Имараттардын жылуулук энергиясын керектөөсүн эсептөө боюнча

УСУЛДУК

1-бөлүм. Колдонуу чөйрөсү

1.          Имараттардын жылуулук энергиясын керектөөсүн эсептөө боюнча усулдук (мындан ары – Усулдук) Кыргыз Республикасынын бардык аймагында жана менчиктик формасына карабастан жылуулук энергиясын өндүрүүчү, бөлүштүрүүчү жана колдонуучу ишканалар жана уюмдар үчүн, турак үйлөрдүн, ишканалардын, коомдук жана административдик жайлардын жылуулук энергиясын керектөөсүнүн жылытуу, желдетүү, ысык суу менен камсыздоо муктаждыктарына жана технологиялык муктаждыктарына пайдаланылуучу эсебин аныктоо үчүн (долбоордук маалыматтары жок учурда), ошондой эле жылуулук тармактарындагы жоготууларды эсептөө үчүн иштетилет.

Объекттин жылуулук энергиясынын анык чыгымы эсептөө прибору боюнча аныкталышы керек, учурда иштеп жаткан “Жылуулук энергиясын пайдалануу эрежелерине” ылайык аткарылган жылуулук энергиясынын эсептөө приборунун жыйынтыгы боюнча гана жылуулук энергиясын керектөө, инженердик түйүндөрдө жоготуу, отканалардын жылуулук техникалык жабдууларынын эффективдүүлүгү ж.б. боюнча так маалымат алууга болот. Эсептөө прибору жок учурда жылуулук энергиясын пайдалануу көлөмү сырттагы абанын суткадагы орточо температурасына ылайык жана бул Усулдук боюнча аныкталат.

2-бөлүм. Жылуулук энергиясы

2.    Жылуулук энергиясындагы керектөө керектөөчүлөрдүн категориясына жараша жана жылуулукту пайдалануунун төмөнкү структурасынан түзүлөт:

-          Технологиялык муктаждык;

-          Жылытуу;

-          Желдетүү жана кондициялоо;

-          Ысык суу менен камсыздоо.

Технологиялык муктаждык – бул технологиялык процесстерди аткаруу үчүн зарыл болгон жылуулук энергиясын пайдалануу.

Жылытуу – бул технологиялык процесстин талаптарына ылайык, адамдар үчүн жылуулук комфортунун шартында аныкталган, имараттарды көрсөтүлгөн температурада кармоо үчүн жылуулук жоготууларын кайтаруу менен жасалма жылытуу.

Желдетүү – бул имараттарда абанын таза болуусун жана метеорологиялык шарттарды камсыздоо жана кармоо (санитардык нормалардын талаптары), ошондой эле аба чөйрөсүн түзүү үчүн жабдуулардын сактыгына, технологиялык процесттердин талаптарына жооп берүү ж.б.

Ысык суу менен камсыздоо – бул керектөөчүлөргө 57⁰С төмөн болбогон же түйүн суусунун (сууну түз бөлүштүрүү учурунда) температуралык графигине ылайык жана учурдагы нормага ылайык көлөмдө ысык суу берүү.

Жылуулук –жылуулук алмашуу учурунда системадан берилүүчү же алынуучу энергиянын көлөмү (системанын өзгөрбөгөн сырткы параметринде: көлөмү ж.б.).

Имараттын ичиндеги температура –КР Курулуш нормалары жана эрежелеринин 23-01:2013 “Курулуш жылуулук техникасына” ылайык кабыл алынган имараттын ичиндеги орточо темпеатурасы (турак бөлмөлөр, ашкана, коридор, сан.түйүндөр).

1 калория – бул сууну 1⁰С ысытуудагы 1 грамм суунун массасына бириктирилген жылуулуктун саны.

Жылуулук берүүнүн коэффициенти – жылуулук алмашуу учурунда суюктуктан керегеге жана тескерисинче, 1м² аркылуу анын үстүнөн 1 саатка барабар убакытта 1⁰С айырма температура учурундагы жылуулуктун саны.

Имараттын салыштырма жылуулук мүнөздөмөсү –сырткы жана ички абанын температурасынын айырмасы 1⁰С учурунда имараттын 1м³ жылуулуктун орточо чыгымы. Сырткы абанын температурасын эсептөө үчүн жылуулук системасын долбоорлоодо акыркы 50 жыл ичинде аныкталган сегиз суук кыштын ичинен эң суук беш күндүк орточо температура алынат.

Жылытуу мезгили беш сутка бою сырттагы абанын орточо температурасы +8⁰С же андан төмөн болгондо башталат жана беш сутка бою сырттагы абанын орточо температурасы +8⁰С же андан жогору болгондо токтотулат. Жылуулук берүү системаларын күйгүзүү жана өчүрүү жылуулук менен камсыздоочу уюм менен макулдашкан график боюнча ишке ашырылат.

3.     Адатта жылуулукту чыгымдоо режими бирдей эмес, бирок, бирдей эместик каралып жаткан мезгилдин өзгөчөлүгүнө, жердин климаттык мүнөздөмөсүнө ж.б. байланыштуу.

4.    Керектөөчүлөрдүн чөйрөсү – жылуулукту жыл бою (технологиялык процесстер, ысык суу менен камсыздоо) жана мезгилдүү (жылытуу, желдетүү, кондициялоо) чыгымдоочулар болуп бөлүнөт.

5.Жылуулук энергиясынын чыгымынын көлөмүн эсептөөнүн негизи болуп жылуулук менен камсыздоо системаларын долбоорлоо, курулуш, жөнгө салуу жана эксплуатациялоо болуп саналат, ошондой эле жылуулук менен камсыздоочу уюм менен каржылык эсептешүү жүргүзүү үчүн база болуп саналат.

            мында: - технологиялык керектөөлөргө чыгымдалган жылуулук энергия, долбоор боюнча же ведомстволук усулдукка ылайык аныкталат;

 - жылытуу максатында чыгымдалган жылуулук энергия;

-желдетүү максатында чыгымдалган жылуулук энергия, социалдык-өндүрүштүк багыттагы имараттар үчүн гана эсептелет;

-ысык суу менен камсыздоо максатында чыгымдалган жылуулук энергия;

-түйүн суусунун агып чыгуусу жана жылуулук жеткирүүдө өткөргүч түтүктөрдөгү суунун муздап калуусу менен жылуулук энергиясынын жоготууларын толуктоо үчүн чыгымдалган жылуулук энергия;

- пландан сырткары (кемчиликтер, авариялар ж.б.) оңдоо, ошондой эле жылуулук менен камсыздоо системаларын жууп-тазалоо иштери жүргүзүлгөндө тармакка суу толтурууда чыгымдалган жылуулук энергия.

§1. Жылытуу

 6.Имаратты жылытууга жылуулук жүгүн эсептөөчү долбоордук маалыматы жок учурда ирилетип эсептөө формуласы боюнча аныкталат:

мында: * көбөйтүү белгиси;

q₀–имараттын салыштырма жылуулук (жылытуу) мүнөздөмөсү №2.1. таблица боюнча алынат;

V_к.– имараттын курулуш көлөмү м³ менен долбоор маалыматы же имараттын техникалык паспорту боюнча алынат. Чатыр менен жабылган имараттар үчүн – цоколдук кабаттан жогору биринчи кабаттын деңгээлинде имаратты сыртынан жалпы бийиктиги боюнча алынган, биринчи кабаттын полунан тартып жогорку чатырдын изоляцияланган катмарына чейин, бириктирилген жука чатыр болсо чатырдын төбөсүндө коюлган ортоңку белгисине чейин ченелген аянттын горизонталдык кесилишин көбөйтүү менен.

     Кесилиштен алынган аянтты ченөөдө дубалдан ашкан архитектуралык деталдар, имараттын ички дубалындагы нишалар жана жылуулук берилбеген лоджиялар эсептелбейт.

     Жер бети үчүн 0,4 коэффициенти менен алынган имараттын салыштырмалуу жылытуу мүнөздөмөсүнүн белгиси болгондо, жертөлөнүн жылытуу жүгү формула (2) боюнча аныкталат. Бул учурда имараттын жер бетиндеги курулуш көлөмү имараттын сыртын тегерете биринчи кабаттын деңгээлинен чатырдын полуна чейинки аянттын горизонталдык кесилишин көбөйтүү менен аныкталат. Жылытылуучу жертөлөнүн курулуш көлөмү – жертөлөнүн полунан биринчи кабаттын полуна чейин –м³ менен жылытылуучу жертөлөнүн курулуштук көлөмү көрсөтүлөт.

t_ич. – имараттын ичиндеги эсептөөчү орточо температура №2.2. таблица боюнча алынат; ирилетилген көрсөткүч боюнча эсептөөдө №2.2.а. боюнча алынат.

t_{сыр.аб.эсепт.т} – суук беш күндүк сырткы абанын эсептөө температурасы №2.3. таблица боюнча алынат;

a - көз каранды болгон оңдолуучу коэффициент интерполяция ыкмасы менен аныкталат же №1 таблица боюнча алынат.

Табл. №1

7.Имараттын толук жылуулук жоготуусу инфильтрация коэффициентин эсепке алуу менен аныкталыш керек. Турак жана коомдук жайлар үчүн инфильтрацияга болгон жылуулук жоготуулары жылуулук жана технологиялык жылуулуктун келип түшүүсү менен толукталат б.а. К_инф.=0

8. Өнөр жай имараттарын инфильтрацияга болгон жылуулук чыгымдары орчундуу чоңдукту, сырткы тосмолор аркылуу 25-30%га жакынын түзөт, эсептөөдө аны эске алуу керек.

9. Инфильтрация коэффициентинин белгиси терезелери чоң өндүрүштүк жана коомдук жайлар үчүн сырткы абаны жылытууга кеткен жылуулук чыгымдарын эске алуучу, тосмонун боштугу аркылуу өтүүчү имаратка кирген жылуулук төмөнкү формула боюнча аныкталат.

,

мында: b – дайыма болуучу инфильтрация, сырткы дубалдарды конструкциялоо, терезе тешиктерин айнектөө коэффициенти эске алынат; өзүнчө турган чоң терезелери менен имараттар үчүн b=(35–40)10с/м, эки кат айнектелген коомдук имараттар үчүн b = (8-10)10 с/м;

g –оордук күчүнүн ылдамдыгы, 9,8 м/сбарабар;

H – имараттын бийиктиги, м;

t_{сыр.аб.эсепт.т.}– ушул климаттык зона үчүн суук болгон беш күндүк температура;

t_{ич.аб.эсепт.т.}– ички абанын эсептөө температурасы, МАМСТ 12.1.005. КНжЭ 2.04.05, 2.11.02 боюнча же технологиялык долбоорлоо нормасына (ТДН) ылайык алынат.

w – жылдын суук мезгилиндеги шамалдын орточо ылдамдыгы м/с, КР КНжЭ 23 – 02 – 00 «Курулуш климатология», 1-табл., 19-графасы боюнча алынат.

10. Инфильтрация коэффициентин эске алуу менен өндүрүштүк жайларды жылытууга кеткен жылуулук энергиясынын чыгымдары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

мында: К_инф. –инфильтрация коэффициенти;

B = 1,07 – өткөргүч түтүктөр жылытылбаган жайлар аркылуу өткөндө жылуулук алып жүргүчтүн муздап калуусунан кошумча жоготууларды эске алуучу коэффициент.

     11. Барак тибиндеги жана курама-панелдүү үйлөрдүн салыштырмалуу жылуулук мүнөздөмөсүн ирилетип эсептөөдө 15%га чоңойтуу зарыл.

     12. Белгилүү бир мезгилдеги (ай, квартал, жылытуу мезгили) жылытуу үчүн зарыл болгон жылуулук көлөмү төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Q_жыл = Q_о * ( t_{ич.аб.эсепт.т.} – t_{сыр.аб.ор.т.} ) / ( t_{ич.аб.эсепт.т.} – t_{сыр.аб.эсеп.т.} ) * 24 * N_{жыл.мез.уз.} * 10 ^-6 , Гкал (3)

мында: Q_о–жылытууга кеткен жылуулук жүктөмүнүн эсеби, ккал/саат;

t_{сыр.аб.ор.т.} – каралып жаткан мезгилдеги сырткы абанын орточо темпреатурасы, С, № 2.3 и 2.3а таблицалары боюнча аныкталат;

N_{жыл.мез.уз.}–каралган мезгилдин узактыгы: сутка, жылытуу мезгилиндеги ай. Жылытуу мезгилинин узактыгы №2.3. таблица боюнча аныкталат. Мамлекеттик администрация же жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдары тарабынан жылытуу мезгилинин узактыгы өзгөртүлсө жылытуу үчүн керектелүүчү жылуулук энергиясынын эсеби (3) формула боюнча жүргүзүлөт, мында:

N_жыл– мамлекеттик администрация же жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдары тарабынан бекитилген жылытуу мезгилинин узактыгы;

t_{сыр.аб.ор.т.} - каралып жаткан мезгилдеги сырткы абанын орточо температурасы, С, № 2.3.а таблицасынын жардамы менен орточо алгебра катары аныкталат.

1-мисал.

Бишкек шаарында 1985-жылы курулган, сырткы көлөмү 8281 м3 бала бакчанын имаратын жылытуу үчүн зарыл болгон бир сааттык жылуулук энергиясынын санын эсептейли.

мында: q – жылытууга салыштырмалуу жылуулук мүнөздөмөсү - 0,34 ккал/м.саат град.(табл.2.1);

- сырткы өлчөөсү боюнча жылытылуучу имараттын курулуш көлөмү - 8281 куб.м;

- бала бакчанын ичиндеги абанын эсептик температурасы 22⁰ С. (табл.2.2);

- Бишкек шаарында 2000-жылдарга чейин курулган имарат үчүн -23⁰С суук болгон беш күндүк сырткы абанын эсептик температурасы (табл.2.3);

a - 1,12. жергиликтүү климаттык шартка байланыштуу салыштырмалуу жылуулук мүнөздөмөсүнүн өзгөрүүсүнө оңдолуучу коэффициент (табл.1,4-бет).

Интерполяция ыкмасы менен коэффициентин аныктоо

Бишкек шаары үчүн сырткы абанын эсептик температурасы таблица боюнча t_c.а.э.т. = -23С, интерполяция ыкмасына ылайык төмөнкү формула боюча a тиешелүү аныкталат:

 (a1 - a2 )

 a = a₂ + ( t_с.а.т.² - t_с.а.э.т) ´ ----------------;

 ( t_с.а.т.² – t_с.а.т. ¹)

мында:

Q_о = 0,34*8281*1,12*(22-(-23) = 141903 ккал/саат (2)

Жылытууга кеткен бир жылдык чыгым:

мында:

N_{жыл.мез.уз.}–Бишкек шаары үчүн жылытуу мезгилинин узактыгы 150 күн (табл.2.3),

t_{сыр.аб.орт.т.}–жылытуу мезгилиндеги сырткы абанын орточо температурасы 0,2⁰С (табл.2.3).

 (22 – 0,2)

Q_жыл = 141903 * ------------- * 24 * 150 * 10^-6 = 247,48 Гкал /жыл

                         ( 22– (-23))

§2. Сырткы тосмолор аркылуу жылуулук жоготууларынын эсеби

Ириленген көрсөткүч боюнча эсептөөдө имараттын конструкциясы менен шартталган жылуулукту үнөмдөө жана анын натыйжалуулугун баалоо багыттарын билүүгө мүмкүндүк берилбейт.

Керектөөчүнүн каалоосу боюнча зарыл болгон учурда жарандык жана административдик имараттар үчүн жылуулук жүктөмүнүн так эсебин сырткы тосмо конструкциялар (сырткы дубалдар, жарык берүүчү оюлмалар, жогорку жана төмөнкү (жертөлө) кабаттардын жапкычтары) аркылуу жылуулук жоготууларын толук кошкон, жылуулуктун максималдык жетишсиздиги, кире бериш жана эшик-терезелердин боштугунан инфильтрация жолу менен имаратка кирүүчү сырткы абаны жылытууга кеткен жылуулуктун чыгымдары боюнча лицензиясы бар долбоордук уюмдар аныктайт.

Мындай эсеп – ар бир имараттын ар бир тосулмасы үчүн аткарылат, аягында бары суммаланып бүтүндөй имарат үчүн аткарылат.

14. Имараттын сырткы тосмолору аркылуу жылуулук жоготуулары төмөнкү формула боюнча аныкталат:

 1

Qжыл. = --- * ( t_{ич.аб.эсепт.т.} – t_{сыр.аб.эсепт.т.}) * n * F * h = К * (t_{ич.аб.эсепт.т.} – t_{сыр.аб.эсепт.т}) * F * n * h ,

 R₀

 ккал/саат

мында:

t_{сыр.аб.эсепт.т.} – Бишкек шаарында 2000-жылдарга чейин курулган жана реконструкцияланган имарат үчүн -23⁰С, 2000-жылдан кийин курулган жана реконструкцияланган имарат үчүн -19⁰С суук болгон беш күндүк сырткы абанын эсептик температурасы;

t_{ич.аб.эсепт.т.} - бурчта жайгашкан турак бөлмө үчүн ички абанын эсептик температурасы = 22 С;

n –сырткы абага байланыштуу тосмолордун багытын эсептөөчү коэффициент бул таблица боюнча кабыл алынат:

F – сырткы тосмонун же анын бөлүгүнүн аянты, м:

- терезенин (Т), эшиктин (Э) жана чырактын (Ч) аянты эң төмөнкү курулуш көлөмү боюнча аныкталат;

- Сырткы дубалдын (сырт.) аянты ченелет:

- планда – ички дубалдарын өзөгү менен сырткы дубалдын бурчтарынын ортосунда;

- бийиктиги боюнча – таза полдун деңгээлинин ортосунда:

- жогорку кабатта – чатыр жабуусунун үстүнө чейин;

-төмөнкү кабатта полдун конструкциясына жараша;

- Потолоктун (Пт) аянты ички дубалдардын өзөгү менен сырткы дубалдын ички бетинин ортосундагы өлчөм боюнча аныкталат;

- Полдун (Пл) аянты сырткы дубалдан туурасын 2м тилкеси боюнча өлчөнөт.

К () – жылуулук берүүнүн коэффициенти (жылуулук берүүнүн термикалык каршылыгы) ккал/мС, К = 1/ .

К –сырткы дубалдар жана жабуу үчүн №2.4. таблица боюнча алынат.

К –терезе жана балкондун эшиктери үчүн №2.5. таблица боюнча алынат.

- жылууланбаган пол үчүн сырткы дубалдан же имараттын ичиндеги (жертөлө болгон учурда) жердин деңгээлинен аймак боюнча туурасын 2 м алынат:

аймак - = 2,5 мС/ккал

аймак –  = 5,0 С/ккал

аймак – = 10,0 мС/ккал

аймак жана калганы – = 16,5 мС/ккал

- жылуулуанган пол үчүн:

мында : – жылуулоочу каттардын калыңдыгы, м;

– жылууланган катмарлардын жылуулук өткөрүү коэффициенти, ккал/м С.

- устунга жаткырылган пол үчүн:

h - негизгиден үлүш катары алына турган, кошумча жылуулук жоготууларын эсепке алуучу коэффициент (h³ 1 ):

 - жарыктын тараптары боюнча багыт Түштүк, Түштүк -Батыш 0,00

 Батыш, Түштүк-Чыгыш 0, 05

 Чыгыш, Түндүк- Батыш, Түндүк, Түндүк-Чыгыш 0,10

- бурчта жайгашкан жайлар үчүн (эки же андан көп сырткы дубалы болгондо) 0,05;

- коомдук жайлардагы кабатына карабастан 500-600 киши/саат өтүүчү эшиктен кирүүчү муздак абаны жылытууга 5,00;

- бийиктиги h>4 метр коомдук имараттар үчүн бийиктигине кошумча, бардык тосмолор үчүн 4 метрден жогорку ар бир метрине 0,02 эсебинде, бирок суммасы 0,15 ашпоо керек;

- бирдикке имараттын бардык кошумчаларын суммалоодон чоңдугу келип чыгат.

2-мисал.

Бишкек шаарындагы черепица кровлясы менен бир кабаттуу үйдөгү бурчтагы бөлмөлөрдүн жылуулук жоготуусун эсептөө. (1-сүрөт)

Имараттын сырткы тосмолору аркылуу жылуулук жоготууларын эсептөө төмөнкү формула боюнча аныкталат:

 1

Qжыл. = --- * ( t_и.а.э.т.– t_{сыр.аб.эсепт.т.}) * n * F * h = К * (t_и.а.э.т. – t_{сыр.аб.эсепт.т.}) * F * n * h ,

 R₀ (ккал/саат)

мында: t_{сыр.аб.эсеп.т.}– суук болгон беш күндүк абанын эсептик температурасы, Бишкек шаары үчүн = - 23 С,

t_и.а.э.т. - үйдүн ичиндеги абанын эсептик температурасы, бурчтагы бөлмө үчүн = 22 С.

n –сырткы абага байланыштуу тосмонун багытын эсепке алуучу коэффициент, төмөнкү таблица боюнча алынат:

Бөлмөлөрдүн курулуш конструкциясына ылайык тосмо конструкциялардын жылуулук берүү каршылыгын аныктайбыз:

510 мм калыңдыктагы кирпич дубал - К = 1,06 ккал/(м* ч* С);

Эки кат айнектүү терезе К = 2,22 ккал/(м* ч* С);

250мм калыңдыктагы жабуу К = 0,77 ккал/(м* ч* С);

Эки метрлик аймак боюнча полдун аянтын табабыз:

I аймак 25,2 + 13,2 = 16,8 м;

II аймак 2 3,2 = 6,4 м;

III аймак (5,2 – 4) 3,3 = 3,84 м.

100 мм калыңдыктагы бетондун жылуулоочу каты менен кыртышка жаткырылган жылууланган полдун жылуулук өткөрүү каршылыгын табабыз (lус – 1,49 ккал/м С – жылуулоочу каттардын жылуулук өткөрүү коэффициенти, ккал/м С) шагыл менен, аймак боюнча:

 I аймак  = 2,5 + 0,1/1,49 = 2,56

 II аймак  = 5 + 0,1/1,49 = 5,06

 III аймак  = 10 + 0,1/1,49 = 10,06

Устунга жаткырылган пол үчүн жылуулук берүү каршылыгын табабыз:

I аймак  = 2,56/0,85 = 3,01

II аймак  = 5,06/0,85 = 5,95

III аймак  = 10,06/0,85 = 11,83

Жылуулук берүү коэффициентин табабыз:

К = 1/ = 1/3,01 = 0,33 ккал/(м*ч*С);

К = 1/= 1/5,95 = 0,17 ккал/(м*ч*С);

К = 1/ 1,83 = 0,08 ккал/(м*ч*С);

Эсебин таблицага жазабыз:

15. Коомдук жана турак жайларга инфильтрация жолу менен кире бериш жана башка ачылуучу эшик-терезе аркылуу кирген сырттагы абаны жылытууга коротулган жылуулуктун чыгымдары төмөнкүдөй аныкталат:

мында : 0,24 – абанын массалык жылуулук сыйымдуулугу, ккал/кг С;

- терезенин кырындагы тешиктердин узундугу, м;

G_желд.– тешиктер аркылуу имаратка инфильтрациялануучу абанын саны, кг/саат 1 м, шамалдын ылдамдыгына жараша №2.6. таблица боюнча алынат;

n - дубалдагы оюктардын саны.

3-мисал.

Ачылуучу эшик-терезе аркылуу кирген инфильтрациялануучу абаны жылытуучу жылуулуктун эсеби:

Узуну 1м жана туурасы 1,6м (2-сүр.) терезенин кырындагы тешиктердин узундугун табабыз:

l = 1,6+1,6+1+1+1 = 6,2 м

G_желд.– тешиктер аркылуу имаратка инфильтрациялануучу абанын саны, кг/саат, 1 м, Бишкек шаарындагы 3 м/сек ылдамдыктагы шамал учурунда жыгач мукабалуу эки кат терезе үчүн алабыз 5,6 кг/саат.

Q_и = 0,24*( 22 + 23)* å 6,2*5,6 *l = 375 ккал/саат

16. Жылуулук системасынын жалпы кубаттуулугун эсептөө тосмо конструкциялар (сырткы дубалдар, жарык кирүүчү оюлмалар, жогорку жана төмөнкү (жертөлө) кабаттын жабуулары) аркылуу бардык жылуулук жоготууларынан жана эшик-терезелердин тыгыз эместигинен кыры аркылуу инфильтрация жолу менен имаратка кирүүчү сырткы абаны жылытууга кеткен жылуулуктун чыгымынан турат:

Q = Q_жыл.+Q_и, ккал/саат

 4-мисал.

Жогоруда мисал келтирилген бөлмөнүн жылуулук системасынын жалпы кубаттуулугунун эсеби:

Q = Q_жыл. + Q_и = 2400 + 375 = 2775 ккал/саат

17. Долбоорунда жылытуу каралбаган имарат үчүн жылуулук энергиясын кошумча керектөө.

18. Квартираны лоджиядан бөлүп туруучу дубалды алып салганда же бөлмө менен лоджиянын ортосуна ачык оюк (арка) жасоодо квартираларды, турак үйлөрдү жылытууга керектелген жылуулук энергиясын керектөөнүн эсеби төмөнкүдөй аныкталат:

5-мисал.

Лоджияны жылуулаганга пенопласт жана рейка алынат, лоджиянын айнеги бир кат.

 1 2 3

 Жыгач рейка d=15мм., g= 500кг/м³, l=0,12ккал/м х ч х ^оС

 Пенопласт d=40мм., g= 125кг/м³, l=0,05ккал/м х ч х ^оС

 Бетон d=70мм., g=2500кг/м³, l=1,65ккал/м х ч х ^оС

Q_кв = [Q^р_кв+(Q_л-Q_сд)] ккал/саат

мында: – квартирадагы жылуулук жоготуу (бүт турак үйдүн көлөмүндө эсептелген (ккал/саат), 3600 ккал/саат шарттуу түрдө алынды;

 - жылытылуучу лоджия (ккал/саат) менен квартираны чектөөчү сырткы дубалы аркылуу жылуулук жоготуулар (орточо белги), 2.15 таблицасы боюнча алынат = 746 ккал/саат;

 - жылытылуучу лоджиядагы (ккал/саат) жылуулук жоготуулар (ккал/саат), 2.16 таблицасы боюнча алынат =1379 ккал/саат;

Q_кв = [3600+(1379-746)]= 4233 ккал/саат

            (-) белгиси 2.17 таблицасында келтирилди

19. Жылытылбаган айнектелген лоджия болгон учурда жана бөлмө менен лоджиянын ортосундагы дубал болгондо квартиранын жылуулук жоготуусунун эсеби төмөнкүдөй аныкталат:

6-мисал.

Q_кв = Q^р_кв- ∆Q_сд ккал/саат

мында:

∆Q_сд – ортодогу жылуулук жоготуунун айырмасы Q_сд жана Q_сд*n; ккал/саат

∆Q_сд= Q_сд - Q_сд*n; ккал/саат

мында: n – сырткы абага байланыштуу дубалдын кыртышынын абалына байланыштуу коэффициент («Жылуулук менен камсыздоо жана желдетүү боюнча маалымдама» ред. Р.В.Щекина 1-б. 1976-ж.бас.32-бет.кара) n = 0,7.

Q_сд=746-(746*0,7) =224; ккал/саат

Q_кв = 3600- 224 ккал/саат

§ 3. Жылытуудан баш тартуу

19. Квартиранын же имараттардын жылытуудан баш тартуу учурунда аларга кошулган турак жана коомдук жайлар бул Усулдуктун §11 бөлүгүнө, эгер тик турган түтүктөр обочолонгон болсо, эгер обочолонбогон болсо 12 § ылайык эсеп жүргүзүлөт.

§ 4. Кезметтик жылытуу

20. Имараттарда кезметтик жылытуу болгон учурда жумуш эмес күндөрү кезметтик жылытууга кеткен жылуулук чыгымдарын төмөнкү көз карандылык боюнча эсептөө керек:

Q_жыл.^кезм. = Q_жыл. х (t _ич.2 - t_с.а.э.т. )/(t _ич.1 - t_{с.а.э.т.)} х τ_жыл.2

Q_жыл. = Q_жыл. х (t _ич.2 - t_с.а.э.т. )/(t _ич.1 - t_с.а.э.т.) х τ_жыл.1

Эсептелген мезгил ичинде жылытуунун жалпы чыгымдары төмөнкүнү түзөт:

∑ Q_жыл. = Q _жыл^кезм. + Q _жыл.

Мында: t_ич2³ 5С – жылытуу мезгилиндеги жумуш эмес күндөрү имараттын ичиндеги абанын температурасы;

t _{жыл 2} - кезметтик жылытуунун иштөө убактысы, саат, жылытуу мезгилинде;

t _{жыл 1}- жылытуунун иштөө убактысы, саат;

t _{жыл 1}+t _{жыл 2} =t _жыл - жылытуунун бардык иштөө убактысы, саат.

7-мисал.

Кезметтик жылытууга керектелүүчү жылуулук энергиясын жана мурда эсептелген бөлмөнүн (1-сүр.) кезметтик жылытууну колдонуудан чыккан үнөмдөөнү эсептөө. Кезметтик жылытуу 10 саат убакыт иштейт (=5С)

 Калган 14 саат жылытуунун күндөлүк режиминде иштейт (=20С).

Q^кезм._жыл. = Q _жыл. *(t_ич2 – t_c.а.э.т.)/ (t_ич1 – t_c.а.э.т.) ккал/саат

Q^кезм._жыл. = 2775* (5 +23)/ ((22 + 23) = 1726 ккал/саат

Кезметтик жылытуу болгон учурда керектелүүчү жылуулук энергия:

Q_жыл. = 2775 * 14 саат = 38850 ккал

Q^кезм._жыл. = 1726 *10 саат = 17260 ккал

________________________

Бардыгы:      56 110 ккал/саат

Кезметтик жылытуу жок учурда керектелүүчү жылуулук энергия:

Q_жыл. = 2775 * 24 саат = 66600 ккал/сут

Кезметтик жылытууну колдонуу менен жылуулук энергиясынын бир суткадагы үнөмү:

66600 ккал/сут - 56110 ккал\сут = 10490 ккал/сут (15,7 %).

§5. Жылуулук менен камсыздоо системасын толуктоочу суу

21. КНжЭ 7.22-п. 41-01-01 ылайык суу менен жылытылуучу тармакты толуктап туруучу суунун саны – жылуулук менен камсыздоонун жабык системасында жылуулук тармагынан агып чыккан суунун ордун толтурууга чыгымдалган сууга барабар алынуусу керек, ал эми ачык системасында ысык суу менен камсыздоого максималдуу чыгымдалган жана агып чыккан сууну толуктоого барабар алынуусу керек.

G_т.с. = G^max_к.ы.с+ G_{к.аг.чыг.}+G^max_ж.ы.с+ G_{ж.аг.чыг.}, т/саат

 мында: G^max_к.ы.с , G^max_ж.ы.с- кыш-жай мезгилинде ысык суу менен камсыздоого максималдуу чыгымдалган суу (3-главага ылайык аныкталат);

G_{к.аг.чыг.},G_{ж.аг.чыг.}- кыш-жай мезгилинде жылуулук менен камсыздоо системасынан агып чыккан суу (2-глава §6 ылайык аныкталат).

§6. Жылуулук менен камсыздоо системасынан агып чыккан суу

22. Кыш-жай мезгилдеринде жылуулук менен камсыздоо системасынан агып чыккан суу жылуулук тармагынын өткөргүч түтүгүндөгү жана ага кошулган имараттардын жылуулук керектөө системаларындагы суунун көлөмү 0,25% өлчөмүндө аныкталат:

Gч.с.= 0,0025 * (å(L* V_түт.) + å(Vсист. * Q_max)) (тонн /саат)

мында: L - бир түтүктүү өлчөөдө жылуулук тармагынын өткөргүч түтүктөрүнүн жалпы узундугу, м;

V_түт.- жылуулук тармагынын өткөргүч түтүктөрүндөгү суунун салыштырмалуу көлөмү, м/м, № 2.7. таблица боюнча алынат.

- жылуулук керектөө системасындагы суунун салыштырмалуу көлөмү, м3∙саат/ Гкал, № 2.8. таблица боюнча алынат.

 - өзүнчө кыш жана жай мезгилдери үчүн, имараттарга кошулган жылытууга, желдетүүгө, ысык суу менен камсыздоого жылуулук энергиясынын максималдык чыгымдары, Гкал/саат (§1 Глава 2, Глава 3, Глава 4 боюнча аныкталат).

§7. Жылуулук тармагындагы энергия жоготуулар

23. Бардык жоготууларды эки түргө бөлүүгө болот – өндүрүмдүү жана өндүрүмсүз.

Өндүрүмсүз жоготуу – өткөргүч түтүктөр аркылуу жылуулук алып жүргүчтү ташууда жана жылуулук керектөө системаларын эксплуатациялоодо туруктуу мүнөздө сөзсүз болуучу жылуулук энергиясынын эксплуатациялык жоготуусу.

Өндүрүмсүз жоготуу – ысык суунун агып чыгуусу менен жылуулук энергиясын жоготуу жана өткөргүч түтүктөрдө суунун муздап калуусу менен жылуулук энергиясын жоготуу болуп бөлүнөт.

Өндүрүмдүү жоготуу – бул жылуулук керектөө системаларында жана жылуулук тармагында авария учурунда, кемчиликтер болгондо, оңдоо иштери, суу толтуруу жана жууп-тазалоо менен сыноо жүргүзүүдө түйүн суусун жоготуудан келип чыккан жылуулук энергиясын жоготуу.

1. Өндүрүмсүз жоготууларды аныктоо

1.1. Кыш мезгилинде тармактан агып чыккан ысык суу менен жылуулук энергиясын жоготуу төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Qк.жог. = G _к.жог. * [ ( t_1к + t_2к)/2 - t _м.с.т ]* 24 * N_{жыл.мез.уз.}*10^–3, (Гкал кыш мезгилинде)

мында:G _к.жог. – жылуулук менен камсыздоо системасынан кыш мезгилинде агып чыккан суу (§6 Глава 2 боюнча аныкталат);

t_1к t_2к– жылуулук тармагынын берүүчү жана кайра кетүүчү түтүктөрү боюнча түйүн суусунун кыш мезгилиндеги орточо температурасы;

t_м.с.т- жылуулук тармагын толуктап турууга кеткен суунун температурасы Бишкек шаары үчүн 11 С барабар же жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдары менен бирге региондор үчүн бекитилген ченем алынат

n - жылытуу мезгилинин узактыгы, күндөр.

1.2. Жай мезгилинде тармактан агып чыккан ысык суу менен жылуулук энергиясын жоготуу төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Qжай.жог. = G _{жай.жог}.*( t _ы.с. – t _м.с.т ) * 24 *(365- N_{жыл.мез.уз.})*10^–3, (Гкал жай мезгили үчүн)

мында: G _{жай.жог.-} жайкы мезгилде агып чыккан суу (§6 Глава 2 боюнча аныкталат);

t _ы.с.- ысык суунун жайкы мезгилдеги орточо температурасы, С.

1.3. Өткөргүч түтүктөрдүн муздап калуусу менен жылуулук энергиясын жоготуу

Беш жылда бир жолу убакыт менен жылуулук сыноолорунун жыйынтыгы боюнча аныкталат. Жылуулук сыноолорун өткөрүү мүмкүн болбогон учурда эсептөө жолу менен аныкталат. Өткөргүч түтүктөрдөгү жылуулук жоготууларынын болгон нормасы – жылуулук алып жүргүчтүн, курчап турган чөйрөнүн жылдык, мезгилдик, айлык орточо температурасы менен аныкталат.                            

 а) жер алдындагы төшөлмөнүн участогу үчүн:

Q_жог. = å ( L * q _жог.) * 24 * N_{жыл.мез.уз} * В * К₂ * 10^-6, (Гкал/эсептөө мезгили)

б) берүүчү жана кайра кетүүчү өткөргүч түтүктөрдүн жер үстүндөгү төшөлмөсүнүн участогу үчүн:

Q_жог. ^ж.ү.б = å ( L * q _жог. ^ж.ү.б) * 24 * N_{жыл.мез.уз} * В * К₂ * 10^-6, (Гкал / эсептөө мезгили)

Q_жог. ^ж.ү.к..к = å ( L * q_жог. ^ж.ү.к..к) * 24 * N_{жыл.мез.уз} * В * К₂ * 10^-6, (Гкал / эсептөө мезгили)

мында: L – өткөргүч түтүктөрдүн узундугу;

N_жыл.- жылытуу (эсептөө) мезгилинин узактыгы;

Q_жог. - өтмөксүз каналдагы жана каналы жок жер алдындагы төшөлмөсү бар обочолонгон өткөргүч түтүктөрдүн жылуулук энергиясын жоготуу нормасы, салынган тереңдиктеги топурактын эсептөө температурасы t гр. ср. год. = 5^ОС (№ 2.11., 2.11а, 2.11б таблицалары боюнча алынат, белгилүү калк конушу үчүн топурактын температурасына оңдоо киргизүү менен.)

Q_жог.- № 2.12. таблица боюнча өтмөксүз каналдагы конденсат өткөргүчтөрү менен буу өткөргүчтөрүнүн биргелешкен төшөлмөсү болгон учурда обочологучтун бети аркылуу жылуулук агымынын тыгыздык нормасы

q _жог. ^ж.ү.б, q_жог. ^ж.ү.к.к.-сырткы абанын жылдык орточо эсептик температурасы +5 ^ОС менен жер үстүндөгү төшөлмөсү болгон учурда обочолонгон берүүчү же кайра кетүүчү бир жылуулук өткөргүчтүн жылуулук энергиясын жоготуу нормасы, ккал/м х саат №2.10. таблица боюнча аныкталат белгилүү калк конушу үчүн сырткы абанын температурасына оңдоо киргизүү менен.)

Жайкы мезгил үчүн өткөргүч түтүктөрдүн обочологуч аркылуу жылуулук энергиясын жоготуусун эсептөө жылытуу мезгилиндеги эсепке окшош аткарылат, а эгер циркуляция болбосо бир түтүк боюнча жүргүзүлөт.

В – тирөөч, арматура, жасалма чуңкурча жана компенсатор аркылуу жылуулук энергиясын кошумча жоготуусун эске алуучу коэффициент:

К₂- жылуулук обочологучунун эскирүү коэффициенти, жылуулук сыноосунун жыйынтыгы боюнча 5 жылга орнотулат жана ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан бекитилет.

     Бизнес-план жана жылуулук обочологучунун эскирүү коэффициентин түзүүдө жылуулук тармагынын участогун эксплуатациялоо мөөнөтүнө жараша эсептөө жолу менен аныктоого болот

- 5 жылга чейин           1;

-5 жылдан 10 жылга чейин 1,3;

-10 жылдан ашык        1,6;

эгер, сыноонун жыйынтыгында эскирүү коффициенти 2 же андан көп болсо обочологучту алмаштыруу керек.

1.4. Буу керектөөнүн стационардык эмес режиминде өндүрүштүк буунун обочолонгон буу өткөргүч участоктору аркылуу жылуулук энергиясын жоготуу.

Жылуулукту жоготуу жылуулук сыноосунун жыйынтыгы боюнча төмөнкү формула менен аныкталат:

Q_жог. = ∑ (L * q_н) * В * [(t_орт. - t_а.ч.) /( t_орт. – 5)] * T * N * K₁ * K₂ * 10 ^-6 Гкал.

мында: L –буу өткөргүчтүн белгиленген участогунун узундугу (м);

q_н- жер алдындагы жана жер үстүндөгү төшөлмөлөрү бар обочолонгон буу өткөргүчтөр аркылуу жылуулукту нормативдик линиялык салыштырмалуу жоготуу (сырттагы абанын же топурактын орточо жылдык, айлык эсептөө температурасы менен), 2.112 жана 2.13 таблица боюнча аныкталат (ккал/м.саат);

В – арматура, тирөөч, компенсатор жана жасалма чуңкурча аркылуу жылуулук эсептөө үчүн жергиликтүү жылуулук жоготуунун коэффициенти, буу өткөргүчтөр үчүн В = 1,25 алынат;

t _орт. – өлчөөнүн жыйынтыгы буу өткөргүчтүн белгиленген участокторундагы анык буунун бир айдагы орточо температурасы (град. Цельсия) бул формула боюнча аныкталат:

t _орт.=0,5*( t_баш.+ t_аяк.),

t_баш. – өлчөөнүн жыйынтыгы боюнча буу өткөргүчтүн белгиленген участогунун башындагы анык буунун бир айдагы орточо температурасы (град. Цельсия);

t_аяк. - өлчөөнүн жыйынтыгы боюнча буу өткөргүчтүн белгиленген участогунун аягындагы анык буунун бир айдагы орточо температурасы (град. Цельсия);

t_а.ч. – Кыргызгидрометтин маалыматы боюнча курчап турган чөйрөнүн (аба, топурак) бир айдагы орточо анык температурасы (град. Цельсия);

Т – буу өткөргүчтүн белгиленген участогу аркылуу бир суткада бууну керектөө убактысы (саат);

N – жылуулукту керектөө боюнча белгиленген айдагы сутканын саны;

К₁ – бууну Х < 1 кургактык даражасынан нымдуу-буу абалына өткрүүчү жылуулук изоляциясы жана буу конденсанты аркылуу сырткы суукту эсептөөчү белгиленген участок үчүн салыштырмалуу нормативдик жылуулук жоготуусуна коэффициент;

К₂ – мезгилдик текши эмес буу керектөөнүн жана анын жыл сайын буу керектөөчүлөр тарабынан азайгандыгынын эсебинен буу өткөргүчтөрдөгү көбөйтүлгөн конденсатты эсептөөчү белгиленген участок үчүн салыштырмалуу нормативдик жоготууга коэффициент.

К₁ жана К₂ коэффициентттери жылуулук сыноосунун жыйынтыгы боюнча аныкталат

Жылуулук сыноосун жүргүзүү мүмкүндүгү болбогон учурда жоготуулар ушул “Усулдуктун...” 7§ 2-главасындагы формула боюнча эсептөө жолу менен аныкталат.

2. Өндүрүмдүү жоготууларды аныктоо

Өндүрүмдүү жоготууларга консервациялаганга кеткен суунун чыгымдары, жылулук берүү токтотулган мезгилдеги желдетүү жана технологиялар, оңдоодон кийинки системага суу толтуруулар, жылытуу мезгилин баштоонун алдында бул системаларды жууп тазалоо менен жылуулук керектөө системасындагы сууну алмаштыруу үчн чыгымдар кирет. Бул жоготуулардын өлчөмү жылуулук керектөө системаларынын жана жылуулук тармагынын көлөмү менен аныкталат. Бир жылдын ичиндеги бул керектөөлөргө жоготулган суунун минималдуу өлчөмү Келишимде бардык жылуулук керектөө системасынын 6 эсе көлөмү менен аныктоо сунушталат (V _{бард.сист.}), алардын ичинен 50% - жылытуу мезгилин баштоонун алдында системаларды жууп тазалоого; 25% - жылуулук тармагын жана керектөө системаларын толтурууга; 25% - жылуулук тармактарын жана системаларын бошотууга байланышкан (мындайлар болсо) пландан сырткары оңдоо жүргүзүүдөгү толтурууларга чыгымдалат

2.1. Өндүрүмдүү жоготуулар төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Q _{өнд.жог.} = G _{өнд.жог} * c *(t _{э. ы.с.} – t _м.с.т.) *10^-3 , Гкал

мында: G _{өнд.жог.}- жылуулук менен камсыздоо системасынан агып чыккан суу, төмөнкү формула боюнча аныкталат:

G _{өнд.жог...} = 6 * V _вс. ._сист.* ρ *10 ^-3, тонна

Өзүнчө объекттер жана жалпы жылуулук тармагы үчүн ошондой эле Келишим боюнча бардык жылуулук керектөө системалары үчүн системанын көлөмүн мурда белгиленген нормативдик эсептөө боюнча төмөнкү формула менен аныктоого болот:

V _{вс. сист.} = G _{аг.чыгуу} / 2,5 * ρ * 10^-6, м ³

G _{аг.чыгуу} = 0,0025 * ρ * (∑(L *V _ө.т.) + ∑(V _сист.* Q ^мах )) * 10 ^-3, тонн,

мында: с – жылуулук сыйымдуулук суусу (1 ккал/кг);

t _э.ы.с., t _м.с. – эсептик ысык жана муздак суунун температурасы;

ρ – эсептик температурада ысык суунун тыгыздыгы (t р.г.в.=40-45 ⁰С),

ρ = 998,8 кг/м³ ≈ 1000 кг/м³.

Акыркы формула төмөнкүдөй болот:

V _{вс. сист.} = ∑(L * V _ө.т.) + ∑(V _сист. * Q ^мах) , м ³,

мында V _ө.т., V _сист, Q ^мах - 2-главанын §6-бөлүмүн кар.

3-бөлүм. Ысык суу менен камсыздоо

24. Ысык суу менен камсыздоого кеткен жылуулук энергиясынын чыгымын долбоордук маалыматтарга жараша эсептөө сунушталат.

Долбоор жок болгон учурда жабдуулардын долбоорлонгон жана орнотулган жабдуулардын дал келбегендиги, долбоордук жүктөмгө чыныгы жылуулук керектөөнүн ысык суу менен камсыздоого жылуулуктун орточо сааттык чыгымы дал келбегендиги аныкталышы мүмкүн:

- КНжЭ 2.04.01–85 “Имараттын ички суу өткөргүчтөрү жана канализациясы” 3-тиркемесине ылайык керектөөчүлөрдүн сууну чыгымдоого белгиленген нормасы боюнча;

- бийликтин жергиликтүү органдары тарабынан бекитилген бир керектөөчүгө (тиричиликтик керектөө үчүн) сууну чыгымдоого белгиленген нормасы боюнча, (Бишкек шаарынын жашоочулары үчүн – 160 л/сут∙киши.).

 q_{керект.} * c * N * (t_ы.с. - t_м.с.)

Q _{ор.саат} = ------------------------------------------- ; (ккал/саат) [ Л-10]

 24

мында: q_{керект.} - №2.14 таблицадан аныкталат, КНжЭ “Имараттын ички суу өткөргүчтөрү жана канализациясы” (литр) 2.04.01–85 ылайык, Бишкек ш.жашоочулары үчүн – 160 л/с∙киши;

t_ы.с. - ысык суунун температурасы + 57 С же түйүн суусунун температуралык графигине ылайык;

 t_м.с. – муздак суунун температурасы +11С, Бишкек шаары үчүн, же жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдары менен бирге бекитилген ченем региондор үчүн;

 N – керектөөчүлөрдүн саны;

 c - суунун жылуулук сыйымдуулугу, с = 1 ккал/кг.

                     Турак жана коомдук жайлар үчүн ысык суу менен камсыздоого жылуулук энергиясынын бир сааттык максималдуу чыгымын аныктоо:

Q _max.ср. = 2,4 * Q _{ор.саат}, (ккал/саат.) п. 4.4г КНжЭ КР 41-01-01

Ысык суу менен камсыздоого жылуулук энергиясынын бир айдагы орточо сыгымы төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Q _ы.с.^ор. = Q _{ор.саат}*24* n_о*10 ^-6, Гкал/ай

мында : n_о- бир айдагы ысык суу керектөө күндөрүнүн саны.

25. Бийликтин жергиликтүү органдары тарабынан жылуулук энергиясына жана ысык сууга чектөө графиги киргизилген учурда, жылуулуктун бир айлык орточо чыгымы бул формула боюнча аныкталат:

Q _ы.с.^ор. = Q _{ор.саат}*( T _ы.с - T _ы.с.к )*10 ^-6, Гкал

мында: T _ы.с.– эсептелген мезгилдин узактыгы, саат;

 T _ы.с.к.– бул эсептелген мезгилде ысык суу менен камсыздоо системаларынын тыныгуусунун узактыгы, саат.

8-мисал.

Айына бир кишиге ысык суу менен камсыздоого кеткен жылуулук энергиясын аныктоо:

 q_{керект.} * c * N * (t_ы.с. - t_м.с.)

Q _{ор.саат} = -------------------------------------- ; (ккал/саат)

 24

 мында : q_{керект.}- 160 л\сутка Бишкек ш. мэриясынын Токтомуна ылайык;

 t_ы.с.- ысык суунун температурасы = 57 ⁰С;

t_м.с.- кышкы мезгил үчүн муздак суунун температурасы 11 С.

 c - сууну жылуулук сыйымдуулугу, с = 1 ккал/кг.

 160* (57 - 11)

Q _{ор.саат} = ----------------- = 306,67 ккал/саат

 24

Q _ы.с.^ор. = Q _{ор.саат}*24* n_о*10 ^-6, Гкал/ай

мында: n_о - айына ысык суу керектөө күндөрүнүн саны, 30 күн деп алабыз.

Q _ы.с.^ор. = 306,67*24* 30*10 ^-6=0,221, Гкал/ай

4-бөлүм. Желдетүү

26. Имараттарды желдетүүдө жылуулук энергиянын керектүүлүгү жылуу жел берүү желдетүү системасы бар болгон учурда эсептелет. Мында, желдетүү системасын:

- сырткы абанын эсептик температурасы үчүн жылытуу мезгилинин узактыгынан 15%ды түзүүчү эң суук күндөрүнүн орточо температурасы алына турган климаттын А категориясынын параметрлерине карата эсепке алынуучу жалпы алмаштырууга;

- сырткы абанын эсептик температурасына жылытууну долбоорлоо үчүн сырткы абанын эсептик температурасы алына турган климаттын Б категориясынын параметрлери боюнча эсепке алынуучу жалпы алмаштырууга бөлүштүрүүгө зарыл.

Имараттардын типтүү же жеке долбоорлору, же желдетүү долбоорлору бар учурда жана орнотулган жабдуулар долбооруна ылайык жүктөм долбоордук берилме боюнча алынат.

а). Долбоордук берилмелер жок учурда, ошондой эле долбоорчулардын аткарган эсептеринин тактыгын анализдөө үчүн желдетүү системасынын жүктөмүн имараттардын ирилешкен салыштырма желдетүү мүнөздөмөсүн колдонуу менен аныктоого мүмкүн.

Q_желд.^max

 мында: q_желд.– имараттардын салыштырмалуу желдетүү мүнөздөмөсү, ккал/м3·ч·С, 2.1. таблицасы боюнча аныкталат

V_сырт.– имараттын сырткы курулуш көлөмү, м0;

t_{эсепт.желд.}– желдетүү үчүн сырткы абанын эсептик температурасы, КР КНжЭ 23-02-00 «Курулуш климатологиясына» ылайык алынат. Бишкек ш. үчүн t_{эсепт.желд} = - 7 С, 2.3. таблицасы боюнча аныкталат.

Желдетүүгө болгон жылуулуктун орто сааттык чыгымы төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Q_желд.^орт.=Q_желд.^max *( (t_и.а.э.т.- t_орт.с.) / (t_и.а.э.т.- t_{эсепт.желд})), ккал/саат

Желдетүүгө сарпталган жылуулуктун бир жылдык чыгымы төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Q _{желд. жылдык} = Z * Q _желд. ^орт* n_о¹ * 10^-6, Гкал/жыл

мында: Z – бир күн ичинде коомдук имараттардын желдетүү системасынын жылытуу мезгилиндеги иш сааттарынын орточо саны, маалыматтар жок учурунда толук 16 саат кабыл алынуусу зарыл;

n_о¹– отчеттук мезгилде желдетүү системасынын иш күндөрүнүн саны.

Керектөөчүлөрдү жылуулук энергиясы жана ысык суу менен камсыздоодо жергиликтүү бийлик органдарынын чектөө графигин киргизүүдө, жылуулуктун айлык орточо чыгымы төмөнкү формула боюнча аныкталат:

Q_желд.^жыл.=Q_желд.^max *((t_и.а.э.т.- t_орт.с.) / (t_и.а.э.т.- t_{эсепт.желд}))*(Т_{жыл.мезг.}- Т_{жыл.мезг.ц.калд.})

 +( Т_{мезг.жыл} - Т_{мезг.жыл.ц.калд})*К*10^-6, Гкал

мында:Т_{жыл.мезг.} жана Т_{мезг.жыл.}– жылытуу мезгилинин жана мезгилдүү жылытуунун узактыгы, ушул эсептик мезгилде, саат;

Т_{жыл.мезг.ц.калд.} жана Т_{мезг.жыл.ц.калд}– жылуулук менен камсыздоо системасынын ишинин тыныгуусунун узактыгы (токтотуу, циркуляция жүргүзүүнү токтотуу), жылытуу мезгилине жана мезгилдүү жылытууга ылайык, ушул эсептик мезгилде, саат;

К – керектөөчү тарабынан желдетүү системасын колдонуу коэффициенти. Келишимде бекитилген бир жума ичинде мекемелердин жана уюмдардын иштөө мөөнөтү боюнча аныкталат (n, саат/жума.). Бишкек шаары үчүн бирдей n/168 өлчөмү алынат. Желдетүү системасында калориферге жылуулук берүүнү өчүрүүчү автоматика системасы жок учурда, желдеткичти өчүрүүдө ушул коэффициент 1ге барабар деп кабыл алынат.

Ар бир керектөөчүнүн желдетүү системасынын жалпы алмашуусу (А категориясы) үчүн керектүү болгон жылуулуктун көлөмүн эсепке алуу салыштырмалуу жүргүзүлөт, жылуу аба берүү үчүн дагы, бирок ушул түрдөгү желдетүү үчүн бекитилген сырткы абанын эсептик температурасы боюнча жүргүзүлөт.

б). Жылытуу мезгилинде жылуу аба берүүчү желдетүүдө калорифердин тоңуу мүмкүндүгүн алдын алуу үчүн иш эмес күндөрү желдеткич өчүк кезинде калориферди ысытуу үчүн жылуулук энергиясынын чыгымын эске алуу зарыл:

мында: – иштебеген убакта калориферлерди жылытууга жылуулук энергиясынын чыгымын эске алуучу дасыккан коэффициент. = 0,2

Калориферлерди жылытууга сарпталган жылуулук энергиясынын жылдык чыгымы:

в). Имараттарда жылуу жел бергичтер бар учурда жылуулук энергиясынын чыгымы долбоордук берилмелер боюнча алынат, ал эми жок учурда формула боюнча:

мында: – жылуу жел бергичтер аркылуу келүүчү абанын көлөмү (м/ч), желдеткичтин өндүрүмдүүлүгү боюнча аныкталат.

– абанын жылуулук сыйымдуулугу, C в = 0,24 ккал/кгС;

 γ – аба жыштыгы, γ = 1,3 кг/м;

– жылуу жел бергичтерден келүүчү абанын температурасы, =35–45С.

– жел бергичке келүүчү баштапкы абанын температурасы – дубал түйүнүндөгү абанын температурасы боюнча аныкталат), = + 5C

Жылуу жел бергичтерге сарпталган жылуулук энергиясынын чыгымы:

мында: – эсептик мезгилде жел бергичке келүүчү абанын орточо температурасы;

– эсептик мезгилде жылуу жел бергичтердин иш сааттары.

г). Желдетүүгө сарпталган жылуулук энергиянын суммалык чыгымы формула боюнча аныкталат:

 5-бөлүм. Жылуулук энергиясынын пайдаланылган көлөмүн эсептөө шарттары жана ыкмалары

27. Квартираларды, үйлөрдү, кеңселерди жылытуу үчүн сырттагы абанын факт боюнча айлык орточо температурасын эске алуу менен, пайдаланылган жылуулук энергиясынын чыгымын аныктоо (жылуулук энергиясынын чыгымын эсептөө приборлору жок абоненттер үчүн).

Эсептөө приборлору жок абоненттердин сырттагы абанын факт боюнча айлык орточо температурасын эске алуу менен, имараттарды жылытуу үчүн пайдаланылган жылуулук энергиясынын анык чыгымын аныктоо - жылуулук берүү күндөрүнүн факты боюнча санына карата кайтадан эсептөөдө, эсептелүүчү айда алдын-ала жылытууга кеткен жылуулуктун ченемдик чыгымын аныктап алышат.

28.    Эсептөө формула боюнча жүргүзүлөт:

 (П-1)

 мында: – эсептелүүчү айда жылытуу үчүн жылуулуктун ченемдик чыгымы Келишимдин шарттарынан кабыл алынат;

 - эсептелүүчү айда жылытуу системасынын иш күндөрүнүн анык саны, маалыматтар СЕРВЕР базасына киргизилет:

 шаар ичинде жылытуу системасы толук ай эмес – системанын анык иштеген күндөрүнүн саны боюнча каралган учурда;

 эгерде, үйдө, кирмеде же квартирада жылуулук берүү системасы толук ай эмес иштеген учурда – акт боюнча киргизилет;

эгерде, жылытуу системасы толук ай иштеген болсо, бул учурда  

 – эсептелүүчү айдын календардык күндөрүнүн саны.

29. Эсептөө приборлору жок абоненттердин сырттагы абанын факты боюнча айлык айлык орточо температурасын эске алуу менен, имараттарды жылытууга пайдаланылган жылуулук энергиясынын анык чыгымын аныктоо үчүн формула менен эсептелүүчү кайтадан эсептөө коэффициенти киргизилет:

К₁ = Q _{факт.ай} / Q _чен.ай;

мында:

            Акыркы формуланын калыптанышы:

мында: – имараттардын ички ченемдик температурасы +20Сге барабар;

 - сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасы ар бир ай сайын «Кыргызгидрометтин» маалыматы боюнча алынат;

 - сырткы абанын ченемдик айлык орточо температурасы КР “Курулуш нормалары жана эрежелеринин” маалыматтары боюнча алынат 23-02-00, Бишкек ш. үчүн январь айында-(-3,8 С),

 февраль айында– (-2,6 С), март айында– (+4,5 С), ноябрь айында– (+3,8 С),

 декабрь айында – (-1,1 С).

 - Бишкек ш. үчүн сырткы абанын температурасы –23С; (-19С) учурда жылытуунун эң жогорку жүктөмү.

n – бир айдагы күндөрдүн саны.

30. Имараттарды жылытууга сарпталган жылуулук энергиясынын чыгымын сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасын эске алуу менен эсептөө формула боюнча аныкталат.:

мында: Q¹_чен.ай. – имараттарды жылытуу үчүн жылуулуктун ченемдик чыгымы.

             31. Сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасына карата жүргүзүлгөн кайтадан эсептөөнүн чоңдугу:

 9-мисал.

Ноябрь айында квартираны жылытуу үчүн эсептөөнү аныктоо: Контракт шарттары боюнча ноябрь айында жылытууга болгон жылуулуктун чыгымы Q_чен.ай. = 1,5 Гкал; ноябрь айындагы жылытуу системасынын факты боюнча иш күндөрү N _эсепт. = 25 күн; ноябрь айындагы календардык күндөр N _{календ.} = 30 күн; имараттын ичиндеги абанын ченемдик температурасы T_ич.чен. = +20⁰С; КНжЭнин маалыматтары боюнча Бишкек ш.үчүн ноябрь айындагы сырткы абанын айлык орточо температурасы T_{чен.ай.орт.} = +3,8⁰С; «Кыргызгидрометтин» маалыматы боюнча алынган сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасы 2014-ж. ноябрь айында T _{факт.ай.орт.} = +2,3 ⁰С.

1. Жылуулук берүү системасынын факты боюнча иш күндөрү үчүн квартираны жылытууда жылуулуктун ченемдик чыгымы аныкталат:

Q¹ _чен.ай. = Q _чен.ай. * N _эсепт./N _{календ.} = 1,5 * 25 / 30 = 1,25 Гкал;

2. Сырткы абанын факты боюнча айлык температурасына карата кайтадан эсептөөнүн коэффициенти аныкталат:

К₁ =(T_ич.чен. – T _{факт.ай.орт.})/ (T_ич.чен – T _{чен.ай.орт.}) = ( 20 – 2,3) / ( 20 – 3,8 ) = 1,0926;

3. Сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасын эске алуу менен имараттарды жылытууга сарпталган жылуулук энергиясынын чыгымы аныкталат:

 Q¹_{факт.ай.} = К₁ х Q¹ _чен.ай. = 1,0926 * 1,25 = 1,3657 Гкал

            4. Сырткы абанын факты боюнча айлык температурасына карата кайтадан эсептөөнүн чоңдугу аныкталат:

 DQ¹ = Q¹ _чен.ай. * (1 – К₁ ) = 1,25 * (1 – 1,0926) = 0,1157 Гкал;

§8. Имараттардын ичиндеги факты боюнча абанын температурасын эске алуу менен квартираларды, үйлөрдү, кеңселерди жылытууда жылуулук энергиясынын чыгымын аныктоо.

            Эгерде, имараттардын ичинде абанын температурасы бир айдын ичинде техникалык себептер боюнча эсептик параметрлерге ылайык келбесе, жылуулук энергиясын кайтадан эсептөө үчүн формула менен аныкталуучу имараттардын ичиндеги абанын температурасына түзөтүлүүчү коэффициент киргизилет.:

мында:

Ошентип акыркы формуланын калыптанышы:

мында:Т_{ич.факт} – имараттардын ичиндеги факты боюнча абанын температурасы контролёрлор аркылуу таризделген акты боюнча алынат жана эсептөө тизмеги түзүлүүдө киргизилет;

Т_{ич.чен.–} имараттардын ичиндеги абанын ченемдик температурасы +20⁰градуска барабар;

Т _{факт.ай.орт.}- сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасы «Кыргызгидрометтин» маалыматы боюнча алынат;

Т_{чен.ай.орт.} - сырткы абанын ченемдик айлык орточо температурасы КР КНжЭнин маалыматтары боюнча алынат, 23-02-00; Бишкек ш. үчүн январь айында - (-3,8 0С), февраль айында– (-2,6 С), март айында– (+4,5 С), ноябрь айында – (+3,8 С), декабрь айында – (-1,1 С).

Имараттардын ичиндеги факты боюнча абанын температурасын эске алуу менен квартираны жылытууда жылуулук энергиясынын чыгымын эсептөө формула боюнча аныкталат:

Q² факт.ай. = К₂ * Q¹чен.ай.;

Квартира ичиндеги абанын температурасынын ченемге дал келбегендиги үчүн жылуулук энергиясын кайтадан эсептөө чоңдугу формула боюнча аныкталат:

DQ² = Q¹ чен.ай* (1 - К₂ )

К₂ - коэффициенти кайтадан эсептөө чоңдугун сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасын дагы жана жайдын ичиндеги факты боюнча абанын температурасынын дагы эске алат.

 10-мисал.

Ноябрь айында квартираны жылытуу үчүн эсептөөнү аныктоо: Келишимдин шарттары боюнча ноябрь айында жылытууга сарпталган жылуулуктун чыгымы Q_чен.ай. = 1,5 Гкал; ноябрь айындагы жылытуу системасынын факты боюнча иш күндөрү N_эсепт. = 25 күн; ноябрь айындагы календардык күндөр N _{календ.} = 30 күн; жайдын ичиндеги абанын ченемдик температурасы T_ич.чен. = +20⁰С;– жайдын ичиндеги факты боюнча абанын температурасы бир ай ичинде N _{толук эмес жылытуу}= 5 күн +20⁰градустан төмөн жана T. = +12⁰ градуска барабар болгон; КНжЭнин маалыматтары боюнча сырткы абанын ченемдик айлык орточо температурасы Бишкек ш. үчүн ноябрь айында T_ай.орт. = +3,8 ⁰ градуска барабар болгон; «Кыргызгидрометтин» маалыматы боюнча алынган сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасы 2014-ж. ноябрь айында T _{факт.ай.орт.} = +2,3 ⁰С.

1.    Квартира ичинде абанын температурасы ченемден төмөн болгон күндөрү үчүн жылуулуктун ченемдик чыгымы аныкталат:

Q¹ _{чен.5күн.} = Q _чен.ай. *N _{тол.эмес.жыл}) / N _{календ.} =1,5 * 5 / 30 = 0,25 Гкал

2. Сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасын эске алуу менен жайдын ичиндеги факты боюнча температурасына карата кайтадан эсептөөнүн коэффициенти аныкталат:

К₂ = (T _{ич.факт.} – T _{факт.ай.орт.)} /(T _ич.чен. – T _{чен.ай.орт.}) =( 12-6,6) / (20 – 3,8) = 0,333

3. Квартира ичиндеги температура ченемден төмөн болгон күндөр үчүн жылуулуктун факты боюнча чыгымы аныкталат:

Q² _{факт.5күн} = К₂ х Q¹_{чен.5күн} = 0,333 х 0,25 = 0,083 Гкал;

4. Сырткы абанын факты боюнча айлык температурасына карата кайтадан эсептөөнүн коэффициенти аныкталат:

К₁ =(T_ич.чен. – T _{факт.ай.орт.})/ (T_ич.чен. – T _{чен.ай.орт.})=( 20 – 6,6) / ( 20 – 3,8 ) = 0,827;

5. Квартира ичинде абанын температурасы +20⁰С менен жылытуу системасынын факты боюнча иш күндөрү үчүн квартираны жылытууда жылуулуктун ченемдик чыгымы аныкталат:

Q¹ _{чен.20күн.} = Q _чен.ай. х (N _эсепт. - N _{тол.эмес.жыл}) / N _{календ.} =1,5 х (25 – 5) / 30 = 1,0 Гкал;

6. Квартира ичинде абанын температурасы +20⁰С менен жылытуу системасынын факты боюнча иш күндөрү үчүн сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасын эске алуу менен имараттарды жылытууда жылуулук энергиямынын чыгымы аныкталат:

Q¹_{факт.20күн.} = К₁ х Q¹ _{чен.20күн.} = 0,827 х 1,0 = 0,827 Гкал;

7.Квартирада сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасына карата кайтадан эсептөөнүн чоңдугу аныкталат:

DQ = Q _чен.ай. – Q¹_{факт.20күн.} - Q² _{факт.5күн.} = 1,5- 0,083 – 0,827 = 0,59 Гкал.

§9. Эгерде, бир бөлмөдөгү абанын температурасы ченемден төмөн болгон учурда, квартираны жылытууга сарпталган жылуулук энергиясынын чыгымын аныктоо (эгерде, Келишимде каралбаган учурда)

а) Бардык квартирада жылытууга кеткен жылуулук энергиясынын эсептик көлөмүнөн бөлмөгө жылуулук толук келбей калганда, жылуулук чыгымынын үлүшүн аныктоо.

мында: F _бөлм.– жайдын ички температурасы ченемге ылайык келбеген учурдагы бөлмөнүн аянты, инвентардык иштен контролёрлор аркылуу алынган акттын маалыматтары боюнча кабыл алынат;

- эгерде, квартиранын бир нече бөлмөлөрүндө Т_ич. + 20Ска ылайык келбесе, анда бөлмөнүн суммалык аянты төмөндөтүлгөн параметр менен эсепке алынат,  ал эми, бөлмөнүн ичиндеги температуранын мааниси орточолонот.

[Т _{факт.бөл.ич.}= (T¹ _{факт.бөл.ич.} + T² _{факт.бөл.ич.})/2];

            б) Бөлмөгө кеткен жылуулук чыгымды кайтадан эсептөөнүн коэффициентин аныктоо:

 (Т_{факт.бөл.ич.} – Т _{факт.ай.орт} )

К₂ = ________________________ ;

 (Т_ич.чен – Т_{чен.ай.орт.})

мында:Т_{факт.бөл.ич.–} контролёрлор аркылуу таризделген акты боюнча алынган бөлмөнүн ичиндеги факты боюнча абанын температурасы;

Т_ич.чен.– бөлмөнүн ичиндеги абанын ченемдик температурасы +20градуска барабар;

Т _{факт.ай.орт.}– сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасы ар бир ай сайын «Кыргызгидрометтин» маалыматтары боюнча алынат.

Т_{чен.ай.орт}. – сырткы абанын ченемдик айлык орточо температурасы КР “Курулуш нормалары жана эрежелеринин” маалыматтары боюнча алынат. 23-02-00, (2.3а табл.)

в) Бөлмөнүн ичиндеги факты боюнча температураны жана сырткы абанын айлык орточо температурасын эске алуу менен бөлмөнү жылытууга кеткен жылуулук чыгымын аныктоо.

Бөлмөнүн ичиндеги факты боюнча температураны эске алуу менен бөлмөнү жылытууга сарпталган жылуулук энергиясынын чыгымынын эсеби формула боюнча аныкталат:

Q _{факт.бөл.} = Q¹_{факт.ай} * Д_К * К_2к же

Q _{факт.бөл.} = Д_К * К_2к * К₁*Q¹_чен.ай;

мында: Q¹_{факт.ай}- сырткы абанын факты боюнча температурасын эске алуу менен квартираны жылытууга кеткен жылуулук чыгымы формула боюнча аныкталат (ф-1.16.);

Q¹_чен.ай - жайды жылытууга кеткен жылуулуктун ченемдик чыгымы.

г) Квартиранын калган башка бөлүгүнө сарпталган жылуулуктун чыгымын аныктоо.

Квартиранын калган башка бөлүгүнө сарпталган жылуулук энергиясынын чыгымы формула боюнча аныкталат:

Q факт.к.б. = (1-Д_К )* Q¹_{факт.ай}; же

Q факт.к.б. = (1-Д_К )* К₁*Q¹_чен.ай

мында: Q¹_чен.ай - жайды жылытууга кеткен жылуулуктун ченемдик чыгымы;

- квартиранын жалпы аянтына жайдын ичиндеги температуранын төмөндөтүлгөн параметрлери менен бөлмөнүн аянтын эсептөө.

д) Квартира ичиндеги абанын температурасынын ченемге дал келбегендиги үчүн жылуулук энергиясын кайтадан эсептөө чоңдугу формула боюнча аныкталат:

DQ³ = Q¹_чен.ай - [(1 - Д_К ) *К₁ * Q¹_чен.ай + Д_К * Q¹_чен.ай * К_2к] ; же

 DQ³ = Q¹_чен.ай * ( 1 + Д_К *К₁ - К₁ - Д_К * К_2к );

DQ³ - кайтадан эсептөөнүн чоңдугу бөлмөнүн ичиндеги факты боюнча температурага карата кайтадан эсептөөнүн чоңдугун дагы жана сырткы абанын айлык орточо температурасына карата болгон кайтадан эсептөөнүн чоңдугун өзүнө камтыйт.

 11-мисал.

Ноябрь айында квартираны жылытуу үчүн эсептөөнү аныктоо: Келишимдин шарттары боюнча ноябрь айындагы жылытууга болгон жылуулуктун чыгымы Q_чен.ай. = 1,5 Гкал; ноябрь айындагы жылытуу системасынын факты боюнча иш күндөрү N _эсепт. = 30 күн; ноябрь айындагы календардык күндөр N _{календ.} = 30 күн; квартиранын жалпы аянты F _кварт. = 79,25 м²; жайдын ичиндеги абанын ченемдик температурасы T_ич.чен. = +20⁰С; F_бөл.= 30м² аянты менен квартиранын ичиндеги абанын факты боюнча температурасы Т_{ич.факт}=+12⁰С; КНжЭнин маалыматтары боюнча сырткы абанын ченемдик айлык орточо температурасы Бишкек ш. үчүн ноябрь айында T _{чен.ай.орт.} = +3,8 ⁰ градуска барабар болгон; «Кыргызгидрометтин» маалыматы боюнча алынган сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасы 2014-ж. ноябрь айында T _{факт.ай.орт.} = +2,3 ⁰С.

1. Бардык квартирада жылытууга кеткен жылуулук энергиясынын эсептик көлөмүнөн бөлмөгө жылуулук толук келбей калганда, жылуулук чыгымынын үлүшү аныкталат.

 Д_к=F_бөл./ F_кв. = 30/ 79,25 = 0,3785

2. Сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасына карата кайтадан эсептөөнүн коэффициенти аныкталат:

К₁ =(T_ич.чен. – T _{факт.ай.орт.})/ (T_ич.чен. – T _{чен.ай.орт.}) = ( 20 – 2,3) / ( 20 – 3,8 ) = 1,0926

 3. Бөлмөгө кеткен жылуулук чыгымды кайтадан эсептөөнүн коэффициенти аныкталат:

К_2к = (T_{факт.ич–} T_{факт.ай.орт.} ) /(T_ич.чен. – T _{чен.ай.орт.})=(12-2,3) / (20-3,8) = 0,617

4. Бөлмөнүн ичиндеги факты боюнча температураны жана сырткы абанын айлык орточо температурасын эске алуу менен бөлмөнү жылытууга кеткен жылуулук чыгымы аныкталат.

Q _{факт.бөл.} = Д_К * К_2к * К₁ * Q¹ _чен.ай = 0,3785 * 0,617 * 1,0926 * 1,5 * 30/30 =0,3827 Гкал;

5. Квартиранын калган башка бөлүгүнө сарпталган жылуулуктун чыгымы аныкталат.

 Q _{факт.бөл.калд.} =( 1-Д_К ) * К₁ *Q¹ _чен.ай = (1-0,3785) * 1,0926 * 1,5 * 30/30 = 1,0186 Гкал;

6. Сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасына карата болгон кайтадан эсептөөнү эске алуу менен бөлмөнүн ичиндеги абанын температурасы ченемге дал келбегендиги үчүн жылуулук энергиясын кайтадан эсептөө чоңдугу формула боюнча аныкталат:

DQ³ = Q¹_чен.ай* (1 + Д_К * К₁ - К₁ - Д_К * К_2к ) =

 = 1,5 * 30/30 * (1 + 0,3785 * 1,0926 – 1,0926 – 0,3785 * 0,617) = 0,27 Гкал.

            §10. Эгерде, эсептелүүчү айда бөлмөдө бир нече күн тик түтүк өчүрүлгөн болуп, жылытуучу приборго жылуулук келбеген учурда, квартираны жылытууга кеткен жылуулук энергиясынын чыгымын аныктоо.

Квартиранын бир тик түтүгү техникалык себептер боюнча эсептелүүчү айда толук өчүрүлгөн учурдагы вариантын карап чыксак.

а) Бөлмөдөгү тик түтүктүн өчүрүлгөн себебинен квартирага жетпей калган жылуулуктун көлөмү аныкталат.

 Q_бөлм. = Q¹_чен.ай *К₁ * Д_К * N_өчүр /N_эсепт );

            мында: Q¹_чен.ай - (П-1) формуласы боюнча алынган жайды жылытууга кеткен жылуулуктун ченемдик чыгымы;

Д_аяк.- өчүрүлгөн тик түтүк менен бөлмөнүн аянтын квартиранын жалпы аянтына киргизүү;

 - формула боюнча алынган сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температуарсына карата болгон кайтадан эсептөөнүн коэффициенти;

N_эсепт.- эсептелүүчү айдагы жылытуу системасынын факты боюнча иштеген күндөрүнүн саны, маалыматтар СЕРВЕР базасына киргизилет:

 - эгерде, бардык шаар ичинде жылытуу системасы толук эмес иштеген учурда, жылуулук берүү системасынын факты боюнча иштеген күндөрү боюнча ;

- эгерде, бир ай ичинде үйгө, квартирага, кирмеге жылуулук толук эмес берилсе – акты боюнча киргизилет;

- эгерде, жылуулук толук ай берилсе, анда N_эсепт.=N_кален.

N_өчүр.– квартирада тик түтүктүн өчүк күндөрүнүн саны.

б) Квартиранын калган башка бөлүгүнө сарпталган жылуулуктун чыгымын аныктоо.

 Квартиранын калган башка бөлүгүнө сарпталган жылуулук энергиясынын чыгымы формула боюнча аныкталат:

Q_{факт. к.б.} = Q¹_чен.ай *К₁ - Q¹_чен.ай * К₁ *Д_К *N_өчүр /N_эсепт ; же

 Q_{факт. к.б.} = Q¹_чен.ай *К₁ ( 1 - Д_К * N_өчүр /N_эсепт );

в) Бөлмөдө тик түтүк өчүк болгондугунан жылуулук энергияны кайтадан эсептөө чоңдугу формула боюнча аныкталат:

DQ⁴ = Q¹_чен.ай - Q¹_чен.ай * К₁ + Q¹_чен.ай * К₁ *Д_К *N_өчүр /N_эсепт , же

 DQ⁴ = Q¹_чен.ай. * ( 1 - К₁ + К₁ * Д_К * N_өчүр /N_эсепт );

 кайтадан эсептөөнүн чоңдугу бөлмөнүн ичиндеги факты боюнча температурага карата кайтадан эсептөөнүн чоңдугун дагы жана сырткы абанын айлык орточо температурасына карата болгон кайтадан эсептөөнүн чоңдугун өзүнө камтыйт.

12-мисал.

Ноябрь айында квартираны жылытуу үчүн эсептөөнү аныктоо: Келишимдин шарттары боюнча ноябрь айындагы жылытууга болгон жылуулуктун чыгымы Q_чен.ай. = 1,5 Гкал; ноябрь айындагы жылытуу системасынын факты боюнча иш күндөрү N _эсепт. = 30 күн; ноябрь айындагы календардык күндөр N _{календ.} = 30 күн; квартиранын жалпы аянты F _кварт. = 79,25 м²; ай ичинде тик түтүк 5 күн өчүк болгон бөлмөнүн аянты F_комн.= 30м²; КНжЭнин маалыматтары боюнча сырткы абанын ченемдик айлык орточо температурасы Бишкек ш. үчүн ноябрь айында Tнорм.ср.м = +3,8 ⁰ градуска барабар болгон; «Кыргызгидрометтин» маалыматы боюнча алынган сырткы абанын факты боюнча айлык орточо температурасы 2014-ж. ноябрь айында T _{факт.ай.орт.} = +2,3 ⁰С.

1. Бөлмөдөгү тик түтүктүн өчүрүлгөн себебинен квартирага жетпей калган жылуулуктун көлөмү аныкталат.

 Q _бөл. = Q¹ _чен.ай. *К₁ *Д_к. * N_өчүр./N_эсепт. = 1,5 * 30/30 * (20 – 2,3) / (20 – 3,8)*

* 30 /79,25 * 5 /30 = 0,101 Гкал;

 2. Квартиранын калган башка бөлүгүнө сарпталган жылуулуктун чыгымы аныкталат.

 Q _{факт.жай.калд.} = Q¹ _{чен.мес.} * К₁ * ( 1-Д_К * N_өчүр./N_эсепт ) =

 = 1,5*30/30*1,0926*( 1-0,3785 * 5/30) = 1,535 Гкал;

            3. Сырткы абанын айлык орточо температурасына карата жана бөлмөдө тик түтүк өчүк болгондугунан жылуулук энергияны кайтадан эсептөө чоңдугу аныкталат:

 DQ⁴ = Q¹ _чен.ай. * ( 1 - К₁ + К₁ * Д_К * N_өчүр./N_эсепт ) =

 = 1,5 * 30/30 * ( 1 – 1,0926 + 1,0926 * 0,3785 * 5 / 30 ) = 0,0355 Гкал;

§11. Эгерде, бардык бөлмөлөрдө жылытуучу приборлор ажыратылган болуп жана тик түтүктөр изоляцияланган учурда, квартираны (турак эмес жай жана башка жайларды) жылытууга кеткен жылуулук энергиясынын чыгымын аныктоо.

Эгерде, көп квартиралуу турак үйдө квартирасы бар керектөөчү жылытуучу приборлорду толук ажыратып жана бардык тик түтүктөрдү изоляциялаган учурда (тактап айтаканда, борборлоштурулган жылытуу системасынан баш тарткан), жылуулук энергиясын жеткирүү үчүн төлөм жүргүзүлбөйт. Квартира ээлеринин жеке жалпы үлүшүндө жайгашкан үй ичиндеги системасын техникалык жактан тейлөө үчүн төлөм башка Келишим боюнча жүргүзүлөт.

            §12. Эгерде, бардык бөлмөлөрдө жылытуучу приборлор ажыратылган болуп, ал эми тик түтүктөр изоляцияланбаган учурда, квартираны (турак эмес жай жана башка жайлар) жылытууга кеткен жылуулук энергиясынын чыгымын аныктоо.

Эгерде, көп квартиралуу турак үйдө квартирасы бар керектөөчү жылытуучу приборлорду толук ажыратып, ал эми тик түтүктөрдү изоляциялаган эмес болсо, жылытуу системасынын ачык өткөргүч түтүктөрүнөн (изоляцияланбаган) келип түшкөн жылуулук энергрясына төлөм жүргүзүлөт.

 Жылытуу системасынын (тик түтүк) ачык өткөргүч түтүктөрүнөн (изоляцияланбаган) бөлмөгө келип түшкөн жылуулук энергиясы формула боюнча аныкталат:

Q_{тик. түт}= q_түт * L_{тик.түт.}*24* N_эсепт*10^-6

мында: q_түт.– ачык, изоляцияланбаган 1 м өткөргүч түтүктөрүнөн пайдалуу жылуулук берүү (ккал/саатм). № 2.16 – 2.18 табл.боюнча алынат;

L_{тик.түт.}– тик түтүктүн узундугу (м);

N_эсепт.– жылытуу системасынын эсептелүүчү иш күндөрүнүн саны.

Квартира ээлеринин жеке жалпы үлүшүндө жайгашкан үй ичиндеги системасын техникалык жактан тейлөө үчүн төлөм башка Келишим боюнча жүргүзүлөт.

14-мисал.

Ноябрь айында квартираны жылытуу үчүн эсептөөнү аныктоо: Келишимдин шарттары боюнча ноябрь айындагы жылытууга болгон жылуулуктун чыгымы Q_чен.ай. = 1,5 Гкал; жылытуучу приборлор ажыратылган; тик түтүктөр изоляцияланбаган, Ду=15 мм; узундугу L=2,8м; жылытуу системасынын иш күндөрүнүн саны N_эсепт.= 30 күн; тик түтүктөгү суунун температурасы T_орт.= 55 С; бөлмөнүн ичиндеги температура Т_ич.= 15 С.

1. Изоляцияланбаган тик түтүктөн келип түшкөн жылуулук энергиясы аныкталат.

Q_{тик. түт}= q_түт * L_{тик.түт.}*24* N_эсепт*10^-6=29*2,8*24*30*10^-6=0,0585, Гкал

15-мисал.

Изоляцияланбаган тик түтүктөрдөн келген жылуулукту аныктоо L =2,7 м., d = 20 мм., t _сыр.аб. = - 4С; t _{жыл.ал.жүрг}. = 63,9С (жөнгө салуучу температуралык графикте 95-70С); t _ич. = 20С.

 Жылуулук алып жүргүчтүн температуарсы менен бөлмөнүн ички температурасынын ортосундагы айырмачылык:

θ = t_{жыл.ал.жүрг.}- t _ич.= 63,9-20 = 43,9 = 44⁰С түзөт.

2.17 таблицасы боюнча 1 метр изоляцияланбаган темир полимердик тик түтүктөн келген жылуулукту табабыз:

q= 39,3 Вт/м : 1,163 = 35,59 = 33,79 ккал/ч ∙ м;

Изоляцияланбаган темир полимердик тик түтүктөн жылуулук берүү L =2,7 м., d = 20 мм. түзөт:

Q = q * L * 24 * N_эсепт. х 10^-6 = 33,79 * 2,7 *24 * 30 * 10^-6 = 0,0657 Гкал/мес

§13. Сүзүү бассейндерин ысык суу менен камсыздоого сарпталган тармактык сууну жана жылуулук энергияны эсептөө

1. Жылуулук менен камсыздоонун жабык схемасы

Жылуулук менен камсыздоонун жабык схемасында бассейнди муздак суу менен толтурулат жана толуктап турат, бул жылуулук менен камсыздоо системасынан келүүчү жылуулук алып жүргүчтөр аркылуу суу ысыткычтарда жылыйт.

1.1.        Бассейнди толтуруу үчүн жылуулук энергиянын чыгымы:

Q _{бас.толт} =V _бас.* (Т_б.ы.с.- Т_б.м.с.)*С/1000, Гкал

мында:V _бас. – бассейндеги ваннанын көлөмү, м(в бассейн);

Т_б.ы.с.– бассейнге куюлуучу ысык суунун температурасы, = 27⁰С;

Т_б.м.с.– муздак суунун температурасы, Т_м.с.= 11С;

С – суунун салыштырмалуу жылуулук сыйымдуулугу, C = 1 ккал/кг∙С.

Бассейнди толтуруу кепилдемелерге ылайык 24 саатын ичинде жүргүзүлүшү зарыл. Бассейнди толтуруунун мезгилдүүлүгү абоненттин маалыматтары боюнча алынат, бирок бир айда бир жолудан ашык эмес.

1.2. Бассейнди толуктап турууга кеткен жылуулук энергиянын чыгымы бассейнди толтуруу үчүн жылуулуктун көлөмүнөн 10% өлчөмүндө аныкталат:

Q _тол.т. = Q _{бас.толт.} * 0,1 * (N_ай. – 1), Гкал/ай

мында: N_ай– бир ай ичиндеги күндөрдүн саны (толук 30 күн алынат);

1 – бассейнди толтуруу үчүн бир сутка.

1.3. Бассейнге сарпталган жылуулук энергиянын жалпы чыгымы:

Q _бас. = Q _{бас.толт} + Q _тол.т., Гкал/ай

Бассейнге сарпталган жылуулук энергиянын эң жогорку чыгымы:

Q _max = Q _бас.*2,4/(24*30), Гкал/час

Бассейнди толтуруу үчүн тармактык суунун чыгымы эсептелбейт.

2. Жылуулук менен камсыздоонун ачык схемасы

Жылуулук менен камсыздоонун ачык схемасында бассейнди толтуруу жана толуктоо тармактык сууга муздак сууну аралаштыруу аркылуу жүргүзүлөт.

 Бассейндин ваннасын бир жолку толтурууга тармактык суунун чыгымы формула менен аныкталат:

Т_ар. = (Т_м.с.* G _м.с.+ Т_ы.с. *G _ы.с.)/ (G _м.с.+ G _ы.с.)

V _бас= G _м.с.+ G _ы.с. демек,

G _толт. = V _бас *(Т_ар. - Т_м.с.)/ (Т _ы.с.- Т _м.с.), тонна.

мында:G_толт.– бассейнди бир жолку толтурууга тармактык суунун көлөмү, тонна;

V _бас.– бассейндин көлөмү, м;

Т_ар.– суунун температурасы Т_ар.= 27 ⁰С барабар алынат;

Т_ы.с.– ысык суунун температурасы Т_ы.с.= 57 ⁰С барабар алынат;

Т_м.с.- муздак суунун температурасы Т_м.с.=11 ⁰С барабар алынат.

Бассейндин ваннасын бир жолку толтурууга жылуулук энергиясынын чыгымы:

Q _толт. = G _толт. *(Т_ы.с. - Т_м.с.)/ 1000, Гкал

Бир айда бассейнге сарпталган тармактык суунун чыгымы:

G _бас. =G _толт. * N_ар , тонн/ай

мында:N_ар.– бир айда бассейндин суусун алмаштыруу саны (керектөөчүлөрдүн маалыматтары боюнча алынат).

Бир айда бассейнге сарпталган жылуулук энергиясынын чыгымы:

Q _бас. =Q _толт. * N_ар, Гкал/ай

Бассейнди туруктуу толуктап турууга кеткен жылуулук энергиясынын жана тармактык суунун көлөмү эсептелбейт, себеби жылуулук менен камсыздоонун ачык схемасында толуктап турууга кеткен тармактык суунун чыгымы бассейнди толтурууда сууну алмаштыруу санынан эсепке алынат.

Бассейнди толуктап турууга кеткен тармактык суунун чыгымын аныктоо:

G_{толук.тур.} = Q _{толук.тур.} * 1000/ (Т_ы.с. – Т_м.с.) (тонна).

§14. Көп квартиралуу турак үйдүн жалпы үлүштөгү суу өлчөгүчтөрү бар керектөөчүлөрдүн ысык сууга болгон чыгымын эсептөө.

А) Эгерде, субабоненттерде ысык сууну эсепке алуучу приборлор бар, бирок квартира тургундарында суу өлчөгүчтөр жок учурда:

     Турак үйдүн ар бир жашоочуларына бир ай үчүн ысык суунун чыгымы төмөнкү формула боюнча аныкталат:

     G _ы.с. б/в = ( G _жалп.в. - SG в/суб.аб.) / S М , (м3/ ай)

мында: G _{жалпы суу} – эсептелүүчү айда, үйдүн жылуулук пунктунда орнотулган суу өлчөгүчтөрдүн көрсөткүчтөрү боюнча ысык суунун жалпы чыгымы формула менен аныкталат:

     G _жалп.в. = G _{түт. кел.} – G _цирк. , (м3/мес)

мында: G_{түт.кел.} –ысык суу куюлуучу өткөргүч түтүктөрүндө орнотулган эсептегич приборлор боюнча аныкталуучу эсептелүүчү айдагы ысык суунун көлөмү, куб. м;

 G цирк. - жылуулук пункттун ысык сууну циркуляциялоо өткөргүч түтүктөрүндө орнотулган эсептегич прибордун көрсөткүчтөрү боюнча аныкталуучу ысык суунун көлөмү, куб. м;

 SG в/суб.аб. – турак үйдө жайгашкан субабоненттердин ысык суунун суммалык чыгымы, эсептелүүчү айда субабоненттердин бөлмөлөрүндө орнотулган суу өлчөгүчтөрдүн көрсөткүчтөрү боюнча аныкталат, куб.м ;

 S М - турак үйдүн ыйгарым укуктуу өкүлү тарабынан түзүлгөн тизмеге ылайык квартирада жашаган адамдардын факты боюнча жалпы саны.

Б) Эгерде, ысык сууну эсептегич приборлор субабоненттерде жана айрым квартираларда бар болгон учурда.

     Квартирада суу өлчөгүчтөрү жок жашоочуларга бир ай үчүн ысык суунун чыгымы төмөнкү формула боюнча аныкталат:

      G _ы.с. б/в = (G _жалп.в - S G в/кв. – SG в/суб.аб) / S М б/в.; (м3/мес)

Мында: SG в/кв. – квартирада орнотулган суу өлчөгүчтөрдүн көрсөткүчтөрү боюнча эсептелүүчү айдагы ысык суунун суммалык чыгымы;

 SG в/суб.аб – субабоненттерде орнотулган суу өлчөгүчтөрдүн көрсөткүчтөрү боюнча эсептелүүчү айдагы ысык суунун суммалык чыгымы;

 М б/в.- турак үйдүн квартираларындагы суу өлчөгүч приборлору жок жашоочулардын жалпы саны;

В) Эгерде, ысык сууну эсептегич приборлор субабоненттерде жана бардык квартираларда бар болгон учурда.

      Бардык квартираларда жана бардык субабоненттерде суу өлчөгүч приболор бар учурда, жалпы үйдүн суу өлчөгүчтөрүнүн көрсөткүчтөрү боюнча ысык суунун чыгымы ар бир квартирада жана субабоненттерде орнотулган суу өлчөгүчтөрдүн көрсөтүчтөрүнүн суммасынан көбүрөөк болушу мүмкүн. Бул жалпы үйдүн ысык суу системасындагы агып чыгуулар болушу мүмкүн, жалпы үйдүн ысык суу системасындагы оңдоо иштери жүрүп жаткандагы агуулар же жалпы үйдүн ысык суу системасынын линиясынан ысык суу уурдоо.

Ысык сууну эсепке алуунун жеке приборлорунун көрсөткүчтөрүнөн ашыгыраак колдонулган ысык суу үчүн материалдык жоопкерчиликти бардык керектөөчүлөр бирдей аткарышы керек. Жалпы үйдүн ысык суу менен камсыздоо системасындагы агып чыгууларды абоненттер боюнча бөлүштүрүү Кр бөлүштүрүү коэффициентин эске алуу менен төмөнкү бүформула боюнча аныкталат:

G кв.эсепт. = G в/кв. +G аг.чыг./кв.; (м3/мес)

G суб.аб.эсепт. = G в/суб.аб. +G аг.чыг./суб.аб.; (м3/мес)

мында: G аг.чыг./кв, G аг.чыг./суб.аб – квартирага жана субабонентке келүүчү агып чыгуулардын үлүшү формула боюнча аныкталат:

G аг.чыг./кв = G в/кв х Kр.;

G аг.чыг./суб.аб. = G в/суб.аб.кв х Kр.;

мында: К р. – агып чыгууларды бөлүштүрүү коэффициенти формула менен аныкталат:

K р.= (G жалп.в. -S G в/кв. – SGв/ суб.аб)/ (S G в/кв.+ S G в/суб.аб.)

Эскертүү: Кр ≤ 1 учурда ысык суунун чыгымы жеке суу өлчөгүчтөрдүн көрсөткүчтөрү боюнча алынат.

Колдонулган адабияттардын тизмеси

1.            СССР Климатология маалымдамасы. N 32 чыгуу. Киргизия. 1986.

2.            КР КНжЭ 23-02-00 Курулуш климатологиясы.

3.            Щекин Р. В. "Жылуулук техникалык маалымдама".

4.            Соколов Е. Я. "Теплофикация жана жылуулук тармактар".

5.            КНжЭ 23-01:2013 КР Курулуш жылуулук техникасы (имараттардын жылытуу). КР Мамкурулуш 2013-ж.

6.            КНжЭ 2.04.05-91* Жылытуу, желдетүү жана абаны кондициялоо. Долбоорлоонун нормалары. М. ЦИТП. ( С 01.07.94)

7.            КНжЭ 2.04.01-85 Ички суу түтүк жана имараттардын канализациясы. М. Стройиздат 1986 (с изм.с 01.09.96)

8.            КНжЭ 2.01.01-82 Курулуш климатология жана геофизика. М.Стройиздат 1983-ж.

9.            КНжЭ 2.04.02-84 Ысык суу менен камсыздоо М.Стройиздат 1985г.

10.         КНжЭ 2.11.02-87 Муздаткычтар

11.         КР КНжЭ 41-01-01. Жылуулук тармактарды долбоорлоо. Мамархкурулкомиссия 2001.

12.         ГОСТ 12.1.005-88 ССБТ Иш зонасында абага жалпы санитардык-гигиеналык талаптар.

13.         Жылуулук энергиясын пайдалануу эрежелери, КР 14.03.2012-ж. №172 ТД

14.         Жылуулук энергиясын жана жылуулук алып жүргүчтү эсепке алуу эрежелери, КР 12.01.12-ж. №26 токтомунун долбоору

15.         Коммуналдык жылуулук энергетикалык ишканалардын от казандары иштеп чыга турган жылуулукка карата отундун, электр энергиясынын жана суунун чыгымдарын аныктоо боюнча усулдук көрсөтмөлөр. М. ОНТИ АКХ 1994-ж.

16.      Богословский В.Н., Щеглов В.П., Разумов Н.Н. Жылытуу жана желдетүү М.Стройиздат 1980

17.         Долбоорчунун маалымдамасы. Жылытуу, суу түтүктөрү жана канализация. Староверова Н.Г. М. Стройиздат 1975г.

18.         Долбоорчунун маалымдамасы. Ички санитардык-гигиеналык түзүлүштөр. Староверова Н.Г. М. Стройиздат редакциясында. 1990-ж.г.

19.         Маалымдама. Жылытуу жана желдетүү. 1-китеп, Щекин Р.В. 1976-ж.

20.         Р.В.Щекин, В.А.Березовский, В.А.Потапов «Борбордук жылытуу системасынын эсеби» 1975-ж.

21.         Долбоорчунун маалымдамасы. Жылуулук тармактар. Николаев А.А.

22.         Суу жылуулук тармактары. Долбоорлоо боюнча маалымдама Н.К. Громова и Е. П. Шубина. 1988-ж.

23.         В.И. Манюк ж.б. Суу жылуулук тармактарын жөнгө келтирүү жана эксплуатациялоо. Маалымдама. Москва 1988-ж.

24.         МСН 4.02-03-2004. Жабдууларды жана өткөргүч түтүктөрүн изоляциялоо. МНТКС 2004 -ж.

25.          Электр станцияларынын жана жылуулук тармактардын жабдууларын жана өткөргүч түтүктөрүн изоляциялоонун долбоордук нормалары.- М.: Госстройиздат, 1959.

Таблица 2.1.

ИМАРАТТЫН САЛЫШТЫРМАЛУУ ЖЫЛУУЛУК МҮНӨЗДӨМӨСҮ

Эскертүү:

* Таблицада сырткы көлөмү аз көрсөтүлгөндө, турак имараттар үчүн салыштырмалуу жылуулук мүнөздөмөсү колдонулат.

Таблица 2.2

Эсептик ички температура

КР КНжЭ 23-01:2013

Эскертүү:

Бурчта турган квартира жана жатакана жайларынын абасынын эсептик температурасын таблицада көрсөтүлгөндөн 2⁰С жогору алуу керек.

Таблица 2.2а

Имараттардагы абанын эсептик температурасы

Таблица № 2.3.

Жылытуу мезгилинин узактыгы жана эсептик температура таблицасы

Эскертүү:

**Маалыматтарды көрсөтүлгөн таблицадан колдонууга болот

*** Мамархкурулуштун 10.05.02-ж. № АТ-15/6-526 катынын негизинде 2000-жылга чейин курулган жана реконструкцияланган үйлөр үчүн жылытууга эсептешүүнүн максималдуу сааттык жүктөмү колдонулат

**** Мамархкурулуштун 10.05.02-ж. № АТ-15/6-526 катынын негизинде 2000-жылдан кийин курулган жана реконструкцияланган үйлөр үчүн жылытууга эсептешүүнүн максималдуу А66 сааттык жүктөмү колдонулат

Таблица 2.3а.

Бир айдагы жана жылдагы абанын орточо температурасы