Кыргыз Республикасынын мамлекеттик резервинин жооптуу сактоочу ишканаларында дан жана нан азыктарын жана операцияларды тариздөөнүн эсептөө тартиби жөнүндө НУСКАМА

1. Жалпы жоболор

1. Дандын жана нан азыктарынын мамлекеттик резерви Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан түзүлөт, кол тийгис мамлекеттин кору болуп саналат жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен аныкталган максатта жана тартипте колдонулат.

Нан азыктарынын мамлекеттик резервинин кол тийбестигин бузган күнөөлүү адамдар Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен белгиленген тартипте жоопкерчилик тартышат.

2. Мамлекеттик резервде сактала турган дандын жана нан азыктарынын аталыштары жана алардын саны Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен бекитилет.

3. Мамлекеттик резервге салынган дан жана нан азыктары өзүнүн сапаты боюнча белгиленген кондицияларга (ченемдерге) ылайык келип, узак мөөнөттө сакталышы керек. Ун жана акшак зыяндуу курттарга чалдыкпаган катуу, таза, белгиленген талаптар боюнча жасалган полипропилен каптарына салынышы керек.

4. Данды жана нан азыктарын аймактарда жайгаштыруу аткаруу жана контролдоо функцияларын ишке ашырган Ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган (мындан ары - мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы) тарабынан Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен аныкталган жооптуу сактоочуларда керектөө жайларына сакталышын максималдуу түрдө жакындаштыруу зарылчылыгынан, рационалсыз ташууну, ошондой эле ишканалардын жана уюмдардын техникалык жана өндүрүштүк мүмкүнчүлүктөрүн азайтууну эсептөө менен жүргүзүлөт.

5. Мамлекеттик резервдин даны жана нан азыктары мамлекеттик резервдин Ыйгарым укуктуу органынын түзүмдүк бөлүмдөрүндө жана техникалык базасы Ыйгарым укуктуу контролдоочу орган (мындан ары - Ыйгарым укуктуу орган) тарабынан текшерилген жооптуу сактоочу ишканаларында сакталат. Андан ары Ыйгарым укуктуу мамлекеттик материалдык резервдер органы жооптуу сактоочу ишканалар менен эки тараптуу келишим түзөт, анда тараптардын укуктары, милдеттери, каржылоосу, өз ара эсептешүүсү, мүлктүк жоопкерчилиги белгиленет. Мамлекеттик резервдин даны жана нан азыктары жооптуу сактоочу ишканалардын башка материалдык баалуулуктарынан классын, түшүмдүн жылын жана келүүсүн (Кыргызстан, Казакстан, Россия ж.б) эске алып бөлөк жайгаштырылышы керек.

Мамлекеттик резервдин нан азыктарын сактоо жана сандык-сапаттык сакталуусун камсыздоо үчүн, жооптуу сактоочу техникалык жактан оң, санитардык ченемдерге жооп берген өрткө каршы каражаттар менен жабдылган кампаларды жана силос үчүн жайларды бөлүп бериши керек.

Нан азыктарынын биологиялык өзгөчөлүгүн эске алып, аларды сактоо максатында, жооптуу сактоочу тарабынан которуу, желдетүү, кургатуу, тазалоо, данды сактоонун кышкы режимине өтүү жана башка белгиленген сактоо режимин камсыздоого зарыл болгон операцияларды жүргүзөт.

6. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын тапшыруунун (салуунун) жана сактоонун тартибин, шартын тутуу үчүн контролдук мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы жана Ыйгарым укуктуу орган тарабынан квартал сайын жүргүзүлөт.

Ыйгарым укуктуу органы белгиленген ченемдик документтерди тутууга байланыштуу сунуштары жана көрсөтмөлөрү мамлекеттик резервге данды жана нан азыктарын тапшыруунун (салуунун) жана аларды сактоонун тартибине, шарттарына ылайык тапшыруучулар жана жооптуу сактоочулар үчүн милдеттүү болуп саналат.

Мамлекеттик резервдин нан азыктары менен жүргүзүлгөн операцияларын тариздөөнүн жана эсептөөнүн тартиби ушул Нускамага ылайык жүргүзүлүшү керек.

2. Терминдер жана аныктамалар

7. Ушул Нускамада төмөнкү терминдер жана аныктамалар колдонулат:

- ыйгарым укуктуу контролдоочу орган - азык түлүк буудай данынын анализин жүргүзүүгө ыйгарым укуктуу жана мамлекеттик резервдин азык түлүк буудай данынын санын жана сапаттын жана кайра иштеткен продуктыларын текшерүүнү камсыздоочу орган;

- сактоо милдеттенмелеринин актысы - жооптуу сактоочу тарабынан толтурулуп, жетекчи, башкы бухгалтер, лаборатория башчысы жана материалдык жактан жооптуу адам тарабынан күбөлөндүрүлүп жана мөөр басылуучу жооптуу сактоого материалдык баалуулуктарды кабыл алуу жөнүндөгү документ;

- иш көрсөтмө - жооптуу сактоочуну мамлекеттик резервдин материалдык баалуулуктарын чыгарууга, алмаштырууга милдеттендирген документ. Ал Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечимине ылайык мамлекеттик материалдык резервдер фондунун Ыйгарым укукту органы тарабынан берилет.

- дан - дан, буурчак дан жана май өсүмдүктөрү;

- дандын накта салмагы - тазалоонун жыйынтыгы эске алынган дандын натуралык салмагы;

- кондициялар - дандын сапатынын белгиленген көрсөткүчтөрү;

- гуманитардык дан - башка өлкөлөрдөн кайтарымсыз жардам катары келген дан.

- ӨТЛ - өндүрүштүк техникалык комиссия;

- тазалоо боюнча комиссия - Жооптуу сактоочу ишкананын жумушчуларынан турган, курамында жетекчи, жетекчинин орун басары, Өндүрүштүк техникалык лабораториянын начальниги (ӨТЛ) жана башкы бухгалтерден турган материалдык-жоопкерчиликтүү адамдын катышуусу менен дайыма иштөөчү комиссия.

- буудайдын жана аны кайра иштеткен азыктарынын партияларын бир типтеги сапатынын көрсөткүчтөрү боюнча бириктирүү (культуранын аталышы, же аны кайра иштеткен азыктары, келип чыгышы, түшүмдүн жылы, культуранын классы же иштетилген азыктын сорту). Бир тапшыруучудан 12 айдын аралыгында кабыл алынган 200 тоннадан ашыкча дандын партиясын бириктирүүгө жол берилбейт жана бөлөк сакталат. Мамлекеттик резервге кондициялык дандын бардыгы аны тазалагандан жана зарылдыгына жараша кургаткандан кийин коюлат.

3. Мамлекеттик резервге нан азыктарды сатып алуунун, тапшыруунун тартиби жана шарттары

8. Мамлекеттик резервге салынган нан азыктары өзүнүн сапаты боюна узак мөөнөттө сактоо үчүн жарамдуу болушу зарыл.

9. Сактоодо сакталышын камсыздоо үчүн мамлекеттик резервге салуу үчүн дайындалган дандын сапатынын көрсөткүчтөрүнүн критериялары (кондициялары) белгиленет (тиркеме 10).

10. Мамлекеттик материалдык резервге салынган дан жана анын кайра иштетилген азыктары ченемдик-техникалык документациянын талаптарына ылайык келип, анын сапатын тастыктаган документтери болушу зарыл.

Дан жогоруда аталган сапаттык ченемдерге ылайык кондицияга чейин кайра иштетилгенден кийин гана Мамлекеттик резервге коюлат.

11. Мамлекеттик резервге данды жана нан азыктарын тапшыруу жана салуу чарба жүргүзүүчү субъектилер аркылуу менчигинин түрүнө карабастан келишимдин негизинде Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечимдеринин негизинде жүргүзүлөт.

12. Түзүлгөн келишимге ылайык көрсөтүлгөн сапатта жана мөөнөттө жооптуу сактоочуга ылайыктуу сапаттагы данды жана нан азыктарын тапшырууну же жүктөөнү жүргүзөт.

13. Төмөнкүлөр менен байланышкан бардык чыгымдар:

1) вагондорду кайра жиберүү, жооптуу сактоочунун келип жүрүүчү жолуна багытталган станциядан вагондорду берүү;

2) комиссиялык кабыл алуу, эксперттердин ишин төлөө;

3) салмагын ченөө;

4) түшүрүү түйүндөрүнө вагондорду берүү, түшүрүү, түшүргөндөн кийин тазалоо;

5) каптарга салуу, кампага киргизүү;

6) лабораториялык изилдөөлөрдү жүргүзүү

Мамлекеттик резервдин Ыйгарым укуктуу органы тарабынан төлөм эсептерди көрсөтүү менен жүргүзүлөт, эгер бул чыгымдар жооптуу сактоочу тарабынан көрсөтүлгөн сактоо үчүн чыгымдардын калькуляциясына кирбесе.

14. Дандын жана нан азыктарынын ар бир партиясы төмөнкү документтер менен жөнөтүлөт:

1) республиканын ичиндеги юридикалык жана жеке тараптардан сатып алганда жана автотранспорт менен жеткирилгенде жеткирүүчүнүн аталышын, дандын санын, түшүмдүн жылын жана автомобилдин номерин көрсөтүү менен эки нускада түзүлгөн коштомо кагаз жазылат.

Келип түшкөн дандын сапатын жооптуу сактоочунун лабораториясында текшерилет жана жыйынтыгы лабораториялык журналда катталат. Анализ жүргүзгөндөн кийин, жеткирүүчү менен макулдашып, данды кайра иштетүү жана кургатуу жолу менен мамлекеттик резервдин кондициясына чейин жеткирилет андан кийин мамлекеттик резервге коюлат.

2) данды жана нан азыктарын Кыргыз Республикасынын сыртынан сатып алууда же импорттук данды тапшырууда жөнөтүүчү тарабынан берилген темир жол же товардык-транспорттук коштомо кагаздар, декларация же шайкештик сертификаты, дандын жана нан азыктарынын сапатынын паспорту, келип чыгуу сертификаты жана фитосанитардык сертификаты көрсөтүлүшү керек.

4. Мамлекеттик резервге нан азыктарды кабыл алуунун жана салуунун тартиби

15. Мамлекеттик резервге салуу үчүн Кыргыз Республикасынын ичиндеги юридикалык жана жеке тараптардан автотранспорт менен тапшырылган данды жана нан азыктарын кабыл алууда:

1) дан жана нан азыктары келгенде жооптуу сактоочунун ӨТЛ келген дандын жана нан азыктарынын үлгүсүн алат жана алдын-ала сапатын баалайт. Эгер келген нан азыктар келишимдин шарттарына ылайык келбесе, мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына кабарлайт, ал мындан ары аларды кайра иштетүү жана кабыл алуу же кабыл алуудан баш тартуу тууралуу маселени чечет.

Мамлекеттик резервге бир тапшыруучудан 50 тоннадан ашыкча дандын ири партиясын кабыл алуу жана проба алуу жооптуу сактоочу тарабынан чакырылган Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын өкүлүнүн катышуусу менен жүргүзүлөт. Тандалып алынган дандын пробаларынын үлгүлөрү 12 ай ичинде Ыйгарым укуктуу органда сакталат.

2) келген дан жана нан азыктары салмагы жана сапаты боюнча келишимдин шарттарына ылайык келбесе, жооптуу сактоочу кабыл алуу же тапшыруучуга кайтарып берүү жөнүндө маселе чечилгенге чейин таразага тартат, түшүрөт жана сапатынын көрсөткүчүнө ылайык кампага салат.

16. Жооптуу сактоочу келген дандын жана нан азыктарынын сапатын ченемдик документтер белгилеген тартипте сапаты боюнча бир түрдүү партиялардын орто суткалык үлгү боюнча лабораториялык изилдөө жолу менен аныктайт.

Эгер тапшыруучу жооптуу сактоочунун лабораториясы менен аныкталган орто суткалык үлгү боюнча изилдөө менен макул болбосо, анын көзүнчө кошумча изилдөө жүргүзүлөт, ал эми кошумча изилдөө менен макул болбосо, үлгү Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын лабораториясына жөнөтүлөт. Анализ жооптуу сактоочунун лабораториясынын өкүлүнүн катышуусу менен жүргүзүлөт.

17. Накталай тапшырылган данга жана нан азыктарына төлөө үчүн финансылык эсеп-кысап, мамлекеттик резервге кабыл алган учурда аныкталган саны жана сапатына ылайык мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

18. Сапаты боюнча мамлекеттик резервге салына турган дандын кондицияларына ылайык келген дандын партиялары келишимде белгиленген баалар боюнча же монополияны жөнгө салуу жаатындагы Ыйгарым укуктуу орган белгилеген баада төлөнөт.

19. Мамлекеттик резервге салынган дандын кондициясы менен каралгандан нымдуулугу, чар жана дан аралашмалары ири түрдө жогору болгон дан келгенде, жооптуу сактоочу ишкана белгиленген кондицияга жеткирүү үчүн аны иштетет. Кургатуу жана тазалоо үчүн төлөм тапшырылган убакта чыгымдардын жана энергоресурстардын баасына жараша жүргүзүлөт жана тапшыруучуга берилет.

20. Келген гуманитардык дандын нан корунун зыянкечтери менен жугузулушун газациялоо үчүн төлөм данды сактоо боюнча кызмат көрсөтүүлөрдүн баасына кирген химикаттардын жана тейлөө кызматтардын наркына жараша дандын бир физикалык тоннасын газациялоо үчүн түзүлгөн бааларына ылайык, жооптуу сактоочу тарабынан жүргүзүлөт. Келип түшкөн дан зыянкечтери менен булганган гуманитардык данды газациялоого төлөө, жөнөтүүчүлөрдүн эсебинен жүргүзүлөт.

21. Жүргүзүлгөн эсептен кийин жооптуу сактоочу накта салмагы боюнча кабыл алынган данга коштомо кагазды жана жүргүзүлгөн кургатууга жана иштетүүгө эсепти тапшыруучуга берет. Белгиленген кондицияга жеткиргенден кийин жооптуу сактоочу ишкана Ыйгарым укуктуу мамлекеттик материалдык резервдер органга кабыл алынган дандын накта салмагына жана сапатына кабыл алуу актысын (сактоо милдеттенмесин) жиберет.

22. Мамлекеттик резервге салуу үчүн Кыргыз Республикасынын ичинен келген дан үчүн төлөм келишимдин шарты боюнча анын сапатына жараша жүргүзүлөт.

23. Мамлекеттик резервге салуу үчүн Кыргыз Республикасынын сыртынан келген дан жана нан азыктары жооптуу сактоочунун, Мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органынын, башка уюмдардын компетенттүү органдарынын, Кыргыз темир жолу башкармалыгынын жана ылайыктуу ыйгарым укуктуу контролдоочу кызматтарынын өкүлдөрүнүн катышуусу менен комиссиялык кабыл алуу жүргүзүлөт.

Мамлекеттик резервге тапшыруучулардын дарегине келип түшкөн импорттук данды коюуда, Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын адистери тарабынан дан сактоодо турган жерлерден проба алуу жүргүзүлөт жана мамлекеттик резерв талап кылган көрсөткүчтөгү сапатты тастыктагандан кийин коюуга уруксат берилет. Тапшыруучу мамлекеттик резервге коюлуучу кабыл алынуучу импорттук азык-түлүк буудай данынын келип чыгуусу жана бажы коштомо кагаздарынын көчүрмөлөрүн шайкештик сертификаттарын, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Ыйгарым укуктуу органы тарабынан берилген сапаттык сертификатын көрсөтүүгө милдеттүү.

Мамлекеттик резервге тапшыруучулардан жооптуу сактоочулардын элеваторлорунда убактылуу сакталып турган данды кабыл алууда Ыйгарым укуктуу контролдоочу органга жооптуу сактоого келишимдин көчүрмөсүн жана ишкананын ичинде нан азыктарын которууга коштомо кагазды кошумча көрсөтүү зарыл.

Кабыл алуу-берүү актыларынын документтерин тариздөө коммерциялык актыларды экспертизалоо актыларын көрсөткөндөн кийин ошол эле убакта жүргүзүлөт.

24. Кыргыз Республикасынын сыртынан келген дандын жана нан азыктарынын сапатынын жөнөтүүчүнүн сапаты тууралуу документтерине ылайыктыгын жооптуу сактоочунун лабораториясы аныктайт. Эгер сапаттын айырмасы четтөөнүн мүмкүн болгон ченеминен ашып кетсе, Ыйгарым укуктуу орган же менчигинин таризине карабастан башка каалаган аккредитацияланган лаборатория арбитр болуп, нан азыктары келип жатканда мезгил-мезгил менен физикалык-химиялык көрсөткүчтөр боюнча контрол жана келген дандын жана нан азыктарынын коопсуздук көрсөткүчтөрү боюнча 100% контрол жүргүзөт.

Ыйгарым укуктуу орган данды жана нан азыктарын алгандан кийин 6 суткадан ашпаган убакытта сапаты боюнча корутундуну берет.

25. Мамлекеттик резервге салуу үчүн Кыргыз Республикасынын сыртынан келген дан жана нан азыктары үчүн төлөм Мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы тарабынан жооптуу сактоочудан келишимдин шарттары боюнча сапатына жараша кабыл алуу актысын (сактоо милдеттенмесин) алгандан кийин жүргүзүлөт.

5. Дандын жана нан азыктарынын сапаты боюнча айырма пайда болгондо рекламацияларды тариздөөнүн жана көрсөтүүнүн тартиби

26. Нан азыктары келгенден кийин жооптуу сактоочунун лабораториясы тарабынан түшүргөн убакта үлгү алынат жана ченемдер менен белгиленген тартипте изилдөө жүргүзүлөт.

Үлгүнү изилдөөдө эгер жөнөтүүчүнүн күбөлүктөрүндө көрсөтүлгөн сапат менен четтөөнүн мүмкүн болгон ченеминен ашык айырма пайда болсо, ишканада Ыйгарым укуктуу органдын өкүлү жок болгондо, белгиленген ченемге ылайык салмагы 2 килограммдан аз эмес бөлүнгөн, сапаты бузулбагандыгын кепилдеген таңгакта орто үлгү алынат, мөөр менен пломбаланат же мөөр басылат. Үлгү тандоо актысы менен бирге дандын сапаты жөнүндө жөнөтүүчүнүн күбөлүгүнүн көчүрмөсү жана алуучунун изилдөө карточкасы менен бир суткалык мөөнөттө Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын лабораториясына изилдөөгө жиберилет.

Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын лабораториясы үлгүнү жиберген ишкананын үлгүсү боюнча үч жумуш күндүн ичинде үлгүнү алган күндөн тартып, өзүнүн корутундусун берүүгө милдеттүү.

Дан келген убакта Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын өкүлү ишканада болсо, дандын сапаты боюнча лаборатория менен ченем мүмкүн болгон четтешүүдөн айырма белгиленсе, изилдөөлөрдү текшерүү жооптуу сактоочунун лаборанты тарабынан анын көзөмөлү менен жүргүзүлөт.

27. Келген партиялар боюнча дандын сапатында мүмкүн болгон четтешүүдөн жогору айырма табылса, жөнөтүүчүгө кабарлайт жана Ыйгарым укуктуу органдын, жөнөтүүчүнүн жана алуучунун ӨТЛ өкүлдөрүнүн катышуусу менен акыркы корутундуну чыгаруу үчүн экинчи жолу үлгү алууну жүргүзөт.

28. Рекламация актылары түзүлгөн партиялардын данынын жана нан азыктарынын үлгүлөрү Ыйгарым укуктуу органдын лабораториясында же алуучу ишканалардын лабораториясында алардын сапатынын бузулбашын кепилдеген таңгакта жана шарттарда доону акыркы жолу караганга чейин сакталат.

Жооптуу сактоочунун лабораториясында сакталган үлгүлөр сапаты тууралуу корутундуну берген Ыйгарым укуктуу контролдоочу орган тарабынан басып чыгарылат.

Эгер дандын жана нан азыктарынын сапатынын төмөндөшү же бузулушу жолдо болсо, бул тууралуу коммерциялык акт түзүлүшү керек.

6. Кабыл алуу актысын (сактоо милдеттенмесин) тариздөө

29. Сапаты боюнча мамлекеттик резервдин кондициясына жооп берген мамлекеттик резервге салуу үчүн кабыл алынган данга жана нан азыктарына жооптуу сактоочу ишкана беш күндүк мөөнөттө үч нускада кабыл алуу актысын (сактоо милдеттенмесин) түзөт (1-тиркеме) жана Ыйгарым укуктуу контролдоочу органга буудай данынын сапаты белгиленген кондицияга ылайыктыгын тастыктоо үчүн жиберилет.

Эгер мамлекеттик резервге салуу ар башка материалдык жактан жооптуу жактарда жүргүзүлсө, анда кабыл алуу актысы (сактоо милдеттенмеси) ар бир материалдык жактан жоопкерчилиги бар жакка ар башка түзүлөт.

30. Кабыл алуу актысы (сактоо милдеттенмеси) жоопкерчиликтүү сактоочунун жетекчиси, башкы бухгалтер, сапат боюнча жетекчинин орун басары, кампа башчысы, элеватордун башчысы, өндүрүш участкасынын начальниги (материалдык жактан жооптуу жак) менен кол коюлат жана жооптуу сактоочу ишкананын мөөрү менен бекемделет.

Кабыл алуу актысынын (сактоо милдеттенмесинин) биринчи нускасы Мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына жиберилет, экинчиси - жооптуу сактоочуда, үчүнчүсү- контролдоочу Ыйгарым укуктуу органда жол жоболоштурулат.

Жооптуу сактоочунун жетекчиси же материалдык жактан жооптуу жак өзгөргөндө сактоодо турган дандын кабыл алуу актылары (сактоо милдеттенмелери) жаңы жакка кайра катталат.

31. Мамлекеттик резервге салуу үчүн талап кылынган кондицияга жооп бербеген дан келсе (жооптуу сактоочу белгиленген кондицияга жеткирүүгө мүмкүнчүлүгү болгон шартта), жооптуу сактоочу тапшыруучу менен түзүлгөн келишим боюнча келген данды мамлекеттик резервдин кондициясына тазалоо, кургатуу жана жугушсуздандыруу жолу менен жеткирет жана Мамлекеттик материалдык резервдин ыйгарым укуктуу органына Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын мөөрү менен ырасталган дандын накта салмагы менен сапаты көрсөтүлгөн кабыл алуу актысын (сактоо милдеттемесин) көрсөтөт.

Муну менен катар мамлекеттик резервге кургаткандан жана тазалагандан кийин алынган кондициондук дандын салмагы салынат, б.а. келген дандын салмагынан дандын чары, кошумча азыктар жана кургап калган көлөмү алынып салынат.

32. Алынган дандын чары жана кошумча азыктар жооптуу сактоочу менен тапшыруучу менен макулдашып бааланат жана анын карамагында калат. Бул азыктардын баасынын суммасы жооптуу сактоочу менен тапшыруучунун ортосундагы мындан ары өз ара эсептешүүсүндө эсептелет.

33. Мамлекеттик резервге тапшырылган жана белгиленген тартипте "Кыргыз Республикасынын Соода-өнөр жай палатасы жөнүндө" Мыйзамынын негизинде иштеп жаткан Соода-өнөр жай палатасы тарабынан бракка чыгарылган мамлекеттик резервдин кондициясына жеткирүү мүмкүн болбогон гуманитардык дан жана нан азыктары мамлекеттик резервге салынбайт.

34. Мамлекеттик материалдык резервдин ыйгарым укуктуу органы он күндүк мөөнөттө дандын брактарын тастыктаган документтери менен аны пайдалануу же кайтаруу тууралуу чечимди кабыл алуу үчүн Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө кат жөнөтөт.

7. Мамлекеттик резервдин данын жаңылоонун жана алмаштыруунун тартиби

35. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын жаңылоо алар үчүн белгилеген сактоо мөөнөттөрүнүн аякташына же мөөнөткө чейин жаңылоо зарылчылыгына байланыштуу, ал эми алмаштыруу - дандын жана нан азыктарынын сапаты белгиленген талаптарга ылайык келбегенде жүргүзүлөт.

36. Жооптуу сактоочуларда сакталган данды жана нан азыктарын жаңылоо жана алмаштыруу мамлекеттик резервден жаңылана же алмаштырыла турган данды жана нан азыктарын берүү менен мамлекеттик резервге жаңы түшүмдүн данын же жаңы иштелген продукцияны салуунун ортосундагы убактылуу ажыратуусуз ар жылкы пландар боюнча жүргүзүлөт.

Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын алмаштыруу жооптуу сактоочу ишкананын өндүрүш лабораториясынын жана Ыйгарым укуктуу органдын корутундусу боюнча пландан тышкары андан ары сактоо мүмкүн болбогон айрыкча шарттарда мүмкүн.

37. Данды жана нан азыктарын жаңылоо жана алмаштыруу мамлекеттик резервге бир жолку коюу жана даярдоо менен бирдей сандагы жана сапаттагы жаңы түшүмдүн данынан жүргүзүлөт.

38. Жаңылоого же алмаштырууга тиешелүү болгон азык түлүк буудай даны Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими менен кайра иштетилиши, алынган продукция жаңы түшүмдүн буудай данына аны андан ары мамлекеттик резервге коюу үчүн алмаштырылышы мүмкүн.

39. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын сактоо жаңылоонун белгиленген мөөнөттөрүнөн ашпашы керек:

- дан боюнча: дан кампаларында - 2 жылдан кийин, элеваторлордо - 3 жылдан кийин;

- ун боюнча: - кампада капта - 6 ай.

40. Жаңылоо жана алмаштыруу максатында мамлекеттик резервге данды жана нан азыктарын сатып алуу, тапшыруу, кабыл алуу, кайра иштетүү жана салуу тартиби жана шарттары жалпы негизде жүргүзүлөт.

8. Мамлекеттик резервден данды жана нан азыктарын брондон чыгаруунун жана берүүнүн тартиби

41. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын брондон чыгаруу жана берүү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечиминин негизинде жүргүзүлөт.

Карызга берип туруу тартибинде брондон чыгаруу 12 айдан көп эмес мөөнөткө жүргүзүлөт.

42. Мамлекеттик резервден данды жана нан азыктарын берүү үчүн негиз Ыйгарым укуктуу мамлекеттик материалдык резервдер органы Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечиминин негизинде берилген иш көрсөтмөсү болуп саналат (2-тиркеме).

43. Иш көрсөтмөдө жооптуу сактоочу ишкана, нан азыктарын алуучу, нан азыктарынын аталышы, чен бирдиги, саны (жазуу иретинде), баасы жана суммасы, максаттуу милдети (кайтарымсыз, кайтаруу менен брондон чыгаруу, кайра иштетүүгө, жаңылоого, которуштурууга, алып турууга ж.б.), берүүнүн өзгөчө шарттары жана иш көрсөтмөнү аткаруунун мөөнөтү, иш көрсөтмөнү берүүнүн негизи көрсөтүлөт.

44. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын брондон чыгарууга иш көрсөтмөлөрү аларда белгиленген мөөнөттө анык. Иш көрсөтмөнүн мөөнөтү мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органынын жетекчисинин чечими менен узартылышы мүмкүн. Бул учурда иш көрсөтмөдө "узартылды" деп иштөө мөөнөтүн көрсөтүү менен жазылат жана иш көрсөтмөнү узарткан адамдын кол тамгасы коюлуп гербдүү мөөр басылат.

45. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын брондон чыгарууга иш көрсөтмөлөр үч нускада жазылат, алардын бири мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органында иштеринде калат, ал эми калган экөө жооптуу сактоочу ишканага жөнөтүлөт.

46. Жооптуу сактоочу ишкананын жетекчиси мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын брондон чыгарууга иш көрсөтмөнү алгандан кийин биринчи нускада башкы бухгалтерге жана сапат боюнча жетекчинин орун басарына (өндүрүштүк технологиялык лабораториянын начальнигине) брондон чыгарыла турган дандын жана нан азыктарынын ылайыктуу партияларын тандоо жөнүндө буюртмасын жазат.

47. Мамлекеттик резервдин брондон чыгарылган данын жана нан азыктарын берүү жооптуу сактоочу тарабынан иш көрсөтмөдө көрсөтүлгөн санда жана мөөнөттө жүргүзүлөт.

48. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын толук берүү белгиленген үлгүдөгү бланкаларда (3-тиркеме) иш көрсөтмөнүн аткарылышы тууралуу эки нускадан турган актылар менен таризделет, алардын бири мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына жөнөтүлөт, ал эми экинчиси (иш көрсөтмөдө жетекчинин визасы турган нуска) жооптуу сактоочунун иш көктөмөсүндө калат.

49. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын эсептен чыгаруу жооптуу сактоочу тарабынан берүүнүн же жүктөөнүн накталыгы боюнча, бирок иш көрсөтмөдө көрсөтүлгөн сандын чегинде жүргүзүлөт.

50. Брондон чыгарылган данды жана нан азыктарын берүүдө жооптуу сактоочу кайра иштетилген же берилген дандын жана нан азыктарынын санына отчет түзөт жана кийинки кварталдын бешине чейин мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына жиберет.

51. Данды жана нан азыктарын брондон чыгарууда жана алып турууда алардын баасын монополияга каршы жөнгө салуу жаатында ыйгарым укуктуу орган аныктаган баалардан башка учурда келишимде көрсөтүлгөн бааларды эсептөө менен мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы базарда түзүлгөн дүң бааларынын негизинде аныктайт.

52. Данды жана нан азыктарын берүү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечиминде көрсөтүлгөн брондон чыгаруунун шарттарына ылайык алуучу менен алуучу менен түзүлгөн келишимге ылайык жүргүзүлөт.

9. Мамлекеттик резервге иштетилген продукцияны андан ары салуу максатында мамлекеттик резервдин данын кайра иштетүүнүн тартиби

53. Мамлекеттик резервдин данын унга жана акшакка иштетүү аларды андан ары тегирмендери жана акшак заводдору бар жооптуу сактоочулардагы мамлекеттик резервге салуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими жана мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органын иш көрсөтмөсү боюнча жүргүзүлөт.

54. Ылайыктуу чечимди алгандан кийин мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органын жооптуу сактоочу менен кайра иштетүүгө эки тараптуу келишим түзөт. Буудайды кайра иштетүүнүн саны мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы жооптуу сактоочуга берген иш көрсөтмөдө көрсөтүлөт. Данды кайра иштетүүнүн баасы аталган мезгилдеги колдонуудагы калькуляциянын же тараптар менен макулдашуунун негизинде кабыл алынат.

55. Мамлекеттик резервдин данын иштетүү брондон чыгарылган дан катары таризделет, ал эми бул дандан иштетилген ун жана акшак мамлекеттик резервге накта чыгышына ылайык Ыйгарым укуктуу контролдоочуу орган тарабынан текшерилген өндүрүш корпустун тазалоо актысы боюнча Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын текшерүүсү менен (9-тиркеме) салынат.

Ундун базистик чыгышы жана даяр продукциянын эсеп чыгышы анда сактоо кайра иштетүүгө дуушар болгон дандын белгиленген ченемине жана сапатына жараша көрсөтүлөт.

10. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын алып туруунун тартиби

56. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими менен Кыргыз Республикасынын 2014-жылдын 26-майындагы № 78 "Мамлекеттик материалдык резерв жөнүндө" Мыйзамына ылайык мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы өндүрүштүк, азык-түлүк, айыл чарба муктаждыктары үчүн ишканаларга, уюмдарга, чарбаларга жана башка чарба субъектилерине мамлекеттик резервден дандын жана нан азыктарынын бөлүгүн (кол тийгис кордон башка) аны андан ары мамлекеттик резервге тең сандагы сапаты боюнча окшош материалдык баалуулуктар менен он эки айдын ичинде кайтаруу менен алып турууну жүргүзөт.

57. Алып туруу тартиби менен берилген бардык данга жана нан азыктарына мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы тарабынан белгиленген тартипте алууга иш көрсөтмө берилет.

58. Эгер Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими менен алып туруу тартиби менен ушул максаттар үчүн брондон чыгарылган буудайдын данынан иштелген унду жана акшакты берүү караштырылса, Ыйгарым укуктуу мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы менен жооптуу сактоочунун ортосунда данды иштетүүгө келишим түзүлөт.

Ушул шартта брондон чыгарылган данды продукцияга иштетүүнү тариздөөнүн тартиби, мамлекеттик резервге иштетилген продукцияны салуу жана аны сатуу бул Нускамага ылайык жүргүзүлөт.

59. Мамлекеттик резервден данды жана нан азыктарын карызга алып туруу шарты менен алууда, алуучу андан ары тең сандагы жана сапаттагы дандын жаңы түшүмүнөн коюу менен жүргүзөт.

Мамлекеттик резервден материалдык баалуулуктарды алып турууга төлөм белгиленет. Төлөмдүн өлчөмүн Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгиленген тартипте мамлекеттик резервден карызга алынган материалдык баалуулуктардын наркын эске алуу менен аныктайт.

60. Алынган мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын кайтаруу мөөнөтүн узак мөөнөткө жылдыруу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими менен гана жылдырууга жол берилет.

61.Алынган данды жана нан азыктарын өз убагында кайтарууну контролдоо мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы жана Ыйгарым укуктуу контролдоочу орган тарабынан ишке ашырылат.

11. Мамлекеттик резервдин данынын жана нан азыктарынын сандык (кампалык) жана сан-сапаттык эсеби

62. Жооптуу сактоочулардагы мамлекеттик резервдин данынын жана нан азыктарынын кирешеси, иштетүүсү, чыгымы боюнча бардык операциялар баштапкы эсеп документтери менен таризделет. Бул документтердин негизинде жооптуу сактоочу ишканалар сандык жана сан-сапаттык эсепти жүргүзүшөт.

63. Сандык (кампалык) эсепти алардын карамагындагы дан сактагычтарда жана даяр продукциянын кампаларында турган мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын сактоого жооп берген материалдык жактан жооптуу жактар жүргүзөт.

64.Операциондук күн аяктагандан кийин мамлекеттик резервдин даны, уну жана акшагы менен болгон бардык киреше-чыгаша операциялар отчетто (4-тиркеме) көрсөтүлөт. Отчет эки нускада түзүлөт. Биринчи нусканы материалдык жактан жооптуу жактар сапаттык көрсөткүчтөрүн белгилөө менен бардык киреше жана чыгаша документтерди тиркөө менен жооптуу сактоочунун бухгалтериясынын ыкчам бөлүмүнө беришет, экинчиси өздөрүндө сакталат.

65.Мамлекеттик резервдин даны жана нан азыктары менен болгон операциялар боюнча маалыматтар накта салмакта бир килограммга чейин так көрсөтүлөт. Заводдук таңгактагы ундун жана акшагынын эсеби ченемдик массанын орундарынын саны боюнча дагы жүргүзүлөт.

66.Таңгагы бузулбаган ченемдик салмактагы каптарга салынган унду жана акшакты берүү таразаланбай жүргүзүлөт, ал эми салмагы орундардын саны жана ченемдик салмагы же тапшыруучу тарабынан ар бир жүк орунда көрсөтүлгөн салмак боюнча аныкталат.

Ченемдик таңгакта узак мөөнөттө сактоодо нымдуулуктун эсебинен алынган кемүү бул Нускамага ылайык өндүрүүчүгө тийиштүү.

67. Жооптуу сактоочуга таңгагы белгиленген талаптарды бузуу менен келген мамлекеттик резервдин уну жана акшагы брондон чыгарылганда накта салмагы боюнча берилет жана ушуга байланыштуу орундун саны, салмагы жана нымдуулугу боюнча сан-сапаттык эсептерде эсептелет. Мындай продукцияга кабыл алуу маалында коммерциялык акт түзүлөт.

68. Кампалык эсепти туура жүргүзүүгө жана мамлекеттик резервдин данынын жана нан азыктарынын нымдуулугунун жана булгануусунун өзгөрүшүнүн, ошондой эле сактоодо табигый кемүүсүнүн эсебинен ар бир сактоо оруну боюнча алардын накта массасынын мыйзамдуу кемүүсүн аныктоого контрол жүргүзүү максатында сан-сапаттык эсепти (өздүк эсепти) (6-тиркеме) жооптуу сактоочунун бухгалтериясынын ыкчам бөлүмү жүргүзөт.

69. Элеватордун силосторунда жана кампаларында сакталган мамлекеттик резервдин данына ар бир продукцияга өздүк эсеп боюнча сан-сапаттык эсеп жүргүзүлөт.

70. Өздүк эсеп төмөнкү көрсөткүчтөрдү камтыйт: дата, изилдөөнүн номери, документтин номери, кайдан келди жана кимге берилди, нан азыктарын кабыл алууда жана берүүдө сан-сапаттык көрсөткүчтөр, калдык, материалдык жактан жооптуу жактын колу.

71. Өздүк эсептеги жазуулар киреше жана чыгаша документтердин, ошондой эле нан азыктарынын сапаты тууралуу документтеринин негизинде жүргүзүлөт.

72. 9, 10, 12, 13-графаларда нымдуулук жана чар аралашма боюнча центнер-пайыздар көрсөтүлөт, аларды салмакты нымдуулуктун жана чар аралашманын пайызына көбөйтүү жолу менен аныктайт жана алынган натыйжаны толук бирдикте көрсөтөт. 0,5 бөлүгүнөн азын алып салат, ал эми 0,5тен жогоруларды 1ге чейин толуктайт.

Убакыттын белгиленген мезгили үчүн нымдуулук жана чар аралашма боюнча орто салмактуу сапатын аныктоо үчүн центнер-пайыздарды билүү зарыл. Орто салмактуу сапат 0,01% га чейинки тактык менен белгиленет.

73. 14-графадагы калдык мурунку калдыкты бир күндүк киреше менен суммалап, алынган суммадан бир күндүк чыгымды алып салуу жолу менен эсептейт.

12. Жооптуу сактоочу ишканаларда данды (сырьену) кайра иштетүү боюнча операцияларды тариздөө

74. Унду тартуучу ишканаларда иштетүү үчүн данды кампалардан берүү жетекчи (башкы инженер) жана ӨТЛдин начальниги (лабораториянын башчысы) тарабынан кол коюлган буйруктун негизинде жүргүзүлөт. Буйрукта кайсы кампадан, силостордон же башка сактоо орундарынан дан иштетүүгө берилиши керек, анын салмагы жана сапаты көрсөтүлөт. Буйрук үч нускада жазылат, биринчи нуска ӨТЛде калат, экинчи тиешелүү материалдык жактан жооптуу данды чыгарган жакка жана үчүнчү - өндүрүш цехинин начальнигине берилет.

75. Иштетүү үчүн данды (сырьену) берүү бардык учурда салмагы боюнча гана жүргүзүлөт жана иш көрсөтмө (забордук карта, талап-иш көрсөтмө) менен таризделет. Бул документтердин негизинде өндүрүшкө берилген дан (сырье) кампа эсеби боюнча чыгашага чыгарылат жана өндүрүштүк цехтин начальниги тарабынан өндүрүш журналында кириштелет. Өндүрүшкө берилген дандын (сырьенун) сапаты лабораториялык изилдөөнүн маалыматы боюнча көрсөтүлөт жана алмашкан лаборанттын колу менен күбөлөндүрүлөт.

Өндүрүш цехинин начальниги жана тейлөө кызматчылар ар нөөмөт сайын белгиленген ченемдерге ылайык (салмак боюнча) продукцияны каптарга туура салынышын текшерүүгө милдеттүү.

Таразанын туура эмес иштешин тапканда кызматчылар тарабынан аны тез арада оңдоо боюнча чаралар көрүлөт, ал эми стандарттык салмагы бузулган таңгактагы продукция таразанын четтешин жоюу, кайра таразалоо жана тигүү үчүн кайтарылат.

Ээлөө бөлүмүнөн кампага берилген продукция ар бир сорт боюнча бөлөк салынат. Ээлөө бөлүмүнөн кампага берилген продукция жана калдыктар ар бир нөөмөт аяктагандан сайын иш көрсөтмө менен таризделет.

76. Иштөө процессинде алынган III категориядагы калдыктар (тоюттук эмес) топтолгон сайын таразаланат жана ишкананын жетекчисинин буйругу менен дайындалган туруктуу иштөөчү комиссиянын катышуусу менен ишкананын аймагынан чыгарылат (жок кылынат). Комиссиянын курамына Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын же Мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органынын өкүлү, эгер ошол учурда ишканада болсо же анын катышуучусуз эле, жетекчинин орун басары, (же башкы инженер), тегирмендин начальниги, ӨТЛнын начальниги (лаборатория башчысы), бухгалтериянын тиешелүү жумушчусу жана ишкананын кароолунун начальниги кириши зарыл. Калдыктарды категорияларга бөлүү төмөндө көрсөтүлгөн нан азыктары ишканаларында данды кайра иштетүүдө, тазалоодо жана жүгөрүнү калибровкалоодо алынган азыктардын Квалификациясына ылайык жүргүзүлөт.

III категориядагы калдыктардын (тоюттук эмес) сапаты ӨТЛдин начальниги (лабораториянын башчысы) тарабынан текшерилет. III категориядагы калдыктарды (тоюттук эмес) жок кылууга уруксаат жооптуу сактоочу ишкананын жетекчиси тарабынан берилет.

III категориядагы калдыктарды (тоюттук эмес) жок кылуу жооптуу сактоочу ишкананын жетекчиси менен бекитилген актылар менен таризделет. Ишкананын территориясынан III категориядагы калдыктарды (тоюттук эмес) жок кылуу үчүн чыгаруу өткөрмөнүн негизинде жүргүзүлөт.

Ыйгарым укуктуу контролдоочу орган ишканаларга барганда III категориядагы калдыктарды жок кылуунун белгиленген тартибинин сакталышын текшерүүсү зарыл.

77. Таңгакталган продукциянын стандарттык салмагынын тууралыгын камсыздоо үчүн жоопкерчилик жооптуу сактоочу ишкананын жетекчилигине, башкы инженерине жана ишканалардын өндүрүш цехтеринин башчыларына жүктөлгөн.

78. Иштетилген продукциянын сапаты жооптуу сактоочу ишкананын лабораториясы менен аныкталат жана лаборатордук журналда көрсөтүлөт.

Стандартка сыйбаган продукция табылганда ал белгиленген ченемдин сапатына чейин жеткирүү максатында милдеттүү түрдө кайра иштетилүүгө дуушар болот.

13. Данды жана продукцияны тазалоону, кургатууну жана башка иштетүүнүн түрлөрүн жооптуу сактоочу ишканаларда тариздөө

79. Ишканаларда данды, унду жана акшакты тазалоо, кургатуу жана иштетүүнүн башка түрлөрү мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органынын уруксаты менен жетекчи жана ӨТЛдин начальниги (лабораториянын башчысы) тарабынан кол коюлган буйрук боюнча жүргүзүлөт (8-тиркеме).

Буйрукта данды тазалоого жана унду жана акшакты иштетүүгө ээ болгон саны жана сапаты, аларды жүргүзүүнүн максаты жана жолу, сапаттын ар бир көрсөткүчтөрү боюнча кондицияга чейин жеткирүү керектиги жана ал ишти аяктоонун мөөнөтү көрсөтүлөт.

80. Материалдык жактан жооптуу жак ага тапшырылган ишти аткарууну камсыздоого жана анын натыйжаларын жумуш аяктагандан кийинки күндөн кеч калбай данды тазалоого жана кургатууга акты менен тариздөөгө милдеттүү.

Дандын ири көлөмдөгү партиясы иштетилген учурда данды тазалоого жана кургатууга актылар данды тазалоо жана кургатуу тууралуу отчеттордо жасалган иштерди өз убагында көрсөтүүнү камсыздоо үчүн бир айда экиден аз эмес жолу түзүлүшү керек.

81. Актыда дандын жана продукциянын иштетүүдөн мурунку жана кийинки саны жана сапаты, кошумча продуктылардын жана калдыктардын саны жана сапаты көрсөтүлөт жана таразалоо жолу менен аныкталат. Акт материалдык жактан жооптуу жак, ӨТЛдин начальниги (лабораториянын башчысы) менен кол коюлат, бухгалтер менен текшерилет жана жооптуу сактоочу ишкананын жетекчиси менен бекитилет.

82. Данды механизациялап тазалоодо жана которуштурууда жана унду жана акшакты иштетүүдө алынган кошумча продуктылар жана калдыктар дандын жана продукциянын иштетилген ар бир партиясы боюнча ар башкача аныкталган салмагы жана сапаты боюнча калдыктардын цехине берилет. Кошумча продуктыга жана калдыктарга таразалоонун документтери иштетүүгө берилген актыларга тиркелет.

83. Данды тазалоого актыларды түзүүдө калдыктардагы чар же дан аралашмаларынын катарына киргизүү бул культуралардын ченеми боюнча негизги данга жана дан аралашмасына кирген чар аралашмасынын курамында культуранын данын (май семечкалуу өсүмдүктөрдөн жана чөптөрдөн башка) бөлүү менен мамлекеттик ченем боюнча ылайыктуу культурага бул продукцияларга болгон ченем боюнча жүргүзүлөт.

84. Үзгүлтүксүз тилке менен данды тазалоону жана кургатууну тариздөөдө данды тазалоого жана кургатууга актылардагы тазалоого жана кургатууга чейинки салмак бул үзгүлтүксүз тилкеге данды кабыл алуу боюнча маалыматка таянуу менен сан-сапаттык эсептин өздүк эсептери боюнча көрсөтүлөт.

85. Үзгүлтүксүз тилке менен данды тазалоого жана кургатууга актылар бул ишкананын жумушчуларына жана кызматчыларына айлык маянаны кошумчалоо мезгилине бир айда экиден аз эмес жолу түзүлөт.

Данды тазалоого жана кургатууга актыларда төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

1) тазалоого чейинки саны жана сапаты - кабыл алынган дандын тизмегинин маалыматынын негизинде;

2) данды тазалоодон кийин алынган кошумча продуктылардын жана калдыктардын саны жана сапаты;

3) кургатууга жиберилген дандын саны (эгер калдыктар данды кургатууга чейин бөлүнүп кетсе, данды тазалоодо алардан алынган калдыктардын салмагынан башка), ошондой эле кургатууга чейин жана кургаткандан кийин дандын нымдуулугу;

4) лабораториянын изилдөөсүнүн негизинде формула менен аныкталган кургатуудагы салмактын кемүүсү.

Данды тазалоодон алынган кошумча продуктылар жана калдыктар салмагы боюнча калдыктардын цехине (кампасына) жөнөтүлөт, негизги продукциянын эсебинен чыгарылат жана сактоо ордунда кирешелет. Кошумча продуктыга жана калдыктарга таразалоо документтеринин тизмеги данды тазалоого жана кургатууга актыларга тиркелет.

Тазалоодон жана кургатуудан кийин дандын сапаты жана кошумча продуктылардын жана калдыктардын сапаты ишкананын лабораториясы менен аныкталат. Дандын кургатуудан чыккан кемүүсү ушул Нускама менен белгиленген тартипте көрсөтүлөт.

86. Дан сактагычтарда дандын үстүндө пайда болгон жайгаштырууда анын өзүнөн-өзү сорттолгонунун, ошондой эле механизмдер менен которуштурган данды вентиляциялоонун натыйжасында жеңил органикалык аралашма дандын үстүнөн жоюлууга муктаж. Дандын үстүн шыпыруудан алынган шыпырынды калдыктар нормалдуу данды чыгаруу максатында иштетүүгө дуушар болушат. Бул шыпырынды калдыктарды иштетүү данды тазалоого жана кургатууга актылар менен таризделет.

87. I жана II категориядагы кошумча продуктылар жана калдыктар нормалдуу данды алгандан кийин таразаланат, алардын сапаты аныкталат, андан кийин калдыктардын цехине (кампасына) жиберилет, ал эми III категориядагы калдыктар (тоюттук эмес) белгиленген тартипте таразаланат жана жок кылынат. Цехке (кампага) берилген кошумча продуктылардын калдыктары жана I жана II категориядагы калдыктар, ошондой эле III категориядагы калдыктар (тоюттук эмес) негизги культуранын эсебинен чыгарылат.

88. Колдонууга жарабаган калдыктар жана шыпырынды калдыктар жооптуу сактоочу ишкананын территориясынан ушул Нускама менен белгиленген тартипте чыгарылышы (жок кылынышы) керек.

89. Данды күнгө кургатуу иштетүү актысы менен таризделет.Күнгө кургатууда кошумча продуктылар жана калдыктар пайда болбогондуктан, бул көрсөткүчтөр данды тазалоого жана кургатууга актыларда чийилип көрсөтүлөт.

14. Кампаларды, элеваторлорду жана дан кургаткычтарды тариздөө

90. Ар бөлөк эсептелген мамлекеттик резервдин данынын, кошумча продуктыларынын, калдыктарынын жана продукциясынын (санитардык каптарга салынгандан башка) партиялары толугу менен брондон чыккан жана чыгымдалган же дандын аз калдыгы болсо (ченемдик салмак менен жабдылган механизацияланган кампаларда - 200 тоннадан аз, механизацияланбаганда - 70 тоннадан аз жана терең ишканалардын кампаларында - 15 тоннадан аз), бул тууралуу материалдык жактан жооптуу жак жана башкы бухгалтер жооптуу сактоочу ишкананын жетекчисине жазуу иретинде маалымдайт, ал эми жетекчи тазалоо боюнча комиссияга тазалоонун актысын түзүү менен (7-тиркеме) тазалоонун толуктугун текшерүүнү жана партияны тазалоону тариздөөнү же калдыктарды кайра таразалоону уюштурууну тапшырууга милдеттүү.

91. Тазалоо актыларын жооптуу сактоо түйүндөрү инвентаризациялоодо жана кампаларды бир материалдык жактан жооптуу жактан экинчи жакка берилгенде түзүлөт. Дандын түшүм жылы, сактоо орундары жана класстары (ылгамы жана аталышы) боюнча ар бөлөк эсептелген толук чыгымдалган данга тазалоо актысын тариздөөгө мүмкүндүк берилет.

92. Тазалоо актылары ченем салмактагы каптарга салынган мамлекеттик резервдин унуна жана акшагына (муну менен катар сандык эсеп гана жүргүзүлөт) жана мамлекеттик резервдин нан азыктарынын партияларын толугу менен чыгымдаган же инвентаризациялоодо ашык жана кем чыгуу аныкталбаган жана нымдуулук менен чар аралашмасы боюнча сапаты төмөндөбөгөн учурда түзүлбөйт.

93. Жооптуу сактоочу ишканаларда кампаларды жана мамлекеттик резервдин данын жана продукциясын сактоонун башка жерлерин тазалоо жетекчи, жетекчинин орун басары, ӨТЛдин начальниги (лабораториянын башчысы) жана башкы бухгалтер курамындагы комиссия тарабынан материалдык жактан жооптуу жактын катышуусу менен жүргүзүлөт.

94. Нан азыктарын толугу менен чыгымдаганда же алардын накталыгын ашык жана кем чыгууну кайра таразалоо жолу менен текшерген учурда нымдуулугу жана чар аралашмасы боюнча сапатынын начарлашы же жогорулашы байкалбаса жана жок болсо, ошондой эле комиссиянын түшүндүрмөсү жана Ыйгарым укуктуу контролдоо органынын корутундусу боюнча нымдуулуктун же чар аралашмасынын жогорулашы нан азыктарынын салмагынын жогорулашына алып келүүгө мүмкүн болбосо, тазалоо актылары түзүлбөйт. Тазалоо боюнча комиссия алгачкы документтер жана сан-сапаттык эсептин эсеби боюнча сандык жана сапаттык көрсөткүчтөрдүн тууралыгын текшерет жана мындай текшерүүнүн натыйжасын ушул партиянын өздүк эсебине жазат.

95. Тазалоо актыларын түзбөстөн аяктаган операциялар боюнча нан азыктарынын партиялары жөнүндө башкы бухгалтер Ыйгарым укуктуу контролдоочу органга кабарлоого милдеттүү.

96. Ыйгарым укуктуу орган тазалоо боюнча комиссиянын берген маалыматын текшерет жана сан-сапаттык эсебин өздүк эсебине жазат. Эгер текшерүүдө киреше жана чыгаша боюнча бирдей көрсөткүчтөр туура эмес болуп чыкса, туура эмес көрсөткүчтөр оңдолгондон кийин тазалоо актысы түзүлөт жана белгиленген тартипте каралат.

Кем чыгуусуз жана артыксыз тазаланган (натыйжасыз тазалоо) нан азыктарынын партиялары жөнүндө маалымат тазалоо актыларындай тартипте отчетко киргизилет.

97. Кампаларды тазалоо боюнча комиссия материалдык жактан жооптуу жактын көзүнчө мамлекеттик резервдин данынын жана продукциясынын тазаланып жаткан партиясы толугу менен чыгымдалганына текшерет жана көзү жетиши керек.

Материалдык жоопкерчиликтүү жак тазалоо (инвентаризация) процессинен баш тарткан учурда, ага жазуу жүзүндө тазалоого катышуу тууралуу сунуш жөнөтүлүшү керек. Материалдык жоопкерчиликтүү жактын келбөөсү, тазалоону (инвентаризациялоону) токтотпойт, комиссия жүргүзөт.

98. Кайра таразалоо аяктагандан же дан жана продукция толугу менен чыгымдалгандан кийин беш күндүк мөөнөттө кампаларды тазалоо боюнча комиссия төмөнкү китептердин жана алгачкы документтердин негизинде операциялардын натыйжасын белгилейт:

1) алгачкы документтер боюнча саны жана сапаты боюнча, ошондой эле нымдуулугу жана чар аралашмасы боюнча эсептердин жана орто салмактуу көрсөткүчтөрдүн тууралыгы боюнча текшерилген сан-сапаттык эсеп китептери;

2) кампа отчеттору жана алгачкы киреше-чыгаша документтери: коштомо кагаздардын реестри, коштомо кагаздардын реестринин тизмеги, ордерлердин анализи, киреше дүмүрчөктөрү, ички берүүгө коштомо кагаздар, фактуралар, которуштурууга темир жол жана суу коштомо кагаздары, данды жана продукцияны иштетүүгө актылар, жараксыз калдыктарды жок кылууга актылар ж.б.;

3) салмагы жана сапаты боюнча дал келишпестикке түзүлгөн коммерциялык актылар жана акт рекламациялар;

4) күбөлүктөрдөгү, анализдердин карточкаларындагы жана лаборатордук изилдөөлөрдү каттоонун журналдарындагы сапат тууралуу жазуулар.

99. Мамлекеттик резервдин нан азыктарынын кем чыгуусунун өлчөмү бухгалтердик эсеп боюнча калдык менен инвентаризациялоонун натыйжасында белгиленген накта калдыктын ортосундагы айырма болуп аныкталат.

100. Мамлекеттик резервдин нан азыктарынын жана дандын негиздүү кемүүсү сактоодо жана иштетүүдө сапатын жакшыртууга, б.а. сактоодо нымдуулукту жана чар аралашманы төмөндөтүү жана табигый кемүүнүн ченемине жетишкендиктин негизинде белгиленет.

101. Дандын жана нан азыктарынын салмагынын өзгөрүшүнүн негиздүүлүгүн белгилөө үчүн алардын сапатынын өзгөрүшүнө карабастан кампаларды жана элеваторлорду тазалоо боюнча комиссия төмөнкүлөр менен жетектелет:

1) нымдуулуктун төмөндөшүнөн дандын жана продукциянын салмагында кемүүнүн өлчөмү мамлекеттик резервдин данынын жана продукциясынын кирешеси жана чыгашасы боюнча нымдуулуктун көрсөткүчтөрүн салыштырмалуудан алынган айырмадан жогору болбошу керек, бул айырма төмөнкү формула менен эсептелинет:

мында Х - салмактагы кемүүнүн изделип жаткан пайызы;

а - киреше боюнча нымдуулуктун көрсөткүчү,% ;

б - чыгаша боюнча нымдуулуктун көрсөткүчү,% .

2) керектүү жана керексиз калдыктарды иштетүү актылары боюнча эсептен чыгарылгандан ашык чар аралашмасынын төмөндөшүнөн дандын салмагынын кемүүсү данды кирешелөө жана чыгымдоо боюнча чар аралашмасынын көрсөткүчтөрүн салыштырууда алынган айырмадан ашпашы керек, ал төмөнкү формула менен эсептелет:

мында Х - салмактагы кемүүнүн изделген пайызы;

В - киреше боюнча чар аралашма,% ;

Г - чыгаша боюнча чар аралашма,% ;

Д - жогоруда көрсөтүлгөн формула менен эсептелген нымдуулукту төмөндөтүүдөн чыккан кемүүнүн өлчөмү,% .

Бул формула менен кемүүнү эсептен чыгаруу 0,2% дан көп эмес өлчөмдө гана жүргүзүлөт. Мамлекеттик резервдин данын жана продукциясын сактоодо табигый кемүүнүн ченемдери тазалоо актылары боюнча чыгашада жана калдыкта эсептелген алардын жалпы санына колдонулат жана белгиленген ченемден ашпоосу керек.

102. Тазалоо актыларын түзүүгө жараша, бирок айына бирден аз эмес жолу, жооптуу сактоочу ишкананын жетекчиси мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына жана ишкананын өзүндө тазалоо актыларын кароо үчүн контролдоочу Ыйгарым укуктуу органга кабарлоого милдеттүү.

103. Алгачкы документтер боюнча сандык жана сапаттык көрсөткүчтөрдүн жана сан-сапаттык эсептин китептериндеги эсептердин тууралыгын текшергенден кийин комиссия үч нускада тазалоо актысын түзөт жана аларды Ыйгарым укуктуу органга текшерүү жана кароо үчүн берет.

Тазалоо актыларын өз убагында түзбөгөндүгү мамлекеттик тартипти бузгандык болуп саналат жана буга күнөөлүү кызмат адамдар жоопкерчиликке тартылууга тийиш.

104. Тазалоо актылары төмөндө көрсөтүлгөн данды кайра иштетүүдө, тазалоодо жана жүгөрүнү калибровкалоодо алынган азыктардын классификациясынын негизинде дан азыктар ишканаларында тазаланбай, булганбай жана оңдолбой толтурулат. Оңдоо зарыл болсо, тазалоо актысы жаңыдан түзүлөт.

Тазалоо актыларында дандын жана продукциянын саны килограммдарда берилет, нымдуулуктун жана чар аралашмасынын орто салмактуу көрсөткүчтөрү - туура 0,01% га чейин. Бөлчөктөрдүн 0,004% кошо алынганга чейин алынып салынат, ал эми 0,005% жана андан көбү 0,01% деп берилет.

Тазалоо актыларына алардын катталышына ылайык ар жыл сайын 1-январдан 31-декабрга чейин катар номерлер берилет. Тазалоо актысынын чыккан датасы болуп комиссия тарабынан кол коюлган саналат. Эгер тазалоо материалдык жактан жооптуу жактын катышуусуз өтсө, комиссия себепти түшүндүрүү менен аны тазалоо актысында көрсөтөт.

Тазалоо актыларында сан-сапаттык эсептерде жазылганга ылайык дандын толук аталышы же продукциянын түрү жана сорту, ошондой эле аталышы, сактагычтын номери, материалдык жактан жооптуу жактын аты жөнү көрсөтүлөт.

1-7 пункттарында төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

а) инвентаризация убагында кайра таразалоодо же аз көлөмдүү калдыктарды текшерүүдө табылган, таразалоо тизмеги жана актылар менен таризделген саны;

б) сапаты - лаборатордук изилдөөлөрдүн маалыматы боюнча кайра таразалоодо тандалган үлгүлөрдүн нымдуулугу жана чар аралашмасы. 1-7-пункттарда кайра таразалоодон кийин жүгүртүүнү эсептөө менен эсептөө жолу менен алынган калдыктарды көрсөтүүгө болбойт.

2-4-пункттарында - сан-сапаттык эсептер китебинин маалыматынын негизинде кабыл алынган жана берилген нан азыктарынын калдыктары, кабыл алуунун жана берүүнүн баштапкы жана акыркы даталары, ошондой эле нымдуулук жана чар аралашмасы боюнча сапатынын орто салмактагы көрсөткүчтөрү.

5-6-пункттарда - машиналарда тазалоодо жана механизмдер менен данды которуштурууда алынган кошумча продуктыларды жана I, II жана III категориядагы калдыктарды иштетүүгө берилген актыларга ылайык чыгаша боюнча эсептен чыгарылган нымдуулук жана чар аралашмасы боюнча жалпы саны жана орто салмактык сапаты.

10-пунктта - нымдуулуктун жана чар аралашмасынын жогорулашына байланыштуу кошумчаланган салмактагы айырма. Сапатынын төмөндөшүнөн улам салмакта айырманы кошумчалоо үчүн негиздин бар же жогу жөнүндө корутунду.

12-пунктта - текшерилген партия боюнча иштетүүгө берилген бардык актылардын номерлери жана даталары, иштетүүнүн түрү, иштетүүгө берилген дандын салмагы, иштетүүдө алынган кошумча продуктылардын жана калдыктардын саны көрсөтүлөт. Ушул эле жерде кабыл алуу, берүү, жүктөө жана сактоо процессинде механизмдер менен которулган дандын саны маалымат катары көрсөтүлөт.

Эгер саптардын саны иштетүүгө актылардын баарын жазуу үчүн жетишпесе, тазалоо актысына иштетүүнүн актыларынын тизмеги тиркелет, ал эми 12-пунктта "Иштетүүгө актылардын тизмеги тиркелет" деп жазылат. Тиркелген актылардын тизмеги тазалоо боюнча комиссиянын бардык мүчөлөрү жана материалдык жактан жооптуу жак тарабынан кол коюлат.

13-пунктта - сактоонун орто мөөнөтү ушул Нускама менен караштырылган тартипте саналган айларда жана күндөрдө көрсөтүлөт.

14 "а", "б", "в" пунктунда - нымдуулуктун төмөндөшүнөн, чар аралашмасынын төмөндөшүнөн дандын салмагынын кемүүсү жана бекитилген ченем боюнча саналган өлчөмдө сактоодо табигый кемүүсү көрсөтүлөт.

14 "г" пунктунда шыпырынды калдыктардын эсебинен салмагынын кемүүсү көрсөтүлөт. Эсептен чыгарууга багытталган кемүүнүн саны ушул Нускамада баяндалган тартипте аныкталат.

Эгер 14-пунктта эсептелген кемүү 11-пунктта көрсөтүлгөн кем чыгуудан жогору болсо, 14-пунктта накта кемүү көрсөтүлөт (пайызда жана килограммда). Муну менен катар кем чыгуу биринчи нымдуулук жана чар аралашмасы боюнча сапатынын жакшырышынын натыйжасында, андан кийин сактоодо табигый кемүүнүн ченеминин чегинде эсептен чыгарылат.

15-пунктта сактоодо сапатынын жакшырышынан, табигый кемүүсүнүн ченеминен акталбаган кем чыгуусунун бөлүгү же 11-пунктта көрсөтүлгөн накта артыгы көрсөтүлөт.

17-пунктта тазалоо боюнча комиссия кылдат текшерүүдөн кийин сапатынын жакшырганы, сактоодо табигый кемүүнүн ченемдери менен акталбаган ашык же кем чыгуунун себептерин баяндайт. Тазалоо актылары тазалоо боюнча комиссиянын курамына кирген бардык кызмат адамдары жана материалдык жактан жооптуу жак менен кол коюлат.

I, II жана III категориядагы калдыктар боюнча сандык гана эсеп жүргүзүлөт. Аларды сактоонун натыйжалары инвентаризация актылары менен таризделет, материалдык баалуулуктар үчүн белгиленген тартипте каралат жана бекитилет.

Эгер тазалоодо дандын же продукциянын ашыгы табылса, ал ошол замат ишкананын бухгалтериясы менен Ыйгарым укуктуу орган тарабынан тазалоонун актысын каралышын күтпөстөн кириштелиши керек.

105. Ишканаларда дандын бузулушу табылса, бузулуштун ар бир фактысы кылдаттык менен текшерилип, күнөөлүүлөр жоопкерчиликке тартылат. Ыйгарым укуктуу органдын корутундусу боюнча дефект төртүнчү даражадагы болсо жана техникалык максаттарда колдонууга жарабаса, бузулган дандын саны негизсиз кем чыгуу катары эсеп жана отчетто көрсөтүлөт.

Бузулган данды жок кылуу мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы жана контролдоочу Ыйгарым укуктуу органдын уруксаты менен гана жүргүзүлөт.

106. Дандын жана продукциянын чачылып калган көлөмү ошол замат чогултулуп, иштетилет.

Пайда болгон шыпырынды калдыктар акты менен таризделет, анда төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

1) таразалоо жолу менен аныкталган шыпырынды калдыктын накта көлөмү;

2) лабораториянын изилдөөсү боюнча шыпырынды калдыктын сапаты (нормалдуу данынын, дан жана чар аралашмаларынын көлөмү, нымдуулугу);

3) шыпырынды калдык пайда болгон дандын сапаты;

4) чачылуунун себептери жана ага жол берген адамдар.

Акт материалдык жактан жооптуу жак, ӨТЛдин начальниги (лабораториянын башчысы) менен кол коюлат жана жооптуу сактоочу ишкананын жетекчиси менен бекитилет.

Шыпырынды калдыктар ошол замат сактоо жери боюнча кириштелет. Санитардык эмес салмак менен каптарга салынган ундун жана акшактын эсебинен шыпырынды калдыктарды эсептен чыгаруу нан азыктарынын партияларын толугу менен пайдаланууну күтпөй эле белгиленген тартипте таризделген акт боюнча жүргүзүлөт.

Дандын эсебинен шыпырынды калдыкты эсептен чыгаруу шыпырынды калдык пайда болгон дандын сапатын (чар аралашмасы боюнча) эсептөө менен жүргүзүлөт. Эсептен чыгаруу төмөнкү формула менен жүргүзүлөт:

Х = (а – б) : (100 - в)

мында Х - шыпырынды калдыктын эсебинен эсептен чыгарууга дуушар болгон дандын саны, кг;

а - шыпырынды калдыктын саны, кг;

б - шыпырынды калдыкта нормалдуу дан жана дан аралашмасы, % ;

в - шыпырынды калдык пайда болгон данда чар аралашмасы, % .

Жооптуу сактоочу ишканалардын жетекчилери дандын жана продукциянын чачылышына жол берген адамдарды жоопкерчиликке тартышат.

15. Сандык-сапаттык эсепти текшерүү, тазалоо. Актыларын кароо жана бекитүү

107. Ыйгарым укуктуу контролдоочу орган тазалоо актыларын ишкананын өзүндө карашы керек. Ишкананын чакыруусун алгандан кийин Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын адиси чакырууну алгандан кийин беш күндүк мөөнөттөн кечикпей тазалоо актыларын карап берүүгө милдеттүү.

108. Тазалоо актыларын кароодо жана текшерүү акт-корутундуну түзүүдө Ыйгарым укуктуу орган төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) тазалоо актысында каралган бардык көрсөткүчтөрдүн жана тиешелүү кол тамгалардын болуусун текшерүүгө;

2) эсеп жана алгачкы документтердин маалыматы боюнча тазалоо актыларынын сандык жана сапаттык көрсөткүчтөрүн текшерүүгө (эсепте ката табылса, текшерүү ишкананын эсеп кызматчылары тарабынан Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын адиси көзүнчө жүргүзүлөт);

3) иштетүүгө актыларды жана жараксыз калдыктарды жок кылууга актыларды, дандын эсебинен калдыктарды эсептен чыгаруунун тууралыгын текшерүүгө; сандык-сапаттык эсеп боюнча ар бир барактын натыйжасын тандап текшерүүнү жүргүзүүгө;

4) комиссиянын сапатынын жакшырылышынын жана сактоодо табигый кемүүсүнүн ченеминин эсебинен кемүүнү эсептен чыгаруу тууралуу сунушунун тууралыгын текшерүүгө;

5) материалдык жактан жооптуу жактын түшүндүрмөсүн жана кампаны тазалоо боюнча комиссиянын чечимин кароого.

Туура түзүлбөгөн, туура эмес таризделген тазалоо актылар жана оңдоолору жана булгануулары бар актылар кайра түзүлүшү керек. Тазалоо актылары мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы жана контролдоочу Ыйгарым укуктуу органдын белгиленген көрсөтмөлөрүнө жана мөөнөтүнө ылайык комиссия тарабынан кайра түзүлөт.

109. Тазалоо актылары боюнча текшерүүнүн натыйжалары жана өзүнүн корутундусун Ыйгарым укуктуу контролдоочу орган текшерилүүчү акт корутундусунда төмөнкүлөрдү көрсөтүү менен так баяндайт:

1) тазалоо актыларынын сандык жана сапаттык көрсөткүчтөрүнүн киреше жана чыгаша документтер боюнча сан-сапаттык эсептердеги жазууларга ылайыктыгы;

2) сактоодо нымдуулуктун азайышынын, чар аралашмасынын жана табигый кемүүсүнүн ченеминин эсебинен эсептен чыгарууга дуушар болгон дандын жана продукциянын салмагынын кемүүсү.

Сактоодо уурдоолор жана бузулуулар табылган партиялар боюнча нан азыктарынын бузулушуна байланыштуу уурдалгандын же жок болгондун саны эсептен чыгарууга кабыл алынышы мүмкүн эмес, ал кем чыгуу катары каралып, белгиленген тартипте күнөөлүүлөргө жазылышы керек. Ишкананын жетекчиси уурдоо жөнүндө Мамлекеттик материалдык резервдин ыйгарым укуктуу органына ошол замат билдирип, материалдарды тергөө органдарына бериши зарыл.

3) дандын жана продукциянын белгиленген ченемдин чегинде кемүүдөн жогорку ашыгынын же кемүүсүнүн жана сапатынын жакшырылышынын өлчөмү жана кем чыгууну эсептен чыгарууну кабыл албоонун себептери.

110. Тазалоо актылары Ыйгарым укуктуу контролдоочу органга кароого жана бекитүүгө жиберилет, бекитилгенден кийин бир нускасы мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына жиберилет, экинчи нускасы ыйгарым укуктуу контролдоочу органда калат, ал эми үчүнчү нускасы ишканага кайтарылат.

Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын жетекчиси тазалоо актысын кароого жана ал боюнча актыны алгандан кийин он күндүк мөөнөттөн кечикпей чечим чыгарууга милдеттүү.

111. Тазалоо актысы боюнча туура эмес корутунду чыгарганы үчүн Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын өкүлдөрү мыйзам менен белгиленген тартипте жоопкерчилик тартышат.

112. Тазалоо актысы боюнча Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын чечими жооптуу сактоочу ишканада сактоодо нымдуулукту азайтуунун, чар аралашмасын жана табигый кемүүнүн ченемдерин төмөндөтүүнүн эсебинен дандын жана продукциянын кем чыгуусун эсептен чыгаруу үчүн алгачкы документ болуп саналат.

113. Мүмкүн болгон ченемден ашып кеткен кем чыгуулар (кемүүлөр) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө кароого берилет.

 114. Мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы бекиткенден кийин сактоодо, иштетүүдө, кургатууда нымдуулук, чар аралашмасы, табигый кемүү боюнча сапатын жакшыртууга факты түрүндө жетүүнүн эсебинен салмактагы табигый кемүүнү тазалоо актылары мамлекеттик резервдин эсебинен "Чыгуу" бөлүмү боюнча "Сактоодо негиздүү кем чыгуулар" катары эсептен чыгарылат.

115. Кемүү ченемдеринен жогорку кем чыгуулар жооптуу сактоочу ишканалардын өздүк эсептеринде калат жана мыйзамда белгиленген тартипте түздөн-түз күнөөлүүлөрдөн өндүрүлөт.

Ишканаларда данды бузуу же уурдоо табылган ар бир факты кылдат текшерилет жана күнөөлүүлөр мамлекеттик резервге толук көлөмдө данды кайтаруудан бошотпостон мыйзам тартибинде жоопкерчиликке тартылат.

116. Дандын жана нан азыктарынын республикалык ички жүк ташуудагы Кыргыз Республикасынын Соода Өндүрүштүк палатасынын же Кыргыз Республикасынын Темир жолдорунун коммерциялык актылары менен тастыкталган табигый кемүүсү белгиленген ченемдердин чегинде кабыл алуучуга тиешелүү жана тазалоонун табигый кемүү актысында көрсөтүлөт.

16. Ыйгарым укуктуу мамлекеттик материалдык резервдер органын тарабынан жооптуу сактоочуларга кабыл алуу, тазалоо, кургатуу, жугушсуздандыруу, сактоо, инвентаризация, кайра иштетүү жана сатуу менен байланышкан тейлөө кызматтарды төлөөнүн тартиби

117. .Мамлекеттик резервге салуу үчүн дан жана нан азыктары автотранспорт менен келгенде сапатын аныктоо, таразалоо, түшүрүү жана кампага салуу менен байланышкан бардык чыгымдар жеткирүүчү тарабынан берилген төлөм эсептер боюнча төлөнөт.

118. Данды мамлекеттик резервге салынган кондицияга чейин жеткирүү менен байланышкан бардык чыгымдар (алынган дандын чарынын жана кошумча продуктылардын баасын алып салуу менен) 10 күндүк мөөнөттө жооптуу сактоочу тазалоого жана кургатууга жана жугушсуздукка актыларды тиркөө менен берген эсептер боюнча тапшыруучу тарабынан келишимдин негизинде төлөнөт.

119. Мамлекеттик резервдин данын иштетүүнүн натыйжасында алынган дан чары, кошумча продуктылар тапшыруучу менен макулдашып, жооптуу сактоочуда калат, муну менен катар ушул суммага чыгымдар азаят.

120. Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын брондон чыгаруу менен берүүдө жүктөө, таразалоо, лабораториялык изилдөөлөрдү жүргүзүү, документтерди тариздөө менен байланышкан бардык чыгымдар берилген төлөм эсептер боюнча алуучу тарабынан төлөнөт.

Мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын сактоодо аргасыз болгон инвентаризацияны каржылоо Мамлекеттик материалдык резервдин ыйгарым укуктуу органы тарабынан жүргүзүлөт.

121. Мамлекеттик резервге кийин иштелген продукцияны салуу максатында мамлекеттик резервдин данын иштетүүдө мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы келишимге ылайык жооптуу сактоочу ишкана тарабынан берилген төлөм талабы боюнча иштетүү менен байланышкан тарттыруунун төлөмүн жана тейлөө кызматын төлөп берет.

122. Мамлекеттик резервдин данын иштетүүнүн натыйжасында алынган дан чары жана II категориядагы чары, кошумча продуктылар жооптуу сактоочу тарабынан андан ары акча каражатын мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына которуу менен сатылат.

17. Жооптуу сактоочу ишканаларда мамлекеттик резервдин даны жана нан азыктары менен жүргүзүлгөн операциялар боюнча эсеп жана отчеттуулук

123. Мамлекеттик резервдин жооптуу сактоочу ишканасында дандын жана нан азыктарынын накталыгынын эсеби жана кыймылы башка дандан жана нан азыктарынан өзүнчө бөлөк жүргүзүлөт.

124. Эсеп төмөнкү форма боюнча ачылган өздүк эсептерде жүргүзүлөт:

Кампанын, элеватордун башчысы _____________________________________________________________________________________

(өндүрүш участкасынын начальниги)

 Фамилиясы, аты жөнү кампа, элеватор № ______________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________________________

(продукциянын культурасы же түрү сорту боюнча)

125. Өздүк эсептер ар бир кампанын, элеватордун башчысына (өндүрүш участкасынын начальниги) жана продукциянын ар бир культурасы, түрү жана сорту боюнча ачылат.

126. Операцияларды жүргүзгөндөн кийин бухгалтерия бөлүмүнүн эсеп кызматчысы өздүк эсепке ар бир өндүрүш операцияны киргизүүгө жана ар бир материалдык жактан жооптуу жакта сактоодо турган мамлекеттик резервдин данынын жана нан азыктарынын калдыктарын чыгарууга милдеттүү. Материалдык жактан жооптуу жак бухгалтериянын эсеп кызматчысы менен өздүк эсепке кирген мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарынын калдыктарынын тууралыгын текшерип, жүргүзүлгөн операциядан кийин өзүнүн колун өздүк эсепке коёт.

127. Өздүк эсепке жазуу үчүн негиз болуп төмөнкү документтер эсептелинет:

Кириштөө боюнча - жергиликтүү даярдоодо тапшыруучулардан мамлекеттик резервге салуу үчүн данды сатып алууда же ордун жабууда кириш документтердин жана реестрлердин негизинде түзүлгөн кабыл алуу актылары (сактоо милдеттенмелери), мамлекеттик резервге салуу үчүн Кыргыз Республикасынын сыртынан данды жана нан азыктарын тапшырууда жана ички которуштурууда темир жол коштомо кагаздары, комиссиялык кабыл алуу актылары жана башка документтери, мамлекеттик резервге салуу үчүн ушул максат менен брондон чыгарылган дандан иштетилген унга жана өндүрүш корпусунун тазалоо актылары (9-тиркеме); тазалоо жана кургатуу актылары, эгер келген дан жана нан азыктары тапшырууда жана салууда мамлекеттик резервдин кондициясына ылайык келген эмес жана көрсөтүлгөн кондицияга жооптуу сактоо пунктунан жеткирилсе;

Чыгымдоо боюнча - темир жол же автомобилдик транспорт менен (коштомо кагаз) нан азыктарын жүктөөнү, берүүнү ырастаган чыгыш документтердин негизинде түзүлгөн мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын брондон чыгарууга иш көрсөтмөлөрдү аткаруу тууралуу актылар; мамлекеттик резервге салынган данды иштетүүгө (калдыктарды эсептен чыгаруу бөлүгүндө) жана кургатууда кемүү актылары; сактоо процессинде нан азыктарынын табылган негиздүү кем чыгуусуна тазалоо актылары.

128. Кампа башчыларынын өздүк эсептеринин, ошондой эле кириш жана чыгыш документтеринин негизинде жооптуу сактоочу ишкана боюнча бирдиктүү отчет түзүлөт (5-тиркеме).

129. Отчетто отчет берилген айга культуранын аталышы, ун сорт боюнча, акшак түрү боюнча, отчет берүү мезгилинде жүргүзүлгөн операциялар ар бир иш көрсөтмө боюнча мамлекеттик резервдин баалуулуктарынын жалпы келиши жана чыгышы жана алардын айдын башына жана аягына болгон накталыгы көрсөтүлөт.

130. Отчетто дан өсүмдүктөрүнүн жыйынтыктары ундан, акшактан бөлөк чыгарылат.

131. Жооптуу сактоочу ишканаларда жайгашкан жана сакталган мамлекеттик резервдин данын жана нан азыктарын инвентаризациялоо мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген тартипте жана мөөнөттө жүргүзүлөт.

132. Данды жана нан азыктарын инвентаризациялоо ар бир жооптуу сактоочу ишканада толугу менен таразалоо жана орундарды (дааналарды) саноо жолу менен ушул нускаманын талаптарына ылайык мөөнөттө гана жүргүзүлөт.

Мамлекеттик резервди түзүү жана данды нан азыктарын сактоо менен байланышкан бардык иштер жашыруун режимди сактоону камсыздоо боюнча талаптарга ылайык жүргүзүлөт.

133. Ар квартал сайын, жарым жылдыкта жана жылдын аягына жооптуу сактоочу ишкана дандын жана нан азыктарынын накталыгы жана кыймылы жөнүндө жооптуу сактоочу ишкананын жетекчиси жана башкы бухгалтери колу коюлган жана мөөрү басылган отчет түзөт жана отчетту берген айдан кийинки айдын 5нен кеч эмес жана кийинки жылдын 10-январына чейин мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына берет. Ундун жана кошумча продуктылардын бардыгы жана кыймылы жөнүндө отчет ай сайын, жарым жылдык жана жылдын аягында түзүлөт (5-тиркеме).

18. Сатып алууда жана брондон чыгарууда дандын жана нан азыктарынын бааларын калыптоо

134. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими боюнча ата мекендик товар өндүрүүчүлөрдөн сатылып алынган буудайдын данынын баасы монополияга каршы жөнгө салуу жаатындагы Ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленет.

Мамлекеттик резервге салынган башка буудайды сатып алуу Кыргыз Республикасынын "Мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө" Мыйзамына ылайык жүргүзүлөт.

135. Мамлекеттик резервдин данын брондон чыгарууда баасын мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы түзүлгөн өздүк наркынын негизинде же монополияга каршы жөнгө салуу жаатындагы Ыйгарым укуктуу орган белгилеген Ыйгарым укуктуу органдын сарптоолорун жана башка чыгымдарын жабуу үчүн иштетилүүчү үстөктүн жана кошуп эсептөөнүн өлчөмүн эсепке алуу менен аныктайт.

136. Мамлекеттик резервдин брондон чыгарылган данын кайтаруу жаңы түшүмдүн бирдей санында жана сапатында же монополияга

каршы жөнгө салуу жаатындагы Ыйгарым укуктуу орган белгиленген баа менен кошумча үстөктүн жана кошуп эсептөөнү төлөө менен жүргүзүлөт.

137. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечими боюнча данды иштетүүдө алынган ундун жана акшактын баасы монополияга каршы жөнгө салуу жаатындагы Ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленет.

138. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн чечимдери боюнча данды иштетүүдөн алынган дан чарына жана кошумча продуктыларга баа данды кайра иштетүү маалында базарда түзүлгөн дүң баалардын негизинде мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органы тарабынан белгиленет.

139. Дан сактагычты пайдалануу процессинде жайды системалуу тазалоо керек жана жабдууга чаӊ, таштанды, кир, бөлөк заттардын топтолуусуна жол бербестен таза кармоо зарыл. Кампаларда колдонбогон жылдырма жабдууну жана көчүрмө шаймандарды калтырууга тыюу салынат.

140. Ар бир ишкананын ички эмгек тартибинин эрежелеринде кампаларды, элеваторлорду, жабдууларды дандын калдыктарынан жана чаңдан тазалоо графиги каралууга тийиш.

19. Данды кабыл алууда жана таразалоодо талаптар

141. Ишкана тарабынан дан ээлеринен данды жана май чыга турган өсүмдүктөрдүн уруктарын кабыл алуусу өзүнө төмөнкүнү камтууга тийиш:

1) ээси (же анын өкүлү) жана лаборант менен бирге транспорт каражатын жана анда жайгашкан дандын сактыгын жана абалын текшерүү;

2) ишкананын лабораториясы тарабынан колдонулуп жаткан ченемдик документацияга ылайык келтирүү менен данды сыноого тандоо жана сапатын аныктоо;

3) транспорт каражатын дан менен кошо таразалоо;

4) данды дан сактагычка жеткирүү жана дан сактагычка түшүрүү;

5) бош транспорт каражатын таразалоо.

142. Дан ээси ишкананын лабораториясы жүргүзгөн талдоонун маалыматтары менен макул болбогон учурда, данды сыноо суткалык мөөнөттө жалпынын макулдугу менен тандалган аккредитациялаган лабораторияга талдоо үчүн жөнөтүлүүгө тийиш.

143. Ушул Нускамада көрсөтүлгөн бардык операцияларда документтер Кыргыз Республикасынын колдонулуп жаткан мыйзамдарына жана ишкананын ички эрежелерине ылайык таризделүүгө тийиш.

144. Ишкана данды кабыл алууда жана сактоого даярдоодо нымдуулугу боюнча - кургак жана орто кургак, чар, дан (май чыгуучу) аралашмасы боюнча - таза жана орто таза, дан корунун зыянкечтери менен жабыркабаган данды алууга тийиш. Калган көрсөткүчтөрү боюнча дандын сапаты ченемдик документтердин талаптарына классы жана түшүмдүн жылы боюнча ылайык келүүгө тийиш.

20. Данды кабыл алуу, калыптандыруу, жайгаштыруу жана сактоо тартиби

145. Ишканада жаңы түшүмдөгү данды кабыл алууну жана жайгаштырууну туура уюштуруу үчүн данды кабыл алуу жана жайгаштыруу планы түзүлөт. анда төмөнкүлөр эске алынат:

1) данды сатып алуу планы, контрактация келишимдери, башка ишканалардан күтүлүүчү келип түшүүлөр жана жүктөөлөр, өткөн жылдардагы дандын калдыктары;

2) мурунку жылдардын маалыматтары боюнча дандын болжолдуу сапаты, максаттуу дайындалуусу;

3) жабдууну, дан сактагычтардын идиштерин туура пайдалануу жана дандын сапатына, абалына жана максатка дайындалуусуна, санына жараша партиялардын түзүлүүсүн камсыз кылуу;

4) дандын, биринчи кезекте күчтүү, катуу жана баалуу буудай, сыра кайнатуучу арпа жана акшак өсүмдүктөрү партияларынын сапатын камсыз кылган мөөнөттөрдө аларга оруу-жыюудан кийинки тазалоону жүргүзүү;

5) дан менен болуучу операцияларды механизациялоонун көрсөткүчү жана аны туура эмес которууну болтурбоо;

6) жайгаштыруу планы дандын сапатын алдын-ала баалоонун жыйынтыктары боюнча түзөтүлөт.

146. Үзгүлтүксүз кабыл алууну, туура жайгаштырууну, данды өз убагында тазалоону, дан сактагычтарды туура пайдалануу жана жыйым мезгилинде транспорт жана технологиялык жабдууларды жогорку чекте жүктөөнү камсыз кылуу үчүн жооптуу сактоочу ишкананын жетекчиси менен бекитилген технологиялык карта түзүлөт.

147. Кабыл алынган дандын бир түрдүү партияларын түзүү жана аны жайгаштыруу дан ээси жана ишкана ортосунда түзүлгөн сактоо келишимдин негизинде өзүнчө сактоо үчүн жана түрү, техникалык документтерге ылайык анын технологиялык касиеттерин мүнөздөгөн сапат көрсөткүчтөрү боюнча жүргүзүлөт.

148. Дандын (күрүч-дан, рапса, күн карама, жүгөрүдөн башкасы) партияларын түзүүдө: нымдуулугу боюнча - кургак жана орто кургак данды; чар, дан жана май чыга турган аралашмалар боюнча таза жана орто таза данды бириктирүүгө уруксат берилет;

1) нымдуулугу боюнча:

- кургак жана орто кургак бирге;

- нымдуу;

- 22%га чейин чийки; "эсептик натура" көрсөткүчүн колдонууда - 23%га чейин;

- 6% интервал менен 22%дан жогору чийки; жүгөрү даны үчүн - 5%.

2) чар аралашмалары боюнча:

- таза жана орто таза;

- чектөөчү кондицияларга чейин булганган;

- чектөөчү кондициялардан жогору булганган.

149. Нымдуу жана чийки дандын партиясын рециркуляциялык дан кургаткычтар менен жабдылган технологиялык тилкелерге жөнөтүүдө партияларды түзүүнү данды нымдуулук абалы жана чар аралашмасынын камтылышы боюнча бөлбөстөн жүргүзөт.

150. Буудайдын катуу, күчтүү жана баалуу сортундагы данынын бир түрдүү партиясын түзүү чарбаларда дандын сапатын алдын-ала аныктоонун, ар бир чарба боюнча биринчи автомобилдик партияларды талдоонун, ошондой эле мурунку күндөрдө келип түшкөндөрдү орто суткалык сыноонун негизинде ишке ашырылат.

151. Буудайдын партиясын жайгаштыруу колдонулуп жаткан техникалык документтер боюнча товардык классификацияга ылайык жүргүзүлөт. Колдонулуп жаткан ченемдик документациянын I, II, III класстарынын талаптарына жооп берген катуу жана жумшак буудайдын даны илешкектигинин камтылышынын санына жана сапатына жараша класстар боюнча өзүнчө жайгаштырылат.

152. Күчтүү буудайдын ар түрдүү сортторун типтер жана подтиптер чегинде бирге жайгаштырууга жол берилет.

153. Сулу, таруу, гречка, күрүч-дан, буурчак, жасмык, төө буурчак, арпа, күн карама сыяктуу сапатына коюлган талаптарга жооп берген баалуу сорттордун даны өзүнчө жайгаштырылат.

154. Үстүдөгү жылдын түшүмүндөгү дан партияларын - өткөн жылдардын түшүмүндөгү, фумигацияга кабылган дан менен, ошондой эле өзү жылуучу менен "дени сак" данды бириктирүүгө тыюу салынат.

155. Жаңы жыйналган нымдуу жана чийки данды кургатууга чейин дан сактагычтарга же активдүү желдетүү каражаттары менен жабдылган аянттарга жайгаштырат.

156. Кургак жана орто кургак дан үчүн үймөктүн бийиктигин дан сактагычтын техникалык абалы менен уруксат берилген чектерде белгиленет, сорго үчүн - 2 м, таруу жана рапса үчүн - 3 м көп эмес.

157. Нымдуу жана чийки данды элеватордун силосторунда сактоого тыюу салынат. Кургатылууга таандык чийки дандын температурасын контролдоо үчүн орнотмолор менен жабдылган элеватордун силосторунда дан кургаткычтардын үч суткалык өндүрүмдүүлүгүнөн көп эмес көлөмдө, нымдуу данды элеватор менен байланышкан (күрүч-данынан башка) дан кургаткычтардын беш суткалык өндүрүмдүүлүктөгү көлөмдө убактылуу сактоого жол берилет.

158. Сактоо же жүктөө процессинде дан менен иш жүргүзүү үчүн кампаларда - 10% аянт өлчөмүндөгү резервдик идишти, ал эми элеваторлордо ар бир силос үстүндөгү транспортерго бирден кем эмес бош силосту караштыруу керек.

159. Таруунун, жүгөрүнүн, күн караманын жана буурчак өсүмдүктөрдүн данынын талкалануусун жана жаракат алуусун азайтуу максатында дан кампаларына жайгаштырылат.

160. Суук түшкөндө ишкананын бардык техникалык каражаттарын пайдалануу менен кышкы сактоо шарттарына данды которуу боюнча иштер жүргүзүлөт.

161. Сакталып жаткан дандын температурасы жогоруланганда аны муздатуу максатында кургатуу, тазалоо жана активдүү желдетүү боюнча болгон бардык техниканы, ошондой эле түнкү төмөн температураны колдонуу менен тез арада чаралар көрүлүүгө тийиш.

162. Данды муздатуу төмөнкү жолдор менен жүргүзүлөт:

1) данды дан кургаткыч жана/же дан тазалоочу машиналар аркылуу өткөрүү жолу менен;

2) туруктуу же көчмө активдүү желдетүү орнотмолорунда;

3) жайларды шамалдатуу жолу менен.

163. Кампадагы дандын өзү жылыган очогу термоштангдын жардамы менен аныкталууга тийиш.

164. Жылып жаткан данды ошол эле силоско "өзүнө" которууга тыюу салынат.

165.Сакталып жаткан данда көк жыт пайда болгондо ал кургаткычтын агенти 100-110 Сº температурада кургатылууга тийиш.

166. Ишкана мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу органына жана Ыйгарым укуктуу контролдоочу органга данды сактоо убагында аны жана анын үлгүлөрүн, эгер сактоодо данды сыноого тандоо жүргүзүлсө, кароого мүмкүндүк берүүгө жана алардын сактыгын камсыздоо үчүн керектүү чараларды көрүүгө милдеттүү.

167. Эгин тапшыруучулардан келип түшкөн данды ун тартуучу жана акшак чыгаруучу заводдордун дан сактагычтарына жайгаштыруу ушул Нускаманын талаптарына ылайык жүргүзүлөт.

21. Данды тазалоодогу жана кургатуудагы талаптар

168. Ишкана чийки, нымдуу жана булганган данды кургатууда жана даярдап иштеп чыгууда дан ээсинин өтүнүчүн карап чыгып, төмөнкүнү эске алууга тийиш:

1) таза жана кургак дандын сапаты колдонулуп жаткан ченемдик документтердин талаптарына ылайык келүүсүн;

2) данды тазалоодон же кургатуудан кийин жайгаштыруу үчүн бош дан идишинин болушун;

3) Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарында каралган дандын сапаты жөнүндө документтердин болушун;

4) дан ээсинин аларды өзүнчө же аралаш сактоого тапшыруу ниетин.

Данды тазалоо же кургатуу мөөнөтү данды кабыл алган күндөн 3 (үч) суткадан ашпоого тийиш, тазаланган жана кургатылган дан текшерилген таразаларда тартылууга тийиш.

Тазалоодон алынган тоют дан азыктары жана калдыктары өзүнчө сакталууга тийиш.

169. Дан ээсинин өтүнүчү оң жагына чечилгенде ишкана аны менен макулдашуу түзөт жана данды убактылуу сактоого кабыл алат.

170. Данды тазалоо жана кургатуу ишкананын жетекчиси (башкы инженер) жана ӨТЛдин башчысы кол койгон буйрук боюнча ишке ашырылат. Буйрукта тазаланууга же кургатылууга тиешелүү дандын саны жана сапаты, даярдап иштеп чыгуунун максаты жана жолдору, ар бир сапат көрсөткүч боюнча кондициялар, данды жайгаштыруу үчүн реквизиттер жана ишти бүтүрүү мөөнөтү көрсөтүлөт.

171. Кабыл алынган тоют дан азыктары жана калдыктары ишкана тарабынан дан ээсинин макулдугу боюнча бааланат жана анын карамагында калат. Ушул азыктарды баалоонун суммасы ишкана менен дан ээсинин андан аркы өз ара эсептешүүлөрүндө эске алынат.

172. Тазалоого жана кургатууга контролду ишкананын лабораториясы жүргүзүлөт.

173. Данды тазалоо жана кургатуу белгиленген ченемдик-техникалык документациянын талаптарына ылайык жүргүзүлөт.

174. Данды бир жылга чейин сактоодо нымдуулуктун деңгээли:

1) буудай, кара буудай, арпа, күрүч-даны, гречка үчүн - 14,5%дан;

2) дан түрүндөгү жүгөрү, таруу, сорго, сулу - 13,5%дан;

3) күн караманын уругу, рапса - 7%дан; буурчак, төө бурчак, жасмык, люпина тоют бобу - 16%дан; соя - 12%дан ашпоого тийиш.

175. Жаңы жыйналган дандын баары бүркүүлөнөт жана тазаланат. Данга таандык эмес жыт берген аралашмалар (эрмен, сарымсак, кориандр, кашка беде, кара көсөө) менен булганган дан кабыл алуу процессинде тазаланып, жайгаштырылууга жана өзүнчө тазаланууга тийиш.

176. Келип түшкөн жаңы жыйналган дан агымынын баарын тазалоого мүмкүн болбогондо 14кө чейин нымдуулуктагы данды тазалоо негизги даярдануу мезгилинен кийин жүргүзүүгө жол берилет.

177. Данды кургатуучу шахтадан дандын бирдей өтүүсүнө тоскоолдук кылган кошундулар болгондо, аны кургатууга жөнөтүүнүн алдында дан массасынан III категориядагы калдыктарды гана тазалоо керек.

178. Кургатылган данды сактоого берүүнүн алдында анын булгануу деңгээлине карабастан аба-элек машинасы аркылуу өткөрүлөт.

179. Кошумча талкаланууну жана жаракат алууну алдын алуу максатында таруу, гречиха, жүгөрү, күрүч, сорго, күн карама жана буурчак өсүмдүктөрүнүн данын дан кампаларга жайгаштырылат.

180. Элеватордун сырткы силосторунда жаўы жыйналган партиялар тазаланганга чейин, ошондой эле биринчи кезекте жүктөлүүгө дайындалган партияларды жайгаштырууну караштыруу керек; тазаланган данды узакка сактоо элеватордун ички силосторунда ишке ашырылат.

181. Оруу-жыюудан кийинки тазалоодо которуу процессинде акшак, буурчак жана май чыгуучу өсүмдүктөрдүн даны жаракат алуусун азайтуу максатында:

1) көтөргүч транспорт механизми менен данды аз санда ташууну караштыруу керек;

2) өзү алып берүүчүлөрдү, кыргыч конвейерлерди чектөө керек, аларды колдонгон учурда металл кыргычтарды конвейер тасмасынан жасалган кыргычтарга алмаштырылат;

3) дан көп түшкөн жерлерге түшүрүүчү ноо, тээк, клапан колдонуу керек, сокку болуучу жерлерге жумшак төшөлмөлөр орнотулууга тийиш;

4) норияларда дандын тескери куюлуусун жана тасманын кыймылына каршы берилүүсүн болтурбоо керек;

5) дан түз түшкөн бөлүктөрдүн бийиктигин төмөндөтүү керек.

182. Дан массасы +10дон 0 Сº га чейин температурадагы дан партиясы -биринчи деңгээлде муздатылган, дан массасынын бардык катмары боюнча 0 Сºдан төмөн температурадагы дан партиясы экинчи деўгээлде муздатылган деп эсептелет.

183. Дандын төмөн температурасын мүмкүн болушунча узак мөөнөткө кармоо үчүн жазда жылуу боло баштаганда:

1) кампалардын, элеваторлордун силос астындагы жана үстүндөгү кабаттарынын терезелерин жана эшиктерин жабык кармоо керек;

2) сакталып жаткан дандын абалын байкоо эрте мененки сааттарда жүргүзүү керек;

3) дан кампаларын желдетүү кургак жана салкын аба ырайында гана жүргүзүү керек.

184. Өзү жылынуусунун өнүгүүсү күбөлөндүргөн сакталып жаткан дандын температурасы жогорулаганда аны тез арада муздатуу же кургатуу чараларын көрүшөт, бул максаттарга кургатуу, тазалоо жана активдүү желдетүү боюнча бардык болгон техника, ошондой эле түнкү төмөн температура колдонулат. Жылып жаткан данды муздатуу метеорологиялык шарттарга карабастан сырттагы абанын температурасына жакын температурага жеткенге чейин жүргүзүлөт.

Өзү жылынуучуга (жылынуучуга) дан массасынын ички процесстеринин натыйжасында температура көтөрүлгөн жана айлана чөйрөнүн температурасынын көтөрүлүшү менен байланышпаган дан таандык.

185. Кампадагы (аянттарда) дан үймөгүндө өзү жылынуусу билингенде жылып жаткан бөлүктүн чеги термоштангдын жардамы менен аныкталат; жылып жаткан дандын массасын таза партияда калбагандай эсеп менен которот. Жылып жаткан дандын очогун таза данга ыргытууга тыюу салынат. Данды ошол эле силоско "өзүнө" которууга тыюу салынат. Өзү жылып жаткан дан биринчи кезекте сатылат.

186. Сакталып жаткан данда көк жыт пайда болгондо (дандын температурасы көтөрүлбөстөн) ал кургаткычтын агентинин температурасында кургатылат (100-110 Сº).

187. Данды активдүү желдетүү орнотмолорунда муздатууда данды муздатууга чейин жана кийин температурасы, нымдуулугу жана зыянкечтер менен бузулгандыгы аныкталат, данды дан тазалагыч машиналар, кургаткычтар аркылуу өткөрүүдө аралашмалардын болушу жана натурасы кошумча аныкталат. Жыйынтыктарын штабелдик ярлыктарга көрнөктөргө жана сакталып жаткан данды байкоо журналына киргизет.

22. Данды жүктөөгө (чыгарууга) талаптар

188. Данды жүктөөдө жана чыгарууда ишкананын лабораториясынын адистери темир жол вагондордун (дан ташыгычтар) жана жүктөөгө берилген автомобилдердин техникалык жана санитардык абалын (тазалыгын, башка жыттардын болушун, дан корунун зыянкечтери менен бузулгандыгын ж.б.) текшерет.

Ишкана чыгарылып жаткан данды элеватордук таразаларга сөзсүз тартып жана тараза журналын толтуруу менен темир жол транспортуна жүктөйт.

189. Вагонго жүктөлгөн дандын массасы темир жол таразаларында дан ээсинин, элеватор жетекчисинин же ишкананын материалдык жактан жооптуу адамынын катышуусу менен аныкталат.

190. Темир жол же автомобилдик транспортко жүктөөдө (чыгарууда) данды сыноого тандоо колдонулуп жаткан ченемдик документацияга ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

191. Ар бир жүктөлгөн (чыгарылган) дан партиясынын сапатын ишкананын Өндүрүштүк технологиялык лабораториясы (ӨТЛ) тарабынан текшерилет.

192. Ар бир жүктөлгөн (чыгарылган) партияга коштомо кагаз боюнча массасын көрсөтүү менен дандын сапаты жана талдоо тилке кагазында көрсөтүлгөн сапат жөнүндө күбөлүк берилет.

193. Ишкананын лабораториясы дан партияларынан алынган үлгүлөрдү төмөндө белгиленген мөөнөттөрдүн ичинде сактоого тийиш:

1) темир жол транспорту менен жүктөлгөндөр - 1 ай;

2) автомобилдик транспортто берилгендер - 5 жумуш күндүн ичинде;

3) талаптар биротоло каралганга чейин талап коюлган жүктөлгөндөр же берилгендер.

194. Алуучу ишкананын лабораториясы жүргүзгөн талдоонун маалыматтары менен макул болбогон учурда, дандын үлгүсү тараптардын макулдугу менен аккредиттелген лабораторияга суткалык мөөнөттө талдоо үчүн жөнөтүлөт.

195. Ишкана жана дан ээси үлгүнү аккредиттелген лабораторияга жеткирүү жолу жөнүндө бирге чечим кабыл алышат.

196. Ишкана келип чыккан пикир келишпестиктер жөнүндө жана аккредиттелген лабораториянын адистери менен дандын үлгүсүн изилдөөгө жөнөтүү жөнүндө мамлекеттик материалдык резервдин Ыйгарым укуктуу өкүлүнө электрондук почта же факс боюнча билдирүүгө тийиш.

197. Тараптардын пикир келишпестиктери жөнгө салынбаган учурда тараптар талашты чечүү үчүн арбитраждык лабораторияга же бейтарап сотко кайрылышат.

23. Дандын сапатын жана абалын контролдоо

198. Дан ишканага келип түшкөн учурдан тартып аны сактаган мезгил бою ар бир партиянын сапатына жана абалына системалык контрол уюштурулат. Контролдоо дандын температурасына, нымдуулугуна, дан корунун зыянкечтер менен жабыркашына, жытына, түсүнө жана колдонулуп жаткан ченемдик-укуктук документтер менен ченемделген башка сапат көрсөткүчтөрүнө жүргүзүлөт.

199. Элеваторлордо дандын температурасын өлчөө үчүн температураны аралыктан контролдоочу электр термометрдик орнотмолор колдонулат. Кампалардагы дандын температурасын өлчөө үчүн техникалык термометрлер менен термощуп, температуранын индикатору колдонулат.

200. Данды жайгаштырууда жана оруу-жыюудан кийинки тазалоодо анын нымдуулугун аныктоо үчүн нымды өлчөгүч аспаптар колдонулат.

201. Кампалардагы дандын температурасын байкоо үчүн анын үстүн ар бири болжолдуу 200 кв.м аянттагы секцияларга шарттуу түрдө бөлөт. Ар бир секцияга номер берилет, аларды кампага киргенде билине тургандай ири сандар менен кампанын дубалдарына белгилешет.

202. Кампаларда үймөктүн бийиктиги 1,5 метрден көп болгондо, ар бир секцияга ар түрдүү деңгээлдеги үч (жогорку, ортоңку, төмөнкү) термоштанг орнотулат. Бийиктиги 1,5 метрден аз үймөктөгү температура эки - жогорку жана төмөнкү катмарда өлчөнөт. Дандын температурасын кезектеги өлчөөдөн кийин термоштангды секциянын чегинде мурдагы өлчөгөн түйүндөн 2,0 м аралыкта шахмат тартибинде штангдын батыруу деңгээлин өзгөртүү менен коет.

203. Аралыктан контролдоо менен жабдылбаган элеваторлордун силосторунда температураны термоштангдар менен 0,5, 1,5, 3,0 м тереңдикте өлчөйт. Зарыл учурларда дандын санын жана сапатын контролдоо үчүн аны бош силосторго которот, ал эми бош идиш жок болгон учурда силостон 10%дан ашпаган данды алып чыгууга жол берилет, алар ошол эле силоско которулат. Которуу убагында дандын температурасын, жытын, түсүн жана зыянкечтер менен ооругандыгы текшерилет.

204. Дандын температурасы 1-таблицада көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө текшерилет (күрүч, жүгөрү, күн карама, рапса, таруудан башкасы).

205. Күрүч-дандын, таруунун, дан жана сото түрүндөгү жүгөрүнүн, күн караманын, рапса жана башка майда уруктуу май чыга турган өсүмдүктөрдүн температурасы 2-таблицада көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө текшерилет.

206. Металл силостордо буудай, арпа, жүгөрү данынын температурасын контролдоо кургак абалда дандын температурасы +10 Сºдан жогору болгондо - 3 күндө 1 жолу, дандын температурасы + 10 Сº жана төмөн болгондо - 7 күндө 1 жолу жүргүзүлөт.

207. Сактоо мөөнөтүн дан үймөгүнүн айрым катмарларында билинген эң жогорку температурага жараша белгилешет. Температураны тилкенин чебери жана өндүрүштүк (технологиялык) лабораториянын жумушчусу өлчөйт.

208. Ар түрдүү өсүмдүктөрдүн данын сактоого салууда, ошондой эле тазалоо, кургатуу, активдүү желдетүүдөн кийин жана жүктөөнүн алдында толук техникалык изилдөө жүргүзөт. Сактоодо толук техникалык изилдөө бир түрдүү партиядан алынган орто үлгү боюнча айына 1 жолу жүргүзүлөт. Данды дан зыянкечтери менен бузулгандыгын текшерүү дан температурасы +5 Сº жана андан төмөн болгондо - айына 1 жолу, +5 Сºдан жогору болгондо - айына 2 жолу жүргүзүлөт.

209. Нымдуулугу жана зыянкечтер менен бузулгандыгы боюнча сото жүгөрүнүн абалы айына 2ден кем эмес жолу аныкталат.

210. Металл силостогу үймөктүн үстүнкү катмарынан (кобул тешиги жана ички тепкич болгондо коопсуздук техника эрежелерин сактоо менен) дан бөлүгүн бош силоско которууда төмөнкү оюктан үлгү алат.

211. Буудайдын, арпанын, жүгөрүнүн, күрүч данын металл силосторго сактоого салууда эң жогорку нымдуулугу 14%дан ашпоого тийиш, ал эми чар аралашмасынын болушу ченемдик техникалык актылар менен орто тазалыктагы дан үчүн белгиленген чектерде.

212. Данды муздатуу максатында аны активдүү желдетүүнү силосту 1,5-2 м бийиктикте данга толтургандан кийин жүргүзүү керек.

213. Сакталып жаткан данды муздатууда (кышка сактоого которуу менен байланыштуу) желдетүүдө абанын салыштырмалуу сарпталуусу 10 м3. кем болбоого тийиш.

214. Металл дан сактагычтарга 14,0%дан 15,5%га чейин нымдуулуктагы күрүч-данын - бир айдын ичинде 10-15 Сº чейин, 17,0%га чейин нымдуулуктагы күрүч-данын 10-15 Сº температурага чейин 15 суткадан ашпаган мөөнөттө активдүү желдетүү орнотмолорунун жардамы менен муздатуу шарты менен убактылуу сактоо үчүн салууга жол берилет. Эгер дандын температурасы ушул мезгил ичинде 15 Сº чейин төмөндөбөсө, партияны которуу керек жана которуу процессинде кайталап тазаланат. Орто мөөнөттүү температурасы 10 Сº ашпаган, нымдуулугу 14,0%дан 15,5%га чейин муздатылган күрүч-дандын партиясын сактоо мөөнөтү - 4-5 айды; нымдуулугу 15,5%дан 17,5%га чейин жогору болгондо 2-3 айды түзөт.

 215. АТК аэротранспорттук каналдар менен жабдылган куйма түрүндөгү металл идиштерде сакталган дандын температурасы жогорулаганда желдетүүнү дандан абаны сордуруп алуу жолу менен жүргүзүлөт. Негизги желдеткичтердеги абанын багытын алмаштыруу белгини менен которуу менен жүргүзүлөт.

216. Сактоодо дандын абалын контролдоо ушул нускамага ылайык ишке ашырылат.

24. Унду жана акшакты кабыл алуу, жайгаштыруу жана сактоо

217. Сатуучу базаларга жана дан кабыл алуучу ишканаларга ун жана акшак келип түшкөндө түшүрүү учурунда таранын абалы, маркалоонун тууралыгы кылдат текшерилет жана учурдагы ченемдерге жана усулдуктарга ылайык лабораториялык изилдөө үчүн бир убакта орто үлгү алынат.

218. Унду жана акшакты кампада дан, калдыктар, кебек, кошмо тоют, тара, жабдуулар жана материалдар менен бирге жайгаштырууга тыюу салынат. Продукция сакталган кампада унду жана акшакты ээлөөгө жана тарага салыштырууга жана тараларды тазалоого тыюу салынат.

219. Продукцияларды кампаларга жана секцияларга жайгаштырууда алардын түрү жана сорттук курамы жана продукция сапатынын сакталуу шарттары эсепке алынат. Тегирмендин чуңкур бөлүмүнөн жана акшак заводунан кампага келип түшкөн ун жана акшак чыккан күнү, кезеги, вагону боюнча 70 тоннадан ашпаган масса менен штабелдерге тизилүүгө тийиш. 70 тоннадан аз иштелип чыккан унду жана акшакты туташ кезектеги продукциянын бир вагондук штабелине тизүүгө уруксат берилет.

220. Кампаларда штабелдер менен дубалдын арасында туурасынан 0,7 м болгон өтүүчү жолду калтырат, ал продукцияны сактоо процессинде абалына байкоо салуу үчүн нормалдуу шарттарды камсыз кылат. Унду жана акшакты кабыл алуу жана чыгаруу боюнча операцияларды аткаруу үчүн жүктөө-түшүрүү иштери үчүн өтүүчү жолдун туурасы 1,25 м кем эмес (тасма транспортерлорду колдонууда) жана 3,8 м чейин (электр жүктөгүчтөрүн колдонууда) болууга тийиш.

221. Продукция бар каптарды штабелдерге "үчтөн", бирдей тик ылдый тизилет. Электр жүктөгүчтүн жардамы менен штабелди тизүүдө пакеттер поддондорго эки катар тизилет. Тасма транспортерлорду колдонууда каптарды туташ тизүүгө жол берилет.

222. Каптарды "үчтөн" жаткыруу төмөнкү тартипте жүргүзүлөт: эки капты каптал тарабы менен бири-бирине жанаша коёт, үчүнчү капты туурасынан кынап жаткырат; 1 кап биринчи катардагы жанаша эки каптын үстүндө жаткандай кылып экинчи катарды тизет, ал эми калган эки кап байланыштыруу үчүн туурасынан жана узунан жаткырылган каптарга жаткырылат.

223. Ундун жана акшактын сактыгы үчүн катуу шамалдатуу керек болгондуктан (оор газсызданган, келип түшкөндө жогорку нымдуулук менен) "төрттөн" (шамал өтмө жаткыруу) төмөнкүчө жаткырылат: биринчи катардагы эки кап арасында бир аз аралык калтырып катар тизет, экинчи катардагы кийинки түгөйдү биринчиге туурасынан жаткырат, ал эми үчүнчү түгөйдү экинчиге биринчидей тизет ж.б.у.с. Бардык катардагы каптар кырынан коюлат. "Шамал өтмө жаткырууда" штабелдин бийиктиги 6 катардан ашпоого тийиш.

224. Продукцияны сактоодо, которууда жана жүктөө-түшүрүү иштеринде таранын сактыгына кылдат байкоо салынууга тийиш. Штабелге айрылган жана кир каптарды тизүүгө тыюу салынат. Жарылган, айрылган же кемирүүчүлөр менен бузулган каптар тез арада оңдолууга жана бекемдери менен алмаштырылууга, продукция ээленүүгө жана тара которууга тийиш. Каптарды ташуу үчүн "мышык" илгичтерин колдонууга тыюу салынат.

225. Стандарт нымдуулуктагы унду жана акшакты кездеме каптарда жалпы бийиктиги төмөнкүдөн ашпаган штабелдерге тизет:

226. Ар бир продукция штабелине белгиленген формада штабелдик көрнөк илинет (11-тиркеме).

227. Штабелдерге катар номерлер кампага продукциянын келип түшүүсүнө жараша ар бир жылдын 1-январынан баштап берилет жана ушул номер менен сакталып жаткан продукцияны байкоо журналына катталат.

Продукция үчүн кампада бир канча секциялар (бөлүмдөр) бар болсо, аларга туруктуу катар номерлер ыйгарылат, алар штабелдик көрнөктүн номеринде бөлүмүндө, алымында штабелдин катар номерин коет.

Продукция үчүн бир канча кампалар бар болсо, № 1 кампада биринчи номерден баштап, акыркы кампада секциялардын (бөлүмдөрдүн) акыркы номери менен номерлейт. Штабелдик көрнөктөр бир жыл ичинде сакталат.

228. Ун тартуучу заводдордо жана сатуучу базаларда тарасыз унду сактоо Ун тартуучу заводдордо жана сатуучу базаларда унду тарасыз кабыл алуу, сактоо жана чыгаруу эрежелерине ылайык ишке ашырылат.

25. Унду жана акшакты сапаттуу сактоону камсыз кылган иш чаралар

229. Ундун жана акшактын сапатын сактоо үчүн сактоо процессинде продукцияны муздатуу үчүн кампаны желдетүү жүргүзөт (шамалдатат). Ушул эле максаттарда зарылдыкка жараша унду жана акшакты кайра тизет.

230. Штабелдерди кайра тизүү мөөнөтү продукциянын сапатына жана абалына, сактоонун узактыгына жана тизүүнүн бийиктигине жараша ар бир партия үчүн белгиленет. Штабелдерди кайра тизүүдө төмөнкү катардагы каптарды жогорку катарга тизет.

231. Ундун жана акшактын сактыгын камсыз кылуу үчүн мүмкүн болушунча узак убакыт ичинде продукцияны сактоо үчүн кампада оптималдуу шарттарды тутуу зарыл.

Унду жана акшакты жана акшактардын бардык түрлөрүн каптарда жана керектөө тараларында сактоо үчүн оптималдуу шарттар деп абанын салыштырма нымдуулугу 70%га чейин жана температура +10 Сºден ашпаган шарт эсептелет.

Желдетүүнүн (шамалдатуунун) максатка ылайыктуулугун аныктоо үчүн акшактардын тең салмактуулук таблицасын колдонуу керек.

232. Кампанын сыртындагы жана ичиндеги абанын температурасы кескин айырмаланса, продукция бар штабелдердин төмөнкү катарына ар он күн сайын кылдат байкоо салынат.

233. Жазында жылуу боло баштаганда ундун жана акшактын төмөн температурасын сактоону камсыз кылган чаралар көрүлөт. Бул үчүн кампанын эшик-терезелерин өтө зарыл болгон учурларда гана ачып, жабык кармашат.

234. Бир кампада дан зыянкечтери менен бузулган жана бузулбаган продукцияны сактоого тыюу салынат.

235. Штабелдерге унду жана акшакты тизгенден кийин дан зыянкечтери менен продукциянын бузулуусун алдын алуу максатында карбофос суу эритиндиси себилет.

Келип түшкөн же сакталган ундан жана акшактан дан зыянкечтери табылганда, мындай продукция зыянсыздандырылат, иштетилет жана биринчи кезекте сатылат.

Продукцияны алдын алып тазалоо жана зыянсыздандыруу боюнча бардык иштер ченемдик-техникалык документацияга ылайык жүргүзүлөт.

236. Штабелде туруп калган, же суу тийип калган, же көгөрүп кеткен продукция бар каптар табылганда, бийиктигин төмөндөтүп, штабелди которот, суу тийип калган, же көгөрүп кеткен каптарды бөлүп алып, продукциясын таза каптарга төгүп, керектүү учурларда пайда болгон кабыктарды жана бөлтөктөрдү бөлүү үчүн эленет жана белгиленген тартипте биринчи кезекте сатылат.

237. Жогорку температурадагы продукция бар штабелдер тез арада ылганат жана жылып жаткан ун жана акшак бар каптар бөлүнөт.

Унду жана акшакты муздатуу үчүн капты тигишинен сөгүп, бири биринен бир канча аралыкта коёт, ал эми кампаны шамалдатат. Муздагандан кийин каптарды шамал өтмө штабелдерге алты катардан ашпаган бийиктикте тизет.

238. Унду жана акшакты чыгаруунун кезеги продукциянын сапат абалын, кагып-силкүү күнүн жана сактоо шартын эсепке алуу менен белгиленет. Биринчи кезекте сактоого туруштук бербеген ун жана акшак сатылат.

Күндөлүк колдонуу үчүн нымдуулукта чыгарылган акшакты кагып-силкүү күнүнөн тартып бир айдан ашпаган убакытта сакталат.

239. Лаборатория сапатын аныктап, сапаты жөнүндө документти бергенден кийин унду жана акшакты продукция кампасынын башкы мастери чыгарууга берилген буйрук боюнча чыгарат. Чыгаруунун алдында ундун жана акшактын нымдуулугун, булгангандыгын, түсүн, даамын, жытын текшерет. Сапат жөнүндө документтерди толтуруу үчүн тиешелүү маалыматтар жакынкы күндөрдө изилдөөнүн жыйынтыктары боюнча берилет.

240. Ун жана акшак менен операцияларды тариздөө ушул Нускамага ылайык жүргүзүлөт.

241. Унду жана акшакты бузулбаган, бөтөн жыт болбогон вагондорго жана автомашиналарга жүктөйт.

Вагондорго жана автомашиналарга продукция жүктөлгөнгө чейин продукцияны чыгаруу боюнча материалдык жактан жооптуу адам жана лабораториянын жумушчусу тарабынан кылдат текшерилүүгө тийиш.

Бузулган, зыянкечтер менен жабыркаган, руда, мунайзат жана мунайзат азыктары, шлак, көмүр, айнек, металл кырындысы, жер семирткичтер, уулуу химикаттар менен булганган, ошондой эле продукцияга сиңүүчү жыттар бар вагондорго жана автомашиналарга унду жана акшакты жүктөөгө тыюу салынат.

26. Ундун жана акшактын сапаттуу сакталуусун контролдоо

242. Сакталып жаткан продукцияны сактоо шарттарына, абалына жана сапатына системалык контрол алар кампага келип түшкөн учурдан тартып жүргүзүлөт. Контроль төмөнкүлөргө жүргүзүлөт:

1) ундун жана акшактын температурасы;

2) ундун жана акшактын нымдуулугу;

3) ундун жана акшактын даамы, жыты жана түсү;

4) ундун жана акшактын зыянкечтер менен жабыркашы, ошондой эле жабдуулар жана кампалар.

243. Ундун жана акшактын температурасы металл алкактагы спирттик термометр менен ар түрдүү бийиктиктеги (төмөнкү, ортоңку, жогорку катарлар) штабелдин сырткы каптарында аныкталат. Ушул максаттарда сымап термометрлерин колдонууга тыюу салынат.

244. Штабелдин акыркы катарындагы каптагы ундун жана акшактын нымдалуу жана тыгыздалуу мүмкүндүгүнө өзгөчө көңүл буруу менен ар бир штабель өзүнчө текшерилет.

245. Ундун жана акшактын нымдуулугун, даамын, жытын, түсүн жана башка сапат көрсөткүчтөрүн, ошондой эле зыянкечтер менен жабыркоосун аныктоо үчүн ар бир штабелден айына бир жолу учурдагы ченемдик-техникалык документацияга ылайык орточо үлгү алынат. Зарылдыкка жараша зыянкечтер менен жабыркоосун жана продукциянын температурасы +10 °Сдан жогору болгондо органолептикалык көрсөткүчтөр айына 2 жолу аныкталат.

Узак мөөнөткө сакталган продукциянын сапатын аныктоодо органолептикалык көрсөткүчтөрдүн жана башка сапат көрсөткүчтөрдүн өзгөрүүлөрүнө (күрүч акшагында саргарган дандын, тарууда бузулган өзөктүн болушу ж.б.) сакталып жаткан продукцияны байкоо журналына жана штабелдик көрнөктөрдө аларды каттоо менен байкоо салуу зарыл.

246. Ундан жана акшактан үлгү алууда зыянкечтер менен бузулбагандыгын текшерүү максатында каптардын сыртын (өзгөчө ооз жагын) кылдат текшерет. Бир убакта дубал, жертаман жана зыянкечтер топтолуусу мүмкүн болгон башка жерлер кошо текшерилет.

247. Сактоодо ундун жана акшактын абалын жана сапатын текшерүүнүн жыйынтыктары сакталып жаткан продукцияны байкоо журналына жана штабелдик көрнөктөрдө жазылат.

Ар бир штабель боюнча продукцияны саткандан кийин сатылган күн жана колдонуу максаты белгиленет.

248. Кемирүүчүлөрдүн көбөйүүсүн алдын алуу максатында кампаларга жана ага жанаша территорияларга текшерүү жүргүзүлөт жана зарылдыкка жараша чычкан сыяктуу кемирүүчүлөр менен күрөшүү (дератизация) боюнча иш чараларды жетекчиликке алып, дератизациялык иштерди жүргүзүү керек.

Зыянсыздандыруу жана дератизациялоо боюнча аткарылган иштер жөнүндө сакталып жаткан продукцияны байкоо журналына жазат.

27. Мүлктүк жоопкерчилик

249. Мамлекеттик резервдин азык түлүк буудай данынын сандык жана сапаттык сакталышына, эсебинин туура жүргүзүлүшүнө жана өз убагында зарыл иш-чаралардын жүргүзүлүшүнө шарттарды камсыз кылуу үчүн алар сактоодо турган жооптуу сактоочу ишкананын жетекчисине жоопкерчилик жүктөлөт.

Жооптуу сактоочу ишкананын түздөн-түз сандык-сапаттык эсепти жүргүзгөн башкы бухгалтери жана ага баш ийген эсептик жумушчулар азык түлүк буудай даны жана иштетилген продукциялары менен болгон операциялардын эсебинин тартиби бузулгандыгы үчүн жоопкерчилик тартышат.

Материалдык жоопкерчиликтүү жак жана анын жардамчылары салмактын туура аныкталышына, дандын жана продукциянын сандык жана сапаттык сакталуусуна, дан жана продукция менен байланышкан бардык операциялар өз убагында жана туура таризделишине, ошондой эле нан азыктарынын кыймылы боюнча отчетторду берүүгө толук жоопкерчилик тартышат.

Лаборатория башчысы жана лаборанттар нан азыктарынын сапатын аныктоонун тууралыгына жана сапаттык көрсөткүчтөрүнүн документтерде көрсөтүлүшүнө жоопкерчилик тартышат.

250. Заводдук таңгак бузулбаган жана маркалоочу көрнөк жана заводдук трафарет болгон учурда сактоонун кепилдиктүү мөөнөтү ичинде товарлардын саны жана сапаты үчүн жоопкерчиликти даярдоочу-ишкана тартат.

251. Мамлекеттик резервдердин товарларынын табигый кемүүсү колдонуудагы ченемдик-техникалык документацияга ылайык белгиленет.

1-тиркеме

Ыйгарым укуктуу органга 10 күндүн ичинде жиберилет

_____________________________________________________________ (жооптуу сактоочу ишкананын аталышы жана дареги)

Кабыл алуу актысы (сактоо милдеттенмеси)

201___-ж. "___" _____________________

Биз, төмөндө кол койгондор ________________________ (жетекчинин кызматы жана

______________________________________________________________________________________________________________

______________________________________________________________________________________________________________

жооптуу сактоочунун аталышы

_________________________________________________________________, башкы бухгалтер ____________________________,

(аты-жөнү) (аты-жөнү)

сапат боюнча адис _____________________________________________________________________________________________

(аты-жөнү, кызматы)

жана материалдык жактан жооптуу жак ___________________________________________________________________________

(аты-жөнү, кызматы)

ушул күнү мамлекеттик резервге төмөнкү тартипте _________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________ кабыл алдык

(келишим боюнча, карызды кайтаруу, алынган данды кайтаруу ж.б.)

________________________________________________________________________________________________ келген төмөнкү

(уюмдун аталышы, юридикалык же жеке тарап) товарлар (материалдар):

Кабыл алынган товарлардын жана таранын сапаттык көрсөткүчтөрү:

Нымдуулугу _________________________________________________________________________________________________

Чар аралашмасы _____________________________________________________________________________________________

Дан аралашмасы _____________________________________________________________________________________________

Натура ______________________________________________________________________________________________________

Жылтылдагы ________________________________________________________________________________________________

Илешкектикти камтуусу _______________________________________________________________________________________

Илешкектиктин камтылышынын сапаты __________________________________________________________________________

Жугуштуулугу _______________________________________________________________________________________________

Кабыл алуунун негизи: _______________________________________________________________________________________

Тескери бети

Ушул акты менен жооптуу сактоого кабыл алынган Ыйгарым укуктуу мамлекеттик материалдык резервдер органына таандык товарлар (материалдар) Ыйгарым укуктуу мамлекеттик материалдык резервдер органын колдонулуп жаткан эрежелерине жана нускамаларына ылайык тийиштүү абалда жана толук сактоого милдеттүү жана алардын Ыйгарым укуктуу мамлекеттик материалдык резервдер органдын иш көрсөтмөсү жок чыгышталбайт.

Жооптуу сактоого кабыл алынган товарлардын сактоо эрежелерин, бүлдүрүү, сапатынын төмөндөшү үчүн, ошондой эле кол тийбестигин бузуу үчүн белгиленген тартипте жоопкерчилик тартабыз.

Мамлекеттик резервдин материалдык баалуулуктарынын сандык жана сапаттык сакталышын камсыз кылбагандыгы үчүн жооптуу сактоочулар, ошондой күнөөлүү адамдар мамлекеттик резервдин материалдык баалуулуктарынын жетишпеген же эсептен чыгарылган кесепетинин наркынын 50 пайызы өлчөмүндө үстөк айыпты, ошондой эле жетишпеген материалдык баалуулуктарды мамлекеттик резервге толук калыбына келтиргенге чейинки ар бир күн үчүн алардын наркынын 0,2 пайызы өлчөмүндө туумду тең орток төлөйт.

Мамлекеттик резервге материалдык баалуулуктарды салуу боюнча товардык эмес операцияларды жол-жоболоштурууда жооптуу сактоочу мамлекеттик резервге салынбаган материалдык баалуулуктардын наркынын 20 пайызы өлчөмүндө үстөк айып, ошондой эле көрсөтүлгөн операцияны жол-жоболоштуруу учурунан тартып мамлекеттик резервге материалдык баалуулуктарды иш жүзүндө салганга чейин ар бир күн үчүн алардын наркынын 0,2 пайызы өлчөмүндө туум төлөйт, ал эми күнөөлүү адамдар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат.

Тиркеме: ___________________________________________________________________________________________________

(сапат жөнүндө документ, ченөө актысы ж.б.)

Жетекчи __________________________________________________ Башкы бухгалтер _________________________________

Сапат боюнча адис __________________________________________________________________________________________

МО

Материалдык жактан жооптуу жак _____________________________________________________________________________

2-тиркеме

Ыйгарым укуктуу органы

ИШ КӨРСӨТМӨ №

_______________ 201__-ж "___" ______________

Кимге: _____________________________________________________________________________________________________

жооптуу сактоочунун аталышы

Дареги: ____________________________________________________________________________________________________

Берилсин: _________________________________________________________________________________________________

ишеним кат боюнча № _______________ 201 -ж. "_____" _____________________ ____________________________ аркылуу

Сизде жооптуу сактоодо турган төмөндө аталган товарлар:

Саны (салмагы же даанасы) жазуу иретинде: ___________________________________________________________________

Берүү төмөнкү тартипте жүргүзүлөт: __________________________________________________________________________

Берүүнүн өзгөчө шарттары: __________________________________________________________________________________

Иш көрсөтмө 20___-ж. "___" ______________ чейин анык жана мөөнөтү аяктаганда  толугу менен же аткарылбаган бөлүгүндө күчүн жоготот

Негизи: _____________________________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________________________________________

Берүүнү ушул иш көрсөтмөнүн тескери бетинде басылган форма боюнча акты менен тариздегиле жана

экинчи нускасын Мамматрезервдер фондусуна берилгенден кийинки күндөн калтырбай жөнөткүлө

3-тиркеме

АКТ № _________ берилген көлөмдөгү товарга иш көрсөтмөнү аткаруу актысы

Ыйгарым укуктуу органына отчет берген айдан кийин 5 күндүн ичинде жиберилет

Иш көрсөтмөнү аткарууга № _____________ 201___-ж. "_____" _______________________

____________________ шаары 201___-ж. "_____" ____________________________________

Биз, төмөндө кол койгондор __________________________________________________________________________________

жетекчинин кызматы, уюмдун аталышы, аты-жөнү

башкы бухгалтер _____________________________________________________________________________________________

аты-жөнү

атайын бөлүктөн _____________________________________________________________________________________________

кызматы, аты-жөнү

техникалык контрол бөлүмүнөн ________________________________________________________________________________

кызматы, аты-жөнү

жана материалдык жактан жооптуу жак _________________________________________________________________________

кызматы, аты-жөнү

ушул актыны Мамматрезервдер фондусунун 201___-ж. "_____" _______________ № __________________________________

иш көрсөтмөсүнүн негизинде жооптуу сактоодо турган төмөндө аталган товарларды бердик:

Саны (салмагы же даанасы) жазуу иретинде ____________________________________________________________________

Кошумча маалымат __________________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________________________________________

Жетекчи ___________________  ________________________________________________________________________________

Башкы бухгалтер ____________________________________________________________________________________________

Техконтрол бөлүмүнөн ___________ Материалдык жактан жооптуу жак ____________________________________________

Мамматрезервдер фондусунун 201_____-ж. "___"_____________ № _____ иш көрсөтмөнүн негизинде төмөндө аталган товарларды алдык:

Ишеним кат № ________________ 201______-ж "____" ____________________

Алдым: ____________________________________________________________

Кызматы (колу, аты-жөнү)

4-тиркеме

ОТЧЕТ № __________ элеваторлордо жана кампаларда нан азыктарынын жана таранын кыймылы жөнүндө 201______- ж. ____________________________

Кампа № ______________________________________________, кампанын башчысы ______________________________

(аты-жөнү)

1. Нан азыктарынын кыймылы

Жетекчи ________________________________________________

Башкы бухгалтер ________________________________________

Материалдык жактан жооптуу жак _________________________

5-тиркеме

Жооптуу сактоочу ишкана _________________________________________

Дареги __________________________________________________________

Мамлекеттик резервдин нан азыктарынын накталыгы жана кыймылы (келүүсү жана чыгуусу) жөнүндө отчет

(азык-түлүк буудайы жана андан иштетилген продуктылар) 20____-ж _________________

Жетекчи

Башкы бухгалтер

Материалдык жактан жооптуу жак

6-тиркеме

Өздүк эсеп

Кампа № ____________________________________________________________________________________

Материалдык жактан жооптуу жактын аты жөнү __________________________________________________

Культура _________________________________________________________ № бет _____________________

Сапат боюнча адис ___________________________________________________________________________

Материалдык жактан жооптуу жак ______________________________________________________________

7-тиркеме

ТАЗАЛОО АКТЫСЫ № ____

Жооптуу сактоочу ишкана _________________________

201__-ж. "___" ___________

Бекитем

1.Негиздүү кем чыгууну эсептен чыгаруу ________________________________________________________ кг.

2. Салмактагы айырма ______________________________________________________________________ кг.

3. Негизсиз кем чыгуу _______________________________________________________________________ кг.

4. Ашыкчасы бар ___________________________________________________________________________ кг.

 Ыйгарым укуктуу контролдоочу органдын жетекчиси

_________________________________________________ 201__-ж. "___" ____________________________

мөөрү

Курамдагы комиссия: жетекчи _________________________________________________________________

ӨТЛдин начальниги (лабораториянын башчысы) ________________________________________________

Башкы (улук) бухгалтер ______________________________________________________________________

материалдык жактан жооптуу жактын катышуусу менен __________________________________________

(кызматы, аты-жөнү)

_______________________________________ (продукциянын культурасы, сорту) менен операциялардын

натыйжаларын текшерүүнү жүргүздү

_________________________________________________________, муну менен катар төмөнкүлөр билинди:

(сактоонун түрү)

12. Өткөн тазалоодон (инветаризациядан) берки убакытта тазалоо жана кургатуу жүргүзүлдү:

13. Сактоонун орто мөөнөтү (узактыгы) ________ ай _______ күн.

14. Кем чыгуу акталат:

а) формула боюнча нымдуулуктун төмөндөшү менен ________% __________ кг.

б) формула боюнча чар аралашмасынын төмөндү менен __________% _________ кг.

в) сактоодо кемүүнүн ченеми менен ________% __________ кг.

г) _________________________________

 Бардыгы акталганы ______________ кг.

15. Акталбаган кем чыгуу __________ кг, ашыгы _____________ кг.

16. Тазалоо актысынын сан сапаттык көрсөткүчтөрүн ырастайбыз жана төмөнкү түшүндүрмө беребиз :

____________________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________________________

Материалдык жактан жооптуу жактар __________________________________________________________

____________________________________________________________________________________________

17. Тазалоонун натыйжаларын ырастайбыз жана төмөнкү түшүнүк беребиз:

____________________________________________________________________________________________

Жетекчи _______________ ӨТЛ бөлүмүнүн начальниги (лабораториянын башчысы) __________________

Башкы (улук) бухгалтер ______________________________________________________________________

Ыйгарым укуктуу органдын адисинин нан азыктарынын сан сапаттык сакталышы боюнча корутундусу

201__-ж. ____________ Мен, Ыйгарым укуктуу органдын инспектору менен _________________________

______________________________________________________________ жогоруда көрсөтүлгөн аты жөнү

актыны текшерүүдө _________________________________________________________________________

сандык жана сапаттык көрсөткүчтөр (эсеп маалыматына ылайык же ылайык эмес жана эмне боюнча)

___________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________ белгиленди

Текшерүүнүн натыйжаларына жараша бекитүүгө берем:

Салмактагы айырманы кошумчалоо:

а) формула боюнча нымдуулукту жогорулатуунун эсебинен _____________ % __________ кг.

б) формула боюнча чар аралашмасын жогорулатуунун эсебинен ________ % ___________ кг.

Бардыгы _________________________ кг.

Нымдуулук жана чар аралашмасы боюнча сапатынын начарлашынан чыккан салмактагы

айырманы кошумчалоо үчүн негиздер бар же жогун түшүндүрүү:

__________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________

2. Төмөнкүлөрдүн эсебинен кем чыгууну эсептен чыгаруу ___________________________________________:

дандын, продукциянын түрү

а) формула боюнча нымдуулукту төмөндөтүү _____________________________________% ___________ кг

б) формула боюнча чар аралашмасын төмөндөтүү ________________________________% ___________ кг

в) сактоодо кемүүнүн ченем _____________________________________________________% __________ кг

г) ____________________________________________________________________ ________% ________кг

Бардыгы ______________________________ кг _________________________________________________

(саны жазуу иретинде)

Акталбаган кем чыгуу ________________________ кг, ашыгы _____________________________________ кг.

Эсептен чыгарууга уруксат бербөөнүн себептери жана башка түшүндүрмөлөр ___________________________

___________________________________________________________________________________________

Ыйгарым укуктуу органдын инспектору ___________________________________________________________

колу аты жөнү

Ыйгарым укуктуу органдын инспекторунун ушул корутундусу менен материалдык жактан жооптуу

жактар таанышты: __________________________________________________________________________

колу аты жөнү

__________________________________________________________________________________________

колу аты жөнү

8-тиркеме

_____________________________________ (ишкана)

БУЙРУК № ________ 201___-ж. " _____" ______________ данды, май өсүмдүктөрүнүн уруктарын жана чөптөрдү тазалоого, кургатууга

Кампанын (элеватордун) башчысына ___________________________________________________________

( аты-жөнү)

Кампада (элеватордо) жооптуу сактоодо турган _________________________________________________

_____________________________________________________________________________________________

__________________________________ салмагы менен (алдын-ала) ______________________________ кг.

тазалоодон, кургатуудан кийин төмөнкү натыйжаларды алуу үчүн: _________________________________

_____________________________________________________________________________________________

төмөнкү максатта тазалоо, кургатуу зарыл ______________________________________________________

_____________________________________________________________________________________________

(тазалоонун, машиналардын, кургатуучу агрегаттардын түрү)

Тазаланган, кургатылган дан (урук) № _________________________________________ кампага салынсын.

Тазалоо, кургатуу 201__-ж. ______________________ аяктасын.

Жетекчи _____________________ ӨТЛдин начальниги _____________________________________________

Лабораториянын башчысы ____________________________________________________________________

АКТ 201__-ж. " ____" ______________________ данды, май өсүмдүктөрүнүн уруктарын жана чөптөрдү тазалоого, кургатууга

Тазалоо жүргүзүлдү ______________________________________________

тазалоонун түрү, дан тазалоочу машиналардын аталышы

____________________________________________________________________________

Жумуштун башталышы 20 ____-ж. __________________ аякташы 20 ____-ж. _________

Тазалоонун натыйжасында төмөнкү кошумча продуктылар жана калдыктар алынды (саны таразалоонун документтери тиркелген __________ таразада белгиленди, сапаты тиркелген изилдөө карточкаларына ылайык лабораторияда аныкталды):

Тескери бети

Эскертүү:

1) дан өсүмдүктөрүн биринчи иштетүүдөн кийин дан жана дан аралашмасы менен тазалоодо ченем боюнча ушул культурага жана негизги данга же дан аралашмасына кирген азык түлүк (анын ичинде акшактык), жемдик жана буурчак өсүмдүктөрү эсептелет. 7-графага май өсүмдүктөрүнүн уруктары жана чөптөр кирбейт.

2) май өсүмдүктөрүнүн уруктарын жана чөптөрдү тазалоо ушул актыда данга окшош көрсөтүлөт.

3) тазаланып жаткан культуранын сан-сапаттык эсебинде кошумча продуктылар жана калдыктар 3-графада көрсөтүлгүн нымдуулук жана 6-графада көрсөтүлгөн чар аралашмасы менен чыгымдоого чыгарылат.

4) сан сапаттык эсепте кошумча продуктылар жана калдыктар 3-графада көрсөтүлгөн нымдуулук жана 6-графада көрсөтүлгөн чар аралашмасы 7-графаны алып салуу менен колдонулат.

5) кургатууга

Кургатуунун башталышы 201____-ж. ____________________, аякташы 201_____-ж. ___________________

Кургатуунун ыкмасы (кайсы агрегат менен) _____________________________________________________

Кургатылды _________________ кг. Нымдуулугу __________________ %. Изилдөөнүн № _____________

Кургатуудан кийин нымдуулугу __________________ %. Изилдөөнүн № ____________________________.

Формула боюнча белгиленген нымдуулуктун төмөндөшү ____%

Сактоо ордун тазалоого чейин кампа жана ыкчам отчет боюнча дандын накталыгынан кургатуудан

көмүүнү алдын ала эсептен чыгаруу керек ___________________________________________________ кг.

Жасалган иштин көлөмүнө _____________________________________ пландык тоннанын киргизүү керек.

ӨТЛдин начальниги _________________________ Лабораториянын башчысы _________________________

Дан кургаткычтын башчысы _____________________ Кампа башчысы _______________________________

201____-ж. "_____" _________________________

Текшерди: Бекитем

Бухгалтер ________________________ Жетекчи ____________________________

МО

9-тиркеме

Өндүрүш корпусун тазалоо жана данды кайра иштетүүнүн натыйжалары жөнүндө АКТ 201______-ж. ___________________________________

________________________________________________________ боюнча кайра иштетилди

___________________________________________________ тарттыруунун, кайра иштетүүнүн түрү культуранын аталышы

Кайра иштетүүгө келген данды таразалоо таразада жүргүзүлгөн (таразанын ситемин көрсөтүү керек), жүк көтөрүмдүүлүгү, анын абалы

__________________ ай аяктагандан кийин өндүрүш корпусунун _________ отделениеси (секциясы) менен кайра иштетүү үчүн алынган дан толугу менен

________________ жумуш күндө ______________________ айда тартылды.

Өндүрүш корпусту тазалоо толугу менен жүргүзүлдү, бардык дан иштетилди, продукция жана калдыктар күбүлдү жана кампага салынды.

201__ ж. "____" ____________________________

Жетекчи _____________ Башкы бухгалтер __________________ Башкы инженер ________________ Өндүрүш цехинин начальниги

ӨТЛдин начальниги ______________ Элеваторор-кампанын башчысы _______________ Продукция кампасынын башчысы ________________

10 тиркеме

Мамлекеттик резервге ар түрдүү культураларды коюуда, даярдоодо колдонулуучу ЧЕНЕМ КӨРСӨТКҮЧТӨРҮ

11-тиркеме

ШТАБЕЛДИК КӨРНӨК № __________

(товардын аталышы, сорту жана таңгакталышы) _____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________ (жеткирүүчү, даярдоочу)

Иштеп чыгуу датасы _________________ Сактоо мөөнөтү (гарантиялык) _____________

Тескери бети

Сапат көрсөткүчтөрү

Таранын жана таңгактын абалы _____________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________________

Товарды тазалоо тууралуу белгилер

Контролдук текшерүүлөр:

Материалдык жактан жооптуу жак ______________________ (колу)

12-тиркеме

Нан азыктар ишканаларында данды кайра иштетүүдө, тазалоодо жана жүгөрүнү калибровкалоодо алынган азыктарды КЛАССИФИКАЦИЯЛОО

Дан азыктар ишканаларында данды кайра иштетүүдө, тазалоодо жана жүгөрүнү калибровкалоодо алынган продуктылар жана калдыктар төмөндөгүдөй бөлүнөт:

I. Негизги продуктылар:

а) азык-түлүк даны, жемдик (ар түрдүү культурадагы дандын табигый аралашмаларын кошо) жана үрөнчүлүк;

б) ун;

в) акшак.

II. Кошумча продуктылар:

а) биринчи иштетүүдөн алынган стандарт боюнча негизги данга же дан аралашмасына тиешелүү, камтылышы 50% дан 70%га чейин (кошо алуу менен) азык түлүк даны (акшакты кошуу менен), жемдик жана буурчак өсүмдүктөрү дан аралашмасы.

б) биринчи иштетүүдөн алынган стандарт боюнча негизги данга же дан аралашмасына тиешелүү, камтылышы 70% дан 85%га чейин (кошо алуу менен) азык түлүк даны (акшакты кошуу менен), жемдик жана буурчак өсүмдүктөрү дан аралашмасы.

в) унду жана акшакты иштетүүдөн алынган тоют уну;

г) кебек;

д) акшакты иштетүүдөн алынган майдаланган тоют- таруу жана сулу, буурчактын майдасы, гречка акшагы, ошондой эле 2,5 мм диаметрдеги тешиктүү электен өткөн жүгөрүнүн майдаланган даны,

е) данды унга же акшакка тартууда тандалып алынган түйүлдүк

III. Калдыктар:

Биринчи категория:

а) Данынын камтылышы 30дан жогору 50%га чейин (кошо алуу менен) дан калдыктары;

б) Данынын камтылышы 10дон жогору 30%га чейин (кошо алуу менен);

в) ундун кагындылары жана шыпырындылары;

г) дандын чаңы (ак).

Экинчи категория:

а) Данынын камтылышы 2% жогору 10%га чейин дан калдыктары;

б) жүгөрүнүн сотосунун сабагы, жүгөрүнүн кабыгы, буурчактын лузгасы, сулу жана арпанын жумшак лузгасы;

в) ундун боз чаңы.

Үчүнчү категория:

а) 2% көп эмес дандын саман бөлүкчөлөрүн камтыган данды тазалоодон калган калдыктар (сепаратордун кабыл алуу элегинен түшүүсү, сепаратордун ылдыйкы элеги аркылуу өтүүсү);

б) күрүч, таруу, гречка кебеги, сулуу жана арпа-катуу, кара жана аспирациондук чаңдар;

в) жүгөрү оромдору.

Эскертүү:

1. Биринчи иштетүүдөн алынган дан аралашмасындагы дан деп стандарт боюнча негизги данга же дан аралашмасына тиешелүү, азык түлүк даны (акшакты кошуу менен), жемдик жана буурчак өсүмдүктөрү аталат.

Биринчи иштетпөөдө кошумча продуктыларда дан аралашмасы болгондо, ошондой эле стандарт боюнча негизги данга же дан аралашмасына тиешелүү калдыктарда 10% дан жогору буудай даны же кара буудай, же 20%дан жогору башка өсүмдүктөр болсо, аталган дан аралашмасы жана калдыктар алардан негизги данды алуу максатында кошумча иштетүүгө жатат.

2. Чаңга данды щеткалуу жана башка машиналарда тазалоодо пайда болгон, сапаты боюнча чаңга окшош (ак, боз жана кара) дан чаңы кирет.

3. Бул квалификацияда каралган негизги жана кошумча продуктылар сапаты боюнча колдонуудагы мамлекеттик стандарттарга, техникалык шарттарга же техникалык талаптарга ылайык келиши керек.