Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында медициналык жана психодиагностикалык күбөлөндүрүү жөнүндө жобо (тынчтык жана согуш мезгилинде)

1-глава. Жалпы жоболор

Ушул Жобо "Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык иштелип чыкты.

Ушул Жобонун колдонулушу улуттук коопсуздук органдарына жана прокуратура органдарына кызматка кирип жаткан же кызмат өтөп жаткан адамдарга жайылтылбайт.

1. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында (мындан ары - укук коргоо органдары) медициналык күбөлөндүрүү тынчтык жана согуш мезгилинде төмөнкүлөрдү аныктоо максатында жүргүзүлөт:

а) укук коргоо органдарына катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызмат орунга биринчи жолу кабыл алынып жаткан адамдардын ден соолугунун абалы жана дене түзүлүшүнүн өсүүсү боюнча жарамдуулугун;

б) "Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 70-беренесинин 3-бөлүгүнүн талаптарына ылайык укук коргоо органдарынын катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ден соолугунун абалы боюнча андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугун;

в) Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларына, алыскы жана жакынкы чет өлкөлөрдүн ушуга окшош окуу жайларына тапшырууга талапкерлердин ден соолугунун абалы жана дене түзүлүшүнүн өсүүсү боюнча жарамдуулугун;

г) курсанттардын жана угуучулардын ден соолугунун абалы боюнча Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларына, жакынкы жана алыскы чет өлкөлөрдүн ушуга окшош окуу жайларында андан ары окуусун улантууга жарамдуулугун;

д) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын фронтто болгондугу, укук коргоо органдарында кызмат өтөгөндүгү, кызматтык милдеттерин аткаруусу, ал эми аскер кызматчыларында - фронтто болгондугу, аскердик кызмат өтөгөндүгү, аскердик кызматтагы кызматтык милдеттерин аткаруусу менен байланышкан ооруларынын, жаракаттарынын, контузияларынын, жарааттарынын, мертинүүсүнүн себептик байланышын;

е) катардагы жана жетектөөчү курамда мурда кызмат өтөгөн адамдардын жана аскердик кызматтагы кызматтык милдеттерин аткаруу учурунда алынган жаракаттарынын, контузияларынын, жарааттарынын себептик байланышы жөнүндө маселени чечүү үчүн аскер кызматчыларынын - башка согуштук операциялардын катышуучуларынын денесиндеги жаракаттарынын так көрүнүп турган кесепеттеринин мүнөзүн жана качан болгондугун;

ж) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ден соолугунун абалы боюнча кызмат өтөө, алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жашоо мүмкүнчүлүгүн, ошондой эле алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн узакка созулган адистештирилген дарылануу жана медициналык текшерүүдөн өтүп туруу зарылчылыгын.

Медициналык күбөлөндүрүү деп укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө, укук коргоо органдарында андан ары кызмат өтөөгө, укук коргоо органдарынын окуу жайларында окууга жарамдуулугун аныктоо, Жободо каралган башка маселелерди чечүү максатында жарандардын күбөлөндүрүү учурундагы дене түзүлүшүнүн өсүүсүн жана ден соолугунун абалын баалоо жана иликтөө түшүнүлөт, төмөнкүдөй түрдө жазуу жүзүндөгү токтомду чыгаруу менен:

- талапкердин психологиялык мүнөздөмөсүн камтыган маалым кат;

- оору жөнүндө күбөлүк;

- оорунун укук коргоо органдарында кызмат өтөө менен болгон себептик байланышы жөнүндө токтом;

- жаракаттын (жарааттын, контузиянын, мертинүүнүн) кызматтык милдеттерди аткаруу менен болгон себептик байланышы жөнүндө токтом.

2. Укук коргоо органдарында медициналык күбөлөндүрүү үчүн аскердик-дарыгердик комиссия (мындан ары - АДК) түзүлөт.

АДК укук коргоо органдары тарабынан аныкталган тартипте түзүлөт.

3. Медициналык күбөлөндүрүү Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдары, алардын алдында түзүлгөн АДК тарабынан медициналык күбөлөндүрүү учурундагы Изилдөөнүн методикасына ылайык жүргүзүлөт (ушул Жобонун 9-главасы).

4. АДКнын токтому төмөнкүлөрдүн негизинде кабыл алынат:

- оорулардын жана дене мүчүлүштүктөрүнүн ырааттамасынын айрым беренелерин колдонуу боюнча Түшүндүрмөлөрдү эске алуу менен Оорулар жана дене мүчүлүштүктөрүнүн ырааттамасынын (мындан ары -Оорулардын ырааттамасы) тийиштүү беренелеринин жана графаларынын (1-тиркеме);

- жетектөөчү курамдагы адамдарды жагымсыз климаттагы райондорго жиберүүгө жана кызмат өтөөсүнө медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмегинин (2-тиркеме);

- ден соолугунун абалы боюнча Кыргыз Республикасынын айрым жерлеринде катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн кызмат өтөөгө (жашоого) мүмкүндүгүн аныктоо үчүн медициналык күбөлөндүрүүнүн тартиби жөнүндө көрсөтмөлөрдүн (мындан ары - Көрсөтмө) (ушул Жобонун 8-главасы);

- укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынган адамдардын, катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын кызмат өтөөсүнө жана Кыргыз Республикасынын бийик тоолуу шарттарында жана оор, жагымсыз климаттагы райондордо алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн жашоосуна медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмегинин (3-тиркеме);

- ысык климаттуу чет өлкөлөргө баруучу укук коргоо органдарынын жетектөөчү курамдагы адамдары, алардын үй-бүлө мүчөлөрү, жумушчулар жана кызматчылар үчүн медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмегинин (4-тиркеме).

5. АДКда медициналык күбөлөндүрүүдөн төмөндөгүлөр өтөт:

а) укук коргоо органдарында катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдар;

б) Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшыруучу адамдар;

в) Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларынын курсанттары жана угуучулары;

г) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар;

д) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрү, зарыл болгон учурларда.

6. Укук коргоо органдарынын катардагы жана жетектөөчү курамына кызматка биринчи жолу кабыл алынуучулар Оорулардын ырааттамасынын II графасы боюнча жарамсыз деп табылса, АДК бир эле мезгилде кадр аппараттарынын макулдугу менен көрсөтүлгөн тизменин I жана III графалары боюнча адистигине, тажрыйбасына ишмердүүлүгүнө жана оорунун мүнөзүнө жараша кызмат кылууга жарамдуулугу жөнүндө токтом чыгарат.

7. Укук коргоо органдарына радиоактивдүү каражаттар, иондоштуруучу нурлардын башка булактары, ракеталык отундун компоненттери, электромагниттүү талаалардын булактары менен иштөөгө кабыл алынуучу жана иштеп жаткан адамдар Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүндө медициналык күбөлөндүрүү жөнүндө колдонуудагы Жобонун бөлүктөрүнүн талаптарына ылайык күбөлөндүрүлөт.

8. Ушул Жобонун 1-главасынын 5-пунктунда көрсөтүлгөн адамдарды медициналык күбөлөндүрүү АДК тарабынан укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмдарында жана АДКда иш тажрыйбасы бар адис-дарыгерлердин: терапевттин, хирургдун, невропатологдун, психиатрдын, отолорингологдун, офтальмологдун, дерматовенерологдун жана стоматологдун милдеттүү текшерүүсү менен жүргүзүлөт.

Көкүрөк клеткаларынын органдарын рентгенологиялык (флюорографиялык) изилдөө, кандын клиникалык анализи, зааранын жалпы анализи, Вассерман реакциясына кандын анализи, баңги заттардын болушуна лабораториялык экспресс-методдор, вирустук гепатит маркерине кандын анализи жана АИВ (СПИД) анализи жүргүзүлөт. Көрсөткүчтөр боюнча кандагы кайтты изилдөө, 40 жаштан улуу адамдардын көзүнүн ичиндеги басымды өлчөө, зарыл учурларда электрокардиография жана башка функционалдык жана лабораториялык изилдөөлөрдү жүргүзүү.

Көрсөткүчтөр болсо күбөлөндүрүлүүчүлөр дарыгерлерге: фтизиатрга, эндокринологго, урологго жана башка адистерге текшерүүгө, ошондой эле ооруларды туура аныктоо үчүн зарыл болгон кошумча изилдөөлөргө жиберилет, Аялдар милдеттүү түрдө гинекологдон текшерүүдөн өтөт.

Мындан тышкары, курамында Психофизиологиялык диагностикалык борбору (мындан ары - ПДБ) бар АДКда психодиагностикалык текшерүү жүргүзүлөт.

9. АДКга медициналык күбөлөндүрүүгө жолдомо укук коргоо органдарынын кадрдык аппараттары тарабынан 5-тиркемеге ылайык форма боюнча берилет.

Укук коргоо органдарынын ыйгарым укуктуу жетекчиси кызматка алынуучу кызматкерлерди жана жарандарды Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын билим берүү мекемелерине окууга тапшыруучу кызматкерлерди же жарандарды АДКга күбөлөндүрүүгө жиберүүдөн мурда, аскердик билетин, убактылуу күбөлүгүн, каттоо күбөлүгүн, өздүк ишин кылдат текшерип чыгат. Укук коргоо органдарынан бошотулгандардын ичинен укук коргоо органдарына кабыл алынуучу адамдардын жолдомосунун бланкында алардын кызматтан бошотулган күнү жана себеби көрсөтүлүшү керек.

Жолдомодо ошондой эле АДКнын кароосуна тийиштүү максаты жана маселеси: кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу, кызматтан көтөрүлүү, жетекчилик кызматка көрсөтүү же ал кызматтан бошотуу, медициналык күбөлөндүрүүгө тийиштүү болжолдуу кызмат же Оорулардын ырааттамасынын графасы; кызматтан бошотулгандарга - кызмат өтөгөн жылдары жана кызматтан бошотулган себеби так көрсөтүлүшү керек. Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучуларга, Куралдуу Күчтөрдүн катарынан оорусуна байланыштуу бошотулган адамдарга - качан жана эмне себептен запаска кетирилгендиги, окуу жайларга өтүүчүлөргө - окуу жайдын аталышы көрсөтүлүшү керек.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн АДКга ден соолугуна байланыштуу кызмат ордун (жашаган жерин) которууга муктаждыгын же Кыргыз Республикасынын айрым жерлеринде кызмат өтөөгө (жашоого) мүмкүнчүлүгүн аныктоо үчүн жибергенде конкреттүү район же калктуу конуш көрсөтүлөт. Жетектөөчү курамдагы адамды жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн, укук коргоо органдарынын климаты ысык өлкөлөрдө кызмат өтөөгө (жашоого) мүмкүнчүлүгүн аныктоого жолдомо берген учурда жолдомодо жетектөөчү курамдагы кызматкер кызмат өтөөгө жиберилген өлкөнүн аталышы көрсөтүлүшү зарыл. Эгерде жолдомодо эксперттик маселени чечүү үчүн бардык тийиштүү маалыматтар көрсөтүлбөсө, АДК аны жолдомо берген жооптуу кызматкерге жетишпеген маалыматтарды тактоо үчүн кайра берет.

Эгерде Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмдарында дарыланып жатышкан катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамда функционалдык бузулуулар, жагымсыз божомол менен коштолгон оор өнөкөт оорулары аныкталса, укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмдарынын башчылары катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызматкерлер кызмат өтөп жаткан укук коргоо органдарынын жетекчилерине жана кадрдык аппаратына алардын аскердик кызматка жарамдуулугун аныктоо үчүн АДКга сунуштоо максатында өз учурунда маалымдайт.

Зарыл учурларда медициналык күбөлөндүрүү Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын медициналык бөлүмдөрүнүн жана Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын АДКнын башчыларынын көрсөтмөлөрү боюнча кадрдык аппараттар менен макулдашуусунан кийин өткөрүлүшү мүмкүн.

10. Контролдоо тартибинде кайра күбөлөндүрүү же төмөн турган АДКлардын токтомдорун кайра кароо Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын борбордук АДК тарабынан жүргүзүлөт.

11. АДК өз иштерин укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмдарынын базасында жүргүзөт.

12. АДК тарабынан бир күндө күбөлөндүрүлгөндөрдүн саны тынчтык мезгилинде - 25 адамдан, согуш мезгилинде - 50 адамдан ашпоого тийиш.

13. АДКнын бардык адис-дарыгерлери жана мүчөлөрү медициналык күбөлөндүрүүнүн ар бир учурунда күбөлөндүрүлүп жаткан адамдын өздүгүнө анын тийиштүү документтерин (кызматтык күбөлүк, аскердик билет, паспорт) текшерүү менен ынанышы керек.

14. Эгерде дарыгерлер тарабынан күбөлөндүрүлүп жаткан адамдын ден соолугунун абалын так аныктоого кыйынчылык жаралып жатса, АДК аны саламаттык сактоо уюмуна стационардык жана амбулаториялык текшерүүдөн өтүүгө жиберет. Жолдомодо болжолдуу диагноз жана текшерүүдө эмнени тактоо зарыл экендиги көрсөтүлөт.

Кызматка алынуучу жана окууга тапшыруучу жарандык адамдар амбулаториялык текшерүүгө, ал эми катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар жана алардын үй-бүлө мүчөлөрү - укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмдарына же башка министрликтин же ведомствонун саламаттык сактоо уюмуна бул мекемелер менен макулдашуу боюнча стационардык же амбулаториялык текшерүүгө жиберилет.

Текшерүү бүткөндөн кийин саламаттык сактоо уюмунун дарыгерлери жарандын ден соолугунун абалын текшерүү актысын түзөт, ага бул уюмдун башчысы (башкы дарыгери) жана текшерүү жүргүзгөн дарыгер кол коёт жана саламаттык сактоо уюмунун мөөрү басылат. Акт АДКда каралып, ал күбөлөндүрүлүүчүнүн ден соолугунун абалы жана дене түзүлүшүнүн өсүүсү жөнүндө бардык маалыматтарды эске алуу менен кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтом чыгарат.

Саламаттык сактоо уюмунун, адис-дарыгерлердин жана консультанттардын изилдөөсүнүн актысы АДКнын токтом чыгаруусу үчүн кошумча материал болот. Зарыл учурда АДК катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн кайрадан текшерүүгө жиберет.

15. АДК өзүнүн токтомдорун кызматка жарамдуулукту жекече баалоо методун колдонуу менен коллегиалдуу чыгарат. Күбөлөндүрүлүүчүнүн кызматка жарамдуулугун жекече баалоодо оорунун же дене мүчүлүшүнүн мүнөзү, алардын өнүгүүсү, компенсациясы, функционалдык бузулуусу, алардын божомолу, ошондой эле күбөлөндүрүүчүнүн билими, адистиги, накта ишке жөндөмдүүлүгү жана ден соолугунун абалына бул же тигил кызмат (кызматтын түрү) тарабынан коюлган талаптар эске алынат.

16. АДКнын медициналык күбөлөндүрүүсүнүн маалыматтары медициналык күбөлөндүрүү актысына киргизилет (7-тиркеме).

Медициналык күбөлөндүрүү актысынын паспорттук бөлүгү күбөлөндүрүлүүчүнүн жеке өзү тарабынан толтурулат жана анын кол коюшу менен күбөлөндүрүлүп, паспорттук бөлүктө бардык пункттарга жооп берилиши керек, жооптордун тууралыгын АДКнын катчысы текшерет. Мындан тышкары, күбөлөндүрүлүүчү АДКнын психиатр-дарыгеринин күбөлөндүрүлүүсүнө макул экендиги жөнүндө белги коёт жана аны өзү кол коюп күбөлөндүрөт.

Медициналык күбөлөндүрүү актысынын медициналык бөлүгүнүн бардык бөлүктөрү АДКнын адис-дарыгерлери - мүчөлөрү тарабынан толтурулат. Майда-чүйдөсүнө чейин камтылган клиникалык-эксперттик анамнез жазылат. Объективдүү изилдөөнүн маалыматтары лабораториялык жана башка кошумча изилдөөлөрдү эске алуу менен медициналык күбөлөндүрүү актысында ирети менен жазылат. Ар бир адис-дарыгер тарабынан медициналык күбөлөндүрүү актысына диагнозун негиздөөчү анамнестик жана объективдүү маалыматтар, кызматка жарамдуулугу жөнүндө корутунду, Оорулардын ырааттамасынын беренеси жана графасы көрсөтүлөт, датасы коюлат жана кол коюу менен күбөлөндүрөт. Оорулардын диагноздору объективдүү изилдөөлөрдүн маалыматтары менен тастыкталат. Оорунун аталышы орус тилинде жазылат, анда жеке эле оорунун аталышы эмес, компенсация абалы, функционалдык бузулуунун ачык көрүнүшү, даражасы, формасы көрсөтүлөт. Медициналык күбөлөндүрүү актысына бейтапкананын медициналык картасынын (медициналык китепченин) көчүрмөсүн оорунун таржымалынын көчүрмөсүн, чыгарылган токтомду тастыктоочу башка документтерди тиркөө зарыл.

АДКнын токтому күбөлөндүрүлүүчүгө комиссиядан өтүү аяктагандан кийин жарыяланат.

Жарандар текшерүүдөн же күбөлөндүрүүдөн баш тартышса, ошондой эле акыркы күбөлөндүрүүгө келбей калышса (3 айдан ашык) АДК медициналык күбөлөндүрүү актысына "Комиссияга келген жок (текшерүүдөн (күбөлөндүрүүдөн) баш тартты) - күбөлөндүрүү токтотулду" деп жазат.

Жашыруун документтер көчүрүлбөйт жана медициналык күбөлөндүрүүдө калтырылбайт, актыда бул документтер сакталган ишке шилтеме жасалат.

2-глава. Укук коргоо органдарына биринчи жолу кабыл алынып жаткан адамдарды медициналык күбөлөндүрүү

17. Укук коргоо органдарына биринчи жолу кабыл алынуучу болуп мурда эч качан укук коргоо органдарында кызматта болбогон адамдар, ошондой эле "Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 10-беренесинин 11-пунктуна ылайык келүү шартында укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн адамдар жана Куралдуу Күчтөрдүн запасында турган Ички иштер министрлигинин аскердик түзүлүштөрүнүн мурдагы аскер кызматчылары, Коргоо министрлигинин, Улуттук коопсуздук органдарынын мурдагы аскер кызматчылары эсептелет (мындан ары - кызматка биринчи жолу кабыл алынуучулар).

18. Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучулардын бардыгына, медициналык күбөлөндүрүү башталганга чейин жашаган, иштеген, окуган, кызмат өтөгөн жерлердеги саламаттык сактоо органдарынан оорулуунун амбулаториялык медициналык карталарынан (медициналык китепчелерден) толук көчүрмөсү, оорунун таржымалынын көчүрмөсү, диспансердик текшерүүнүн жана дарыгердик байкоолорунун маалыматтары, дарыгерлердин корутундулары жана алардын акыркы үч жылдагы ден соолугунун абалын мүнөздөгөн башка медициналык маалыматтар, ошондой эле психоневрологиялык, наркологиялык диспансерлерден (көрсөтмөлөр боюнча - туберкулезго каршы, тери венерологиялык жана башка), ал эми мөөнөттүү кызматтын мурдагы аскер кызматчыларына (көрсөтмөлөр боюнча) аскер бөлүктөрүнөн медициналык документтеринин көчүрмөлөрү суратылат.

Кызматка биринчи жолу кабыл алынып жаткан адамдар аскердик каттоодо болсо, аскердик билетин көрсөтүүгө милдеттүү. Аскердик билетте аскердик-дарыгердик (дарыгердик) комиссиялардын корутундулары, жараат жана контузиялар, согуштарга катышуу, аскердик кызматтан бошотуу себептери. альтернативдик кызмат өтөө себептери бөлүктөрүнө көңүл бурулат.

Куралдуу Күчтөрдүн, Улуттук коопсуздук органдарынын жана аскерлеринин катарынан ден соолугунун абалына байланыштуу бошотулгандардын ичинен кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдарга милдеттүү тартипте жашаган жериндеги райондук, шаардык аскер комиссариатынан оорусу жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсү, зарыл болсо офицердик курамдагы адамдардан өздүк иши суратылат.

АДКга көрсөтүлгөн документтердин мазмуну менен медициналык күбөлөндүрүүгө катышкан адис-дарыгерлер толук таанышат.

19. Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдар тарабынан көрсөтүлгөн алардын ден соолугунун абалын мүнөздөөчү, бул же тигил оорусу бар экендигин тастыктаган дарыгерлердин ар түрдүү маалым каттары жана башка медициналык документтери күбөлөндүрүүчүлөрдү АДКда текшерүүдөн өтүүдөн бошотпойт.

Күбөлөндүрүүчүлөргө динамикалуу байкоолордун маалыматтарынын объективдүүлүгүнө шектенүү болсо АДК аларды токтом чыгарганга чейин тактайт.

20. Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдардын жарамдуулугу жөнүндө токтомдор "биринчи жолу кабыл алынуучулар" бөлүгү боюнча кызматка жолдомо көрсөтүлгөн тийиштүү графалардын бири боюнча Оорулардын ырааттамасынын беренелерине ылайык чыгарылат.

Согуш мезгилинде укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдардын жарамдуулугу жөнүндө токтомдор "катардагы жана жетектөөчү курам" бөлүгү боюнча графалардын бири боюнча Оорулардын ырааттамасынын беренелерине ылайык чыгарылат. Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдө АДКнын токтомдору ушул Жобонун 5-главасынын 60-пунктунда каралган кыска жанан так жазуулар менен чыгарылат. Биринчи жолу кабыл алынуучу адамдарды текшерүүнүн жана медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктары жана АДКнын токтому медициналык күбөлөндүрүү актысына киргизилет (7-тиркеме).

Мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамды мурдагы кызматына кайра коюу укук коргоо органдарынын жетекчилиги тарабынан жүргүзүлөт. АДКга жолдомодо кызматтан бошотуунун күнү жана себеби көрсөтүлөт.

Мурда укук коргоо органдарында кызмат өтөгөн адамдарды медициналык күбөлөндүрүү укук коргоо органдарынын кадрдык аппаратынын формасы боюнча 5-тиркемеге ылайык жолдомонун негизинде жүргүзүлөт жана анда: биринчи жолу кызматка кабыл алынуучу же катардагы жана жетектөөчү курамдагы адам катары күбөлөндүрүүдөн өткөрүлсүн деп жазылып, анын атайын наамы көрсөтүлүп, укук коргоо органдарына кызматка алууга укуктуу адамдын чечимине шилтеме жасалат, ушул Жобонун 1-главасынын 9-пунктунда жана 4-главанын 41-пунктунда каралган. Муну менен бирге АДК туура эмес берилген жолдомо үчүн жоопкерчилик тартпайт. АДК ден соолугунун абалы боюнча кызматка жарамдуулугун аныктоо үчүн гана жоопкерчилик алат. Калгандарынын бардыгын укук коргоо органдарынын кадрдык аппаратынын кызматкерлери ишке ашырат.

Жолдомодогу жазууларга ылайык АДКнын токтому ушул Жобонун 5-главасынын 60-пунктунда каралган кыска жана так жазуулар менен "биринчи жолу кабыл алынуучулар" жана "катардагы жана жетектөөчү курам" бөлүгү боюнча чыгарылат. Мында укук коргоо органдарына кызматка жарамдуулугун жекече баалоо методун колдонуу керек.

21. АДК тарабынан Оорулардын ырааттамасынын I жана II графалары боюнча укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жарамдуу деп табылган кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдар бардык климаттык шарттарда кызмат өтөөгө жарамдуу болуш керек.

Оорулардын ырааттамасынын III графасы боюнча кызмат өтөөгө жарамдуу деп табылган кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдар үчүн айрым учурларда Кыргыз Республикасынын климаттык шарттары жагымсыз айрым жерлерде кызмат өтөөгө жарамдуулугу чектелүүсү мүмкүн.

22. Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдын убактылуу жарамсыздыкты пайда кылуучу кандайдыр бир катуу оорусу болсо, АДК кадимки тартипте медициналык күбөлөндүрүү актысын түзөт жана айыкканга (дарыланып бүткөнгө) чейин кызматка убактылуу жарамсыздык жөнүндө токтом чыгарат.

Эгерде, жарандарда укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө тоскоол болгон оору аныкталса, андан аркы күбөлөндүрүү токтотулат жана АДК кызматка жарамсыздык жөнүндө токтом чыгарат.

23. Оорулардын ырааттамасынын 1-7-беренелери боюнча укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жарамсыз деп табылган биринчи жолу кабыл алынуучуларга оорулардын диагноздору билдирилбейт.

3-глава. Укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшырып жаткан адамдарды медициналык күбөлөндүрүү

24. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына тапшырып жаткан адамдар алдын ала жана акыркы медициналык тандоодон өтүшөт.

25. Алдын ала тандоо аймактык АДК тарабынан жүзөгө ашырылат.

26. Алдын ала медициналык күбөлөндүрүү башталганга чейин Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына тапшырып жаткан бардык талапкерлерге көкүрөк клеткаларынын органдарын рентгенологиялык (флюорографиялык) изилдөө, кандын клиникалык анализи жана зааранын жалпы анализи, Вассерман реакциясына карата кандын анализи, баңги заттардын бар болуусуна карата лабораториялык экспресс-методдору, жугуштуу гепатиттердин маркерине жана АИВге (СПИД) карата кандын анализи, электрокардиограмма көрсөткүчтөрү боюнча башка текшерүүлөр өткөрүлөт. Изилдөөнүн маалыматтары Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына тапшырып жаткандын медициналык күбөлөндүрүү картасына (8-тиркеме), ал эми катардагы жана жетектөөчү курамдын ичиндеги талапкерлерге - амбулаториялык оорулуунун медициналык картасына (медициналык китепчеге) дагы киргизилет. Алдын ала күбөлөндүрүү Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына, жакынкы жана алыскы чет өлкөлөрдүн ушуга окшош окуу жайларына тапшырып жаткан талапкерлерге материалдарды даярдоо мезгилинде, кирүү экзамендерине чейин 3 айдан эрте эмес убакытта жүргүзүлөт.

Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына тапшырып жаткан ар бир талапкер терапевттен, хирургдан, невропатологдон, психиатрдан, отоларингологдон, офтальмологдон, стоматологдон, ал эми зарыл болгон учурда башка адистиктеги дарыгерлерден дагы күбөлөндүрүүдөн өтөт. Аял-талапкерлер милдеттүү түрдө гинекологдон текшерүүдөн өтүшөт. Медициналык күбөлөндүрүү башталардын алдында АДК төмөндөгүлөрдүн ичиндеги талапкерлердин ден соолугуна байкоо жүргүзүүдөн мурун документтер менен таанышат:

- жарандык адамдар - жашаган (окуган, иштеген) жери боюнча саламаттык сактоо уюмдарынан амбулаториялык карталарынан толук маалыматты камтыган көчүрмөлөр, психоневрологиялык, наркологиялык жана башка саламаттык сактоо уюмдарынан акыркы үч жылдан аз эмес убакыттагы маалыматтар;

- катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар - акыркы үч жылдан аз эмес убакыттын ичиндеги кезектеги медициналык текшерүүлөрдүн жана медициналык жардамга кайрылуулардын маалыматтары бар медициналык карта (китепче); эгерде мындайлар жок болсо, талапкерлер стационардык текшерүүдөн өтүүгө тийиш.

Бул документтерде кирүүгө жарамдуулугун чектеген, ошондой эле чектебеген сыяктуу талапкердин ден соолугунун абалындагы четтөөлөр жөнүндө бар болгон маалыматтар Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына тапшырып жаткан адамдын медициналык күбөлөндүрүү картасына киргизилет.

27. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына окууга тапшырып жаткан адамдарды алдын ала медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөргөндөн кийин акыркы тандоо ушул Жобонун 26 жана 27-пункттарында көрсөтүлгөн тартипте, кирүү экзамендерин тапшыруунун алдында, бардык адистеги дарыгерлердин катышуусунда убактылуу АДК тарабынан өткөрүлөт, зарыл болгон учурда кошумча рентгенологиялык, лабораториялык жана укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмдарында же аймактык саламаттык сактоо органдарында стационардык текшерүүдөн өткөрүүгө чейинки башка изилдөөлөр жүргүзүлүшү мүмкүн. Эгерде алдын ала күбөлөндүрүүдө психофизиологиялык текшерүү өткөрүлбөсө, бул текшерүү Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын АДКнын ПДБда жүргүзүлөт, АДКнын аймактык ПДБнын маалыматтары зарыл болгон учурда борбордук АДКнын ПДБнын адистери тарабынан такталат.

Бою боюнча чектөөлөрдүн кошумча тандоосу жүргүзүлөт (укук коргоо органынын тийиштүү тандоо жылына чыгарган буйругуна ылайык).

28. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын башка окуу жайларына тапшырган адамдар АДКдан белгиленген тартипте өтүшөт.

29. АДКнын токтомдору, "биринчи жолу кабыл алынуучулар" бөлүгү боюнча жарандык өспүрүмдөрдүн ичинен, "катардагы жана жетектөөчү курам" бөлүгү боюнча катардагы жана жетектөөчү курамдын адамдарынын ичинен Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларынын күндүзгү окуу бөлүгүнө тапшырган талапкерлерге Оорулардын ырааттамасынын I, II жана III графалары боюнча кабыл алынат. Жол кыймылынын коопсуздугун камсыз кылуу багыты боюнча окууга тапшырган талапкерлерге Оорулардын ырааттамасынын II графасы боюнча токтом кабыл алынат. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына, Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын башка атайын окуу жайларына тапшырган талапкерлерге Оорулардын ырааттамасынын I графасы боюнча токтом кабыл алынат. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына тапшырган жетектөөчү курамдын кызматкерлери Оорулардын ырааттамасынын III графасы боюнча күбөлөндүрүлөт.

30. Медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө жарандык өспүрүмдөрдүн ичинен окууга тапшырган адамдарда "биринчи жолу кабыл алынуучулар" бөлүгү боюнча Оорулардын ырааттамасынын беренелеринде жарамдуулугун жекече баалоо алдын ала каралган физикалык мүчүлүштүктүр табылган учурда алар окуу жайга тапшырууга жарамсыз деп табылат.

31. Оорулардын ырааттамасынын катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын саптык эмес кызматка жарамдуулугун же жарамдуулукту жекече баалоону алдын ала караган беренелери боюнча окуу жайга тапшырууга жарамсыздыгы жөнүндө токтом кабыл алынат.

32. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларынын сырттан окуу факультеттерине жана бөлүмчөлөрүнө, жогорку окуу жайлардын алдындагы адъюнктурага тапшырган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга Оорулардын ырааттамасынын III графасындагы "катардагы жана жетектөөчү курам" бөлүгү боюнча токтомдор кабыл алынат. Саптык же саптык эмес кызматка жарамдуулугу III графа боюнча жекече аныкталган оорулары бар катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар сырттан окуу факультеттерине (бөлүмчөлөрүнө) жана сырттан окуу адъюнктурага гана тапшырууга жарамдуу деп табылат.

33. Согуш мезгилинде Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшырган жарандык өспүрүмдөрдүн ичиндеги талапкерлер I графадагы "биринчи жолу кабыл алынуучулар" бөлүгү боюнча, ал эми катардагы жана жетектөөчү курамдын адамдары Оорулардын ырааттамасынын III графасынын "катардагы жана жетектөөчү курам" бөлүгү боюнча күбөлөндүрүүдөн өтүшөт.

34. Алдын ала медициналык күбөлөндүрүү учурунда Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшырууга ден соолугуна байланыштуу жарамдуу эмес деп табылган адамдар кайрадан медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүшпөйт.

35. Алдын ала медициналык күбөлөндүрүү учурундагы АДКнын токтому маалым кат менен толукталып (9-тиркеме), окуу жайга тапшырып жаткандын медициналык күбөлөндүрүү картасынын II графасына (8-тиркеме) жана АДКнын жыйынынын протоколдорунун китебине (13-тиркеме) киргизилет. Жыйындардын протоколдоруна комиссиянын төрагасынын жана анын мүчөлөрүнүн колдору коюлуп, мөөр басылат. Медициналык күбөлөндүрүү картасы акыркы медициналык күбөлөндүрүү өткөрүлгөнгө чейин комиссиянын көктөмөлөрүндө калат, ал эми маалым кат тийиштүү кадрдык аппаратка берилет.

Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларынын сырттан окуу факультеттерине жана бөлүмчөлөрүнө, адъюнктурага тапшырып жаткан катардагы жана жетектөөчү курамдын ичиндеги талапкерлерге медициналык күбөлөндүрүү бир жолу өткөрүлөт, аларга медициналык күбөлөндүрүү актысы түзүлөт. Көрсөтүлгөн кызматкерлерге чыгарылган токтомдор маалым кат менен толукталып (9-тиркеме), тийиштүү кадрдык аппаратка берилет.

36. Талапкерлердин акыркы медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөн жыйынтыктары жана убактылуу АДКнын токтому окуу жайга тапшырып жаткандын медициналык күбөлөндүрүү картасынын 2-бөлүгүнүн III графасына (катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга - медициналык картасына), ошондой эле АДКнын жыйынынын протоколдорунун китебине (13-тиркеме) жазылат.

Согуш мезгилинде акыркы медициналык күбөлөндүрүү жүргүзүлбөйт. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшырууга жарамдуу деп табылган адамдардын медициналык күбөлөндүрүү карталары, ошондой эле катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын медициналык карталары дагы окуу жайына жөнөтүү үчүн тийиштүү кадрдык аппаратка берилет.

37. Талапкерлердин тапшырууга жарамсыздыгы жөнүндө убактылуу АДКнын токтому объективдүү жана негиздүү болушу керек.

38. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына тапшырып жаткан адамдын медициналык күбөлөндүрүү картасынын 2-бөлүгүнүн IV графасына бою боюнча тандоонун жыйынтыгы жазылат.

39. Убактылуу АДКнын төрагасы комиссиянын иши аяктагандан кийин бир айдын ичинде Кыргыз Республикасынын укук коргоо органынын медициналык башкармалыгына талапкерлердин медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүнүн акыркы жыйынтыктарынын анализинин маалыматтарын жана ден-соолугунун абалы боюнча окууга тапшырууга жарамсыз деп табылган адамдардын тизмесин 15-тиркемеге ылайык форма боюнча берет. Муну менен бирге, кетирилген кемчиликтерди талдоо жана алдын ала медициналык тандоо учурунда талапкерлерди медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүнүн сапатын жакшыртуу боюнча чараларды кабыл алуу үчүн медициналык күбөлөндүрүү картасы дагы берилет.

40. Ден соолугунун абалы боюнча талапкердин кайрадан келген ар бир учуру алдын ала медициналык тандоону жүргүзгөн АДК тарабынан иликтениши керек. Иликтөөнүн жыйынтыктары борбордук АДКга берилүүчү аймактык АДКнын жылдык отчетунда, Кыргыз Республикасынын укук коргоо органынын медициналык башкармалыгына берилүүчү борбордук АДКнын отчетунда чагылдырылышы керек.

4-глава. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү

41. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү, алар терапевттен, хирургдан, невропатологдон, психиатрдан, офтальмологдон, отоларингологдон, ал эми белгилер боюнча - башка адистиктеги дарыгерлерден ар тараптуу текшерүүдөн өткөндөн кийин жүргүзүлөт. Саламаттык сактоо уюмдарында жаткан адамдар дарылоо аяктагандан кийин же оорунун, жаракаттын, контузиянын, жарааттын же мертинүүнүн аныкталган чегинде АДК тарабынан күбөлөндүрүлөт.

Эгерде, дарыланууда болгон катардагы жана жетектөөчү курамдагы адам АДКга жөнөтүүгө муктаж болсо, ошондой эле "Укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 70-беренесинин 3-бөлүгүнүн талаптарына ылайык дарылоочу дарыгер укук коргоо органынын саламаттык сактоо уюмунун башчысы же анын орун басары менен биргеликте тийиштүү кадрдык аппарат менен макулдашуу боюнча бул адамды АДКга көрсөтөт.

АДКга бир эле учурда кадрдык аппараттын медициналык күбөлөндүрүүгө жолдомосу, медициналык карта, күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн ден соолугунун абалын мүнөздөгөн толук эпикриз баяндалган оорунун таржымалы оорунун, жаракаттын, контузиянын, жарааттын, мертинүүнүн болжолу берилет.

42. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды АДКга медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөтүү, укук коргоо органдарына кабыл алууга укуктуу болгон адамдын чечимине шилтеме жасоо менен ушул Жобонун 1-главасынын 9-пунктуна ылайык жүргүзүлөт.

43. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөргөн учурда, АДК бул адамдардын медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөтүлгөн себебин тактоого милдеттүү: кызмат өтөө түрүнүн өзгөрүшү, кызмат өтөө шарттарынын өзгөрүшү, укук коргоо органдарынан бошотуу, кызмат орду, атайын наамы, туулган жылы, Куралдуу Күчтөрдө, укук коргоо органдарында жана аскердик түзүлүштөрдө кызмат өтөгөн убагы (эгерде бул маалыматтар АДКга жолдомодо көрсөтүлбөсө).

Психикалык жактан жабыркаган, борбордук нерв системасынын органикалык оорулары жана кызмат өтөө мезгилинде алган ар кандай жаракаттарынын кесепеттери бар адамдарга кадрдык аппараттар жана саламаттык сактоо уюмдары укук коргоо органынын ыйгарым укуктуу жетекчисинин жана бейтапкананын дарыгеринин ден соолугунун абалына байланыштуу ээлеген кызмат ордунда андан ары кызмат өтөө мүмкүнчүлүгү жөнүндө пикирин камтыган кызматтык жана медициналык мүнөздөмө беришет. Жаракат, жараат же мертинүү бар болгон учурда кадрдык аппарат тарабынан алар алынган жагдайлар жөнүндө белгиленген формадагы (12-тиркеме) акт же кызматтык иликтөөнүн корутундусу берилиши керек.

44. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө АДК күбөлөндүрүүдөн өтүп жаткандардын бардык медициналык документтери менен (амбулаториялык, госпиталдык, санаторий-курорттук) таанышып чыгышы керек, алар кайда жана кайсы оорулар боюнча дарылангандыгын аныктап, саламаттык сактоо уюмунан оорулары, дарылоо, дарыгерге болгон кайрылуулары, убактылуу ишке жөндөмсүздүгү боюнча кызматтан бошотулгандыгынын узактыгы жөнүндө маалыматтарды суроо-талап кылышы керек. Медициналык документтер кылдат талдоодон өткөрүлүп, анда камтылган маалыматтар токтом кабыл алууда эске алынышы керек.

45. Укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмунун дарыгери зарыл болгон учурларда АДКнын жыйындарына катышууга, катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдын ден соолугунун абалына жүргүзүлгөн байкоонун маалыматтарын, андагы болгон оорулардын кызматтык милдеттерди аткаруусуна тийгизген таасири жөнүндө комиссияга баяндама жасоого, мүмкүн болуучу эксперттик тыянактар тууралуу өз пикирин билдирүүгө укуктуу.

46. АДК амбулаториялык медициналык күбөлөндүрүүдөн кийин акыркы токтомду кабыл ала албай калган учурда, ал катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамды андан ары АДКда күбөлөндүрүү менен укук коргоо органынын саламаттык сактоо уюмуна стационардык текшерүүдөн өтүүгө жөнөтөт. Иштеген жылдары боюнча бошотулгандыгына же ден соолугунун абалына байланыштуу медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүүгө жөнөтүлгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар стационардык шарттарда текшерилиши керек.

Укук коргоо органынын саламаттык сактоо уюмунда же башка саламаттык сактоо уюмдарында текшерилүү аяктагандан кийин ден-соолугунун абалын изилдөө актысы түзүлөт (6-тиркеме). Акт текшерилген адамдын колуна берилет же болбосо аны текшерүүгө жөнөткөн АДКга почта аркылуу салынат же жеткирип берилет.

Күбөлөндүрүүдөн өтүп жаткан адамда күчөгөн же күчөп келе жаткан өнөкөт оору табылса, анын кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтом дарылоо аяктагандан кийин же оорунун натыйжасы аныкталган учурда кабыл алынат.

47. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жарамдуулугу жөнүндө токтом Оорулардын ырааттамасынын "катардагы жана жетектөөчү курам" бөлүгү жана кызмат орунга ылайык келген графалары боюнча кабыл алынат.

48. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды кызмат боюнча жылдырууда алардын жарамдуулугу Оорулардын ырааттамасынын "катардагы жана жетектөөчү курам" бөлүгү жана жаңы кызмат орунга ылайык келген графалары боюнча каралат.

49. Иштеген жылдары кызмат өтөөнүн белгиленген мөөнөтүнөн аз болгон катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдын андан ары кызмат отоого жарамсыздыгы Оорулардын ырааттамасынын II графасы боюнча АДК тарабынан аныкталган учурда, комиссия бир эле учурда кадрдык аппарат менен макулдашуу боюнча адистигине, тажрыйбасына, иш жүзүндөгү иш жөндөмдүүлүгүнө жана оорунун мүнөзүнө жараша көрсөтүлгөн Ырааттаманын I жана III графалары боюнча анын кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтом кабыл алат.

50. Айрым учурларда, ден соолугунун абалы боюнча тынчтык мезгилде аскердик кызматка жарамсыз, согуш убагында экинчи даражадагы жарамдуулугу чектелген укук коргоо органдарынын улук жана жогорку жетектөөчү курамдагы адамдарга АДК кызмат өтөөнүн мүнөзүн, түрүн жана шартын, күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн ага иш жүзүндөгү ылайыкташуусун, кызмат өтөө мөөнөтүнүн узактыгын жана жетекчиликтин өтүнүчүн эске алуу менен алардын тынчтык мезгилде саптык эмес кызматка жарамдуулугу, согуш убагында биринчи даражадагы жарамдуулугу чектелгендиги жөнүндө, ал эми тынчтык мезгилде саптык эмес кызматка жарамдууларга, согуш убагында биринчи даражадагы жарамдуулугу чектелгендерге - аскердик кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтом кабыл ала алат.

51. Тынчтык мезгилде саптык эмес кызматка жарамдуу, согуш убагында биринчи даражадагы жарамдуулугу чектелген катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга, АДК бир эле убакта күбөлөндүрүүдөн өтүүчүлөр кайсы кызматтарда иштей ала тургандыгын көрсөтөт жана 6 же 12 айдан кийин кайрадан күбөлөндүрүүдөн өтүүгө сунуштама берет. Укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмдары кадрдык аппарат менен биргеликте бул мөөнөттөрдү көзөмөлдөп, кызматкерлерди кайрадан күбөлөндүрүлүүгө өз учурунда жиберип туруулары керек.

52. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн ден соолугунун абалы боюнча Кыргыз Республикасынын айрым жерлеринде кызмат өтөөгө (жашоого) мүмкүнчүлүгүн аныктоо үчүн медициналык күбөлөндүрүү көрсөтмөгө ылайык (ушул Жобонун 8-главасы) Укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынган адамдардын, катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын кызмат өтөөсүнө жана Кыргыз Республикасынын бийик тоолуу шарттарында жана оор, жагымсыз климаттагы райондордо алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн жашоосуна медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмегинин (3-тиркеме) же Ысык климаттуу чет өлкөлөргө баруучу укук коргоо органдарынын жетектөөчү курамдагы адамдары, алардын үй-бүлө мүчөлөрү, жумушчулар жана кызматчылар үчүн медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмегинин (4-тиркеме) негизинде жүргүзүлөт.

Ден соолугунун абалы боюнча Кыргыз Республикасынын айрым жерлеринде жана чет өлкөлөрдө кызмат өтөө мүмкүнчүлүгү жөнүндө токтомдор АДК тарабынан аскердик кызматка жарамдуу же тынчтык мезгилде саптык эмес кызматка жарамдуу, согуш убагында биринчи даражадагы жарамдуулугу чектелген деп табылган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга карата гана кабыл алынат.

53. Чет өлкөлөргө иш сапарга жөнөтүлүүчү катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн медициналык күбөлөндүрүү укук коргоо органынын кадрдык аппаратынын жолдомосу бар болгон учурда жана иш сапардын мөөнөтү 6 айдан ашкан учурда гана жүргүзүлөт.

54. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрү, эгерде алардын оорусу жок болсо же бар болгон оору компенсацияланган абалда болуп, такай байкоо жүргүзүүнү жана кайрадан дарылоо курсун талап кылбаса укук коргоо органы тарабынан жагымсыз климаттуу же бийик тоолуу шарттардагы чет өлкөлөргө жашоого жолдомо алышы мүмкүн.

Бул ченем катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн жагымсыз климаттуу же бийик тоолуу шарттардагы чет өлкөлөргө жашоо үчүн өз алдынча көчүп барган учурларга жайылтылбайт.

55. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларынын жана окутуу бөлүмдөрүнүн курсанттары жана угуучулары, ошондой эле адъюнкттар АДКда күбөлөндүрүүдөн өтүшөт. Алардын ден соолугунун абалы боюнча окуусун улантууга жарамдуулугун аныктоо үчүн медициналык күбөлөндүрүү Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларынын кадрдык аппараттарынын жолдомосу боюнча жүргүзүлөт.

Окуу жайдын медициналык кызматынын башчысы АДКга күбөлөндүрүүдөн өтүүчүлөрдүн керектүү медициналык документтерин берет жана өзү комиссиянын ишине түздөн-түз катышат.

56. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларынын курсанттарына жана угуучуларына карата токтомдор окутуунун бардык мезгил аралыгында (укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларынын угуучуларынан тышкары) төмөндөгүлөр боюнча кабыл алынат:

а) Оорулардын ырааттамасынын II графасы боюнча - жол кыймылынын коопсуздугун камсыз кылуу кызматынын адистерин даярдоочу окуу жайлардын курсанттарына;

б) Оорулардын ырааттамасынын I графасы боюнча - Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын башка окуу жайларынын курсанттарына жана угуучуларына.

Медициналык күбөлөндүрүү учурунда биринчи окуу жылындагы курсанттарда жана угуучуларда Оорулардын ырааттамасынын беренелериндеги тийиштүү бөлүктөр боюнча жарамдуулугун жекече баалоо каралган оорулар аныкталса, алар окутууга жарамдуу эмес деп табылат.

Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларынын биринчи окуу жылында (курста) окуусун андан ары улантууга жарамсыз деп табылган курсанттарга жана угуучуларга АДК бир эле убакта ушул Жобонун 4-главасынын 57-пунктунда дагы көрсөтүлгөн Оорулардын ырааттамасынын графалары боюнча алардын кызматка жарамдуулугу жөнүндө маселени карайт.

Курсанттарды экинчи окуу жылынан (курстан) тартып медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү учурунда АДК окуу жайдын жана факультеттин профилине жараша Оорулардын ырааттамасынын I, II жана III графалары боюнча кызматка жарамдуулугу жөнүндө маселени чечет. Алар I, II жана III графалар боюнча андан ары кызмат өтөөгө же саптык эмес кызматка жарамдуу деп табылса, бир эле убакта Оорулардын ырааттамасынын графасы боюнча окуу жайдын жана факультеттин профилине ылайык келген окуусун улантууга жарамдуулугу жөнүндө токтом кабыл алынат.

57. Укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларынын адъюнкттарынын кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтом Оорулардын ырааттамасынын III графасынын ''катардагы жана жетектөөчү курам" бөлүгү боюнча кабыл алынат.

58. Эгерде укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдын ичиндеги кызматкер анын андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугу же укук коргоо органдарынан иш жүзүндө бошотулган мезгилдеги АДКнын токтомун кайра кароо жөнүндө маселе койсо, жашаган жери боюнча кадрдык аппарат (күбөлөндүрүүчү жана пенсиялык бөлүм) ал жашаган аймактагы АДКга анын арызын, өздүк көктөмөсүн жөнөтөт.

Укук коргоо органдарынын ардагерлерине - пенсиялык көктөмөсүн, амбулаториялык оорулуунун медициналык картасын, медициналык китепчесин, кызмат өтөгөн мезгилдеги медициналык күбөлөндүрүү актысын жана анын колунда болгон же саламаттык сактоо уюмдан алган башка медициналык документтерин жөнөтөт. АДК зарыл болгон учурда арыз берүүчү укук коргоо органдарында кызмат өтөгөн мезгилдеги жана бошотулгандан кийинки (өзгөчө өнөкөт оорулары болсо бошотулгандан кийинки биринчи 6 айдагы) ден соолугунун абалы боюнча бардык медициналык жана башка документтерин кошумча суроо-талап кылат жана адис-дарыгерлер менен биргеликте изилдейт. Эгерде өтүнүчтү канааттандыруу үчүн негиз бар болсо, АДК тарабынан бошотулган мезгилде андан ары аскердик кызматка жарамдуулугун аныктоо максатында бар болгон медициналык документтер боюнча аны (зарыл болгон учурда күндүзгү стационардык текшерүүдөн кийин) медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрөт.

Укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын медициналык күбөлөндүрүүдөгү жыйынтыктары оору жөнүндө күбөлүк (10-тиркеме) же маалым кат менен (9-тиркеме) үч нускада таризделет. Муну менен бирге, АДК тарабынан оорунун (жаракаттын, контузиянын, жарааттын, мертинүүнүн) себептик байланыштары жөнүндө токтом кабыл алынат.

Укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ооруларынын (жаракатынын, жараатынын, контузиясынын, мертинүүсүнүн) фронтто болуусу, укук коргоо органдарында кызмат өтөөсү менен себептик байланышы жөнүндө АДКнын токтому ушул Жобонун 6-главасынын 78 жана 79-пункттарынын, катардагы жана жетектөөчү курамдагы мурдагы адамдын ооруларынын, жаракатынын, контузиясынын, жараатынын, мертинүүсүнүн себептик байланышын аныктоо боюнча методикалык көрсөтмөлөрдүн негизинде кабыл алынат (ушул Жобонун 7-главасы).

Аймактык АДКлар оорулар жөнүндө күбөлүктү 3 нускада, өздүк жана пенсиялык көктөмөнү жана башка документтерди, анын ичинде медициналык-социалдык эксперттик комиссиянын (мындан ары - МСЭК) күбөлөндүрүү актысын борбордук АДКга кароого жөнөтөт. Эгерде укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар анын аскердик кызматка жарамдуулугун аныктоо же укук коргоо органдарынан бошотулган мезгилдеги АДКнын токтомун кайра кароо маселеси боюнча түздөн-түз борбордук АДКга кайрылса, анда борбордук АДК зарыл болгон учурда жашаган жери боюнча аймактык АДКга анын бошотулган мезгилде андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугун аныктоо максатында медициналык күбөлөндүрүүнү өткөрүүгө көрсөтмө берет. Оорусу боюнча күбөлүктүн же маалым каттын үч нускасы, ошондой эле жогоруда аталган бардык документтер аймактык АДК тарабынан өз пикирлери менен борбордук АДКга кароого жөнөтүлөт.

59. Жетектөөчү курамдын наамына шек келтирген жоруктарды жасагандыгы үчүн, ошондой эле жасаган кылмыш үчүн соттолгондугуна байланыштуу укук коргоо органдарынан бошотулган адамдарга иш жүзүндө бошотулган мезгилде андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугун аныктоо үчүн медициналык күбөлөндүрүү укук коргоо органдарынын кадрдык аппараттарынын жолдомосу менен гана өткөрүлөт. Эгерде жогоруда көрсөтүлгөн адамдарда кызматтан бошотулгандан кийин кызмат өтөө мезгилинде диагностикаланбаган жана бошотууга же укук тартибин бузууга себеп болгон эндогендик оорусу аныкталса (стационардык изилдөөдө же соттук-медициналык экспертизада психикалык оорусунун фактысы аныкталса), медициналык күбөлөндүрүү өткөрүлөт жана бошотулган мезгилде кызмат өтөөгө жарамдуулугу жөнүндө токтом кабыл алынат.

5-глава. Аскердик-дарыгердик комиссиялардын токтомдору

60. Медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктары боюнча АДК төмөнкүдөй токтомдорду кабыл алат:

а) укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдарга карата:

"__________________________________________________________ катарында кызматка жарамдуу"

                                 (кызмат орду көрсөтүлсүн)

"__________________________________________________________ катарында кызматка жарамсыз";

                                  (кызмат орду көрсөтүлсүн)

б) укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу жана Кыргыз Республикасынын айрым жерлерине жана климаты жагымсыз чет өлкөлөргө жиберилүүчү адамдарга карата:

"__________________________________________________________________________ шарттарда

              (конкреттүү район, калктуу конуш же климаттын мүнөзү көрсөтүлсүн)

__________________________________________________________ катарында кызматка жарамдуу";

                                     (кызмат орду көрсөтүлсүн)

"__________________________________________________________________________ шарттарда

                 (конкреттүү район, калктуу конуш же климаттын мүнөзү көрсөтүлсүн)

__________________________________________________________ катарында кызматка жарамсыз".

                                    (кызмат орду көрсөтүлсүн)

Эскертүү: АДКга, күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн укук коргоо органдарында кайсы кызмат орун болбосун кызмат өтөөгө тоскоол болгон оорусу (Оорулардын ырааттамасынын графаларына ылайык) аныкталган учурду эске албаганда, биринчи жолу кабыл алынуучу адамдарга карата кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтомдорду күбөлөндүрүлүүчү бара турган кызматтын түрүн же кызмат ордун көрсөтпөстөн кабыл алууга тыюу салынат. Мындай учурларда АДК "Укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жарамсыз" же ''Айыкканга чейин укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жарамсыз" (Оорулардын ырааттамасынын беренелерине жараша) деп токтом кабыл алат;

в) укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшыруучу адамдарга карата:

"_______________________________________________________________ окууга өтүүгө жарамдуу",

              (окуу жайдын жана факультеттин аталышы көрсөтүлсүн)

"Стационардык (амбулаториялык) текшерүүдөн кийин медициналык күбөлөндүрүүдөн өтөт",

"______________________________________________________________ окууга өтүүгө жарамсыз";

                (окуу жайдын жана факультеттин аталышы көрсөтүлсүн)

г) окуу жайлардын экинчи окуу жылындагы курсанттарына жана угуучуларына карата:

"Андан ары кызмат өтөөгө жана ________________________________________________________

                                                                           (окуу жайдын аталышы көрсөтүлсүн)

__________________________________________ курсунун курсанты катарында окууга жарамдуу",

"Андан ары кызмат өтөөгө жана _______________________________________________________

                                                                          (окуу жайдын аталышы көрсөтүлсүн)

___________________________________________ курстун курсанты катарында окууга жарамсыз".

Укук коргоо органдарынын окуу жайларындагы түс ажыратуусу бузулган (А жана В түрүндөгү дитромазия, аномалдык трихромазия) курсанттар - "В" категориясынын тышкары унаа каражаттарын башкарууга уруксат берилбейт;

д) укук коргоо органдарынын катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарына карата:

- "Андан ары кызмат өтөөгө жарамдуу";

- "Тынчтык мезгилде саптык эмес кызматка жарамдуу, согуш мезгилинде биринчи даражада чектелген жарамдуу" (согуш мезгилинде токтом: "Биринчи даражадагы жарамдуулугу чектелген" редакциясында кабыл алынат).

Эгерде АДК "Тынчтык мезгилинде саптык эмес кызматка жарамдуу, согуш мезгилинде биринчи даражадагы чектелген жарамдуу" токтомун кабыл алса, анда 6 же 12 айдан кийин кайрадан күбөлөндүрүүдөн өткөрүүгө сунуштама берилет;

- "Тынчтык мезгилде аскердик кызматка жарамсыз, согуш мезгилинде экинчи даражадагы чектелген жарамдуу" (согуш мезгилинде токтом - "экинчи даражада чектелген жарамдуу" редакциясында кабыл алынат);

"Аскердик каттоодон чыгаруу менен аскердик кызматка жарамсыз" (согуш мезгилинде төмөнкүдөй токтом кабыл алынат: "6-12 айдан кийин кайра медициналык күбөлөндүрүү менен аскердик кызматка жарамсыз (мөөнөтү көрсөтүлөт").

Согуш мезгилинде биринчи даражадагы чектелген жарамдуулар жана экинчи даражадагы чектелген жарамдуулар аймактык укук коргоо органдарында кызмат өтөй алат, ал эми согуш мезгилинде биринчи даражадагы чектелген жарамдуулар Куралдуу Күчтөрдүн аскер кызматына чакырылышы мүмкүн;

е) укук коргоо органдарынын АДКга зарыл болгон учурда башкача формулировкадагы токтомдорду кабыл алуусуна укук берилген.

АДКнын айрым башка токтомдору ушул Жобого 3 жана 4-тиркемелерде дагы көрсөтүлгөн.

61. Эгерде күбөлөндүрүлүүчүдө Оорулардын ырааттамасында каралбаган оорусу бар болсо, АДК күбөлөндүрүлүүчүнүн оорусуна ылайык келген Оорулардын ырааттамасынын беренесине жана анын кызматка иш жүзүндө жарамдуулугуна ылайыктуу токтом кабыл алат.

Муну менен бирге, токтом төмөнкүдөй редакцияда кабыл алынат:

"Оорулардын ырааттамасынын _________ графасынын _________ беренесине ылайыктуу" жана андан ары ушул беренеде (берененин пунктунда) каралган токтомдун тексти жазылат.

62. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдын саптык эмес кызматка жарамдуулугу жөнүндө АДКнын токтомун ден соолугуна залака тийгизбестен саптык кызмат өтөө мүмкүн болбой калган учурда кабыл алуу керек. Муну менен бирге, оорунун мүнөзүн жана физикалык кемчилигин, адистигин, иш жүзүндө аткарган ишин, күбөлөндүрүлүүчүнүн ага ыңгайлашкандыгын эске алуу менен комиссия жекече тартипте токтомдо аталган адамга кайсы кызмат жана иш каршы көрсөтүлөрүн (мисалы, чоң кара күчтү талап кылган, көп басуу же тикесинен тик туруу, суукта же сыз бөлмөдө, бийиктикте, кыймылдагы механизмдердин, оттун, суунун жанында көп болуу, түнкү нөөмөткө чыгуу, тез-тез болуучу жана узакка созулган командировкада болуу менен байланышкан жумуштун түрлөрү) көрсөтөт.

63. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө алардын андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугун жекече баалоо методу ар бир учурда колдонулушу керек, АДК күбөлөндүрүлүүчүнүн адистигин, даярдыгын, тажрыйбасын, билимин, жаш курагын, иш жүзүндө ишке жөндөмдүүлүгүн, укук коргоо органынын жетекчилигинин, дарылоочу дарыгердин пикирин, багытын, анын ден соолугуна туура келген кызматта кызмат өтөө мүмкүндүгүн эске алат.

64. Андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугун жекече баалоону алдын ала караган Оорулардын ырааттамасынын беренелери (беренелердин пункту) боюнча күбөлөндүрүүдөн өтө турган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга АДК төмөнкү формулировкалардын биринде токтом кабыл алат:

- "Тынчтык мезгилимде саптык эмес кызматка жарамдуу, согуш мезгилинде экинчи даражадагы чектелген жарамдуу";

- "Тынчтык мезгилинде аскердик кызматка жарамсыз, согуш мезгилинде экинчи даражадагы чектелген жарамдуу".

Оорулардын жана физикалык кемчиликтердин ырааттамасынын айрым беренелерин колдонуу боюнча Түшүндүрмөлөрдө жазылган айрым учурларда (1-тиркеме), тынчтык жана согуш мезгилинде аскердик кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтом кабыл алынышы мүмкүн.

65. Белгиленген иштеген жылдары бар, бирок укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө мыйзамда алар үчүн укук коргоо органдарынын катардагы жана жетектөөчү курамынын кызмат өтөөсү жөнүндө жободо белгиленген куракка жетпеген орто, улук жана жогорку жетектөөчү курамдагы адамдар тынчтык мезгилде саптык эмес кызматка жарамдуу деп табылган учурда, ден соолугунун абалын, даярдыгын, иш тажрыйбасын эске алуу менен алар аткара ала турган башка кызматтарга которулушу мүмкүн.

Бул адамдарды которуунун зарылчылыгы жана тездиги дарылоо мекемесинин пикирин жана орто, улук жана жогорку жетектөөчү курамдагы адамдын өз каалоосун эске алуу менен, укук коргоо органынын башчысы жана андан жогорку түздөн-түз жетекчилери тарабынан аныкталат.

66. Эгерде катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар узак убакытка чейин саламаттык сактоо уюмунда стационардык дарыланууда болушса жана АДК тарабынан аларды ошол саламаттык сактоо уюмунан медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү мүмкүн болбогон айрым учурларда, АДК аларга карата медициналык документтер жана саламаттык сактоо уюмунун корутундусу боюнча андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугу жөнүндө токтом кабыл ала алат. Бул учурда катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын андан ары аскердик кызматка жарамдуулугу жөнүндө кабыл алынган токтом шектенүүнү жаратпашы керек.

67. Эгерде катардагы жана жетектөөчү курамдагы адам медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүүдөн баш тартса жана оорунун бардыгын жана мүнөзүн тастыктаган медициналык документтер жетишсиз болгон учурда, анын кызмат өтөөгө жарамдуулугу жөнүндө токтом кабыл алынбайт.

68. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдөгү бардык учурларда, күбөлөндүрүүдөн өтүүчүгө диагноз коюлганда, АДК тарабынан фронтто болгондугу, укук коргоо органдарында кызмат өтөгөндүгү, аскердик кызмат өтөгөндүгү, кызматтык милдеттерин аткаргандыгы (аскердик кызматтык милдеттерин аткаргандыгы) менен оорунун (жаракаттын, контузиянын, жарааттын, мертинүүнүн) себептик байланышы аныкталат.

АДКнын жаракаттын (контузиянын, жарааттын, мертинүүнүн) себептик байланышы жөнүндө токтому ага учураткан жагдайлар жөнүндө так маалыматтардын негизинде кабыл алынат. Жаракат (контузия, жараат, мертинүү) алган катардагы жана жетектөөчү курамдагы бардык адамдарга укук коргоо органдарынын кадрдык аппараттары тарабынан кызматтык текшерүүнүн, алгачкы текшерүүнүн, тергөөнүн же жазык ишинин, аттестациянын, кызматтык мүнөздөмөнүн, дарылоо мекемесинин маалым катынын, оорунун таржымалынын же анын көчүрмөсүнүн, оору жөнүндө күбөлүктүн, саламаттык сактоо уюмунун дарыгеринин медициналык картага жазган жазууларынын, саламаттык сактоо уюмунун маалым катынын материалдарынын негизинде алынган жагдайларды баяндоо менен жаракат (контузия, жараат, мертинүү) алынган жагдайлар жөнүндө акт толтурулат (12-тиркеме). Жаракат (контузия, жараат, мертинүү) алынган жагдайлар жөнүндө акт жара кат (контузия, жараат, мертинүү) алынгандан кийин бир айдан кечиктирилбестен түзүлгөн документтердин негизинде толтурулат, укук коргоо органынын тийиштүү бөлүгүнүн башчысы тарабынан бекитилет жана катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдын өздүк көктөмөсүнө тиркелет.

Күбөнүн көрсөтмөлөрү кызматтык милдеттерди аткаруу, фронтто болуу менен жаракаттын (контузиянын, жарааттын, мертинүүнүн) себептик байланышын аныктоо үчүн негиз боло албайт.

69. Оорулардын себептик байланышын аныктоодо катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга АДК тарабынан төмөнкүдөй мазмундагы токтом кабыл алынат:

а) "Оору, ооба, укук коргоо органдарында кызмат өтөгөн мезгилде алынган" - эгерде ал күбөлөндүрүүдөн өтүүчүдө укук коргоо органдарында кызмат өтөгөн мезгилде пайда болсо же кызмат өтөөгө чейин пайда болгон оору кызмат өтөө мезгилинде жарамдуулугуна чек койгон даражага жетсе же укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жарамсыздыкка (анын ичинде убактылуу) алып келсе.

Буга, укук коргоо органдарына кызматка кабыл алынганга чейин орун алган жаракаттын, жарааттын, мертинүүнүн кесепеттеринин фонунда кызмат өтөө мезгилинде кызматка чектелген жарамдуулугун же жарамсыздыгын (анын ичинде убактылуу) шарттаган патологиялык өзгөрүүлөр өөрчүгөн учурлар да кирет.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды укук коргоо органдарында кызмат өтөгөн мезгилде алган жаракаттардын (контузиялардын, жарааттардын, мертинүүлөрдүн) кесепеттери боюнча медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү учурунда, аларды алган жагдайлар тууралуу документтер күбөлөндүрүүдөн өткөрө турган кезде жок болсо ушундай формулировкадагы токтом кабыл алуу керек;

б) "Оору, жок, укук коргоо органдарында кызмат өтөө менен байланышпайт'' - эгерде ал күбөлөндүрүүдөн өтүүчүдө укук коргоо органдарына келгенге чейин пайда болсо жана укук коргоо органдарында кызмат өтөө бар болгон ооруга жана кызматка жарамдуулугуна таасирин тийгизбесе.

70. Жаракаттардын, контузиялардын, жарааттардын, мертинүүнүн себептик байланышын аныктоодо, катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга АДК тарабынан төмөнкү мазмундагы токтом кабыл алынат:

а) "Жаракат (контузия, жараат, мертинүү), ооба, аскердик кызматтын милдеттерин аткарууда алынган" - укук коргоо органдарынын күчүндөгү тийиштүү буйруктарында алдын ала каралган учурларда;

б) "Жаракат (контузия, жараат, мертинүү), ооба, кызматтык милдеттерин аткарууда алынган" эгерде жаракат (контузия, жараат, мертинүү) күбөлөндүрүүдөн өтүүчү тарабынан тынчтык мезгилде же согуш мезгилинде укук коргоо органдарында кызмат өтөгөн убакыт аралыгында уставдарда, буйруктарда, насааттамаларда жана нускамаларда каралган кызматтык милдеттерди аткаруу учурунда, ошондой эле коомдук тартипти коргоо боюнча же укук коргоо органынын кызыкчылыгындагы кандайдыр бир аракеттерди жасоодо алынса;

в) "Жаракат (контузия, жараат, мертинүү), ооба, кызматтык милдеттерин аткарууда алынган" - жаракат (контузия, жараат, мертинүү) күбөлөндүрүүчү тарабынан төмөнкү учурларда алынса:

- кызматка же кызматынан бара жатканда жолдон, иш сапарга бара жатканда, иш сапар учурундагы кызматтык жүрүүлөрдө жана кызмат ордуна кайтканда;

- эгерде жабырлануучу тарабынан уставдардын, буйруктардын, насааттамалардын жана нускамалардын талаптары бузулбаса, жумуш (окуу) убагынын ичинде белгиленген тыныгуу убактыларын эске алуу менен укук коргоо органынын аймагында же жумуш (сабак) ордунун башка жеринде;

- эгерде ал жерде болуу катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдын милдеттерине жана күн тартибине ылайык келсе же ал жакка укук коргоо органынын жетекчилигинин буйругу боюнча жөнөтүлсө, укук коргоо органынын аймагынан тышкары;

- мамлекеттик жана коомдук милдеттерди аткаруу учурунда;

- мамлекеттик менчикти коргоо, адам өмүрүн сактоо, белгиленген тартипти колдоо жана коомдук тартипти сактоо боюнча кызматтык милдетин аткаруу учурунда;

- донордук функцияларды аткарууга байланыштуу;

- өтө кооптуу инфекциялардын эпидемиялык очогунда иштөө убагында оору жугузуп алганда (жаракат - инфекция жана анын кесепеттери, ооба, кызматтык милдеттерин аткарууда алынган);

- кызматтык милдеттерин аткаруудагы күйүп калган жана суукка алдырган учурда;

- радиоактивдүү заттардын (РЗ), иондошкон нурлануулардын башка булактарынын, ракеталык отундун компоненттеринин (РОК), электромагниттик талаалардын булактарынын, ошондой эле кызматтык милдеттерин аткарууга байланыштуу пайда болгон ууландыруучу заттардын таасиринде шартталган жабыркоолордо (жаракат - нурлануу таасири, ооба, кызматтык милдеттерин аткарууда алынган);

г) "Жаракат (контузия, жараат, мертинүү) күтүлбөгөн кырсыктын кесепетинен алынган, жок, кызматтык милдеттерин аткарууга байланышпайт" - эгерде жаракат (контузия, жараат, мертинүү) күбөлөндүрүүдөн өтүүчү тарабынан укук коргоо органдарында кызмат өтөгөн мезгилде, бирок ушул Жобонун 5-главасынын 71-пунктундагы "в" пунктчасында көрсөтүлгөн милдеттерди аткаруу менен байланышпаган жагдайларда алынса.

Эгерде жаракат (контузия, жараат, мертинүү) күбөлөндүрүүдөн өтүүчү тарабынан аларга укук бузуу жасагандыгынын кесепетинен алынса же аларга атайылап жасалса, бул кызматтык текшерүүнүн, алгачкы текшерүүнүн жана тергөөнүн жыйынтыгы менен аныкталса, аны кызматтык милдеттерин аткаруу менен байланыштуу эмес деп эсептөө керек;

д) "Жаракат (контузия, жараат, мертинүү), жок, укук коргоо органдарында кызмат өтөө менен байланышпайт" - эгерде жаракат (контузия, жараат, мертинүү) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адам тарабынан укук коргоо органдарына кызматка келгенге чейин алынып, кызмат өтөө анын ден соолугунун абалынын начарлашына таасирин тийгизбесе.

71. Ушул Жобонун 69-пунктунун "а" пунктчасында жана 70-пунктунун "а" пунктчасында көрсөтүлгөн АДКнын токтомдору кадрдык аппараттын жаракат (контузия, жараат, мертинүү) алуунун жагдайлары жөнүндө маалым катынын, жаракат (контузия, жараат, мертинүү) же оорусу боюнча саламаттык сактоо уюмдарында (стационарларда, госпиталдарда) дарыланууда жаткандыгы жөнүндө медициналык кызматтын маалым катынын, ошондой эле оору жөнүндө күбөлүктүн же АДКнын маалым катынын, саламаттык сактоо уюмдарынын амбулаториялык карталарынын, оорунун таржымалдарынын же алардан көчүрмөлөрүнүн негизинде кабыл алынат.

72. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар тарабынан алар чыныгы аскердик кызмат өтөп жаткан мезгилде алынган оорунун, жаракаттын (контузиянын, жарааттын, мертинүүнүн) себептик байланышы жөнүндө АДКнын токтому Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүндө медициналык күбөлөндүрүү жөнүндө жободо алдын ала каралган формулировкада кабыл алынат.

73. Фронтто болуу, укук коргоо органдарында кызмат өтөө (аскер кызмат өтөө), кызматтык милдеттерди аткаруу (аскердик кызматтын милдеттерин аткаруу) менен оорунун, жаракаттын (контузиянын, жарааттын, мертинүүнүн) себептик байланышы жөнүндө АДКнын токтому башка токтомдор менен катар эле жаракат (контузия, жараат, мертинүү) алган жагдайды тастыктаган документке милдеттүү түрдө шилтеме жасоо менен медициналык күбөлөндүрүү актысына (7-тиркеме), оору жөнүндө күбөлүккө (10-тиркеме), маалым катка (9-тиркеме), аскердик-дарыгердик комиссиянын жыйындарынын протоколдорунун китебине (13-тиркеме) жана күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн медициналык картасына (медициналык китепчесине) жазылат.

74. Оорулары менен бирге жаракаттын (контузиянын, жарааттын, мертинүүнүн) кесепеттери бар болгон катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө АДК алардын себептик байланышы тууралуу токтомду ушул Жобонун 5-главасынын 69 жана 70 пункттарында алдын ала каралган формулировкада өзүнчө кабыл алат.

75. Эгерде күбөлөндүрүүдөн өтүүчүдө ар түрдүү жагдайлардан улам пайда болгон (алынган) бир нече оору же жаракат (контузия, жараат, мертинүү) же алардын кесепеттери табылса, анда алардын себептик байланышы жөнүндө токтом дагы АДК тарабынан пайда болуунун (алынгандыгынын) жагдайларына жараша өзүнчө кабыл алынат.

76. Тергөө алдында турган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө оорунун (жаракат, контузия, жараат, мертинүү) себептик байланышы жөнүндө токтом чыгарылбайт. Эгерде тергөө токтотулса, бул маселе кадимки тартипте чечилет. Жаракаттын (контузия, жараат, мертинүү) себептик байланыштары жөнүндө токтом кабыл алуу үчүн АДК укук коргоо органдарынын кадрдык аппаратынын корутундусун пайдаланышы керек.

77. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга жана аскер кызматчыларына оорусу жөнүндө күбөлүгүнө (10-тиркеме) жасалган бул жазуулардын негизинде документтерди милдеттүү түрдө көрсөтүү менен жаракат (контузия, жараат, мертинүү) алуунун жагдайлары баяндалат, жаракаттын (контузия, жараат, мертинүү) кесепеттерин объективдүү изилдөөнүн маалыматтары келтирилет, ошондой эле башка табылган оорулар менен катар бул кесепеттердин диагнозу толугу менен көрсөтүлөт.

Жаракат (контузия, жараат, мертинүү) алуунун фактысын жана жагдайларын тастыктаган документтер бар болгон учурда, анын кесепеттери күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугун чектегендигине же чектебегендигине карабастан АДКнын жаракаттын (контузия, жараат, мертинүү) себептик байланышы жөнүндө токтому оору жөнүндө күбөлүккө жана маалым катка жазылат.

6-глава. Аскердик-дарыгердик комиссиялардын токтомдорун тариздөө

78. Күбөлөндүрүүдөн өтүүчүлөрдүн, алардын ден соолугунун абалы жөнүндө маалымат жана АДКнын токтомдору төмөнкүдөй жазылат:

а) укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдарга - медициналык күбөлөндүрүү актысына (7-тиркеме), АДКнын жыйындарынын протоколдук китебине (13-тиркеме) жана маалым катта (9-тиркеме);

б) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга - медициналык күбөлөндүрүлгөн актыда, АДКнын жыйындарынын протоколдук китебине, маалым катта же оорусу жөнүндө күбөлүккө (10-тиркеме), ал эми ысык климаттагы чет өлкөлөргө чыккан жетектөөчү курамдагы адамдарга (11-тиркеме) медициналык картада (медициналык китепчеде);

в) укук коргоо органдарынын окуу жайларына күндүзгү бөлүмгө тапшыра турган талапкерлерге, алардын арасынан:

- окуу жайларга тапшыра турган жарандарга - медициналык күбөлөндүрүлгөн картада (8-тиркеме), баштапкы медициналык күбөлөндүрүүдө - маалым катта жана АДКнын жыйындарынын протоколдук китебинде;

- окуу жайларга тапшыра турган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга - медициналык күбөлөндүрүлгөн картада, баштапкы медициналык күбөлөндүрүүдө - маалым катта (10-тиркеме), жыйындардын протоколдук китебинде жана медициналык картада (медициналык китепчеде);

г) Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын жогорку окуу жайларына адъюнктурага жана сырттан окууга тапшыруучу талапкерлерге - медициналык күбөлөндүрүү актысында, маалым катта (9-тиркеме), жыйындардын протоколдук китебинде жана медициналык картада (медициналык китепчеге);

д) укук коргоо органдарынын жумушчуларына жана кызматчыларына жана катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга - медициналык күбөлөндүрүлгөн актыда, жыйындардын протоколдук китебинде, маалым катта (9-тиркеме) же ден соолугунун абалы жөнүндө маалым катта, ысык климаттагы чет өлкөлөргө чыккан жетектөөчү курамдагы адамдарга (11-тиркеме) же оорусу жөнүндө күбөлүктө жана медициналык картада.

79. Стационарда турган адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдө АДКга экиприз түзүлөт (оорусу жөнүндө күбөлүк формасы боюнча) жана анын токтомдору алардын оорусунун таржымалына жазылат.

80. Ар бир күбөлөндүрүүдөн өтүүчүгө (күндүзгү бөлүмгө тапшыруучуларды кошпогондо) ушул Жобонун 1-главасынын 16-пунктунда каралган медициналык күбөлөндүрүлгөн тартипте акты түзүлөт.

Медициналык күбөлөндүрүү актысында АДК күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн ден соолугунун абалы жөнүндө анамнестик, объективдүү маалыматтарды, дарыгер-адистердин текшерүүлөрүнүн жыйынтыктарын, лабораториялык жана башка атайын текшерүүлөрдү, анын ичинде психодиагностикалык текшерүүлөрдүн жыйынтыктарын (Психофизиологиялык диагностика борбору бар болсо), ошондой эле комиссиянын токтомдорун чагылдырышы керек.

"Оорулардын диагнозу жана алардын байланыш себептери" деген бөлүктө негизги, андан кийин коштоочу оорулары жана алардын байланыш себептери көрсөтүлөт.

Качан күбөлөндүрүүдөн өтүүчүдө укук коргоо органдарында кызматка тоскоол болбогон оору аныкталган учурда, АДК өзүнүн токтомунда оорунун диагнозун жана функционалдык бузулуулардын өрчүү даражасын дагы көрсөтөт.

81. Ар бир күбөлөндүрүүдөн өтүүчүгө (күбөлөндүрүүдөн өткөнгө) алфавиттик карточка толтурулат (16-тиркеме). Медициналык күбөлөндүрүүдөн кайра өткөргөн учурда ушул алфавиттик карточкага белгилөө жүргүзүлөт.

82. АДКнын жыйындарынын протоколдук китеби катчылар тарабынан жүргүзүлөт.

АДКнын жыйындарынын протоколуна төрага, жыйынга катышкан комиссия мүчөлөрү (экиден кем эмес) жана комиссиянын катчысы тарабынан кол коюлат.

АДКга протоколдор китебине кыскача жазууларды (паспорттук маалыматтарды, атайын же аскердик наамдар, кызмат орду, кызматы, медициналык күбөлөндүрүүгө ким тарабынан жөнөтүлгөнү, толук диагнозу жана АДКнын токтому), ал эми катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга фронтто болууда, укук коргоо органдарында кызмат өтөөдө (аскердик кызмат өтөөдө), кызматтык милдетин аткарууда алган (аскердик кызматтык милдетин аткарууда) оорулардын себептик байланышы жөнүндө (жараат, контузия, жаракат, мертинүү) токтомдорду да киргизгенге уруксат берилет.

Укук коргоо органдарынын АДК адамга толук текшерүү жүргүзгөн учурда, окуу жайга тапшырууга дени сак жана жарамдуу деп табылганда, объективдүү маалыматтарды жазбоого, "дени сак" деп көрсөтүүгө уруксат берет; окуу жайга тапшырууга жарамдуулугун чектебеген кемчиликтер табылса, кыскача жазып (сүрөттөп), диагнозу көрсөтүлөт. Окуу жайга тапшырууга жарамдуу эмес деп табылган адамдарга даттануу, анамнестик жана оорунун объективдүү белгилери же дене түзүлүшүнүн кемчиликтери аныкталган диагнозу жана токтом кыскача көрсөтүлөт. Мындан тышкары, катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга болгон комиссиянын токтому медициналык күбөлөндүрүү картасына жана окууга тапшыруучунун медициналык күбөлөндүрүү картасына жазылат. АДКнын бардык протоколдору комиссиянын төрагасынын жана катчысынын кол тамгасы менен күбөлөндүрүлөт жана АДКнын мөөрү менен бекитилет.

83. Штаттык АДК жана штаттык эмес аймактык АДКлар сырттан чыгарылган токтомдорунун протоколдук китебин жүргүзүшөт (14-тиркеме). Укук коргоо органдарынын АДКга көзөмөлдөө, бекитүү же токтомун кайра кароо үчүн берилген оорусу жөнүндө күбөлүктү, маалым катты кароодо протоколдук китепке тиркеме катарында ошол комиссияда калган, акыркы токтомдун текстине төрага, комиссия мүчөлөрү (экиден кем эмес), жыйындын катышуучулары жана комиссиянын катчысы кол койгон оорусу жөнүндө күбөлүктүн, маалым каттын көчүрмөлөрү эсептелет.

84. Медициналык жана эксперттик документтерди сактоо мөөнөтү АДКнын ишинде түзүлгөн укук коргоо органдарынын ведомстволук актылары менен аныкталат.

85. Борбордук АДКнын бекитүүсүнө (кароосуна, көзөмөлүнө) кирбеген аймактык АДКнын токтомдору медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөн күнү жол-жоболоштурулат жана медициналык күбөлөндүрүүдөн кийин 3 күндөн кечиктирилбестен кадрдык аппаратка жөнөтүлөт. Бекитилүүгө (кароого, көзөмөлдөөгө) тийиш болгон оорусу жөнүндө күбөлүк, маалым кат (9 жана 10-тиркеме) токтому менен борбордук АДКнын бекитүүсүнө (кароосуна, көзөмөлдөөсүнө) медициналык күбөлөндүрүүдөн кийин 5 күндөн кечиктирилбестен жөнөтүлөт. Тынч убактарда кызматка болгон абалы белгиленген курактык чекке жете элек жана андан ары кызмат өтөөгө жарамсыз деп табылган орто, улук жана жогорку жетектөөчү курамдагы адамдарга борбордук АДКдан оорусу жөнүндө күбөлүк менен бирге оорунун таржымалы жана медициналык карта (медициналык китепче) берилет.

Оору жөнүндө күбөлүк борбордук АДКда оору жөнүндө күбөлүктөгү маалыматтарды тактоону талап кылган (жаракат, жараат алуу, контузия, мертинүү, кызматтык мүнөздөмөлөр, медициналык документтер, АДКдан күбөлөндүрүүдөн өтүүчүлөрдүн жеринен медициналык күбөлөндүрүүгө чакыруу жана башка маалыматтар) учурларды кошпогондо, түшкөн күндөн тартып эки күндүн ичинде каралууга тийиш.

Өлкөнүн тигил же бул райондорунда же чет өлкөдө жашаган, ден соолугунун абалы боюнча каршы келүүлөрдүн болушу жөнүндө токтом чыгарылган жогорку жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнө бериле турган оору жөнүндө күбөлүктү борбордук АДК тарабынан бекитилет.

Токтом менен бекитилген оору жөнүндө күбөлүк, маалым кат бекигенден кийин (борбордук АДКдан алгандан) эки күндөн кечиктирилбестен күбөлөндүрүлгөн адам кызматка өтө турган укук коргоо органдарынын кадрдык аппаратына берилет.

86. АДК, саламаттык сактоо мекемелерине жана кадрдык аппараттарга тынчтык мезгилдерде күбөлөндүрүүдөн өткөндөрдүн колуна оорусу жөнүндө күбөлүктү, медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөндүгү жөнүндө) маалым катты берүүгө уруксат берилет.

Согуш мезгилдерде оорусу жөнүндө күбөлүктөрдү жана медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөндүгү жөнүндө маалым каттарды күбөлөндүрүүдөн өткөндөргө мөөрдөлгөн түрдө берилет же багыттоосу боюнча медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү жүргүзүлгөн укук коргоо органдарынын кадрдык аппаратына жөнөтүлөт.

87. Медициналык күбөлөндүрүүнүн жана оорусу жөнүндө күбөлүктөрдүн же оору таржымалынын негизинде маалым каттар жана оорусу жөнүндө күбөлүктөр түзүлөт.

88. Оорусу жөнүндө күбөлүк тынчтык жана согуш мезгилинде түзүлөт:

Тынчтык мезгилде:

а) аскердик каттоодон алып салуу менен аскердик кызматка жарамсыз деп табылган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга; тынчтык мезгилдерде аскердик кызматка жарамсыз, согуш мезгилде экинчи даражадагы чектелген жарамдууларга; тынчтык мезгилде саптык эмес кызматка жарамдууларга, согуш мезгилде биринчи даражадагы чектелген жарамдууларга; ден соолугунун абалына байланыштуу кызмат ордун өзгөртүүгө муктаждарды 6 же 12 айдан кийин кайра күбөлөндүрүү менен; андан ары окутууга жарамсыз деп табылган курсанттарга жана угуучуларга;

б) укук коргоо органдарынан ден соолугунун абалы боюнча иш жүзүндө бошогон мезгил арасында (ушул Жобонун 4-главасынын 17-пункту) аскердик кызматка жарамдуулугун бекитүү үчүн медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөргөн учурда ортоңку, улук жана жогорку жетектөөчү курамдын мурдагы адамдарына;

в) ден соолугунун абалына байланыштуу Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жана чет элде кызмат кылууларына же үй-бүлө мүчөлөрүнүн узак мөөнөттүү (бир жылдан ашык) дарылануу, адистештирилген саламаттык сактоо мекемелеринин көзөмөлүндө болуу, адистештирилген окуу жайларында окуу же тарбиялоо муктаждыктарына байланыштуу медициналык каршы келүүлөр (көрсөтмө) болгондо, ошондой эле аларды ташууга ыңгайсыздык болгон учурларда (эгер АДТнын токтому ишке ашырылышы катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жаңы иш ордуларыма которуштурууга алып келсе) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө.

Согуш мезгилде:

а) аскердик каттоодон алып салуу менен аскердик кызматка жарамсыз, 6 же 12 айдан кийин медициналык кайра күбөлөндүрүүдөн өткөрүү менен аскердик кызматка жарамсыз, экинчи даражадагы чектелген жарамдуу деп таанылган бардык катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга;

б) аскердик каттоодогуларды кошпогондо, аскердик кызматка жарамсыз деп таанылган орто, улук жана жетектөөчү курамдын мурдагы кызмат адамдарына.

89. Тынчтык мезгилде кызмат абалы курактык чекке жете элек, бекитилген кызматтык мөөнөткө чейин кызмат кыла элек катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга берилүүчү оору жөнүндө күбөлүккө медициналык күбөлөндүрүүнүн бардык комиссиянын курамы, катышуучулары кол коюшат.

90. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнө берилүүчү оору жөнүндө күбөлүктөгү кызмат өтөөгө жана оорунун байланыш себептерине байланыштуу пункту толтурулбайт. "Атайын же аскердик наам" деген пунктуна күбөлөндүрүлүүчүнүн үй-бүлө башчысына болгон катышы (аялы, баласы, кызы жана башка) жана андан кийин катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын наамы, аты-жөнү көрсөтүлөт.

91. Оору жөнүндө күбөлүк тынчтык мезгилде төрт нускада (түп нуска жана 3 көчүрмө) түзүлөт. АДК үч көчүрмөсүн тийиштүү кадрдык аппараттарга жөнөтөт, ал эми төртүнчүсү АДКнын көктөмөлөрүндө калат.

Аймактык АДК оору жөнүндө күбөлүктү карап чыгуу жана бекитүү үчүн борбордук АДКга жолдомо берген учурда оору жөнүндө күбөлүктүн кошумча нускасы түзүлөт. Токтом бекигенден кийин оору жөнүндө күбөлүктүн 1, 2 жана 3-нускасы кадрдык аппаратка жөнөтүлөт, төртүнчү нускамасы АДКнын ишинде калат, токтом менен бекитилген бешинчи нускамасы оору жөнүндө күбөлүктү түзгөн АДКга кайтарылат.

Оору жөнүндө күбөлүк согуш мезгилинде үч нускада түзүлөт.

92. Медициналык күбөлөндүрүүнүн актысы жана оору жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсү медициналык күбөлөндүрүүнү жүргүзгөн АДКнын архивинде сакталат.

93. АДКнын токтому менен бекитилбеген оору жөнүндө күбөлүк тынчтык жана согуш мезгилдерде аны түзгөн комиссияга токтом эмнеден улам бекитилбегендигине жүйөлөрдү келтирип жана зарыл болгон көрсөтмөлөрдү көрсөтүү менен кайтарылат.

Бекитилбеген оору жөнүндө күбөлүк АДКнын сырттан чыгарылган токтомдордун протоколдук китебине тиркелет жана 5 жыл сакталат. Кайрадан түзүлгөн оору жөнүндө күбөлүк медициналык күбөлөндүрүүнүн актысына тиркелет жана АДКнын жыйындарынын протоколдук китебине башка номер менен катталат.

94. Маалым каттар (11-тиркеме) төмөнкүдөй учурларда таризделет:

тынчтык мезгилде:

а) андан аркы кызматка жарамдуу деп табылган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга, ошондой эле Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жана чет өлкөдө кызмат өтөөлөрүнө ден соолугунун абалына байланыштуу карама-каршылык болбогондорго;

б) катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызмат орундарына кызматка жарамдуу же жарамсыз деп таанылган укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынуучуларга, ошондой эле Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жана чет өлкөгө жиберилген адамдарга;

в) Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жана чет өлкөдө жашоого ден соолугунун абалы боюнча каршы келүү болбогон катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнө;

г) Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жана чет өлкөдө жашоолоруна ден соолугунун абалы боюнча каршы келген же каршы келүү болбогон укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнө;

согуш мезгилинде:

д) саптык эмес кызматка жарамдуу, аскердик кызматка жарамдуу деп таанылган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга, ооруга байланыштуу эмгек өргүүгө же кызматынан бошотууга муктаждарга, ошондой эле Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жана чет өлкөдө жашоолоруна ден соолугунун абалы боюнча каршы келүү болбогон адамдарга;

е) тынчтык мезгилде аскердик кызматка жарамсыз, саптык эмес кызматка жарамдуу, аскердик кызматка жарамдуу деп таанылган мурда кызмат өтөгөн ортоңку, улук жана жогорку жетектөөчү курамдагы адамдарга;

ж) катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызмат орундарына, анын ичинде Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жана чет өлкөдө кызматка жарамдуу же жарамсыз деп таанылган укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдарга;

з) укук коргоо органдарына кайрадан кызматка алынган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга жана ден соолугунун абалы боюнча Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жана чет өлкөдө жашоолоруна карты келген, укук коргоо органдарына кайрадан кызматка алынган адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнө.

95. Тынчтык мезгилинде маалым кат бир нускада түзүлөт, ал эми аскердик кызматка жарамдуу деп таанылган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга амбулаториялык картасына жазылат. Маалым кат тийиштүү кадрдык аппаратка жиберилет.

96. Согуш мезгилинде маалым кат бир нускада, ал эми аскердик кызматка жарамдуу жана саптык эмес кызматка жарамдуу деп таанылган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга эки нускада түзүлөт.

97. Ысык климаттуу чет өлкөлөргө кетип жаткан адамдын ден соолугу жөнүндө маалым катты түзүү тартиби көрсөтмө менен аныкталат (ушул Жобонун 8-главасы).

98. Борбордук АДКнын бекитүүсүнө тийиш эмес аймактык АДКнын токтомдору медициналык күбөлөндүрүү актысына жана АДКнын жыйындарынын протоколдук китебине түшүрүлөт.

99. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн мындан аркы кызматка жарамдуулугу жөнүндө АДКнын токтомдору кадрдык аппарат тарабынан медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөн күндөн тартып бир жылдан ашык эмес убакытта ишке ашырылышы мүмкүн. Эгер ушул мөөнөттүн ичинде АДКнын токтомдору аткарылбаса же мөөнөтүнө карабастан токтом аткарылганга чейин күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн ден соолугунда анын айтымы боюнча же дарыгерлердин корутундусу боюнча маанилүү өзгөрүүлөр болсо, медициналык күбөлөндүрүү кайрадан өткөрүлөт. Эгер ушул мөөнөттүн ичинде АДКнын токтомдору аткарылбаса же кызмат орунга дайындоодо өзгөрүүлөр болсо, токтомду кайра карап чыгуу жүргүзүлөт, бул туурасында медициналык күбөлөндүрүү актысына тийиштүү жазуу калтырылат.

100. Укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу алынуучу адамдарга укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшыруучулардын кызматка жарамдуулугу жөнүндө АДКнын токтомдору медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөн күндөн тартып алты айдан ашык эмес убакта ишке ашырылышы мүмкүн. Эгерде күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн ден соолугунун абалында олуттуу өзгөрүүлөр болсо, медициналык күбөлөндүрүү кайрадан жүргүзүлөт. Эгер ушул мөөнөттүн ичинде АДКнын токтомдору аткарылбаса же кызмат орунга дайындоодо өзгөрүүлөр болсо, токтомду кайра карап чыгуу жүргүзүлөт, бул туурасында медициналык күбөлөндүрүү актысына (картасына) тийиштүү жазуу калтырылат.

7-глава. Укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ооруларынын, жаракаттарынын, контузияларынын, жарааттарынын, мертинүүсүнүн себептик байланышын аныктоо боюнча усулдук көрсөтмөлөр

101. Укук коргоо органдарынын АДКга майыптыгы боюнча пенсия дайындоо үчүн жеткиликтүү деңгээлде таризделген аскердик-медициналык документтери жок укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ооруларынын, жаракатынын, контузияларынын, жарааттарынын жана мертинүүсүнүн себептик байланышын аныктоо жүктөлөт.

102. Себептик байланыш бул укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ооруларынын, жаракатынын, контузияларынын, жарааттарынын жана мертинүүсүнүн убактысын жана жагдайларын аныктоочу эксперттик категория.

103. Ушул Жобого ылайык укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын арыздары боюнча жана Медициналык-социалдык эксперттик комиссиянын (мындан ары - МСЭК), укук коргоо органдарынын кадрдык аппараттарынын жолдомосу боюнча - АДК кызматтык милдеттерди аткарууда алган жаракатын, контузияларын, жарааттарын жана мертинүүсүнүн, ооруларынын укук коргоо органдарындагы кызматы менен себептик байланышын аныктоо жөнүндө маселени карайт.

104. Укук коргоо органдарында кызмат өтөшүнө тоскоол болгон ооруларынын, жаракатынын, контузияларынын, жарааттарынын, мертинүүсүнүн себептик байланышын аныктоону АДК жүргүзөт, ал эми майыптыкка алып келген оорулардын, жаракатынын, контузияларынын, жарааттарынын жана мертинүүсүнүн себептик байланышын - МСЭК аныктайт. Ооруларынын, жаракатынын, контузияларынын, жарааттарынын, мертинүүсүнүн жана алардын кесепеттеринин оордугунун даражасын соттук-медициналык мекемелер аныктайт. Мурунку катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын майыптыгынын себептерин аныктоо социалдык камсыздоо органдарынын МСЭК гана укуктуу, алар болсо корутундусун чыгарууда аскердик-дарыгердик комиссиянын ооруларынын, жаракатынын, контузияларынын, жарааттарынын жана мертинүүсүнүн себептери жөнүндө токтомун эске алат.

105. АДК укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ооруларынын, жаракатынын, контузияларынын, жарааттарынын, мертинүүсүнүн себептик байланышы жөнүндө токтомун кызмат өтөө учурунда медициналык күбөлөндүрүүдө диагнозу аныкталганда чыгарылат.

106. Укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана аскер кызматчыларынын фронтто болуусунда оорулары, жаракаты, контузиялары, жарааттары жана мертинүүсү жөнүндө маселесин кароодо АДК төмөнкүлөрдү тактоосу керек:

а) укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана аскер кызматчыларынын Куралдуу Күчтөрдө, Куралдуу Күчтөрдүн Генералдык штабынын тизмеси боюнча улуттук коопсуздук органдарында, аскердик кызмат өтөөсүнүн убактысы, кызматынан бошотулушунун себеби. Бул маалыматтарды тастыктоочу документтер болуп, кызмат тизмеси жана бошотуу жөнүндө буйругу саналат. Пенсиондук көктөмөсү жок болгон учурда, бошотуусунун алдында кызмат өтөгөн жериндеги кадрдык аппараттардан керектүү болгон маалыматтарды, ал эми аскер кызматчыларына - бошотуусунун алдында кызмат өтөгөн жеринен же жашаган жериндеги райондук, шаардык аскер комиссариаттарынын кадрдык аппараттарынан суратуусу зарыл;

б) жаракат, контузия, жараат жана мертинүү алган ооруларын госпиталдарда дарыланууда жаткан убактысы ошондой эле, аракеттеги армиянын курамына кирген аскердик бөлүктө, штабдарда жана мекемелерде кызмат өтөө учурунда ооруга чалдыккан (кабылган) датасы жана жагдайлары;

Кызмат өтөгөндүгү жөнүндө тизмесинде госпиталдарда дарыланууда жаткандыгы жөнүндө белги, ошондой эле алардын номерлери көрсөтүлүшү мүмкүн.

107. Укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана аскер кызматчыларынын аракеттеги армиянын курамындагы аскер бөлүктөрүндө, штабдарда жана мекемелерде кызмат өтөгөндүгүн тастыктаган документтер бар учурунда, аскердик-дарыгердик комиссия кадрдык, финансалык аппараттардын, МСЭКтин ошондой эле, укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын арызын карашат.

Мындай медициналык документтерге төмөнкүлөр кирет: бошотулган учурда АДКнын, АЭКнын күбөлөндүрүү жөнүндө актысы, стационарларда, ооруканаларда, госпиталдарда дарыланууда жаткандыгы тууралуу маалым кат, оорунун таржымалынын көчүрмөсү, санатория-курорттук китепчеси, алмашуу, санаториялык карталары жана башка укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана аскер кызматчыларынын кызмат өтөө учурунда ден соолугунун абалын мүнөздөөчү медициналык документтер.

Эгерде бул документтер токтом чыгарууда ооруларын, жаракат, контузия, жараат жана мертинүү алгандыгынын себептик байланышы жөнүндө маалыматтарды камтыбаса, АДК кошумча иретинде тийиштүү мекемелерден жана архивдерден маалыматтарды сурашат.

108. Фронтто болуусунда ооруларын, жаракат, контузия, жараат жана мертинүү алгандыгынын себептик байланышы жөнүндө токтом чыгарууда укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар жана аскер кызматчылары аскердик кызмат өтөө (партизандык отряддарда, туткундан чыккандан кийин) учурунда АДК (АЭК) күбөлөндүрүүдөн өтүп, кызмат өтөөгө жарамсыз же чектелген жарамдуу деп Оорулардын ырааттамасынын тигил же бул беренелери боюнча аскердик кызмат өтөөдөн бошотулгандыгы тууралуу биринчи күбөлүктөр же кызматтан бошотулгандан кийин дароо эле же үч айдан кечиктирилбей берилген аскер билеттери АДКдан күбөлөндүрүүсү тууралуу жарамдуу же чектелген жарамдуу белгиси менен алынат.

Аракеттеги армиянын курамынан чыккандан кийин биринчи 5 жыл убагында жай өсүүчү өнөкөт оорулардын аныктыгын тастыктаган медициналык документтер эске алынат.

109. Укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана аскер кызматчыларынын контузия, жаракат алуунун, жарааттын, мертинүүнүн себептик байланышы жөнүндө маселесин чечүүдө, башка учурларда денесинен жаракат алуусунун, башка документтердин топтомунда күбөлөрдүн көрсөтмөлөрү эгерде, ал түздөн түз командири же госпиталга жаткырылган убагында аны дарылаган саламаттыкты сактоо мекемелеринин дарыгери болсо кабыл алынышы мүмкүн.

Күбөлөрдүн көрсөтмөлөрүндө финансылык же кадрдык аппараттар, аскер комиссариаттар тарабынан көрсөтмө берген адам чындыгында укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана аскер кызматчыларынын контузия, жаракат, жараат, мертинүү алган учурунда командири (начальниги) болгондугу тастыкталышы керек, ал эми көрсөтмө дарыгер тарабынан берилсе - дарыгер, укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана аскер кызматчыларынын дарыланган мезгилде ошол саламаттык сактоо мекемесинде иштегендиги тастыкталышы керек.

110. АДК укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга жана аскер кызматчыларга карата төмөндөгү учурларда алынган оорулардын, контузия, жаракат, жараат жана мертинүүнүн себептик байланышы жөнүндө токтомдору чыгарат:

а) Советтик (Кызыл) армияда, Аскер-Деңиз Флотунда, Ички аскерлерде, СССРдин Улуттук коопсуздук органдарынын аскерлеринде кызмат өтөөдө алынган, Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүндө медициналык күбөлөндүрүү жөнүндө жободо каралган формулировкада;

б) укук коргоо органдарында кызмат өтөө учурунда алынган, ушул Жобонун 6-главасынын 69 жана 70-пункттарында каралган формулировкада.

111. Эгерде укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар жана аскер кызматчылары бир нече оорулары же бир нече жаракат алуусу (контузия, жаракат, жараат, мертинүү) ар кандай жагдайларда орун алса, анда себептик байланышы жөнүндө токтому алган жаракатынын убактысына жана жагдайларына жараша өзүндө чыгарылат.

112. АДК жаракат алуунун, жарааттын, мертинүүнүн кесепеттеринин себептик байланышы жөнүндө токтомго, консультативдик корутундунун жолдомосуна, медициналык күбөлөндүрүү көрсөтмөлөрүнө (17-тиркеме) ылайык протокол жүргүзүлөт.

113. АДКнын тышкы токтомдорунун китепчесинде (14-тиркеме) кайсы тастыктоочу документтердин негизинде чыгарылгандыгы көрсөтүлөт: СССРдин Улуттук коопсуздук органдарында, укук коргоо органдарында, аскер түзүлүштөрүндө, ички аскерлерде кызмат өтөөсү; контузияга, жаракатка, жараатка, мертинүүгө чалдыкканынын убактысы, жагдайлары же оорусунун чукулдап кетиши, ошондой эле медициналык маалым каттар - чыгарылган токтом; Аталган документтердин кыскача мазмуну көрсөтүлөт.

114. Дене жаракаттарынан жабыркагандыгы (кол-буттарынын жоктугу, баш сөөгүнүн дефекттери, жаракат алгандан кийинки издер, денесинде башка нерселердин бар болушу) ачык көрүнүп турган, укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана аскер кызматчыларын АДКда күбөлөндүрүү, анын себептик байланышын аныктоо максатында Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүндө медициналык күбөлөндүрүү жөнүндө жобого ылайык жүргүзүлөт.

115. АДКнын токтомдору тышкы токтомдорунун китепчесине түшүрүлөт (14-тиркеме). Бул жазууларга АДКнын төрагасынын жана мүчөлөрүнүн колу коюлат. 16-тиркемеге ылайык алфавиттик карта толтурулат.

116. Укук коргоо органдарынын кадрдык аппараттарынын, социалдык коргоо органдарынын МСЭКнын арыздары жана мамилелери, ошондой эле каралган документтердин көчүрмөлөрү хронологиялык тартипте көктөмөгө көктөлөт. Бүткөн көктөмөлөр иш кагаздарын жүргүзүү талаптарына ылайык таризделет жана АДКнын эксперттик жана башка медициналык документтери менен 50 жыл сакталууга тийиш.

117. АДКнын токтомдору үч нускада жазылат: биринчи нускасы социалдык камсыздоо органдарынын МСЭКне жөнөтүлөт, экинчиси - укук коргоо органдарынын финансылык жана кадрдык аппараттарына; үчүнчүсү - АДКнын көктөмөлөрүнө калтырылат. Эгерде себептик байланыш маселеси укук коргоо органдарында мурда кызмат өтөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана аскер кызматчыларынын арызынын негизинде каралган болсо, АДК ага чечим кабыл алынгандыгы тууралуу маалымдайт, эгерде токтом чыгарылса, качан жана кайсы жерге жөнөтүлгөндүгүн билдирет.

8-глава. Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугунун абалы боюнча кызмат өтөө (жашоо) мүмкүнчүлүгүн аныктоо үчүн медициналык күбөлөндүрүү тартиби жөнүндө көрсөтмөлөр

§ 1. Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугунун абалы боюнча кызмат өтөө (үй-бүлө мүчөлөрү үчүн - жашоо) мүмкүнчүлүгүн аныктоо үчүн медициналык күбөлөндүрүү

118. Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн, укук коргоо органдарында алгачкы жолу кабыл алынуучу адамдардын ден соолугунун абалына байланыштуу кызмат өтөө мүмкүнчүлүгүн аныктоо үчүн медициналык күбөлөндүрүүдө АДКнын медициналык каршы көрсөтмөлөрүнүн тизмеги жетекчиликке алынат (3-тиркеме), Көрсөтүлгөн адамдар терапевттен, хирургдан, невропатологдон, психиатрдан, офтальмологдон, дерматовенерологдон, стоматологдон текшерүүдөн, ал эми аялдар - милдеттүү түрдө гинекологдон өтүшү керек. Башка адистиктеги дарыгерлер медициналык күбөлөндүрүү боюнча көрсөтмөгө карап тартылышат. Жаш балдар педиатр дарыгеринен текшерүүдөн өтүшөт. Медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөнгө чейин көкүрөк клеткага рентгенологиялык изилдөө жүргүзүлөт, кандын, зааранын клиникалык анализдери алынат, керектүү учурда электрокардиография жана башка изилдөөлөр жүргүзүлөт.

119. Кыргыз Республикасынын айрым аймактарына кызмат өтөөгө которулуп жаткан 2-тиркемеде көрсөтүлгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар, ошондой эле алардын үй-бүлө мүчөлөрү укук коргоо органдарынын кадрлар бөлүмү тарабынан бул жерлерде кызмат өтөө мүмкүнчүлүгүн (үй-бүлө мүчөлөрү үчүн - жашоо мүмкүнчүлүгүн) аныктоо максатында АДКга медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүүгө жөнөтүлөт. Кадрдык аппараттын жолдомосунда укук коргоо органынын ыйгарым укуктуу жетекчисинин чечимине таянуу менен жасалышы керек.

120. Медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөтүлүүчү катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрү болуп - аялы (күйөөсү), жашы эрезеге жете элек балдары, окуган, жашы эрезеге жеткен балдары, катардагы жана жетектөөчү курамдагы жарандын асыроосунда тургандар, ошондой эле I жана II топтогу майып балдары кирет.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын багуусунда болгон үй-бүлө мүчөлөрү асыроосуна турган ата-энеси, (аялынын, күйөөсүнүн): атасы 60 жаштан улуу, апасы 55 жаштан улуу же болбосо жашына карабай атасы, апасы - I жана II топтогу майып, агасы, карындашы, чоң атасы, чоң энеси эгерде ден-соолугуна байланыштуу ар дайым бирөөнүн багуусуна зарыл болсо башка жакын туугандары жок болгон учурда медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөтүлөт.

Ар дайым бирөөнүн багуусуна муктаж болгон багууну бейтапкананын дарыгердик-консультациялык комиссиясы же МCЭК аныктайт.

121. АДКнын жолдомосу менен төмөнкүлөр тапшырылат:

а) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга - медициналык карта (медициналык китеп), саламаттыкты сактоо мекемелеринин дарыгерлеринин анын оорулары тууралуу корутундусу, оорунун өзгөчөлүктөрү, жүргүзүлгөн дарылоонун натыйжасы жана жагымсыз аба-ырайынын ден соолукка тийгизген таасири жөнүндө катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнө - аталган текшерүүлөр, дарылоолор (12 айдан кем эмес) жана дарылоо мекемелеринде узак байкоодо турган оорунун өтүшү, жагымсыз аба-ырайынын анын ден соолугуна тийгизген таасирин (оор жана тез күч алуучу ооруларда - кан оорусу, шишиктер, жана башка) байкоонун мөөнөтү белгиленбейт.

122. Ушул Жобонун 2-пунктунда көрсөтүлгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды, ошондой эле алардын үй-бүлө мүчөлөрүн медициналык текшерүүдөн өткөрүүдө АДК кызмат өтөө үчүн (жашап туруу) медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн бардыгын же жоктугун гана аныктайт.

123. 3-тиркемеде көрсөтүлгөн Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында кызмат өтөп жаткан жана ден соолугуна байланыштуу ал аймактарда кызмат өтөй албагандыгы жөнүндө маселе койгон кызматкерлер, эгерде алар укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө мыйзамда алар үчүн белгиленген жаш куракка жетпеген учурда медициналык текшерүүгө жөнөтүлөт. Көрсөтүлгөн аймактарда мындан аркы кызмат өтөө мүмкүнчүлүгү жөнүндөгү маселе АДК тарабынан, эгерде медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөргөндө алар андан ары кызматка жарамдуу же тынчтык учурунда саптык эмес кызматка жарамдуу деп табылган учурда чечилет.

Үй-бүлөнүн башчысы менен чогуу же бөлөк жашаган катардагы жана жетектөөчү курамдагы бул адамдардын үй-бүлө мүчөлөрү АДКга медициналык күбөлөндүрүүгө 3-тиркемеде көрсөтүлгөн Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында жашоого мүмкүнчүлүгү жөнүндө маселени чечүү үчүн гана жөнөтүлөт.

124. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана алардын үй-бүлөсүн медициналык күбөлөндүрүүгө туура жана негиздүү багыттама үчүн жоопкерчиликти укук коргоо органдарынын башчысы жана кадрдык аппараты алат.

125. Багыттамада катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүнүн максаты - мындан аркы кызматка жарамдуулугун аныктоо жана Кыргыз Республикасынын конкреттүү аймактарында ден соолугуна байланыштуу кызмат өтөө мүмкүнчүлүгүн аныктоо көрсөтүлөт.

126. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн узак убакыт дарылануу жана адистештирилген саламаттыкты сактоо мекемелеринде байкоодо туруу, атайын окутуу мекемелеринде окуу, тарбиялануу (мектеп-интернаттар, бала-бакчалар жана башка) зарылдыгы жөнүндө АДКнын чечими зарыл болгон учурда, АДК саламаттыкты сактоо (билим берүү) уюмдарынан катардагы жана жетектөөчү курамдагы адам кызмат өтөөчү жерде адистештирилген медициналык жардам көрсөтүү же окутуу, тарбиялоо мүмкүнчүлүгү тууралуу маалымат сурайт.

127. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү жеринде жүргүзүлгөн акыркы 1-2 жылдардагы медициналык дарылоолордун жана медициналык байкоолордун жыйынтыктарын эсепке алуу менен жүргүзүлөт.

128. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарда (үй-бүлө мүчөлөрүндө) 3-тиркемеде көрсөтүлгөн Кыргыз Республикасынын айрым аймактарында кызмат өтөөгө (жашоого) медициналык каршы көрсөтмөлөр бар болгондугу жөнүндө АДКнын токтому катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамга же анын үй-бүлө мүчөсүнө ал жашаган же кызмат өтөгөн жердин чегинде медициналык жардам көрсөтүү мүмкүнчүлүктөрү түгөнгөн жана катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамды Кыргыз Республикасынын башка аймактарына которуу же анын үй-бүлө мүчөсүн көчүрүү алардын ден соолугун сактап калуу үчүн жалгыз чара деп таанылган учурларда гана кабыл алынат.

129. Алар үчүн укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө мыйзам менен белгиленген кызматта болуу курактык абалга жеткен жана өзүнүн ден соолугунун абалы же алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугунун абалы боюнча башка аймакка которуу жөнүндө маселени койгон катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар өздөрү дагы, үй-бүлө мүчөлөрү дагы медициналык текшерүүгө жөнөтүлбөйт.

130. 8-главада көрсөтүлбөгөн, жеринде кызмат өтөп жаткан же кызмат өтөө үчүн которулган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрү саламаттыкты сактоо мекемелеринин дарыгердик-консультациялык комиссиясынын корутундусу боюнча (укук коргоо органдарынын саламаттыкты сактоо мекемелеринин дарыгерлеринин консилиуму - жок болгондо) алар узак убакытка дарыланууга (12 айдан ашык) жана адистештирилген саламаттыкты сактоо мекемелеринин көзөмөлүндө болууга муктаж болгон же дарыгердик-педагогикалык комиссиянын корутундусу боюнча катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар жөнөтүлүп жаткан же кызмат өтөп жаткан жерде жок болгон атайын окуу жайларда (мектепке чейинки, бала бакчалар-интернаттар) окууга жана тарбияланууга муктаж болгон учурларда укук коргоо органдарынын жетекчилеринин, укук коргоо органдарынын аймактык башкармалыктарынын башчыларынын (облустук, Бишкек шаары, Ош шаары) чечими боюнча АДКга медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөтүлөт.

131. Тиешелүү саламаттыкты сактоо уюмдарынын, атайын окуу жайларынын, ошондой эле ар түрдүү оорусу, өсүү кемчиликтери бар жаш балдарды дарылай турган атайын дарылоо мекемелеринин бар болгондугу жана жайгашкан жери жөнүндө маалыматтарды Кыргыз Республикасынын тийиштүү министрликтеринен суроо-талап боюнча ала алат.

132. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана анын үй-бүлө мүчөлөрүн медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө АДК төмөнкүлөрдү аныктайт:

а) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө:

- андан ары кызмат өтөөгө жарамдуу деп таанылган учурда (багыттамада көрсөтүлгөн аймакта кызмат өтөө үчүн ден соолугунун абалы боюнча медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн жоктугу же болгондугу - саптык эмес кызматка жарамдуу), ушул Жобого ылайык андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугу;

- которуунун тездиги (1-3 же 3-6 ай ичинде);

б) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүн медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө:

- ден соолугуна байланыштуу багыттамада көрсөтүлгөн аймакта жашоо үчүн медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн жоктугу же болгондугу;

- катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар жөнөтүлүп жаткан же кызмат өтөп жаткан жерде жок адистештирилген дарылоо мекемелеринде узак дарылануу (12 айдан көп) жана көзөмөлүндө болуу, атайын окуу жайларда окуу жана тарбиялануу муктаждыгы;

- аларды ташууга ыңгайлуулук;

- атайын медициналык жардам көрсөтө алуучу облус, шаар;

- үй-бүлө башчысын тезден которуу (1-3 же 3-6 айда).

Ташууга мүмкүн эместиги жөнүндө токтомун чыгаруунун негизи болуп организмдин милдеттеринин бузулушу, оорулууну ташуу (унаанын түрүнө жана узактыгына карабай) ден соолугунун абалынын кескин начарлашына же өлүмгө алып келүү мүмкүндүгү эсептелет.

133. АДК медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыгы менен төмөнкү токтомдордун бирөөсүн чыгарат:

а) кызмат өтөө үчүн каршы көрсөтмөлөр болбогондо (үй-бүлө мүчөлөрү - жашоого) - "кызмат өтөөгө ден соолугунун абалы боюнча каршы көрсөтмөлөр (үй-бүлө мүчөлөрү үчүн - жашоо)

_________________________________________________________________________________жок";

                                                (paйон, облус, шаар көрсөтүлсүн)

б) кызмат өтөө үчүн каршы көрсөтмөлөр болгондо (үй-бүлө мүчөлөрү - жашоосу) - "Медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмесинин (3-тиркеме) __________ пункттарынын негизинде кызмат өтөөгө (үй-бүлө мүчөлөрү үчүн - жашоого)

_________________________________________________________________________ каршы келет".

                                                (район, облус, шаар көрсөтүлсүн)

(Бул токтом ушул Жобонун 3-тиркемесинде көрсөтүлгөн Кыргыз Республикасынын айрым аймактарына которуу пландалган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга карата кабыл алынат).

"Кызмат өтөөгө сунушталат (үй-бүлө мүчөлөрү үчүн - жашоого)

__________________________________________________________________________________",

                                                 (район, облус, шаар көрсөтүлсүн)

"Которууну (үй-бүлө мүчөлөрү - үй-бүлө башчысы үчүн) 1-3 (3-6) айдын ичинде жүзөгө ашыруу максаттуу";

в) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрү үчүн гана:

_________________________________________________________________________________

                                                (район, облус, шаар көрсөтүлсүн)

адистештирилген саламаттыкты сактоо уюмдарында узак убакытта (бир жылдан кем эмес) дарыланууга, байкоосунда болууга (мекеменин профилин көрсөтүү) жана жашоого муктаж";

"Үй-бүлө башчысын которууну 1-3 (3-6) айдын ичинде ишке ашыруу максаттуу";

_________________________________________________________________________________

                                                (район, облус, шаар көрсөтүлсүн)

атайын окуу мекемелеринде (мектепке чейинки мекемелерде, бала бакчада, мектеп-интернаттарда жана башка) тарбияланууга (окууга) жана жашоого муктаж";

"Үй-бүлө башчысын которууну 1-3 (3-6 ) айдын ичинде ишке ашыруу максаттуу";

"________________________________________________________________________________

                                                 (район, облус, шаар көрсөтүлсүн)

көчүрүү ташууга ыңгайсыздыгынан улам каршы келет".

134. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамды башка аймакка которууну ишке ашыруучу АДКнын катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө карата токтому оорусу тууралуу күбөлүк менен (10-тиркеме) үч нускада таризделет.

Башка учурларда АДКнын токтому 9-тиркемеге ылайык форма боюнча маалым кат менен таризделет.

АДКнын токтому медициналык күбөлөндүрүүнүн актысына, жыйындардын протоколдорунун китебине жана күбөлөндүрүлүүчүнүн медициналык документтерине киргизилет. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн АДКга жөнөткөн кадрлар аппараты тарабынан оорусу тууралуу (жогору турган АДК тарабынан бекитилген АДКнын токтому менен АДКнын гарнизондук жана госпиталдык) күбөлүгү же маалым каты жөнөтүлөт. Жогору турган АДКнын токтому менен бекитилбеген оорусу тууралуу күбөлүк анын бекитилбегендиги боюнча мотивдерди жана тиешелүү конкреттүү көрсөтмөлөрдү баяндоо менен аны түзгөн комиссияга кайтарылат.

135. АДКнын катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ден соолугунун абалы боюнча же алардын үй-бүлө мүчөлөрүн ден соолугунун абалы боюнча жаңы кызмат ордуна которуу муктаждыгы жөнүндө токтомун же өлкөнүн ал же андан башка райондоруна жөнөтпөө жөнүндөгү токтомун ишке ашыруу укук коргоо органдарынын тиешелүү башчыларынын чечими менен жүргүзүлөт.

§ 2. Ысык климаттуу чет өлкөлөргө чыгып жаткан укук коргоо органдарынын жетектөөчү курамдагы адамдарын, алардын үй-бүлө мүчөлөрүн, жумушчуларын, кызматчыларын медициналык күбөлөндүрүү

136. Ысык климаттуу чет өлкөлөрдө ден соолугунун абалы боюнча кызмат өтөө (жашоо) мүмкүнчүлүгүн аныктоо үчүн укук коргоо органдарындагы жетектөөчү курамдагы адамдардын жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн, кызматчыларын, жумушчуларын медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү укук коргоо органдарынын АДК тарабынан жүргүзүлөт.

Зарыл болгон учурда стационардык текшерүү жүргүзүлөт,

Аймактардагы укук коргоо органдарынын жетектөөчү курамындагы адамдар жана алардын үй-бүлө мүчөлөрү, кызматчылары, жумушчулары укук коргоо органдарынын саламаттык сактоо уюмдарынан стационардык текшерүүсүнөн өтүшөт.

Жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүн медициналык текшерүү айрым учурларда аймактык саламаттыкты сактоо уюмдарынан жүргүзүлүшү мүмкүн.

Ысык климаттуу чет өлкөлөргө чыгуучу ички иштер органдарынын жетектөөчү курамындагы адамдар жана анын үй-бүлө мүчөлөрү, жумушчулары, кызматчылары терапевт, хирург, невропатолог, психиатр, офтальмолог, отоларинголог, дерматовенеролог, стоматолог тарабынан, ал эми аялдар булардан тышкары гинеколог тарабынан күбөлөндүрүлөт. Жаш балдар педиатр тарабынан гана күбөлөндүрүлөт. Күбөлөндүрүүчү тарабынан кан жана заарага текшерүү, кандын группасын жана кандын тиешелүүлүк-резусун аныктоо (бир гана жетектөөчү курамга), көкүрөк клеткасынын органдарына рентгендик изилдөө жүргүзүлөт (көкүрөк клеткасынын органдарына рентгендик изилдөө 12 жаштан кичине балдарга жүргүзүлбөйт).

137. Электрокардиография (керектүү учурда, күчөтүлгөн сынамда), кандагы кантты изилдөө, көздүн ички басымын ченөө (40 жаштан жогору), ошондой эле көрсөтмөлөр боюнча - ооруларды ишенимдүү диагностикалоо үчүн зарыл болгон башка изилдөөлөр (рентгендик, лабораториялык, инструменттик жана башка).

138. Жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрү, кызматчылар жана жумушчулар АДКга психоневрологиялык, кургак учукка каршы жана тери-венерологиялык диспансерден маалым кат алып келет. Көрсөтүлгөн маалым каттар жок болсо, дарыгерлер тарабынан аларды медициналык күбөлөндүрүү жүргүзүлбөйт. Маалым каттар медициналык күбөлөндүрүүнүн актысына тиркелет.

139. Медициналык күбөлөндүрүүдө АДК ысык климаттуу чет өлкөлөргө чыгуучу укук коргоо органдарынын жетектөөчү курамындагы адамдар жана анын үй-бүлө мүчөлөрү, жумушчулары, кызматчылары үчүн Медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмегин жетекчиликке алат (4-тиркеме).

140. Медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыгы медициналык күбөлөндүрүү актысына, жыйынынын протокол китебине жана ысык климаттуу чет өлкөгө кетүүчүнүн медициналык маалым катына (11-тиркеме) киргизилет. Маалым кат 2 нускада түзүлөт (гарнизондук жана госпиталдык АДК үч нускада): биринчи жана экинчи нускалар - кетүүчү көктөмөгө, үчүнчү нускама гарнизондук же госпиталдык АДКда жогору турган АДКнын токтому менен анын өздүк көктөмөсүндө оорусу жөнүндө күбөлүк укугунда сакталат.

141. Медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыгы менен АДК төмөнкү формулировкада токтом кабыл алат:

а) жетектөөчү курамдагы адамга, жумушчуларга жана кызматчыларга:

- каршы көрсөтмөлөр жок болгондо: "Ден соолугунун абалы боюнча ысык климаттуу чет өлкөгө жөнөтүүгө каршы көрсөтмөлөр жок";

- каршы көрсөтмөлөр болгондо: "Медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмегине ылайык (4-тиркеме) ысык климаттуу чет өлкөгө жөнөтүүгө болбойт";

б) жетектөөчү курамдагы адамдардын үй-бүлө мүчөлөрүнө:

- каршы көрсөтмөлөр жок болгондо: "Ден соолугунун абалы боюнча ысык климаттуу чет өлкөдө жашоого каршы көрсөтмөлөр жок";

- каршы көрсөтмөлөр болгондо: "Медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмегине ылайык (4-тиркеме) ысык климаттуу чет өлкөдө жашоого болбойт".

142. Жетектөөчү курамдагы адамдын жана анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн, жумушчулардын, кызматчылардын ден соолугунун абалына байланыштуу ысык климаттуу чет өлкөгө жөнөтүүгө каршы көрсөтмөлөрдүн бардыгы жөнүндө гарнизондук же госпиталдык АДКнын токтому борбордук АДКнын бекитүүсүнө жатат.

143. Жетектөөчү курамдагы адамдын жана анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн, жумушчулардын, кызматчылардын ден соолугунун абалына байланыштуу ысык климаттуу чет өлкөгө чыгуу мүмкүнчүлүгү жөнүндө АДКнын токтому медициналык күбөлөндүрүүдөн тартып 1 жылга жарактуу. Эгерде көрсөтүлгөн мөөнөттүн ичинде күбөлөндүрүлүүчүнүн сыртка чыгуусу болбой калса же чыкканга чейин медициналык күбөлөндүрүүнүн убактысына карабастан анын ден соолугунда өзгөрүүлөр болсо, медициналык күбөлөндүрүү кайрадан жүргүзүлүшү керек.

144. Ысык климаттуу чет өлкөгө чыгардын алдында кызматкер укук коргоо органдарынын кадрлар аппаратынын жолдомосу менен дарыгер-терапевттен, ал эми зарыл болгон учурда иш сапарга чыгуучунун ден соолугунун абалын тактоо максатында укук коргоо органдарынын саламаттыкты сактоо уюмдарынын башка адистеринен медициналык күбөлөндүрүүдөн өтө алат.

145. Жетектөөчү курамдагы адамды жана анын үй-бүлө мүчөлөрүн, жумушчуларды, кызматчыларды ысык климаттагы чет өлкөгө чыгар алдында медициналык күбөлөндүрүү зарыл болгон учурда борбордук АДКдан жүргүзүлүшү мүмкүн.

146. Укук коргоо органдарынын АДК укук коргоо органдарынын госпиталына, стационарына медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүүгө жөнөтүүгө укуктуу.

147. Ысык климаттагы чет өлкөгө чыгуучу жетектөөчү курамдагы адамдын жана анын үй-бүлө мүчөлөрүн, жумушчуларды, кызматчыларды медициналык текшерүүдөн өткөрүү сапатын көзөмөлдөө штаттык АДКга жүктөлөт.

9-глава. Медициналык күбөлөндүрүүдөгү изилдөөнүн методикасы

§ 1. Жалпы жоболор

148. Медициналык күбөлөндүрүү күндүзү жарык, жылуу жана кенен бөлмөлөрдө жүргүзүлөт.

Күндүзгү жарык менен колдонуу мүмкүн болбогондо, жасалма жарыктандыруу дарыгерлердин иштеши үчүн толук жетиштүү болот. Ар бир дарыгерге өзүнчө бөлмө бөлүнүп берилет, дарыгер-психиатрга -милдеттүү түрдө. Аялдар бардык учурларда гинеколог тарабынан күбөлөндүрүлөт.

Күбөлөндүрүүчүнүн саламаттык абалы алардан сураштыруу жолдору жана бардык жагынан объективдүү изилдөөлөрү менен алардын саламаттык абалына даттануусуна карабастан аныкталат.

АДК күбөлөндүрүүчүнүн тигил же башка субъективдик сезүүсү же даттануусу жок ооруларын, бар оорусун жашыруусун же азайтуусун же тескерисинче көбөйтүүсүн же анын жасалмалоосун эске алуусу керек.

Медициналык күбөлөндүрүүдө дарыгер күбөлөндүрүүчүнүн ятрогендик ооруларын пайда кылып албаш үчүн сылык мамиле көрсөтүшү зарыл.

149. Медициналык күбөлөндүрүү изилдөөнүн керектүү заманбап жеткиликтүү клиникалык жана лабораториялык методдорун колдонуу менен жүргүзүлөт.

АДК катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын кызматка жарамдуулугу жөнүндө маселени, күбөлөндүрүүчү дарыланууда, текшерилүүдө, байкоодо болгон саламаттыкты сактоо уюмдарынын корутундусуна таянып чечим чыгарышы мүмкүн болгон, ушул Жободо каралган учурларды эске албаганда, күбөлөндүрүүчүнүн көрсөткөн диспансердик кароодон өткөндүгү боюнча медициналык документтери жана материалдары дарыгерлерди бул адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүшүнөн бошотпойт.

Текшерүү медициналык документациялар, мүнөздөмөлөр менен күбөлөндүрүүчүнүн өздүк баракчасындагы керектүү материалдар жана башка документтери менен таанышкандан кийин анын даттанууларын сурап, оору баянын чогултуп жана толук кароодон кийин жүргүзүлөт.

150. Медициналык күбөлөндүрүүдө күбөлөндүрүүчүнүн ден соолугунун абалын толук түшүнүү үчүн изилдөө атайын схема боюнча жүргүзүлүшү керек, анткени башка изилдөөлөрдү (мисалы, вестибулометронияны, офтальмолог колдонгон мидриатиктер, миотиктер жана анестетиктер нерв системасын жана жүрөк-кан тамыр системасын изилдөөнү татаалдаштырат) жүргүзүүнү татаалдаштырышы мүмкүн болгондуктан ушул изилдөө ыкмалары изилдөөнүн аягында колдонулат.

151. Кызматка жарамдуулукту баалоо оорунун мүнөзүн же дене бойдун жетишсиздигин, анын созулушуп, функционалдык бузулуунун көрсөткүчтүү даражасын, оору процессинин айыгып кетүү даражасын, билимин, адистигин жана күбөлөндүрүүчүнүн укук коргоо органдарына кызматка кабыл алынганга чейин жана кызмат өтөө убагында кызматтын жана тиричиликтин шарттарын эске алуу менен жекече жүргүзүлүшү керек, себеби жарамдуулардын кызматтан бошотулушу жана укук коргоо органдарына саламаттыгы боюнча жарамсыздардын кызмат өтөөгө уруксат берилбеши керек.

Укук коргоо органдарындагы катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугу жөнүндө токтом кабыл алууда АДК оорунун мүнөзүнө жана анын созулушуна, бат-баттан оорушуна, функционалдык бузулуунун көрсөткүчтүү даражасына, оору жөнүндө алдын ала айтылышына, ошондой эле кызматтын мүнөзүнө жана шарттарына, катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ден соолугунун абалына болгон талаптарга ылайык өзгөчө көңүл бурушу керек.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын андан ары кызмат кылууга жарамдуулугун жекече баалоодо АДК оорулуу органдын (системанын) функциясынын бузулуу даражасын жана айыгып кетүүсүн, организмдин жалпы функционалдык ылайыкталгандыгын аныкташы керек.

152. Ченемден чектөө боюнча күмөн болгон бардык учурларда күбөлөндүрүүчү табылган өзгөрүүлөрдүн негизинде дыкат текшерүүдөн жана тийиштүү дарыгерлер тарабынан медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүшү керек. Эгерде амбулаториялык текшерүүдө диагноз түшүнүксүз же шектүү болсо күбөлөндүрүүчү стационардык текшерүүгө багытталат.

153. Текшерүү жалпы кабыл алынган клиникалык методика боюнча аныкталган иш-мерчемдин сакталышы менен, мурдагы дарыгердик байкоолордун маалыматтарын эске алуу менен жүргүзүлүшү керек. Дарыгердик текшерүү өз ара бири-бирин шарттаган жана толуктаган методдор менен өтүшү керек: сурамжылоо, кароо жана кошумча изилдөөлөр (рентгендик, лабораториялык, инструменттик жана башкалар).

154. Токтом текшерилүүчүнүн социалдык факторлорун эске алуу менен оорунун так диагнозуна негизделиши керек. Диагноз оорунун этиологиясын, мүнөзүн жана органдардын, системалардын, жалпы организмдин морфологиялык даражаларын жана функционалдык өзгөрүүлөрүн чагылдырышы керек.

Оорунун этиологиясын билүү туура диагнозду коюу үчүн чоң мааниге ээ, себеби этиологиялык фактор бир кыйла даражада патологиялык процесстин динамикасын, локализациясын жана морфологиялык өзгөрүүлөрдүн мүнөзүн, айрым органдардагы жана системалардагы функционалдык бузулуу даражаларын аныктайт.

155. Текшерүү күбөлөндүрүүчүдөн анын абалын, текшерүү мезгилинде пайда болгон, анын абалына тере таасир эткен жагдайлар; чарчоо, уйкусуз түндөр, алкоголь колдонуу жөнүндө сурамжылоодон башталышы керек. Ушундай учурлардын болушунда күбөлөндүрүүнү башка убакытка жылдыруу керек, тактап сурамжылоо жолу менен ар түрдүү сезүү мүнөзү, өзгөчө оорунун, алардын күчөгөндүгү, чектөөсү, узактыгы, келип чыгуусунун жана токтошунун тездиги, пайда болуу убактысы, ички жана сырткы чөйрөдөгү ар түрдүү факторлор менен байланышы, бул сезүүлөргө ар түрдүү фармакологиялык каражаттардын таасир этүүсү аныкталышы керек. Жалпы организмдин негизги функциялары, айрым органдардын жана системалардын иштөөсү жөнүндө сурамжылоо жолу менен активдүү жана пассивдүү даттануулары дагы аныкталат. Андан ары саламаттык анамнези жана оорунун анамнези изилденет.

Саламаттык анамнезин аныктап билүүдө дарыгердин текшерилүүчү менен жүргүзгөн маегинде анын туулган жана жашаган жери, жашоо шарттары, тамактануусу, спорт менен машыгуусу, тукум куучулук, бир күндө чегүүчү тамекинин саны тууралуу суроолорго жооп алышы керек.

Күбөлөндүрүүчүнүн өзгөчөлүгү жөнүндө жалпы көз караш дарыгердин кароо убагында текшерилүүчүнүн жүрүм-турумун байкоо менен толукталышы керек: кыймыл-аракет реакциясы, сүйлөө речи, мимикасы жана башка.

156. Толук сурамжылоо дыкаттык текшерүү менен айкалышып ооруну сезүүнү жакшылап ажыратууга, анын пайда болушун жана күбөлөндүрүүчүнүн эмгекке жарамсыздыгынын төмөндөшүндөгү ролун тактоого жардам берет. Оорунун сезилишинин генезисин аныктоодо дарыгерлердин (бейтапканалардын жана стационарлардын) байкоолору да жардам берет, ошондуктан медициналык карталардын (медициналык китепчелердин) жана стационарлардагы оору таржымалдарын талдоо өтө зарыл.

157. Такталган диагноз морфологиялык өзгөрүүлөрдүн мүнөзү жана даражасы жөнүндө айкын түшүнүк менен катар жабырланган органдын же системанын функциялык жөндөмдүүлүгүн аныктоону талап кылат.

158. Шарттуу түрдө жетишпестиктин үч түрүн айырмалашат: баштапкы - жеңил; экинчи - көрсөткүчтүү; үчүнчү - курч.

Жабырланган системанын жетишпестик даражасынын критерийи, анын дене бойго жана психикага күч келтирүүдөгү реакциясы болуп эсептелинет.

159. Өнөкөт ооруларда патологиялык процесстер акырындап өрчүйт жана алар стадиялар боюнча айырмаланат. Ооруну бир нече стадияга бөлүшөт. Ар бир стадияга көп же аз көрсөткүчтүү субъективдик сезүүлөр, морфологиялык өзгөрүүлөр жана түрдүү органдардын жана системалардын белгилүү функциялык абалы ылайык келет.

Жарамдуулугу жөнүндө маселени чечүү үчүн оорунун стадиясын тактоодон тышкары оорунун созулушунун тездигин дагы, ал эми кээ бир ооруларда, жара оорусунда, гиреотоксикоздо, кант диабетинде жана башка ооруларда процесстин оор даражасын жана оорунун күчөшүн эске алуу керек.

160. Кызматка жарамдуулук бир эле оорунун ар кандай формасында жана стадиясында, оорунун көрүнүшүнө, жабырланган органдын функциялык абалына жана жалпы организмге, ошондой эле кызматтын шарттарына жана мүнөзүнө карата ар түрдүү болушу мүмкүн экендигин эске алуу керек. Ошондуктан кызматка жарамдуулукту аныктоо жекече жүргүзүлүшү керек.

161. Токтом кабыл алынгандан кийин бардык документтер: кадрдык аппараттын медициналык күбөлөндүрүү үчүн берген жолдомосу, медициналык картадан (медициналык китепчеден) оору баянынын көчүрмөсү, психоневрологиялык борборлордон (бөлмөлөрдөн) жана башка саламаттык сактоо уюмдарынан маалым каттар, дарыгер-адистердин жана консультанттардын корутундусу, күбөлөндүрүүнү көрсөткөн ар кандай медициналык документтер, психодиагностикалык изилдөөлөрдүн протоколдору, лабораториялык, рентген-флюрографиялык жана башка изилдөө методдорунун жыйынтыктары, кызматтык мүнөздөмөлөр жана башка материалдар, эксперттик токтом чыгарууга негиз болгон кол менен жазылган жана компьютерде басылган оору жөнүндө күбөлүктүн нускасы АДКнын катчылары тарабынан медициналык күбөлөндүрүү актыларына же медициналык карталарына, окуу жайга тапшыруучуну күбөлөндүрүүгө ылайыктуу бириктирилет.

162. Диагноздор жалпы кабыл алынган оорулардын классификациясына, андагы этиологиясынын жана патогенезинин чагылдырылуусуна, оорунун позологиялык формасына, клиникалык-морфологиялык өзгөрүүлөрүнө, функциялык бузулуу мүнөзүнө жана даражасына, медициналык күбөлөндүрүү күнүнө карата оорунун айыгып кетүү даражаларына же баскычына ылайык жазылышы керек. Диагноздо терапевттик же хирургиялык жардамдардын түрлөрү (нур терапиясынын мүнөзү жана дозасы, операциянын мүнөзү жана башка) белгилениши керек. Башында негизги оорулары (жарааттардын, контузиянын, жаракаттардын, майып болуунун себебинен пайда болгон оорулар), андан кийин - коштогон оорулар (жарааттардын, контузиянын, жаракаттардын, майып болуунун себебинен пайда болгон оорулар), негизги оорулар менен этипатогенетикалык байланыштагы, аларга көз карандысыз АДКга Оорулардын ырааттамасынын ылайыктуу беренелери жана дене бойдун жетишсиздиги же жоктугу көрсөтүлөт.

Оорулардын ырааттамасынын беренелери жана дене бойдун кемчилдиги медициналык күбөлөндүрүү актында, окуу жайга тапшыруучунун медициналык картасында жана оору жөнүндө күбөлүктө ушундай эле тизмеде, аныкталган оорунун (жарааттардын, контузиянын, жаракаттардын, майып болуунун себебинен пайда болгон оорулар) диагнозу сыяктуу көрсөтүлөт.

163. Оорулардын жана дене бойдун жетишсиздигинин ырааттамасы - схема, анда ооруу абалдарынын бардык түрлөрүн жана формаларын карай албайт жана толук өлчөмдө оорунун динамикасын эске албайт. Оорулардын ырааттамасында жалпыланган түрдө негизги оорулардын формалары патологиялык өзгөрүүлөрдүн көрсөткүчтүү даражаларын, функциялардын бузулууларын, күчөшүнүн тездигин, дарылоонун эффективдүүлүгүн эске алуу менен тизмелери берилген.

164. Оорулардын ырааттамасынын графалары боюнча жана укук коргоо органдарына биринчи жолу кызматка кабыл алынуучу адамдар дайындала турган кызмат орундардын же катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар дайындала турган кызмат орундардын толук тизмесин түзүү мүмкүн эмес. Ошондуктан катардагы жана жетектөөчү курамдагыларды медициналык күбөлөндүрүүдө жана укук коргоо органдарына биринчи жолу кызматка кабыл алынгандарга АДКнын дарыгер-адистери Оорулардын ырааттамасында белгиленген кызмат орундары жана айрым кызматтарга, Оорулардын ырааттамасынын графаларында көрсөтүлбөгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагылардын кызмат орундарына багытталгандыгына көңүл буруулары керек.

§ 2. Укук коргоо органдарына кесиптик медициналык-психологиялык тандап алууну жүргүзүү методикасы

165. АДКнын Психофизиологиялык диагностика борборлору (ПДБ) ушул Жоболордун 6-пунктунда көрсөтүлгөн адамдарга психодиагностикалык текшерүүнү жүргүзөт.

166. Психологиялык текшерүү өзүнө психологиялык жана психофизиологиялык изилдөөлөрдү камтыйт, ал процессте кесиптик психологиялык жарамдуулугуна экспертизалоо жүргүзүлөт.

167. Кесипкөй психологиялык жарамдуулугун экспертизалоо ПДБда, кызматка (окууга) талапкерлердин, кесипкөй ишмердүүлүктүн талаптарына ылайык келүүсүн аныктоо жана укук коргоо ишмердүүлүгүнө каршы келүүлөрдү табуу үчүн кызмат боюнча ордун которууда кызматкерлердин психологиялык жана психофизиологиялык сапаттарына изилдөө жүргүзүүнү жана эксперттик баа берүүнү камтыган психодиагностикалык комплекстүү текшерүүнү жүргүзүү жолдору менен жүзөгө ашырылат. Укук коргоо органдарында кесиптик талаптар кызматты психологиялык анализдөөнүн негизинде түзүлөт.

168. Комплекстүү текшерүүнүн жүрүшүндө изилдөөгө тийиш болгон өздүк жана кызматтык сапаттар төмөндөгүлөр болуп эсептелет:

а) жалпы интеллектуалдык өнүгүүнүн жогорку деңгээли, логикалык ой жүгүртүү жана туура корутунду жасоо, маалыматты так оозеки жана жазуу түрүндө берүү, интеллекттин билим деңгээли менен дал келүүсү;

б) эмоционалдык туруктуулук, токтоолук, жүрүм-турумун көзөмөлдөө жана эмоциясын сыртка чыгаруу, эмоционалдык жетилгендик;

в) жүрүм-турумундагы кайраттуулуктун жогорку деңгээли, жигердүүлүгү, чыдамкайлыгы, тырышчаактыгы, максатка умтулгандыгы, эмгекке жогорку шыктуулугу;

г) ички уюштуруучулүк, аткаруучулук, тартиптүүлүк, милдетин сезүү жана тапшырылган ишке жоопкерчиликтүүлүгү;

д) жогорку деңгээлдеги укуктук аң-сезими жана туура көз карашы, чынчылдык, принциптүүлүк, коомдук адеп ченемдеринин сакталуусу, патриоттуулук, Кыргыз Республикасынын кызыкчылыктарына берилгендиги;

е) өзүн-өзү сынагандын жогорку деңгээлинде инсандын жетилгендиги, кабыл алынган чечимдер, өзүнүн кыймыл-аракети жана кылган иштери үчүн жоопкерчиликти өзүнө алуу, артыкчылыктарды жана көйгөйлөрдү чечүүдөгү ырааттуулукту аныктоону сезе билүү, өз алдынчалык, өзүнүн күчүнө ишенүү;

ж) өзүнө-өзү адекваттуу баа берүү, конкреттүү кесиптик ишмердүүлүктө өзүнүн ой-максаттарын ишке ашыруунун жана өзүн өнүктүрүүнүн негизинде ийгиликке жетишүүгө туруктуу дем берип туруу.

169. Психологиялык тандоо жүргүзүүдө аныктоого тийиштүү тобокелдик факторлору:

а) алкоголду же ашыкча заттарын колдонуу;

б) дарыгердин дайындоосуз баңги же психотроптук каражаттарды колдонуу;

в) суициддик аракеттерди жасоого шыктуу атайын ар кандай жолдор менен өзүнө-өзү доо келтирүү;

г) бул пункттун башка пунктчаларында көрсөтүлгөн жоопко тартылуучу кылмыштарды жасоо.

170. Кызматка, окууга талапкерлерди жана кызматкерлерди кызмат боюнча орун которуусунда ПДБда текшерүүнүн үчүн негизи болуп, кадрдык кызматтын кызматкери тарабынан белгиленген формада таризделген АДКга жолдомо саналат, анда божомолдонгон кызмат орду көрсөтүлүшү керек. Бул жолдонмо кат бир айга чейин жарамдуу деп эсептелинет.

171. ПДБдагы психофизиологиялык текшерүү кызматка (окууга) талапкерлерге, кызматкерлерге кызмат боюнча орун которуусунда АДКнын дарыгер-адистери тарабынан өткөрүлгөн медициналык текшерүүдөн жана күбөлөндүрүүдөн кийин жүргүзүлөт.

172. АДКнын ПДБ кызматка (окууга) талапкердин жана кызматкердин кызмат боюнча орун которуусунда кесиптик психологиялык жарамдуулук жөнүндө өзүнүн корутундуларын, ошондой эле Ош облусу боюнча аймактык ПДБнын чечимдерин да кайра карай алат.

Талапкер аймактык ПДБнын корутундусу менен макул болбогон учурда борбордук ПДБга жазуу түрүндө, ал эми анын чечими менен макул болбосо соттук инстанцияларга кайрылууга укугу бар.

173. Кызматка (окууга) талапкерлердин, кызматкерлердин кызмат боюнча орун которуусунда психофизиологиялык текшерүүдөн кайрадан өтүүсү 6 айдан эрге эмес убакта жүргүзүлөт (талапкердин арызы боюнча ПДБнын жыйынтыгы менен макул болбогон учурлардан башка убакта). Кайрадан текшерүү жүргүзүүдө мурдагы изилдөөлөрдүн архивдик маалыматтары каралышы керек.

174. Талапкерлердин өздүк жана иштиктүү сапаттарын текшерүү методикасы:

- инсанды изилдөөнүн стандарттык методу (ИИСМ), инсанды көп тараптуу изилдөөнүн методикасы (ИКИМ), тандап алуу үчүн кыска тести (ТКТ), М.Люшердин 8 түстүү тести (кошумча методикаларды колдонуу чектелбейт), Равендин тести, Дж.Роттердин локус көзөмөлдөө шкаласы-жетекчилик кызмат орунга талапкерлерден тандап алуу (ыкчам-жетекчилик курамдагы кызмат орунга тандап алууга кошумча методика катары) жана башка кошумча методикалар;

- психомотордук, сенсордук, вегетативдик реакцияларды жана психикалык (функцияларга көңүл буруу, эс тутум, ой жүгүртүү, нервдик-психикалык туруктуулук, дене бойго күч келтирүүгө көнүү деңгээли, вестибулярлык туруктуулук жана башкалар) текшерүүгө багытталган кесиптик маанилүү сапаттарды изилдөөнүн психофизиологиялык методдору;

- функциялык диагностиканын (антропометрдик ченөө, тынч абалда жана күч келтирүүдө жүрөк-кан тамыр системасынын функциялык изилдөөлөрү) методдорунун негизинде кесиптик маанилүү сапаттарды изилдөөнүн объективдүү методдору;

- байкоо жана түзүмдүк маек методдору;

- полиграфтын жардамы менен жалганды аныктоо үчүн текшерүү жүргүзүү.

175. Психофизиологиялык текшерүүнү жүргүзүүдө 19 жана 20-тиркемелерде көрсөтүлгөн методдордун жана методикалардын негизги жана кошумча топтомдорун пайдалануу, аларды колдонуунун стандарттарын, нускамалардын, шыктандыруучу материалдын унификацияланган текстин, тестирлөөнүн шарттарын жана ыкмаларын, жыйынтыктарды иштеп чыгуунун ыкмаларын сактоо керек.

176. Кесипкөй психологиялык тандоо (мындан ары - КПТ) үчүн толук комплекстүү изилдөө талапкерди атайын психофизиологиялык изилдөөлөрдөн же башка кошумча изилдөө жол-жоболорунан өткөрүү зарыл болгон учурларды кошпогондо, эки күндүн ичинде жүргүзүлөт: бир күн - талапкердин психофизиологиялык сапаттарын текшерүүгө, кийинки күн - психологиялык сапаттарын текшерүүгө.

177. Кызматка (окууга) талапкерлерди, кызмат боюнча орун которуудагы кызматкерлерди психологиялык жана психофизиологиялык изилдөөгө каттоо жазуу журналына түшүрүлөт.

Тестирлөө жүргүзүү үчүн жай психологиялык жана психофизиологиялык текшерүүнү жүргүзүүнүн шарттары жана тартиби жөнүндө толук маалымат көрсөтүлгөн стенд менен жабдылышы керек.

ПДБда каттоо менен бирге талапкерлерге психофизиологиялык текшерүүнүн жыйынтыктарын архивдик эсепке алуу жана материалдарын сактоо максатында алфавиттик карта ачылат.

178. Кызматка (окууга) талапкерлерде, кызмат боюнча орун которууда кызматкерде жолдомо каты, аскердик билети (катталгандыгы жөнүндө күбөлүк), паспорт, кызматтык күбөлүк же аны алмаштыра алган жарандын жекелигин тастыктаган башка документтерин жана 3x4 өлчөмүндөгү сүрөт менен АДКнын медициналык күбөлөндүрүү актысы (картасы) болушу керек. Психологиялык текшерүүнү жүргүзүүчү адистер көрсөтүлгөн документтерди текшерүү жолу менен текшерилүүчү адамдын ким экендигин ырасташы керек.

179. ПДБда психофизиологиялык изилдөө күндүн биринчи жарымында жүргүзүлөт.

Психофизиологиялык текшерүү жүргүзүү процессинде кызматка (окууга) талапкерде, кызмат боюнча орун которууда кызматкерде көрсөткүчтүү психоэмоционалдык стресс катары көрүнгөн чарчоо, оорудан кийинки абал аныкталган учурда, текшерүүнү жүргүзүү талапкер менен макулдашылып, башка күнгө жылдырылат.

Текшерилүүчү адамдан ачык көрүнгөн психологиялык же психофизиологиялык терс ченемден четтеп кетүүлөр бар болгон учурда, анын ден соолугунун абалын тактоо үчүн Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо уюмдарына кошумча изилдөөгө жөнөтүлүшү мүмкүн. Психикалык жактан жабыркоонун кыйыр белгилери аныкталган учурда (саламаттык баянында уктаган абалда басып кетүү, эстен тануу жана башка) сөзсүз түрдө кошумча электрдик-энцефалографиялык, ЭХО-энцефалографиялык (мындан ары - ЭЭГ, ЭХО, ЭГ) диагностикалоонун заманбап методдорунун жардамы менен кошумча текшерүү жүргүзүлөт, ал эми зарыл учурда - Кыргыз Республикасынын алдыңкы саламаттыкты сактоо мекемелеринин неврологунун жана психиатрынын консультациясын алат.

180. Психофизиологиялык текшерүү кызматкердин туура эмес аракетинен улам адамдардын өлүмүн же материалдык чоң зыяндарды алып келиши мүмкүн болгон, күтүлбөгөн жерден пайда болгон кооптуу кырдаалдар менен байланыштуу кызмат орундарына талапкерлерге тийиштүү. Мындай кесиптер үчүн нерв системасынын негизги касиеттеринин теориясына негизделген кесиптик тандоо зарыл. Мында нерв системасынын касиеттери айрым өндүрүштүк кырдаалдарда активдүүлүгүнүн жана жүрүм-турумунун типтүү моделин толук так алдын ала айтууга мүмкүндүк берген инсандын туруктуу параметрлери катары каралат. Иштелип чыккан критерийлерге нерв системасынын касиеттерин аныктоочу методикалар да, ошону менен бирге башка бир катар психофизиологиялык мүнөздөмөлөр кирди. Мындайлар багыттоонун I жана II графаларына кирген укук коргоо органдарына кызматка талапкерлер жана кызмат боюнча орун которуудагы кызматкерлер болуп эсептелет.

181. Психофизиологиялык изилдөө текшерилүүчү адамдын психологиялык сапаттарын изилдөөгө чейин функциялык диагностикалоо дарыгери тарабынан жеке тартипте атайын инструменталдык методдорду колдонуу менен жана "НС-психотест" атайын компьютердик комплекстин жардамы менен жүргүзүлөт. Полиграф бар болсо, жалганды аныктоо үчүн текшерүү жүргүзүлөт. Толук көлөмдүү психофизиологиялык жана функциялык изилдөөлөрдү жүргүзүүдө функциялык диагностикалоо дарыгеринин иш жүктөмү сменде 10 адамды түзүшү керек. Текшерилүүчү менен баарлашуу учурунда бардык көрсөтмөлөр токтоо, ишмердик үн менен берилет. Сыналуучунун "түшүнүктүү" деген сыяктуу жообу дайыма эле тапшырмаларды кандай аткарыш керек экендигин түшүнгөндүгүн билдире бербейт. Текшерилүүчүлөр көп учурда суроо бергенден тартынышат. Ушуга байланыштуу нускаманы туура түшүнгөндүгүн аныктоо керек. Изилдөө убагында текшерүүнүн жыйынтыктарына карата өзүнүн мамилесин мимика менен да интонация менен да билдирүүгө болбойт.

182. Кызматка (окууга) талапкерлердин, кызмат боюнча орун которуудагы кызматкерлердин психофизиологиялык сапаттарын өлчөгөндөн кийин, ПДБнын функциялык диагностикалоо дарыгери анын психофизиологиялык сапаттары болжолдонгон кызмат ордунун жана багытталган графанын талаптарына ылайык келгендиги жөнүндө жыйынтык көрсөтүлгөн психофизиологиялык изилдөөнүн протоколун толтурат. Тобокелчилик факторлору болсо, андан аркы кошумча текшерүүлөргө же ден соолугунун абалын коррекциялоого сунуштама берилет.

183. Психофизиологиялык изилдөөнүн баштапкы материалдары талапкердин Комплекстүү психофизиологиялык текшерүү протоколуна жайгаштырылат жана ПДБнын психологуна (психиатрына) андан ары текшерүү процедурасын жүргүзүү жана талапкердин кесиптик психологиялык жарамдуулугун баалоо үчүн берилет.

184. Психологиялык изилдөө психофизиологиялык изилдөө аяктагандан кийин жүргүзүлөт.

185. Кызматка (окууга) талапкерлер, кызмат боюнча орун которуудагы кызматкерлер багыттоо графаларынын өзгөрүүлөрү менен психологиялык изилдөөлөрдөн өтүүгө тийиш.

186. Психологиялык изилдөөдөн өтүү төмөндөгү адамдарга тиешелүү эмес:

а) өнөкөт оорунун курчуган белгилери бар;

б) алкоголдук жана наркотикалык мас абалында же көрсөткүчтүү алкоголдук уулануу белгилери менен жүргөн.

187. Талапкердин аскердик билетинде (каттоо жөнүндө күбөлүгүндө) аскердик кызматка жарамдуулугун чектөө жөнүндө жазуу бар болгон учурларда, анын себебин белгилөө зарыл.

188. Кызматка (окууга) талапкерлерге жана кызмат боюнча орун которуудагы кызматкерлерге ПДБда психологиялык изилдөө топтук жана жекелик формада жүргүзүлөт.

189. Топтук текшерүү ПДБнын психологу тарабынан текшерилүүчүнүн психологиялык сапаттары жана жеке өзгөчөлүктөрү жөнүндө стандарттык маалыматтарды алуу максатында жүргүзүлөт жана 20-тиркемеде көрсөтүлгөн негизги психодиагностикалык методикаларды пайдалануу менен ишке ашат.

Топтук текшерүүдө такталбаган жыйынтыктар алынган же талапкердин ачык көрүнгөн жүрүм-туруму байкалган учурда, ага кошумча нускама өткөрүү жана ошол күнү же жакынкы күнү кайрадан тестирлөө зарыл.

190. Топтук текшерүүдөн кийин жеке текшерүү жүргүзүлөт, анын жүрүшүндө психологиялык жашоо анамнези изилденет жана тесттик процедуранын көрсөткүчтөрү такталат, сыналуучунун эмоционалдык жана жүрүм-турумдук реакциясы, инсандык ачык психологиялык мүнөздөмө алуу, психикалык, психологиялык жана физиологиялык көнүп кете албасын аныктоо үчүн анын кесиптик маанилүү сапаттары бааланат.

Жеке текшерүү негизги жана кошумча психодиагностикалык методдорун пайдалануу менен ПДБнын психологу (психиатры) тарабынан өзүнчө бөлмөдө түзүмдүк интервью формасында жүргүзүлөт.

Интервью психофизиологиялык изилдөөлөрдүн баштапкы материалдары жана топтук психологиялык текшерүүнүн баштапкы материалдары менен таанышуудан кийин башталат.

Түзүмдүк интервьюнун схемасы маектин жана байкоонун клиникалык методун, текшерүүдөн өтүүчүнүн өткөн жашоосун изилдөөнү жана келечек жашоосун баалоону алдын ала карашы керек. Суроолордун тематикасы сөзсүз текшерүүдөн өтүүчүнүн жашоосундагы ар түрдүү мезгилдерди жана андагы шарттарды камтышы, ар кандай кырдаалдарда өзүн алып жүрүүсү, колдонулган методдордо тандалган жоопторду эсепке алуу менен анализденет. Талапкердин өзүн жана өзүнүн кызыкчылыктарын элестетүүсү, укук коргоо ишмердүүлүгүн тандап алган себептери бааланат.

Маек куруу процессинде психологиялык изилдөөнүн протоколунда психологиялык жашоо анамнезинин өзгөчөлүктөрү (анамнезди психиатр чогултат жана протоколдо белгилейт), топтук текшерүүнүн маалыматтары, кошумча изилдөө методдорунун жыйынтыктары жана анын эмоционалдык жана жүрүм-турумдук реакцияларын байкоолору белгиленет.

191. Талапкерлердин интеллектуалдык жана социалдык-психологиялык мүнөздөмөлөрүн изилдөөдө төмөнкүлөргө көңүл бурулат:

а) оозеки кеби (сөздөрдү байланыштырып сүйлөй албагандыгы же кыйналуу, сөз байлыгынын аздыгы, байкалган кекечтик, толук кандуу жооп бере албагандыгы, жаргондук жана уят сөздөрдү пайдалануу);

б) жазуу кеби (жазуудагы кадимки көндүмдөрдүн жоктугу, көптөгөн грамматикалык каталары, сүйлөмдүн түзүлүшүнүн бузулушу);

в) кабардар болуусу (математика, география, тарых, адабият боюнча кадимки билиминин жоктугу, Кыргыз Республикасынын саясий түзүлүшүнөн, өлкөдө жана чет өлкөдө болуп жаткан окуялардан кабардар болбошу);

г) кызыгуулары (социалдык эмес багыт, алкоголду тез-тез пайдалануусу, психоактивдик каражаттарды колдонуу эпизоддору (баңги заттарга оң тест чыкса, Республикалык наркологиялык борборго (мындан ары - РНБ) толук текшерүүдөн өтүүгө жана наркологдун корутундусун алуу үчүн жолдонмо берилет), селсаяктыкка жакын болсо, баш аламандуу жыныстык байланыштар, менменсинген жана реалдуу жашоо кызыкчылыктарынан алыста калуусу, диний секталарга тийиштүүлүгү);

д) жүрүм-турумунун жана сырткы келбетинин адекваттуулугу (жүрүм-турум жана сүйлөшүү ченемдерин билбөө же аларга кайдыгерлиги, одонолук, тил табышпоо, эмоционалдык сууктугу, негизсиз жана көзөмөлсүз ачуулануу, ойсекелик, эркелик, назиктик, иретсиздик, кийимдеги жана чачтагы ыксыздык, криминалдык мазмундагы татуировканын, формалдык эмес топтордун белгилеринин болушу);

е) мурунку ишмердүүлүгү (ишмердигинин түрүн негизсиз жана тезден алмаштыруусу, эмгек жана окуу миграциясына сырттан доомат артуу);

ж) тапшыруу себептери (утилитардык жана өзүмчүл максаттары, өзүнө болгон ишенимди күчөтүүнү жана бийлик беделине ээ болууну каалоо, курал колдонууга умтулуу, коргонуу аракети);

з) өткөн күндөрдөгү көйгөйлөр, ага болгон мамиле, көйгөйлөрдү чечүү ыкмалары (чатакташуу, келише албастык), үй-бүлөсүнө, туугандарына, мурунку ишмердүүлүгүнө болгон мамилеси (жакын туугандары жана кызматташтары менен негизсиз, ачык байкалган жагымсыз мамилеси).

192. Интервьюда аныкталган инсандык өзгөчөлүктөрүн, феномендерин жана параметрлерин эксперттик баалоо менен аяктайт. Топтук психологиялык текшерүүнүн баштапкы материалдары протоколго тиркелет.

193. Тобокелдик тобунун факторлору болсо, алар протоколдо көрсөтүлөт.

194. Диагностикалык жол-жоболорду өтүүдө, тесттик тапшырмаларды аткаруу убагында, текшерилүүчү жөнүндө толук маалымат алуу үчүн жүргүзүлгөн маектешүүдө талапкерлерде жүрүм-турумунун терс формалары пайда болгон учурда (социалдык аралыкты сактабагандыгы; ПДБнын, АДКнын кызматкерлерине себепсиз үн көтөрүүсү; ачууга алдыруусу, кыжырдануусу, ыйлаактагандыгы, ачуулугу жана башка), жеке текшерүү жүргүзгөн психолог үчүн ал тууралуу кыскача жазуу түрүндө маалымат берилиши зарыл.

195. Кошумча методдор жана методикалык төмөнкү учурларда колдонулат:

а) эгерде талапкердин көрсөткөндөрү негизги методдор жана методикалар боюнча ченемдик талаптарга ылайык келбесе (анын ичинде туура эмес маалыматтарда);

б) эгерде маектешүүнүн жыйынтыктары талапкердин психикалык же функциялык абалындагы чектен чыгуунун бардыгын божомолдоого мүмкүндүк берсе, аныкталган жагымсыз психологиялык мүнөздөмөлөрдү же параметрлерди тактоо жана бекемдөө зарыл;

в) эгерде тигил же бул жеке-психологиялык сапаттарды максаттуу изилдөө зарыл;

г) зарыл убакта укук коргоо органынын кызматкеринен же кызматка кайра кабыл алынгандан акыркы жумуш (кызмат) орунунан кызматтык мүнөздөмө суралышы мүмкүн.

196. Тандоонун сапатын жана натыйжалуулугун камсыз кылуу үчүн психологдун (дарыгер-психиатрдын) оптималдуу иш жүктөмү бир күндө 8, 10, бирок 10дон ашык эмес адамды түзүшү керек.

197. Жеке мүнөздөмөлөр корутундусу сунуш берүүчү мүнөзгө ээ жана анда талапкердин жеке психологиялык жана психофизиологиялык сапаттарынын укук коргоо органдарындагы ишмердүүлүктүн негизги түрлөрүнө же билим берүү мекемелеринде окууга психологиялык жарамдуулук критерийлерине ылайык келүү даражасы эске алынышы керек.

198. "Сунушталбайт" деген токтом андан ары кызмат өтөөгө же окууга күбөлөндүрүлүп жаткан кызматкерлерге карата чыгарылат, жеке өзгөчөлүктөрү Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын билим берүү мекемелеринде окутуу же укук коргоо органдарында кызмат өтөөсүнүн жетишкендигин ишенимдүү божомолдоого төмөнкү жагдайлар боюнча мүмкүндүк бербейт:

- талапкердин сунушталбаган кызматтагы узакка созулган аралыкта натыйжалуу ишмердүүлүгү, ал тургай кызматка деген жогорку мотивациясы болсо да, туруктуу психоэмоционалдык чыңалуунун айынан функциялык резервдин тез начарлануусу менен байланышта мүмкүн эмес;

кызмат орунуна сунушталбаган талапкердин кызматтык ишмердүүлүгүндө көнүп кетүүсүнүн бузулуусу, оору абалдары же штаттык кырдаалдарда жүрүм-турумунун чектен чыгуусу болуусу мүмкүн. Мындай адамдар, көпчүлүк учурларда психологиялык-педагогикалык жогорку көңүл бурууга муктаж болушат;

- айрым соматикалык ооруларда.

199. "Кызматка жарамсыз", "Окууга тапшырууга жарамсыз" деген токтомдор оорунун күчөп кетишинин жогорку мүмкүндүгү менен белгилердин көнүп кете албоосу, кызматка карата терс мотивациясы, терс инсандык өзгөчөлүктөрү, жүрүм-турумдун социалдык эмес жана көз каранды формалары, кесиптик маанилүү психологиялык жана психофизиологиялык сапаттардын төмөн деңгээли, функциялык системанын резервинин төмөндөөсү бар болгон талапкерлерге карата чыгарылат. Бул талапкердин көнүп кетпөө абалы кесиптик ишмердүүлүктүн кадимки шарттарында да өнүгүшү мүмкүн.

Татаал учурларда текшерилүүчүнүн кесиптик жарамдуулугунун критерийлерин баалоодо чечим комиссиялык түрдө медициналык психологдун, дарыгер-психиатрдын, функциялык диагностикалоо дарыгеринин, ПДБнын начальнигинин жана башка адистердин катышуусу менен кабыл алынат. Чечим 3 айдан эрте эмес убакта кайра каралышы мүмкүн.

200. "Укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жарамсыз" деген токтом психологиялык патология табылган адамдарга карата чыгарылат (чечимдин кайра кароо укугу жок).

201. Маалым катта (9-тиркеме) талапкердин психологиялык мүнөздөмөсү баяндалат.

202. Аныкталган психиатриялык диагноздору бар кызматкерлер үчүн токтомдор Оорулардын ырааттамасына жана дене бойдун жетишсиздигине ылайык чыгарылат.

АДКнын ПДБсынын токтому биринчи жолу кабыл алынгандар үчүн б айга жана укук коргоо органдарынын кызматкерлери үчүн - 1 жылга жарамдуу. Талапкер психологиялык текшерүүдөн ал убакытка чейин өткөн учурларда (бөлүмдөрдүн өзгөрүшү, аталган топтор, кызмат орун) анамнестик, ошондой эле психодиагностикалык маалыматтарды изилдөө жана баяндоо менен жаңы протокол толтурулат. Анда мурдагы текшерүү протоколуна жөн эле шилтеме кылууга жол берилет.

203. Талапкер кошумча текшерүүгө жана маектешүүгө келбеген учурда текшерүүнүн материалдары бир ай өткөндөн кийин "талапкердин кайра (кошумча) текшерүүгө, маектешүүгө келбегендигине байланыштуу кесиптик психологиялык жарамдуулугу жөнүндө корутунду чыгаруу мүмкүн эмес" деген белги коюу менен архивге өткөрүлөт. Протоколго ПДБнын психологу жана башка адис тарабынан күбөлөндүргөн талапкерге качан жана кандай текшерүү белгиленгенин жана качан ал ага келбегендиги жөнүндө кыскача маалым кат тиркелет.

204. Талапкерге байланыштуу терс маалыматтар болсо, маалыматтар маалым катта белгиленет жана ал келбесе же текшерүү ден баш тарткан учурларда да протоколдо сакталат.

205. Кызматка (окууга) талапкерлердин, кызмат боюнча орун которуудагы кызматкерлердин ПДБдагы психофизиологиялык жана психологиялык изилдөөлөрдүн жыйынтыктары алфавиттик карточкада, ошондой эле текшерүүнүн жыйынтыктарын эсепке алуу журналында белгиленет (же маалыматтардын электрондук базасында). ПДБнын бардык документациялары талапкерди изилдөө жыйынтыктары менен белгиленген тартипке жана мөөнөткө ылайык сакталат.

§ 3. ПДБда психофизиологиялык жана психодиагностикалык текшерүүлөрдү өткөрүүгө түшүндүрмө

206. I бөлүмүндө "Жашоонун психологиялык анамнези" (18-тиркеме) төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

а) "Тукум куучулук". Жакын туугандарындагы психикалык оорулар, суицид (өзүп-озү өлтүрүүгө аракет жасоо), аракечтик жана баңгилик;

б) "Ооруп айыккан оорулар (перенесенные заболевания)". Баш-мээ жаракаттары, нейроинфекциялар, психогения, оор абалда өткөн соматикалык оорулар;

в) "Зыяндуу адаттары". Алкоголго, тамеки чегүүгө берилүү, психоактивдүү заттарды колдонуу фактылары, көз каранды болуунун ар кандай түрлөрү (кумар оюндарына);

г) "Мектепке чейинки мезгил. Бала чагындагы тарбия". Ата-энелери, энеси, атасы, өгөй энеси, өгөй атасы, чоң атасы, чоң апасы, башка туугандары тарабынан, интернатта, балдар үйүндө тарбиялануусу; жазалар (болгон жок; кээде жана адилеттүү; көп учурда бирок адилеттүү; айрым учурларда негизсиз эле; дайыма негизсиз эле); тарбиянын түрлөрү (дайыма таасир этүүчү жана толук өз ара түшүнүшүүдө тактикалуу көзөмөл, жеке иштерине жана байланыштарына ашыкча эле кийлигишүү, жогорку талап коюучулук, тил алгычтык, ар кандай каалоолорун аткарууга умтулуу);

д) "Үй-бүлөсү тууралуу маалымат". Жакын туугандары. Кесиби жана акыркы иштеген жери, уюмдун аталышы, кызмат орду; ата-энелеринде никенин жана ажырашуунун бар экендиги, ажырашуунун себеби, никенин саны, ажырашуудан кийинки балдардын бар экендиги (аталаш же энелеш ага, карындаштар); үй-бүлөдө ата-энелердин ортосундагы оз ара мамилелери - бири-бирин толук түшүнүү, сейрек кездешкен чыр-чатактар, дайыма болуучу чыр-чатактар; лидер - ата, лидер - эне, тең укуктуу;

е) "Билими, кызыккан чөйрөсү". Мектепте (орто) билим алуусу. Мектепке кирген жана аны аяктаган жылдары, бүткөн классынын саны; мектептеги жетишкендиги төмөн, канааттандырарлык, жакшы, эң жакшы, эмне менен байланышкан; мугалимдер менен мамилеси - жакшы, жаңжалдуу, сый-урмат, сый-урмат жок, окутуунун авторитардык стили; катташуу чөйрөсү - жакын достору жок, мектептеги, жашаган жериндеги, секциялардагы жана ийримдердеги, коомдук уюмдардагы достору, досторунун саны, досторунун арасындагы социалдык көз карашы; чыр-чатактардын болуусу - узактыгы, кимдер менен чыр-чатакта болгон (классташтары, мугалимдер, коңшу курбулары), себептери.

Атайын орто, орто техникалык, жогорку билими, аспирантура, адъюнктура. Окуган жылдары, окуу жайдын аталышы, адистиги, илимий наамы, жетишкендиги, тартиби, окуу жайдан окуудан чыгып калган фактылары (эгер чыгып калса).

Жашоо мезгилиндеги кызыккандары жана кызыгуулары: көркөм адабияттарды окуу, театр, живопись, музыка, коллекциялоо, туризм, аңчылык, балык уулоо, техника, үй буюмдары менен алектенүү, кино, спорттук мелдештерди, шоу көрүү, бий, курбулары менен кыймылдуу оюндарды ойноо, стол оюндары (шашки, домино, шахмат, лото, карта), спорт (спорттун түрү, сыйлыктары, канча мезгилге чейин), дискотека;

ж) "Куралдуу күчтөрдөгү кызматынын өзгөчөлүктөрү". Кызмат өтөгөн эмес, сыйлыкка ээ болгон, кызматтагы өсүүсү, жеке сыйлыктары жана жазасы мааниге ээ болгон, эч нерсе менен өзгөчөлөнгөн эмес, жеке тартиптин бузуулары мааниге ээ болгон, бир нече жолу жаза алган, гауптвахтада болгон, даттанган, куралдуу кагылыштарга катышуусу, өз алдынча кетип калуусу, мушташкандары, бирге кызмат кылгандар, улук жетектөөчү курам жана наамы боюнча кичүүлөр менен болгон мамилеси;

з) "Үй-бүлөлүк абалы". Мурда болгон никелери - аялы бар, ажырашкан, бойдок, күйөөсү бар, үй-бүлөлүк жашоонун узактыгы, никенин саны; аялынын (күйөөсүнүн) кесиби жана иштеген иши - адистиги, уюмдун аталышы; балдарынын саны, жынысы, жаш курагы;

и) "Эмгек ишмердиги, кесиптик, кызматтык багыттары". Уюмдун аталышы, иштеген жылдары, кызмат орду, алган жазалары, мурдагы иштеген жеринде болгон чыр-чатактар, иштеген ишин негизсиз же бат-баттан алмаштыруу.

207. Талапкерлерди талдоодо "сунушталган эмес" деген формулировкалар үчүн критерийлер:

- MMPI тесттин көрсөткүчтөрү (профилдин чокулары ˃70 Т балл);

а) К-дезадаптациянын астениялык тиби, депрессия шкаласынын төмөнкү деңгээли менен айкалышуудагы 2 (пессимистик), 7 (тынчсыздануучулук), 8 (индивидуалисттик) шкалалары боюнча басым жасоо;

б) изоляцияланган, ошондой эле каалаган айкалыштагы, айрыкча 7-шкала - дезадаптациянын гиперстеникалык тибинин төмөн жайгашкан учурундагы 4 (импульсивдүүлүк), 6 (ригиддүүлүк), 8 (индивидуалисттик), 9 (оптимисттик) - шкалалары боюнча чокулар;

в) 9-шкала төмөн жайгашкан учурдагы 2 жана 4-шкалалар боюнча чокулар;

г) 70 Т балл деңгээлинде 7 жана 8-шкалалардын платосу жана эндогендик айгай - көбүрөөк;

д) MMPI профилинин 80 баллдан өйдөрөөк болгон бардык жогорулоолор;

е) кайра тестирлөөдөн өткөндөгү MMPI боюнча так эмес жыйынтыктар (эгерде L жана K шкалалары 70 Т баллдан ашпаса, F шкаласы 80 Т баллдан ашпаса, ал эми F-K индекси эркектер үчүн -18ден +4 чейин жана аялдар үчүн -23төн +8 чейин болсо тест так эмес деп эсептелет);

- Равен методикасы боюнча жыйынтыктары 36 балл (төмөндөтүлгөн интеллектуалдык деңгээл);

- айрыкча MMPI профилинин жетишпеген абалында дезадаптациянын болуусун болжолдоочу Люшердин түстүү тестинин көрсөткүчтөрү:

а) биринчи эки позицияда эки же андан ашык кошумча түстөрдүн (0, 6, 7) жайгашуусу же алардын негизги түстөр менен (айрыкча 7) айкалышуусу;

б) эки тандоонун ортосундагы маңыздуу терс динамика, б.а. биринчи позиция менен 2-3 негизги түстөрдү жылдыруу;

в) айгайдын интенсивдүүлүгүнүн жогорку көрсөткүчү (5 же андан ашык илеп белгилеринин болуусу);

- мүнөздүн акцентуациясы;

- психосоматикалык жана вегетативдик жабыркоолор:

а) нервдик-эмоционалдүу (вегетативдик) туруксуздук көрүнүшү;

б) толук нозологиялык көрүнүш жок болгон учурда нервдик-психикалык патологияны болжолдогон айрым психопатологиялык феномендердин болуусу;

в) психологиялык инфантилизм;

- намнездин маалыматтары:

а) психопатологиялык тукум куучулук, экстремалдуу кырдаалдарда невротикалык реакцияларга шыктуулук, алкоголду көп ичүү, баш мээ жаракаттары, мурдагы суициддик аракеттери (бул учурда саламаттык сактоонун адистештирилген уюмдарында текшерилүү милдеттүү);

б) психикалык, эмоционалдык жана кара күч жүктөмдөрүнө төмөн адаптациялык мүмкүнчүлүктөр.

208. Өлчөнүүчү сапат колдонулган методдун (ыкманын) негизги көрсөткүчтөрү боюнча гана бааланат. Метод (ыкма) менен сапатын мүнөздөй турган эки же андан көп бирдей параметрлер өлчөнсө, протоколго алардын ичинен төмөнүрөөгүнүн баасы киргизилет.

209. Кошумча маалымат катарымда сыналуучунун текшерүү жүргүзгөн учурдагы жүрүм-турумунун өзгөчөлүктөрү, анын денесиндеги тери өзгөрүүлөрү (ийненин тактары, тырык, татуировка) эсептелет.

210. "Топтук жана жекече текшерүүдө аныкталган мүнөздөмөлөр" деген II бөлүктө психолог же психиатр төмөндөгүлөрдү белгилейт:

а) "Тышкы көрүнүшү, жүрүм-туруму, кеби, изилдөө жол-жобосуна болгон мамилеси":

- кийиминин, чачынын таза эместиги, ыксыз кооздолушу, мүнөздүү тырыктары, криминалдык мүнөздөгү татуировкалардын болуусу, теридеги башка өзгөрүүлөр, алакандардын гипергидрозу, ирмөөчтөрдүн, беттердин, колдордун манжаларынын тремору, шайкеш келбеген мимика жана пантомимика;

- ашыкча эмоциялар, оройлук, каардуулук, эксперт менен айтышкандык же өтө эле кошоматчылык, көшөкөрлүк, жасап сүйлөгөндүк, эмне кылса да өзүнө көңүл бурдурууга умтулгандык, ыгы жок ачык-айрымдык же тартынчаактык, элпектик, коркоктук, шамдагай эместик;

- кебиндеги фонациянын жана артикуляциянын өзгөрүшү, ченемге ылайык келбеген лексикаларды, криминалдык жаргондорду колдонуу, сөз байлыгынын көлөмү,

- текшерилүүчүнүн изилдөө жол-жобосуна болгон мамилеси, жыйынтыктардын тууралыгы, белгиленүүчү жүрүм-турумдун себептери көрсөтүлөт;

б) "Интеллектуалдык чөйрөсү":

- баяндоодо системдүүлүктүн жоктугу, корутундулардын жана тыянактардын примитивдүүлүгү, сөздөрүндөгү карама-каршылык, ой-толгоолорунун чечкиндүүлүгү, макалдардын жана метафоралардын өтмө маанисин түшүнүүгө жөндөмсүздүгү, жай, тез, түз кабыл алуу, стандарттык эмес же ыксыз кооздоп жиберүүчү ой жүгүртүү;

в) "Эмоционалдык-эрктик чөйрөсү" төмөндөгүлөр көрсөтүлөт:

- төмөндөгөн фон, туруксуз маанай, маанайы чөгүңкү, көңүл коштук, эмоциялык кенебестик, мерездик, өзүн кармай албагандык, кызуу кандуулук, каардангандык, көңүлү ачыктык;

- чечкиндүү эместик, оомалык, тырышчаактык, демилгелей албастык, жогорку ишенимдүүлүк, көз карандылык, баш ийүүчүлүк;

г) "Кошумча изилдөөлөр" - кошумча методдордун жана методикалардын аталышын көрсөтүү керек, алардын жыйынтыктарын комплекстүү психодиагностикалык текшерүүнүн протоколуна тиркөө керек;

д) "Нервдик-психикалык туруксуздугунун белгилери" - нервдик-психикалык туруксуздуктун (дезадаптациянын) болуусу же жоктугу жана мүнөзүнүн белгилери (инсандын тиби) көрсөтүлөт.

§ 4. Психикалык абалды изилдөө

Кызматка биринчи жолу кабыл алынып жаткан адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө психиатрия жана наркология мекемелеринен текшерилгендигинин фактысын аныктоо үчүн бул мекемелерден маалымат милдеттүү түрдө талап кылынат.

Күбөлөндүрүүдөн өтүүчү жашаган жерин бат алмаштырган учурда, психоневрологиялык диспансерлерден акыркы үч-беш жылдын аз эмес убакыттагы ага карата маалыматтарды суроо-талап кылуу зарыл, анткени психиатриялык диспансерлерде дарыланган психикалык жактан оорулуу адамдар жашаган жерин бат-бат алмаштырууга шыктуу.

Психиатриялык стационарда текшерүүдө болгондугу жөнүндө маалымат бар болгон учурда текшерүү жүргүзүлгөн психиатриялык стационардан оорунун таржымалынан толук маалымат берген көчүрмө суроо-талап кылынат. Психикалык оорудан айыккан кызматка биринчи жолу кабыл алынып жаткан адамдар укук коргоо органдарына кызматка жарамсыз деп табылат.

Психикалык оорунун же чекте турган абалдын диагнозу медициналык күбөлөндүрүү актысында, окуу жайына тапшырып жаткандын медициналык күбөлөндүрүү картасында текшерүүнүн жыйынтыгын толук жазуу менен негизделиши керек.

Укук коргоо органдарына биринчи жолу кабыл алынып жаткан адам психиатриялык күбөлөндүрүүдөн жана психодиагностикалык текшерүүдөн өтүүдөн баш тарткан учурда токтом кабыл алынбайт, анткени "Психиатриялык жардам жана аны көрсөтүүдөгү жарандардын укуктарынын кепилдиктери жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык психиатриялык күбөлөндүрүү күбөлөндүрүүчүнүн макулдугу менен гана жүргүзүлөт.

Биринчи жолу кабыл алынуучу жөнүндө маалыматтар аны медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөткөн кадрдык аппаратка гана берилгендиктен, анда аныкталган психикалык оорунун диагнозу күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн социалдык статусуна таасирин тийгизбейт. Бир гана катуу психоз аныкталган учурда, оорулуу медициналык көрсөткүчтөр боюнча тез стационарга алып барууга муктаж болгондо ал тууралуу маалыматтар саламаттык сактоонун жергиликтүү органдарына билдирилет. Кадрдык аппараттардын кызматкерлери алынган медициналык маалыматтарды кызматтык максаттар үчүн гана колдонушат жана оорунун белгиленген диагнозун күбөлөндүрүүчүгө, анын туугандарына жана кызматка эсепке алуу жөнүндө маселени чечүүгө тиешеси жок болгон адамдарга билдирүүгө укугу жок.

Психикалык оору жана чекте турган абал менен жабыркаган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү адистештирилген саламаттыкты сактоо мекемесинде стационардык текшерүүдөн өткөргөндөн кийин жүргүзүлөт. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын психиатриялык стационарда текшерүү жүргүзүүгө муктаждуулугу жөнүндө маселе консилиум менен чечилет: психиатриялык текшерүүнүн зарылдыгы жөнүндө күбөлөндүргөн документ менен таризделген расмий маалыматтар болгон учурда. АДКнын психиатры менен укук коргоо органдарынын саламаттыкты сактоо мекемесинин психиатры тарабынан (зарыл болгон учурларда аймактык саламаттык сактоо органдарынын психиатрлары тартылат). Психиатриялык стационарга жөнөтүү жөнүндө маселени чечкенге чейин психодиагностикалык текшерүү жүргүзүлөт.

Психиатриялык стационарга жөнөтүлгөн катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга, анда психикалык оорунун белгилеринин болгондугун көрсөткөн толук маалыматты камтыган кызматтык мүнөздөмө, ошондой эле укук коргоо органынын медициналык мекемесинин психиатр-дарыгеринин текшерүүсүнүн маалыматтарын жана дене ооруларынын болгондугу жөнүндө маалыматтарды камтыган амбулатордук картадан толук маалымат берүүчү көчүрмө толтурулат. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга кызматтык мүнөздөмөлөргө укук коргоо органдарынын ыйгарым укуктуу жетекчисинин колу коюлушу керек. Бул документтер күбөлөндүрүлүүчү текшерүүдөн өтүп жаткан саламаттыкты сактоо мекемелерине берилет, ал эми алардын көчүрмөлөрү медициналык күбөлөндүрүү актысына тиркелет. Стационардык текшерүү жүрүп жаткан мезгил ичинде АДКнын психиатр-дарыгери эксперттик маселелерди туура чечүү үчүн (кызмат өтөөнү улантууга жарамдуулугу, андан аркы эмгектик болжолун аныктоо ж.б.) стационардык дарыгерлери менен иш байланышын үзбөйт.

Стационардык текшерүүнүн жыйынтыктары медициналык күбөлөндүрүү актысына тиркеле турган, кеңири баяндалган диагноз менен оорунун таржымалынан толук көчүрмө менен таризделет.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызматкер катуу психоз болгон учурда дарылоо үчүн аны психиатриялык стационарга жөнөтүү жөнүндө маселе күчүндөгү мыйзамдарга, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин буйруктарына жана нускамаларына ылайык чечилет. Көрсөтүлгөн адамдарга Токтом стационардык дарылоо аяктагандан кийин чыгарылат. Башка учурларда эксперттик маселелерди чечүү үчүн психиатриялык стационарга жөнөтүү күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн макулдугу менен жүргүзүлөт. Стационарга жаткыруу маселелерин кадрдык аппарат жана күбөлөндүрүүдөн өтүүчү кызмат өтөп жаткан укук коргоо органдарынын ыйгарым укуктуу жетекчиси менен бирге чечүү керек.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызматкер стационардык текшерүүдөн баш тарткан учурда, ага медициналык күбөлөндүрүү амбулатордук текшерүүнүн жыйынтыктары боюнча жүргүзүлө тургандыгы түшүндүрүлөт. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызматкердин психиатриялык ооруканадан текшерүүдөн өтүүдөн баш тарткандыгы анын билдирмеси же АДКнын мүчөлөрүнүн жана кадрдык аппараттын өкүлүнүн колу коюла турган акт менен таризделет жана медициналык күбөлөндүрүү актысына тиркелет. Психикалык оору жана чекте турган абал менен жабыркаган катардагы жана жетектөөчү курамдагы кызматкерлерди амбулатордук медициналык күбөлөндүрүү учурунда психиатр-дарыгер тарабынан текшерүү өзгөчө кылдаттык менен жүргүзүлүшү керек. ПДБ бар болгон учурда күбөлөндүрүүдөн өтүүчүлөр милдеттүү түрдө психодиагностикалык текшерүүдөн өтүшөт. Токтом чыгарыла турган акыркы диагноз адистештирилген саламаттык сактоо уюмдарынын дарыгер-психиатрдын кеңеш берүүчүлүк кароосу менен тастыкталышы керек. Кеңеш берүүчүлүк кароо жөнүндө медициналык күбөлөндүрүү актысына толук жазуу калтырылат.

Оорулардын жана физикалык кемчиликтердин ырааттамасы жана айрым беренелерди колдонуу боюнча түшүндүрмөлөр

Оорулардын жана физикалык кемчиликтердин ырааттамасынын беренелерине ылайык багытталган графалар боюнча кызматка жарамдуулугу аныкталат. Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында медициналык жана психодиагностикалык күбөлөндүрүү (тынчтык жана согуш мезгилдерде) жөнүндө жобого ылайык, кызматка (окууга) талапкерлердин психикалык жана физикалык деңгээлине карата атайын талаптарды аныктаган иштеринин сыйымдуулугу, татаалдыгы жана күтүүсүздүгү боюнча Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында кесиптик ишти түрлөргө бөлүү - багытталган графалар менен түшүндүрүлөт.

Багытталган графалар:

I графа - ыкчам, тергөө жана инспектордук кызматтардын, ички иликтөө бөлүктөрдүн, фельдъегерлик кызматтардын кызматкерлери, ошондой эле кайгуул бөлүктөрдүн кызматкерлери (администрациялык практика боюнча тескөөчүлөр, мобилдик батальондун тескөөчүлөрү), ички иштер органдарынын күзөт кызматтарынын тескөөчүлөрү (ачык асман алдында кызматта болбогон адамдарды кошпогондо). Коомдук коопсуздук кызматтарынын кызматкерлери (милициянын аймактык ыйгарымдуу өкүлдөрү, жашы жете электердин инспекцияларынын, убактылуу кармоочу жайлардын, коштоо топторунун тескөөчүлөрү), криминалдык бөлүктөрдүн жана мамлекеттик коргоону уюштуруу боюнча бөлүктөрдүн кызматкерлери, укук коргоо органдарынын улук жана жогорку жетектөөчү курамы.

II графа - өзгөчө жана атайын багыттын кызматкерлери, ыкчам автомототранспорттун айдоочулары, ошондой эле тышкы кызматтардын кызматкерлери, ачык асман алдында кызмат өтөгөн ички иштер органдарынын күзөт кызматтарынын тескөөчүлөрү, кинологиялык борбордун кызматкерлери.

III графа - чарбалык, медициналык, инженердик-техникалык, ыкчам-техникалык кызматтардын, материалдык-техникалык жана аскердик камсыздоо аппараттарынын кызматкерлери, окутуучулар, укук бузуулардын алдын алуу боюнча кызматкерлер, инспектордук, кадрдык, финансы-пландык аппараттардын кызматкерлери.

Оорулардын жана физикалык кемчиликтердин ырааттамасында укук коргоо органдарында кызматка жарамдуулугун аныктоо категорияларына төмөндөгү кыскартуулар колдонулат:

А - кызматка жарамдуу, андан ары кызматка жарамдуу;

НГ - кызматка жарамсыз;

Б - аскердик каттоодон чыгаруу менен аскердик кызматка жарамсыз;

В - тынчтык мезгилде аскердик кызматка жарамсыз, согуш мезгилинде экинчи даражадагы чектелген жарамдуу;

Г - тынчтык мезгилинде катардан тышкаркы кызматка жарамдуу, согуш мезгилинде биринчи даражадагы чектелген жарамдуу;

ИНД - кызматка жарамдуулугу жекече аныкталат;

ИНД-в - катардагы - катардан тышкаркы кызматка жарамдуулугу жекече аныкталат;

Д - сакайганга чейин жарамсыз;

Е - дарыланууга жатат.

Оорулардын жана физикалык кемчиликтердин ырааттамасы

Психикалык жактан жабыркоо

1-берене. Бул беренеге акыл-эс жактан артта калган оорулуулардын бардык даражалары кирет. Маанилүү же айкын интеллекттин кемчилиги боюнча кызматка жараксыз экендигин биринчи жолу Оорулардын ырааттамасынын бардык графалары боюнча күбөлөндүрүлгөн болсо стационардык изилдөөсүз чечилсе болот.

Акыл-эс жактан артта калуунун жеңил формаларын сырткы окшош абалы менен дифференциялоо керек: педагогикалык чара көрүлбөгөндүгү, психикалык өнүгүүнүн жайлашы окутуу жана тарбиялоо кемчиликтеринен келип чыккандыгы, оорулуунун көрүнүп турган далайга созулган астенизациясы, катуу соматикалык оорулар менен жабыркагандыгы, ушул учурларда психологиялык өнүгүү жай болуп жана ой жүгүртүү жайлайт, эске тутум начарлайт, элегейлейт (элирүү), бала курагында пайда болгон психологиялык оорулар.

Оорулардын ырааттамасынын 16-беренесинде психологиялык инфантилизм каралат, психологиялык инфантилизм менен кызматка биринчи жолу кабыл алынгандар укук коргоо органдарында кызмат кылууга жараксыз деп таанылат.

2-берене. Бул беренеде эндогендик оорулар каралат. Дарылануу жана атайын медициналык мекемеде байкоодо болуу жөнүндө бекитилген медициналык документтери болсо кызматка кабыл алууда стационардык текшерүүдөн өтпөстөн эле жаран кызматка жарамдуу деп чечилет. Шизофрения диагнозун коюуда өтө этият болууга тийиш. Шизофренияга күмөн болгон бардык учурда сөзсүз стационардык текшерүү жогору квалификациялуу специалист-консультанттарды тартуу менен жүргүзүлөт, практика көрсөткөндөй шизофрениянын белгилерине мүнөздүн жана жүрүм-турумдун кээ бир түрлөрүн көп жолу киргизишет, бирок ал учурда оорунун эч кандай негизи жок, тек гана ал адамдын жекече өзгөчөлүгү болот.

Кээ бир учурларда шизофрениянын белгилерине инфекциядан жана интоксикациядан пайда болгон психологиялык ишмердүүлүктүн бузулуусун туура эмес киргизишет, алар Оорулардын ырааттамасынын 4-беренесинде каралышы керек. Диагноз туура эмес коюлуп калбашы үчүн оорулуулардын соматикалык абалына жана лабораториялык текшерүүлөрүнө көбүрөөк көңүл буруу керек. Катардагы жана жетектөөчү курамдагылар биполярдык-аффективдик бузулуулар учурунда психологиялык ден соолугу чың, бирок оорусу сейрек кармаган болсо, тынчтык убагында аскердик кызматка жараксыз, ал эми согуш убагында биринчи даражадагы чектелүү жарамдуу болуп эсептелет. Мындай учурларда ыкчам кызматтын кызматкерлерине ыкчам эмес кызматтарды сунушташ керек. Толук айыккан күндө да катардагы жана жетекчи курамдагы адамдарды аскердик-дарыгердик комиссияга (мындан ары - АДК) сөзсүз жолдомо берүү керек.

3-берене. Бул беренеде психоздор жана башка психикалык жактан жабыркагандар, адамдын жана жүрүм-турумунун өзгөрүшү, шарттуу майып болушу, баш мээнин дисфункциясы (жаракаттар, баш мээнин шишиктери, энцефалит, менингит, нейросифилис, сенилдик жана пресенилдик психоздор, кан тамырдык, дегенерациялуу, жана башка баш мээнин органикалык оорулары) каралат.

Күбөлөндүрүү стационардык текшерүүдөн жана дарылоодон кийин өткөрүлөт.

"а" пунктуна көпкө созулган көрүнүп турган психотикалык абалы, психологиялык жактан жабырлануусу, туруктуу тез интеллектуалдык-мнестикалык бузулуусу көрүнгөн же инсанды психоорганикалык тибинин тез өзгөрүшү кирет.

"б" пунктуна жагымдуу созулган психотикалык абал кирет, белгилүү бузулуусу менен органикалык психосиндром, алты ай ичинде байкоодо болгон инсандын органикалык жабырлануусу, белгилүү бузулуусу, узакка созулган (стационарда 1 ай ийгиликсиз дарылануусу) же кайталанма астеникалык, цереброастеникалык, аффекттик, тынчсыздануу, обсессивдик-фобиялык, диссоциалдык, когнитивдик жана башка бузулуулар кирет.

"в" пунктуна кыска мөөнөттүү психотикалык эмес жабырлануу, катуу оорудан же мээге зыян келүүдөн пайда болгон анча эмес көрсөткүчтүү астения кирет. Катуу жаракат алганда (6 айдан кем эмес) оору боюнча өргүүсү аяктагандан кийин сөзсүз кайра күбөлөндүрүүдөн өткөрүлөт. Эгерде көрсөтүлгөн пунктта жабырлануучу толук айыгып чыкса же бул жабырлануулар акыркы жыл ичинде анамнезде көрсөтүлсө, анда корутунду "г" пункту боюнча чыгарылат.

"г" пунктуна (1 жылдан кем эмес) курч оорудан кийин же мээге зыян келүүдө психикалык жактан жабырлануусу жана борбордук нерв системасында органикалык жабырланышы жок, функциясы бузулбаган чачыранды органикалык белгилердин бөлүгү кирет.

4-берене. Бул беренеде симптоматикалык психоздорду жана башка жалпы инфекциялардан, уулануулардан психоактивдик каражаттарды колдонуудан чыккандан тышкаркы психикалык жактан жабырланууну, ар кандай генездеги соматикалык ооруларды, ВИЧ-инфекциясы, ошондой эле физиологиялык бузулууларга байланышкан, РВ, ИИИ, КРТ таасири, ЭПМ булактары жана лазер нурдануунун башка себептери боюнча каралат.

Күбөлөндүрүүчүнү текшерүү учурунда борбордук нерв системасынын (БНС) органикалык бузулуу көрүнүшүн же инсандык органикалык тип боюнча өзгөрүүсүн күбөлөндүрүү Оорулардын ырааттамасынын 3-беренесине ылайык өткөрүлөт. Изилдөө жана күбөлөндүрүү жыйынтыгы боюнча документтер психологиялык оорулардын өнүгүшүнө алып келген себебин көрсөтүп турат.

"а" пунктуна тез белгилүү клиникалык көрсөткүчтөрү менен же узакка созулган психотикалык абал кирет.

"б" пунктуна жагымдуу созулган психотикалык абал же психотикалык эмес жабырлануу, белгилүү убакка (3 айдан ашык) созулган астеникалык абал кирет.

"в" пунктуна орточо көрсөткүчтөрү бар узакка созулган (3 айга чейин) жугуштуу оорудан кийинки БНСнын органикалык жабырлануу көрүнүшү жок астеникалык абалы кирет. Оорусу боюнча эмгек өргүүсү же уруксаты бүткөндөн кийин кайрадан күбөлөндүрүүдөн өткөрүлөт.

"г" пунктуна катуу оорунун негизинде пайда болгон, жеңил жана аз убакытка созулган (2-3 жумага чейин) астения жана акыркы жылдын ичинде айыгуу менен бүткөн психикалык жактан жабырлануу кирет, корутунду "г" пункту менен чыгарылат. Бул пунктка психикалык жактан жабырлануулар беренесинде көрсөтүлгөн оору баянындагы нервдик-психикалык жагынан жана ички органдардын оорусу жоктор кирет. Бул психикалык жактан жабырлануунун жакшы жыйынтыгы медициналык мекеменин текшерүүсү менен аныкталышы керек.

5-берене. Берене инсандык өзгөчө жабырлануусун, транзитордук инсандык жабырлануусун жана башка инсандын жана жүрүм-турумунун жабырлануусун карайт.

Инсандын өзгөчө жабырлануусун диагностикалоо үчүн объективдүү чогултулган оору баяны жана дагы психиатриялык стационардын шартында көп тармактуу текшерүүлөр керек.

Өздүк иши, кызматтык жана медициналык мүнөздөмөлөрү менен таанышып чыккандан кийин кызматкерди күбөлөндүрүү стационарда өткөрүлөт.

"а" пунктуна тез көрсөткүчтүү инсандын бөтөнчө жабырлануусу кирет.

"б" пунктуна төмөнкүлөр кирет:

- инсандын орточо белгилүү формадагы жабырлануусу, аффекттик бузулуусу, күч менен жулунуусу, вегетативдик каршылык көрсөтүүсү;

- инфантилдүү инсандын жабырлануусу;

- гендердик айырмачылыктын, сексуалдык артыкчылыктын бузулуусу.

Инсандык жана жүрүм-турумдук жабырлануу жана башка оорулар менен байланыштуу болуп, конкреттүү сырткы факторлордун себебине (жугуштуу оорулар, уулануулар, жаракаттар жана башка менен) байланыштуу Оорулардын ырааттамасынын нервдик-психологиялык патологиясынын нозологиялык формаларына ылайык келген беренелери менен күбөлөндүрүлөт. Атайын орнотуу жүрүм учурлары тартипсиздигинен көрүнгөн, инсандык бардык патологиялык курамынан чыккан эмес, инсандык жабырлануунун белгилери катары бааланбайт.

6-берене. Берене реактивдүү психоздор, невротикалык, диссоциативдик жана соматоформдук, психогендик депрессиялык абалын жана таасирин, инсандын невротикалык өнүгүүсүн, инсандын өнөкөт постреактивдүү жеке өзгөрүүлөрүн, ошондой эле жаракаттан кийинки стресстик бузулууну карайт.

"а" пунктуна жыйынтыксыз 1 айдан кем эмес стационардык дарылануу көпкө жана жагымсыз созулган реактивдүү психоз көпкө созулган реактивдүү абал, ошондой эле тез көрсөткүчтүү дарылоого болбогон невротикалык, диссоциативдик жана соматоформдук бузулуулар кирет.

"б" пунктуна орточо көрсөткүчтүү кайталанма жана узакка созулган невротикалык бузулуулар кирет, стационардык дарыланууга (40 күндөн кем эмес) карабастан оорунун көрүнүшү кармалып турат.

"в" пунктуна күбөлөндүрүү учурунда орточо көрсөткүчтүү аз убакка жагымдуу созулган невротикалык бузулуулар кирет.

"г" пунктуна көп эмес көрсөткүчтүү аз убакка созулган дарылоого мүмкүн болгон жана толук айыгып кетүүчү невротикалык бузулуулар кирет.

Эгерде кызматка кирип жаткан жарандын анамнезинде жеңил жана аз убакка созулган, өткөн жыл ичинде айыгып калыбына келген невротикалык бузулуусу болсо, корутунду учурдагы берененин "г" пункту боюнча чыгарылат.

Катардагы жана жетекчи курамдагы адамдардын невротикалык бузулуу менен жабыркагандары керектүү дарылануу менен камсыз болууга, аларга карата профилактикалык иш-чаралар өтүлүүгө тийиш. Натыйжасыз дарылоодон жана өткөрүлгөн профилактикалык иш-чарадан кийин кызматты улантуу үчүн жарамдуулугу боюнча маселе жаралышы мүмкүн.

7-берене. Психоактивдүү заттар-табигый жана синтетикалык жактан келип чыккан бардык заттар, адамдын борбордук нерв системасына түздөн-түз таасир этип психофизиологиялык милдетин жана каршылыгын өзгөртөт (көңүл, акыл-эс, эс тутум, эмоция, жүрүм-турум, интеллектуалдык-мнестикалык милдеттер). Бул берене психикалык жактан жабыркоолордун (психоздорго чейинки көз карандылык синдромсуз зыяндуу кесепеттер менен ашкереленген резидуалдык бузулуулар, көз карандылык синдром жана деменция) вариациялатуу оордугун карайт, ошону менен бирге бир же бир нече психоактивдүү заттарды колдонуудан келип чыккан психологиялык жактан жабыркоолор саналат.

Күбөлөндүрүү атайын медициналык мекемеден (бөлүмдөн) текшерүүдөн өткөндөн кийин жүргүзүлөт.

"а" пунктуна алкоголду, опиоиддорду, каннабиноиддерди, тынчтантуучу жана уктатуучу каражаттарды, кокаинди, башка кызыктыргычтарды, галлюциногендерди, табактарды, бир канча наркотикалык заттарды колдонууда себеп болгон психикалык жана жүрүм-турумдук жабыркоолор кирет:

- зыяндуу колдонуу;

- көз карандылык синдром;

- абстиненттик абал;

- делирия менен абстиненттик абал;

- психотикалык бузулуулар;

- амнестикалык синдром;

- резидуалдык жана кармалып калган психикалык жактан жабыркоолор;

- башка психикалык жана жүрүм-турумдук бузулуулар.

"б" пунктуна алкоголду колдонууда себеп болгон курч алкоголдук уулануу кирет. Ошону менен бирге, күбөлөндүрүү Кыргыз Республикасынын алдынкы наркологиялык мекемелеринин корутундусунан кийин жүргүзүлөт.

Опиоиддорду, каннабиноиддерди, тынчтантуучу жана уктатуучу каражаттарды, кокаинди, башка кызыктыргычтарды, галлюциногендерди, учуруучу аралашмаларды же бир канча наркотикалык заттарды колдонууда себеп болгон курч ууланууда катардагы жана жетекчилик курамдагы адамдар тынчтык мезгилде аскердик кызматка жарамсыз, согуш мезгилинде экинчи даражадагы чектелген жарамдуу деп таанылат.

Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын билим берүү мекемелерине тапшыргандар бардык пункттар боюнча окууга тапшырганга жараксыз болушат.

Нерв системасынын жаракаттарынын кесепеттери жана оорулары

8-берене. Мээ жана жүлүндүн бардык оорулары каралат: мээдеги кан айлануунун узакка созулган бузулуусу, мээни камсыз кылуунун начарлоосу, мээнин кан айлануусунун бузулушуна жана инсульттарга өтүүчү динамикалык бузулуулары (геморрагикалык жана ишемиялык), ошоңдой эле жүлүндүн кан айлануусунун бузулушу, ошонун негизинде ар түрдүү локализациянын ылайыктуу функция л арынын бузулушу.

"а" пунктуна инсульттун кайталануусу функциянын бузулуу даражасына карабастан, мээнин жана жүлүндүн кан айлануусунун катуу бузулуусу, о.э. өнөкөт мээ кан тамырынын жетишсиздигинин 3 этабы (гемиплегия, терең гемипарез, монопарез, сүйлөө речинин бузулушу, эс тутум, ой жүгүртүү, паркинсонизм көрүнүшү, эпилептиформ жамбаш органдарынын функциясынын бузулушу жана башка) кирет.

"б" пунктуна кан айлануудан четтелген көптөгөн артериалдык аневризмдер; эмболизациядан кийинки артериовеналык мальформация, жасалма тромбирлөө же интроканалдык алып салуу, ишемиялык тип боюнча мээнин кан айлануусунун катуу бузулушунун жагымдуу созулушу, кан тамыр ооруларынын формалары орточо көрсөткүчтүү жагымдуу созулган, клиникалык көрүнүшү жок МКАКБ (ОНМК) кийин көптөгөн кистоздук-глиоздук дегенерациялар, мээнин ЭЭГ өзгөрүүсү жана башка МРТ өзгөрүүлөрү кирет. Бул беренеге дагы церебралдык атеросклероздогу өнөкөт мээ жетишсиздигинин 2 стадиясы кирет (алсыздык, баш оору, баш айлануу, уйкунун бузулушу, талма абалы, ишмердүүлүктүн начарлашы, эмоционалдык-эркин чөйрөнүн бузулушу, каректин жарыкка начар каршылык көрсөтүүсү, пирамидалык симптомдор жана башка). Бул пунктка дагы гипертоникалык оорунун 2-стадиясындагы мээнин кан айлануусунун бузулушу кирет, о.э. (1 жылда 3 жолу жана андан көп) мээнин кан айлануусунун туруктуу эмес бузулушу, буту-колунун жеңил кесип алуусунун жыйынтыгында жүлүндүн кан айлануусунун бузулушу.

Кээ бир учурларда, улук жана жогорку жетекчилик курамдагы адамдардын ээлеген кызматын жана мүнөзүн эске алуу менен Оорулардын ырааттамасынын I жана II графасы боюнча күбөлөндүрүлгөн жана бул тармакта чоң тажрыйбасы жана билими бар, жарамдуулук мөөнөтү чектелгендерге, "б" пункту боюнча кабыл алууга, тынчтык мезгилде жарамдуу, согуш мезгилинде I даражадагы чектелүү жарамдуу деп таанууга уруксат берилет. Бул учурда кызматтык мүнөздөмө, диспансердик байкоо жүргүзүүнүн жана стационардык текшерүүнүн жыйынтыктары каралышы керек.

"в" пунктуна төмөндөгүлөр кирет:

- жалгыз артериалдык аневризмдер баш сөөктүн ичинде клипирлөөдөн кийин же кан айлануудан баллонизациянын жардамы менен же жасалма тромбирлөө;

- айрым (1-2) кистоздук-глиоздук дегенерациянын мээнин ЭЭГдагы өзгөрүүсү ж.б. МРТдагы өзгөрүүсү;

- сейрек (1 жылда 2 ден ашык эмес) мээнин кан айлануусунун убактылуу бузулуусу, (транзитордук ишемиялык жана гипертониялык мээ кризи) борбордук нерв системасы тарабынан бир калыпта эмес (тилинген, парестезия, сүйлөө речинин бузулушу, кара куш мээ көрүнүштөрү) симптомдор менен коштолуп, 1 күн ичинде нерв системасынын функциясы бузулбастан өтүп кеткен оору;

- мээнин кан тамырларынын атеросклерозунун баштапкы формасы;

- биринчи даражадагы дисциркулятордук энцефалопатия;

- шакыйдын ар кандай формалары тез (3 жана андан көп) жана узакка созулган (бир күн жана андан көп) талмалары;

- жүлүндөгү кан айлануунун бузулусунун кесепетинен келип чыккан аяктардын кесилишинен келип чыккан оорулар; жүлүн артериясынын синдрому кирет.

Кайталанган субарахноидалдык мээге кан куюлууда медициналык күбөлөндүрүү "а" жана "б" пункттары боюнча жүргүзүлөт.

Мээнин кан тамырларынын аневризмасында мээнин кан айлануусунун себеби болгон, катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды күбөлөндүрүү нерв системасынын функциясынын жана мээнин кан айлануусунун бузулушунун көрсөткүч даражасына көз каранды болуп ''а", "б" же "в" пункттары боюнча жүргүзүлөт.

Мээ кан тамырынын аневризминен операция болгондорду кызматка жарамдуулугун баалоодо операциянын радикалдуулугу, анын эффективдүүлүгү, операциядан кийинки баш сөөктүн зыян алганынын өлчөмү, бузулган функциялардын динамикасынын калыбына келүүсү эске алынат.

Мээ кан тамырынын аневризмин хирургиялык дарылоодон кийин, башка мээ же жүлүн кан тамырларынын начарлоосу боюнча катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды күбөлөндүрүүдө Оорулардын ырааттамасынын II графасы менен ушул берененин а пункту боюнча корутунду чыгарылат, ал эми Оорулардын ырааттамасынын I жана III графасы боюнча күбөлөндүрүү - "а", "б" же "в" пункттары боюнча операциянын радикалдуулугу, анын эффектүүлүгү, операциядан кийинки баш сөөктүн зыян алганынын өлчөмү, бузулган функциялардын динамикасынын калыбына келүүсү жана жетекчилердин, бейтапкананын дарыгеринин оюн, күбөлөндүрүүчүнүн жашын эске алуу менен жүргүзүлөт. Баш сөөктүн зыян алуусу бар болсо Оорулардын ырааттамасынын 34-беренесинин ылайыктуу пункттары колдонулат.

"в" пунктуна вегетативдик-кан тамырларынын дистониясы тез кайталануучу (1 айдын ичинде 1 жана андан көп) пароксизмдер, мээнин катуу кан аздуулугу менен көрүнгөн жөнөкөй жана калчылдама талма, документтер менен бекитилгендер кирет.

Мээнин кан айлануусунун жетишсиздигинин баштапкы көрсөткүчтөрү барлар ушул берененин "г" пункту боюнча күбөлөндүрүлөт.

Вегетативдик-кан тамырлардын бир калыпта эмес диагнозу төмөнкү учурларда гана коюлат, борбордук жана вегетативдик нерв системасынын бузулушу менен коштолгон, бирок максаттуу текшерүү башка ооруларды аныктабаса. Талмасы бар адамдар (кандай кармашына көз карандысыз) транспорт каражаттарын башкарууга, бийиктикте иштөөгө, кыймылда болгон механизмдердин жанында болууга жарамсыз.

Кызматка биринчи жолу кабыл алынган адамдарга акыркы 5 жыл ичиндеги медициналык документациясы изилденет жана акыл-эсин жоготкон көрүнүш боюнча такталган документ болсо "в" пункту боюнча кабыл алынат.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын кээде кармоочу церебралдык вегетативдик-кан тамырлардын дистониясы барлар кызматтан которулуп же четтетилсе, катардагы же катардагы эмес кызматка, кызматтын шарты жана мүнөзү жекече тартип менен эске алынып жарамдуу деп эсептелинет.

9-берене. Беренеге төмөнкүлөр кирет:

- баштапкы жана кайталанма энцефалиттер жана энцефаломиелиттер, менингиттер, мээнин жана жүлүндүн сезгенүү процесстери, метостатикалык жана карым-катнаш аркылуу пайда болгон (менингококктук менингит, сероздук менингит, полиомиелит, кене жана чиркей вирустук энцефалиттер, элегей склероз);

- кургак учуктан, сифилистен, кан ооруларынан, демиелинизирилген оорулардан нерв системасынын жабырлануусу жана башка оорулар кирет.

"а" пунктуна функциялардын тез бузулушу менен коштолгон нерв системасынын оор абалдагы оорулары. Шал же терең кесип алуу, көрсөткүчтүү паркинсонизм, арахноидит баштын кан басымынын тез көтөрүлүшү, көрүүнүн бузулушу менен оптикохиазмалдык арахноидит, миелит шал же терең кесип алуунун негизинде пайда болгондор кирет. Бул пунктка жүлүн сухоткасы, өрчүгөн шал, Эрба сифилисттик жүлүн шалы, склероз дагы кирет.

"б" пунктуна төмөнкүлөр кирет:

- оорулардын жай созулган өнөкөт формалары, даражасы боюнча борбордук нерв системасынын функциясынын бузулушу кызмат кылуу мүмкүнчүлүгүн чектейт, бирок ал толук бошотулбайт;

- кайталанма энцефалиттин калдык көрүнүшү орточо көрсөткүчтөгү гемипарез булчуң күчүнүн азайыш формасында, булчуң тонусунун бир аз көтөрүлүшү, сүйлөөнүн, эс тутумдун, басыштын бузулушу менен коштолбогон, церебралдык арахноидит орточо көрсөткүчтөгү баштын кан басымынын көтөрүлүшү.

Кээ бир учурларда катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын ээлеген кызмат ордун жана кызмат мүнөзүн эске алуу менен Оорулардын ырааттамасынын I жана II графасы боюнча күбөлөндүрүүчүлөр, такталган кызмат мөөнөтү жок, "б" пункту боюнча бейкут убакта катардагы эмес кызматка жарамдуу, согуш убакта биринчи даражадагы чектелүү жарамдуу деп кабыл алууга уруксат берилет.

Кызмат кылуу убагында кургак учук менен ооругандар учурдагы берененин "а" же "б" пункту боюнча күбөлөндүрүлөт.

"в" пунктуна нерв системасынын бузулушунун калдык көрүнүшү органикалык белгилердин кээ бир түрлөрү, вегетативдик кан тамырдык бир калыпта эместиги менен шайкештиги жана невротикалык көрүнүш, церебралдык арахноидит баштын кан басымынын акырындап көтөрүлүшү кирет.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын катардагы же катардагы эмес кызматка жарамдуулугу бул берененин "в" пункту боюнча кызмат мүнөзүнө жана кызматтык милдеттерди аткаруу мүмкүнчүлүгүнө карай чечилет.

"г" пунктуна нерв системасынын бузулушунун кээ бир бир калыптагы органикалык белгилери бар, функциялардын бузулушу менен коштолбогон калдык көрүнүшү кирет (гипомимия, женил анизорефлексия, конвергенциянын жетишсиздиги).

Укук коргоо органдарына биринчи жолу кызматка алууда, жарамдуулугун тактоодо ушул берененин "г" пункту боюнча оорунун көп убакка созулушун, оорудан кийинки убактысын, нервдик-психикалык функциянын бузулушунун бар экендигин же жоктугун алдыдагы кызматтын мүнөзүн эске алуу керек. Баш сөөктөгү гипертензиянын көрсөткүч синдромун баалоодо клиникалык көрүнүштөрү, көз чанагындагы бир калыптуу өзгөрүүлөрү, ашказан системасынын кеңейүү даражасынын пневмоэнцефалографиялык, ЭХО ЭГ, КТ же MPT изилдөөлөрү эсепке алынат.

10-берене. Төмөнкүлөр каралат: жакынкы жана эчактан берки (эчактан бери пайда болгон кошумча оору деп, бир жыл бою же жаракат алгандан бери сакталган калдык көрүнүшүн же абалды айтабыз) мээ жана жүлүн жаракаты, борбордук нерв системасынын жаракатынан кийин кошумча оорунун пайда болушу, ошондой эле аба жардыруу толкунунун таасиринен жана башка сырткы факторлордун таасиринен жаракаттардын натыйжасы (радиациянын жогорулашы, температуранын түшүшү жана көтөрүлүшү, суунун же абанын басымынын жогорулашы жана түшүшү).

"а" пунктуна төмөнкүлөр кирет:

- жаракат алгандын натыйжасында мээнин жана жүлүндүн функциясынын катуу бузулушу (мээни кокустатып алуу, туруктуу шал оорусуна алып келет же терең кесип алуу жамбаш органдарынын функциясынын бузулушуна, гематомиелия, субдуралдык гематома);

- ошондой эле мээнин кабыгынын бузулушунун башталышы кирет (афазия, агнозия, апраксия жана ушул сыяктуу).

Бул пунктка жаракаттын натыйжасында мээнин чел кабыгында оорунун өнүгүү процесси башталат (жаракаттык арахноидит), баштын кан басымынын тез көтөрүлүшү, ошондой эле кээ бир убакта тез-тез кайталануучу эс учун жоготуу (3 жана андан көп 1 жыл ичинде) сыяктуу жарат алгандан кийин ар кайсы убакта пайда болгон оорулар кирет.

"б" пунктуна симптомдору жана функциялардын бузулушу "а" пунктунда каралган көрсөткүчтүү даражага жетпеген, нерв системасынын жаракатынын натыйжасында пайда болгон оорулар кирет (кесип алууда колу-бутунун функциясынын чектелбегендиги; орточо көрсөткүчтүү каракуш мээнин бузулуусунун туруктуу эмес формасы басууда, нистогмада ж.б. көрүнүшү; жаракаттык арахноидитте орточо көрсөткүчтүү баштагы кан басымдын жогорулашы, кээде эпилептиформдук эс учун жоготуусу 1 жылда 3 жолудан кем эмес).

Кээ бир учурларда жетектөөчү курамдагылар Оорулардын ырааттамасынын I жана II графасы боюнча күбөлөндүрүлгөн жана бул тармакта чоң тажрыйбасы жана билими болсо, бирок кызматтык мөөнөтү белгиленген эмес болсо, "б" пункту боюнча катардагы эмес кызматка бейпил убакта жарамдуу, согуш мезгилинде I даражадагы чектелүү жарамдуу деп, ээлеген кызматтык ордун жана иш мүнөзүн эске алуу менен кабыл алууга уруксат берилет. Бул учурда кызматтык мүнөздөмө, диспансердик текшерүү жана стационарга жатып чыккандыгы жөнүндө маалымат эске алынат.

"в" пунктуна мээнин жана жүлүндүн жаракаттарынын натыйжасында неврологиялык статустун органикалык белгилери (мурун-ооз бырыштарынын бир аз асимметриясы жана анизорефлексия, сезимталдуулуктун жеңил бузулушу) вегетативдик-кан тамырлардын бир калыпта эместиги менен айкалышып жана ар кандай невротикалык көрүнүштөрдүн түрү кирет.

Бул жакка дагы баш сөөктүн сынышынын натыйжасында пайда болгон оорулар, функциялардын бузулушу жок жана бир аз баштын кан басымынын көтөрүлүшү менен жаракаттык арахноидити бар эски сыныктардын олуттуу эмес калдык көрүнүшү кирет.

"г" пунктуна жаракаттардын натыйжасында, элегей органикалык белгилери бар жана борбордук нерв системасынын функцияларынын бузулушу жок, бир аз астенизациянын көрүнүшү бар оорулар кирет.

Кызматка кирип жаткан жарандар боюнча анамнездеги акыркы 3 жыл ичиндеги баш сөөк-мээ жаракаттары (медициналык кагаздар менен бекитилген) болсо же анын натыйжасында пайда болгон оорулар болсо, "г" пункту боюнча медициналык кагаздар менен текшерүүлөрдүн жыйынтыктарын ошондой эле психодиагностикалык текшерүүнүн жыйынтыктарын эске алуу менен изилденип, анан чечим чыгарылат.

Баш сөөктүн же омурткалардын жаракаттары жана дефекттери болсо 10-беренеден тышкары Оорулардын ырааттамасынын 33 же 34-беренесинин ылайыктуу пункттары колдонулат.

Мээ же жүлүндөн катуу жаракат алгандарга Оорулардын ырааттамасынын 15-беренеси боюнча күбөлөндүрүү жүргүзүлөт.

11-берене. Мээнин жана жүлүндүн айыгып кетүүчү шишиги, сирингомиелия, церебралдык дегенерация, Паркинсон оорусу ж.б. экстропирамидалык оорулары, балдардын церебралдык шал оорусу, тубаса аномалиялар (өнүгүү кемчилиги), борбордук нерв системасынын органикалык тукум кууган-дегенеративдик оорулары жана нервдик-булчуң оорулары каралат.

"а" пунктуна төмөндөгүлөр кирет:

- мүнөздөмөсү боюнча катуу тубаса аномалиясы (өнүгүү кемчилиги) бар жана тез прогрессивдик созулушу же функциянын тез бузулушу менен коштолгон нерв системасынын оорулары кирет (мээнин же жүлүндүн айыгып кетүүчү шишиги, трофиги тез көрсөткүчтүү бузулуусу менен сирингомиелия, каптал амиотрофикалык склероз, миастения, невралдык амиотрофия, Фридрейтин жүлүндүк атаксиясы, Пьер-Маринин каракуш мээ, миотониялар, миопатиялар жана башка).

"б" пунктуна кирген оорулардын функцияларынын бузулушунда орточо даражадагы көрсөткүчү бар жана мүнөзү боюнча жай, көп убакка созулуу менен (1-2 жыл) симптомдордун көбөйүшү (миопатиянын жай прогрессивдик формасы, булчуңдардын бир аз атрофиясы жана сезимталдыктын жеңил бузулушу бар сирингомиелиянын жай прогрессивдик формасы, баш сөөктүн гипертензия синдрому менен краниостеноз).

Кээ бир учурларда катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды Оорулардын ырааттамасынын I жана II графасы боюнча күбөлөндүрүлгөн жана бул тармакта чоң тажрыйбасы жана билими болсо, бирок кызматтык мөөнөтү белгиленген эмес болсо, бул пункт боюнча катардагы эмес кызматка бейпил убакта жарамдуу, согуш мезгилинде I даражадагы чектелүү жарамдуу деп, ээлеген кызматтык ордун жана иш мүнөзүн эске алуу менен кабыл алууга уруксат берилет.

"в" пунктуна нерв системасынын өтө жай өрчүгөн, объективдүү белгилери анча чоң эмес даражада көрсөтүлгөн оорулар кирет (сирингомиелия сезимталдыктын тез эмес көрсөткүчтүү диссоциялык бузулушу, булчуңдун атрофиясы жок жана трофикалык бузулушу жок, оорунун симптомдору бир эле абалда узак убактан бери кармалат же өтө жай өрчүйт). Бул пунктка дагы миотония кирет.

Мээдеги жана жүлүндөгү айыгып кетүүчү шишиктерди радикалдуу алып салуудан кийин күбөлөндүрүү ушул берененин "а", "б" же "в" пункттары боюнча функциянын бузулуу даражасына көз карандылыкта жүргүзүлөт.

12-берене. Жаракаттардан, краниалдык жана жүлүн нервдеринен алган жарааттардан пайда болгон оорулар каралат.

"а" пунктуна нерв өзөгүнөн жана түйүндөрүнөн алган оор жаракаттын же жарааттардын кесепеттери кескин байкалган жана туруктуу бузулуулар, кыймылдын, сезимталдык чөйрөсүнүн же трофиктин тез көрсөткүчтөрү болгондо (тез көрсөткүчтүү булчуң атрофиясы, ийин - 4 смден бийик, билек - 3 смден ашык, сан - 8 смден ашык, тизе - 6 смден ашык; контрактуралар, өнөкөт трофикалык жара, сезимталдуулуктун бузулушу жана ушул сыяктуулар), ошондой эле туруктуу оору синдрому менен коштолгон (капыстан эле оорута баштаган каузалия, невринома ж.б.) жаракаттардын касиеттери кирет.

"б" пунктуна перифериялык нервдердин жана түйүндөрдүн жаракат алуусунун натыйжасында пайда болгон оорулар кирет, бул учурда булчуңдардын же айрым булчуңдун шал болушунан негизги функция акырындык менен бузулат. Бул пунктка бет нервинин негизги өзөгүнүн жана ири тарамдарынын бузулушунан улам бет булчуңдарынын шал болушу да кирет.

"в" пунктуна перифериалык нервдердин жана түйүндөрдүн жаракаттарынын натыйжасында пайда болгон оорулар кирет, бул учурда буту-кол функциясы жабыркайт, бирок өтө бузулбайт (бир билектин же чыканак нервинин жаракат алышы, майда манжалардын бүгүлүү күчү азаят, ички бүгүлүү күчү чектелет).

"г" пунктуна нервдердин жаракаттарынын натыйжасында пайда болгон оорулар кирет, бул учурда алардын функциялары толук калыбына келип, жеңил калдык абалы сезимталдыктын бир аз көрсөткүчтүү бузулушу жана булчуңдардын күчүнүн аздыгы, нервдерге доо кетиши, буту-колдун функциясын такыр чектебеген формалары болот.

13-берене. Краниалдык жана жүлүн нервдеринин, өзөктөрдүн жана түйүндөрдүн сезгенүү оорулары, ошондой эле интоксикациянын, омурткадагы, жумшак ткандардагы өзгөрүүлөрдүн жана башкалардын натыйжасында экинчи ирет алган жаракаттары каралат.

"а" пунктуна полиневриттен (полинейропатия), сезгенүү жана интоксикациялык плекситтерден, перифериялык нервдин шишиктеринин натыйжасында пайда болгон кыймылдын, сезимталдыктын, трофиктин (Оорулардын ырааттамасынын 12-беренесинин "а" пунктундагы түшүндүрмөнү кара) тез көрсөткүчтүү бузулушу менен коштолгон оорулар кирет. Бул пунктка айыккандан кийин тез-тез (1 жылда 2ден көп жолу) жана узак убакка (4-6 айга чейин) үзгүлтүксүз созулган, оор жана бир калыптагы оору синдромдору менен коштолгон кыймылдын жана вегетативдик-трофикалык бузулуулары бар радикулиттер, ошондой эле ийгиликсиз амбулатордук жана стационардык дарылануудан кийинки плекситтер жана училтик нервдин невралгиясынын оор формалары да кирет.

"б" пунктуна перифериялык нервдин жана түйүндөрүнүн оорулары кирет, ал учурда негизги функция жай бузулат: бир калыптагы бет нервдеринин шалы, манжалардын функцияларынын бузулушу, колдун көтөрүлүшүнүн чектелиши ж.б. ушул сыяктуу. Бул пунктка өнөкөт, айыккандан кийин кайталануусу, оорунун күчөө мезгилинде тулку бойдун оор абалга келиши, нервдердин оорусунан ж.б. 2-3 ай бою амбулатордук жана стационардык дарыланууну талап кылган радикулиттер, плекситтер, невриттер кирет.

"в" пунктуна:

- оорунун кээ бир учурда күчөшүнөн кыймыл, сезимталдык жана трофикалык бузулуулар болбостон перифериалдык нервдердин жана түйүндөрдүн оорулары, ошондой эле мурда оорунун күчөшүнөн, күбөлөндүрүүдөн өтүүчүнүн колу-бутунун функциясы жана эмгекке жарамдуулугу чектелбегени көп байкалбаган калдык абал, бир аз функционалдык бузулуулары бар, ийгиликтүү дарылоого мүмкүн болгон рефлектордук булчуң-тоникалык синдромдор кирет.

"г" пунктуна сезимталдыктын, чоң эмес атрофиянын бир аз бузулушу же булчуң күчтөрдүн начарлашы түрүндөгү перифериялык нерв ооруларынын калдык абалдары кирет, бул учурда буту-колдун функциясы бузулбайт жана калыбына келет.

Кыймыл-аракеттин кыйындашын жана перифериялык нерв системасынын экинчи жолу бузулушун чакыруучу сөөк-булчуң системасынын жабырлануусу жана омурткада сөөктүн өзгөрүүлөрү болсо, бул учурда 13-беренеден тышкары Оорулардын ырааттамасындагы тиешелүү беренелер колдонулат.

Омурткадагы өзгөрүлөр менен байланышкан перифериялык нерв системасынын оорулары бар бардык адамдар рентгенологиялык текшерүүдөн өтүүлөрү керек, бул учурда патологиялык өзгөрүүлөрдүн мүнөзү, көрсөткүчү, даражасы жана топтолушу толук баяндалат.

Омуртканын остеохондрозунун анча оор эмес көрүнүштөрү болсо, токтом 13 же 8-беренелери боюнча оорунун көрсөткүчүнө, булчуң-тоникалдык симптомдоруна, вегетативдик-кан тамырдын же нейродистрофиялык өзгөрүүлөрүнө байланыштуу кабыл алынат.

14-берене. Бул берене талмасы дайыма же кээде эс учун жоготуп жыгылуу, инсандын психикалык эквиваленттик же өзгөчө өзгөрүүлөрү болгон өнөкөт оору катары карайт.

Симптомдук талма бул беренеге кирбейт. Бул учурда күбөлөндүрүү калтырап-титирөө синдромунун өнүгүшүнө алып келген оору боюнча жүргүзүлөт.

Эс учун жоготуп жыгылуу дарыгерлик байкоо менен ырасталууга тийиш, ошондой эле күбө болгондордун эс учун жоготуп жыгылган жана андан кийинки абалды баяндагандары эс учун жоготуу деп эсептегенге негиз берет. Шектенүү болгон учурда жашаган жеринен, окуусунан, иш ордунан, кызмат ордунан сурамжылоо жүргүзүү керек.

Тез кайталануучу эс учун жоготуп жыгылуу (1 жылда 3 же андан көп жолу) же калтырап-титиреме талманын психикалык эквиваленттери, ошондой эле психиканын күчөп бараткан бузулуулары болгондо күбөлөндүрүү психиатр менен чогуу жүргүзүлүп жана чечим "а" пункту боюнча чыгарылат.

Аз кармоочу талмалар (1 жылда 3төн аз жолу), анын ичинде психикалык өзгөрүүлөр талмасы үчүн мүнөздүү болгон калтырап-титиремеси жок эквивалентсиз пароксизмдер болгондо күбөлөндүрүү "б" пункту боюнча жүргүзүлөт.

Кызматка (окууга) кабыл алынып жаткан жарандын анамнезинде медициналык документинде катталган жок дегенде бир талмасы болсо же тынч турган абалда электроэнцефалограммасы же функционалдык күч келүүлөрдө патологиялык өзгөрүүлөрү болсо (пароксизмалдык активдүүлүк, жарым шар аралык асимметрия), анда күбөлөндүрүү "б" пункту боюнча жүргүзүлөт.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарда мурда ар кандай мүнөздөгү эс учун жоготуп жыгылуу реакциясы талма же көп байкалбаган жана калтырап-титиремеси жок пароксизмдер же маанайдын өзгөчө бузулушунда сейрек кармаган талма болгон учурда кызматка жарамдуулук категориясы жөнүндө маселе стационардык текшерүүдөн кийин гана чыгарылат. I жана II графалар боюнча каралуучу (талма) пароксизмдери бар адамдар транспорт каражаттарын башкарууга, бийиктикте иштөөгө, кыймылдуу механизмдердин, оттун жана суунун жанында иштөөгө, ок атуучу куралдар менен кызмат өтөөгө, күнү-түнү күзөткө турууга, жашыруун документтер менен иштөөгө жараксыз, ал эми III графа боюнча - андан ары кызмат кылууга жарамдуулугу жекече каралат.

15-берене. Берене курч кармаган инфекциялык, мите жана башка оорулардын, нерв системасынын ууланып жабырлануусунан жана жаракатынан кийинки абалын, ошондой эле мээнин же жүлүндүн курч кармаган кан тамыр ооруларын карайт.

Менингит, менингоэнцефалит оорулары менен ооруган жарандар, эгер дарылануудан кийин 6 ай толо элек болсо, кызматка кирип жатканда убактылуу кызматка жарамсыз деп таанылат. Кызматка кирип жаткан жарандарда резидуалдык көрүнүштүн жоктугу же функциянын бузулушу менен коштолбогон чачыранды органикалык белгилери болгондо алар Оорулардын ырааттамасынын 9-беренесинин "г" пункту боюнча күбөлөндүрүлөт.

Жабык катуу жаракат алган жарандар кызматка кирүүдө жаракатынын оордугуна жана функциясынын бузулуу көрсөткүчүнө жараша 6 же 12 айга убактылуу кызматка жарамсыз деп таанылат.

Ички органдардын оорулары

16-берене. Күбөлөндүрүүчүнүн тулку боюнун өнүгүшүнүн деңгээли жөнүндө токтом жеке кароодон кийин булчуң системасын, боюн жана салмагын, көкүрөгүнүн ченемин, сымбатын, жаш өзгөчөлүгүн эске алуу менен кабыл алынат.

Кызматка биринчи жолу кабыл алынган адамдар көкүрөк клетканын бир кыйла деформациясы менен же дене боюнун айрым бөлүктөрүнүн ар түрдүү кемтиктери Оорулардын ырааттамасынын тиешелүү беренелери менен күбөлөндүрүлөт.

Беренеде психикалык инфантализмдин жеңил даражасы тулку боюнун жетилбеген белгилери менен айкалыштырып каралат. Психикалык инфантилизмдин орточо даражадагы көрсөткүчү анын психикалык чөйрөсүнүн айкын бузулуусу менен айкалыштырып каралат (акыл-эсинин жетилбегендиги, мүнөзүнүн патологиялык болушу, бир калыптагы неврологиялык реакцияларга жакындыгы), дартты дифференциялдуу аныктоо кыйынга турса, негизги ооруларынын көрүнүшү катары кароо керек (акыл-эсинин жетилбегендиги, адамдын ден соолугунун бузулушу же психогендик реакция) жана Оорулардын ырааттамасынын 1, 5 жана 6-беренелеринин пункттарынын негизинде тиешелүү токтом кабыл алынат.

Психикалык инфантилизмде диагностикалык жана эксперттик бааны дарыгер-психиатр берет.

17-берене. Убактылуу функционалдык бузулуулары болгондо курч инфекциялык, мите оорулары менен ооругандан жана уулануудан кийинки абалы, стационардык дарылануудан кийин оорулуудагы астенизация, күчтөн тайышы, тамактануусунун бузулушу каралат.

Кызматка биринчи жолу кабыл алынгандар мурда "А" вирустук гепатити менен ооруса, боор функциясынын бузулушу жок болсо кызматка жарамдуу деп таанылат, бирок стационардык дарылануу бүткөндөн кийин 6 айдан эрте эмес. Мурда оор түрдөгү "А" вирустук гепатити, "В", "С", "В+Д" менен ооругандар клиникалык-лабораториялык көрсөткүчтөрү нормалдуу болгондо стационардык дарылануудан 12 айдан эрте эмес.

Биринчи жолу кызматка кабыл алынгандар, мурда гепатиттин жогоруда аталган формалары менен ооруса (оор түрдөгү "А" гепатити, "В", "С", "В+Д") I, II графалар боюнча жараксыз, ал эми III графа боюнча - жарамдуулук жекече каралат.

Вирустук гепатит менен ооруган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар радиоактивдүү заттар (РЗ), иондоочу нурлануунун башка булактары, ракеталык отундун компоненттери (РОК) жана башка жагымсыз шарттарда иштөөгө боордун жана ашказан-ичеги трактынын функцияларынын абалына жараша жекече аныкталат.

"В" вирустук гепатиттин үстүрт (австралиялык) антигенин алып жүрүүчүсү болуу нормалдуу клиникалык-лабораториялык көрсөткүчтөрү жана боордун функциясынын текшерүү көрсөткүчтөрү жакшы болсо, окууга тапшырууга, укук коргоо органдарына кызматка кирүүгө тоскоолдук кылбайт. "С" жана "Д" вирустук гепатитинин алып жүрүүчүсү болуп биринчи жолу кызматка кабыл алынууда жана окууга тапшырууда Оорулардын ырааттамасынын бардык графалары боюнча жарамсыз деп табылат. Окууга тапшырган адамдар билинбеген боордун өнөкөт оорусун болтурбоо үчүн толук текшерүүдөн өтүүлөрү керек.

Укук коргоо органдарынын окуу жайларына окууга тапшырган адамдар мурда "А" вирустук гепатити, келте, паратиф менен ооруса жана боордун жана ашказан-ичеги трактынын функцияларынын бузулушу жок болсо, стационардык дарылануудан кийин 6 айдан эрте эмес убакта окууга жарамдуу деп таанылат. Ал эми мурда "В" вирустук гепатити менен ооругандар - стационардык дарылануудан кийин 12 айдан эрте эмес.

Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарына биринчи жолу кызматка кабыл алынгандардан жана окуу жайларга тапшыргандардан ВИЧ (СПИД) анализинин жыйынтыгы жаман чыкса, Оорулардын ырааттамасынын бардык графасы боюнча жарамсыз деп таанылат.

18-берене. Дарылоого оор болгон өнөкөт жугуштуу оорулардын кайталоочу формалары каралат.

"а" пунктуна тез-тез кайталоочу бруцеллез жана толук дарылоого болбогон артриттер, функциялары катуу бузулуучу бруцеллездук негиздеги невриттер, дарылоого оор болгон жана ич өткөк пайда кылуучу тез-тез кайталоочу безгек кирет.

Бруцеллез көптөгөн органдарды жана бардык системаны, көпчүлүк убакта лимфа түйүндөрүн, жүлүндү, көк боорду ("ириң жаратуучу жерди") жабырлантат. Жабырлануу болгон убакта кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтом чыгарууда, алардын чектелиши эске алынат.

Бруцеллездун курч кармаган формасы менен ооругандарга, айыккандан бир жыл өткөндөн кийин гана кызматка жарамдуулугу тууралуу токтом кабыл алынат.

Серологиялык же аллергиялык реакциялары (Райта, Хеддельсон, Бюрне) бар болсо, оорунун клиникалык көрсөткүчтөрү жок учурда кайра кызматка кабыл алынгандарга кызматка жарамсыз токтомун чыгарууга негиз жок.

Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучуларга келте оорусунун жана паратифтин, ошондой эле ич өткөктүн бактерияларды алып жүрүүчү туруктуу козгоочусу болсо, анда алар ички иштер органдарында кызмат өтөөгө жарамсыз. Мурда келте oopусy менен ооруган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга мезгил-мезгили менен бактериологиялык контролдон өтүү белгиленет.

Өнөкөт формадагы ич өткөгү бар жана бактерия ачып жүрүүчү катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар "б" пункту боюнча ден соолугунун абалын жана эпидемиологиялык коопсуздугу камсыз болгон шарттарда аларды колдонуу мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен кызматын улантууга жарамдуу деп таанылышы мүмкүн.

Башка курч кармаган жана өнөкөт жугуштуу жана мите оорулары (эхинококкоз, трихоцефалез, токсоплазмоз, геморрагиялык безгек жана башка оорулар) болгондо биринчи жолу ишке кабыл алууда дарылангандан кийин органдардын жана системалардын функцияларынын абалына жараша кызматка жарамдуулугу аныкталат.

19-берене. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүү стационардык текшерүүдөн жана дарылануудан кийин жүргүзүлөт.

"а" пунктуна:

- түйүндүү жана диффузиялык уулуу богоктун оор формалары менен шартталган туруктуу, ачык байкалган бузулуулар (дене салмагынын баштапкы салмагынан 50%га төмөндөшү, адинамия, ачык байкалган экзофтальм, тынч турган мезгилде демигүү, бир мүнөттө кан тамырдын 120 жана андан ашык кагышы, ритмдин ар түрдүү бузулушу, кан айлануунун I-II даражадагы жетишсиздиги, белоктор менен байланышкан йод (ББЙ) - 16-20 мгл%, жалпы тиреотоксиндин деңгээли - 258-270,0 ммоль/л, 2 саатта йод¹³¹ди сиңирүү көрсөткүчү - 40%дан ашык, 24 саатта - 51-90%, негизги алмашуу +50% жана андан жогору), ошондой эле кант диабетинин оор формасы (ач карын гликемия 13,7 ммоль/лден ашык же 250 мгл%, углеводдук алмашууну толукташ үчүн суткасына 60 бирдик инсулин жана андан ашык талап кылынат; ацетонурия, кетоз, бир калыптагы ретинопатия, ангиопатия, гломерулосклероз) кирет. Бул пунктка органдардын жана системалардын калыбына келбөөчү өзгөрүүлөрү, алардын функциясынын тез бузулушу, алмаштыруучу терапиядан эффекттин жок болушу жана май алмашуунун IV даражадагы бузулушу менен ички секреция бездеринин бардык оорулары (гипофиз, бөйрөк үстүндөгү бездин, калкан бездин, паращитовиддик жана жыныстык бездин) кирет.

"б" пунктуна бир калыптагы жай байкалган, орто оор деңгээлдеги эндокриндик органдардын оорулары менен шартталган бузулуулар кирет. Аларды тиешелүү дарылоодо күбөлөндүрүлүүчүнүн эмгекке жарамдуулугу бир аз чектелет. Орто даражадагы тиреотоксикозго төмөндөгүлөр мүнөздүү:

- билинген эмоционалдык жана вегетативдик бузулуулар, баштапкы салмагынан 20 пайызга салмактын төмөндөшү, кан тамырдын бир мүнөттө 120 кагышы 1 даражадагы кан айлануунун жетишсиздиги менен эмгекке жарамдуулуктун бир аз төмөндөшү, ББЙ - 13-15 мгл%, жалпы тироксиндин деңгээли 245,1-253,0 ммоль/л, негизги алмашуу +30 - +50%. Орто оордуктагы кант диабетинде гликемия 13,7 ммоль/л (250мг\л) ден ашык эмес, глюкозурия суткасына 30 граммга чейин мүнөздүү, углеводдук алмашуунун толукталышына кантты түшүрүүчү дарыларды ичүү менен же суткасына дайыма сакталган диетотерапия да 60 бирдикке чейин инсулинди саюу менен жетишилет. Анамнезде ацетонурия. кетоз, диабетикалык кома учурлары жок.

"в" пунктуна:

- жеңил диффуздук уулуу богоктун жеңил кайра баштапкы калыбына келүүчү формасы, жеңил невроз түрүндөгү симптоматикасы менен дене-бойго күч келтирүүнүн толеранттуулугунун төмөндөшү, бир мүнөттө кан тамырдын 100кө чейин кагышы, салмактын баштапкыга караганда 10%га төмөндөшү, ББЙ - 9-12 млг% кирет;

- негизги алмашуу +30%дан ашпайт, плазмадагы жалпы тироксиндин деңгээли 193,5-206,4 ммоль/л чегинде өзгөрүп турат. Йод¹³¹ди сиңирүү көрсөткүчү 2 саатта - 10-20%, 24 сааттан кийин - 39-65%. Бул пунктка кант диабетинин, бир күндүн ичинде гликемия 8,9 ммоль/л (160 млг) ден ашпаган жана диета менен калыбына келген, эмгекке жарамдуулугу сакталган формалары кирет.

Кызматка биринчи жолу кабыл алынгандар алиментардык семирүүнүн биринчи даражасы (дененин ашыкча салмагы 10-29%) бардык графаларга жана экинчи даражасына (дененин ашыкча салмагы 30-49%) карата Оорулардын ырааттамасынын жана дене-бой жетишсиздигинин III графасы боюнча кызмат өтөөгө жарамдуу, ал эми I жана II графа боюнча кызматка жарамдуулугу жекече каралат. III даражадагы май алмашуунун бузулуусу менен убактылуу жарамсыз деп табылат (6 айга чейин), 6 айдан кийин кайра күбөлөндүрүүдөн өтөт (НЖО II көрсөткүчүнө чейин салмактын төмөндөшү жана ЭКГ-изилдөөнүн жакшы көрсөткүчтөрү, курсак көңдөйү органдарынын УДИси, кандагы канттын курамы).

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын I-II даражадагы семирүүсү болсо кызматын андан ары улантууга жарамдуу.

Үчүнчү даражадагы алиментардык семирүүдө (дененин ашыкча салмагы 50%дан ашык) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды биринчи жолу кызматка кабыл алууда кызматка жарамдуулугу жөнүндө токтом "в" пункту боюнча чыгарылат.

Башка негизде семирүүдө кызматка жарамдуулугу негизги оорунун оордугуна жараша Оорулардын ырааттамасынын тиешелүү беренелери боюнча аныкталат.

Функциясы бузулбастан богок безинин диффуздук бир аз чоңоюшу, анда укук коргоо органдарына кызматка кабыл алынууга жана Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшырууга тоскоол болбойт.

Дененин салмагынын индексин эсептөө үчүн формула:

дененин салмагы (кг)

ИМТ = боюнун чоңдугунун квадраты (м)

Май алмашуунун бузулуу деңгээлин "Тамактануу бузулган учурда боюнун жана нормадагы дене салмагынын катышы" деген 1-таблицадан кароо керек (21-тиркеме).

20-берене. Стационардык текшерүүдөн кийин аныкталган кан жаратуу системасынын оорулары каралат.

''а" пунктуна курч кармаган жана өнөкөт лейкоздор, лимфогранулематоз, миелома оорусу, иммундук тартыштык синдромуна ээ болгондор (СПИД) жана башка тез өрчүүчү кан оорулары жана кан жараткыч органдардын оорулары кирет, бул учурда күбөлөндүрүлүүчүнүн эмгекке жарамдуулугу жоголуп жана жүргүзүлгөн дарылоодон эффект болбогондугу көрүнөт.

Оорунун жай өрчүү учурунда, жүргүзүлгөн дарылоодон бир калыптагы эмес бирок жакшы эффект болгондо, эмгекке жарамдуулугу толук жоголбосо, катардагы жана жетекчи курамдагылардын жарамдуулугу "б" пункту боюнча жекече аныкталат.

Оорунун жай өрчүү учурунда, дарылануудан жакшы эффект болгондо, оорунун күчөшү бир жылда бир жолудан ашпаса жана эмгекке жарамдуулугу толук сакталса, кээ бир учурларда катардагы жана жетекчи курамдагылар "в" пункту боюнча катардагы эмес кызматка жарамдуу деп таанылат.

Кандын системалык оорулары менен шартталбаган жай байкалган анемияда, лейкопенияда жана түрлүү этиологиядагы тромбоцитопенияда, тамактануусу начарлап, эмгекке жарамдуулугу төмөндөгөн болсо катардагы жана жетекчи курамдагы адамдар боюнча токтом "в" же "г" пункттары боюнча чыгарылат.

Кандын курч кармаган системалык эмес ооруларынын калдык абалдары, ошондой эле жай кайталанган анемия, лейкопения, тромбоцитопениясы болсо, Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарына кызматка биринчи жолу кабыл алынууга жана окуу жайларына тапшырууга жарамсыз. Тубаса жана кийин ээ болгон иммундук тартыштык абалда кан жаратуу системасынын жана башка органдардын патологиялык өзгөрүүлөрү менен коштолгон болсо кызматка жарамдуулугу жабыркаган органдын (системанын) функциясынын бузулуу даражасына жараша Оорулардын ырааттамасынын тиешелүү беренеси боюнча аныкталат. Иммундук тартыштык абал кан сары суусунун иммуноглобулиндеринин лабораториялык изилдөөлөрдүн жыйынтыктары менен ырасталат.

21-берене. Беренеге ракеталык отундун жана башка уулуу заттардын компоненттерине уулануунун кесепети, электромагниттик талаанын кескин же өнөкөт таасири, ошондой эле нурлануу оорусу кирет. Медициналык күбөлөндүрүү госпиталдык дарылануу бүткөндөн кийин жүргүзүлөт.

Нурлануу оорусу менен ооруган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүүдө перифериялык кан курамынын өзгөрүшү гана эмес, башка оорулардын клиникалык көрүнүштөрү да эске алынат. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар II даражадагы нурлануу оорусу менен ооруган дан кийинки бир аз калдык көрүнүш, ал эми биринчи жолу кабыл алынгандарда I даражадагы болсо, анда "в" пунктуна кирет. Курч кармаган нурлануу оорусу менен ооругандарда эч кандай калдык абалы жок болсо, кызматын улантууга жарамдуу деп саналат, бирок радиоактивдүү заттар менен жана башка иондолгон нурлануу булактары менен оорудан кийин 1 жыл ичинде иштөөгө жарамсыз.

Тынчтык мезгилинде 25 бэр жана андан көп дозада нурлануу алган, клиникалык белгилери бар, нурлануу алгандыгы ырасталган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар алган нур реакциясынын натыйжасына карабастан радиоактивдүү заттар жана башка иондолгон нурлануу булактары менен иштөөгө жарамсыз деп табылат. Радиоактивдүү заттар менен жана башка иондолгон нурлануу булактары менен иштеген жана бир жылдык ченемден 5 эсе көп дозада нурлануу алган катардагы жана жетекчи курамдагы адамдар стационардык текшерүүгө жөнөтүлөт. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарга АДКнын токтому төмөнкүдөй мазмунда чыгарылат: "'Оорулардын ырааттамасынын 21-беренесинин "б" графасы боюнча - радиоактивдүү заттар жана башка иондолгон нурлануу булактары менен иштөөгө жарамсыз''.

Электромагниттик талаанын I жана II даражадагы өнөкөт таасиринин синдромунун кайталанышында, оорунун жагымдуу созулушунда дагы, күбөлөндүрүлүүчү электромагниттик талаанын булактары менен иштөөгө жарамсыз деп таанылат.

"в" пунктуна ошондой эле ар кандай анафилактикалык шок формасындагы уулуу-аллергиялык мүнөздөгү заттардын таасиринин касиеттери, сары суу оорусу жана дары-дармектик, химиялык аллергендерден пайда болгон оорулар кирет, алар дарылоодон кийин оорулуунун жабыркаган органдары жана системалары толук калыбына келет. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын кызматтарын улантууга жарамдуулугу жеке дарылануудан кийин органдарынын жана системаларынын калыбына келүү даражасына жана кесиптик зыяндуулук менен байланышпаган жумуштарды колдонуу мүмкүнчүлүгүнө жараша аныкталат.

Уулуу-аллергиялык таасирден кийинки жагымсыз натыйжа учурунда аскердик кызматка жана адистиги боюнча кызматка жабыркаган органдардын жана системалардын (миокард, муундар, кан тамырлар, кан) функцияларына жараша Оорулардын ырааттамасынын тиешелүү беренелери боюнча аныкталат.

22-берене. "а" пунктуна өпкө кургак учугунун бардык формалары жана көөдөн челинин эмпиемасы, көөдөн челинин кургак учугунун өнүгүү менен жүрүшү, таралышы (көңдөй жара) бар жана бактериялардын туруктуу бөлүнүүсү; өпкөнүн тырык өзгөрүүлөрү жана өпкө жана ортоңку дубалчанын көөдөн челинин эбинен таюусу, алардын функцияларынын бузулуусу жана дем алуу функциясынын бузулуусу; операциялык кийлигишүүдөн кийин дем алуу функциясынын тез бузулушу (өпкө жетишсиздигинин II-III даражасы), ошондой эле кургак учук бронхадениттин фистулездук формасы жана бронхалардын кургак учуктук микобактериялардын бөлүнүүсү менен кургак учуктук жабыркашы, операциялык кийлигишүүдөн кийинки бронха көөдөн челинин жара тешиги, бронхоскопиялык же рентгеноконтрастык изилдөөлөрдөн кийин коюлгандар кирет.

"б" пунктунда стационардык текшерүүнүн натыйжасында коюлган кургак учук микобактериясынын бөлүнүүсү жана таралышы жок, орто көрсөткүчтүү клиникалык симптомдору бар же жок өпкөдөгү, көөдөн челиндеги жана көкүрөк ичиндеги лимфа түйүндөрдөгү кургак учуктун активдүү формалары, ошондой эле радикалдуу хирургиялык операциянын кесепетинен дем алуу функциясынын орто бузулушу каралат.

"в" пунктуна өпкөнүн, көөдөн челинин, көкүрөк ичиндеги лимфа түйүндөрүнүн активдүү тынчыган кургак учуктун активдүү белгилеринин жоголушу менен жана стационардык дарылануудан кийинки клиникалык-рентгенологиялык белгилеринин туруктуу абалга келиши; хирургиялык кийлигишүүдөн кийинки клиникалык жыйынтыгы жакшы болушу жана дем алуу функциясынын бир аз бузулушу же бузулушу жок абалдар кирет.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар "а", "б", "в" пункттары боюнча текшерүүдөн өткөрүүчүлөр стационардык дарылануудан кийин кургак учук санаторияларына дарылануусун улантууга жөнөтүлүшү мүмкүн.

"г" пунктуна активдүү эмес кургак учук өпкөдөгү туруктуу рентгенологиялык өзгөрүүлөрү менен кальцинат, тяж, орто бөлүктүү шварт, көөдөн челиндеги бузулуулар түрүндөгү, ошондой эле ийгиликтүү аяктаган антибактериялык дарылануудан кийинки абал (катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарда - сегментардык резекциядан, кавернанын диатермокоагуляциясынан кийин) акыркы 3 жылда эч кандай оорунун клиникалык белгилери жок оорулар кирет.

Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу адамдар медициналык күбөлөндүрүүдө дарылоо-түзөтүү мекемелеринде (ДТМ) жана катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды жогоруда аталган мекемелерге кызмат боюнча которууда алар милдеттүү түрдө туберкулинодиагностикадан өтүүлөрү керек. Кызматка биринчи жолу кабыл алынуучу жана катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын Манту реакциясы тере көрсөткүчкө болгондо вакцинация алууга тийиш: (БЦЖ) жана вакцина алгандан кийин аллергия белгилери пайда болгондо гана аталган мекемелерде кызмат өтөөгө болот.

Өпкөдө же көкүрөк ичиндеги лимфа түйүндөрдө бирин-серин петрификаттардын болушу ички иштер органдарында кызмат кылууга, окууга тапшырууга жана өлкөбүздүн кайсы районуна болбосун кызмат өтөөгө жөнөтүүгө тоскоолдук боло албайт.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын "г" пунктунда каралган боюнча өзгөрүүлөрү болсо, кургак учуктук эмес санаторияларга жолдомо медициналык көрсөткүчтөрү боюнча жалпы негизде берилет.

Кургак учуктук этиологиядагы экссудативдик плевриттин диагнозу цитобиохимиялык, иммунологиялык (биологиялык) изилдөө методдору менен коюлат, көрсөтүлгөн абалда пункциондук биопсия алынат. Сөзсүз түрдө бронхоскопиялык текшерүү жүргүзүлөт. Кургак плевриттердин кургак учуктук этиологиясы туберкулинодиагностика методу менен, сынап байкоочу дарылоо жана лабораториялык изилдөөлөрдүн динамикасы менен далилдениши керек.

Кургак учуктук этиологиянын экссудативдик плевритти менен ооругандан кийин калдык көрүнүштөрү бар, бирок стационардык дарыланууну талап кылбаган учурда, биринчи жолу кызматка кабыл алынуучулар жарамсыз деп таанылат, ал эми катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын катарда же катарда эмес кызматка жарамдуулугу жекече аныкталат. Кургак учуктук этиологиянын плеврит оорусу менен 3 жыл мурун ооруп айыккандарды медициналык күбөлөндүрүү дем алуу органдарынын функциясынын бузулуу даражасына карай жүргүзүлөт.

Катардагы жана жетекчи курамдагы адамдар стационардык дарылануудан кийин кургак учук санаторияларына дарылануусун улантууга жөнөтүлүшү мүмкүн. Санаториялык дарылануусу бүткөндөн кийин алардын кызматка жарамдуулугу дарылануунун жыйынтыгына жана дем алуу органдарынын функциясынын абалына жараша аныкталат.

23-берене. "а" пунктуна дем алуу функциясынын кескин бузулуусу өнөкөт өпкө жүрөк жана эмгекке жарамдуулуктун кыйла жоготуу менен өнөкөт оорулар, бронхо-өпкө аппаратынын өнүгүү кемтиги жана плевра кирет.

"б" пунктуна дем алуу функциясынын орто бузулуусу менен бронхо-өпкө аппаратынын өнөкөт оорулары кирет. II стадиядагы өнөкөт пневманияда, өпкөнүн эмфиземиясы бар же жок өнөкөт диффуздук бронхитте оорунун сейрек кайталанышы менен созулганда (бир жылда бир жолудан көп эмес) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын кызмат өтөөгө жарамдуулугу жекече аныкталат.

"в" пункту I стадиядагы өнөкөт пневманияны, өнөкөт сегментардык же диффуздук бронхитти, ошондой эле кургак учуктук эмес этиологиядагы өпкөнүн, бронхалардын, плевранын курч кармаган сезгенүү ооруларынын калдык абалдарын карайт.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын саркоидоз менен ооругандары "а", "б" же "в" пункттары боюнча оорунун стадиясына, сырткы дем алуу функциясынын бузулуусунун ачык көрүнгөн даражасына жараша күбөлөндүрүлөт. Оорунун диагнозу гистологиялык изилдөөлөрдүн жыйынтыгынан кийин коюлушу керек.

Өпкөнүн өнөкөт өзгөчө эмес ооруларында же башка сейрек кездешүүчү жабырлануунун синдромдорунда (Хаммена-Ричи диффуздук альвеолярдык фиброзу, альвеолярдык өпкө протеинозу, гемисидероз ж.б.) катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын кызмат өтөөгө жарамдуулугу "а" же "б" пункттары боюнча сырткы дем алуу жана башка органдардын функцияларынын бир калыптуулугуна жана бузулуунун ачык көрүнгөнүнө жараша аныкталат.

24-берене. Бронхиалдык астма диагнозу комплекстүү стационардык текшерүүдөн кийин коюлушу керек.

"а" пунктуна кайталап стационардык дарыланууну талап кылган II жана III даражадагы өпкө жана жүрөк жетишсиздиги бар оор жана тез-тез кармаган дем кыстыгуу (жума сайын, кээде астмалык абал) коштогон бронхиалык астма кирет.

"б'' пункту бир айда бирден кем эмес кармаган орто деңгээлдеги дем кыстыгуу формаларын карайт, аларга ар кандай бронха кеңейтүүчү каражаттарды сайганда жеңилдейт, оорунун курч кармаган мезгилдеринин ортосунда I-II даражадагы дем алуу функциясынын бузулуусу сакталат.

"в" пунктуна бир жылда 2-3 жолу кармаган көпкө созулбаган дем кыстыгуунун жеңил формасы кирет, ал бронха кеңейтүүчү каражаттар болгондо жеңилдейт жана оору кармабаган учурда дем алуу функциясынын бузулуусу менен коштолбойт же бир аз бузулуусу менен коштолот.

"в" пунктуна дем алуу жолдорунун тез-тез кайталануучу жугуштуу оорулары менен мүнөздөлгөн астманын башталышы, пароксизмалдык жөтөл жана тиричилик, тамак-аш аллергендерине, дары-дармекке аллергиялык реакциялары, поллиноздору, вазомотордук риниттери бар адамдарда бронхасынан бузулушу менен коштолгон бронхиттер кирет.

Астманын башталышы мүмкүнчүлүккө карай атайын изилдөөлөрдөн кийин аллерголог тарабынан коюлушу керек.

Бронхоспастикалык синдромдор (обтурациондук, эндокриндик-гуморалдык, неврогендик, уулуу ж.б.) башка оорулардын күчөп кетишинен келип чыккан оору болсо кызмат өтөөгө жарамдуулугу негизги оорунун жүрүшүнө карай Оорулардын ырааттамасынын тиешелүү беренеси боюнча аныкталат.

Башка аллергиялык оорулар (поллиноз, бөрү жатыш. Квинке шишиги, органдардын эозинофилдик инфильтраттары, аллергиялык риниттер, дерматиттер) болгон учурда медициналык күбөлөндүрүү жабыркаган органдын же системанын функциясынын абалына жараша Оорулардын ырааттамасынын ылайыктуу беренеси боюнча жүргүзүлөт.

Дем алуу аппаратынын функционалдык абалын баалоо көрсөткүчтөрү 2-таблицада берилген (21-тиркеме).

25-берене. "а" пунктуна жүрөк-кан тамыр системасынын жалпы жана (же) III даражадагы коронардык кан айлануусунун бузулуу (III-IV функционалдык класс) ооруларынан башка, даражасына карабастан жалпы кан айлануунун бузулушу кирет:

- аортанын коарктациясы жана ыкчам дарылоодон кийинки абал; жүрөктөгү жана аортанын чыга бериш тешигиндеги жасалма капкакчанын болушу, митралдык комиссуротомиядан кийинки абал, аорта-коронардык шунтирлөө;

- жүрөктүн тубаса кемтиги ачык көрүнгөн гемодинамикалык бузулуулары менен (кан айлануунун кичине жана чоң тегерегинде);

- перикарданын кеңири облитерациясы;

- гемодинамиканын бузулуу даражасына көз карандысыз айкалыштырылган жана кийин пайда болгон жүрөк кемтиги;

- рецидивдүү эндокардит, миокардиттин облитерациялык перикардка өтүшү жана жугуштуу эндокардиттин жүрөктүн кемтиги оорусуна өтүшү;

- жүрөктүн жана аортанын аневризми;

- айрым туруктуу, дарылоого болбогон жүрөктүн кагышынын жана өткөргүчтүктүн бузулуу формасы (толук атриовентрикулярдык блокада, пароксизмалык тахикардия, мерцателдик аритмиянын пароксизми бир жылда 5-6 жолу, тез-тез болуучу политоптук карынчанын экстрасистолиясы);

- системалуу кан-тамыр оорулары (түйүндүү периартериит, системалуу васкулит ж.б.) оорунун кеңири тараган стадиясында;

- дилатациялык рестриктивдик кардиомиопатия, гипертрофикалык кардиомиопатия сол карынчанын чыгуучу трактындагы бузулуусу менен;

- тынч абалдагы стенокардия, III-IV ФК чыңалуу абалындагы стенокардия, ангиоспастикалык стенокардия жүрөктүн кагышынын жана өткөргүчтүктүн ар түрдүү бузулуулары менен айкалышкан;

- III-IV ФК жүрөктүн жетишсиздиги менен коштолгон диффузиялык атерсклероздук кардиосклероз;

- II даражадагы атрио-вентрикулярдык блокада, синустук түйүндүн алсыздык синдрому;

- миокарддын трансмуралдык инфаркты, ири чордондуу кардиосклероз же жүрөк аневризми;

- миокарддын кайталануучу (I жолудан ашык) майда чордондуу инфаркты;

- жайылган стенозордук процесс (эки же андан ашык коронардык артерияларда 75%дан көп), сол коронардык артериянын сөңгөгүнүн 50%дан ашык стенозу жана (же) сол коронардык артериянын алдынкы карынчалар аралык бутагындагы 50%дан ашык жогорку өз алдынча бөлүнгөн стенозу, миокарддын кан менен камсыз кылуусунун оң тибинде оң коронардык артериянын 75%дан ашык стенозу;

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын жүрөгүнүн жасалма кагышы барларына жалпы кан айлануунун бузулуусуна жараша "а" же "б'' пункттары боюнча күбөлөндүрүү жүргүзүлөт. Айрым учурларда орто, улук жана жогорку жетектөөчү курамдагы адамдардын жүрөгүнүн жасалма кагышы коюлгандан кийин эмгекке жарамдуулугу сакталса, укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө мыйзамда белгиленген жашка жете элек болсо, анда алар "б" же "в" пункттары боюнча тынчтык убагында катардагы эмес кызматка жарамдуу, ал эми согуш убагында I даражадагы чектелүү жарамдуу деп саналат.

"б" пунктунда жүрөк жана кан тамыр ооруларынын жалпы жана (же) коронардык кан айлануу жетишсиздигинин II даражасы каралат (III функционалдык класс). Ill ФК жүрөк жетишсиздиги менен диффузиялык атеросклероздук кардиосклероз. III ФК чыңалуу стенокардиясы, миокарддын майда чордондуу инфаркты, III ФК инфаркттан кийинки майда чордондуу кардиосклероз.

Кызматка биринчи жолу кабыл алынгандар өз алдынча бөлүнгөн митралдык жана трикуспидалдык стенозу аортанын чыга бериш тешигинин стенозу, өпкөнүн артериясы менен жалпы жана коронардык кан айлануусунун бузулуу даражасына карабастан "б" пунктту боюнча күбөлөндүрүлөт.

Коронардык жетишсиздиктин даражасы (функционалдык класс) изилдөөнүн функционалдык методдору менен же дозаланган дене-бой жүктөмү бар тесттер (ЭКГ, ЭХО КГ, күнү-түн коюлуучу ЭКГ-мониторинги, ВЭМ-сынам, коронарография) менен ырасталууга тийиш.

I-II даражадагы (I-II функционалдык класстагы) коронардык жетишсиздиги менен орто, улук жана жогорку жетектөөчү курамдагы адамдар, анын ичинде миокард инфаркты менен ооруп айыккандар, аорта-коронардык шунттоону башынан өткөргөндөр, жүрөк кемтиги, жүрөктүн кагышынын жана өткөргөчтүгүнүн бузулуусу барлар жакшы дарылануудан кийин кээ бир учурларда жеке баа берүү тартибинде "в" пункту боюнча тынчтык убагында саптык эмес кызматка жарамдуу, согуш убагында биринчи даражадагы чектелүү жарамдуу болуп таанылышы мүмкүн.

"в" пунктуна активдүү ревматизм кирет, стационардык текшерүүдөн өтүп жана убагында дарыланса, 45 сутка жүрөктүн же башка органдардын туруктуу объективдүү белгилери сакталат (жүрөк кемтиги, жүрөктүн кагышы жана өткөргүчтүгүнүн туруктуу бузулуусу менен миокардиосклероз).

Ушул эле пунктка жүрөктүн митралдык жана башка клапандарынын башталгыч пролапсы, жүрөктүн кагышынын жана өткөргүчтүгүнүн бири-бирине өткөн жана туруктуу бузулуусу менен коштолгон, орто гемодинамикалык бузулуусу жана жалпы кан айлануунун I даражадагы жетишсиздиги да кирет.

Биринчи даражадагы митралдык клапандын пролапсы регургитациясы менен "в" пункту боюнча, ал эми регургитациясы жок "г" пункту боюнча күбөлөндүрүлөт. Жүрөктүн жыйрылган аракетинде жүрөктүн сол жаккы алдыңкы көңдөйүнө митралдык клапанынын капкакчасынын 0,3 смге матырылуусу митралдык клапандын пролапсы деген диагноз коюу үчүн негиз боло албайт.

I даражадагы кан айлануунун жетишсиздиги гемодинамикалык көрсөткүчтөр менен объективдештирилиши керек, бул учурда ден соолугу чың адамдардын жалпы кан айлануусунун жашыруун жетишсиздиги табылышы мүмкүн экенин, дене машыгуусунун жетишсиздиги менен шартталган жана денеге күч келтирүүнүн төмөнкү түтүмдүүлүгүнө байланыштуулугун эске алуу керек.

I-II СН ФК чыңалуунун стенокардиясы.

"г" пунктунда жүрөктүн булчуңунун оорусунун туруктуу компенсацияланган натыйжасы, өз алдынча бөлүнгөн компенсацияланган митралдык клапандын жетишсиздиги, жүрөк алдындагы тосмолордун бир аз байкалган кемтиги жүрөктүн митралдык жана башка клапандардын гемодинамикалык бузулуусу жок баштапкы пролапсы каралат.

Ооруп жакшы болгон түрдүү этиологиядагы миокардиттер миокардиосклерозго, жүрөк кемтигине жана жүрөктүн кагышынын бузулуусуна айланбаса, ички иштер органдарында кызмат өтөөгө жана окуу жайларга тапшырууга тоскоол боло албайт.

Жүрөктүн тубаса кемтиги менен биринчи жолу кызмат өтөөгө кабыл алынгандар, өз алдынча бөлүнгөн жүрөк кемтиги геодинамиканын орточо бузулуусунда "б" пункту боюнча, ал эми геодинамиканын бир аз бузулуусунда же бул бузулуулар жок болсо - "в" пункту боюнча күбөлөндүрүлөт.

I даражадагы функционалдык А-V (вальгустук) (дене-бой чыңалуусундагы А-V нормалдашуунун өткөрүчтүгү же атропин сульфаттан 0,5-1 мг куйгандан кийин пайда болот), Гисса тутамынын оң тармагынын толук эмес блокадасы, CLC синдрому, ритмдин пароксизмалдык бузулуусу менен коштолбосо - ушул беренени колдонуу үчүн негиз болбойт жана кызмат өтөөгө жана билим берүү мекемелерине окууга тапшырууга тоскоол болбойт.

В.П.Образцовдун - Н.Д.Стражесконун кан айлануунун өнөкөт жетишсиздигинин классификациясы 3-таблицада (21-тиркеме), Нью-Йорк кан айлануунун өнөкөт жетишсиздигинин классификациясы 4-таблицада (21-тиркеме) берилген.

26-берене. "а" пунктуна артериялык кан басымдын туруктуу жогорку деңгээли менен мүнөздөлгөн, биринчи кезекте диастологиялык (115 сымап мам. мм жана жогору) жана систологиялык (210-230 сымап мам. мм жана жогору) гипертониялык оорунун үчүнчү стадиясы кирет. Миокард инфаркты же инсульт менен ооруп айыккандардын артериялык кан басымынын көрсөткүчү төмөн түшүшү мүмкүн. Клиникалык байкоодо кан тамырлардын катуу жабыркоосу басымдуулук кылат, алар жүрөктүн, бөйрөктүн, көз чуңкурунун кан тамырларынын атеросклерозу жана артериосклерозу менен шартталган, органдардын жана системалардын функцияларынын кескин бузулуусу калыбына келүүчү бир аз өзгөрүүсүнүн өнүгүүсү менен (сол карынчанын жетишсиздиги, миокард инфаркты, инсульт, I-II типтеги ангиоретинопатия, бөйрөктөгү кан агуунун жана түйдөкчөлүк чыпкалоонун көрсөткүчтөрүнүн төмөндөшү, гематурия, протеинурия) болуп өтөт. Оорулуунун эмгекке жарамдуулугу кескин төмөндөйт.

III стадиядагы гипертониялык оору стационардык дарыланууну талап кылган бир жылда 3 жолудан кем эмес кайталануучу гипертониялык кризалары менен II стадиядагы гипертониялык оорунун зыяндуу формасы.

Гипертониялык оорунун III стадиясы клиникалык баяндоодо бута органдарынын жабырлануусунун белгилеринин болушу жана алардын функцияларынын бузулуусу менен мүнөздөлөт:

- жүрөк тарабынан - миокард инфаркты, инфарктан кийинки кардиосклероз жабыркоонун көлөмүнө жана сол карынчанын систологиялык функциясынын төмөндөө даражасына көз каранды болбойт. ЛЖнын дилатациясы бар миокарддын эксцентриалдык гипертрофиясы ФК III- IV даражадагы өнөкөт жүрөк жетишсиздиги менен коштолгон:

- мээ тарабынан - мээнин одоно неврологиялык бузулуулары менен геморрагиалдык, ишемиялык инфаркты;

- бөйрөк тарабынан - өнөкөт бөйрөк жетишсиздиги (кандын плазмасында 2,0 мкмоль/л же 176 мкмоль/л ден ашык креатиндин концентрациясы менен, СКФнын төмөндөшү);

- кан тамырлар тарабынан - аортанын аневризмин катмарга бөлүү, эгерде көздүн торчосунун артериясынын башкы же локалдуу ичкериши аневризмдин өз алдынча мүнөзү эске алынбаса;

Симптоматикалык гипертензия менен шартталган зыяндуу гипертензиялдык синдром менен катардагы жана жетекчи курамдагы адамдарды медициналык күбөлөндүрүү учурунда Оорулардын ырааттамасынын беренелерин негизги оору боюнча колдонуу керек, ал эми радикалдык дарылоодон жыйынтык жок болсо же дарылоо мүмкүн болбосо, анда ушул берененин "а" пункту колдонулат.

Гипертониялык оорулардын күчөөсү башка органдардын функцияларынын бузулушуна алып келген учурларда, зарыл болгондо Оорулардын ырааттамасынын башка тиешелүү беренелерин колдонуу керек.

"б" пунктуна бир калыптагы артериялык жогорку кан басымы менен патогенетикалык негиздүү терапиясыз нормалдуу көрсөткүчтөргө жетпеген II стадиядагы гипертониялык оору кирет. Бул стадияда жүрөктүн сол карынчасынын миокард гипертрофиясы ага күч келүү белгилери менен аныкталат, дозалуу күч келтирүү менен функционалдык методдор аркылуу изилденет. Кардиалдык бузулуулар менен катар эле церебралдык бузулуулар дагы бар, мээдеги кан айлануунун динамикалык бузулуусу кыймыл-аракеттик, сезимталдык, сүйлөө, кара куштук, вестибулярдык жана башкаларга өтөт. Органдардын жана системалардын функцияларынын бузулуусу орто, эмгекке жарамдуулугу төмөндөгөн, бирок жакшы дарылоодон кийин толук же жарым-жартылай калыбына келиши мүмкүн.

Жагымдуу созулган II стадиядагы гипертониялык ооруда жакшы дарыланган жана эмгекке жарамдуулугу сакталган катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдар жаш өзгөчөлүгүнө жана аткарган ишинин мүнөзүнө жараша "б" пункту боюнча тынчтык убагында катардагы эмес кызмат өтөөгө жарамдуу, согуш убагында биринчи даражада чектелүү жарамдуу деп бардык графалар боюнча таанылышы мүмкүн.

"в" пунктуна стационардык текшерүүдөн кийин коюлган I стадиядагы гипертониялык оору кирет, ал транзитордук артериялык кан басымынын 160/95 сымап мам. ммге чейин жана кандайдыр бир дүүлүктүргүчтөрдүн таасиринен андан дагы жогорулашы менен мүнөздөлөт. Оорулууда миокарданын, борбордук нерв системасынын органикалык өзгөрүүсүнүн объективдүү көрүнүшү жок, көзүнүн чуңкурунун кан тамырларынын өтмө өзгөрүүлөрү болот.

Жаш адамдарда гипертониялык оору болгон ар бир учурда симптоматикалык гипертензиялары менен дифференциалдык диагностика жүргүзүү керек.

Симптоматикалык гипертензиясы (бөйрөк, эндокриндик, гемодинамикалык, ангиогендик, неврогендик, кыймылсыз) бар адамдар негизги оорусу боюнча күбөлөндүрүлүшү керек.

Күбөлөндүрүүчүлөрдүн гипертониялык оорусунун диагнозу саламаттык сактоонун адистештирилген уюмдарында жана текшерүүлөрдүн маалыматтары менен ырасталышы керек: кандын биохимиялык анализдери, көз чуңкурун изилдөө маалыматтары, ЭХО КГ, КБнын күнү-түнү коюлган мониторинги, бөйрөктүн жана бөйрөк үстүндөгү бездин УДИси.

Ушул Жобонун 21-тиркемесинде - стратификациялык опурталдын критерийлери (5-таблица), артериалдык кан басымын аныктоо жана классификациялоо (6-таблица), ошондой эле "Тобокелдик топтор боюнча гипертониялык оору менен ооругандарды бөлүштүрүү принциптери" (7-таблица) көрсөтүлгөн.

АДнын жогорулоосунун деңгээлин, тобокелдик факторду, коштоочу ооруларды, бута органдарынын жабыркоосун, болжолго терс таасир берүүчү башка факторлорду эске алуу менен гипертониялык оорулар төмөнкүдөй стадиялар боюнча бөлүштүрүлөт:

27-берене. Нейроциркулятордук дистония үчүн - кан тамырлар тонусунун жана жүрөк-кан тамыр системасынын регуляциясы менен жалпы невроздун көбүрөөк бузулуусу артериялык кан басымынын кандайдыр бир дүүлүктүргүчтөргө адекваттык эмес реакциясы менен вегетативдик-кан тамыр синдрому мүнөздүү Нейроциркулярдык дистониянын гипотензия тибин ден соолугу чың адамдардын физиологиялык гипотониясынан айырмалоо керек, алардын эч кандай даттануусу жок, артериалык кан басымы 90/50-100/60 сымап мам. мм көрсөткүчтө болсо дагы жогорку эмгекке жарамдуулугу сакталат. Мындай адамдар кызмат өтөөгө чектөөсүз жарамдуу деп табылат. Бардык учурларда эндокриндик системанын, ашказан - ичеги-карын трактынын, өпкөнүн ж.б. ооруларынан келип чыккан симптоматикалык гипотонияны эсепке албаш керек. Күбөлөндүрүлүүчүгө нейроциркулярдык дистония диагнозун коюуда невропатологдун, офтальмологдун, зарыл учурда жана башка дарыгерлердин катышуусу милдеттүү жана керектүү изилдөө методдору колдонулушу керек.

Гипертензиялык тиби боюнча нейроциркулярдык дистонияны диагностикалоодо калкан бездин жана бөйрөктүн функциясын текшерүү керек.

"а" пунктуна нейроциркулярдык дистония кирет:

- гипотензиялык типтеги туруктуу артериалык кан басымы 100/60 сымап мам. мм төмөн, ар дайым даттануусу бар, бир калыптагы кескин байкалган вегетативдик-кан тамыр бузулуусу менен тез-тез кайталануучу талма абалы, дарылоого болбогон жүрөк кагышынын бузулуусу жана эмгекке жарамдуулугунун бир топ төмөндөшү;

- гипертензиялык типтеги (артериалык кан басымы 159/94 сымап мам. мм жогору эмес) артериалык кан басымдын өзгөрүшү менен ар дайым даттануусу бар жана бир калыптагы, дарылоого болбогон кескин байкалган вегетативдик-кан тамырдык мүнөздөгү көрүнүш болгондо жана эмгекке жарамдуулугунун бир топ төмөндөшү;

- кардиалдык типтеги бир калыптагы кардиалгиясы бар жүрөк кагуусунун туруктуу бузулуусу менен вегетативдик-кан тамырдык көрсөткүчүнүн бузулуусу (синустук тахикардия, пароксизмалдык тахикардиянын тез-тез кармашы, экстрасистолия).

"б" пунктунда орто көрсөткүчтүү көрүнүштөрү бар нейроциркулятордук дистониянын, анын ичинде эмгекке жарамдуулугун төмөндөтпөстөн жүрөк кагуусунун бузулуусуна өткөн ар кандай тиби каралат.

Кыймылсыздыктын кээде болуучу жалгыз экстрасистолу жана кардиалгиясы жок функционалдык мүнөздөгү синустук аритмия окуу жайларга тапшырууга тоскоол болбойт.

Миокарддын (сезгенүү, дистрофикалык же башка мүнөздөгү) органикалык өзгөрүүлөрүнөн келип чыккан жүрөк кагуусунун бузулуусунда медициналык күбөлөндүрүү Оорулардын ырааттамасынын 25-беренеси боюнча жүргүзүлөт.

28-берене. Активдүү ревматизм менен ооруп айыккандан кийинки жүрөк кемтиги, жугуштуу-улануучу миокардит, жүрөктүн ишемиялык оорусунун курч кармаган формалары (стенокардиянын, миокард инфарктынын узакка кармашы) жок абалды карайт.

Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын андан ары кызмат өтөөсүнө жарамдуулугу жөнүндө токтом дарылоо аяктагандан кийин, андан ары кызмат өтөөгө жөндөмдүүлүгү калыбына келген учурда чыгарылат. Дарылангандан кийин кызмат өтөөгө жарамдуулугу Оорулардын ырааттамасынын тиешелүү беренелери жана дарылануунун жыйынтыгына, оорунун натыйжасына карай аныкталат.

Орто, улук жана жогорку жетекчи курамдагы адамдардын укук коргоо органдарында кызмат өтөө жөнүндө мыйзамда көрсөтүлгөн жаш куракка жеткендиги, кеңири миокард инфаркты менен ооруп айыккандан кийин ири чордондуу кардиосклерозго же катуу оорулардын пайда болушуна алып келсе, күбөлөндүрүү Оорулардын ырааттамасынын 25-беренесинин "а" же "б" пункттары боюнча жүргүзүлөт.

29-берене. Кызыл өңгөч, ашказан, ичеги, курсактын ички көңдөйү, боор, өт баштыкчасы, уйку бези, көк боор ооруларын карайт.

"а" пунктуна төмөнкүлөр кирет:

- бат-бат күчөшү (1 жылда 3 жолудан ашык) жана дене бойдун салмагынын төмөндөшү менен, ИМТ 18,5-19 жана андан аз тамак сиңирүү органдарынын оорулары; кан агуу менен күчөгөн, перформациядан кийинки күчөшү, пенетрация, привратник стенозунда хирургиялык дарыланууга каршы көрсөткүчү болсо же андан баш тартса жара оорулары;

- боордун циррозу, өнөкөт прогрессивдүү активдүү гепатиттин оор формалары жана өнөкөт панкреатиттин функциянын тез бузулушу, тамак сиңирүү функциясынын тез бузулушу жана тамактануунун төмөндөшү менен өнөкөт ичеги оорусунун оор формалары; системалуу бужирлөө талап кылынган кекиртектин тырыктан кийинки ичкерип кетүүсү.

"б" пункту тамактануунун төмөндөшү жана бат-бат күчөшү (1 жылда 2 жолудан ашык) менен коштолгон ичеги-карын жолдорунун өнөкөт ооруларын, өнөкөт гепатитти, функциясы орточо бузулган панкреатитти, секретордук жана кислота түзүүчү функциялары бузулган өнөкөт гастриттерди, функциялары жана тамактануунун орто бузулуусу менен ичеги-карын ооруларын, 1 жылда 2-3 жолу узакка созулган күчөшүн, ошондой эле он эки эли ичегинин одоно деформация учурларынын барын карайт (жара ооруларынын курч жана өнөкөт формаларынан кийин жасалма гипотония шартында толук дуоденография жүргүзүлгөндө даана аныкталуучу деформация он эки эли ичегинин одоно деформациясы деп эсептелет).

Жара оорусунун диагнозу рентгенологиялык жана эндоскопиялык изилдөөнүн негизинде коюлат.

Оорунун созулушунун кайталануучу мүнөзү амбулатордук же стационардык дарылоонун маалыматтары менен ырасталышы керек.

"в" пунктуна:

- жара оорусунун сейрек кайталануучу формасы (жеңил формасы);

- бир жылда эки жолуга чейин күчөгөн өнөкөт гастрит, ооруткан жана диспептикалык синдрому менен кээде күчөп кеткен эрозиялык гастриттер;

- ташы жок холецисттердин жеңил даражасы, Жильбер, Дубин-Джонс тибиндеги гепатиттен кийинки айыгып кете турган гипербилирубинемия, жара оорусунда андан аркы же органды сактоочу операцияларда кайталанбастан көзөлүп калган жаралардын урунуусунун кесепеттери кирет.

Өнөкөт эндоскопиялык гастриттер, башкача айтканда тамак сиңирүүнүн функциясынын бузулуусу жок, үстүртөдөн пайда болгон гастриттер, ичеги-карын жолдорунун башка органдары тарабынан функциясынын бузулуусу жок, дене бойдун салмагынын жетишпегендиги жок болсо, бул беренени колдонуу негизсиз. Кайрадан кызмат өтөөгө кабыл алынгандарда он эки эли ичегинин жара оорусу жана анамнездеги ашказан жарасы болсо ЭГДС-текшерүүдөн кийин укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жарамсыз деп таанылат (эндоскопиялык жактан берчтенип калган өзгөрүүлөр болууга тийиш), ал эми катардагы жана жетектөөчү курамдагылардын андан ары кызмат өтөөгө жарамдуулугу жекече аныкталат.

Боордун өнөкөт оорусунун диагнозу мүмкүнчүлүк болсо текшерүүнүн заманбап методдору (томография жана фиброскан) аркылуу ырасталышы керек, ал эми аны жүргүзүү мүмкүнчүлүгү жок болсо - боордун туруктуу жабырланышын ырастоочу клиникалык, лабораториялык жана аспаптык маалыматтар аркылуу.

Үстүртөдөн пайда болгон гастродуоденттин эндоскопиялык белгилери, УДИ - өнөкөт холециститтин белгилери, узакка созулган (5 жыл жана андан ашык) ремиссиянын стадиясында клиникалык көрүнүшү жок болсо, бул беренени колдонуу негизсиз.

Биринчи жолу кызмат өтөөгө кабыл алынгандар жана укук коргоо органдарынын окуу жайларына окууга тапшыргандар айыгып кете турган билирубинемия оорусу менен кызмат өтөөгө жана окууга тапшырууга, өнөкөт гепатит оорусу жок болсо жарамдуу деп таанылат.

Биринчи жолу кызмат өтөөгө кабыл алынгандар жана билим берүү мекемелерине тапшыргандар калькулездук холецистит оорусу менен ооруса жарамсыз деп таанылат.

30-берене. Кызмат өтөөгө биринчи жолу кабыл алынуучу катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдарды, окуу жайларга тапшыруучу талапкерлерди медициналык күбөлөндүрүү бөйрөк оорусу жагдайында амбулатордук жана стационардык кылдат текшерүүдөн кийин, муктаж убакта дарылоодон кийин жүргүзүлөт.

"а" пунктуна бөйрөктүн өнөкөт оорулары (өнөкөт гломерулонефрит, интерстициалдык гломерулонефрит, пиелонефрит, бөйрөктүн амилоидозу ж.б.), үчүнчү, төртүнчү, бешинчи (орто, күчөгөн жана терминалдык) стадиядагы бөйрөктүн өнөкөт жетишсиздигинин күчөшү кирет.

Өнөкөт бөйрөк ооруларынын өнөкөт бөйрөк жетишсиздигинин нөлдүк, биринчи жана экинчи стадиясында медициналык күбөлөндүрүү "б" пункту боюнча жүргүзүлөт.

Биринчи жолу кызмат өтөөгө кабыл алынгандар курч кармаган гломерулонефрит менен ооруп айыгып, өнөкөт бөйрөк оорусунун жана үч жыл аралыгында бөйрөк жетишсиздигинин белгилери жок болсо, анда укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө Оорулардын ырааттамасынын III графасында каралган кызмат орундарына жарамдуу деп таанылышы мүмкүн.

Өнөкөт бөйрөк оорусунун стадиясы (K\DOQI,2002Г) 8-таблицада берилген (21-тиркеме).

31-берене. Бириктиргич ткандын диффуздук ооруларын, анын ичинде муундардын, булчуңдардын, тарамыштардын ооруларын (системалуу кызыл бөрү жатыш, системалуу склеродермия, ревматоиддик артрит, подагра, өзгөрүүчү остеоартроз, ревматоиддик полиартрит, анкилозордук спондилоартриттин муундук жана висцералдык - муундук формасы (Бехтерева оорусу) карайт.

"А" пунктуна эмгекке жарамдуулугунун тез жоголушу же висцералдык патология менен кыймыл функциясын олуттуу чектөөчү муундардын туруктуу жана калыбына келбөөчү өзгөрүүлөрү, ошондой эле бириктиргич ткандын системалуу өөрчүгөн оорулары кирет (кызыл бөрү жатыш, дерматомиозит, склеродермия ж.б.).

"Б" пунктунда муундардын орточо билинген экссудативдик-пролиферативдик өзгөрүүлөрү жана сакталган кесиптик эмгекке жарамдуулукта алардын функциялык жетишсиздиги менен өнөкөт муун процесске башка органдардын жана системалардын катышуусуз жана рецидивдердин жылына бир жолудан көп эмес кайталануучу ооруларынын жай өрчүгөн формалары каралат.

"В" пунктуна функцияларынын бир аз бузулуусу жана эмгекке жарамдуулугу сакталуу менен курч мүнөздөгү жугуштуу, жугуштуу-аллергиялык муун ооруларынын кесепеттери кирет.

Функциянын бир аз бузулуусу кара күч жумшоодо орточо тез өтүүчү оору сезилген учурда муундардын жабыркоосунун объективдүү белгилеринин жоктугун болжолдойт.

Ушул эле пунктка залалсыз өтүүчү ревматоиддик артриттин баштапкы формалары, ошондой эле функциялык жетишсиздиги жок болгон учурда дистрофикалык муун оорулары кирет.

Муундардын сезгенүү оорулары менен ооруп айыккан кызматка биринчи жолу кабыл алынып жаткандар алардын функциясы сакталган учурда, үч жыл ичинде кайталанбаса кызмат өтөөгө жарактуу болуп саналат.

Башка ооруларда (ревматизм, псориаз, кан оорусу), ошондой эле дары-дармекти, сары сууну же тамак-ашты көтөрө албоонун кесепетинен муундардын жабыркоосу оорулуу дарылангандан кийин, алардын функциясынын бузулуу даражасына жараша бааланат; башка органдар жана системалар айкалышып жабыркаганда Оорулардын расписаниесинин тиешелүү беренелери колдонулат.

Хирургиялык оорулар

32-берене. Бул берене боюнча токтом хирургиялык дарылоонун натыйжалары канааттандыраарлык эмес болгон же андан баш тарткан учурда кабыл алынат. "А" пунктуна жакынкы ткандар менен биригип калган, оңой жаракаттануучу, жараланган жана тез-тез жаралануучу, баштын, дене-бойдун, буту-колдун кыймылсыздыгына алып келүүчү же кескин кыймылды чектөөчү же кийим, бут кийим жана жабдыктарды кийүүдө тоскоолдук кылуучу чоң келоиддик, гипертрофикалык жана атрофикалык тырыктар кирет.

"Б" пунктуна баштын, дене-бойдун, буту-колдун кыймылын орточо чектөөчү же кийим, бут кийим жана жабдыктарды кийүүнү кыйындатуучу жараланбоочу келоиддик, гипертрофикалык жана атрофикалык тырыктар кирет.

"В" пунктуна жараланбай турган, кийим, бут кийим жана жабдыктарды кийүүнү кыйындатпаган тырыктар кирет, бирок баштын, дене-бойдун, буту-колдун кыймылын бир аз чектейт.

33-берене. Көкүрөктүн, ич көңдөйүнүн, кичине жамбаш сөөгүнүн жана ич көңдөйүнүн артындагы органдардын жаракатына жана травмасына байланыштуу жарааттардын же операция жасоолордун кесепеттерин карайт.

"А" пунктуна төмөнкүлөр кирет:

- жарааттардын, жаракаттардын жана өпкөгө, өпкө челине, бронхаларга, орто көңдөйгө операция жасоолордун кесепеттери (өпкөнү же анын бөлүгүн алып таштоо);

- кызыл өңгөчтү, ашказанды, уйку бездерин, ичегилерди резекциялоонун, боорду анатомиялык резекциялоонун кесепеттери; операциядан баш тарткан учурда тышкы дем алуу жана гемодинамика функциясынын, тамак сиңирүү функциясынын олуттуу бузулуусу жана тамактануунун начарлоосу менен ичеги-карынга анастомоз коюулар, хирургиялык дарылоонун жыйынтыктары канааттандырарлык эмес болгон учурда өттөгү жана панкреатикалык тешиктер, бронхиалдык тешиктер; чоң тешиктер (1 см ж/a андан чоң диаметрде), ошондой эле оорунун күчөшүнө же функционалдык бузулууларга карабастан, өпкөнүн тамырында, жүрөктүн айланасында же чоң кан тамырлардын жанында жайгашкан эки жана андан көп майда жат нерселер.

Жүрөктүн жарааты, перикард, орто көңдөйдөн жана чоң кан тамырлардын айланасындагы жат нерселерди алып салууга байланыштуу операция жасоолордун кесепеттеринде катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын андан ары кызмат өтөөгө жарактуулугу гемодинамиканын жана сырткы дем алуу функциясынын бузулуу даражасына жараша "а", "б" же "в" пункттары боюнча аныкталат.

"Б" пунктуна төмөнкүлөр кирет: көкүрөк, ич көңдөйүнүн, кичине жамбаш сөөгүнүн жана ич көңдөйүнүн артындагы органдардын жаракатына жана травмасына байланыштуу жарааттын жана операция жасоолордун кесепеттери, функциялардын орточо бузулуусу менен өттөгү жана панкреатикалык тешиктер, диафрагмалык грыжалар, ичегилерден өтпөй калуу белгиси менен ич көңдөйдөгү биригип калуу процесси кирет. Биригип калуу процесси рентгенологиялык изилдөөлөрдүн же операция жасоолордун маалыматтары менен ырасталууга тийиш.

Бузулуулардын натыйжасында же көкүрөк, ич көңдөйүндөгү, кичине жамбаш сөөгүндөгү жана ич көңдөйдүн артындагы органдардагы жараат жана жаракаттарга байланыштуу операция жасоолордун кесепеттери канааттандыраарлык болсо, көкүрөк, ич көңдөйүндөгү, кичине жамбаш сөөгүндөгү жана ич көңдөйдүн артындагы органдардын функцияларынын бир аз бузулуусунда "в" пункту боюнча күбөлөндүрүлөт.

Өттө кандын пайда болуу функцияларынын бузулуусуз жаракатына байланыштуу көк боорду алып таштоо, анча чоң эмес резекция же ичегилерди тигүү, өпкөнүн жана боордун сегментардык резекциясы, өпкө ткандарында татаалдашуусуз жана функциялардын бузулуусуз майда бөлүктөрдүн болушу - Кыргыз Республикасынын укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жана укук коргоо органдарынын окуу жайларына тапшырууга тоскоолдук болуп эсептелбейт.

34-берене. Эгерде анамнезде баш сөөктүн төбөсүндө жаракасы же баш сөөктүн негизинде сынык болсо, ошондой эле баш сөөктүн төбөсүндө объективдүү чуңкурайган деформация болсо жана күбөлөндүрүү убагында борбордук нерв системасы жабыркабаса, анда укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жана окуу жайларына тапшырууга жарактуулугу чектелбейт. Баш сөөккө-мээге жасалган операциядан калган диагностикалык фрезалык тешиктин орду жалпысынан 2 см² ашык болбошу керек. Борбордук нерв системасынын жабыркашынын симптомдору болсо Оорулардын расписаниесинин тиешелүү беренелери кошумча колдонулат.

35-берене. "А" пунктуна төмөнкүлөр кирет:

- омурткалардын функциясынын билинген бузуулары, көкүрөк клеткасынын кескин деформациясы менен коштолгон тубаса жана кийин пайда болгон омурткалардын бардык бөлүктөрүнүн белгиленген кыйшаюусу; остеохондроз жана эки жана андан көп омуртка дисктеринин грыжасынын жана омуртка аралык муундардын деформациялоочу остеоартрозунун болушу менен омурткалардын кыймылын олуттуу чектеген омуртканын бардык бөлүктөрүнүн деформациялоочу спондилезу;

- омурткалардын функциясынын бузулуусу менен өтө билинген же бир аз гана билинген, бирок дайыма ооручу спондилолистез;

- жүлүн каналындагы же омуртканын сөөк ичиндеги затындагы жат тело; омурткалардын деформацияланышы, статиканын бузулушу же кыймылдын олуттуу чектелиши менен дене омурткаларынын сынышынын кесепеттери.

Ушул эле пунктка жаракат же ооруларга байланыштуу арткы ламинэктомиядан (эки же андан көп ача сөөк), ошондой эле туруксуз сыныктарга жана омуртка ооруларына байланыштуу фиксациялоочу операциялардан кийинки абалы кирет.

Омурткалардын жаракатынан жүлүнгө доо кеткен же кысылган учурларда Оорулардын расписаниесинин 10-беренеси кошумча колдонулат.

"Б" пунктуна төмөнкүлөр кирет:

- активдүүлүгү чектелүү омуртка кургак учугу, функциянын орточо бузулуусу менен омуртка грыжасы бар остеохондроз, остеохондропатикалык кифоз;

- орточо билинген спондилолистез; дене омурткаларынын сынышынын кесепеттери, функциялардын орточо бузулуусу менен тубаса же кийин пайда болгон омуртка деформациясы.

"В" пунктуна төмөнкүлөр кирет:

- дене омурткаларынын кемирчектүү түйүндөрү бар (дисктин протрузиясы, Шморля түйүндөрү) омуртка остеохондрозунун баштапкы көрүнүшү, омуртка функциясынын бузулуусуз эндоскопиялык микродискэктомиядан кийинки абал;

- олуттуу эмес даражадагы спондилолистез; дене омурткасынын изоляцияланган компрессиондук сыныгынын кесепеттери, функциянын бир аз бузулуусу же бузулуусуз омуртканын бардык бөлүктөрүнүн белгиленген кыйшаюусу.

Майда тамырчалардын же кан тамырлардын синдромдору менен коштолуучу омуртка ооруларында жана жаракат алган учурда бир убакта Оорулардын ырааттамасынын 11 жана 8-беренелеринин тиешелүү пункттары бир убакта кабыл алынат.

Омуртка функциясынын бузулуусуз омурткалардын кырларынын жана каптал урчуктарынын сыныктарынын бүтүшү, ошондой эле кийин пайда болгон омуртканын белгиленген бир аз кыйшаюусу, бел омурткасынын V сакрализациясы же I куймулчак омурткасынын люмбализациясы жана көрсөтүлгөн омурткалардын неврологиялык симптоматикасыз омуртканын бөлүнүүсү жана көкүрөк органдарынын функциясынын бузулуусуз алдыңкы көкүрөк клеткасынын тубаса өөрчүү аномалиясыз кызмат өтөөгө жарактуулугун чектебейт.

36-берене. "А" пункту боюнча токтом статиканын жана басуунун бузулуусу менен жамбаш сөөктүн билинген деформацияларында, ошондой эле жамбаш шакекчесинин ыраатынын бузулуусу, оперативдүү дарылоонун канааттандыраарлык эмес жыйынтыгында ички органдардын жабыркашы менен жамбаш сөөгүнүн сыныгынын туура эмес бүткөн (Мальгеня тиби боюнча); сандын өзөктөн чыгып кетиши, жамбаш-кашка жилик муундарындагы сенектик менен жамбаш оюгу сынган учурда кабыл алынат.

Жамбаш сөөктүн деформациясы жана жамбаш-кашка жилик муундарынын, омуртканын кыймылынын орточо чектелүүсү же ооруксунуу синдрому менен сыныктын кесепеттери "б" пунктуна, ал эми кыймыл бир аз чектелсе "в" пунктуна кирет.

Функциялардын бузулуусуз айрым жамбаштын кээ бир сөөктөрүнүн сыныктары өзүнчө бүткөн учурда кызмат өтөөгө жарактуулук чектелбейт.

37-берене. Таянгыч-кыймылдаткыч аппаратынын курч мүнөздөгү же өнөкөт жугуштуу оорулардын негизинде пайда болгон өнөкөт ооруларды, ошондой эле остеохондропатия жана башка ооруларды карайт.

"А" пунктуна секвестралдык көңдөйлөрү, секвестралары бар болгон, узак убакытка чейин айыкпаган же тез-тез (бир жылда 1-2 жолудан кем эмес) жарасы ачылып турган остеомиелит; функциясынын олуттуу бузулуусу менен сандын башынын остеохондропатиясы (Легг-Кальве-Пертес оорусу); олуттуу морфологиялык өзгөрүүлөр жана функциялык бузулуулар менен чоң муундардын билинген деформациялоочу остеоартрозу кирет. Катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын андан ары кызмат өтөөгө жарактуулугу жөнүндө токтом стационардык текшерүүдөн жана дарылоодон кийин кабыл алынат.

"Б" пунктуна чоң муундардын бирөөсүндөгү ооруксунуу синдрому жана функциянын бузулуусу менен деформациялоочу остеоартроздун орточо билинген белгилери, сейрек күч алуучу остеомиелит (2-3 жылда бир жолу же андан аз), алгачкы өнөкөт остеомиелиттер, остеохондропатиянын бүтпөгөн процесси кирет.

Остеомиелиттик жана дистрофикалык процесс бүткөн учурда андан ары кызмат өтөөгө жарактуулугу локализацияга, анатомиялык өзгөрүүлөргө жана функциянын бузулуусуна жараша аныкталат.

"В" пунктуна функциянын бир аз бузулуусу менен сезгенүү же дистрофикалык процесстер бүткөндө таянгыч-кыймылдаткыч аппаратынын ооруларынын кесепеттери кирет.

Эки жана андан көп жыл бою оору күч албаса, ошондой эле секвестралдык көңдөйлөр жана секвестрлер жок болсо остеомиелиттик процесс бүткөн болуп эсептелет.

Буту-колдун функцияларынын бузулуусуз өтүүчү Осгуд-Шлаттер оорусу укук коргоо органдарында кызмат өтөөгө жарактуулугун чектөөгө негиз бербейт.

38-берене. Кызмат өтөөгө жарактуулугун баалоо таянгыч-кыймылдаткыч аппаратынын анатомиялык жана функциялык бузулууларынын билинүүсүнө жараша жүргүзүлөт.

"А" пунктуна чоң муундун сенектиги, оорунун же жаракаттын кесепетинде өнүгүүчү, кыймыл-аракеттин олуттуу чектелиши же патологиялык кыймылдуулук, жамбаш шакекчесинин бүтүндүгүнүн бузулуусу менен жамбаш сөөктүн көптөгөн тике сыныктарынын туура эмес бүтүшү, кашка жиликтин башынын өзөгүнөн чыгып кетишинин кесепеттери, дарылоонун канааттандырарлык эмес натыйжаларында сандын моюнчасынын сынышы кирет.

Кыймылдын чектелишинде, функциялык ыңгайлуу абалда же жакшы функциялык компенсациялоодо чоң муундардын сенектигинде катардагы жана жетектөөчү курамдагы адамдардын андан ары кызмат өтөөгө жарактуулугу "б" пункту боюнча жекече аныкталат.

"Б" пунктунда чоң муундарга операция жасоолордун же буту-колдун функцияларын жакшы компенсациялоодо кыймылдын орточо чектелүүсү менен жаракаттын кесепеттери каралат.

"В" пунктуна чоң муундарга операция жасоолордун же кыймылдын бир аз чектелүүсү менен жаракаттардын кесепеттери; сөөктүн сыныктарынан кийин, анын ичинде ооруксунбаган синдромго ээ металлоза белгилери жана функциянын бир аз бузулуусу менен темир конструкциялардын алынбагандыгы кирет.

Жалган муундар болгон учурда, жиликтердин муундардан ойнок же эскирген чыгуусунда күбөлөндүрүлүп жаткандар заманбап методдорду (компрессиондук-дистракциондук остеосинтез ж.б.) колдонуу менен дарыланууга тийиш. Андан ары кызмат өтөөгө жарактуулугу жөнүндө токтом дарылоодон кийин анын жыйынтыгына жараша кабыл алынат.

Операциядан баш тартууда, канааттандыраарлык эмес жыйынтыктарда, операцияга каршы көрсөтмөлөрдө "а" пункту колдонулат.

Жамбаштын айрым сөөктөрүнүн сыныктарынын жамбаш шакекчесинин деформациясыз бүтүүсү укук коргоо органдарында кызмат өтөөнү улантууга жана окуу жайларына тапшырууга тоскоол болбойт.

Муундардын функциясынын бузулуу даражасы башкы травматолог-ортопеддин консультациясынан жана корутундусунан кийин аныкталат.

39-берене. "А" пунктунда сан сөөктөрүнүн ички бетиндеги булчуңдардын аралыгы 20 см ашык болгон буттун О-түрүндөгү кыйшаюусу же кызыл ашыктын ички аралыгы 15 см ашык X түрүндөгү кыйшаюусу каралат.

"Б" пунктуна сан сөөктөрдүн ички булчуңдардын аралыгы 12ден 20 см чейин буттун О-түрүндөгү кыйшаюусу же кызыл ашыктын ички аралыгы 12ден 15см чейинки X түрүндөгү кыйшаюусу кирет.

Бут сөөктөрүнүн бир аз бурчтуу деформациясы жана функциясы сакталуу менен 2 см чейин буттун кыскаруусу Оорулардын расписаниесинин бардык графалары боюнча күбөлөндүрүүчүлөрдүн андан ары кызмат өтөөгө жарактуулугун чектебейт.