн маалыматтары өзгөргөн учурда  каттоо  документиналмаштыруу керек.     Каттоо документи жоголгон же бузулган учурда анын дубликаты  бери-лет.     9. Каттоо документин берүүнүн,  алмаштыруунун формасы жана тартибиыйгарым укуктуу салык органы тарабынан белгиленет.      230-статья. КНС боюнча каттоону жокко чыгаруу      1. Эгерде берүүлөрдүн салык салынуучу наркы акыркы 12 айдын ичиндекаттоо чегинен ашпаса, КНС боюнча милдеттүү түрдө каттоодон өткөн салыксалынуучу  субъект  Ыйгарым  укуктуу салык органы тарабынан белгиленгенформа боюнча каттоону жокко чыгаруу жөнүндө арыз берүүгө укуктуу.     КНС боюнча каттоону жокко чыгарууда каттоо документи салык органы-на кайтарылууга тийиш.     Каттоону жокко чыгаруу арыз берилген датадан кийинки айдын биринентартып жана каттоо документине өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин  күчүнөкирет.     2. Салык салынуучу субъект жоюу же кайра уюштуруу аркылуу  банкротболгондо  КНС  боюнча  каттоо  жокко чыгарылат.  Каттоону жокко чыгаруубанкроттук жол-жобо башталгандан кийин 10 күндүн  ичинде  арыз  берүүгөмилдеттүү атайын администратордун арызы боюнча жүргүзүлөт.     Каттоону жокко чыгаруу арыз берилген датадан кийинки айдын биринентартып  жана каттоо документине өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин күчүнөкирет.     3. Салык  салынуучу  субъект,  эгерде  ал жоюу жөнүндө чечим кабылалынган айдан кийинки айдан кечиктирбестен жоюлууга  байланыштуу  салыксалынуучу  берүүлөрдү жүзөгө ашырууну токтотсо,  каттоону жокко чыгаруумаксатында салык органдарына кайрылууга милдеттүү.     4. Салык төлөөчүнүн арызы боюнча салык кызматы органдары салык са-лынуучу жөнөтүүлөрдү жүзөгө ашырганга чейин товарларды, жумуштарды жанакызматтарды  жөнөтүүлөрдү  жүзөгө ашыруу жөнүндө ниети токтотулса,  КНСбоюнча ыктыярдуу каттоону жокко чыгарууга милдеттүү.     5. Каттоо  жокко  чыгарылган  учурда сатып алынган материалдык ре-сурстары боюнча КНСтин суммасын салык салынуучу берүүлөр боюнча  КНСтинсуммасынан ашыруунун орду ушул бөлүмдө белгиленген тартипте толтурулуу-га же кайтарылууга тийиш.     6. Салык  кызматы органдары КНС боюнча каттоону отчеттуулукту ушулКодексте белгиленген мөөнөтүнөн кийин биринен кийин бир кеткен эки  са-лыктык  мезгилдин  ичинде  салык  салынуучу субъект КНС боюнча салыктынаталган отчеттуулугун бербеген учурда ушул  салык  салынуучу  субъекткекийин билдирүү менен жокко чыгара алат.     Каттоону жокко чыгаруу расмий басма сөздөрдө КНС  боюнча  каттоонужокко чыгаруу жөнүндө салык органы тарабынан кабыл алынган чечими жары-яланган күндөн тартып күчүнө кирет.     Ушул пунктка  ылайык  каттоосу  жокко  чыгарылган  салык салынуучусубъектке мурда салык органдары тарабынан берилген КНСтин эсеп-фактура-лары  анын  каттоосу жокко чыгарылгандыгы жөнүндө маалымат расмий басмасөздөрдө жарыяланган күндөн тартып жараксыз деп таанылат.     7. Ушул статьянын 2,  3, 4 жана 6-пункттарында каралган учурлардантышкары КНСтин төлөөчүсү катары ыктыярдуу  катталган  субъектти  каттооушул  каттоо  күчүнө кирген күндөн тартып 24 айдан мурда жокко чыгарыл-байт.     8. КНС боюнча каттоону жокко чыгаруу жөнүндө арызды берүүдө же са-лык органы тарабынан каттоо жокко  чыгарылган  учурда  салык  салынуучусубъект  же атайын администратор КНС боюнча салыктык отчеттуулукка ушулКодекстин 282-статьясынын 9-пунктуна ылайык таризделген КНСтин пайдала-нылбаган эсеп-фактуралардын бланктарын тиркөөгө милдеттүү.     9. Ушул статьянын 6-пунктунда белгиленген негиздер боюнча каттоонужокко чыгаруу,  жокко чыгарылган датага карата эсептелген жана/же эсеп-телүүгө тийиш КНС,  ошондой эле  проценттер,  туум-айып  жана  салыктыксанкциялар боюнча салыктык милдеттенмени аткаруудан бошотпойт.     10. Ушул статьянын 6-пунктунда белгиленген негиздер боюнча каттоо-ну  жокко чыгаруу жөнүндө маалымат Ыйгарым укуктуу салык органынын ачыкмаалыматтык веб-сайтында жана расмий басма сөздөрдө жарыяланат.                                37-глава                         Салык салуу объектиси      231-статья. Салык салуу объектиси      1. КНС салуунун объектиси төмөнкүлөр болуп эсептелет:     1) салык салынуучу берүүлөр;     2) салык салынуучу импорт.     2. Төмөнкүлөр КНС салуунун объектиси болуп эсептелбейт:     1) ишкана же ишкананын өз алдынча иш жүргүзгөн бөлүгүн КНС төлөөчүтарабынан өткөрүп  берүү  учурунда  ушундай  болуп  калган  экинчи  КНСтөлөөчүгө же субъектке сатуу.     Ушул пункттун максаттарында  ишкананын  өз  алдынча  иш  жүргүзгөнбөлүгү болуп уюмдун обочолонгон бөлүмү эсептелет;     2) КНС төлөөчү болуп эсептелген менчик ээсинен мүлктү өткөрүү:     а) ишенимдүү  башкаруу  келишиминин  негизинде  КНС  төлөөчү болупэсептелген ишенимдүү башкарууга;     б) жөнөкөй  шериктештиктин  келишимине  ылайык ушул шериктештиктиништерин жүргүзүү боюнча милдеттенме жүктөлгөн салык салынуучу  субъект-ке;     3) эгер менчик ээси салык салынуучу субъект болуп  эсептелсе  ише-нимдүү  башкаруу же жөнөкөй шериктештик келишими токтогон учурда мүлктүменчик ээсине өткөрүү;     4) эс алуу, көњүл ачуу жана оюн-зооктор чөйрөсүндө жумуштарды жанакызмат көрсөтүүлөрдү кошпогондо КРУБдун берүүлөрү.      232-статья. Товарларды, жумуштарды жана кызматтарды берүүлөр      1. Эгерде товарларды жөнөтүүнү жүзөгө ашырган субъект:     1) товарга  болгон менчик укугун башка адамга өткөрүп берсе,  аныничинде товарды жумуш берүүчү тарабынан кызматкерге Кыргыз Республикасы-нын  Эмгек  кодексинде  каралган  эмгекке  акы  төлөө же башка төлөмдөртүрүндө өткөрүп берүү, карыздык милдеттенме боюнча күрөө берүүчүнүн ка-рызын тындыруунун эсебине күрөөгө коюлган мүлктү өткөрүп берсе;     2) мүлктү финансылык ижарага (лизингге) берсе;     3) электр энергиясы, табигый жай суюлтулган газ, жылуулук, суу ме-нен,  рефрижераторлук жана кондиционердик  кызматтарды  камсыз  кылуунужүзөгө ашырса.     2. Субъект жумуштарды жана кызматтарды берүү жүзөгө ашырат, эгердеал акы төлөө үчүн ар кандай башка ишти аткарса, анын ичинде:     1) мүлктүк жалдоонун (ижаранын) келишимдери боюнча мүлктү  убакты-луу ээлик кылууга жана пайдаланууга берүү;     2) жумуштарды аткаруу,  жумуш берүүчү тарабынан Кыргыз Республика-сынын Эмгек кодексине ылайык жалданма кызматкерге эмгекке акы төлөө ка-тары кызматтарды көрсөтүү.     3. Мындай  жумуштарды  жана  кызматтарды берүүлөргө карата товардыберүүлөр негизги болуп эсептелген учурда бул товарларды берүүчү субъекттарабынан  жүргүзүлүүчү  товарларды берүүлөргө байланыштуу коштоочу жу-муштарды жана кызматтарды берүүлөр товарларды берүүлөрдүн бөлүгү  болупэсептелет.     4. Жумуштарды жана кызматтарды берүүлөр товарларды берүүлөргө  ка-рата  алганда  негизги  болгон  учурда  бул жумуштарды жана кызматтардыжөнөткөн субъект тарабынан жүзөгө ашырылган жумуштарды  же  кызматтардыберүүлөргө  байланыштуу  товарларды  берүүлөр жумуштарды же кызматтардыберүүлөрдүн бөлүгү болуп саналат.     5. Товарды    импорттоого   байланыштуу   жумуштарды   же   кызматкөрсөтүүлөрдү аткаруу товарларды импорттоонун бөлүгү болуп эсептелет.     6. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын бузуу менен жүзөгө ашырылгантоварларды,  жумуштарды,  кызматтарды жөнөтүүгө жөнөкөй жөнөтүү  катарыКНС салынат.     7. Каттоо жокко чыгарылганда жөнөтүүлөргө товардык-материалдык за-пастардын, негизги каражаттардын жана материалдык эмес активдердин кал-дыктары алардын эсептик наркы боюнча киргизилет.     8. Жењилбес  күчтүн  натыйжасында товарды жоготуу товарды жеткирүүболуп эсептелбейт. Жоголгон товардын наркы документ түрүндө, ал эми до-кументтер  жоголгон учурда Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бел-гиленген тартипте Соода-өнөржай палатасынын жана  тиешелүү  органдардынөкүлдөрүнөн  турган көз карандысыз эксперттик комиссиясынын корутундусуменен ырасталышы керек.      233-статья. Товарларды, жумуштарды жана кызматтарды берүүлөр      1. Агент тарабынан жүргүзүлгөн товарларды, жумуштарды, кызматтардыберүүлөр,  эгер бул статьяда башкача каралбаса субъекттин өзү тарабынанжүргүзүлүүчү  берүүлөр  болуп  эсептелет.  Товарды  субъекттен  агенткеөткөрүү,  агенттик  сый  акы  катары  өткөрүлгөн  товарлардан  тышкары,берүүлөр болуп эсептелбейт.     2. Кызматкер тарабынан анын кызматтык милдеттеринин чектеринде то-варларды,  жумуштарды,  кызматтарды жалдоочуга берүүлөр салык салынуучуберүүлөр болуп эсептелбейт.     3. Агент  тарабынан  товарларды,   жумуштарды,   кызматтарды   КНСтөлөөчүлөр  болуп  эсептелбеген субъекттин - чет өлкөлүк уюмдун же жекежактын - резидент эместин тапшырмасы боюнча берүүлөр эгер берүүлөр ушулКодекске  ылайык  салык  салынуучу болуп эсептелсе агенттин берүүлөрүнөкошулат.      234-статья. Салыктык милдеттенменин датасы      1. Салыктык милдеттенме келип чыккан дата,  эгер бул статьяда баш-кача каралбаса берүүлөрдүн датасы болуп эсептелет.     2. Берүүлөрдүн күнү:     1) товарлар  үчүн  -  товарларга  болгон жеке менчик укуктарды ке-ректөөчүгө өткөрүп берүүнүн датасы;     2) аткарылган  жумуштар  жана  көрсөтүлгөн кызматтар үчүн - эгердебул статьяда башкача каралбаса,  бардык жумуштар же кызмат  көрсөтүүлөрбүткөн дата.     3. Аткарылган курулуш-монтаждык жумуштар үчүн  берүүлөрдүн  датасыболуп жумуш бүткөн жана төлөнгөн учур эсептелет.     4. КНСтин эсеп-фактурасы салык салынуучу берүүлөрдүн датасына  че-йин жазып берилген же акы төлөө алынган болсо,  салыктык милдеттенмениндатасы болуп кайсынысы мурдараак болгондугуна жараша КНСтин эсеп-факту-расы жазып берилген же акы төлөө алынган дата эсептелет.     5. Эгер товарлар, жумуштар же кызматтар узак мөөнөттүн ичинде (биржылдан  ашык)  берилген  болсо,  салыктык  милдеттенменин  датасы болупКНСтин эсеп-фактурасы жазып берилген же туруктуу өткөрүп  берүү  датасыже  кайсынысы мурдараак болгондугуна жараша туруктуу ар бир төлөм алын-ган дата эсептелет.     6. Товарларды импорттоодо КНС боюнча салыктык милдеттенменин дата-сы Кыргыз Республикасынын Бажы кодексине ылайык аныкталат.      235-статья. Товарларды берүүлөрдүн орду      Эгерде бул статьяда башкача каралбаса товарларды берүүлөрдүн  ордуболуп берилүүчү товарды өткөрүп берген жер, же болбосо берүүлөргө ташуукошулса,  анда товарды берүүлөрдүн орду ташуу башталган мезгилге карататовар жайгашкан жер болуп эсептелет.      236-статья. Жумуштарды жана/же кызматтарды берүүлөрдүн орду      1. Эгер жумуштар жана/же кызматтар ушул мүлк менен түздөн-түз бай-ланышкан болсо жумуштарды жана/же кызматтарды берүүлөрдүн орду  кыймыл-сыз мүлктүн жайгашкан жери эсептелет. Мындай жумуштарга жана/же кызмат-тарга бул мүлккө түздөн-түз таасир берүү  аркылуу  аткарылган  курулуш,курулуш-монтаждык,  ремонттук, реставрациялык, жашылдандыруу боюнча иш-тер,  техникалык тейлөө жана ушул сыяктуу жумуштар  жана/же  кызматтар,ошондой  эле  ушул  статьяда башкача каралбаса мүлктүк жалдоо,  ижарагаалуу келишими боюнча кыймылсыз мүлктү убактылуу пайдаланууга берүү  иш-тери таандык кылынат.     2. Берүүлөрдүн орду болуп экономикалык ишмердиктин жери, жумуштар-ды жана/же кызматтарды сатып алуучунун туруктуу мекемеси жайгашкан жер,аны менен (туруктуу мекеме) байланышкан ушул жумуштар жана/же кызматтартөмөнкүдөй учурларда:     1) патенттер,  лицензиялар,  соода маркалары,  автордук укуктар жебашка ушул сыяктуу укуктар менчикке өткөрүлүп берилгенде же аларга ошолэле баада кайра берилгенде;     2) бажылык  аймакта жана бажы контролдугу алдында товарларды кайраиштетүүнүн бажылык режимине жайгаштырылган товарларды кайра иштетүүгө;     3) персонал берүү учурунда;     4) контракттын негизги катышуусунун атынан ушул  пунктта  каралганжумуштарды  жана кызматтарды аткаруу үчүн адамды тартуучу агенттин кыз-мат көрсөтүүсү;     5) аудитордук  кызматтарды көрсөтүүдө консультациялык,  юридикалыкжарнамалык   кызматтарды   көрсөтүүдө,    лабораториялык    талдоолордужүргүзүүдө;     6) өнөр жай,  айыл чарбасы жана башка объектилердин продукцияларынөндүрүү  жана сатуу процессинде даярдоо боюнча инженердик-консультация-лык,  долбоордун алдындагы жана долбоордук кызматтарды, техникалык-эко-номикалык негиздемелерди даярдоо боюнча кызматтарды,  бизнес-пландарды,долбоордук-конструктордук иштеп чыгууларды жана ушул сыяктуу кызматтар-ды көрсөтүүдө;     7) маалыматтык массаларды жыйноону жана жалпылоону,  системага са-лууну  жана ушул маалыматты иштеп чыгуунун натыйжаларын пайдалануучунункарамагына берүү боюнча кызматтарды көрсөтүүдө;     8) транспорттук каражаттарды кошпогондо кыймылдуу мүлктү убактылууээлик кылууга жана пайдаланууга берүүдө.     3. Саламаттык сактоо,  маданият, искусство, илимий изилдөөлөр, би-лим  берүү,  туризм,  дене  тарбиясы  жана  спорт  боюнча   кызматтардыкөрсөтүүнүн орду иш жүзүндө кызматтар көрсөтүлгөн жер болуп эсептелет.     4. Ушул статьянын 1,  2 жана 3-пункттарында каралбаган  жумуштардыжана  кызматтарды  берүүлөрдө ушул жумуштарды жана кызматтарды аткаргансубъекттин жайгашкан жери болуп саналат.                                38-глава              Бошотулган жөнөтүүлөр жана КНСтин ставкасы                     нөлгө барабар болгон берүүлөр      237-статья. Бошотулган берүүлөр      Ушул Кодекске ылайык,  эгерде ал ушул Кодекстин  238-258-статьяла-рында  аныкталган берүүлөрдүн түрлөрүнүн бири болсо,  КНСтен бошотулганберүүлөр болуп эсептелет.      238-статья. Жерди, турак жай курулуштарын жана жайларды берүүлөр      1. Турак жай фондуна таандык турак  жай  курулуштарын  Мамлекеттиккаттоо  органдарынын документтерине ылайык берүү же турак жайларды ижа-рага алуу,  мейманкана тибиндеги имараттарды, пансионаттарды, эс алуучужана  дарылоочу  жайларды  ижарага  берүүдөн  тышкары КНСтен бошотулганберүүлөр болуп эсептелет.     2. Жерди берүү, анын ичинде ижарага берүү, соода аянттары, парков-ка,  транспорт каражаттары токтоочу жайларга берүүлөрдөн тышкары КНСтенбошотулган берүү болуп эсептелет.      239-статья. Айыл чарба продуктуну жана мөмө-жемиштердин жана                 жашылчалардын өнөр жайлык кайра иштетүү продуктуларын                 берүүлөр      1. Айыл  чарба өндүрүүчүлөргө өздүк өндүрүштөгү айыл чарба продук-туну,  ошондой эле анын кайра иштетилген продуктуларын берүү КНСтен бо-шотулган берүү болуп эсептелет.     2. Товарларды кайра иштетүү түздөн-түз субъекттин  өндүрүштүк  ку-баттуулуктарында жүргүзүлгөн мөмө,  жемиштердин жана жашылчалардын өнөржайлык кайра иштетүү товарларын (акциздиктерден тышкары) субъект  тара-бынан берүү КНСтен бошотулган болуп эсептелет.     3. Айыл чарба товардык-сервистик кооператив тарабынан ушул  коопе-ративдин  мүчөлөрү болгон айыл чарба өндүрүүчүлөрдөн алынган айыл чарбапродуктусун жана кайра иштетүү продуктуларын  берүү  КНСтен  бошотулганболуп эсептелет.     4. Айыл чарба товардык-сервистик кооператив тарабынан  товарларды,жумуштарды,  кызматтарды ушул кооперативдин мүчөлөрүнө берүү КНСтен бо-шотулган болуп эсептелет.      240-статья. Коммуналдык кызматтарды берүүлөр      Жеке жакка тиричилик максаттар үчүн канализация,  лифт, катуу жанасуюк калдыктарды чыгаруу кызматтарын пайдалануу боюнча берүүлөр,  ошон-дой эле ысык жана муздак сууну,  жылуулук энергияны,  электр  энергияныжана  жазды,  анын ичинде суюлтулган газ баллондорду берүү КНСтен бошо-тулган берүүлөр болуп эсептелет.      241-статья. Финансылык ижара (лизинг) боюнча негизги каражаттарын                 берүүлөр      1. Эгерде бул статьяда башкача каралбаса, негизги каражаттарды фи-нансылык ижаранын (лизинг) келишими боюнча өткөрүп берүү лизинг берүүчүтарабынан  алына  турган  проценттердин  суммасы  бөлүгүндө  бошотулганберүүлөр болуп эсептелет.     2. Негизги  каражаттарды өткөрүп берүү жана лизинг берүүчү тарабы-нан алына турган финансылык ижаранын (лизинг) келишими боюнча  төлөмдөртөмөндөгү шарттардын бири сакталган учурда бошотулган берүү болуп сана-лат:     1) эгер  берилүүчү негизги каражаттардын импорту ушул бөлүмгө ыла-йык КНСти төлөөдөн бошотулган болсо;     2) эгер лизинг берүүчү аталган негизги каражаттарды салык салынуу-чу субъект болуп эсептелинбеген чарбакер субъекттен сатып алган болсо.      242-статья. Медициналык ишмердиктин чөйрөсүндөгү товарлар жана                 кызматтар      Протездик-ортопедиялык буюмдарды берүүлөр,  Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтү тарабынан аныкталган тизме боюнча майыптар үчүн  адистештирилгентоварларды берүүлөр, анын ичинде аларды оњдоо КНС төлөөдөн бошотулат.      243-статья. Финансылык кызматтар      1. Финансылык  кызматтарды  берүүлөр  бошотулган  кызматтар  болупэсептелет.     2. Ушул статьянын максаты үчүн финансылык кызматтар деп төмөнкүлөртаанылат:     1) кредиттер,  заемдор  боюнча  проценттерди  эсептөө жана өндүрүпалуу, кредиттерди, заемдорду берүү, кепилдиктерди жана/же гарантиялардыберүү,  анын ичинде акчалай формада аткарууну караган банктык кепилдик-терди берүү,  заемдорду,  кредиттерди же кредиттик кепилдиктерди креди-торлор тараптан башкаруу;     2) депозиттерди кабыл алуу, корреспондент банктардын эсептерин ко-шуп  алганда  уюмдардын жана жеке жактардын банктык эсептерин ачуу жанажүргүзүү;     3) төлөмдөр,  которуулар карыздык милдеттенмелер, чектер жана ком-мерциялык жүгүртүлүп жаткан төлөм каражаттары менен жүргүзүлгөн  опера-циялар, инкассо боюнча операциялар;     4) ушул жакка таандык болгон аффинаждалган баалуу металлдардын же-ке санына таасир тийгизе турган жеке жактардын жана уюмдардын металлданжасалган эсептерин ачуу жана киргизүү;     5) валюта,  мыйзамдуу  төлөм  каражаты болуп эсептелген банкнотторжана акчалай каражаттар болуп эсептелген операциялар, буга алтын тыйын-дар жана коллекциялык нускалар кошулбайт;     6) акциялар,  облигациялар жана башка баалуу кагаздар менен, төлөмкарточкалар, ошондой эле акциз маркалары менен жүргүзүлгөн операциялар,буга баалуу кагаздардын сакталышын камсыз кылуу боюнча кызматтар; чарбажүргүзүүчү   шериктиктердин   жана   коомдордун  капиталына  катышуунунүлүштөрү менен жүргүзүлгөн операциялар кошулбайт;     7) инвестициялык фонддорду башкаруу;     8) клирингдик операциялар,  анын ичинде  төлөмдөрдү  жыйноо,  тек-шерүү,  сорттоо жана төлөмдөрдү ырастоо,  ошондой эле алар менен өз араэсептешүүнү жүргүзүү жана клирингге катышуучулардын - банктык операция-лардын  айрым түрлөрү жүзөгө ашырылган уюмдардын так позицияларын анык-тоо;     9) аккредитивдерди ачуу жана тейлөө.      244-статья. Камсыздандыруу кызматтары      Камсыздандыруу, кош камсыздандыруу жана кайра камсыздандыруу боюн-ча кызматтарды берүүлөр КНСтен бошотулган болуп эсептелет. Брокерлердинжана  агенттердин  ушундай кызматтарын көрсөтүүгө байланыштуу кызматтарКНСтен бошотулган берүүлөр болуп саналат.      245-статья. Пенсиялык камсыздоо боюнча кызматтар      Пенсиялык камсыздоо боюнча кызматтарды, пенсияны төлөөгө байланыш-туу кызматтар жана пенсиялык фонддордун мүлкүн ишенимдүү башкаруу боюн-ча кызматтарды,  мүлктү ижарага берүүдөн башка,  КНС боюнча  бошотулганберүүлөр болуп эсептелет.      246-статья. Транспорттук кызматтар      Жүргүнчүлөрдү Кыргыз Республикасынын аймагында транспорт менен та-шуу,  кеминде 6 оруну жењил транспорттук ташууларды кошпогондо,  КНСтенбошотулган берүүлөр болуп саналат.      247-статья. Роуминг, тармактар аралык байланыш (интерконнект)                 кызматтары жана эл аралык транзиттик трафик боюнча                 байланыш кызматтары      1. Роуминг,  тармактар  аралык байланыш (интерконнект) кызматтарынКыргыз Республикасынын байланыш операторлору тарабынан чет өлкөлүк бай-ланыш операторлорунун абоненттерине берүүлөр, эл аралык транзиттик тра-фик боюнча байланыш кызматтарын Кыргыз Республикасынын байланыш  опера-торлору  тарабынан  чет  өлкөлүк байланыш операторлорунун абоненттеринеберүүлөр КНСтен бошотулган берүүлөр болуп эсептелет.     2. Ушул статьянын максаттары үчүн:     1) трафик - бул электр байланыш тармагы боюнча  өткөрүп  берилүүчүмаалыматтардын жыйындысы;     2) роуминг - бул кыймылдуу байланыш оператору тарабынан  абоненткеберилүүчү  кыймылдуу байланыш кызматтары,  алардын ортосунда келишимдикмамилелер түзүлөт,  мында анын иштөө  зонасынан  кыймылдуу  байланыштынбашка  операторунун иштөө зонасына Кыргызстандын ичинде жана анын чеги-нен сыртта которулуу;     3) тармактар  аралык  байланыш  (интерконнект)  -  бул кызматтардыкөрсөтүүчүнүн абоненттерине башка кызматтарды көрсөтүүчүнүн абоненттерименен   байланыш   же   башка   кызмат  берүүчүнүн  кызматтарына  жетүүмүмкүнчүлүгүн берүү үчүн электр байланыш тармактарынын  физикалык  жаналогикалык байланышы;     4) транзиттик трафик - булагы  жана  алуучусу  электр  байланыштынбашка тармактарынын пайдалануучулары болгон учурда электр байланыш опе-раторунун тармагы аркылуу өтүүчү трафик.      248-статья. Окуу куралдарын жана мектеп шаймандарын, мамлекеттик                 тилде илимий басылыштарды берүүлөр      Мамлекеттик тилде   китептерди,   христоматияларды,  илимий,  ада-бий-көркөм китептерди,  журналдарды,  балдар  үчүн  басылыштарды  берүүКНСтен бошотулган берүүлөр болуп эсептелет.      249-статья. "Товарларды бажы аймагында кайра иштетүү" жана                 "Товарларды бажы контролдугунун астында кайра иштетүү"                 бажы режимдериндеги товарларды кайра иштетүү      Кыргыз Республикасынын  бажы  аймагына ташылып келген жана "Товар-ларды бажы аймагында кайра иштетүү" жана "Товарларды бажы  контролдугу-нун астында кайра иштетүү" бажы режимдериндеги товарларды кайра иштетүүбоюнча кызматтар КНСтен бошотулган берүүлөр болуп эсептелет.      250-статья. Менчиктештирүү      Мамлекеттик мүлктү менчиктештирүү жолу менен берүү КНСтен бошотул-ган берүү болуп эсептелет.      251-статья. Кайрымдуулук уюмдардын берүүлөрү      Кайрымдуулук уюмдардын Кыргыз Республикасынын меценаттык жана кай-рымдуулук жөнүндө мыйзамдарына ылайык кайрымдуулук  максатта  берүүлөрүКНСтан бошотулган берүү болот.      252-статья. Коммерциялык эмес уюмдар ишке ашыруучу берүүлөр      Берүүлөрдү ишке  ашырууга  кеткен  чыгымдан  ашпаган акы үчүн ишкеашырылчу берүүлөр КНСтан бошотулчу берүүлөр болуп эсептелет, эгерде:     1) коммерциялык  эмес уюмдар балдарды же улгайган курактагы жаран-дарды социалдык колдоо же коргоо үчүн ишке ашыруучу товарларды,  жумуш-тарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү берүүлөр болсо;     2) илимий,  маданий жана спорттук мекемелер, ден соолукту чыњдоочумекемелер ишке ашырчу берүүлөр болсо.      253-статья. Акысыз негизде берүүлөр      Социалдык-маданий, туракжай-коммуналдык  арналыштагы  объекттерди,жолдорду,  электр тармактарын, подстанцияларды, котельный жана жылуулуктармактарды, суу чыгаргыч курулмаларды, кен-шахта жабдууларын, жарандыккоргонуу объекттерин көрсөтүлгөн объекттерди арналышы боюнча пайдалану-учу  жана  эксплуатациялоочу  адистешкен уюмдарга акысыз негизде берүү,Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими боюнча ишканаларга, мекемелергежана уюмдарга же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына акысыз бе-рилчү негизги каражаттардын  наркы  КНСтан  бошотулган  берүүлөр  болупэсептелет.      254-статья. Мамлекеттик же муниципалдык уюмдардын зыйнаттык                 товарларды берүүсү жана кызматтарды көрсөтүүсү      Мамлекеттик же муниципалдык уюмдардын көмүүгө же сөөк коюуга  бай-ланыштуу   калкка   зыйнаттык   товарларды   берүүсү  жана  кызматтардыкөрсөтүүсү КНСтан бошотулган берүүлөр болуп эсептелет.      255-статья. Айыл чарбалык өндүрүшчүлөргө минералдык жер                 семирткичтерди жана өсүмдүктөрдү химиялык коргоо                 каражаттарын берүүлөр      Тизмеси Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан  аныкталган  мине-ралдык  жер семирткичтерди жана өсүмдүктөрдү химиялык коргоо каражатта-рын берүүлөр КНСтан бошотулган берүүлөр болуп эсептелет.      256-статья. Алтынды берүү      Алтын куймасын жана аффинирленген алтынды берүү КНСтан  бошотулганберүү болуп эсептелет.      257-статья. Импорттолчу товарларды КНСтан бошотуу      1. Кыргыз Республикасынын аймагына импорттолчу төмөнкүдөй товарларКНС төлөөдөн бошотулат:     1) баалуу кагаздар,  Кыргыз Республикасынын жаранынын паспорттору-нун жана ким экенин билдирүүчү күбөлүктөрүнүн бланктары;     2) майыптар үчүн атайын товарлар;     3) окуу куралдар жана мектеп шаймандары, илимий басылмалар;     4) Кыргыз Республикасынын бажы мыйзамдары менен аныкталган бажылыкрежимдердин алкагында КНС төлөөдөн бошотуу каралган товарлар;     5) сейсмикалык  абалды  өлчөө  жана  контролдоо боюнча геологиялыкэкспедициялардын илимий жабдуулары (геофизикалык, геодезиялык);     6) акциздик жыйымдын маркалары, нумизматтык максатта пайдаланылчу-дан башка контролдук (латенттик) маркалар жана валюта;     7) өзгөчө кырдаалдардын, куралдуу жањжалдардын кесепеттерин жоюудажардам көрсөтүү үчүндөр;     8) гуманитардык   жардам,  грант  катары,  Кыргыз  РеспубликасынынӨкмөтү аныктачу тартипте;     9) чет  мамлекеттердин  дипломатиялык өкүлчүлүктөрү жана консулдукмекемелери жана эл аралык уюмдар расмий пайдаланчулар, ошондой эле дип-ломатиялык  агенттер  эл аралык келишимдерге ылайык,  үй-бүлөлөрү мененкошо жеке пайдаланчулар;     10) балдардын тамак-ашы;     11) жаратылыш газы.     2. ушул   статьянын   1-пунктунун  2)  -  3),  10)  пунктчаларындакөрсөтүлген товарларды импорттоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтү  ЕвразияЭкономикалык  Шериктештигинин Тышкы экономикалык иштин товардык номенк-латурасына (мындан  ары  ТНВЭД)  ылайык  аныктачу  тизмеге  ылайык  КНСтөлөөдөн бошотулат.      258-статья. Импорттолчу асыл тукум айыл чарба жаныбарларын жана                 үрөндүк материалдарды, минерал жер семирткичтерди жана                 өсүмдүктөрдү химиялык коргоо каражаттарын КНСтан                 бошотуу      1. Кыргыз Республикасынын аймагына  импорттолчу  асыл  тукум  айылчарба  жаныбарлары  жана үрөндүк материалдар,  минерал жер семирткичтержана өсүмдүктөрдү химиялык коргоо каражаттары КНС төлөөдөн бошотулат.     2. Ушул статьяда көрсөтүлгөн товарларды импорттоо Кыргыз Республи-касынын Өкмөтү ТНВЭДге ылайык бекитүүчү тизмеге ылайык КНС төлөөдөн бо-шотулат.      259-статья. Кыргыз Республикасынын бажы аймагына импорттолчу                 негизги каражаттарды КНС төлөөдөн бошотуу      1. КНС төлөөчү  катары  катталган  чарбакер  субъекттер  өздөрүнүнөндүрүштүк  максаттары  үчүн  Кыргыз Республикасынын бажы аймагына алыпкелүүчү негизги каражаттар, ТНВЭДге ылайык 8702 (микроавтобустар), 8703товардык позициялар менен классификацияланчудан жана 94-топтогудан баш-калар, КНС төлөөдөн бошотулат.     2. Ушул   статьянын  1-пунктунда  каралган,  айыл  чарбалык  товарөндүрүүчү  жана  айыл  чарбалык  товардык-сервистик  кооператив  өзүнүнөндүрүштүк  максаты үчүн жана товардык-сервистик кооперативдин мүчөлөрүүчүн импорттоочу жана/же чарбакер субъект финансылык ижара (лизинг) ке-лишими  боюнча  импорттоочу  негизги каражаттар ал чарбакер субъект КНСтөлөөчү катары катталган фактысына карабастан КНС төлөөдөн бошотулат.     3. Ушул  статьяда  көрсөтүлгөн  негизги каражаттар шарттуу чыгаруукүнүнөн кийин 12 ай өткөндө  обочолонтулган  учурда  андай  обочолонтууберүү болуп эсептелет жана КНС салык органына төлөнөт.     4. Ушул статьяда көрсөтүлгөн негизги  каражаттар  шарттуу  чыгаруукүнүнөн кийин 12 ай өткөнгө чейин обочолонтулган учурда андай обочолон-туу салык салынчу импорт болуп эсептелет жана КНСтын  шарттуу  салынгансуммасы  жана үстөк бажы органына төлөнөт.  Үстөктү бажы органы шарттуучыгарылгандан кийинки күндөн тартып КНС төлөө боюнча милдет  аткарылганкүнгө чейин, Кыргыз Республикасынын Бажы кодексинде белгиленген ставка-лар боюнча эсептейт.     5. Бул  статьянын максаттары үчүн негизги каражат,  бул - ишкердикжүргүзүүдө пайдаланууга арналган актив, өзүнүн наркын бара-бара аны ме-нен түзүлүүчү товарларга, жумуштарга жана кызмат көрсөтүүлөргө өткөрөт,аны пайдалануу же эксплуатациялоо мөөнөтү бир жылдан  ашык  болот  жанабажылык наркы 200000 сомдон кем эмести түзөт.      260-статья. Жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү экспорттоо      Жумуштарды жана  кызмат көрсөтүүлөрдү экспорттоо КНСтан бошотулганберүүлөр болуп эсептелет.      261-статья. Товарларды экспорттоо      Алтын куймасынан жана аффинирленген алтындан башка берүүлөр КНСтиннөлдүк ставкасы менен берүү болуп эсептелет.      262-статья. Эл аралык ташуулар      1. Жүргүнчүлөрдү,  кол  жүктү жана жүктү эл аралык ташуулар КНСтенбошотулган берүүлөр болуп эсептелет.     2. Эгерде  ташуулар  Кыргыз Республикасынын аймагынан башка мамле-кеттин аймагына же башка мамлекеттин аймагынан  Кыргыз  Республикасынынаймагына жүргүзүлгөн болсо ал эл аралык болуп эсептелет.      263-статья. Эл аралык ташууга байланыштуу кызматтар      1. Эл  аралык  ташууларга  байланыштуу кызматтар КНСтен бошотулганберүүлөр болуп саналат.     2. Ушул статьяда жүргүнчүлөрдү, кол жүктөрдү жана жүктөрдү эл ара-лык ташууга байланыштуу кызматтар төмөнкүлөр болуп саналат:     1) жүктөө, түшүрүү, кайра жүктөө, куюу-куюп чыгаруу боюнча;     2) экспедициялоо боюнча;     3) авиациялык  күйүүчү майды куюп берүү жана/же куюп чыгаруу боюн-ча;     4) аэронавигациялык,  метереорологиялык, жердеги-штурмандык, аэро-порттук жана жердеги тейлөө боюнча;     5) техникалык тейлөө боюнча;     6) бортто тамактандыруу жана суусундуктар менен камсыз кылуу боюн-ча;     7) аба кемесин тазалоо боюнча;     8) эл аралык ташууларга жана Кыргыз Республикасынын аймагынан тыш-кары ташуу үчүн билеттерди сатуу жана брондоо боюнча.                                39-глава                             Салыктык база      264-статья. Салыктык база      1. Салык  салынуучу  берүүлөр  боюнча КНС үчүн салыктык база болупушул Кодекстин 265-статьясына ылайык аныкталуучу берүүнүн салык салыну-учу наркы саналат.     2. Салык салынуучу импорт боюнча КНСти эсептөө үчүн салыктык  базаушул  Кодекстин 267-статьясына ылайык аныкталуучу импорттун салык салы-нуучу наркы болуп саналат.      265-статья. Берүүлөрдүн салык салынуучу наркы      1. Эгерде ушул  Кодексте  башкача  каралбаса,  бардык  субъектилерушундай берүүгө карата КНСти жана мейманканалык салыктын жалпы суммасынчыгарып салгандан тышкары төлөөчү же төлөөгө тийиш болгон  жалпы  суммаберүүнүн салык салынуучу наркы болот.     2. Акы төлөө натуралай түрдө жүргүзүлгөн учурларда, салык салынуу-чу  нарк  деп КНС жана мейманканалык салык чыгарылып салынган товарлар-дын, жумуштардын, кызматтардын рыноктук баасы эсептелет.     3. Салык  салынчу  нарк ушул Кодекстин 120-статьясында каралганданбашка учурларда эсептик нарктан төмөн болушу мүмкүн  эмес.  Товарларды,жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү берүү мамлекеттик жөнгө салынчу бааларбоюнча ишке ашырылган учурларга карата колдонулбайт.     4. Эгер  товарлар,  жумуштар,  кызмат  көрсөтүүлөр рыноктук баадантөмөн баа боюнча берилсе,  анда салык салынчу берүүнүн наркы  ушул  Ко-декстин 119, 120-статьяларына ылайык аныкталат.     5. Берүүлөрдүн салык салынуучу наркы төмөнкүлөрдү да камтыйт:     1) берүү  КНС  жана мейманканалык салык чыгарылып салынган берүүгөбайланыштуу салыктардын суммасын;     2) салык төлөөчүнүн айрым керектөөчүлөргө товарларды,  жумуштарды,кызматтарды сатууда мамлекеттик жөнгө салынуучу бааларды колдонушуна жеКыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык берилүүчү жењилдиктерди кол-донушуна байланыштуу бюджет тарабынан берилген субсидиялардын суммасын.     6. Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарына ылайык төлөнүүчү мамлекет-тик алымдар берүүнүн салык салынуучу наркына киргизилбейт.     7. Бул бөлүмдө эсептик нарк деп:     1) товардык-материалдык  запастар  боюнча  -  сатып  алууга   жанаөндүрүүгө кеткен чыгымдар;     2) негизги каражаттар жана материалдык эмес активдер боюнча  сатыпалууга жана өндүрүүгө кеткен чыгымдар түшүнүлөт.     8. Эгерде  салык  салынуучу  субъектиге   анын   экономикалык   ишжүргүзүшү максатында берилген товарлар,  жумуштар, кызматтар ушул субъ-ектинин кызматкерине же  башка  субъектилерге  акысыз  берилсе,  мындайберүүнүн салык салынуучу наркы товарлардын,  жумуштардын,  кызматтардынрыноктук баасы болуп эсептелет.     9. Мүлк  финансылык ижарага (лизинг) берилгенде берүүнүн салык са-лынуучу наркы болуп лизинг лизингди алуучу лизинг берүүчүгө  финансылыкижаранын  (лизингдин)  предмети  болгон  мүлктү  сатуучуга  төлөнгөн жетөлөнүүгө тийиштүү сумма эсептелет.      266-статья. Салык салынуучу берүүнүн жана эсепке алынууга тийиш                 болгон КНСтин өлчөмүн корректировкалоо      1. Жөнөтүлгөн   товарлардын,   жумуштардын,   кызматтардын   наркыөзгөргөн учурда салык салынуучу берүүнүн өлчөмү да тиешелүү түрдө  кор-ректировкаланат.     2. Салык салынуучу  берүүнүн  өлчөмүн  корректировкалоо  төмөндөгүучурларда ишке ашырылат:     1) товар толук же жарым-жартылай кайтарылганда;     2) баа өзгөргөндө;     3) аткарылган жумуштардан жана  (же)  кызматтардан  баш  тартылганучурда;     4) берилген товарлар, жумуштар, кызматтар үчүн төлөнгөн акы кайта-рылган учурда.     Салык салынчу берүүнү,  анын ичинде  КНСти  корректировкалоо  ушулпунктта көрсөтүлгөн учурлар болгон салыктык мезгилде ишке ашырылат.     3. Эгерде берилген товарлар,  жумуштар,  кызматтар  үчүн  төлөнгөнакынын баары же бир бөлүгү кайтарылгыс карыз болуп эсептелсе,  анда са-лык салынуучу субъект зачеттолууга тийиш болгон КНСтин  суммасын  талапкылууга  укуктуу  болот,  бирок  ал кайтарылгыс карыздын келип чыгышынабайланыштуу берүү боюнча КНС чегерилген күндөн тартып  салыктык  мезгилаяктаганга чейинки 12 айдан мурда жүргүзүлбөйт.     Бул пункттун максаты үчүн кайтарылгыс карыз деп салык салынчу  жакалууга тийиш болгон, милдеттенме соттун чечимине, банкроттукка, жоюлуу-га же бересечинин өлүмүнө байланыштуу ал жак толук ала албачу,  же Кыр-гыз  Республикасынын  граждандык  мыйзамдарында  каралган  доомат  коюумөөнөтү өтүп кеткен сумма эсептелет.     4. КНС төлөөчү ага ушул статьянын 3-пункту менен берилген укуктар-ды пайдалангандан кийин берилген товарлар, жумуштар, кызмат көрсөтүүлөрүчүн  акы  алынган учурда салык салынчу берүүнүн наркы ошол акы алынгансалыктык мезгилде төлөнгөн акынын наркына жогорулатылууга тийиш.     5. Эгерде  салык салынуучу субъектинин сатылып алынган материалдыкресурстар боюнча милдеттенмеси шектүү деп табылса,  ушул  милдеттенмегекиргизилген КНСтин суммасы жагдай шектүү деп табылган салыктык мезгилдеэсепке алуудан чыгарылып салынууга тийиш.     Эгерде шектүү жагдай толугу менен же жарым-жартылай төлөнсө,  андамилдеттенменин төлөнген бөлүгүнө таандык болгон сатылып алынган матери-алдык ресурстар үчүн КНСтин суммасы акы төлөө жүргүзүлгөн салыктык мез-гилде эсепке алынууга тийиш.     Бул пункттун  максаты үчүн шектүү деп субъект төлөөгө тийиш болгонжана ал субъект кредитордун милдеттенмеси соттун  чечимине  байланыштуутоктотулганына,  банкрот  болгонуна,  жоюлганына же өлүмүнө байланыштуутөлөбөгөн,  же Кыргыз Республикасынын граждандык мыйзамдарында каралгандоомат коюу мөөнөтү өтүп кеткен сумма эсептелет.     6. Алынган,  мурда кириштелген материалдык ресурстар  үчүн  КНСтинсуммасын корректировкалоо төмөнкүдөй ишке ашырылат:     1) алынган материалдык ресурстарды бошотулган берүүлөрдү ишке ашы-руу үчүн пайдаланганда;     2)  алынган материалдык ресурстарды салык салынчу берүүлөрдүтүзүү үчүн эмес пайдаланганда;     3) Кыргыз Республикасынын салык мыйзамы өзгөрүп,  ага ылайык салыксалынчу берүүлөр бошотулган берүүлөрдүн статусун алган учурда;     4) материалдык ресурстар жарактуулук, пайдалануу мөөнөтү бүткөнүнөбайланыштуу эсептен чыгарылганда;     5) ал жеткис күчтүн таасири болгондон башка учурларда, материалдыкресурстар бузулган жана жоголгон учурларда.     7. Алынган материалдык ресурстар үчүн КНСтин суммасын корректиров-калоо  ушул  пунктта  көрсөтүлгөн учурлар болгон салыктык мезгилде ишкеашырылат.     8. Алынган    материалдык   ресурстардын   наркы   ушул   статьядакөрсөтүлгөн учурларда өзгөргөн учурда,  алынган  материалдык  ресурстарүчүн  КНС  тийиштүү түрдө корректировкаланат.  Корректировканын суммасыкириштелүүгө тийиш же ушул пунктта көрсөтүлгөн учурлар болгон  салыктыкмезгилде зачеттон чыгарылат.     9. Салык салынчу берүүлөрдүн наркы жана ушул бөлүмгө ылайык жарак-сыз жана жоголду деп эсептелген КНСтин эсептик-фактуралары боюнча алын-ган материалдык ресурстар үчүн КНСтин суммасы корректировкаланбайт. Булнорма андай корректировка КНС боюнча салыктык милдеттенме көбөйүү жагы-на жүргүзүлгөн учурларга карата колдонулбайт.      267-статья. Товарларды импорттоонун салык салынуучу наркы      Импорттолчу товарлардын салык салынуучу наркы болуп алардын  бажы-лык  наркынын,  бажылык  алымдардын  жана  ушул товарларды алып келүүдөтөлөнүүгө тийиш болгон салыктардын КНСтан тышкаркы суммасы саналат.                                40-глава              Салыктык мезгил. КНСти эсептөөнүн, төлөөнүн                    жана ордун толтуруунун тартиби      268-статья. Салыктык мезгил      Салык салынуучу берүүлөр боюнча КНСти  эсептөөдө  салыктык  мезгилболуп бир календарлык ай эсептелет.      269-статья. КНСти эсептөөнүн тартиби      1. КНС  ушул Кодекстин 37-статьясынын 1-пунктунда белгиленген тар-типте эсептелет.     2. Салык салынуучу берүүлөр боюнча бюджетке төлөнүүгө тийиш болгонКНСтин суммасы салыктык мезгилде салык салынуучу субъект тарабынан бар-дык  салык  салынуучу  берүүлөр  боюнча чегерилген КНСтин суммасы мененошол эле салыктык мезгилде эсепке алынууга тийиш болгон  сатып  алынганматериалдык  ресурстар үчүн КНСтин суммасынын ортосундагы айырма катарыаныкталат.      270-статья. КНСти кириштөөнүн тартиби      1. Бюджетке КНС төлөөдө,  эгерде ушул бөлүмдө  башкача  каралбаса,салык  салынуучу  субъектиге  салык салынчу берүүлөрдү түзүүгө арналгансатып алынган материалдык ресурстар үчүн төлөнгөн  же  төлөнүүгө  тийишболгон  КНСтин суммасын кириштөө укугу берилет.  Эгерде салык салынуучусубъект сатып алынган материалдык ресурстардын айрым бөлүгүн салык  са-лынчу  берүүлөрдү түзүүгө,  айрым бөлүгүн башка максаттарга пайдаланса,сатып алынган материалдык ресурстар үчүн КНСтин суммасы эске алынат, алсалык салынчу берүүлөрдү түзүүдө аларды пайдалануунун салыштырма салма-гына жараша аныкталат.     2. Бул  бөлүмдүн  максаты үчүн сатып алынган материалдык ресурстарболуп салык салынчу субъект берүүлөрдү ишке ашыруу максатында  алчу  жеимпортточу негизги каражаттар,  товарлар,  анын ичинде сырье, материал-дар,  отун,  комплектилик буюмдар, ошондой эле аткарылган жумуштар жанакөрсөтүлгөн кызматтар эсептелет.     3. Ушул статьянын 1-пунктунда каралган кириштөө  укугу  төмөнкүдөйшарттарда пайда болот:     1) салык салынуучу субъектиге:     а) товарлар,  жумуштар жана кызматтар иш жүзүндө КНС төлөөчү салыксалынуучу субъект тарабынан берилсе;     б) ушул  бөлүмгө ылайык белгиленген үлгүдөгү КНСтин эсептик-факту-расы ошол эсептик-фактураны жазып берген салык салынчу субъектке  салыкорганы тарабынан жазып берилсе, жана/же;     в) кассалык  чек  жана/же  товардык  чек  жазып  берилип,  аларда:берүүчү  салык салынчу субъекттин аталышы жана индентификациялык салык-тык  номери;  товарлардын  аталышы,  саны  жана  наркы  ушул  Кодекстин282-статьясынын  3-пунктунда  каралган  учурларда КНСтин суммасын бөлүпкөрсөтүү менен чагылдырылат.     2) товарларды  Кыргыз Республикасынын аймагына салык салынчу субъ-ект алып келсе жана аларга КНС төлөнсө.     4. Сатып алынган материалдык ресурстар үчүн КНС Кыргыз Республика-сынын аймагында колдонулган салык салынчу берүүлөр  боюнча  нормативдикукуктук  актыларда белгиленген табигый коромжунун (коромжу болуу норма-тивдеринин) чегинде кириштелүүгө тийиш.     5. Курулуш-монтаждоо  жумуштарын  жүргүзүүчү салык салынчу субъектсатып алынган, салык салынчу берүүлөрдү түзүү үчүн пайдаланылчу матери-алдык ресурстар үчүн төлөнгөн КНСтин суммасын кириштөө укугуна ээ.      271-статья. Сатып алынган материалдык ресурстар үчүн эсепке                 алынбай турган КНС      1. Сатып алынган материалдык  ресурстар  үчүн  КНС  салык  салынчуберүүлөрдү түзүү үчүн эмес сатып алынган материалдык ресурстарга каратаэсепке алынбайт.     2. Бош  убакытты  өткөрүү,  оюн-зоокту  уюштуруу  максатында сатыпалынган,  салык салынуучу субъект тарабынан оюн-зоок жана бош  убакыттыөткөрүү  чөйрөсүндөгү ишкердикти жүзөгө ашыруу үчүн сатылып алынгандар-дан башка материалдык ресурстарга карата эсепке алуу жүргүзүлбөйт.     3. Эгерде  мындай  КНС ушул Кодекстин жоболорун бузуу менен эсепкеалынса, сатылып алынган материалдык ресурстар үчүн КНС эсепке алынбайт.     4. Сатып  алынган  материалдык  ресурстар үчүн КНС материалдык ре-сурстардын табигый коромжунун (коромжу болуу  нормативдеринин)  чегиненашык эсепке алынууга тийиш эмес.     5. Геологиялык  чалгындоо  жана  геологиялык  изилдөө   жумуштарынжүргүзүү  үчүн  сатып алынган материалдык ресурстар үчүн КНСтин суммасыэсепке алынбайт.     Ушул пункттун  максаты үчүн геологиялык чалгындоо жана геологиялыкизилдөө жумуштары болуп  көмүртек  жана  минералдык  сырьенун  кендериниздөөнү,  чалгындоону, баалоону жана иштетүү үчүн даярдоону камсыздоочужумуштардын тийиштүү удаалаштыкта жүргүзүлчү,  өз ара байланыштагы  би-римдиги эсептелет.     6. Ушул бөлүмгө ылайык жараксыз жана жоголду деп эсептелген КНСтинэсептик-фактуралары боюнча сатып алынган материалдык ресурстар үчүн КНСэсепке алынбоого тийиш.     7. КНСтин эсептик-фактурасында белгиленген формада каралган бардыкреквизиттери  толтурулбаган  КНСтин  эсептик-фактуралары  боюнча  сатыпалынган материалдык ресурстар үчүн КНС эсепке алынбоого тийиш.     8. Эсепке алынбачу сатып алынган материалдык  ресурстар  үчүн  КНСушул статьянын 3 жана 6-пункттарында көрсөтүлгөндөн башка учурларда ма-териалдык ресурстардын эсептик наркына киргизилет.      272-статья. Сатып алынган материалдык ресурстар үчүн КНСти                 бөлүштүрүүнүн тартиби      1. Салык  салынчу субъект салык салынчу жана бошотулган берүүлөрдүишке ашырганда салыктык мезгилдин ичиндеги бошотулган берүүлөрдүн наркыберүүлөрдүн  бүткүл  наркынын 5 пайызынан ашпаса,  анда сатылып алынганматериалдык ресурстар үчүн төлөнгөн КНСтин суммасы толугу менен  эсепкеалынат.     2. Ушул статьянын 1-пунктунда каралгандан  башка  учурларда  сатыпалынган  материалдык  ресурстар  үчүн  эсепке алынууга тийиш болгон КНСтөмөнкүдөй тартипте эсептелет:     1) салык салынчу берүүлөрдү түзүү үчүн пайдаланылган сатып алынганматериалдык ресурстар үчүн КНСтин суммасы эсепке алынууга тийиш;     2) бошотулган  берүүлөрдү  түзүү  үчүн пайдаланылган сатып алынганматериалдык ресурстар үчүн КНСтин суммасы эсепке алынбоого тийиш;     3) КНСтин  калган бөлүштүрүлбөгөн бөлүгү төмөнкүдөй өлчөмдө эсепкеалынууга тийиш:                                         А     бөлүштүрүлбөгөн КНСтин суммасы х ---- эсепке алынууга тийиш болгон                                      А + Бсуммага =,     мында:     А - салык салынуучу берүүлөрдүн жалпы наркы;     Б - салыктык мезгилде жүзөгө ашырылган бошотулган берүүлөрдүн жал-пы наркы.     3. Кийин салык салынчу берүүлөрдү жүргүзүү үчүн пайдаланылбачу ма-териалдык  ресурстарды  алууда,  ушул статьянын 2-пунктунун 1) пунктунаылайык эсепке алууга кабыл алынган КНС,  ал материалдык ресурстар бошо-тулган  берүүлөрдү жана (же) КНС салуунун объектиси болбогон бошотулганберүүлөрдү түзүү үчүн пайдаланылган мезгилде корректировкаланат.      273-статья. Лотереялык иш боюнча КНСти эсептөөнүн өзгөчөлүктөрү      1. Лотереялык иш боюнча салыктык база болуп лотереялык  белеттердисатуудан  түшкөн акча менен ушул түшкөн акчага туура келген суммасынын,ошондой эле ал базадан эсептелген КНСтин суммасынын ортосундагы  айырмаэсептелет.     2. Сыйлык фондун түзүүгө арналган сатып  алынган  материалдык  ре-сурстар үчүн төлөнгөн КНС эсепке алынбайт.      274-статья. Салыктык отчет берүүнүн жана КНСти төлөөнүн мөөнөтү      1. КНС  төлөөчү КНС боюнча салыктык отчетту салык кызматы органда-рына салыктык отчет мезгилинен кийинки айдын 25инен кечиктирбестен бел-гиленген форма боюнча берет.     2. КНС салыктык мезгилден кийинки айдын 25ине чейин төлөнөт.     3. Товарларды импорттогондук үчүн КНС, эгерде ушул Кодексте башка-ча белгиленбесе,  Кыргыз Республикасынын бажы мыйзамдарында белгиленгентартипте жана мөөнөттөрдө жүзөгө ашырылат.      275-статья. Салыктык отчетко өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду                 киргизүүнүн өзгөчөлүктөрү      1. Операциялар  чагылдырылбагандык  же  толук  чагылдырылбагандык,ошондой  эле ушул бөлүмгө ылайык жараксыз же жоголду деп эсептелген КНСэсептик-фактураларына   негизделген   каталардын    фактылары    боюнчаөзгөртүүлөр  жана толуктоолор КНС боюнча салыктык отчетко киргизилбөөгөтийиш.     2. Бул  статьянын 1-пунктунун нормасы өзгөртүүлөр жана толуктоолорКНС боюнча салыктык милдеттенмени көбөйтүү жагына ишке ашырылган  учур-ларга карата колдонулбайт.      276-статья. Айыл чарба продукциясын өнөр жайлык иштетүүчү                 субъекттин КНС төлөөсүнүн тартиби      1. Эгер бул бөлүмдө башкача  каралбаса,  айыл  чарба  продукциясынөнөр  жайлык  иштетүүчү  субъект КНСти Кодекстин ушул статьясына ылайыктөлөйт.     2. Ушул  статьянын 1-пунктунда көрсөтүлгөн салык салынчу субъекткеменчигинде турган өндүрүштүк кубаттуулуктарда айыл чарба  продукциясын,товарлардын акциздик топторун өндүрүү үчүн пайдаланылчу айыл чарба про-дукциясынан башкаларын өнөр жайлык иштеткен субъект кирет.     3. Бул бөлүмдүн максаты үчүн, өнөр жайлык иштетүү деген, кайра иш-тетүү процессин билдирет,  анын учурунда товар сырье катары пайдаланыл-гандан,  товарлардан  ТНВЭД  кодунун товарларынын биринчи төрт белгининкайсынысынын болсо да дењгээлинде айырмалуу код алат.     4. Айыл  чарба  продукциясын өнөр жайлык иштетүүгө төмөнкүлөр кир-бейт:     1) айыл  чарба  продукциясын сатууга жана ташууга даярдоо (партия-ларга бөлүү,  жөнөтүүлөрдү тариздөө,  сорттоо,  тањгактоо), упаковкасыначуу жана куроо боюнча операциялар;     2) жаныбарларды союу,  этти жиликтөө (сорттоо) жана андан аркы иш-тетүү;     4) дандарды жана күрүчтү күйшөө,  жартылай же толук актоо,  жылма-лоо;     5) жемиштердин,  мөмөлөрдүн,  жашылчалардын (жањгактардын) кабыгынаарчуу, мөмөсүн ажыратуу;     6) элгөө же калбырлоо,  сорттоо,  классификациялоо,  ылгоо,  иргөө(анын ичинде айыл чарба продукциясынын тобун түзүү);     7) куюштуруу, банкаларга, флакондорго, каптарга, жашиктерге, куту-ларга жана башкаларга салыштыруу боюнча операциялар;     8) айыл чарба продукциясын баштапкы товардан орчундуу айырмалануу-га алып келбечү компоненттерге бөлүштүрүү;     9) жогоруда айтылган операциялардын эки же андан көбүнүн  айкашуу-су;     10) ушул статьянын 3-пунктуна  ылайык,  ТНВЭД  коддору  өзгөрүшүнөалып келбечү башка операциялар.     5. Ушул  статьядан  көрсөтүлгөн  салык  салынчу  субъект  бюджеткетөлөөгө  тийиш  болгон  жана  ушул Кодекстин 269-статьясынын 2-пунктунаылайык эсептелген КНС суммасы 35 процентке азайтылат.     6. Ушул статьянын 2-пунктунда көрсөтүлгөн жана башка салык салынчуберүүлөрдү ишке ашырчу салык салынчу субъекттин кириштөө укугу ал сатыпалынган  материалдык  ресурстарды да,  салык салынчу берүүлөрдү да ушулстатьянын максаты үчүн өз-өзүнч эсептегенде гана пайда болот.     7. Ушул  статьяга ылайык салык салынчу берүүлөрдү жана башка салыксалынчу жана/же бошотулган берүүлөрдү  түзүү  үчүн  пайдаланылчу  сатыпалынган  материалдык  ресурстар  үчүн КНСтин суммасынын бөлүштүрүлбөгөнсуммасы ушул  Кодекстин  272-статьясында  белгиленген  тартипке  ылайыкбөлүштүрүлүүгө тийиш.      277-статья. Жөнөкөй шериктештик келишимине ылайык берүүлөрдү ишке                 ашырууда КНС төлөө тартиби      1. Жөнөкөй шериктештик келишимине  ылайык  эсеп  жүргүзүү  милдетитапшырылган  салык  салынчу  субъект  КНСти эсептөөнү жана төлөөнү ушулбөлүмдө белгиленген тартипке ылайык ишке ашырат.     2. Ушул  статьянын  1-пунктунда  көрсөтүлгөн,  салык салынчу башкаберүүлөрдү ишке ашыруучу салык салынчу субъекттен сатып алынган матери-алдык  ресурстар үчүн КНСти кириштөө укугу ал жөнөкөй шериктештик кели-шиминин максаты үчүн сатып алынган материалдык  ресурстарды  да,  салыксалынчу берүүлөрдү да өз-өзүнчө эсептегенде гана пайда болот.      278-статья. Сатып алынган материалдык ресурстар боюнча КНСтин                 суммасынын салык салынчу берүүлөр боюнча КНСтин                 суммасынан ашыгынын ордун толтуруу тартиби      Ушул кодекстин  279-статьясында  каралгандан башка учурларда сатыпалынган материалдык ресурстар  боюнча  салык  салынчу  субъект  төлөгөнКНСтин  суммасынын тийиштүү салыктык мезгилде кириштелүүгө тийиш болгонсуммадан ашканы анын КНС боюнча үстөктөрүн жана салыктык  санкцияларын,кийинки  мезгилдеги КНСти товарлардын импортундагы КНС боюнча карыз ме-нен кошо төлөө үчүн гана пайдаланылат.      279-статья. Сатып алынган материалдык ресурстар боюнча КНСтин                 нөлдүк ставкалар боюнча салык салынчу берүүлөр боюнча                 КНСтин суммасынан ашыгынын ордун толтуруу жана кайра                 берүү      1. Эгер  салык салынчу субъект берүүлөрдү нөлдүк ставка менен ишкеашырса жана ал берүүлөрдүн наркы удаалаш алты календарлык ай  бою  ошолмезгилдеги  берүүлөрдүн жалпы көлөмүнүн 50 проценттен кем эмесин түзсө,жана сатып алынган материалдык ресурстар боюнча КНСтин кириштелүүгө ти-йиш  болгон суммасы салык салынчу берүүлөр боюнча КНСтин жалпы суммасы-нан ашса,  андай субъект андай ашкан сумманы бюджеттен салык органы са-лык  салынчу  субъект  берген КНСти кайра берүү жөнүндө арыз алынганданкийин 60 календарлык күндүн ичинде кайра өндүрүп алууга укуктуу.     2. Бул статьянын максаты үчүн салык салынчу субъектке КНстин ашкансуммасынын ордун толтуруу жана кайра берүү төмөнкүдөй тартипте гана иш-ке ашырылат:     1) КНС боюнча анын үстөктөрүн жана айыптык санкциялары, төмөнкүдөйсалыктык мезгилдеги КНСти төлөөнүн эсебине:     2) анын  салыктардын  башка  түрлөрү  боюнча  салыктык  карыздарынтөлөөнүн эсебине;     3) анын товарларды импорттогондук үчүн КНС боюнча карызын төлөөнүнэсебине;     4) КНСтин ашык суммасын анын банктык эсебине кайра которууга.     3. КНСтин ашык суммасы нөлдүк ставка боюнча берүүлөрдү ишке ашырчусалык салынчу субъекттин банктык эсебине салыктардын,  анын ичинде  то-варларды  импорттоого КНС боюнча милдеттенме боюнча салыктык береселерижок болсо гана кайра которулат.     4. Мөөнөттүү кийинкиге жылдыруу, бөлүп-бөлүп төлөө берилген учурдакайра которуу жүргүзүлбөйт.     5. КНСтин ашык суммасынын ордун толтуруу жана берүү Кыргыз Респуб-ликасынын республикалык бюджетинде каралган каражаттардын эсебинен ишкеашырылат.      280-статья. КНСтин ашык суммасынын ордун толтуруунун жана кайра                 берүүнүн тартиби      1. Салык салынчу субъекттен ушул Кодекстин 278-статьясынын 1-пунк-тунда жана 279-статьясынын 1-пунктунда көрсөтүлгөн КНСтин ашык суммасынпайдалануу жөнүндө арыз болбогону аны КНС боюнча үстөктү жана  салыктыксанкцияларды, кийинки салык мезгилиндеги КНСти төлөөнүн эсебине чегерүүкатары каралат.     2. КНСтин  ашык  суммасынын  ордун толтуруу жана кайра берүү салыксалынчу субъекттин документтердин копиялары менен кошо берилчү арызыныннегизинде ишке ашырылат, алар:     1) салыктык мезгилдеги КНС боюнча салыктык отчет;     2) товарларды, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү берүүгө келишим жеконтракт;     3) КНСтин эсептик-фактурасы;     4) товарлар, жумуштар, кызмат көрсөтүүлөр үчүн төлөнгөнүн ырастоо-чу төлөм документи;     5) Кыргыз Республикасынын аймагында салык салынчу  берүүлөр  үчүн,төлөнгөнүн ырастоочу факт жок болсо - КНСтин ашык суммасы бар салык са-лынчу субъект менен төмөнкүлөрдүн өз ара эсептешүүсүнүн салыштыруу  ак-тысы, алар:     а) товарларды, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү берүүчү;     6) товарды, жумушту, кызмат көрсөтүүнү сатып алуучу;     6) товар экспорттолгон учурда:     а) товарды экспорттоого жүктүк бажы декларациясы;     б) арналган өлкөнүн жүктүк бажы декларациясы  же  арналган  өлкөгөимпорттолгонун ырастачу,  эл аралык темир жолдук жүк ташууда таризделчүтиркарнет,  эл аралык товардык-транспорттук декларация, накладной сыяк-туу башка документ;     в) товарга акы төлөнгөнүн  жана  келишимге  же  контрактка  ылайыкКНСтин суммасын ырастачу төлөм документи;     7) эгер мурунку текшерүүдө ошол мезгил камтылган болсо, жерине чы-гып  текшерүүнүн отчету,  ал ордун толтурууга же кайра берүүгө арыз бе-рилген мезгилди камтыйт.     3. КНСтин  ашык  суммасынын  ордун толтуруу же кайра берүү жөнүндөчечим  салык  төлөөчү  КНСтин  ашык  суммасынын  пайда  болуусунун  не-гиздүүлүгү маселеси боюнча тапшырган документтерди милдеттүү түрдө тек-шерүүнүн негизинде төмөнкүдөй тарабынан кабыл алынат:     1) ыйгарым  укуктуу  салык  органынын  аймактык жана/же функциялыкподразделениелери тарабынан:     а) айына  30000 сомго чейинки суммалар боюнча салыктын ар бир түрүбоюнча өзүнчө;     б) тизмеге киргизилген салык салынчу субъекттер боюнча, ордун тол-туруунун же кайра берүүнүн суммасына карабастан;     2) КНСтин  ордун толтуруу же кайра берүү боюнча комиссия тарабынан- 300000 сомдон ашык суммалар боюнча, тизмеге киргизилген салык салынчусубъекттер койгон суммалардан башкасына.     4. Бул статьянын максаты үчүн тизме деп - өндүрүштүк  циклде  экс-портко   арналган  продукция  (жумуштарды  жана  кызмат  көрсөтүүлөрдү)өндүрүү үчүн жабдуу,  сырье,  материалдарды жана комплектилик буюмдардыпайдаланчу,  ошондой эле "жашырын" деген гриф менен аскердик-техникалыкарналыштагы продукция чыгаруучу  салык  салынчу  субъекттердин  тизмесиэсептелет.     Тизмеге киргизилген салык салынчу  субъекттер  үчүн  КНСтин  ордунтолтуруунун жана кайра берүүнүн жөнөкөйлөштүрүлгөн,  Кыргыз Республика-сынын Өкмөтү тараптан аныкталчу тартиби белгиленет.     5. КНСтин ордун толтуруу жана кайра берүү боюнча комиссиянын кура-мы,  анын иш регламенти, салык салынчу субъекттердин курамы жана алардытизмеге киргизүү үчүн тандоо критерийлери Кыргыз Республикасынын Өкмөтүтарабынан ыйгарым укуктуу салык органынын сунушу боюнча бекитилет.     6. КНСтин  ордун  толтуруу жана кайра берүү Кыргыз Республикасынынсалык мыйзамдарын бузуу менен  жасалгандык  фактысы  аныкталган  учурдамурда кабыл алынган чечим жокко чыгарылат, ал эми орду толтурулган жанакайра берилген сумма үстөк,  процент жана салыктык  санкцияларды  салууменен кайра ордуна коюлууга тийиш.     7. Салык төлөөчүнүн КНСтин ашык суммасынын  пайда  болуусунун  не-гиздүүлүгү  маселеси  боюнча  документтерин  текшерүү процессинде салыккызматынын органы ушул кодекстин талаптарына ылайык салык салынчу субъ-екттин  айрым  операцияларына  пландан  тышкаркы жана утурлама текшерүүжүргүзүүнү дайындоого укуктуу.     Ушул бөлүмдө каралган КНСтин ашык суммасын текшерүүнүн, ордун тол-туруунун жана кайра берүүнүн  тартибин  Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтүбелгилейт.      281-статья. Дипломатиялык жана аларга тењештирилген                 өкүлчүлүктөргө КНСти кайра берүү      1. Чет мамлекеттердин дипломатиялык,  консулдук өкүлчүлүктөрү жанаКыргыз  Республикасында аккредиттелген эл аралык уюмдардын расмий түрдөпайдаланышы үчүн,  ошондой эле алардын кызматкерлери алар  менен  чогуужашаган  үй-бүлө мүчөлөрү жеке пайдаланышы үчүн товарларды,  жумуштардыжана кызматтарды берүүгө КНС салынууга жатат,  КНС төмөнкүдөй учурлардакийин сатып алуучуга кайтарылып берилет:     1) эгерде тиешелүү чет мамлекеттин мыйзамдарында ушул сыяктуу тар-тип же Кыргыз Республикасынын өкүлчүлүктөрүнө карата,  ошондой эле ушулөкүлчүлүктөрдүн дипломатиялык жана администрациялык-техникалык  кызмат-керлерине,  анын  ичинде  алар  менен  чогуу жашаган үй-бүлө мүчөлөрүнөушундай тартип же бошотуулар белгиленсе, же     2) эгерде ушул сыяктуу тартип же бошотуу Кыргыз Республикасы каты-шып, күчүнө кирген эл аралык келишимде каралса.     2. Ушул  статьянын  1-бөлүгүндө каралган КНСти кайтаруунун тартибиКыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленет.      282-статья. КНСтин эсептик фактурасы жана документтер      1. Эсептик фактура катуу отчеттуулуктагы бланк болот, салык орган-дары  тарабынан  берилет  жана сатып алынган материалдык ресурстар үчүнушул Кодексте каралган тартипте КНСтин  билдирилген  суммаларын  эсепкеалуу үчүн негиз болуп кызмат кылат.     2. Салык салынуучу берүүнү жүзөгө ашырган салык салынуучу  субъекталуучуга  ушул берүү үчүн КНСтин эсептик-фактурасын КНСтин эсептик-фак-турасынын белгиленген формасында каралган бардык реквизиттерин толтурууменен берүүгө милдеттүү.     3. Эсептик фактураларды тариздөө милдеттүү эмес жана сатып алуучу-нун талабы боюнча төмөнкүдөй учурларда берилет:     1) төмөндөгү шарттарды сактоо менен чекене соода пункттарынан нак-талай эсептешүү аркылуу соода жүргүзүүдө:     (а) катталган субъектинин сатуучу ар бир пунктунда  накталай  акчаалуу учурунда жана төлөмдөрдү жүзөгө ашырууда соода операциялары боюнчабардык маалыматтарды киргизүү үчүн жана төлөмдөрдү жүзөгө ашыруу  үчүн,ал  эми күндүн акырында касса боюнча отчет түзүү үчүн кассалык аппаратыболууга тийиш;     (б) ар бир айдын аягында жүзөгө ашырылган берүүлөрдөн алынуучу КНСбоюнча маалыматтар жазылганда;     2) катуу отчеттуулуктагы бланктардын негизинде накталай акчага жу-муштарды аткарууда жана калкка кызмат көрсөтүүдө,  Кыргыз Республикасы-нын  нормативдик  укуктук  актыларында катуу отчеттуулуктагы бланктардыколдонуу боюнча талаптар аткарылган шартта;     3) ушул бөлүмдө каралган бошотулган берүүлөрдү ишке ашырууда;     4) жүргүнчүлөрдү ташууну жол жүрүү белеттери менен тариздөөдө;     4. Эсептик фактура төмөнкүлөрдү камтууга тийиш салык салынчу субъ-ект чекене сатуу пункттарынан накталай  акчага  сатканда,  ошондой  элеушул  статьянын 3-пунктунун 1),  2) жана 4) пунктчаларына ылайык жумуш-тарды аткарганда жана кызматтар  көрсөткөндө  КНСтин  эсептик-фактурасыайдын аягында бир жолу толтурулат;     5. Экспорттук товарларга, жумуштарга, кызмат көрсөтүүлөргө КНС бо-юнча эсептик фактура төмөнкүлөрдү камтууга тийиш:     1) эсептик фактура экспортко таандык экендиги жөнүндө жазуу;     2) экспорт дайындалган пункт.     6. Салык салынчу берүүнүн өлчөмүн корректировкалоодо КНСтин кошум-ча  эсептик  фактурасы  таризделип,  анда  төмөнкүлөр  милдеттүү  түрдөкөрсөтүлүүгө тийиш:     1) КНСтин  эсептик  фактурасынын сериясы жана номери,  ошондой элетүзүлгөн күнү, ага КНСтин кошумча КНСтин эсептик фактурасы таризделет;     2) товардын,  жумуштун,  кызмат  көрсөтүүнүн аталышы,  алар боюнчаберүүнүн өлчөмү корректировкаланат;     3) КНСтин  эсептик  фактурасынын  бланкында  каралган  сандык жананарктык көрсөткүчтөрдү  корректировкалоонун  өлчөмү,  берүүнүн  өлчөмүнкорректировкалоонун себебине жараша.     7. Салык салынчу субъект берилчү товарлардын,  жумуштардын, кызматкөрсөтүүлөрдүн, ошондой эле сатып алынчу материалдык ресурстардын салыксалынчу бүткүл көлөмүнүн эсебин жүргүзүүгө милдеттүү.     8. КНСтин  эсептик фактурасы жоголгон учурда салык салынчу субъекткийинки күндөн кечиктирбестен расмий басма сөз каражаттарында жоготкон-дук  жөнүндө тийиштүү маалыматты жарыялоого жана аны аймактык салык ор-ганына берүүгө милдеттүү.     9. КНСтин  эсептик фактурасынын бузулган бланкы бардык нускаларын-дагы "бузулган" деген жазуу менен жана салык салынчу субъекттин ыйгарымукуктуу  кызмат адамынын ырастамасы менен КНС боюнча салыктык отчет ме-нен кошо салыктык катталган жери боюнча салык органына тапшырылат.     10. КНСтин  эсептик  фактурасы расмий басма сөз каражаттарында ти-йиштүү маалымат жарыяланган күндөн тартып жараксыз деп эсептелет.     11. Ыйгарым укуктуу салык органы:     1) КНСтин эсептик фактурасынын формасын,  аны берүүнүн,  түзүүнүн,колдонуунун, эсебин жүргүзүүнүн, сактоонун жана жараксыз деп эсептөөнүнтартибин белгилейт;     2) товарларды,  жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү берүүнүн, ошондойэле сатып алынган материалдык ресурстардын эсеби  боюнча  документтергекарата талаптарды белгилейт.                                 X БӨЛҮМ                             АКЦИЗ САЛЫГЫ                                41-глава                             Жалпы жоболор      283-статья. Акциз салыгын төлөөчүлөр      1. Кыргыз  Республикасынын  аймагында  акциздик  товарларды,  аныничинде аларды иштетип берүүчү негиздерде өндүргөн  жана  (же)  акциздиктоварларды  Кыргыз  Республикасынын аймагына импорттогон субъект эгердеушул Кодексте башкача белгиленбесе,  акциз салыгын (бул бөлүмдө  мынданары - акциз) төлөөчүлөр болушат.     2. Кодекстин 285-статьясынын 5-пунктчасында көрсөтүлгөн товарлардыКыргыз  Республикасынын аймагында сатып жаткан субъекттер акциз салыгынтөлөөчүлөр болушат.      284-статья. Салык салуу объектиси      Акциз салыгын салуунун объектиси төмөнкүлөр болот:     1) ушул  Кодекстин 285-статьясынын 1-4,  6-пунктчаларында каралганакциздик товарларды Кыргыз Республикасынын  аймагында  өндүрүү  жана/жеКыргыз Республикасынын аймагына импорттоо;     2) Ушул Кодекстин 285-статьясынын 1-пунктунун  5-пунктчасында  ка-ралган товарларды Кыргыз Республикасынын аймагында чекене сатуу.      285-статья. Акциздик товарлардын тизмеси      1. Акцизделчү товарлар төмөндөгүлөр болот:     1) ТНВЭДдин 2207 товардык позициясында классификацияланган,  этильспиртинин  концентрациясы 80 пайыз же андан ашык денатураланбаган этильспирт жана башка ар кандай концентрациядагы денатураланган  спирт  тун-дурмалары;     2) угуттуу пиво,  накта жүзүм шараптар,  анын ичинде кордолгондор;2009 позицияда көрсөтүлгөндөн башка жүзүм сусло, вермуттар жана өсүмдүкже башка жыттуу заттар кошулган накта жүзүм шараптар,  ачытылган  башкаичимдиктер (мисалы,  сидр,  перри, же алмурут сидри, бал ичимдик); ачы-тылган ичимдиктердин аралашмалары жана ачытылган ичимдиктер менен алко-голсуз ичимдиктердин башка жерде аталбаган же киргизилбеген аралашмала-ры,  спирттин концентрациясы 80 об.%  кем  эмес  денатураланбаган  этилспирт;  спирт тундурмалары, ликерлор жана ТНВЭД 2203, 2204, 2205, 2206,2208 товардык позицияларында классификацияланган башка  спирттүү  ичим-диктер;     3) ТНВЭДдин 2402 товардык позициясында классификацияланган сигара-лар,  учтары кесилген сигаралар, сигариллалар (ичке сигаралар) жана та-мекиден же аны алмаштыруучудан жасалган сигареттер сыяктуу тамеки буюм-дар;     4) ТНВЭДдин 2403 товардык  позициясында  классификацияланган  өнөржайда жасалган тамеки жана тамекинин өнөр жайлык алмаштыруучулары сыяк-туу тамекини камтыган башка буюмдар;  "гомогендештирилген" же "калыбынакелтирилген" тамеки; тамеки экстракттары жана эссенциялары;     5) ТНВЭДдин 7113,  7114,  7115,  7118 товардык позицияларында жана911310 субпозициясында жана 911110000 подсубпозициясында классификация-ланган кымбат баалуу металлдардан же кымбат баалуу металлдар жалатылганзергер  буюмдар,  алтынчы  же  күмүшчү  усталардын жасаган буюмдар жанаалардын кымбат баалуу металлдардан же кымбат баалуу металлдар  жалатыл-ган металлдардан жасалган бөлүктөрү,  кымбат баалуу металлдардан жасал-ган же кымбат баалуу металлдар жалатылган башка буюмдар, монеталар, та-гынып же алып жүрүү үчүн жасалган сааттардын тулкулары,  боолору, саат-тардын тасмалары жана билериктери;     6) Чийки нефть жана битумдуу породалардан алынган чийки нефти про-дуктулар,  чийки эмес нефти жана битумдуу породалардан  алынган,  чийкиэмес нефти продуктулар;  массасынын 70%инен ашык нефти же нефти продук-тулуу,  башка жерде аталбаган же киргизилбеген,  битумдуу  породаларданалынган  продуктулар,  бул  нефти  продуктулар  продуктулардын  негизгитүзүүчүлөрү болушат;  ТНВЭДдин 2709, 2710 товардык позицияларында клас-сификацияланган иштетилген нефти продуктулар;     Ушул статьяда көрсөтүлгөн товарлар акциздик жыйым маркалары  мененбелгилениши мүмкүн.      286-статья. Салыктык база      1. Акциздер боюнча салыктык база:     1) акциздик товарлардын физикалык көлөмү;     2) акциздик  товарлардын  рыноктук  баасы,  жана/же КНСти кошуу жекошпостон;     3) акциздик  товардын Кыргыз Республикасынын Бажы кодексине ылайыканыкталчу бажылык наркы.     4) товардын  КНС кошулбаган рыноктук баасы - товар өндүрүүчү тара-бынан акциздик товар натуралай  акы  төлөө,  белек  катары  берилгенде,күрөөгө  коюлган  товарлар  күрөө кармоочунун менчигине өткөрүлгөндө жеалмашуу операциясында, ошондой эле акысыз берилгенде.     3. Ушул  статьянын  нормалары  товарлар өздүк же берилген сырьедонөндүрүлгөнүнө карабастан колдонулат.      287-статья. Акциздин базалык ставкалары      1. Акциздин базалык ставкалары төмөнкүдөй өлчөмдөрдө белгиленет:-----------------------------------------------------------------------|      Акциздик товарлар     | ТН ВЭД коду |Ченөө бирдиги  |Салыктын  ||                            |             |(салыктык      |базалык   ||                            |             |база)          |ставкалары||----------------------------|-------------|---------------|----------||Денатураланбаган этиль      |2207         |литр           |70 сом    ||спирт, этиль спирт жана     |             |               |          ||башка денатураланган, бардык|             |               |          ||концентрациялардагы спирт   |             |               |          ||тундурмалар, лицензиясы бар |             |               |          ||болсо товар өндүрүүчүлөргө  |             |               |          ||арак, ликер-арак            |             |               |          ||ичимдиктерди, күчтүү        |             |               |          ||ичимдиктерди, күчтүү        |             |               |          ||ширелерди, бальзамды,       |             |               |          ||шарапты өндүрүү үчүн        |             |               |          ||берилгенден жана атайын     |             |               |          ||керектөөчүлөргө норманын    |             |               |          ||чегинде берилгенден башка   |             |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Арак                        |220860       |литр           |40 сом    ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Ликер-арак ичимдиктери      |220830;      |литр           |40 сом    ||                            |220870;      |               |          ||                            |220890;      |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Күчтүү ичимдиктер, күчтүү   |220840;      |литр           |40 сом    ||ширелер жана бальзамдар     |220850;      |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Шараптар                    |2204, 220410 |литр           |10 сом    ||                            |жана 220430, |               |          ||                            |2205, 2206дан|               |          ||                            |башка        |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Коньяктар (коньяктык        |2208201200-  |литр           |27 сом    ||спирттен башка)             |2208202900,  |               |          ||                            |2208206200-  |               |          ||                            |2208208900   |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Шампан шарабы               |220410       |литр           |22 сом    ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Бөлүштүрүп куюлган же эндей |2203         |литр           |5 сом     ||пиво                        |             |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Шарап материалдар           |220430       |литр           |5 сом     ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Тамеки буюмдар:             |2402         |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Тамеки         |Тиби        |             |               |          ||буюмдардын     |(сигареттер,|             |               |          ||категориялары  |папиростор) |             |               |          ||---------------|------------|-------------|---------------|----------||     I         |Чыпкасыз,   |2402         |1000 даана     |10,00 сом ||               |папиростор  |             |               |          ||---------------|------------|-------------|---------------|----------||    II         |Чыпкалуу    |2402         |1000 даана     |25,00 сом ||---------------|------------|-------------|---------------|----------||   III         |Чыпкалуу    |2402         |1000 даана     |70,00 сом ||---------------|------------|-------------|---------------|----------||    IV         |Чыпкалуу    |2402         |1000 даана     |170,00 сом||---------------|------------|-------------|---------------|----------||     V         |Чыпкалуу    |2402         |1000 даана     |270,00 сом||----------------------------|-------------|---------------|----------||Сигаралар жана сигариллалар |2402         |1000 даана     |270,00 сом||----------------------------|-------------|---------------|----------||Ферменттелген тамекиден     |2403         |килограмм      |4 сом     ||башка тамекини камтыган     |             |               |          ||башка буюмдар               |             |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Алтындан, платинадан же     |7113, 7114,  |Рыноктук сатык |5%        ||күмүштөн жасалган зергер    |7115, 7118,  |баасы          |          ||буюмдар                     |9111100000,  |               |          ||                            |9113101000   |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Мунай заттар:               |             |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||Бензин, жењил жана орто     |2710111100-  |тонна          |3000 сом  ||дистилляттар жана башка     |2710119000,  |               |          ||бензиндер                   |2710191100-  |               |          ||                            |2710191500,  |               |          ||                            |2710192500-  |               |          ||                            |2710192900   |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||реактивдүү күйүүчү май      |2710192100   |тонна          |2000 сом  ||----------------------------|-------------|---------------|----------||дизелдик күйүүчү май        |270193100-   |тонна          |800 сом   ||                            |2710194900   |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||мазут                       |2710195100-  |тонна          |600 сом   ||                            |2710196900   |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||майлар жана газ конденсаты  |2709001000,  |тонна          |1400 сом  ||                            |2710197100-  |               |          ||                            |2710199900   |               |          ||----------------------------|-------------|---------------|----------||чийки мунай жана битумдуу   |2709009000   |тонна          |0 сом     ||материалдан алынган чийки   |             |               |          ||мунайлар                    |             |               |          |-----------------------------------------------------------------------     2. Кыргыз  Республикасынын Өкмөтү акциздин ставкасын базалык став-канын өлчөмүнөн ашпаган өлчөмдө өзгөртүшү мүмкүн.     3. Тамеки  буюмдардын  категориялары  ал  буюмдардын  акыркы   ке-ректөөчүгө  сатылчу  рыноктук  баасына  жараша  Кыргыз  РеспубликасынынӨкмөтү белгилечү тартипте аныкталат.      288-статья. Салыктык мезгил      Өндүрүлгөн жана сатылган акциздик товарлар боюнча салыктык  мезгилболуп календарлык ай эсептелет.      289-статья. Эсептөөнүн тартиби      Акцизди эсептөө  ушул  Кодекстин 37-статьясынын 1-пунктунда белги-ленген тартипте жүргүзүлөт.      290-статья. Төлөөнүн жана салыктык отчетту берүүнүн мөөнөтү      1. Акциз төмөнкүдөй мөөнөттөрдө төлөнөт:     1) Акциз   жыйымынын   маркасы  менен  белгиленүүгө  тийиш  болгонөндүрүлгөн жана (же) алынып келген акциздик товарлар боюнча -  акциздикмаркалар алынганга чейин же алынган күнү;     2) акциз жыйымынын  маркасы  менен  белгиленүүгө  жатпаган  алыныпкелүүчү  акциздик  товарлар боюнча - Кыргыз Республикасынын Бажы кодек-синде бажы төлөмдөрүн төлөө үчүн аныкталган күнү;     3) ушул  пункттун 1 жана 2-пункттарында каралбаган акциздик товар-лар боюнча - отчеттук айдан  кийинки  айдын  20-күнүнөн  кечиктирбестентөлөнөт.     2. Акциз төлөөчү тиешелүү салык органына ай сайын  отчеттук  айданкийинки айдын 20-күнүнөн кечиктирбестен акциз боюнча салыктык отчет бе-рип турууга милдеттүү.                                42-глава                     Салык салуунун өзгөчөлүктөрү      291-статья. Атайын эрежелер      1. Бул  Кодекстин 292 жана 293-статьялары иштетүүгө берилген сырь-едон жасалган жана экспортко чыгарылчу акцизделчү товарга карата колдо-нулат.     2. Иштетүүгө берилген сырьедон акцизделчү  товар  чыгаруучу  салыктөлөөчү төмөнкүлөргө милдеттүү:     1) берилген сырьену иштетүү боюнча кызмат көрсөтүү жөнүндө келишимже контракт түзүлгөндөн кийин 3 күндүн ичинде салыктык катталган жерин-деги салык органына мындай бүтүм жөнүндө тийиштүү келишимдин  же  конт-ракттын копиясын тиркөө менен билдирүүгө;     2) салыктык катталган жериндеги  салык  органынын  атайын  эсебинекөрсөтүлгөн келишимдин же контракттын шарттары боюнча өндүрүлүүгө тийишболгон акцизделчү товарлардын көлөмүнө эсептелген акциздин (депозиттин)суммасын даяр акцизделчү товар иштетүүгө берилген сырьенун менчик ээси-не жана/же иштетүүгө берилген сырьенун менчик ээсинин тапшырмасы боюнчаэкспортко жөнөтүлгөнгө чейин төгүүгө.      292-статья. Иштетүүгө берилген сырьедон жасалган акцизделчү                 товарлар боюнча акцизди төлөөнүн өзгөчөлүктөрү      1. Иштетүүгө берилген  сырьедон  акциздик  товар  чыгаруучу  салыктөлөөчү  салык  органынын  атайын  эсебине төккөн акциздин (депозиттин)суммасы салык органына тийиштүү арыз жана төмөнкүдөй тапшырылгандан ки-йин  20  күндөн кечиктирбестен анын банктык эсебине кайтарылууга тийиш,алар:     1) акциз боюнча салыктык отчет;     2) иштетүүгө берилген сырьенун менчик ээси менен үчүнчү жактын ор-тосунда  акцизделчү товарды экспортко чыгаруу жөнүндө келишимдин копия-сы;     3) даяр   акциздик   товарды   жөнөтүүгө,  анын  ичинде  экспорткожөнөтүүгө эсептик фактуранын же башка документтердин копиялары;     4) иштетүүгө   берилген   сырьену   иштетүү  боюнча  кызматка  акытөлөнгөнүн ырастачу төлөм документтери;     5) экспорттолгон акциздик товар үчүн акы төлөнгөнүн ырастачу төлөмдокументтери;     6) акциздик товарды экспорттоого жүктүк бажы декларациясы;     7) арналган өлкөгө жүктүк бажы декларациясы же арналган өлкөгө им-порттолгонун ырастачу башка документ, алар:     а) тиркарнет;     б) эл аралык товардык-транспорттук накладной;     в) эл аралык темир жол катнашында таризделчү накладной;     8) иштетүүгө  берилген  сырьенун менчик ээсинин салыктык катталганжериндеги салык органынын анда салык боюнча карызы жоктугу жөнүндө маа-лымкаты.     2. Эгер даяр акциздик товар иштетүүгө берилген сырьенун менчик ээ-сине  жана/же иштетүүгө берилген сырьенун менчик ээсинин тапшырмасы бо-юнча экспортко жөнөтүлгөндөн 90 күн өткөндөн кийин  иштетүүгө  берилгенсырьедон  акциздик  товар өндүргөн салык төлөөчү ушул статьянын 1-пунк-тунда көрсөтүлгөн документтерди тапшырбаса же толук эмес тапшырса,  ак-циздин  (депозиттин)  суммасы бюджеттин кирешесине которулат жана кайраберилбейт.     3. Акциздик товар экспорттолгондук фактысы аныкталбаган учурда са-лык органынын атайын эсебине которулган акциздин  (депозиттин)  суммасыбюджеттин кирешесине которулат жана кайра берилбейт.     4. Атайын эсепке төгүлгөн акциздин (депозиттин) суммасы  иштетүүгөберилген сырьенун менчик ээсинде салыктык бересеси бар болсо,  ошол бе-ресенин өлчөмүндөгүсү кайра берилбейт.      293-статья. Акцизди төлөөнүн айрым учурлардагы өзгөчөлүктөрү      1. Эгер акциздик маркаларды  алгандан  кийин  акциздин  ставкаларыазаюу  же  көбөйүү  жагына  өзгөрсө,  акциздик  марканы  алып  жаткандатөлөнгөн акциздик салыктын суммасы кайра эсептелүүгө жатпайт.     2. Акциздик  товарды  Кыргыз Республикасынын аймагынан сыртка экс-порттоодо акциз төлөөнүн өзгөчөлүктөрү ушул  Кодекстин  297-статьясындакөрсөтүлдү.     3. Товарларды  Кыргыз  Республикасынын  бажы  чек  арасы   аркылууөткөрүүдө  акциз төлөөнүн өзгөчөлүктөрү Кыргыз Республикасынын Бажы ко-декси менен аныкталат.      294-статья. Акциздин суммасын кемитүү      1. Акциз салыгын төлөөчү акциздик товарды сатып алууда  же  КыргызРеспубликасынын аймагына импорттоодо,  эгер андай товарлар акциздик то-варларды өндүрүү үчүн сырье катары пайдаланылса, төлөнгөн акциздин сум-масын азайтууга укуктуу.     2. Ушул статьянын  1-пунктуна  ылайык,  кемитүү  салык  мезгилининичинде  иш  жүзүндө  пайдаланылган  акцизделчү сырьенун санына акциздинсуммасын акцизделчү сырьедон чыгарылчу акциздик товардын нормасынын не-гизинде аныкталган суммага жүргүзүлөт.     3. Бул статьянын нормалары сырье  катары  пайдаланылган  иштетүүгөберилген  сырьедон  жасалган  акциздик товарларды өткөрүп берүүдө,  иш-тетүүгө берилген акцизделчү сырьенун менчик ээси акцизди төлөгөнү ырас-талган шартта колдонулат.      295-статья. Акциздик жыйымдын маркасы менен белгиленүүгө тийиш                 болгон акциздик товарлар      1. Кыргыз Республикасынын аймагында өндүрүлчү жана Кыргыз  Респуб-ликасынын  аймагына  импорттолчу,  тизмелери ушул Кодекстин 1-пунктунун2-3-пункттарында көрсөтүлгөн алкоголдуу ичимдиктер жана тамеки  буюмдарпиводон  башкасы  (ТНВЭД  коду  2203) акциздик жыйымдын маркалары мененбелгиленүүгө тийиш.     2. Акциздик  жыйымдын  маркасы  (мындан ары бул бөлүмдө - акциздикмарка) белгиленген үлгүдөгү марка болот,  ал акциздик товар сатылчу ку-туга, бөтөлкөгө же башка идишке чапталат жана акциз бюджеттин кирешеси-не төлөнгөнүн көрсөтөт.     3. Төмөнкүдөй  алкоголдуу  ичимдиктер жана тамеки буюмдар акциздикмарка менен белгиленбейт:     1) Кыргыз  Республикасынын  чегинен  сыртка  экспорттолушу бажынынэкспорттук режиминде ишке ашырылгандар;     2) алардын Кыргыз Республикасынын аймагына импорттоо (жөнөтүү) же-ке адамдар тарабынан Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгилеген нормалар-дын чегинде ишке ашырылгандар.     4. Акциздик жыйым маркасынын формасы,  берүүнүн  жана  колдонуунунтартиби Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленет.      296-статья. Акциздик товарлардын жана акциз жыйымынын маркаларынын                 бузулушу, жоготулушу      1. Өндүрүлгөн акциздик товарлар  жоголгондо  акциз  толук  өлчөмдөтөлөнөт жана/же ал жеткис күчтүн натыйжасында болгондон башка учурлардакайта берилбейт.     2. Акциздик  марка  жоголгондо  акциздик  марка алынганга чейин жеалып жаткан учурда төлөнгөн акциз ал жеткис күчтүн натыйжасында болгон-дон башка учурларда кайта берилбейт.     3. Акциздик марка бузулганда акциз  жыйымынын  бузулган  маркаларыэсептен  чыгаруу актысынын негизинде ыйгарым укуктуу банк тарабынан жоккылууга кабыл алынган учурда акциз төлөнбөйт.  Бузулган акциздик марка-лардын  ордуна  жањы  акциздик  маркалар  маркалардын  номиналдык наркытөлөнгөн шартта акцизди кайрадан төлөтпөстөн берилет.     4. Алкоголдуу  продукцияны  белгилөөгө  арналган жоголгон акциздикмаркалар  боюнча   акцизди   эсептөө   акциздик   жыйымдын   маркасындакөрсөтүлгөн идиштин сыйымдуулугуна ылайык таранын максимум көлөмүнө ка-рата колдонулчу белгиленген ставкаларга жараша эсептелет.      297-статья. Акцизден бошотуу      1. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан бекитилген нормалар бо-юнча  жеке адамдар тарабынан импорттолгон акциздик товарларга акциз са-лынбайт.     2. Төмөндө аталган импорттолчу товарлар акциз төлөөдөн бошотулат:     1) жүктөрдү,  багажды жана жүргүнчүлөрдү эл аралык ташуучу  транс-порт каражаттарын эксплуатациялоо үчүн зарыл болгон товарлар, жол жүрүүучурунда жана орто жолдо токтоо пункттарында;     2) Кыргыз Республикасынын бажы чек арасы аркылуу өткөрүлчү, КыргызРеспубликасынын бажы мыйзамдарында белгиленген бажы режимдеринин  алка-гында бошотулган,  "Эркин пайдалануу үчүн товарларды чыгаруу" режиминенбашка товарлар;     3) конфискацияланган,  ээсиз,  ошондой  эле  мурастоо укугу боюнчамамлекетке өткөн баалуулуктар.     3. Акциздик товарларды өндүрүүчүлөр тарабынан экспорттолгон акциз-дик товарларга алар ушундай товарларды  экспорттоону  ырастаган  шарттаакциз салынбайт.     Бул пункттун максаты үчүн акциз салыгын төлөөчүлөр акциздик товар-ды Кыргыз Республикасынын аймагынан сыртка экспорттогондон күндөн кийин90 күндүн ичинде салыктык катталган жери боюнча салык органына акциздиктовардын экспорттолгонун ырастоочу төмөнкүдөй документтердин копияларынтапшырууга милдеттүү:     1) акциз боюнча салыктык отчетту;     2) акцизделчү товарды экспортко берүүгө келишимдер;     3) эсептик фактуралар;     4) эгер келишимде салык төлөөчү документтерди тапшырган күнгө  че-йин   төлөө   каралган   болсо,  экспорттолгон  акцизделчү  товар  үчүнтөлөнгөнүн ырастачу төлөм документтери;     5) акциздик товардын экспортуна жүктүк бажы декларациялары;     6) арналган өлкөгө жүктүк бажы декларациясы же арналган өлкөгө им-порттолгонун ырастачу башка документ, алар:     а) тиркарнет;     б) эл аралык товардык-транспорттук накладной;     в) эл аралык темир жол катнашында таризделчү накладной;     Ушул пунктта  көрсөтүлгөн документтер ырасталбаган,  тапшырылбаганже толук эмес көлөмдө тапшырылган учурда же кийинки  салыктык  контрольпроцессинде алардын тууралыгы ырасталбаганда,  акциздик товарлар боюнчаакциз ушул бөлүмдө акциздик товарларды Кыргыз Республикасынын аймагындасатуу үчүн белгиленген тартипте эсептелет.                                XI БӨЛҮМ              ЖЕР КАЗЫНАСЫН ПАЙДАЛАНГАНДЫК ҮЧҮН САЛЫКТАР                                43-глава                             Жалпы жоболор      298-статья. Салык салуу режимин турукташтыруу      Ушул Кодекске  жер казынасын пайдалангандык үчүн салыктардын став-касын көбөйтүүнү караштырган өзгөртүүлөрдү жана/же толуктоолор  жана/жесалыктык базаны өзгөртүүнү караган өзгөртүүлөр жана/же толуктоолор кир-гизилген учурда жер казынасын пайдалангандык үчүн салык төлөөчүлөр пай-далуу  кен чыккан жерлерди иштетүү үчүн лицензия берилген датага каратаколдонулган салыктарды жана жыйымдарды төлөөнүн тартибин сактоого укук-туу.      299-статья. Жер казынасын пайдалангандык үчүн салыктардын түрлөрү      Жер казынасын пайдалангандык үчүн салыктар төмөнкүлөрдү камтыйт:     1) бонустарды - пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү максатындажер казынасын пайдалануу укугу үчүн бир жолку төлөмдөрдү;     2) роялтини - иштетүү максатында жер казынасын пайдалангандык үчүнучурдагы төлөмдөрдү.      300-статья. Жер казынасын пайдалангандык үчүн салыктарды төлөөдөн                 бошотуу      Жер казынасын пайдалангандык үчүн салык төлөөдөн төмөнкүлөр  бошо-тулат:     1) өздөрүнө таандык болгон же пайдаланууга алынган жерлерде ишкер-дик  кылуу менен байланышпаган жеке пайдалануу үчүн кењири тараган пай-далуу кендерди казып алууну жана жер астындагы сууларды алууну жүргүзүпжаткан жер участогунун менчик ээси жана жер пайдалануучу;     2) Жер казынасын изилдөө  боюнча  геологиялык,  геофизикалык  жанабашка жумуштарды, жер титирөөлөрдү болжолдоо жумуштарын, инженердик-ге-ологиялык изилдөөлөрдү, геоэкологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүүчү, жер ас-тындагы  суулардын  режимин  контролдоочу,  ошондой  эле  бюджеттин жеёгранттык  негизде  берилген  каражаттардын  эсебинен  жер   казынасынынбүтүндүгүн бузбастан аткарылчу башка жумуштарды жүргүзүүчү субъект;     3) жер участогун өзгөчө корголуучу жаратылыштык аймактарды, өзгөчөэкологиялык,  жаратылышты коргоочу,  илимий, тарыхый-маданий, эстетика-лык, ден соолукту чыњдоочу жана ошол сыяктуу башка маанидеги объекттер-ди түзүү үчүн алган субьект;     4) пайдалуу казындылардын техногендик түзүлүүлөрүн кайра иштетүүчүсубъект.                                44-глава                                 Бонус      301-статья. Бонус салыгын төлөөчү      Бонус төлөөчү (мындан ары бул бөлүмдө - салык төлөөчү) болуп  Кыр-гыз Республикасында туруктуу уюм аркылуу иш жүргүзүүчү чет өлкөлүк уюм,ошондой эле пайдалуу казындылардын кендерин иштетүү максатында жер  ка-зынасын пайдалануу укугуна лицензиясы бар жеке ишкер эсептелет.      302-статья. Салык салуу объектиси      Бонус салыгын  салуу объектиси болуп пайдалуу казындылардын кенде-рин иштетүү боюнча ишмердик эсептелет.      303-статья. Салыктык база      1. Бонусту эсептөө үчүн салык салуу базасы болуп чалгындалган кен-деги пайдалуу кендин запасынын саны, анын ичинде жер казынасын пайдала-нуу жөнүндө лицензиялык макулдашууда аныкталган кенди өнөр  жайлык  иш-тетүү мезгилинде көбөйтүлгөн запастардын наркы эсептелет.     2. Пайдалуу казындылардын запастарынын наркы Кыргыз  Республикасы-нын Өкмөтү квартал сайын Эл аралык (Лондондук) биржада түзүлгөн баалар-дын негизинде белгилеген баалар боюнча аныкталат. Пайдалуу казындыларгабиржалык  баа коюлбаган учурда запастардын наркы ыйгарым укуктуу мамле-кеттик органдын сунушу боюнча, пландуу рентабелдүүлүктүн өлчөмүнө кара-та  корректировкаланган  казып алууга пландуу чыгымдын суммасына жарашааныкталат.      304-статья. Бонустун өлчөмү      Бонустун ставкасы 0,05 процентке барабар.      305-статья. Эсептөө тартиби      Бонусту эсептөө ушул Кодекстин 37-статьясынын  1-пунктунда  белги-ленген тартипте жүргүзүлөт.      306-статья. Салыктык отчетту берүүнүн жана төлөөнүн мөөнөттөрү      1. Бонус  төлөөчү  салык органына тийиштүү эсептөөнү тапшырат жанаэгер ушул статьяда башкача каралбаса,  бонусту салык  төлөөчү  пайдалууказындылардын кенин иштетүүгө лицензия алган күндөн кийин 30 күндөн ке-чиктирбестен төлөйт.     2. Эгер  кенди кошумча чалгындоо же иштетүү учурунда запастын аде-генде аныкталган көлөмү көбөйсө, бонус боюнча салыктык милдеттенме кай-ра эсептелүүгө тийиш. Мындай болгондо бонус боюнча салыктык милдеттенмезапастын көбөйгөнү аныкталган айдан кийинки айдын акыркы күнүнөн кечик-тирбестен аткарылууга тийиш.                                45-глава                                Роялти      307-статья. Салык төлөөчү      Роялти салыгын төлөөчү болуп Кыргыз Республикасында  пайдалуу  ка-зындыларды   иштетүүчү  ата  мекендик  уюм,  туруктуу  уюм  аркылуу  ишжүргүзүүчү чет өлкөлүк уюм,  ошондой  эле  жеке  ишкер  эсептелет  (булбөлүмдө мындан ары - салык төлөөчү).      308-статья. Салык салуу объектиси      Роялти салыгын  салуу  объктиси болуп пайдалуу казындылардын кениништетүү (казуу) боюнча иш эсептелет.      309-статья. Салыктык база      1. Роялти салыгынын базасы төмөнкүлөр болот:     1) пайдалуу  казындыларды,  ошондой  эле пайдалуу казындыларды иш-тетүүдөн алынган продукцияны сатуудан түшкөн акча,  КНСти эсепке албас-тан;     2) сатылган продукциянын көлөмү натуралай өлчөмүндө;     3) жер  астынан алынган суунун өлчөгүч менен ченелген көлөмү - сууменен камсыздоочу атайын  уюмдардан  башка  роялти  салыгын  төлөөчүлөрүчүн.      310-статья. Роялтинин ставкасы      1. Роялтинин ставкасы сатылган продукциянын,  алынган суунун нату-ралай көлөмдөрүнө жараша төмөнкүдөй өлчөмдөрдө белгиленет:-----------------------------------------------------------------------|       Пайдалуу казынды              | Салуу бирдиги |    Ставка,    ||                                     |               |   Сом менен   ||-------------------------------------|---------------|---------------||Таш көмүр, күрөњ көмүр;              |    тонна      |       10      ||-------------------------------------|---------------|---------------||Сепарациялоо, суудан арылтуу боюнча  |    тонна      |      300      ||операциядан өткөн газ конденсат      |               |               ||-------------------------------------|---------------|---------------||Суудан, туздан арылтылган жана       |    тонна      |      300      ||стабилдештирилген нефть              |               |               ||-------------------------------------|---------------|---------------||Табигый күйүүчү газ                  | Бир мињ куб.м |      200      ||-------------------------------------|---------------|---------------||Плавик шпат                          |    тонна      |       80      ||-------------------------------------|---------------|---------------||Курулуш жана курулуш материалдарды   |    тонна      |       16      ||жасоо үчүн чопо жана суглинка        |               |               ||-------------------------------------|---------------|---------------||Аки жана цемент жасоо үчүн доломит,  |    тонна      |       16      ||аки жана акиташ                      |               |               ||-------------------------------------|---------------|---------------||Курулуштук кум                       |    тонна      |        5      ||-------------------------------------|---------------|---------------||Шагыл, гравий, кум-шагыл аралашмалар,|    тонна      |        9      ||курулуштук таш                       |               |               ||---------------------------------------------------------------------||Жер астындагы суулар                                                 ||---------------------------------------------------------------------||Куюштуруу үчүн ичүүчү минералдык жана|    литр       |      0,2      ||тузсуз суулар                        |               |               ||-------------------------------------|---------------|---------------||Ылай менен дарылоо үчүн минерал      |   куб.м       |      0,05     ||суулар                               |               |               ||-------------------------------------|---------------|---------------||Жылытуу үчүн ысык суулар             |   куб.м       |      0,12     ||-------------------------------------|---------------|---------------||Ичүүчү жана техникалык суулар        |   куб.м       |      0,13     |-----------------------------------------------------------------------     2. Роялтинин ставкасы төмөнкүлөрдү сатуудан түшкөн акчадан  белги-ленет:     1) запастарынын өсүшүн эске алуу менен алтынга,  күмүшкө жана пла-тинага:     а) 10 тоннадан ашуун запастары бар кендер үчүн - 5 процент;     б) 3төн 10 тоннага чейин запастары бар кендер үчүн - 3 процент;     в) 3 тоннадан аз запастары бар кендер үчүн - 1 процент.     2) суу менен камсыздоочу адистешкен уюмдар үчүн - 5 процент;     3) гипске - 6 процент өлчөмүндө;     4) бетин каптачу таштарга - 12 процент өлчөмүндө;     5) таш көмүргө, күрөњ көмүргө - 1 процент өлчөмүндө.     3. Башка  пайдалуу  казындылар  жана аларды иштетүү продуктуларынароялтинин ушул статьянын 1 жана  2-пункттарында  каралбаган  ставкаларытөмөнкүлөрдү сатуудан түшкөн каражаттан белгиленет:     1) пайдалуу казындыларды - 3 процент өлчөмүндө;     2) пайдалуу  кендерди  кайра  иштетүү  продуктуларын  -  2 процентөлчөмүндө.      311-статья. Салыктык мезгил      Салыктык мезгил бир календарлык ай болот.      312-статья. Эсептөө тартиби      Роялтини эсептөө ушул кодекстин 37-статьясынын 1-пунктунда  белги-ленген тартипте жүргүзүлөт.      313-статья. Салыктык отчет берүүнүн жана роялти төлөөнүн                 мөөнөттөрү      Салык төлөөчү отчеттук айдан кийинки айдын 20-күнүнө  чейин  отчетберүүгө жана роялти төлөөгө милдеттүү.                                XII БӨЛҮМ                         САТУУДАН АЛЫНЧУ САЛЫК                                46-глава                             Жалпы жоболор      314-статья. Сатуудан алынчу салыкты төлөөчүлөр      Сатуудан алынчу  салыкты  төлөөчү (мындан ары ушул бөлүмдө - салыктөлөөчү) болуп ата мекендик уюмдар,  Кыргыз Республикасындагы  туруктуумекеме  аркылуу экономикалык иш жүргүзүүчү чет өлкөлүк уюмдар,  ошондойэле жеке ишкер эсептелет.      315-статья. Сатуудан салыкты төлөөдөн бошотуу      Сатуудан салыкты төлөөдөн төмөнкүдөй товарларды сатуу,  жумуштардыаткаруу, кызматтарды көрсөтүүлөр бошотулат:     1) айыл чарбалык өндүрүшчү;     2) айыл чарбалык товардык-сервистик кооператив;     3) Депозиттерди коргоо боюнча агенттик, Депозиттерди коргоо фонду,КРУБ, эс алуу, бош убакытты өткөрүү жана оюн-зоок чөйрөсүндө жумуштардыаткаруудан жана кызматтарды көрсөтүүдөн түшкөн акчанын бөлүгүнөн башка-лар;     4) кайрымдуулук уюм.                                47-глава                       Сатуудан салыкты эсептөө      316-статья. Салык салуу объектиси      Сатуудан салыкты төлөөчү объект болуп товарларды сатуу, жумуштардыаткаруу, кызматтарды көрсөтүү эсептелет.      317-статья. Салыктык база      1. Эгер бул статьяда башкача каралбаса, салыктык база болуп товар-ларды,  жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү сатуудан түшкөн, КНС жана мей-манкана салыгы эсепке алынбаган акча эсептелет.     2. Мүлктү ижарага берүүдө салыктык база ижара акысы болот.     3. Аффинаждоо жана андан кийин сатуу үчүн ар кандай түрдөгү алтын-ды  жана/же күмүштү сатып алуучу уюмдар үчүн салыктык база сатылган аф-финаждалган алтындын жана/же күмүштүн наркынын жана аны  сатып  алуунунортосундагы айырма болуп саналат.     4. Лотереялык иш боюнча салыктык база лотереялык билеттерди сатуу-дан түшкөн акча менен төлөнгөн сыйлык фондунун ушул түшкөн акчага тууракелген суммасынын ортосундагы айырма салыктык база болуп эсептелет.     5. Банк  үчүн  салыктык база болуп - кредиттер жана заемдор боюнчапроценттик   киреше   менен   кошо   товарларды,   жумуштарды,   кызматкөрсөтүүлөрдү сатуудан түшкөн акча эсептелет.     6. Камсыздандыруу уюму үчүн салыктык база - товарларды,  жумуштар-ды,  кызмат көрсөтүүлөрдү сатуудан түшкөн акча, кайрадан камсыздандыруукелишими боюнча камсыздандыруучуга тиешелүү камсыздандыруу  сыйлыктары-нын суммасын чыгарып салгандан кийинкиси эсептелет.      318-статья. Түшкөн акчаны корректировкалоо      1. Товарларды,  жумуштарды,  кызмат  көрсөтүүлөрдү сатуудан түшкөнакча төмөнкүдөй учурларда корректировкаланат:     1) товарлар толук же айрым бөлүгү кайра кайтарылса;     2) бүтүмдүн шарттары өзгөрсө.     2. Түшкөн  акчаны  корректировкалоо  товарлар кайра кайтарылган жебүтүмдүн шарты өзгөргөн салыктык мезгилдеги  салыктык  базанын  өлчөмүнөзгөртөт.      319-статья. Салыктын ставкасы      Сатуудан салыктын ставкасы төмөнкүдөй белгиленет:     1) КНС салынчу товарларды, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү сатуу-да:     а) соодалык иш үчүн 2 процент өлчөмдө;     б) ушул  пунктчанын  а)  пунктчасында каралбаган ишмердик үчүн - 3процент өлчөмүндө;     в) КНС салынбачу товарларды,  жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү са-тууда, бошотулган берүүлөр менен кошо:     а) соодалык иш үчүн 3 процент өлчөмүндө;     б) ушул пунктчанын а) пунктчасында каралбаган ишмердик  үчүн  -  4процент өлчөмүндө.      320-статья. Салыктык мезгил      Сатуудан салыкты эсептөө үчүн салыктык мезгил болуп календарлык айэсептелет.      321-статья. Сатуудан салыкты эсептөөнүн тартиби      Салыкты эсептөө ушул Кодекстин 37-статьясынын  1-пунктунда  белги-ленген тартипке ылайык жүргүзүлөт.      322-статья. Салыктык отчет берүүнүн жана салыкты төлөөнүн                 мөөнөттөрү      Салык төлөөчү  отчеттук  айдан  кийинки  айдын  20-күнүнө  чейинкимөөнөттө  салыктык  отчетту  берүүгө жана сатуудан салыкты төлөөгө мил-деттүү.                               ХIII БӨЛҮМ                              МҮЛК САЛЫГЫ      323-статья. Мүлк салыгын төлөөчүлөр      1. Эгерде ушул статьяда башкача каралбаса, менчигинде салык салын-чу мүлкү, анын ичинде финансылык ижара же ипотекалык кредит келишимининалкагында алынган, Кыргыз Республикасынын аймагында катталган мүлкү баруюм же жеке жак мүлк салыгын төлөөчүлөр болушат.     2. Эгерде мүлктүн менчик ээсин аныктоо мүмкүн болбосо, ушул мүлктүпайдаланып жаткан уюм же жеке адам салык төлөөчү болуп эсептелет.     3. Мүлк катталбаган учурда пайдалануучуну мүлк салыгын төлөөчү депэсептөөгө мүлккө иш жүзүндө ээлик кылуу жана пайдалануу негиз болот.     4. Толугу  менен бюджеттен каржыланчу жана операциялык башкаруу жечарбалык башкаруу укугунда мүлктү тескөөчү жана пайдалануучу  мамлекет-тик  башкаруу органы же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы,  мамле-кеттик муниципалдык уюм, КРУБ, Депозиттерди коргоо боюнча агенттик, Де-позиттерди коргоо фонду ал мүлк же бөлүгү Кыргыз Республикасынын чарба-лык эсептеги мамлекеттик уюмуна,  менчиктин жеке формасындагы уюмга  жежеке  адамга  ижарага  берилгенден башка учурда,  ошондой эле мүлктү эсалуу,  бош убакытты өткөрүү жана  оюн-зоок  үчүн  пайдалангандан  башкаучурда мүлк салыгын төлөөчүлөр болуп эсептелишпейт.     Ушул пунктта көрсөтүлгөн шарттарда өткөрүп берилген  мүлктөн  мүлксалыгын  ижарага берүүчү ижарачыдан ижара келишиминин алкагында,  кели-шимде мүлк салыгын бөлүп көрсөтүү менен алат жана ижарага берүүчү  бюд-жетке төлөйт.      324-статья. Салык салуу объектиси      1. Мүлк  салыгын салуу объектиси болуп салык салынчу мүлккө менчикже пайдалануу укугу эсептелет.     2. Салык салынчу мүлккө төмөнкүдөй объекттер кирет:     1) 1-топ:  турак үйлөр,  квартиралар, дача үйлөр, башка капиталдыккурулуштар,  жанаша  курулган же өзүнчө турган гараждар,  кампа жайлар,ошондой эле ишкердик жүргүзүү үчүн пайдаланылбаган башка курулуштар жа-на короо жайлар;     2) 2-топ:  турак үйлөр, квартиралар, пансионаттар, эс алуу үйлөрү,санаторийлер, курорттор, өндүрүштүк, администрациялык, өнөр жайлык жанаишкердик жүргүзүүгө арналган же пайдаланылып жаткан башка имараттар жа-на курулуштар;     3) 3-топ:  металл жана башка конструкциялардан жасалган,  ишкердикжүргүзүү  үчүн  пайдаланылчу  киоск,  контейнер жана башка ушул сыяктууубактылуу жайлар жана башка мүлк;     4) 4-топ:  транспорттук каражаттар, өзү жүрүүчү машиналар жана ме-ханизмдер,  сүзүүчү каражаттар,  өзү  жүрбөчү  транспорттук  каражаттар(чиркегичтер, жарым чиркегичтер, баржалар, вагондор, платформалар, цис-терналар жана ушул сыяктуу каражаттар).     3. Салык  салуу  объектиси  болуп  эсептелбечү мүлк объектилерининтизмесин Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекитет.      325-статья. Салыктык база      1. Салык үчүн салыктык база болуп кыймылсыз мүлктүн  баалоо  наркыболуп төмөнкүлөр эсептелет:     1) ушул Кодекстин 324-статьясынын 2-пунктунда көрсөтүлгөн 1, 2 жа-на 3-топтогу мүлктөр үчүн - мүлк объекттеринин ушул бөлүмдө белгиленгентартипте аныкталуучу салык салынчу наркы;     2) ушул Кодекстин 324-статьясынын 2-пунктунда көрсөтүлгөн 4-топто-гу мүлк объекттери үчүн:     а) ичтен  күйүүчү  кыймылдаткыч  менен иштечү транспорттук каражатжана/же өзү жүрүүчү машина жана механизм үчүн - кыймылдаткычтын жумушчукөлөмү же баланстык, эсептик наркы;     б) өзү жүрбөчү транспорттук каражат үчүн - базалык транспорт кара-жатына салык (автобус, автомашина, сүйрөгүч, буксир ж.у.с).      326-статья. Салыктык мезгил      Мүлккө салыкты  эсептөө  жана төлөө үчүн салыктык мезгил болуп ка-лендарлык жыл эсептелет.      327-статья. Мүлк объектисинин салык салынчу наркын аныктоо тартиби      1. Ушул Кодекстин 324-статьясынын 2-пунктунда көрсөтүлгөн 1, 2 жа-на  3-топторунда  (мындан  ары  бул  статьяда  -  1,  2  жана 3-топтор)көрсөтүлгөн мүлк объектисинин салык салынчу наркын  эсептөө  төмөнкүдөйформула боюнча жүргүзүлөт:      ССН = С х (П + П1 х 0,3) х Ки х К1 х К2 х К3 ,      мында:      ССН - мүлк объектисинин салык салынчу наркы, сом;     С - мүлк объектисинин бир квадрат метр аянтынын салык салынчу нар-кы, сом/кв.м;     П - 1-топтогу мүлк объектисинин турак жай аянты же 2  жана  3-топ-тордогу мүлк объектисинин негизги аянты, кв.м;     П1 - 1 топтогу мүлк объектисинин турак эмес аянты же 2 жана 3-топ-тордогу мүлк объектилеринин көмөкчү аянты,  кв.м (капиталдык жана убак-тылуу имараттар үчүн);     Курулуш аянты  жок өндүрүштүк-техникалык курулмалар үчүн (С х (П +П 1 x 0,3)) мааниси мүлк объектисинин баштапкы баланстык наркына  бара-бар деп кабыл алынат.     Ки - инфляция коэффициенти;     К1 - региондук коэффициент, мында Кыргыз Республикасынын аймагындажайгашкан жерине жараша объекттин салык салынчу наркынын өзгөрүшү  эскеалынат;     К2 - зоналык коэффициент,  мында объекттин калктуу конуштагы  жай-гашкан ордуна жараша салык салынчу наркынын өзгөрүшү эске алынат;     К3 - 2 жана 3-топтор үчүн колдонулчу тармактык коэффициент.  Башкатоптордогу  топтогу  мүлк объекттери үчүн К3 1ге барабар деп кабыл алы-нат.     2. Инфляциянын  коэффициентин  Кыргыз  Республикасынын Өкмөтү өтүпжаткан жылдын 1-апрелинен кечиктирбестен өткөн жылдагы факт боюнча  жылсайын бекитет.     3. 1-3-топтордогу мүлк объекттеринин бир квадрат метр аянтынын са-лык салынчу наркы дубалдарынын материалына жана объекттин эксплуатация-лоого киргизилген жылына жараша төмөнкүдөй өлчөмдөрдө белгиленет:-----------------------------------------------------------------------|    Дубалдардын     |     Эксплуатациялоо        |Баалоо наркы 1 кв.м||     материалы      |        мөөнөтү             |        сом        ||--------------------|----------------------------|-------------------||Кирпич              |     5 жылга чейин          |       20000       ||                    |     5-15 жыл               |       19000       ||                    |     15-30 жыл              |       18000       ||                    |     30 жылдан ашык         |       16000       ||--------------------|----------------------------|-------------------||Жыгач               |     5 жылга чейин          |       19000       ||                    |     5-15 жыл               |       18000       ||                    |     15-30 жыл              |       17000       ||                    |     30 жылдан ашык         |       15000       ||--------------------|----------------------------|-------------------||Курама жана монолит |     5 жылга чейин          |       18000       ||бетону              |     5-15 жыл               |       17000       ||--------------------|----------------------------|-------------------||Темир бетону, бетон |     15-30 жыл              |       16000       ||блоктору            |     30 жылдан ашык         |       14000       ||--------------------|----------------------------|-------------------||Чийки чопо (саман,  |     5 жылга чейин          |       17000       ||гуваляк, сокмо)     |     5-15 жыл               |       16000       ||                    |     15-30 жыл              |       15000       ||                    |     30 жылдан ашык         |       13000       ||                    |     5 жылга чейин          |       12000       ||--------------------|----------------------------|-------------------||Шлакоблок           |     5-15 жыл               |       11000       ||                    |     15-30 жыл              |       10000       ||                    |     30 жылдан ашык         |        8000       ||--------------------|----------------------------|-------------------||Металл              |     До 30 лет              |       10000       ||                    |     более 30 лет           |        8000       ||--------------------|----------------------------|-------------------||Башка материалдар   |                            |        4000       ||жана убактылуу      |                            |                   ||жайлар үчүн         |                            |                   ||материалдар         |                            |                   |-----------------------------------------------------------------------     4. Мүлк объектисинин жалпы аянты мүлккө менчик укугун ырастачу ти-йиштүү документтердин негизинде аныкталат жана ушул  кодекстин  максатыүчүн төмөнкүдөй бөлүнөт:     1) 1-топтогу мүлк объекттери үчүн - турак жай жана турак жай  эмесаянттар.     Мүлк объектисинин турак жай аянты турак жай жана  көмөкчү  жайлар-дын: турак бөлмөлөрдүн, ашканалардын, кире бериштеги, квартиранын ичин-деги коридорлордун,  ванналардын, душ, туалет, кампа бөлмөлөрдүн, ошон-дой  эле  мансардалардын,  верандалардын жана башка жылытуучу жайлардынаянттарынын суммасы катары аныкталат.     Мүлк объектисинин турак эмес аянты тамбурлардын, жалпы коридорлор-дун (бир квартирага туура келчүлөр) галереялардын, балкондордун, лоджи-ялардын,  гараждардын, ошондой эле жылытылбачу террасалардын, мансарда-лардын жана башка кошуп курулган же өзүнчө турган турак эмес  жайлардынаянттарынын суммасы катары аныкталат.     2) 2 жана 3-топтогу мүлк объектилери үчүн - негизги  жана  көмөкчүаянттарга.     3) Мүлк объектисинин негизги аянты ишкердик  жүргүзүү:  товарлардыөндүрүү, кызматтарды көрсөтүү, жумуштарды аткаруу, товардык-материалдыкбаалуулуктарды сактоо үчүн  пайдаланылчу  администрациялык,  өндүрүштүкжана кампа жайлардын аянттарынын суммасы катары аныкталат.     Мүлк объектисинин көмөкчү аянты негизги өндүрүштү  жылуулук,  суу,электр  менен камсыздоо үчүн пайдаланылчу имараттардын жана курулмалар-дын: бойлер, котельный, электр подстанциялары, күйүүчү-майлоочу матери-алдардын  кампасы  жана  негизги  өндүрүштү камсыздоо үчүн пайдаланылчуушул сыяктуу башкалардын,  ошондой эле ишкердик максатта пайдаланылбачусоциалдык-маданий-тиричиликтик арналыштагы,  коомдук тамактануу объект-теринин аянттарынын суммасы катары аныкталат.     5. Мүлк  объектисинин каттоосу жок болсо,  мүлк объектисинин аянтысалык салуу максаты үчүн тийиштүү салык органынын,  кыймылсыз мүлк объ-екттерин  каттоо  боюнча  мамлекеттик органдын,  жергиликтүү өз алдынчабашкаруу органынын жана мүлк объектисинин иш жүзүндөгү  пайдалануучула-рынын  өкүлдөрүнөн  турган комиссия тарабынан физикалык көлөмүнө жарашааныкталат.     Ченөөнүн жыйынтыгы эки нускадагы акты менен таризделет,  анын бирикыймылсыз мүлк объектин каттоо боюнча  тийиштүү  аймактык  органга  ти-йиштүү чечим чыгаруу үчүн берилет.     Актынын экинчи нускасы тийиштүү салык органына мүлк объектиси  бо-юнча салыктык милдеттенменин суммасын аныктоо үчүн берилет.     6. Курорттук зоналар үчүн К1 региондук коэффицент 1ге барабар.     7. Курорттук  зоналардан  башка  региондук  коэффициент төмөнкүдөйөлчөмдөр белгиленет:-----------------------------------------------------------------------|  Облустардын жана     |К1 мааниси|   Облустардын жана    |К1 мааниси||райондордун аталышы    |          |  райондордун аталышы  |          ||----------------------------------|----------------------------------||Баткен облусу                     |Нарын облусу                      ||----------------------------------|----------------------------------||Баткен району          |  0,6     |Ак-Талаа району        |    0,2   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Лейлек району          |  0,5     |Ат-Башы району         |    0,1   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Кадамжай району        |  0,3     |Жумгал району          |    0,1   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Кызылкыя ш.            |  0,3     |Кочкор району          |    0,2   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Сүлүктү ш.             |  0,3     |Нарын району           |    0,3   ||----------------------------------|----------------------------------||Жалал-Абад облусу                 |Ош облусу                         ||----------------------------------|----------------------------------||Аксы району            |  0,1     |Алай району            |    0,2   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Ала-Бука району        |  0,1     |Араван району          |    0,3   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Базар-Коргон району    |  0,1     |Кара-Кулжа району      |    0,1   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Ноокен району          |  0,2     |Кара-Суу району        |    0,3   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Сузак району           |  0,2     |Ноокат району          |    0,2   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Тогуз-Торо району      |  0,1     |Өзгөн району           |    0,1   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Токтогул району        |  0,1     |Чоњ-Алай району        |    0,1   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Чаткал району          |  0,1     |Бакай-Ата району       |    0,2   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Жалал-Абад ш.          |  0,5     |Кара-Буура району      |    0,3   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Майлуусуу ш.           |  0,2     |Ош ш.                  |    0,7   ||-----------------------|----------|----------------------------------||Кара-Көл ш.            |  0,2     |Чүй облусу                        ||-----------------------|----------|----------------------------------||Таш-Көмүр ш.           |  0,1     |Аламүдүн району        |    0,8   ||----------------------------------|-----------------------|----------||Ысык-Көл облусу                   |Жайыл району           |    0,4   ||----------------------------------|-----------------------|----------||Ак-Суу району          |  0,2     |Ысык-Ата району        |    0,4   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Жети-Өгүз району       |  0,3     |Кемин району           |    0,3   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Ысык-Көл району        |  0,3     |Москва району          |    0,4   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Тоњ району             |  0,2     |Панфилов району        |    0,3   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Түп району             |  0,1     |Сокулук району         |    0,4   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Каракол ш.             |  0,4     |Чүй району             |    0,7   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Балыкчы ш.             |  0,3     |Токмок ш.              |    0,7   ||----------------------------------|----------------------------------||Талас облусу                      |                                  ||----------------------------------|----------------------------------||Манас району           |  0,3     |Бишкек ш.              |    1,0   ||-----------------------|----------|-----------------------|----------||Талас району           |  0,1     |Талас ш.               |    0,4   |-----------------------------------------------------------------------     Курорттук зоналардын тизмеси алардын ар бир калктуу  конуш  боюнчачек  араларын  көрсөтүү  менен  Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынананыкталат.     8. К2  зоналык  коэффициентинин  маанисин  жана  калктуу конуштагынарктык зоналардын чек араларын Кыргыз  Республикасынын  Өкмөтү  жерги-ликтүү  өз  алдынча башкаруу органдарынын сунуштары боюнча 0,7ден 1,5кечейин,  кийинки календарлык жыл башталгандан кийин 30 күндөн  кем  эмесмөөнөттө жылына бир жолудан ашык эмес белгилейт.     Эгер К2  коэффициентинин   маанилерине   өзгөртүүлөр   белгиленгенмөөнөттө киргизилбесе, кыймылсыз мүлккө салыкты эсептөө үчүн өткөн жыл-дагы маанилер колдонулат.     9. К3  тармактык  (функциялык)  коэффициент  төмөнкүдөй өлчөмдөрдөбелгиленет:-----------------------------------------------------------------------|               Тармактык таандыгы                 |К3 коэффициентинин||         (объекттин функциялык арналышы)          |     мааниси      ||--------------------------------------------------|------------------||Жарнама курулмалары                               |       5          ||--------------------------------------------------|------------------||Мейманканалар, оюн-зоок жайлар, банктар,          |     1,6          ||ломбарддар, алмаштыруу пункттары                  |                  ||--------------------------------------------------|------------------||Автого май куюучу жайлар, автосервис ишканалары   |     1,4          ||--------------------------------------------------|------------------||Чакан базарлар, базарлар, соодалык-рыноктук       |     1,2          ||борборлор, комплекстер                            |                  ||--------------------------------------------------|------------------||Коомдук тамактануу, соода, кызмат көрсөтүү        |     1,1          ||ишканалары                                        |                  ||--------------------------------------------------|------------------||Администрациялык, офистик имараттар,              |     1,0          ||бизнес-борборлор                                  |                  ||--------------------------------------------------|------------------||Темир жол вокзалдары жана автовокзалдар,          |     0,7          ||автостанциялар, темир жол станциясынын жүктүк     |                  ||станциялары                                       |                  ||--------------------------------------------------|------------------||Өнөр жай, транспорт, курулуш, байланыш жана       |     0,5          ||энергетика ишканалары                             |                  ||--------------------------------------------------|------------------||Илимдин, билим берүүнүн, саламаттык сактоонун,    |     0,4          ||маданияттын жана спорттун коммерциялык мекемелери |                  ||--------------------------------------------------|------------------||Айыл чарбалык өндүрүштүк имараттар                |     0,3          |-----------------------------------------------------------------------     10. Эгер К1,  К2, К3 коэффициеттер белгиленбесе, алардын маанилери1ге барабар деп кабыл алынат.      328-статья. Салыктын ставкасы      Салыктын ставкасы төмөндөгүдөй өлчөмдө белгиленет:     1) 1 топтогу мүлк объектилери үчүн - 0,35 процент;     2). 2 жана 3-топтордогу топтогу мүлк объектилери үчүн -  1,0  про-цент;     3) 4-топтогу мүлк объектилери үчүн:     а) - ичтен күйүү кыймылдаткычтар менен иштечү транспорткаражаттары жана/же өзү жүрүүчү машиналар жана механизмдер  үчүн:  0,35процент:-----------------------------------------------------------------------|      Транспорттун түрү       |Эксплуатациялоо    |Кыймылдаткычтын   ||                              |мөөнөтү, жасаган   |жумушчу көлөмүнүн ||                              |завод чыгарган жыл |ар бир 1 куб.см.  ||                              |менен кошо         |салыктын ставкасы,||                              |                   |сом менен         ||------------------------------|-------------------|------------------||Жењил автомобилдер, жењил     |5 жылга чейин      |       0,90       ||автомобилдердин базасындагы   |5тен 10 жылга      |       0,75       ||фургондор жана пикаптар       |чейин              |                  ||                              |10дон 15 жылга     |       0,60       ||                              |чейин              |                  ||                              |15 жылдан ашык     |       0,45       ||------------------------------|-------------------|------------------||Жүк автомобилдер, автобустар, |5 жылга чейин      |       0,75       ||микроавтобустар               |5тен 10 жылга      |       0,60       ||                              |чейин              |                  ||                              |10дон 15 жылга     |       0,45       ||                              |чейин              |                  ||                              |15 жылдан ашык     |       0,30       ||------------------------------|-------------------|------------------||Өзү жүрүүчү машиналар жана    |15 жылга чейин     |       0,30       ||механизмдер:                  |                   |                  ||тракторлор, комбайндар, жол   |15 жылдан ашык     |       0,15       ||куруучу машиналар             |                   |                  ||------------------------------|-------------------|------------------||анын ичинде: айыл чарба       |15 жылга чейин     |       0,10       ||өндүрүшүндө пайдаланылчу өзү  |15 жылдан ашык     |       0,05       ||жүрүүчү машиналар жана        |                   |                  ||механизмдер: (тракторлор,     |                   |                  ||комбайндар)                   |                   |                  ||------------------------------|-------------------|------------------||Мотоциклдер, мотороллерлор,   |10 жылга чейин     |       0,15       ||мопеддер, моточаналар, жана   |10 жылдан ашык     |       0,09       ||моторлуу кайыктар, катерлер,  |                   |                  ||кораблдер, теплоходдор.       |                   |                  ||------------------------------|-------------------|------------------||Яхталар жана суу мотоциклдери |5 жылга чейин      |       1,8        ||                              |5 жылдан ашык      |       1,2        |-----------------------------------------------------------------------     б) башка транспорт каражаттар,  өзү жүрүүчү машиналар  жана  меха-низмдер үчүн - баланстык, эсептик наркынын 0,5 проценти;     в) өзү жүрбөчү  транспорттук  каражаттар  үчүн  -  эксплуатациялоомөөнөтүнө жараша - ушул статьянын 3) пунктунун а) пунктчасында тийиштүүбазалык транспорт каражат үчүн эсептелген салыктын 50 проценти өлчөмдө.      329-статья. Салыкты азайтуу      1. 1-топтогу мүлк объектилерине салыктын суммасын  эсептөөдө  эгерандай мүлк жеке адамга тиешелүү болсо жана анын жашашы же жеке пайдала-нуусу үчүн колдонулса, салык төлөөчү-жеке адам салыктык базадан регион-дук  К1  коэффициентке  көбөйтүлгөн 5000 эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндөазайтууга укуктуу.     2. 1-топтогу  мүлк  объектилери  боюнча салык төлөөчү пенсионерлерушул  статьяда   көрсөтүлгөн   кошумча   азайтууга   К1   коэффициенткекөбөйтүлгөн эки мињ эсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндө укуктуу.     3. Ушул статьяда көрсөтүлгөн азайтуу  укугуна  мүлккө  биргелешкенүлүштүк  катышка  укуктуу менчик ээлеринин ар бири,  өзүнө таандык мүлкобъектисинин бири боюнча укуктуу.      330-статья. Салык боюнча жењилдиктер      1. Төмөндөгүлөргө салык салынбайт:     1) чет өлкөлөрдүн дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнүн,  консулдук меке-мелеринин жана эл аралык  уюмдардын  өкүлчүлүктөрүнүн  мүлк  объекттериКыргыз Республикасынын эл аралык келишимдерине ылайык;     2) салык салынчу наркы 5000 эсептик көрсөткүчтөн  ашпаган  биринчитоптогу мүлк объекттери;     Төмөндөгүлөр салык төлөөдөн бошотулат:     1) Кыргыз Республикасынын Баатырлары, Советтер Союзунун жана Соци-алисттик эмгектин  баатырлары,  Баатыр  энелер, Дањк жана Эмгектик Дањкордендеринин үч даражасы менен сыйлангандар, Улуу Ата Мекендик согуштункатышуучулары жана  майыптары, же СССРди, Кыргыз Республикасын коргоодоже аскердик  кызматтын  башка  милдеттерин  аткарууда алган жаракаттын,контузиянын же  мертинүүнүн натыйжасында, же майданда болууга байланыш-туу оорунун  натыйжасында  майып  болгондор, пенсиялык камсыздоо боюнчааскер кызматчыларынын  аталган категорияларына тењештирилген башка май-ыптар, ошондой  эле  салык  салуу  объектиси болгон 1 жана 4-топтордогумүлк объектисинин  же Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык салык-тан бошотулчу жактын менчигинде үлүшү бар 1 жана 2-топтордогу майыптар;     2) кол менен башкаруучу мотоколяскасы жана автомобили  бар  майып-тар, ошол автотранспорт каражаттары боюнча.     2. Ушул статьянын 1-бөлүгүндө каралган жењилдиктер төмөнкүдөй  бе-рилет:     1) жењилдик- алуу укугу отчеттук  салыктык  мезгилдин  1-августуначейин келип чыкканда - учурдагы салыктык мезгилде;     2) жењилдик алуу укугу отчеттук  салыктык  мезгилдин  1-августунанкийин  келип  чыкканда  -  учурдагы отчеттук мезгилден кийинки салыктыкмезгилдерде.     4. Жергиликтүү кењештер салык төлөөчү ал жеткис күчтүн кесепетиненматериалдык зыян тарткан учурларда мүлккө салык төлөөдөн 3 жылга  чейинмөөнөттө толук же айрым бошотууга укуктуу.      331-статья. Салыкты эсептөөнүн тартиби      1. Мүлккө  салыкты  эсептөө салык төлөөчү тарабынан ушул Кодекстин37-статьясынын 1-пунктунда белгиленген тартипте өз алдынча жүргүзүлөт.     2. Жањы  курулуш объекти же анын бөлүгү боюнча салык төлөө милдет-тенмеси объект же анын бөлүгү эксплуатациялоого берилген күндөн кийинкиайдын биринчи күнүнөн тартып пайда болот.     3. Реконструкцияланган объект же анын бөлүгү  боюнча  салык  төлөөмилдеттенмеси  объект  же анын бөлүгү эксплуатациялоого берилген күндөнкийинки айдын биринчи күнүнөн тартып салык  салынчу  жањы  нарк  боюнчапайда болот. Объектти же анын бөлүгүн эксплуатациялоого кабыл алган да-тага чейин объекттин мурдагы салык салынчу наркы колдонулат.      332-статья. Салыкты төлөөнүн тартиби жана мөөнөттөрү      1. Салык төлөөчү жеке адам салыкты төмөнкүдөй төлөйт:     1) 1-топтогу  мүлк  объектилерине мүлк объектиси эсептик катталганже турган жер боюнча өтүп жаткан жылдын 1-сентябрынан кечиктирбестен;     2) 4-топтогу мүлк объектилерине - өтүп жаткан жылдын 1-июнунан ке-чиктирбестен, бирок техникалык кароодон өткөнгө чейинки мезгилде, ошон-дой эле  мүлк объектисине укукту толук же бөлүгүн өткөрүп берүүдө андайөткөрүп берүү  таризделген  учурда обьекттин жањы ээси тарабынан - мүлкобъектиси катталган жер боюнча.     2. Уюмдар жана жеке ишкерлер салыкты төмөнкүдөй төлөшөт:     1) 2  жана  3-топтогу  мүлк объектилерине - өтүп жаткан жылда мүлкобъектиси турган жер боюнча ай сайын 20-күнүнө чейин, ал эми Бишкек ша-арынын чегинде - салык төлөөчү салыктык катталган жер боюнча.     2) 4-топтогу мүлк объектилерине өтүп жаткан жылдын  1-июнунан  ке-чиктирбестен,  бирок техникалык кароодон өткөнгө чейинки мезгилде, объ-ект ыйгарым укуктуу мамлекеттик органда катталган жер боюнча.     3. 1,  2,  3-топтордогу мүлк объектилерине иш жүзүндө ээлик кылганжана/же пайдаланган  мезгил  үчүн  ал  укуктарды  өткөрүп  берүүчү  жактөлөөгө тийиш болгон салыктын суммасы бюджетке укук мамлекеттик каттал-ган күнгө чейин же ошол күнү төлөнүүгө тийиш.  Мында мүлк  объектисининоболку  ээси  өтүп жаткан жылдын 1-январынан баштап эсептелген салыктынсуммасын ал мүлк объектисин өткөрүп берген ай башталганга чейин төлөйт.     Мүлккө салыкты кийинки төлөөчү айдын башынан тартып эсептелген са-лыктын суммасын анда ошол мүлккө укук пайда болгон айдын башынан тартыптөлөйт.     Мүлк объектисине укукту мамлекеттик каттоодо салыктын жылдык  сум-масы  макулдашуу  боюнча  тараптардын  биринин бюджетине төлөнсө болот.Мүлк объектисине укукту мамлекеттик каттоодо төлөнгөн салыктык  суммасыкийинкисинде кайрадан төлөнбөйт.     Мүлк салыгын  мүлк  объектине  укукту  мамлекеттик каттоо учурундаушул статьянын талаптарына ылайык төлөбөгөн учурда укукту өткөрүп берүүишке ашырылган толук салыктык мезгил ичиндеги мүлк салыгын төлөө боюнчамилдеттенме кийинки салык төлөөчүгө жүктөлөт.     4. Салык төлөөчү мүлк салыгын төлөө  боюнча  милдеттенмесин  туурааткарышын контролдоо максатында салык органдары салык төлөөчүнүн мүлкүнтурак жайлары менен кошо текшерүүгө укуктуу.     5. Банк  мекемелери жок алыскы жана барууга кыйын калктуу конуштарүчүн жеке адам мүлккө салыктын суммасын ыйгарым  укуктуу  салык  органыбелгилеген тартипте салык органына төлөшүнө жол берилет.     6. Салык төлөөчүлөр мүлк салыгы  боюнча  маалыматтык  эсептөөлөрдүөтүп жаткан жылдын 10-январына чейин тапшырышат.      333-статья. Мүлк салыгы боюнча маалыматка жеткиликтүүлүк      1. Ар  бир салык төлөөчү салыкты эсептөө боюнча информацияны эркиналууга укуктуу, ал төмөнкүлөрдү камтыйт:     1) мүлк объектинин салык салынчу наркын аныктоо тартиби;     2) белгиленген региондук, зоналык жана тармактык коэффициенттердинөлчөмү;     3) калктуу  конуштун,   облустун,   райондун   нарктык   зоналаргабөлүштүрүлүшүн, Курорттук зоналардын тизмесин, алардын так чек араларынкөрсөтүү менен;     4) мүлктүн  салык салынчу наркынан салык салынбачу азайтуунун сум-масын;     5) салыктын ставкаларын.     2. Бул статьянын 1-пунктунда көрсөтүлгөн маалыматтар салык төлөөчүтаанышуусу  үчүн  бардык дењгээлдердеги салык органдарында ачык көрүнөөжерлерге, ошондой эле Ыйгарым укуктуу салык органынын веб-сайтында жай-гаштырылат.                                XIV БӨЛҮМ                              ЖЕР САЛЫГЫ                                48-глава                             Жалпы жоболор      334-статья. Жер салыгын төлөөчүлөр      1. Эгер бул статьяда башкача каралбаса, жердин менчик ээси же пай-далануучусу деп таанылган,  жерди пайдалануу укугу Кыргыз Республикасы-нын  Жер кодексине ылайык жер участогуна жеке менчик укугу жөнүндө мам-лекеттик  акты,  жер  участокту  убактылуу  пайдаланууга  укук  жөнүндөкүбөлүк  менен,  жер  үлүшүнө жеке менчик укугу жөнүндө күбөлүк (мынданары - укукту билдирүүчү документтер) менен ырасталган субъект жер учас-тогу  пайдаланылганына  же  пайдаланылбаганына  карабастан  жер салыгынтөлөөчү деп эсептелет.     2. Бир нече адамдын жалпы менчигинде же пайдалануусунда болгон жеручастогу боюнча ушул адамдардын ар бири укукту билдирүүчү документтердебелгиленген жер үлүштөрү боюнча жер салыгын төлөөчү болушат.     3. Жер участогуна  укукту  күбөлөндүргөн  документтер  жок  болгонучурда  жер  участогун  пайдалануучуну жер салыгын төлөөчү катары табууүчүн негиз болуп ушундай участокко иш жүзүндө ээлик кылуу жана/же  пай-далануу саналат.     4. Жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруучу органы анын  кара-магына  жана  тескөөсүнө  өткөрүп  берилген  Айыл  чарба жерлерин кайрабөлүштүрүүчү мамлекеттик фондунун,  айыл жанындагы жайыттардын  жерлерибоюнча  жер  участогу пайдаланылганына же пайдаланылбаганына карабастанжер салыгын төлөөчү болот.     5. Мамлекеттик  жана муниципалдык менчиктин жерлерин,  анын ичиндеАйыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүүнүн фондундагы жерлерди пайдалануу-га (ижарага) берүүдө, жер участогун ижарага берген мамлекеттик же муни-ципалдык пайдалануучу жер салыгын төлөөчү болот.     6. Бюджеттен  каржыланчу жана ага операциялык башкаруу же чарбалыкбашкаруу укугунда өткөрүп берилген имарат жана/же  курулма  турган  жеручастогу карамагында жана пайдалануусунда турган мамлекеттик жана муни-ципалдык жер пайдалануучу чарбалык эсептеги уюмга жана/же менчиктин же-ке  формасындагы уюмга жана/же жеке адамга ижарага берилген жер участо-гунан же анын үлүшүнөн башкасы үчүн жер салыгын төлөөчү болуп  эсептел-бейт.     7. Менчик ээси же пайдалануучу,  анын ичинде жер салыгын  төлөөдөнбошотулгандар жер участогун ижарага беришкенде жер салыгын төлөөчү ижа-рага берүүчү болот.      335-статья. Салык салуу объектиси      1. Айыл чарба жерлерине жана ушул статьяда көрсөтүлгөн жер  салыгысалынчу жерлерге менчик, убактылуу пайдалануу жана пайдалануу укугу са-лык салуу объекти болот.     2. Төмөнкүдөй айыл чарба жерлерине жана жерлерге салык салынат:     1) калктуу конуштардын жерлери;     2) өнөр жайдын,  транспорттун,  байланыштын жерлери жана башка ба-гыттагы жерлер, анын ичинде коргонуунун жерлери;     3) жаратылышты  коргоо,  ден соолукту чыњдоочу,  рекреациялык жанатарыхый-маданий маанидеги жерлер;     4) токой фондунун жерлери;     5) суу фондунун жерлери;     6) запастагы жерлер.     3. Жерлер бул бөлүмдүн максаты үчүн Кыргыз Республикасынын Жер Ко-дексине ылайык классификацияланат.     4. Жер участогуна жалпы үлүштүк менчик болгон учурда  салык  салууобъектиси болуп жер үлүшүнө менчик укугу эсептелет.      336-статья. Салыктык база      1. Жер  салыгын эсептөө үчүн салыктык база жер участогунун укуктуканыктоочу. документте көрсөтүлгөн аянты болот.     2. Бир  нече жактын жалпы менчигинде же пайдалануусунда турган жеручастогу боюнча ар бир төлөөчү үчүн салыктык база болуп укукту аныктоо-чу  документте же менчик ээлеринин (пайдалануучулардын) макулдашуусундааныкталган жер участогуна үлүш эсептелет.     3. Пайдаланууга  (ижарага)  берилген  жер участогу боюнча салыктыкбаза жер участогуна ижара келишиминде аныкталат.     4. Айыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүү фондунун жерлери, айыл жа-нындагы жайыттар боюнча салыктык база тийиштүү жергиликтүү  өз  алдынчабашкаруу  органдарынын башкаруусунда жана тескөөсүндө турган аймактардыаныктоочу тийиштүү нормативдик укуктук актылардын негизинде аныкталат.     5. Жер участогуна укукту аныктоочу документ жок болсо салыктык ба-за салык кызматынын тийиштүү органынын, кыймылсыз мүлк объекттерин кат-тоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын жана жергиликтүү өз ал-дынча башкаруу органынын өкүлдөрүнөн турган комиссия тарабынан  физика-лык көлөмүнө жараша аныкталат.     Жер участогун физикалык ченөөчү күн жөнүндө салык кызматынын орга-ны  жер участогун иш жүзүндө пайдалануучуга ченөө күнүнө чейин 3 күндөнкечиктирбестен кабарлайт.     Жер участогун  иш  жүзүндөгү пайдалануучу ушул Кодекстин 82-стать-ясына ылайык билдирүүнү тапшыруу үчүн каралган тартипте  кабарланса  дадайындалган  убакта келбеген учурда жер участогун физикалык ченөө ансызжүргүзүлөт.     Жер участогун  физикалык ченөөнүн жыйынтыгы эки нускадагы акты ме-нен таризделет,  анын бири кыймылсыз мүлк объекттерин каттоо боюнча ый-гарым  укуктуу мамлекеттик органга берилет,  актынын экинчи нускасы ти-йиштүү салык органына жер салыгы боюнча салыктык милдеттенменин  сумма-сын аныктоо үчүн берилет.                                49-глава                       Жер салыгынын ставкалары      337-статья. Айыл чарба жерлерин пайдалангандык үчүн жер салыгынын                 базалык ставкалары      1. Айыл  чарба  жерлерин пайдалангандык үчүн жер салыгынын базалыкставкалары төмөнкүдөй өлчөмдөрдө белгиленет.-----------------------------------------------------------------------|Облустардын|        Жер салыгынын базалык ставкалары (сом/га)        ||   жана    |---------------------------------------------------------||райондордун| Сугат |Кайрак |   Көп    |Чабындылар|Жайыттар|   Анын   ||  аталышы  | айдоо |айдоо  |  жылдык  |          |        |  ичинде  ||           |       |       |өсүмдүктөр|          |        |   айыл   ||           |       |       |          |          |        | жанындагы||           |       |       |          |          |        | жайыттар ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||    1      |   2   |   3   |     4    |    5     |   6    |    7     ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Баткен     |       |       |          |          |        |          ||облусу     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Баткен     |  348  |   54  |   194    |     -    |   10   |    30    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Лейлек     |  348  |   54  |   194    |    32    |   10   |    30    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Кадамжай   |  356  |   54  |   195    |    32    |   17   |    48    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Жалал-Абад |       |       |          |          |        |          ||облусу     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Аксы району|  398  |   74  |   251    |    21    |   18   |    53    ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ала-Бука   |  398  |   54  |   265    |    29    |   13   |    39    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Базар-     |  538  |   54  |   286    |    40    |   20   |    60    ||Коргон     |       |       |          |          |        |          ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ноокен     |  589  |   54  |   251    |    32    |   20   |    60    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Сузак      |  538  |   54  |   286    |    40    |   20   |    60    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Тогуз-Торо |  290  |   81  |     -    |    43    |   17   |    50    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Токтогул   |  311  |   81  |   261    |    40    |   17   |    50    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Чаткал     |  252  |   81  |     -    |    34    |   17   |    50    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ысык-Көл   |       |       |          |          |        |          ||облусу     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ак-Суу     |  485  |  114  |   225    |    40    |   14   |    41    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Жети-Өгүз  |  397  |   97  |   218    |    31    |   10   |    30    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ысык-Көл   |  364  |   89  |   202    |    31    |   10   |    30    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Тоњ району |  307  |   51  |   155    |    27    |    9   |    30    ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Түп району |  493  |  114  |   226    |    38    |   20   |    59    ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Нарын      |       |       |          |          |        |          ||облусу     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ак-Талаа   |  267  |   48  |     -    |    33    |    6   |    16    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ат-Башы    |  248  |   71  |     -    |    28    |    6   |    16    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Жумгал     |  255  |   48  |     -    |    33    |    6   |    16    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Кочкор     |  280  |   48  |     -    |    33    |    6   |    16    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Нарын      |  255  |   71  |     -    |    27    |    7   |    21    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ош облусу  |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Алай району|  302  |   81  |     -    |    36    |    7   |    21    ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Араван     |  567  |   54  |   294    |    20    |   17   |    50    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Кара-Кулжа |  302  |   81  |   152    |    36    |    7   |    21    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Кара-Суу   |  589  |   54  |   320    |    36    |   16   |    47    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ноокат     |  534  |   81  |   303    |    36    |   17   |    50    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Өзгөн      |  534  |   81  |   306    |    44    |   18   |    54    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Чоњ-Алай   |  238  |    -  |     -    |    27    |    7   |    21    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Талас      |       |       |          |          |        |          ||облусу     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Бакай-Ата  |  413  |   68  |   213    |     -    |   10   |    29    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Кара-Буура |  455  |   47  |   215    |    15    |    6   |    19    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Манас      |  430  |   47  |   216    |    15    |    6   |    19    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Талас      |  386  |   68  |   213    |    14    |    6   |    19    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Чүй облусу |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Аламүдүн   |  520  |   73  |   272    |    30    |   14   |    42    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Жайыл      |    -  |    -  |     -    |     -    |    -   |     -    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||а) Чүй     |  428  |   88  |    277   |    27    |   14   |    42    ||зонасы     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||б) Суусамыр|  246  |   45  |     15   |    13    |   39   |          ||зонасы     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Ысык-Ата   |  520  |   96  |    277   |    39    |   14   |    42    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Кемин      |  460  |  105  |    274   |    39    |   14   |    42    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Москва     |  510  |   87  |    280   |    39    |   10   |    30    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Панфилов   |  471  |   87  |    280   |    30    |   10   |    30    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Сокулук    |  529  |   87  |    274   |    18    |   10   |    30    ||району     |       |       |          |          |        |          ||-----------|-------|-------|----------|----------|--------|----------||Чүй району |  520  |   97  |    274   |    42    |   14   |    42    |-----------------------------------------------------------------------     2. Айыл  чарба жерлерин пайдалангандык үчүн шаарларда жана калктууконуштарда жер салыгынын базалык ставкалары ушул статьянын  1-пунктундажакын  жайгашкан  администрациялык  райондор  үчүн колдонулган каралганставкалар боюнча белгиленет.     3. Көлмөлөрдү пайдалангандык үчүн жер салыгынын базалык ставкаларытиешелүү  райондун  сугат  жерлери  үчүн  колдонулган,  ушул  статьянын1-пунктунда каралган ставкалар боюнча белгиленет.     4. Насостук станциялар менен  сугарылган  жерлерди  пайдалангандыкүчүн жер салыгынын базалык ставкалары ушул статьянын 1-пунктунда карал-ган, тийиштүү райондун кайрак жерлери үчүн колдонулган ставкалар боюнчабелгиленет.     5. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кењеши  тарабынан  бийик  тоолуужана алыскы калктуу конуштарга киргизилген айыл чарба жерлери үчүн айылчарба жерлерин пайдалангандык үчүн жер салыгын төлөөдө ошол район  үчүнжер салыгынын базалык ставкасынын 50 проценти өлчөмдө жењилдик белгиле-нет.     6. Жергиликтүү  кењештер  айыл  чарба жерлерин пайдалангандык үчүнжер салыгынын дифференцияланган ставкаларын район үчүн базалык  ставка-нын  негизинде эсептелген жер салыгынын жалпы суммасынын чегинде,  Кый-мылсыз мүлккө укуктарды каттоо боюнча ыйгарым укуктуу  мамлекеттик  ор-гандын аймактык подразделениелеринин сунушу боюнча, кыртыштын бонитети-нин баллын эсепке  алуу  менен,  тиешелүү  район  үчүн  ушул  статьянын1-бөлүгүндө белгиленген ставкадан 30 пайыздан ашык төмөн же жогору эмесбелгилөөгө укуктуу.      338-статья. Короо жай жана багбанчылык жер участокторун                 пайдалангандык үчүн жер салыгынын ставкалары      Короо жай  жана  багбанчылык  жер участокторун пайдалангандык үчүнжер салыгынын ставкалары төмөнкүдөй өлчөмдөрдө белгиленет.-----------------------------------------------------------------------|            Калктуу конуштар                | Жер салыгынын ставкасы ||                                            |      (сом/кв. метр)    ||--------------------------------------------|------------------------||1) Бишкек, Ош шаарлары                      |        1,5             ||--------------------------------------------|------------------------||2) Токмок, Кара-Балта, Жалал-Абад, Каракол, |        1,0             ||   Талас, Чолпон-Ата шаарлары               |                        ||--------------------------------------------|------------------------||3) Ушул пункттун 1), 2) пунктчаларында      |        0,5             ||   каралбаган шаарлар, ошондой эле айылдык  |                        ||   калктуу конуштардан башка поселоктор     |                        ||--------------------------------------------|------------------------||4) Айылдык калктуу конуштар                 |        0,1             |-----------------------------------------------------------------------     2. Эгер короо жай жана/же багбанчылык жер участок же алардын үлүшүишкердик  максатта  пайдаланылса,  андай участоктор же алардын үлүштөрүбоюнча жер салыгы ушул бөлүмдүн 339-статьясына ылайык эсептелет.      339-статья. Калктуу конуштардын жерлерин жана айыл чарба багытында                 болбогон жерлерди пайдалангандык үчүн жер салыгынын                 ставкалары      1. Калктуу конуштардын жерлерин жана айыл чарба багытында болбогонжерлерди   пайдалангандык  үчүн  жер  салыгынын  ставкалары  төмөнкүдөйөлчөмдөрдө белгиленет:-----------------------------------------------------------------------|  Региондордун     |    Калкынын саны мињ менен эсептелген калктуу   ||     аталышы       |  конуштардын жерлери үчүн ставкалар (сом/кв.м)  ||                   |-------------------------------------------------||                   | 5ке |5тен |10дон|20дан|50дөн|100дөн|200дөн| 500 ||                   |чейин|10го |20га |50гө |100гө|200гө |500гө | жана||                   |     |чейин|чейин|чейин|чейин|чейин |чейин |андан||                   |     |     |     |     |     |      |      |ашык ||-------------------|-----|-----|-----|-----|-----|------|------|-----||Баткен облусу      | 0,9 | 1,4 | 1,5 | 1,7 | 1,7 |      |      |     ||-------------------|-----|-----|-----|-----|-----|------|------|-----||Жалал-Абад облусу  | 1,2 | 1,6 | 1,8 | 2,0 | 2,1 |      |      |     ||-------------------|-----|-----|-----|-----|-----|------|------|-----||Ысык-Көл облусу    | 1,2 | 1,6 | 1,8 | 2,0 | 2,1 |      |      |     ||-------------------|-----|-----|-----|-----|-----|------|------|-----||Нарын облусу       | 1,0 | 1,4 | 1,6 | 1,7 |     |      |      |     ||-------------------|-----|-----|-----|-----|-----|------|------|-----||Ош облусу          | 1,3 | 1,6 | 1,8 | 2,0 | 2,3 | 2,4  |  2,6 |     ||-------------------|-----|-----|-----|-----|-----|------|------|-----||Талас облусу       | 1,1 | 1,5 | 1,7 | 1,9 |     |      |      |     ||-------------------|-----|-----|-----|-----|-----|------|------|-----||Чүй облусу жана    | 1,2 | 1,6 | 1,8 | 2,0 | 2,3 | 2,4  |      | 2,9 ||Бишкек шаары       |     |     |     |     |     |      |      |     |-----------------------------------------------------------------------     2. Ушул  статьянын  1-бөлүгүндө  каралган  калктуу конуштардын чекарасынан тышкары жайгашкан айыл чарба багытында  болбогон  жерлер  үчүнтиешелүү райондун 5,1 мињден 10 мињге чейин адам жашаган калктуу конуш-тары үчүн белгиленген ставкалар колдонулат.     3. Ушул статьянын 1-бөлүгүндө белгиленген жер салыгынын ставкаларыК1 экономикалык-пландалуучу зоналар үчүн зоналык коэффициентин жана жеручастокторун коммерциялык пайдалануунун К2 коэффициентин колдонуу менендифференцияланат.     4. Зоналык К1 коэффициентти калктуу конуштардын экономикалык план-даштырылган зоналарынын өзгөчөлүктөрүнө жараша зонанын  аймагына  комп-лекстүү баа берүүдө калктуу конуш боюнча орточо эсептелген баалоого ка-рата мамиле катары белгилешет.     Зоналык коэффициент белгиленбеген учурда ал 1,0гө барабар деп алы-нат.     5. Коммерциялык  пайдалануунун  жеке адамдарга жашоо үчүн пайдала-нылган турак жай курулмалардын бөлүгүн жеке менчик же  пайдалануу  уку-гунда таандык жер участоктору үчүн К2 коэффициенти 1,0гө барабар белги-ленет.     6. Коммерциялык пайдалануунун уюмдарга жана жеке ишкерлерге менчикже пайдалануу укугунда,  жеке адамдарга ишкердик жүргүзүү үчүн пайдала-нылчу бөлүгүндө таандык жер участоктору үчүн К2 коэффициенти төмөнкүдөймаксаттарга берилген жер участоктору үчүн төмөнкүдөй  өлчөмдө  белгиле-нет.     1) дүкөндөр,  киосктор, ларектор жана башка соода мекемелери аянт-тарына жараша:-----------------------------------------------------------------------| Аянты, кв.м |10го чейин|10дон 20га|20дан 30га |35тен 50гө|50 жана   ||             |          |чейин     |  чейин    |  чейин   |андан ашык||             |          |          |           |          |          ||-------------|----------|----------|-----------|----------|----------||К2 маани     |   22,5   |   16,5   |    10,5   |    7,5   |    6     |-----------------------------------------------------------------------     2) чакан рынокторго, рынокторго, соода рынок комплекстерине - 7,5;     3) мал, жем сатуу рынокторуна - 4,5;     4) коомдук тамак-аш ишканалары - 3;     5) мейманканалык ишмердик ишканалары - 7;     6) банктар, күрөөканалар, алмашуу пункттары - 5;     7) оюн-зоок мекемелери жана дискотекалар - 7;     8) офистер, бизнес-борборлор, биржалар - 2,5;     9) авто май куюу станциялары - 10;     10) нефти базалар - 1,5;     11) авто токтоочу жайлар, автосервис ишканалары - 4,5;     12) жарнама курулмалары - 50;     13) эс алуу жана көњүл ачуу,  спорттук-ден соолукту чыњдоо  кызматкөрсөтүүлөрү,  жеке кызматтарды көрсөтүү ишканалары, эгер ушул статьядабашкача каралбаса - 1,5;     14) транспорт ишканаларынын администрациялык имараттары:  аэровок-залдар, автовокзалдар, автостанциялар, темир жол вокзалдары - 0,9;     15) өнөр жай, транспорт, курулуш, байланыш жана энергетика ишкана-лары,  эркин экономикалык зоналардын аймактары, эгер ушул статьяда баш-кача каралбаса - 0,6;     16) кен өнөр жайынын ишканалары, ошондой эле темир жол транспорту-нун жүктөө-түшүрүү станциялары,  темир жол жана аба транспортунун ишка-наларынын санитардык коргоо зоналары - 0,3;     17) иштетилип жаткан кендер,  карьерлер,  шахталар, разрездер, күлтөгүүчү жайлар - 0,05;     18) геологиялык   чалгындоо,  долбоорлоо-иликтөө,  чалгындоо  жанаизилдөө иштери - 0,005;     19) байланыштын жана электр берүүлөрдүн абадагы линиялары - 0,01;     20) илимий мекемелер,  билим берүү мекемелери,  саламаттык сактоо,маданият, балдардын-өспүрүмдөрдүн дене тарбия-спорт мекемелери - 0,3;     21) айыл чарбасындагы өндүрүштүк имараттар (гараждар,  оњдоо уста-каналары, кырмандар, дан тазалоочу комплекстер, жашылча-картошка сакта-гычтар, курулуш жана чарбалык жайлар жана калктуу конуштун чегинде жай-гашкан айыл чарбалык өндүрүш имараттары - 0,2;     22) коргонуу-спорт-техникалык уюмдар - 0,01.      340-статья. Салыктык мезгил      Жер салыгы үчүн салыктык мезгил болуп календарлык жыл эсептелет.                                50-глава               Салыкты эсептөөнүн жана төлөөнүн тартиби      341-статья. Жер салыгынын суммасын эсептөө      1. Жер салыгын эсептөө төмөнкүдөй жүргүзүлөт.     1) айыл чарба багытындагы жерлер, короо жай жана багбанчылык учас-токтор үчүн төмөнкүдөй формула боюнча:      Н = С х П х Ки, мында:      Н -  жер  салыгынын суммасы,  С - жер салыгынын ушул Кодекстин 337жана 338-статьяларында белгиленген ставкасы, П - жер участогунун аянты,кв.м, Ки - инфляция коэффициент.     2) калктуу конуштардын жерлери жана айыл  чарба  багытындагы  эмесжерлер үчүн төмөнкүдөй формула боюнча эсептелет:      Н = С х П х Ки х К1 х К2, мында      Н - жер салыгынын суммасы,  С - жер салыгынын,  П - жер участоктунаянты, кв.м, Ки - инфляциянын коэффициенти, К1 жана К2 - ушул Кодекстин339-статьясы менен белгиленген коэффициенттер.     2. Инфляциянын коэффициентин Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жыл са-йын  өтүп  жаткан жылдын 1-апрелинен кечиктирбестен өткөн жылдагы фактыбоюнча бекитет.  Инфляциянын коэффициенти белгиленбеген учурда ал өткөнжылдын коэффициентине барабар деп кабыл алынат.     3. Уюм,  жеке ишкер, ошондой эле дыйкан же фермердик чарба төлөөгөтийиш  болгон жер салыгын эсептөө алар тарабынан ушул статьянын 1-пунк-туна ылайык өз алдынча жүргүзүлөт.     4. Жеке  адамдардын  короо жай жана багбанчылык участоктору боюнчажер салыгынын суммасын,  жеке ишкерлердин ишкердик жүргүзүү үчүн пайда-ланган  жерлериникинен  башкасын эсептөө милдети жер участогу жайгашканжердеги салык органына жүктөлөт.     5. Эгер  бул  главада башкача каралбаса жана жер салыгы боюнча са-лыктык милдеттенме календарлык жылга жетпеген мезгилдин ичинде жарактууболсо,  жер салыгынын суммасы ошол милдеттенме жарактуу болгон айлардынсанына пропорциялуу эсептелет.     6. Эгер  жер  участогунда  К2 коммерциялык пайдалануунун ар кандайкоэффициенттери колдонулган курулуштар болсо, ал курулуштардын ар бири-не тиешелүү жер участокторунун үлүштөрү алар курулган аянттарга пропор-циялуу аныкталат.      342-статья. Жер салыгын төлөөчү мөөнөт жана орду      1. Айыл чарба жерлери боюнча жер салыгы өтүп жаткан жылдын  25-ап-релине  чейин  20  процент  өлчөмүндө,  25-августуна  чейин  25 процентөлчөмүндө жана 25-ноябрына чейин 55 процент өлчөмүндө төлөнөт.     2. Шаар  жана айыл жерлериндеги жарандарга берилген короо жай-баг-банчылык участокторун пайдалануу укугу үчүн жер салыгынын жылдык сумма-сы өтүп жаткан жылдын 1-сентябрына чейин төлөнөт.     Салык органынын салыктык мезгил үчүн жер салыгынын  суммасы  эсеп-телгени жөнүндө билдирүүсү салык төлөөчүгө салыкты төлөөнүн белгиленгенмөөнөтүнөн кечиктирбестен тапшырылат.  Билдирүүдө салыкты төлөөнүн ушулпунктта белгиленген мөөнөтү көрсөтүлөт.     Билдирүүнү албагандык салык төлөөчүнүн жер салыгы  боюнча  милдет-тенмени аткарбашына негиз болбойт.     3. Ушул статьянын 1 жана 2-пункттарында көрсөтүлбөгөн жер  салыгынтөлөөчүлөр жер салыгын ар квартал сайын, өтүп жаткан жылдын экинчи айы-нын 20-күнүнөн кечиктирбестен бирдей бөлүктөрдө төлөшөт.     4. Жер салыгы жер участогу эсептик каттоого алынган жер боюнча, алэми Бишкек шаарынын чегинде - салык төлөөчү салыктык катталган жер  бо-юнча төлөнөт.     5. Жер  участогуна  ээлик  кылуунун  жана  (же)  пайдалануунун  ишжүзүндөгү   мезгилинде   ушул  укукту  өткөрүп  берген  адам  тарабынантөлөнүүгө тийиш болгон салыктын суммасы укуктар  мамлекеттик  каттоодонөткөнгө чейин же каттаган мезгилде бюджетке төгүлүүгө тийиш.  Мында жерсалыгынын баштапкы төлөөчүсү өтүп жаткан жылдын 1-январынан  тартып  алжер  участогун  өткөрүп  берген айга чейин эсептелген салыктын суммасынтөлөйт.     Жер салыгын кийинки төлөөчү жер участогуна өзүнүн укугу пайда бол-гон айдан тартып эсептелген мезгил үчүн жер салыгынын суммасын төлөйт.     Жер участогуна  болгон укукту мамлекеттик каттоодо салыктын жылдыксуммасы бюджетке тараптардын бири тарабынан макулдашуу боюнча  төгүлүшүмүмкүн.  Андан  кийин  жер  участогуна болгон укукту мамлекеттик каттооучурунда төлөнгөн салыктын суммасы экинчи жолу төлөнбөйт.     Жер салыгы ушул статьянын талаптарына ылайык жер участогуна менчикже пайдалануу укугу мамлекеттик каттоого алынганга  чейин  же  катталыпжатканда төлөнбөгөн учурда укуктарды өткөрүп берүү ишке ашырылган толуксалык мезгили үчүн жер салыгын төлөө боюнча милдеттенме  кийинки  салыктөлөөчүгө жүктөлөт.     7. Ушул  статьянын  1  жана   3-пункттарында   көрсөтүлгөн   салыктөлөөчүлөр жер салыгы боюнча информациялык эсептөөнү өтүп жаткан жылдын1-февралына чейин беришет.                                51-глава                       Салык боюнча жењилдиктер      343-статья. Салык салуудан бошотуу      Эгер бул  бөлүмдө  башкача каралбаса,  төмөндөгүлөр салык төлөөдөнбошотулат:     1) коруктардын,   резерваторлордун,  улуттук  жана  дендрологиялыкпарктардын, ботаникалык жана зоологиялык бактардын, заказниктердин, жа-ратылыш эстеликтеринин,  тарыхый-маданий маанидеги объектилердин жерле-ри,  запастагы бөлүштүрүлө элек жерлер,  мамлекеттик чек  араны  бойлойкеткен  байкоо  тилкеси ээлеп турган жерлер,  калктуу конуштардын жалпыпайдалануудагы коргоочу токой тилкелери ээлеп турган жерлери,  суу жанатокой фондусунун жерлери, жол катнаш жерлерине, продуктуларды өткөрүүчүтүтүктөрдүн,  байланыш жана электр берүүчү линиялардын жерлери, жол бо-юндагы жер тилкелерине аталган объектилерди пайдаланууга жарактуу абал-да кармап туруу үчүн ишке киргизилген курулмалардын жерлери,  айыл чар-басында  пайдаланууга берилген жерлерден башкасы,  ошондой эле ишкердикжүргүзүүгө берилгенден башкасы салыктан бошотулат;     2) көрүстөндөрдүн жерлери;     3) мал айдоочу жана мал топтоочу аянтчалардын жерлери;     4) Депозиттерди  коргоо  боюнча  агенттиктин,  Депозиттерди коргоофондунун,  КРУБ жерлери,  эс алуу,  бош убакытты өткөрүү жана  оюн-зоокүчүн пайдалангандан жана/же ижарага берилгенден башка жерлери;     5) майыптардын,  согуштун катышуучуларынын жана аларга тењештирил-ген адамдардын, кайрымдуулук уюмдарынын, азиздер жана дүлөйлөр коомунунжерлери;     6) жазык-аткаруу системасынын мекемелеринин жерлери;     7) бузулган (деградацияланган, топурак кыртышы жана башка сапаттыккөрсөткүчтөрү бузулган) рекультивациялоону талап кылган, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, уюмдар, ошондой эле жеке адамдар айыл чарбамуктаждыктары үчүн алган жерлерге жергиликтүү кењештер тарабынан белги-ленген мөөнөткө салык салынбайт.      344-статья. Жер салыгы боюнча жењилдиктер      1. Эгер бул бөлүмдө башкача каралбаса,  төмөнкүлөр короо жай  жанабагбанчылык участокторду пайдалангандык үчүн жер салыгын төлөөдөн бошо-тулушат:     1) Улуу Ата Мекендик согуштун майыптары жана катышуучулары, мамле-кеттер  аралык   макулдашуулар   боюнча   Афганистандагы   жана   башкаөлкөлөрдөгү  согушка  катышкан аскер кызматчылары,  Чернобыль АЭСиндегикыйроону жоюуга катышкандар,  ошондой эле бала чагынан майыптар, I жанаII топтогу майыптар;     2) кызматтык милдеттерин аткарууда курман болгон же  дайынсыз  жокболгон аскер кызматчыларынын жана укук коргоо органдарынын кызматкерле-ринин үй-бүлө мүчөлөрү, анын ичинде балдары эрезеге жеткенге чейин;     3) пенсиялык куракка жеткен жеке адам;     4) 4 жана андан ашык жашы жете элек балдары бар жеке адам.     2. Жер  пайдалануучу ал жеткис күчтүн кесепетинен материалдык зыянтарткан учурда жергиликтүү кењештер 3 жылга чейинки мөөнөттө жер  салы-гын төлөөдөн толук же жарым-жартылай бошотууга укуктуу.                                XV БӨЛҮМ                           МЕЙМАНКАНА САЛЫГЫ      345-статья. Жалпы жоболор      1. Ушул главанын максатында мейманканаларда убактылуу  жашоо  үчүнкөрсөтүлгөн кызматтар,  анын ичинде ресторандардын, кир жуучу жайлардынкызматтары,  байланыш кызматтары жана жашоо үчүн орун берүү менен катармейманканалар тарабынан көрсөтүлүүчү башка кызматтар мейманкана кызмат-тары деп табылат.     2. Салык салуу максатында мейманкана деп,  жеке адам убактылуу жа-шай турган жайлар,  анын ичинде:  мейманканалар, отелдер, мотелдер, ту-ристтик базалар,  кемпингдер,  пансионаттар, эс алуу үйлөрү, санатория-лык-курорттук мекемелер,  үйлөр,  квартиралар жана мейманканалык кызматкөрсөтүү үчүн башка мекемелер түшүнүлөт.      346-статья. Мейманкана салыгын төлөөчүлөр      Акы төлөөнүн булагына карабастан, мейманкана салыгын төлөөчү болупмейманкана кызматын көрсөтүүчү субъект эсептелет.      347-статья. Салык салуу объектиси      Салык салуу объектиси болуп мейманкана көрсөтүүчү кызматтар  сана-лат.      348-статья. Салыктык база      Мейманкана салыгынын  салыктык базасы болуп мейманкана кызматтары-нын КНС жана мейманкана салыгы эсептелбеген наркы эсептелет.      349-статья. Салыктын ставкасы      Мейманкана салыгынын ставкасы 3 процент өлчөмдө белгиленет.      350-статья. Салыктык мезгил      Мейманкана салыгынын салыктык мезгили болуп календарлык  ай  сана-лат.      351-статья. Салыкты эсептөөнүн жана төлөөнүн тартиби      1. Мейманкана  салыгы  ушул  Кодекстин  37-статьясынын 1-пунктундабелгиленген тартипте эсептелет.     2. Мейманкана салыгы отчеттук айдан кийинки айдын 20-күнүнө чейин-ки мөөнөттө төлөнөт.                                XVI БӨЛҮМ                       АТАЙЫН САЛЫКТЫК РЕЖИМДЕР                                52-глава                  Салыктык милдеттенмелерди патенттин                     негизинде аткаруунун шарттары      352-статья. Жалпы жоболор      1. Айрым салыктарды милдеттүү патент же ыктыярдуу патент алуу жолуменен төлөсө болот.     2. Патент болуп салык кызматынын органы берүүчү,  салык төлөөчүнүништин айрым түрүн жүргүзүүгө жана ал иштин түрү  боюнча  салык  төлөөгөукугун күбөлөндүрүүчү, ошондой эле патент жарактуу убакыттын ичинде ки-реше алаарын  ырастоочу  документ  эсептелет.  Патенттин  формасы  жанаберүүнүн  тартиби ыйгарым укуктуу салык органы тараптан аныкталат.  Па-тенттин бланктары катуу отчеттуулуктагы документ болот  жана  ушул  ко-дексте белгиленген доонун эскирүү мөөнөтүнүн ичинде сакталууга тийиш.     Патент ишкердик жүргүзүү орду боюнча салык төлөөчүнүн салык  орга-нында  салыктык каттоосу болсо гана берилет,  ал эми ыктыярдуу патент -жашаган жери боюнча берилет.  Патентсиз  ишкердик  жүргүзүү  ишкердиктикатталбастан  жүргүзгөндүк  жана салык төлөөдөн качкандык болуп эсепте-лет.     Патент берилген аймакта (район,  районго бөлүнбөгөн шаар же Бишкекшаары) гана жарактуу болот. Патентти же анын копиясын ишкердик жүргүзүүмаксатында башка адамга берүүгө тыюу салынат.     3. Патенттин негизинде ишкердик жүргүзүүчү  салык  төлөөчүлөр  па-тентти ишкердик жүргүзүүчү жериндеги салык органынан алышат.  Обочолон-гон подразделениелер үчүн патенттер алар жайгашкан жердеги салык кызма-тынын органдарынан алынат.     4. Патенттин негизиндеги салыктын суммасын салык төлөөчү банк  ме-кемесине төгөт,  андан кийин патентке төлөнгөнү жөнүндө квитанция банк-тын белгиси менен салык органына берилет,  анын негизинде патент  бери-лет.  Банк  мекемелери  жок  алыскы жана барууга кыйын калктуу конуштарүчүн патенттин негизиндеги салыктын суммасын ыйгарым укуктуу салык  ор-ганы белгилеген тартипте салык органына төлөөгө жол берилет.     5. Ишкердиктин айрым түрлөрүн жүргүзүүгө  патент  ыйгарым  укуктуумамлекеттик органдар аларды жүргүзүү укугуна берүүчү башка атайын урук-саттарды жана лицензияларды алмаштыра албайт.     6. Патент жоголсо дубликаты берилет. Мындай учурда калган салыктыкмезгилге карата салык төлөөчүгө "жоголгондун ордуна" деген белги  мененжањы патент берилет.  Мында салык төлөөчү дубликатты берүүгө кеткен чы-гымдардын ордун гана төлөйт.      353-статья. Жалпы талаптар      1. Патенттин негизинде салык төлөөчүлөр ушул Кодексте  белгиленгенучурларда салык агенттеринин милдетинен бошотулушпайт.     Кызматкерлерге алардын ишмердигинин алкагында бир жолку  жумуштар,граждандык-укуктук келишимдер (контракт, жалдоо) боюнча акы төлөөдө ки-реше салыгын кармоо жана бюджетке которуу  ушул  кодекстин  талаптарынаылайык ишке ашырылат.     2. Патенттин  негизинде  салык  салынбачу   ишкердиктин   түрлөрүнжүргүзүүчү салык төлөөчүлөр ишкердиктин ал түрлөрү боюнча ушул кодекстебелгиленген тартипте өз-өзүнчө эсеп жүргүзүүгө,  отчет берүүгө жана са-лык төлөөгө милдеттүү. Мында патенттин негизиндеги ишкердик боюнча жум-шалган чыгымдар патенттик негизде  салык  салууга  жатпачу  ишкердиктинбашка  түрлөрү  боюнча жалпы жылдык кирешеден кемитип эсептен чыгаруугакирбейт.     3. Салык  төлөөчү патенттин негизинде жүргүзүүчү ишкердик утурламатекшерүүдөн башка учурларда жерине чыгып салыктык текшерүүгө  алынбооготийиш.  Салыктык  контролдун  калган  формалары  ушул  кодекске  ылайыкжүргүзүлөт.     Патенттин бар  экенин  жана  жарактуулук мөөнөтүн текшерүүдө салыктөлөөчү ага төлөнгөнү жөнүндө квитанцияны да көрсөтүүгө милдеттүү.     4. Патенттин  негизинде  ишкердик  жүргүзүүчү жана кандайдыр себепбоюнча өзүнүн ишмердигин 1 айдан ашык мөөнөткө токтоткон же атайын  ре-жимин  өзгөрткөн уюм же жеке ишкер ал жөнүндө патентти берген салык ор-ганына билдирет.     5. Салык  органы  төмөнкүдөй  учурларда  патентти жокко чыгарууга,кайра алып коюуга же жарактуулугун токтотуп турууга укуктуу, эгерде:     1) салык   төлөөчү   ишкердиктин   патентте   көрсөтүлбөгөн  түрүнжүргүзсө;     2) салык  төлөөчү ишкердикти башка салык төлөөчүгө берилген патентбоюнча жүргүзсө;     3) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка эреже бузу-улар болсо.      354-статья. Хронометраждык иликтөөлөр      1. Хронометраждык иликтөө атайын салыктык  режимди  колдонуу  үчүнсалык  кызматы  органдары  тарабынан жергиликтүү өз алдынча башкаруунуноргандарынын өкүлдөрү жана ыйгарым укуктуу  салык  органында  катталгантармактык  бизнес-ассоциациянын  өкүлдөрү  менен бирге салык төлөөчүнүнишкердиктин айрым түрлөрү жана региондор боюнча орточо кирешесин  анык-тоо максатында жүргүзүлөт.     2. Хронометраждык иликтөө жылына бир жолудан ашык эмес жүргүзүлөт,ал  эми ишкердиктин сезондуу мүнөздөгү түрлөрү боюнча - жылына үч жолу-дан ашык эмес жүргүзүлөт жана ар бир хронометраждык иликтөөдө 15 күндөнашпашы керек.     3. Хронометраждык иликтөө салык  төлөөчүгө  билдирилип  да,  салыктөлөөчүгө  кабарлабастан  да  жүргүзүлсө болот.  Хронометраждык иликтөөжүргүзүү үчүн негиз болуп ушул Кодексте белгиленген  талаптарга  ылайыкжазып берилген көрсөтмө эсептелет.     4. Салык  төлөөчүгө  билдирилип  хронометраждык  иликтөөдө   салыктөлөөчүгө көрсөтмөнүн түп нускасы таанышуу үчүн көрсөтүлөт жана копиясытапшырылат.  Түп нускада салык төлөөчү көрсөтмө менен  таанышканы  жанакопиясын алганы жөнүндө белги коет.     5. Салык   төлөөчүгө   билдирбестен    хронометраждык    иликтөөдөкөрсөтмөнүн  түп  нускасы  салык  төлөөчүгө  андай  иликтөө  жүргүзүлүпбүткөндөн кийин көрсөтүлөт жана копиясы иликтөөнүн тийиштүү актысын ко-шо берүү менен тапшырылат.     6. Хронометраждык иликтөөнүн жыйынтыгы иши текшерилген  конкреттүүжактын  салыктык милдеттенмелери өзгөрүшүнө алып келбейт жана ишкердик-тин конкреттүү түрү  боюнча  патенттин  негизиндеги  салыктын  суммасынаныктоо үчүн гана пайдаланылат.     7. Хронометраждык иликтөө жүргүзүүдө жеткиликтүүлүк ушул  Кодекскеылайык камсыздалат.                                53-глава                 Милдеттүү патенттин негизиндеги салык      355-статья. Милдеттүү патенттин негизиндеги салыкты колдонуунун                 шарттары      1. Милдеттүү патенттин негизиндеги салык (бул главада мындан ары -салык) ишкердиктин төмөнкүдөй түрлөрү үчүн милдеттүү негизде төлөнөт:     1) муниципалдык мончолордон башка сауналардын,  мончолордун кызматкөрсөтүүлөрү;     2) бильярддык кызмат көрсөтүүлөр;     3) оюн автоматтарды берүү боюнча кызмат көрсөтүүлөр;     4) казинолордун кызмат көрсөтүүлөрү;     5) алмаштыруу бюролорунун кызмат көрсөтүүлөрү;     6) дискотекалардын кызмат көрсөтүүлөрү;     7) сутка бою автоаялдамалардын кызмат көрсөтүүлөрү.     Бул бөлүмдүн  максаты үчүн дискотекалардын кызмат көрсөтүүлөрү депсалык төлөөчүлөрдүн тийиштүү акы үчүн бий аянттарын берүү  боюнча  кыз-маттары эсептелет.     2. Милдеттүү патенттин негизинде салык төлөөчү  уюмдар  жана  жекеишкерлер   (бул   бөлүмдө  мындан  ары  -  салык  төлөөчүлөр)  салыктынтөмөнкүдөн башка, ушул Кодексте түрлөрүн төлөшөт:     1) пайдага салык;     2) салык салынчу берүүлөргө салык;     3) сатуулардан салык.     3. Салык төлөөчүлөр жалданма кызматкерлердин жеке  киреше  салыгынэсептөөнүн  жана  төлөөнүн  ордуна милдеттүү патенттелүүгө тийиш болгонишкердик чөйрөсүндө иштеген ар  бир  жалданма  кызматкерге  айына  жетиэсептик көрсөткүчтүн өлчөмүндө патент алууга милдеттүү.      356-статья. Салык салуу объектиси, салыктык база жана салыктын                 ставкасы      1. Салыкты эсептөө үчүн салык салуу объектиси  болуп  экономикалыкиштин ушул Кодекстин 355-статьясында белгиленген түрлөрү эсептелет.     2. Салыктын суммасын эсептөө үчүн төмөнкүдөй  салыктык  база  жанасалыктын ставкасы колдонулат:-----------------------------------------------------------------------|     Ишкердиктин түрлөрү   |     Салыктык база   |Салыктык мезгилдеги||                           |                     |салыктын ставкасы  ||---------------------------|---------------------|-------------------||1) сауналардын, мончолордун|1 сауна, мончо, жалпы|                   ||кызмат көрсөтүүлөрү        |аянты:               |                   ||---------------------------|---------------------|-------------------||                           |150 кв.м чейин       |       30000 сом   ||                           |150 кв.м ашык        |       50000 сом   ||---------------------------|---------------------|-------------------||2) бильярддын кызмат       |1 стол               |       10000 сом   ||көрсөтүүлөрү               |                     |                   ||---------------------------|---------------------|-------------------||3) оюн автоматтарды берүү  |1 оюн автомат        |       10000 сом   ||боюнча кызмат көрсөтүүлөрү |                     |                   ||---------------------------|---------------------|-------------------||4) казино кызмат           |1 оюн стол           |      300000 сом   ||көрсөтүүлөрү               |                     |                   ||---------------------------|---------------------|-------------------||5) алмаштыруу бюросунун    |1 лицензияланчу      |       20000 сом   ||кызмат көрсөтүүлөрү        |объект               |                   ||---------------------------|---------------------|-------------------||6) дискотекалардын жана    |1 дискотека, түнкү   |      100000 сом   ||түнкү клубдардын кызмат    |клуб                 |                   ||көрсөтүүлөрү               |                     |                   ||---------------------------|---------------------|-------------------||7) сутка бою               |1 токтоочу орун      |         100 сом   ||автоаялдамалардын кызмат   |                     |                   ||көрсөтүүлөрү               |                     |                   |-----------------------------------------------------------------------     3. Ушул статьянын  2-пунктунда  көрсөтүлгөн  ставкалардын  чегиндеКыргыз  Республикасынын  Өкмөтү  жылына бир жолудан ашырбастан салыктынставкаларын көрсөтүлчү кызматтардын жайгашкан ордун жана/же наркын эскеалуу менен өзгөртүүгө укуктуу.     4. Эгер салык төлөөчү милдеттүү патенттин негизинде салык  салынчуишкердиктин эки же андан ашык түрүн айкалыштырса. Салыктын ставкасы иш-тин ар бир түрүнө өзүнчө колдонулат.      357-статья. Салыктык мезгил      Салыктык мезгил удаалаш 30 өтүүчү күн болот.      358-статья. Салыкты эсептөөнүн тартиби      1. Салыктын суммасы салыктык базага  жараша,  салыктын  ставкаларыкорректировкалоочу коэффициенттерди эске алуу менен аныкталат.     2. Эгер бул статьяда башкача каралбаса,  салык салуу  объектисининжайгашкан  ордуна жараша төлөнүүгө тийиш болгон салыктын суммасын анык-тоодо төмөнкүдөй корректировкалоочу коэффициенттер колдонулат:-----------------------------------------------------------------------|    Калктуу конуштардын калкынын санына жараша коэффициенттер        ||---------------------------------------------------------------------|| 500дөн ашык | 250-500 | 100-250 | 50-100 | 20-50 | 10-20 | 10 чейин ||-------------|---------|---------|--------|-------|-------|----------||      1      |   0,7   |   0,6   |  0,5   |  0,4  |  0,3  |   0,1    |-----------------------------------------------------------------------     3. Калктуу конуштарда калктын санына карабастан салыкты  эсептөөдөтөмөнкүдөй учурларда 1ге барабар болуучу коэффициент колдонулат:     1) календарлык жылдын 1-июнунан 1-сентябрына чейин,  тизмесин Кыр-гыз Республикасынын Өкмөтү аныктачу курорттук зоналардын аймагында ишкеашырылчу түрлөргө карата;     2) казинолор көрсөтүүчү кызматтарга, оюн автоматтарды жана бильяр-дды берүү кызматтарына карата.     4. Калктуу  конуштарды  чектеринен  тышкарыда көрсөтүлчү кызматтарбоюнча салыкты эсептөөдө жакын жайгашкан калктуу конуштар  үчүн  белги-ленген коэффициенттер колдонулат.      359-статья. Салыктык отчет берүүнүн тартиби. Салыкты төлөөнүн                 тартиби жана мөөнөтү      1. Салыкты төлөө патент алуу жолу менен ишкердикти баштаганга  че-йин болот.     2. Патент удаалаш өтүүчү 30, 90 же 180 күнгө алынат. 90 күндүк па-тент алууда салыктын суммасы 5 процентке,  ал эми 180 күнгө алууда - 10процентке азаят.     3. Салыктын суммасы туруктуу болот жана кайра эсептелүүгө жатпайт,ал эми төлөнгөн салыктын суммасы патент алынгандан кийин  кайра  берил-бейт.     4. Патенттин негизинде ишкердик жүргүзүүчү салык төлөөчү ушул  Ко-декске  ылайык  патентте  каралган ишкердикке карата бирдиктүү салыктыкдекларация тапшыруудан бошотулбайт, анда милдеттүү патенттин негизинде-ги  ишкердик боюнча иш жүзүндө алынган кирешелер аларды милдеттүү түрдөырастабастан  жана  төлөгөн  салыктын   суммасын   кайра   эсептебестенкөрсөтүлөт.                                54-глава                 Ыктыярдуу патенттин негизиндеги салык      360-статья. Ыктыярдуу патенттин негизиндеги салыкты колдонуунун                 жалпы шарттары      1. Эгерде  ушул  статьяда башкача каралбаса Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтү бекитүүчү тизмеге ылайык иш жүргүзүүчү жеке адам  ыктыярдуу  па-тенттин негизинде салык төлөөгө укуктуу.     2. Ыктыярдуу патенттин негизинде салык төлөөчү жеке  адамдар  (булглавада мындан ары - салык төлөөчүлөр) ушул Кодексте белгиленген салык-тарды, салыктын төмөнкүдөй башка түрлөрүн төлөшөт:     1) пайдага салык;     2) сатуулардан салык.     3. Салык төлөөчүлөр жалданма кызматкерлердин эмгек акысынан ар биржалданама кызматкердин жеке киреше салыгын ушул Кодекстин 163-статьясы-на ылайык аныкталчу минимум эсептик кирешеге жараша кармап калышат жанатөлөшөт.     4. КНС  төлөөчү  болгон жеке адамдар ыктыярдуу патенттин негизиндесалыкты төлөө режимин колдонууга төмөнкүлөрдүн:     1) КНСке салык төлөөчүлөр болуп саналган жеке адамдардын;     2) тигүү,  токуу буюмдарын жана бут кийимдерди өндүрүү жана  сатуубоюнча иш жүргүзүүчү уюмдарды кошпогондо уюмдардын укуктары жок.      361-статья. Салыктын суммасын аныктоонун тартиби      1. Ишкердиктин  түрлөрү боюнча ыктыярдуу патенттин негизиндеги са-лыктын базалык суммасын Кыргыз Республикасынын Өкмөтү  ыйгарым  укуктуусалык органынын сунушу боюнча белгилейт.     2. Ыйгарым укуктуу салык органы салыктын базалык суммасынын чегин-де салыктын суммасын иштин сезондуулугуна, кирешелүүлүгүнө, түрүнө жанажүргүзүү ордуна жараша корректировкалоого укуктуу.     3. Салыктын базалык суммасын эсептөө,  аныктоо жана корректировка-лоо хронометраждык иликтөөлөрдүн негизинде жүргүзүлөт.     4. Эгер салык төлөөчү ыктыярдуу патенттин негизинде салык салынуу-чу ишкердиктин эки же андан ашык түрүн айкалыштырса,  салыктын  суммасыэкономикалык ишкердиктин ар бир түрүнө өзүнчө белгиленет.      362-статья. Салыктык отчетту берүүнүн тартиби. Салыкты төлөөнүн                 тартиби жана мөөнөтү      1. Салык патент алуу менен ишкердикти баштаганга чейин төлөнөт.     2. Патент удаалаш өтүүчү 15,  30, 90 же 180 күнгө алынса болот. 90күнгө патент алууда салыктын суммасы 5 процентке,  ал эми 180 күнгө ал-ганда - 10 процентке азаят.     3. Салыктын суммасы туруктуу болот жана  патент  алынгандан  кийинкайра эсептелбейт.     4. Патенттин негизинде ишкердик жүргүзүүчү салык төлөөчү ушул  Ко-декске  ылайык  патентте  каралган ишкердикке карата бирдиктүү салыктыкдекларация тапшыруудан бошотулбайт, анда, эгер ушул главада башкача ка-ралбаса,  ыктыярдуу  патенттин  негизиндеги  ишкердик боюнча иш жүзүндөалынган кирешелер аларды милдеттүү түрдө ырастабастан жана төлөнгөн са-лыктын суммасын кайра эсептебестен көрсөтүлөт.      363-статья. Өзгөчө жоболор      Эгерде салык   төлөөчүнүн   товарларды,   жумуштарды  жана  кызматкөрсөтүүлөрдү сатуудан түшкөн акчасы КНС боюнча каттоо чегинен ашса булсалык төлөөчү ыктыярдуу патенттин негизинде салык төлөөгө укугу жок.                                55-глава            Бирдиктүү салыктын негизинде салык төлөөчүлөргө               салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасы      364-статья. Жалпы жоболор      1. Салык  салуунун  жөнөкөйлөтүлгөн  системасы ушул главага ылайыксалык салынууга тийиш болгон ишке карата  чакан  ишкерлик  субъектилеритарабынан төмөнкүлөрдүн ордуна бирдиктүү салык төлөө укугун карайт:     1) пайдадан алынуучу салыктын;     2) сатуудан алынуучу салыктын.     2. Салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасын колдонгон  чакан  иш-керлик   субъектилери   (мындан  ары  ушул  главада  -  салык  төлөөчү)төмөнкүлөргө милдеттүү:     1) салык   эсебин   эсепке   алуунун   кассалык   ыкмасына  ылайыкжүргүзүүгө;     2) ушул  Кодексте  белгиленген  тартипте  фискалдык эс тутуусу барконтролдук-кассалык машиналарды колдонууга;     3) ушул  статьянын  1-бөлүгүндө  көрсөтүлбөгөн салыктарды ушул Ко-декске ылайык төлөөгө.     3. Эгерде ушул статьяда башкача башкача белгиленбесе салык төлөөчүушул Кодексте белгиленген учурларда  салык  агенттеринин  милдеттериненбошотулбайт.     4. Салык төлөөчү ушул Кодекстин 163-статьясына ылайык  аныкталуучуминималдуу эсептик кирешеге жараша эсептелген,  ар бир жалданма кызмат-керге белгиленген киреше салыгынын суммасын кармап калат жана  жалданмакызматкерлердин эмгек акысын төлөп берет.      365-статья. Салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасын колдонуу                 тартиби      1. Салык төлөөчү ушул Кодексте белгиленген  тартипте  салык  салуусистемасын өз алдынча тандап алууга укуктуу.     2. Салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасын колдонууга ниеттенгенсалык  төлөөчү салыктык катталган жери боюнча бирдиктүү салыкты төлөөчүкатары салык органына арыз берүүгө милдеттүү:     1) жањы  катталган  субъектилер  үчүн  - салыктык катталган күндөнтартып 5 күндүн ичинде;     2) иштеп жаткан субъектилер үчүн - учурдагы жылдын 1-декабрына че-йин.     3. Ушул главада белгиленген шарттарга туура келбеген учурларда са-лык төлөөчү кийинки календарлык жылдын биринчи январынан тартып  салык-тарды эсептөөнүн жана төлөөнүн жалпыга белгиленген тартибине өтөт.     4. КНС боюнча каттоо чегинен ашкан учурда КНС боюнча салыктык мил-деттенме ушул Кодекстин жоболоруна ылайык келип чыгат.     5. Салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасынан  өз  ыктыяры  мененчыгууда  салык төлөөчү бул чечим тууралуу ушул салык салуу системасынанчыгууга чейин жок дегенде бир ай калганда  салык  органына  маалымдоогомилдеттүү. Мындай учурда бирдиктүү салыкты төлөөчү катары эсептен чыга-руу кийинки жылдын биринчи күнүнөн тартып күчүнө кирет.     6. Ушул статьянын 2-пунктуна ылайык бирдиктүү салык төлөөчү катарыкаттоо эсебинен чыгарылган салык төлөөчү ушундай каттоо эсебинен  чыга-рылгандан  үч жылдан кийин гана салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн система-сына кайрадан өтүүгө укуктуу.      366-статья. Салык төлөөчүлөр      1. Салык салуу максатындагы чакан ишкерлик субъектиси болуп уюм жежеке  ишкер эсептелет,  эгерде бир эле мезгилде төмөнкүдөй шарттар сак-талса:     3) Кыргыз  Республикасынын  эмгек мыйзамдарынын негизинде уюмда жежеке ишкерде бир эле мезгилде ишмердик жүргүзүүчү кызматкерлердин  саны30 адамдан ашпаса;     4) уюм же жеке ишкер КНС төлөөчү болуп эсептелбесе.     2. Салык төлөөчүлөр үчүн салык салуунун жөнөкөйлөтүлгөн системасы-на өтүү укугу мурунку жыл  үчүн  кассалык  ыкма  менен  эсептелген  дүњтүшкөн   акчанын  өлчөмүнө  жараша,  ал  эми  жањыдан  катталган  салыктөлөөчүлөр үчүн - салык  төлөөчүнүн  божомолдуу  маалыматтарына  жарашааныкталат.     3. Бирдиктүү салыктын  негизинде  салык  салуунун  жөнөкөйлөтүлгөнсистемасы төмөнкүлөргө жайылтылбайт:     1) патенттин негизинде салык төлөөчү субъекттерге;     2) финансылык, камсыздандыруу кызматтарын көрсөткөн субъектилерге;     3) инвестициялык фонддорго;     4) баалуу кагаздар рыногунун кесипкөй катышуучуларына;     5) акциздик салыктын салык төлөөчүлөрүнө.      367-статья. Салык салуу объектиси      Салык төлөөчү жүзөгө ашырып жаткан ишкердик салык салуу  объектисиболуп эсептелет.      368-статья. Салыктык база      Салык салуу  базасы  КНСти жана мейманканалык салыкты эске албаганкиреше эсептелет.      369-статья. Салыктын ставкалары      1. Салык төлөөчү ишинин түрүнө жараша ставкалар боюнча  салыктардытөмөнкүдөй өлчөмдөрдө төлөшөт:     1) айыл чарба продукцияларын иштетүү үчүн,  өндүрүштүк чөйрө үчүн,соода үчүн - 4 пайыз;     2) иштин калган түрлөрү үчүн - 6 пайыз.     2. Иштин  бир нече түрүн жүзөгө ашырган салык төлөөчү иштин ар биртүрү боюнча,  иштин ушул түрлөрү үчүн өзүнчө белгиленген салыкты  эсеп-тейт жана төлөйт.      370-статья. Салыктык мезгил      Бирдиктүү салык үчүн салыктык мезгил болуп бир квартал эсептелет.      371-статья. Салыкты эсептөөнүн тартиби      Салык төлөөчү  ушул  Кодекстин 37-статьясында белгиленген тартипкеылайык салыкты өз алдынча эсептейт.      372-статья. Салыктык отчет берүү. Салык төлөөнүн тартиби жана                 мөөнөттөрү      1. Салык төлөөчүлөр төмөнкүлөрдү берүүгө милдеттүү:     1) отчеттук кварталдан  кийинки  айдын  15инен  кечиктирбестен  аркварталдык салык отчетун;     2) отчеттук жылдан кийинки жылдын 1-мартынан кечиктирбей  салыктыкдекларацияны.     2. Салык төлөөчү кварталдан кийинки айдын 15инен кечиктирбестен арквартал сайын бирдиктүү салыкты төлөөгө милдеттүү.                                56-глава               Салыктык контракттын негизиндеги салыктар      373-статья. Жалпы жоболор      1. Ишкердик жүргүзүүчү уюмдар же жеке ишкерлер салыктык  контракт-тын негизинде (мындан ары - контракт) салык төлөөгө укуктуу.     2. Контракт  төмөнкүдөй   салыктардын   белгиленген   суммаларынынөлчөмүндө  салык  төлөөчү менен салык кызматы органынын ортосундагы ма-кулдашылган салык төлөөчүнүн салыктык милдеттенмесин аныктайт:     1) пайдага салык;     2) салык салынуучу берүүлөргө КНС;     3) сатуудан салык;     4) мейманканалык салык.     3. Контракттын  негизинде  салык төлөөчү уюмдар жана жеке ишкерлер(мындан ары ушул главада - салык төлөөчүлөр) ушул статьянын 2-пунктундакөрсөтүлгөн  салыктарды кошпогондо ушул Кодексте белгиленген салыктардытөлөшөт.      374-статья. Салыктык контракт ыкмасы менен салыктык                 милдеттенмелерди аткаруу үчүн чектөөлөр      Төмөнкүлөр контракттын негизинде салык төлөөчүлөр боло алышпайт:     1) милдеттүү патенттин негизинде салык төлөөчү субъекттер;     2) кредиттик,  финансылык,  камсыздандыруу  кызматтарын  көрсөткөнсубъектилер;     3) инвестициялык жана пенсиялык фонддор;     4) баалуу кагаздар рыногунун кесипкөй катышуучулары;     5) салыктык карызы бар субъектилер;     6) жер  казынасын  пайдалангандыгы  үчүн   салык   төлөгөн   салыктөлөөчүлөр;     7) акциздик салыктын салык төлөөчүлөрү;     8) 3 жылдан аз экономикалык иш жүргүзгөн субъектилер.      375-статья. Салыктык мезгил      Контракттын негизинде  салык  милдеттенмелерин  аткаруу үчүн салыкмезгили болуп бир календарлык жыл эсептелет.      376-статья. Контракт ыкмасы менен салыктык милдеттенмелерди                 аткарууга өтүү тартиби      1. Контракттын негизинде салык төлөө режимин колдонууга ниеттенгенсалык төлөөчү жазуу жүзүндө арыз берүү жолу менен өтүүчү жылдан мурункужылдын 1-ноябрынан кечиктирбестен салык органына билдирүүгө милдеттүү.     2. Контракттын негизинде салыктык милдеттенмелерин аткаруу жөнүндөарыз салыктык катталган жери боюнча салык органына берилет.     Арызда төмөнкүдөй маалыматтар көрсөтүлүүгө тийиш:     1) салык төлөөчүнүн аталышы;     2) салык төлөөчүнүн юридикалык дареги;     3) идентификациялык салык номери;     4) финансылык ишинин натыйжалары;     5)  мурунку үч жыл үчүн салыктык милдеттенмелеринин өлчөмдөрү;     6) контракт үчүн базалык көрсөткүчтөр.     3. Салык   төлөөчүнүн   контракттын   негизинде  режимди  колдонуумүмкүнчүлүгү же аны колдонуудан жүйөөлүү баш  тартуу  жөнүндөгү  чечимиарыз берген күндөн тартып 15 күндүн ичинде салык органы тарабынан чыга-рылат.     Салык төлөөчү  контракттын негизинде режимди колдонуу мүмкүнчүлүгүжөнүндө чечим кабыл алган учурда салык органы Ыйгарым укуктуу салык ор-ганынын  макулдугу  боюнча салык төлөөчү менен чечим кабыл алган күндөнтартып 15 жумуш күнүнүн ичинде контракт түзөт.     Контракт Ыйгарым  укуктуу салык органы белгилеген форма боюнча биркалендарлык жылга түзүлөт жана жыл сайын узартылышы мүмкүн.  Контракттыузартуу ушул статьянын жоболоруна ылайык жүргүзүлөт.     Ыйгарым укуктуу салык органы контракттын негизинде режимди  колдо-нуу мүмкүнчүлүгүнөн баш тартууга же Ыйгарым укуктуу салык органы белги-леген тартипте аны үзгүлтүккө учуратууга төмөнкү учурларда укуктуу:     1) ушул главада белгиленген шарттарга туура келбегенде;     2) контрактта каралган шарттарга туура келбегенде;     3) салык салуудан качууга өбөлгөлөр бар шарттар болгондо.     4. Контракттын суммасына киргизилген салыктар  боюнча  контракттынколдонулуу  мезгилинде  утурлама  текшерүүнү  кошпогондо көчмө салыктыктекшерүү жүргүзүлбөйт. Салыктык контролдоонун калган формалары ушул Ко-декске ылайык жүргүзүлөт.     5. Салык төлөөчүнү кайра уюштурууда контракттын колдонулушу токто-тулат.      377-статья. Контракт боюнча салыктык милдеттенмелердин суммасын                 эсептөө      Контракт боюнча салыктык милдеттенмелердин суммасы жыйырма беш па-йыздан  кем эмес өлчөмдө мурунку үч жыл үчүн салыктык милдеттенмелердинэњ чоњ суммасынан ашкан өлчөмдө кабыл алынат.      378-статья. Контракт боюнча салыктык милдеттенмелерди аткаруу жана                 салыктык отчет берүү      Контракт боюнча   салыктык  милдеттенмелерди  аткаруу  контракттыншарттарында белгиленген өлчөмдөрдө ар бир айдын 15ине  чейин  ай  сайынжүргүзүлөт.     Контракт түзгөн салык  төлөөчүлөр  бирдиктүү  салыктык  декларацияберүүгө милдеттүү, анын ичинде милдеттенмелерди аткаруу контракттын не-гизинде жүргүзүлүүчү иштер боюнча да.                                57-глава              Эркин экономикалык зоналардагы салык режими      379-статья. Жалпы жоболор      1. Ушул главада каралган салык режими Кыргыз Республикасындагы эр-кин экономикалык зоналар жөнүндө Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарындакоюлган талаптарга ылайык обочолонгон жана атайын тосулган, ЭЭЗ деп та-анылуучу аймакта,  акциздик товарларды өндүрүүнү жана сатууну кошпогон-до,  товарларды  (жумуштарды,  кызмат көрсөтүүлөрдү) өндүрүү жана сатуубоюнча ЭЭЗ субъектилеринин ишине карата гана колдонулат.     2. ЭЭЗ  субъектилеринин ишине карата Кыргыз Республикасынын калганаймагында жана анын чегинен сыртта жалпы салык режими колдонулат.      380-статья. ЭЭЗ субъекти      ЭЭЗ субъекти болуп ЭЭЗдин башкы дирекциясында Кыргыз Республикасы-нын мыйзамдарына ылайык катталган уюмдар эсептелет.      381-статья. Салыктык каттоо      ЭЭЗ субъекти  ушул Кодексте каралган тартипте салыктык катталууданөтүүгө милдеттүү.      382-статья. ЭЭЗ субъектилерине салык салуу өзгөчөлүгү      1. Эгер бул главада башкача каралбаса ЭЭЗ субъектисинин  ушул  Ко-декстин  379-статьясынын 1-пунктунун талаптарына жооп берүүчү ишмердигисалыктардын бардык түрлөрүнөн бошотулат.     2. ЭЭЗдин субъектиси болуп эсептелбеген субъекттин товарларды, жу-муштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү Кыргыз Республикасынын аймагынан ЭЭЗсубъектисине берүүсүнө ушул Кодекске ылайык КНС алынат.     3. Ушул Кодекстин 379-статьясынын талаптарына  жооп  бербеген  ЭЭЗсубъектисинин ишмердиги жалпы салык режимине ылайык салык салынууга жа-тат.     Товарларды ЭЭЗ  аймагынан  Кыргыз  Республикасынын калган аймагынаберүү үчүн алып чыгууда, ошондой эле аларды ЭЭЗ субъекттери болуп эсеп-телбеген  жактардын  пайдасына ажыратууда товарлар жалпы салык режиминеылайык салык салынууга жатат.     4. Товарларды ЭЭЗ чегарасы аркылуу алып өтүүдө алынуучу салыктардыадминистрациялоо  Кыргыз  Республикасынын  бажы   мыйзамдарына   ылайыкжүргүзүлөт.     5. Кыргыз Республикасынын ички рыногунда керектөө үчүн ЭЭЗ субъек-ттери көрсөткөн кызматтарга, жумуштарга жалпы салык режимине ылайык са-лык салынат.  Кыргыз Республикасынын ички рыногунда керектөө  үчүн  ЭЭЗсубъекттери көрсөткөн кызматтар,  жумуштар болуп эркин экономикалык зо-налардын аймактарында жана Кыргыз Республикасынын  калган  аймактарындаЭЭЗ  субъектилери  эмес - каалаган уюмдар жана жеке адамдар тарабынынансатылып алынуучу кызмат көрсөтүүлөр, жумуштар эсептелет.     6. Кирешелерди төлөө булагында эсептелүүгө, кармалууга жанателенүүгө тийиш болгон кирешелерге ушул Кодекске ылайык салыксалынат.     7. ЭЭЗ субъектиси мүлккө салык төлөөдөн бошотулбайт.     8. ЭЭЗдин  башкы  дирекциясы  эркин экономикалык зонанын аймагынынчектеринде жайгашкан жер участкасына карата ушул  Кодекске  ылайык  жерсалыгын төлөөчү болуп эсептелет.     9. Эгер ЭЭЗ субъектиси ЭЭЗдин аймагында,  ошондой эле Кыргыз  Рес-публикасынын  калган  аймактарында  жана  анын  чегинен сыртта ишмердикжүргүзсө,  анда мындай ЭЭЗ субъектиси ушул Кодекске ылайык өзүнчө  эсепжүргүзүүгө милдеттүү.      383-статья. Салыктык отчет      ЭЭЗ субъектиси  ушул Кодекске ылайык салык кызматы органдарына са-лыктык отчет берет.     ЭЭЗ субъектиси бирдиктүү салык декларациясын берүүгө милдеттүү.                                58-глава                       Атайын каражаттарга салык      384-статья. Жалпы жоболор      1. Атайын каражаттар деп Кыргыз Республикасынын колдонулуудагы че-немдик  укуктук актыларына ылайык берилген уруксаттар болгон учурда то-варларды сатуудан,  жумуштарды аткаруудан,  кызмат көрсөтүүдөн  жана/жеишмердиктин башка түрлөрүн жүргүзүүдөн алынуучу,  мамлекеттик бюджеттенкаржылануучу бюджеттик мекемелердин жана уюмдардын  кирешелери  эсепте-лет.     2. Салык салуу максатында атайын каражаттарга демөөрчүлүк жана гу-манитардык жардам, ошондой эле тартылган гранттар киргизилбейт.      385-статья. Салык төлөөчү      Атайын каражаттарга  салыктын  салык төлөөчүлөрү болуп (мындан арыушул главада - салык төлөөчү) мамлекеттик бюджеттен  каржылануучу  жанаатайын каражаттары бар бюджеттик мекемелер жана уюмдар эсептелет.      386-статья. Салыктык каттоо      Салык төлөөчү  ушул  Кодексте каралган тартипте салыктык каттоодонөтүүгө милдеттүү.      387-статья. Салык салуунун өзгөчөлүктөрү      1. Салык төлөөчү ушул Кодексте белгиленген салыктарды төлөйт, бугасалыктардын төмөнкү түрлөрү кирбейт:     1) пайдага салык;     2) салык салынуучу берүүлөргө КНС;     3) сатуулардан салык;     4) мейманкана салыгы.     2. Ушул статьянын 1-пунктунда саналган  салыктардын  ордуна  салыктөлөөчү  атайын  каражаттарга  салык  (мындан ары ушул главада - салык)төлөйт.      388-статья. Салык базасы      Салык салынуу базасы болуп салык төлөөчү тарабынан алынган  атайынкаражаттар эсептелет.      389-статья. Салыктын ставкасы      Салыктын ставкасы 10 пайыз өлчөмүндө белгиленет.      390-статья. Салыктык мезгил      Салык үчүн  салыктык  мезгил болуп бир календарлык квартал эсепте-лет.      391-статья. Салыкты эсептөө тартиби      Салык төлөөчү ушул Кодекстин 37-статьясында  белгиленген  тартипкеылайык салыкты өз алдынча эсептейт.      392-статья. Салыктык отчет берүү мөөнөтү жана салык төлөө      1. Салык  төлөөчү  отчеттук кварталдан кийинки айдын 15инен кечик-тирбестен квартал сайын салыктык отчет берүүгө жана квартал сайын салыктөлөп турууга милдеттүү.     2. Салык төлөөчү бирдиктүү салыктык декларация  берүүдөн  бошотул-байт.