Кыргыз Республикасынын Транспорт жана жол министрлигинин 2017-жылдын 8-ноябрындагы №3 буйругу менен бекитилген

Кыргыз Республикасынын жарандык авиация окуу жайларында окуган жана окууга тапшырып жаткан жактарды, борттук коштоочуларды, борттук операторлорду, учуучу, диспетчердик курамды медициналык күбөлөндүрүү жөнүндө

ЖОБО

Кыскартуулар

АБ–артериалык басым

АЛТ – аланинаминотрансфераза

КРАЭ-Кыргыз Республикасынын авиациялык Эрежелери

АСТ- аспартатаминотрансфераза

АХИ- авиациялык химикалык иштер

ВИЧ- адамдынвирусиммунодефицити

ВЛЭ-Дарыгерлик учкучтук экспертиза

ДУЭК – Дарыреглик-учкучтук экспертиза комиссиясы

АК- аба кемеси

ВЕП- велоэргометрическая сынам

ЖА – жарандык авиация

ГГТП- гаммаглютаминтранспептидаза

КБС – жүрөктүн коронардык оорусу

ЖАЭАО-  Жарандык авиациянын Эларалык организациясы

ДСИ – дене салмагынын индекси

ЭВК– Эларалык авиациялык комитет

МКБ – Ден соолукка байланыштуу оорулардын жана проблемалардын эл аралык статистикалык классификациясы

МОП – учууларды медициналык камсыздоо

МСБ – медик-санитардык бөлүм

МРТ- магниттик- резонанстык томография

НКУК- Кориолистин ылдамдануусунун үзгүлтүксүз кумулятивдүү таасири менен сынам

ПКУК -Кориолистин ылдамдануусунун үзгүлтүкүү кумулятивдүү таасири менен сынам

АКБ-аба кыймылын башкаруу

УҮИ – ультраүндүүизилдөө

ЧМТ – баш сөөк мээ травмасы

БНС-Борбордук нерв системасы

БДУЭК- борбордукдарыреглик-учкучтук экспертиза комиссиясы

ЩФ – щелочтуу фосфатаза

ЭГДС – эзофагогастродуоденоскопия

ЭКГ – электрокардиография

Эхо-КГ – эхокардиография

ЭЭГ - электроэнцефалография

ТҮШҮНДҮРМӨЛӨР

Жарандык авиация мекемесинин дарыгери –комиссия аралык мезгилинде авиациялык персоналдардын ден соолуктарынын абалына динамикалык байкоо жүргүзүүчү жана учууларды медициналык жактан камсыздоо боюнча комплекстүү иш-чараларды уюштуруучу дарыгер.

Дарыгерлик-учкучтук эксперттик комиссия (ДУЭК) – авиациялык персоналды медициналык жактан күбөлөндүрүүнү жүргүзүүчү жана алардын ден-соолугунун абалы боюнча окууга же кесиптик милдеттерди аткарууга жарактуулугу (жараксыздыгы) тууралуу медициналык корутунду бере турган дарыгер-адистерди, эксперттерди (терапевт, хирург, невролог, офтальмолог, оториноларинголог) камтыган комиссия.

Жеке баалоо (“ийкемдүүлүк”) - авиациялык персоналдын аныкталган оорусунун ачыктыгын, компенсациянын деңгээлин, патологиялык процесстеринин кайтарымдуулугун, аткарыла турган иштин мазмуунун жана учуу коопсуздугуна таасир бере турган башка факторлорду эске алуу менен алардын жарактуу/жараксыздыгы же дарылануу/ден-соолугун чыңдоо керектиги тууралуу  медициналык корутунду чыгаруу мүмкүнчүлүгү.

Медициналык корутунду – күбөлүк ээсинин ден-соолугунун абалы боюнча көрсөтүлгөн конкреттүү талаптарга ылайык келгендигин тастыктаган корутунду.

Медициналык күбөлөндүрүү – тийиштүү класстагы Медициналык корутунду алуу үчүн талапкердин психикалык жана физикалык ден-соолугунун абалы белгиленген талаптарга дал келүүсүн аныктоо максатында жүргүзүлүүчү комплекстүү медициналык иликтөө.

1-Глава. Жалпы жоболор

1. Учуучу диспетчерлик курамды, борт операторлорду, борт коштоочуларды жана бул адистиктер боюнча Кыргыз Республикасынын авиациялык окуу жайларында окуп жаткан жактарды медициналык күбөлөндүрүү Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын учууларын медициналык камсыздоо боюнча негизги бөлүгү болуп саналат.

2. Медициналык күбөлөндүрүүгө тийиш:

1)Аба кыймылын башкаруу боюнча диспетчерлерди, борт коштоочуларды, борт инженерлерди, штурмандарды, учкучтарды даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларында окууга талапкерлер;

2)Учкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди, борт коштоочуларды жана аба кыймылын башкаруу диспетчерлерин даярдоо  боюнча жарандык авиацияынын орто жана жогорку окуу жайларынын окуучулары (угуучулары);

3) Учуучу курамдын жактары: коммерциялык учкучтар (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери) авикомпаниялардын тилкелик учкучтары (учак, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), көп сандуу экипаждын учкучтары (учак), штурмандар, борт инженерлер, борт механиктер, борт радисттер жана башка аба кемелеринин экипажынын учуучу курамынын мүчөлөрү;

4) экипажды тейлөө персоналына тийиштүү жактар: аба кемесинин борт операторлору, борт коштоочулары.

5) Сүйүүчү учкучар (учак, дирижабль, тик учак же же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), планерист учактар (дельтапланеристтер), эркин аэростат учкучтары, парашютисттер, жеңил аба кемелеринин учкучтары;

6)Аба кемелеринин кыймылын башкарууну жүргүзүүчү диспетчерлер;

3. 2.3. – 2.6. пункттарында саналган жактар “авиациялык персонал” жалпы түшүндүрмөгүнө кирет жана бул жобонун мындан аркы тексти боюнча колдонулат.

4. Аба кемесинин бортунда эпизоддук учууларды аткарган жактар (инженерлер, авиатехниктер жана башкалар) жарандык авиациянын мекемелеринен медициналык кароодон өтөт жана учууларга жолберме алат.

5. Дарыгерлик-учкучтук эксперттик комиссия, медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыгы боюнча авиациялык персоналдын ден-соолугунун абалы боюнча кесипкөйлүү ишмердике жарактуулугун аныктайт жана биринчи, экинчи, үчүнчү класстагы Медициналык корутунду (Medical assessment) берет.

6. Биринчи класстагы медициналык корутунду кандидаттарга жана төмөндөгү күбөлүк ээлерине берилет:

- коммерциялык учкуч (учак, дирижабль, тик учакже көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери);

- авикомпаниялардын тилкелик учкучтары (учак, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери);

- көп сандуу экипаждын учкучтары (учак);

- Учкучтарды даярдоо боюнча Кыргыз Республикасынын жарандык авиация окуу жайларынын окуучулары.

7. Экинчи класстагы медициналык корутунду талапкерлерге жана төмөндөгү күбөлүк ээлерине берилет:

- штурманга;

- борт инженерге;

- борт механике (учак жана тик учак);

- транспорттук аба кемелеринин борт радистине;

- транспорттук аба кемелеринин борт коштоочуларына;

- аба кемелеринин борт операторуна;

- учкуч-байкоочуга;

- парашютистке;

- сүйүүчү-учкучка (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери);

- планерист учкучка (дельтапланеристке);

- эркин аэростат учкучуна;

- жеңил аба кемесинин учкучуна;

- жогоруда көрсөтүлгөн категориядагы авиациялык персоналды даярдоо боюнча Кыргыз Республикасынын жарандык авиация окуу жайларынын окуучуларына.

8. Үчүнчү класстагы медициналык корутунду талапкерлерге жана төмөндөгү күбөлүк ээлерине берилет:

- аба кыймылын башкаруу диспетчерине;

- аба кыймылын башкаруу диспетчерин даярдоо боюнча Кыргыз Республикасынын жарандык авиация окуу жайларынын окуучуларына.

9. Медициналык корутундунун жарактуулук мезгили КРАЭ-1 ылайык белгиленет.

10. Медициналык корутундунун жарактуулук мезгили, дарыгерлик-учкучтук эксперттик комиссиянын кезектеги күбөлөндүрүүсүнөн кийин ар 6 ай сайын авиациялык персоналды медициналык кароо жүргүзүүдө жарандык авиация мекемесинин дарыгери тарабынан тастыкталат жана бул тууралуу Медициналык корутундуда тийиштүү жазуу (белгилөө) жасалат.

11. Медициналык корутундунун жарактуулук мезгили медициналык көрсөтмөлөр медициналык корутундуда негизделген учурда кыскартылышы мүмкүн.

12. Медициналык корутунду авиациялык персоналдын Күбөлүгүнүн ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

13. Медициналык корутундусу жок же анын жарактуу мезгили бүтүп калганда,Авиациялык персонал кесиптик милдеттерин аткарууга уруксат берилбейт.

14. Ден-соолукту сактоо жана чыңдоо боюнча жоопкерчилик авиациялык персоналга жүктөлөт.  Күбөлүктүн ээси ден соолуктун абалынын начарлашы, бузулушунун бардык учурлары тууралуу дарыгелик-учкучтук экспеттик комиссиянын дарыгер эксперттерин же жарандык авияция мекемесинин дарыгерин маалымдап туруу керек:

- кайсы болбосун милдеттерди аткарууга мүмкүндү бербей турган жаракат алганда;

- 20 сутка жана андан ашык убака чейин жумушка жараксыз болууга алып келүүчү ооруу менен сыркоологондо;

- кайсы болбосун хирургиялык операциядан кийин;

- кайсы болбосун аномалдык жыйынтыгы менен медициналык иликтөөдө;

- кайсы болбосун дары-дармек каражаттарын үзгүлтүксүз негизде колдонууда;

- кайсы болбосун аң-сезимди жоготууда;

- литотрипиянын жардамы менен таштарды майдалоодо;

- өтмө ишемикалык туткак учурда;

- үзгүлтүктүү жүрөк ритминде, фибриляцияны/жүрөк дүлөйүнүн калтыроосун камтуу менен;

кош бойлуу учурда.

Кесиптик милдеттерди аткаруу мүмкүнчүлүгү тууралуу суроо мындай учурларда Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын дарыгерлик-учкучтук эксперттик комиссиясы тарабынан чечилет.

2-Глава. Дарыгерлик-учкуч эксперттик комиссияда  медициналык күбөлөндүрүү тартиби

15. Медициналык корутундуну алуу жана жаңылоо максатыда авиациялык персоналды Медициналык күбөлөндүрүү Кыргыз Республикасынын жарандык  авиациясынын дарырелик-учкучтук эксперттик комиссиясы (ДУЭК) тарабынан жүргүзүлөт.

16. Медициналык күбөлөндүрүүнүн милдеттери төмөндөгүлөр:

- авиациялык персоналдын ден-соолугунун абалы боюнча кесиптик милдеттерди аткарууга жарактуулугун аныктоо;

- жарандык авиациянын окуу жайларына тапшыруучу талапкерлердин, учкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди, борт коштоочуларды, аба кыймылын башкаруу диспетчерлерин даярдоо боюнча окуу жайларда окуп жаткадардын ден соолугунун абалы боюнча фзизикалык өнүгүүсүн жана жеке психофизиологиялык сапаттарын аныктоо;

- учуулардын коопсуздугу үчүн авиациялык персоналдын өмүрүнүн узундугун, ден соолугун, жогорку кесиптик  ишмердүүлүк мүмкүнчүлүктү сактоого багытталган иш-чараларды өткөрүү;

- калабына келтирүү, дарылоо жана (же) айыктыруу иш чараларын өз убагында өткөрүү максатында, авиациялык персоналдын ден соолугундагы функционалдык четтөлөрдү жана тобокелдик факторлорун, ооруунун алгачкы белгилерин аныктоо.

17. Учкучтук ишке, аба кыймылын башкаруу ишине (АКБ), бортоператорлук, борт коштоочулук ишке, жарандык авиация окуу жайларында окууга жана Медициналык   корутунду алууга (жаңылоого) жарактуулугун аныктоо үчүн авиациялык персоналдын ден-соолугуна талаптар (мындан ары –авиациялык персоналдын ден-соолугуна Талаптар) бул Жобонун 1 жана 2 тиркемелеринде келтирилген.

18. Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясында авиациялык персоналды Медициналык күбөлөндүрүү дарыгерлик-укучтук эксперттик комиссия тарабынан жүргүзүлөт жана комиссиянын курамына төмөнкүлөр кирет: төрага, дарыгер-адис эксперттер (терапевт, невролог, хирург, офтальмолог, оториноларинголог) жана башка адистер, дайындоодо белгиленген тартипте жарандык авиация мекемеси менен макулдашылат.

19. Дарыгерлик-учкучтук эксперттик комиссия мүчөлөрү авиациялык медицина жаатында даярдыка ээ болот жана үзгүлтүксүз негизде өзүнүн квалификациясын жогорулатып турат. Дайындоо алдында дарыгерлик-учкучтук эксперттик комиссиянын мүчөлөрү өздөрүнүн авиациялык медицина жаатындагы талапка жооп берген квалификациялык деңгээлдерин жарандык авиация мекемесине көрсөтүшөт.

20. Дарыгерлик-учкучтук эксперттик комиссия мүчөлөрү күбөлүк ээлери жан квалификациялык белгилер өздөрүнүн милдеттерин аткаруу шарттары менен тааныш. ДУЭКтин ишинде төмөккүлөр катыша алат: ЖА мекемесинин дарыгери, авиакомпаниялардын жана кызматтарынын жетекчилигинин өкүлдөрү (окуу жайлардын), медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүп жаткан адистер.

21. Кезектеги Медициналык күбөлөндүрүүгө жактарды жөнөтүү менчик түрүнө карабастан ЖА мекемелеринин жана авиакомпаниялардын, ЖА окуу жайларынын жетекчиликтери тарабынан жүргүзүлөт (5-Тиркеме).

22. Медициналык күбөлөндүрүү авиациялык персоналдын жеке арызы менен жүргүзүлсө болот.

23. Учкучтук иште үзүлүштөн кийин калыбына келтирүүдө(АКБ боюнча иште), учкучтук ишке кирүүдө (АКБ иши боюнча) авиациялык персоналды кезектеги медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөтүү жолдомосу  ЖА мекемелеринин жана авиакомпаниялардын, ЖА мекемелеринин окуу жайларынын кадрлар бөлүмү тарабынан  кабыл алынып жаткан адистин кызматын жана адистигин көрсөтүү менен берилет. Бул жактар ДУЭКке аскердик билетин жана жумуштагы үзүлүш учурундагы ден-соолугунун абалы тууралуу маалыматтарды көрсөтөт (медициналык документ, амбулатордук ооруулуунун картасы же анын сыдыра көчүрмөсү, психоневрологиялык жана наркологиялык диспансерлердин медициналык корутундулары).

24. Башка ишканалардан (аскер авиациясы) жарандык авиация мекемелерине ишке кирүүчү учуучу курам, борт операторлор, борт коштоочулар, АКБ диспетчерлери, аларда башка медицина мекемелеринен алынган ден-соолугунун абалы боюнча жарактуулук корутундулары бар болгондугуна карабастан, Медициналык корутунду алуу максатында жарандык авиациянын ДУЭКтен Медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүшөт.

25. Авиациялык персоналды кезексиз медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү жөнүндө чечимди ЖА мекемесинин дарыгеринин же ДУЭК экперт дарыгерлеринин көрсөтмөсүнө ылайык негиз бар болгон учурда ДУЭКтин төрагасы кабыл алат.

26. ДУЭКте медициналык күбөлөндүрүү учурунда авиациялык персонал бардык жумуштан бошотулат, алдын ала бир күн дем алыш берилет, күбөлөндүрүү эрежеге ылайык бир күндүн ичинд жүргүзүлүш керек.

27. Авиациялык персонал катуу ооруп калган же жаракат алган учурда ДУЭК Медициналык корутундуну сырттан кабыл ала алат (медициналык меемелердин берген документтеринин негизинде).

28. Медициналык корутунду берүү үчүн ДУЭКте  авиациялык персоналды Медициналык күбөлөндүрүүдө, аларды милдетүү текшерүүнүн көлөмү алдын ала каралган (4-Тиркеме).

29. Медициналык корутунду берүү максатында милдетүү текшерүү көлөмүн жүргүзүү үчүн ДУЭКтин дарыгер эксперттеринин иш-бөлмөлөрү керектүү медициналык аппаратуралар жана инструментарийлер (атайын шаймандар) (7-Тиркеме) менен жана көмөк жабдуулары (жазуу столдору, отургучтар, китеп шкафтары ж.б.) менен жабдууланат. Медициналык өлчөө аппаратурасы үзгүлтүксүз түрдө белгиленген тартипте текшерүүдөн өтүп туруш керек.

Дарыгер-эксперттердин иш-бөлмөлөрүн медициналык күбөлөндүрүү жана калкты кабыл алуу максаттарына пайдалануу үчүн авиациялык персоналды өз убагында күбөлөндүрүүнү камсыздоо үчүн иш-бөлмөлөрдүн иштөө графиги көрсөтүлүш керек.

30. Медициналык көрсөтмөлөр боюнча кошумча иликтөөлөр Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо министрлигинин илим изилдөө жана атайын медициналык мекемелеринде иликтөө жүргүзүү боюнча түзүлүүчү келишимдин негизинде жүргүзүлүшү мүмкүн.

31.Ысык климаттык шарттуу мамлекеттерге жөнөтүлүүчү авиациялык персоналды жана авиациялык химикалык иштерди аткаруучу жактарды медициналык күбөлөндүрүүдө (иш-чапардын узактыгы – үч айдан жогору), ДУЭК “Авиациялык персоналдые ден-соолугунун абалына Талаптар” (1 жана 2 Тиркеме) жана “Ысык климаттык шарттуу мамлекеттерде жумуштарга жана авиациялык химикалык иштерге медициналык каршылыктар” усулдарын (АХИ) жетекчиликке алат (3-Тиркеме).

32. Дарыгерлик учкучтук экспертизалоо максатында стационардык иликтөө түздөн түз медициналык көрсөтмөлөргө ылайык, ал эми сыркоосу бар жактарга ден соолугунун абалынын карама-каршы динамикасындажүргүзүлөт. Мындай иликтөөнүн зарылдыгы тууралуу чечимди ДУЭКтин төрагасы ЖА мекемесинин дарыгеринин көрсөтмөсү (же жарандык авиациянын окуу жайларынын дарыгеринин), же ДУЭКтин дарыгер эксперттеринин көрсөтмөсү боюнча кабыл алат. Стационардык иликтөө 14 күнгө чейинки убакта өткөрүлөт. Күбөлөндүрүлүүчүгө жөнөтүлүүчү медициналык корутунду стационардык иликтөөдөн кийин ДУЭК чыгарат. Убактылуу жумушка жараксыздык Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, белгиленген тартипте жазып-катталат.

33. Жарандык авиация окуу жайларында окууга талапкерлер ден-соолугунун абалы боюнча аскердик кызматка жарактуу болгон учурда медициналык күбөлөндүрүүгө уруксат берилет. АКБ диспетчери адистиги боюнча окуу жайларга тапшыруучуларга медициналык күбөлөндүрүү “маанилүү эмес чектөөлөрү менен аскердик кызматка жарактуу” корутундусу болгон учурда уруксат берилет. Чет  мамлекеттик талапкерлерди жана адистерди медициналык күбөлөндүрүү бул Жобого жана Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелерине ылайык жүргүзүлөт.

34. Окууга талапкерлер ДУЭКке амбулатордук картасын же андан көчүрмөнү, жашаган жери боюнча психоневрологиялык жана наркологиялык диспансерлерден корутундуну, аскедик билетин же каттоо күбөлүгүн көрсөтөт.

35. ДУЭКтин дарыгер-эксперттеринин бири  тарабынан талапкерде окууга тоскоолдук берүүчү ооруу (кемчилик) аныкталган учурда, окууга жараксыздыгы тууралуу медициналык корутунду чыгарылат.

36. Ден-соолугунун абалы боюнча жарандык авиация окуу жайларында окууга жарактуу деп табылган талапкерлерге кесиптик тандоо максатында психологиялык иликтөө жүргүзүлөт.

37. Авиациялык персоналды медициналык күбөлөндүрүүнү уюштуруу жана көзөмөлдөө жана медициналык корутунду чыгаруу боюнча жоопкерчилик ДУЭКтин төрагасына жүктөлөт.

38. Конфликтүү же өзгөчө татаал диагностикалык жагдайлар пайда болгондо, ден-соолугунун абалы боюнча кабыл алынган чечим менен макул болбогон күбөлөндүрүлүүчү консультациялык жардам алуу үчүн Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органына кайрылат. Бул тууралуу маалыматты ар бир медициналык күбөлөндүрүүдө, күбөлөндүрүлүүчүгө оозеки түрүндө ДУЭКтин төрагасы билдирет.

39.  Медициналык корутунду жоготулуп же жараксыз болуп калган учурда, талапкер ДУЭКтин төрагасына кезексиз медициналык күбөлөндүрүүнү өтпөстөн медициналык корутундуну катоо журналына дубликаттын номерин катоо менен калыбына келтирүү боюнча кайрылат.

3-Глава. ДУЭКте Медициналык корутундуну чыгаруу жана берүү тартиби

40. Окууга кесипкөйлүк жарактуулугун жана жараксыздыгын аныктоо үчүн авиациялык персоналдык ден-соолугунун абалына талаптар күбөлөндүрүлүүчүнүн адистигине ылайык көрсөтүлөт. (1 жана 2 Тиркеме).

41. АКБ боюнча иштерине, бортоператорлук, борт коштоочулук, учуу иштерине же жарандык авиация окуу жайларында окууга жарактуу же жараксыздыгы тууралуу медициналык корутундуну ДУЭКтин дарыгер-эксперттери: терапевт, невролог, хирург, оториноларинголог, офтальмологдор текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча чыгарат.

42. Авиациялык персоналды күбөлөндүрүүнүн жыйынтыгы боюнча ДУЭК төмөндөгү төмөндөгү туюндурмадагы медициналык корутундуларды кабыл алууга укуктуу:

- учкучтукка окууга жарактуу (штурманга, борт инженерлике, борт коштоочулукка, АКБ диспетчерлигине);

- коммерциялык учкуч болуп учуу иштерине (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), авиакомпаниялык тилкелик учкучтука (учак, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), көпчүлүк экипаж учкучу(учак), штурмандыкка, борт инженерлике, борт механиктике, борт радисттике жарактуу;

-АКБ диспетчерлик, борт коштоочулук, борт операторлук ишке жарактуу;

-учкуч-байкоочулук учууларына, сүйүүчү-учкучтука (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), учкуч-планеристтике (дельтапланерист), учкуч-байкоочулука, эркин аэростат учкучтугуна, жеңил аба кемелеринин учкучтугуна жарактуу;

- парашюттук секирүүлөргө жарактуу;

- кийинки күбөлөндүрүү менен дарылоо (ден-соолугун чыңдоо) сунушталат;

 -учкучтукка окууга (штурмандыка, борт инженерлике, борт коштоочулука, АКБ диспетчерлигине) жараксыз;

- коммерциялык учкуч болуп учуу иштерине (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), авиакомпаниялык тилкелик учкучтука (учак, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), көпчүлүк экипаж учкучу(учак), штурмандыкка, борт инженерлике, борт механиктике, борт радисттике жараксыз;

- АКБ диспетчерлик, борт коштоочулук, борт операторлук ишке жараксыз;

-учкуч-байкоочулук учууларына, сүйүүчү-учкучтука (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), учкуч-планеристтике (дельтапланерист), учкуч-байкоочулука, эркин аэростат учкучтугуна, жеңил аба кемелеринин учкучтугуна жараксыз;

- парашюттук секирүүлөргө жараксыз.

43.Учкучтука, штурмандыка, борт инженерлике жана учкучтук ишке окууга даярдык, парашюттук секирүү боюнча окуу-машыгууну камтыйт. Жекече балалоону камтыган “Авиациялык персоналдын ден-соолугунун абалына Талаптарга” ылайык медиицналык корутунду чыгарууда авиациялык персонал жарактуу же жараксыз деп табылышы мүмкүн же аларга ДУЭКте кийинки медициналык күбөлөндүрүү менен дарылоо (ден-соолугун чыңдоо) сунушталат. Бул учурда оорунун мүнөзү, анын ачыктыгы, патологиялык процесстин агымы жана катарымдуулугу, организмдин функционалдык булагынын сакталышы жана компенсация деңгээли, кесиптик ишмердикти улантууда оорунун күчөшүнүн жана кошумча оорулардын пайда болуу мүкүнчүлүгү, учуунун коопсуздугуна оорунун таасири, күбөлөндүрүлүүчүнүн жеке психофизиологиялык өзгөчөлүктөрү, анын аткарган иштеринин мүнөзү эске алынат.

44. Медициналык корутунду ДУЭКтин отурумунда чыгарылат жана аны медициналык документке каттап жазуу төмөндөгү схема боюнча жүргүзүлөт:

- ДУЭКтин аталышы жана корутунду чыгарылган күнү;

- ден-соолуктун абалы тууралуу корутунду (дени соо же клиникалык, функционалдык диагноздорду жетектөөчү, аныктоочу корутундулардан баштап көрсөтүлөт);

- кесиби боюнча интөөгө (окууга) ден-соолугунун абалы боюнча жарактуу/жараксыздыгы тууралуу корутунду;

- жекече баалолор каралган пункттар боюнча чечим чыгарууда корутундуну негиздөө;

- кесиптик милдетерди аткарууга же окууга жарактуу деп табылган жактар үчүн Комиссиялар аралык мезгилде ДУЭКтин сунуштардын жана динамикалык байкоолордун тобун аныктоо;

- учуу иштерине, АКБ боюнча иштерине, борт операторлука, борт коштоочулука жана окууга жарактуу деп табылган жактарга биринчи, экинчи же үчүнчү класстагы медициналык корутунду берүү боюнча тыянак (КРАЭ-1 боюнча 17 Тиркеме);

учуу иштерине, АКБ боюнча иштерине, борт операторлука, борт коштоочулука жана окууга жараксыз деп табылган жактарга корутунду “Мединициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыгы тууралуу көрсөтмө” түрүндө  берилет (КРАЭ-1 боюнча 18-Тиркеме) жана жарандык авиация органына баалоого жөнөтүлөт.

45.Тийиштүү класстагы Медициналык корутундуну же  “Мединициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыгы тууралуу көрсөтмөнү” жазып катоону, кол коюууну жана авиациялык персоналга тапшырууну ДУЭКтин төрагасы жүргүзөт. Медициналык корутунду (КРАЭ-1 боюнча 17 Тиркеме) так, даана, катасыз, оңдоолору жок толтурулат.

4-Глава. ДУЭКте Медициналык документтерди толтуруу 

46. Авиациялык персоналды медициналык күбөлөндүрүүдө (учкуч, диспетчердик курамды, борт операторлорду, борт коштоочуларды, учкуч-байкоочуларды, парашютисттерди, жеңил аба кемелеринин учкучтарын) сүрөтү бар медициналык китепчеси (учуучу курам үчүн - № 25/л формасында, диспетчерлер үчүн - № 25/д формасында жана борт оператор менен борт коштоочулар үчүн - №25/б) формасында) ЖА дарыгери тарабынан толтурулат жана КР ЖА мекемесинин мөөрү менен тастыкталат.

47.  Учкучтук ишке, АКБ боюнча  ишке кирүүчүлөрдү, борт оператор, борт коштоочулар, жердеги кызмат жумушчуларын медициналык күбөлөндүрүүдө, ДУЭКтин мөөрү менен тастыкталган сүрөтү бар медициналык картанын 1 нускасын толтурулат (КРАЭ-1 боюнча 19 тиркеме – медициналык күбөлөндүрүү картасы), карта толутурулгандан жана ДУЭКтин мүчөлөрү кол койгондон кийин жана ДУЭКтин төрагасы тарабынан такталган талапкердин ден соолгунун абалы боюнча жарактыгы тууралуу толук тыянакты жана медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктарын камтыган медициналык китепчесинин көчүрмөсү конфиденциалдык принципти сактоо менен баалоо үчүн жарандык авиация органына жөнөтүлөт. Авиацтялык персоналга медициналык китепче алар тийиштүү кызматтарга жумушка киргенден кийин өздүк текшерүүдөн кийин ЖА мекемсинин дарыгери тарабынан  толтурулат (же жарандык авиация окуу жайынын дарыгери).

48. Жарандык авиация окуу жайына тапшыруучу талапкерди Медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө, сүрөтү менен ДУЭКтин медициналык картасы ДУЭКтин мөөрү менен тастыкталга 1 нускасы толтурулат.

49. Медициналык күбөлөндүрүү аяктагандан кийин, окууга жарактуу деп табылган талапкерлердин Медициналык карталары текшерүү маалыматтары менен бирге (флюрограмма, ЭКГ, аудиограмма ж.б.) жарандык авиация окуу жайнынын кабыл алуу комиссиясына жөнөтүлөт, ал жактан жарандык авиация окуу жайына берилет. Окууга жарактуу деп табылган талапкерлердин кол коюлган Медициналык карталарынын көчүрмөлөрү баалоо үчүн жарандык авиация органына жөнөтүлөт.

50. Окууга жараксыз деп табылган талапкерлердин Медициналык карталары ДУЭКтин архивинде 5 жыл сакталат.

51. Жарандык авиация окуу жайын аяктаган жактардын медициналык документтери өздүк иштери менен бирге окуу жайдын кадрлар бөлүмү тарабынан кызматка багытталган жери боюнча жарандык авиация мекемелерине жөнөтүлөт.

52. Медициналык документтер ЖА мекемеснинин дарыгеринин (же жарандык авиация окуу жайынын дарыгеринин)кабинетинде конфиденциалдуу принцибин сактоо менен сакталат. Ар бир авиациялык персоналдын медициналык күбөлөндүрүү карталары жабык бөлмөнүн ичинде тартиптлиши боюнча сакталат.  Алардын сакталышы боюнча Кыргыз Республикасынын ЖА мекемелеринин дарыгерлери (жарандык авиация окуу жайларынын дарыгерлери) жеке жоопкерчилик тартышат. Учуучу курамды, АКБ диспетчерлерин борт операторлорду жана борт кошоочуларды башка авиаишканаларга которгондо же жарандык авиация мекемесинен иштеп бошоткондо, окууга жолдомо бергенде, эркин бөлүштүрүүнү алган окуу жайдын бүтүрүүчүлөрүнө, медициналык документтер өздүк кол коюуусун менен чапталган түрдө алардын колуна тапшырылат.

53. Учуучу курамга, борт коштоочуларга, АКБ диспетчерлерине, жарандык авиация окуу жайларынын окуучуларына дарыгерлер тарабынан эсепке алынбаган, катталбаган медициналык карталарды,  анын ичинде амбулатордук карталарды жүргүзүүгө тыюу салынат.

54.Медициналык корутунду алуу максатында, медициналык күбөлөндүрүүнү алдында талапкер “Медициналык күбөлөндүрүүнү өтүү арызын” толтурат (КРАЭ-1, 16-тиркеме). Медициналык күбөлөндүрүүдөн өтүүдө, ДУЭКтин төрагасы бардык талапкерлерди төгүн маалымат берүү үчун жоопкерчилик тууралуу маалымат берет. Талапкер тараптан төгүн маалымат берилгендиги аныкталган учурда, ДУЭКтин төрагасы бул тууралуу жарандык авиация органын кат түрүндө маалымдайт.

55. ЖА дарыгери (же жарандык авиация окуу жайынын дарыгери) жактарды ДУЭКте медициналык күбөлөндүрүүгө даярдап жаткан учурда, стационардык текшерүүгө же консультацияга жөнөтүүдө персоналд өздүк кароодон өткөрөт жана медициналык документте экипризди толтурат жана анын мазмууну менен күбөлөндүрүлүүчү кол коюу менен тааныштырылат.

Экипризде төмөндөгү маалыматтар камтылышы керек:

даттануунун болуусу же жоктугу, ооруган оорулары, анын ичинде убактылуу жумушка жарасыздыгы менен; кайсы топ боюнча динамикалык (диспансердик)) байкоо жүргүзүлгөн;

учуу жүктөмдөрү, учуунун түрлөрү, учуу убактысынын узартуу ченемдери, кайрадан окутуу, авиациялык инциденттер;

кезектегии өргүүлөрдү колдонуу, санатордук-курорттук, калыбына келтирүүлүк дарылоо, дем алыш күндөрдүн үзгүлтүксүздүгү, өргүүлөр боюнча бересеси;

учуудан четтетүү боюнча маалыматтар (АКБ иштери боюнча), четтетүүнүн себептери;

дарыгерлердин ар кандай адистиктерин байкоо, ДУЭКтин сунуштарын жана дарылоо-ден-соолукту чыңдоо иш-чараларын аткаруу;

дарыгердин өздүк кароосунун маалыматтары;

диагноз;

күбөлөндүрүлүүчүнүн ден-соолугунун абалындагы динамикалар жана комиссиялар аралык мезгилде динамикалык байкоолордун эффективдүүлүгү боюнча  (жакшыруу, начарлоо, өзгөрүүсүз ж.б.) ЖА мекемесинин дарыгеринин тыянагы жана анын кесиптик милдеттерди аткарууну (окууну) улантуу боюнча сунушу;

56. Авиациялык персоналды БДУЭКке медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөтүүдө, станционардык кароону же консультацияны, бардык байкоо жүргузүлгөнг жылдар боюнчабардык медициналык документтерди, акыркы үч жылдагы ЭКГ пленкаларын, рентген фотосүрөттөрүн жана башка текшерүү, бакоолор тууралуу маалыматтарды чапталган түрдө кол коюусу менен күбөлөндүрүлүүчүнүн колуна ЖА мекемесинин дарыгери тапшырат.

57.Авиациялык персоналды медициналык күбөлүндүрүүдө, текшерүүнүн жыйынтыктары (лаборатордук, рентгенологиялык, ЭКГ ЭЭГ жана башка) медициналык китепченин тийиштүү бөлүмдөрүнө киргизилип жазылат (ДУЭКтин Медициналык китепчеси). ДУЭКтин дарыгер-эксперттеринин консультациялары жана бардык жазуулар медициналык китепчелерге тартиптештирилген түрдө киргизилет.

58.Дарыгер-эксперттер медициналык документтерге күбөлөндүрүлүүчү жактын объективдүү текшерүү тууралу маалыматты, диагноз жана сунуштарын (ар кимиси өз кесиби боюнча) киргизет. Текшерүүнүн ырастыгы дарыгердин өздүк кол коюусу жана мөөрү менен тастыкталат. Медициналык документтерде сөздөрдү кыскартууга (жалпыда кабыл алынган сиволдордон тышкары) тыюу салынат.

59.Стационардык текшерүүнүн жыйынтыктары күбөлөндүрүлүүчүнүн медициналык документине ооруу таржымалынын көчүрмөсү түрүндө толтурулат.

60.Жумушка (окууга) жарактуулугунун деңгээли тууралуу Медициналык корутунду ДУЭКтин отурумунда чыгарылат. Бир мезгилде ДУЭКтин отурумунда диспансердик байкоо тобу аныкталат жана дарылоо-профилактикалык мүнөздөгү сунуштар иштелип чыгат. Авиациялык персонал динамикалык байкоонун пландары боюнча кол коюу менен тааныштырылыш керек.

61. ДУЭКтин бардык отурумдары протоколдор Журналында катталат (6-тиркеме). Ар бир отурум төрага тарабынан жана дарыгрелик учкучтук эксперттик комиссиянын бардык мүчөлөрү тарабынан кол коюлуп, ДУЭКтин мөөрү менен тастыкталат. Жарандык авиациянын окуу жайларына тапшыруучу талапкерлерге өзүнчө протоколдордун Журналы жүргузүлөт жана анда окуу жайдын аталышы тууралуу белги белгиленет.

62. ДУЭКте күбөлөндүрүүдөн кийин, ДУЭКтин төрагасы учкучтук ишке (АКБ диспетчерлигине, окууга) жарактуу деп табылган жактарга бектилиген форматагы тийиштүү класстагы медициналык корутундуну берет (КРАЭ-1 17-тиркемеси).

63. Учкучтук ишке (АКБ диспетчерлике, окууга) жараксыз деп табылган жактарга КРАЭ-1 18-тиркемесине ылайык бекитилген үлгүдөгү медициналык күбөлөндүрүүнүн жыйынтыктары тууралу көрсөтмө берилет.

64. Медициналык корутундунун “Өзгөчө белгилер” бөлүмүндө ДУЭКтин төрагасы медициналык корутундунун жарактуулугунун шарттарын көрсөтөт, мындан тышкары жүрөктүн жыйрылуу жыштык (ЖЖЖ) ченемдеринмн жекелик турлөрү, артериялык гипертензиясы барлардын артериялык басымдарынын көрсөткүчтөрү (АБ) жана башка сунуштар.  Бул маалыматтар ДУЭктин мөөрү менен тастыкталат.

65. Авиациялык персоналды медициналык күбөлөндүрүүнүн маалыматтарынын негизинде, ЖА органынын дарыгери (же жарандык авиация окуу жайынын дарыгери), ДУЭКтин төрагасы жана дарыгер-эксперттери бектилиген эсеп-отчеттуулук документациясын түзүшөт. Медициналык мүнөздөгү маалыматтар конфиденциалдуу болуп эсептелет.

5-Глава. Комиссиялар аралык мезгилде авиациялык персоналды медициналык  динамикалык байкоо жүргүзүү

66. Комиссиялар аралык мезгилде учкучтук курамга, АКБ диспетчерлерине, оку жайлардын окуучуларына, борт коштоочулар менен борт операторлорго медициналык динамикалык байкоону төмөндөгүлөр жүргүзөт:

- ЖА организациясынын дарыгерлери (же жарандык авиация окуу жайынын дарыгери);

- өзүнүн кесиби боюнча ДУЭКтин дарыгер-эксперттери.

67. ЖА организациясынын дарыгеринде (же жарандык авиация окуу жаынын дарыгеринде) мезгилдик медициналык текшерүүнү  төмөнкүлөргө жүргүзүлөт:

- коммерциялык учкучтарга (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), авиакомпаниянын тилкелик учкучтарына (учак, тик учак, көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), көп экипаждуу учкучтарга (учак), штурмандарга, борт механиктерге, борт инженерлерге, борт радисттерге – ДУЭКте кезектеги медициналык күбөлөндүрүүдөн кийин 6 айдан кийин;

- учкуч-байкоочуларга, сүйүүчү-учкучтарга (учак, дирижабль, тик учак же көтөрүлүү күчүн жогорулатуучу системасы бар аба кемелери), планерист-учкучтарга (дельтапланеристтерге), эркин аэростат учкучтарына, парашютисттерге, жеңил аба кемлеринин учкучтарына жана аба кемесинин бортунда иш аткарган башка адистерге – 40 жашка чейин ар бир 12 айда, 40 жаштан жогорку жактарга ДУЭКте кезектеги медициналык күбөлөндүрүүдөн кийин ар бир 6 айда;

- АКБ диспетчерлерине, борт коштоочуларга, борт операторлорго - ДУЭКте кезектеги медициналык күбөлөндүрүүдөн кийин ар бир 6 айда (көрсөткүчтөр боюнча квартал сайын).

68. Мезгилдик медициналык текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча дарыгер төмөндөгу чечимдерди кабыл алышы мүмкүн:

- учууга уруксат берилет (АКБ боюнча ишке, борт операторлорго, борт коштоочуларга);

- окууга уруксат берилет;

- кезексиз дем алыш күнүн берүү сунушталат (кезектеги өргүү);

-дарылоого, консультация берүү сунушталат (амбулатордук, стационардык, санатордук, калыбына келтирүү боюнча, профилактикалык);

69. Авиация персоналгакомиссиялар аралык мезгилде лаборатордук, функционалдык-диагностикалык иликтөөлөрдү, дарылоо-профилактикалык жана ден-соолукту чыңдоо боюнча иш-чаралар бул Жобонун сунуштарына ылайык, ДУЭКтин дайындоосу боюнча же медициналык көрсөтмөлөрдүн бар болгон учурда жүргүзүлөт (15-Тиркеме). Борт коштоочуларга кароолорду жана текшерүүлөрдү Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо министрлигинин регламенттелген ченемдик документтеринин негизинде декреттелген контингент үчүн жүргүзүлөт.

70. Учкучтук курамга, АКБ диспетчерлерине, жарандык авиация окуу жайларында окугандарга, борт операторлорго жана борт коштоочуларга эпидемияга каршы иш-чаралар жана профилактикалык эмдөөлөр Кыргыз Республикасынын Мамсанэпидемкөзөмөлүнүн жана Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо министрлигинин бектилген талаптарына ылайык жүргүзүлөт.

71. ЖА организациясынын дарыгери (же жарандык авиация окуу жайынын дарыгери) авиациялык персоналды, жарандык авиация окуу жайларындагы окуучуларды (угуучуларды) медициналык текшерүүнү оорудан (жаркат алгандан) толук айыккандан, өргүүдөн (1 айдан ашык убакыт болгондо), учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароодо четтетилгенден, авиациялык окуя же олуттуу инцидент болгондон, кызмат тыныгуусунан кайткандан кийин, авиациялык окуу жайлардын бүтүрүүчүлөрүн медициналык көрсөткүчтөр боюнча жүргүзөт.

72. Башка жарандык авиация организацияларынан которулган же кызмат тыныгуусунан кийин  (АКБ иштери боюнча) жумушка киришкен учкуч курамынын адистери, АКБ диспетчерлери, жарандык авиация окуу жайларынын бүтүрүүчүлөрү учуу иштерине (АКБ иштери боюнча) медициналык кароодон кийин ЖА организациясынын дарыгери тарабынан уруксат берилет.

73. ЖА организациясынын дарыгери (же жарандык авиация окуу жайынын дарыгери) медициналык кароолордун жыйынтыгы боюнча ДУЭКтин төрагасына авиациялык персоналды кезексиз медициналык күбөлөндүрүү тууралуу негиздеме (көрсөтмөлөр бар болгон учурда) бериши мүмкүн.

74. ДУЭКке авиациялык персоналды кезектеги медициналык күбөлөндүрүүгө даярдоодо, ЖА организациясынын дарыгери (же жарандык авиация окуу жайынын дарыгери) күбөлөндүрүлүүчү жактарды жеке кароону жүргүзөт, комиссиялар аралык мезгилде экипризди толтурат, дарыгерлик-учкучтук экспертизалоо максатында (медициналык күбөлөндүрүү башталганга чейин 45 күндөн эрте эмес) лаборатордук жана инструменталдык текшерүүнү жүргүзүүнү уюштурат.

75. Комиссиялар аралык мезгилде аба кемелеринин экипажынын мүчөлөрүнө учуу алдындагы медициналык кароону жүргүзөт, АКБ диспетчерлерине кезекчиликке киришээр алдында нөөмөт алдындагы кароо жүргүзүлөт.

76. ЖА организациясынын дарыгери жана учуу алдындагы көзөмөлдүн кызматкерлери аба кемесинин бортунда жардам көрсөтүү үчүн медициналык каражаттарды комплекттөө (толуктоо) боюнча иш-чараларды жүргүзөт.

6-Глава. Учуу алдындагы көзөмөлдө Жарандык аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн жана кезекчиликке киришүү алдында АКБ диспетчерлеринин ден-соолугунун абалына талаптар

77. Учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароо учуулардын коопсуздугун медициналык жактан камсыздоо системасында негизги тутум болуп саналат, Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын организациясынын атайын уюштурулган медициналык пунктунда жүргүзүлөт.

78. Жарандык авиация аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн жана аба кыймылды башкаруу диспетчерлеринин ден-соолугунун абалы боюнча учууга жолдомо берүү (аба кыймылын башкарууга) учууга даярдык боюнча учуу алдында (нөөмөт алдындагы) көзөмөлдүн жүрүшүндө учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароодо жүргүзүлөт.

79. Жарандык авиация аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүн учуу алдындагы жана аба кыймылын башкаруу диспетчерлерин кезекчиликке киришүү алдында  (мындан ары - АКБ диспетчерлери)   нөөмөт алдында (мындан ары учуу алдында (нөөмөт алдында) медициналык кароодон өткөрүү наркология, авиациялык медицина боюнча негизги адистиктерди (врач, фельдшер) окуган жарандык авиациянын медициналык кызматкерлери тарабынан жүргүзүлөт.

80. Учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароо ден-соолугунун абалы боюнча учууларды аткарууга, ал эми АКБ диспетчерлерин –аба кыймылын башкаруугауруксат берилбей турган жактарды өз убагында аныктоого багытталган. Учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароо медициналык кызматкердин иштөөсү үчүн керектүү медициналык жабдыктар жана инструментарийлер менен жабдууланат.

81. Учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароо индивидуалдык (жекече)тартипте жүргүзүлөт. Кароонун учурунда экипаждын башка мүчөлөрүнүн жана башка жактардын катышуусуна жол берилбейт.

82. Учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароо алдында кезекчиликтеги медициналык кызматкер экипаж мүчөлөрүнүн жана АКБ диспетчерлеринин КР ЖА ДУЭК Медицинкалык корутундусун текшерет.

83. Учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароо төмөндөгүлөргө карата жүргүзүлөт:

- аба кемесинин кабиналык жана учкучтук жкипаж мүчөлөрүнө;

- жалпы багыттагы авиациянын учкучтарына;

- парашюттук кызматтын инструкторлоруна, парашютисттерге;

- АКБ диспетчерлерине;

- жарандык авиация окуу жайларынын окуучуларына;

- авиациялык персоналга жана учуу тапшырмасына киргизилген, текшерүүчү жактарга.

84. Кабиналык жана учкучтук экипаждын мүчөлөрү учуу алдындагы медициналык кароону учуулардын алдында учууга чейин 2 саатан эрте эмес убакта өтөт. Учуу 6 саат жана андан жогорку убакка чейин кармалган учурда, учуу алдындагы медициналык кароо кайрадан өткөрүлөт.

85. Атайын учууларды аткаруучу борт инженерлер (борт механиктер), борт коштоочулар учуу алдындагы медициналык кароону учууга чейин 3,5 саатан эрте эмес убакта өтөт.

86. Жумуш убактысында бир нече рейс аткарган аба кемесинин экипаж мүчөлөрү учуу алдындагы медициналык кароону учуу алдында бир жолу өтөт.

87. Ререзвдик экипаж резервге киришээр алдында жана учуу алдында медициналык кароодон өтөт, эгерде медициналык кароодон кийин 6 саат жана андан көп убакыт өткөн учурда.

88.Штаттык медициналык кызматкери жок убактылуу аэродромдордон авиациялык иштерге учууларды аткарууда жана чет ммлекеттик аэродромдордон учуу алдында (эл-аралык учууларды аткарууда) медициналык кароо өткөрүлбөйт. Учуучу жана кабиналык экипаж мүчөлөрүн учууга уруксат берүү чечимин аба кеменин командири кабыл алат.

89. Учуучу жана кабиналык экипаж мүчөлөрүн, АКБ диспетчерлерин учуудан кийинки (нөөмөттөн кийнки) медициналык кароолор медициналык көрсөтмөлөр боюнча жүргүзүлөт.

90. АКБ нөөмөтүнүн бардык персоналы нөөмөт алдындагы медициналык кароону кезекчилике киришээр алдында өтөт. Учуулардын жетекчиси медициналык кароодон акыркы болуп өтөт жана АКБ нөомөтүнүн бардын персоналынын нөөмөт алдындагы медициналык кароого толук келүүсүн камсыздайт.

91. Жумуш убактысында бир нече секирүүнү аткарган парашюттук кызматтын инструкторлору медициналык кароодон бир жолу өткөрүлөт, бирок биринчи секирүүгө чейин 1 саатан эрте эмес убакта.

92. Учуу күнүнүн ичнде бир нече учууларды аткарган, Кыргыз Республикасынын жарандык авиация окуу жайларынын окуучулары жана угуучулары учуу алдындагы медициналык кароодон бир жолу өткөрүлөт, бирок биринчи учууга чейин 1 саатан эрте эмес убакта.

93. Учуу тапшырмасына киргизилген авиациялык персонал учуу алдындагы медициналык кароодон учуу үчүн ден–соолугунун абалы боюнча Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын медициналык мекемелериннен аба кемелеринде учууга уруксат берилген медициналык корутундуну көрсөтүү менен экипаж мүчөлөрү менен бирге өткөрүлөт.

94. Авиациянын башка түрлөрүнүн аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнө учуу алдындагы медициналык кароо бул Талаптардын негизинде жүргүзүлөт.

95. Учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароо өзүнө төмөнкүлөрдү камтыйт: ден-соолуктун абалына даттанууларды аныктоо боюнча сурамжылоо, учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) дем алуунун шарттары, уйкунун созулушу жана сапаты, тамактануу режими. Сүйлөө жөндөмү, ымдоо, эмоционалдуу абалы (дүүлүгүү, тынч, буйдалуу) бааланат.

Кароо өзүнө төмөнкүнү камтыйт: күнүмдүк жүрүм-турумдан, сырткы келбетинен, тери кыртышынын абалы жаны өңүнөн (кубаруу, гиперемия, акроцианоз, көзз тегерегиндеги шишик, көз челинин саргарышы ж.б.) четтелишин аныктоо, тамак бездерин кароо, тамактын катуу жана жумшак былжыр тандайларын, тилди, жарыкка көздүн карегинин реакциясы, мындан тышкары учуу шарттарына учуу форма кийиминин ылайыктыгы.

96. Пульсту изилдөө нур артериясынын пальпациясы менен жүргүзөт. Анын жыштыгын, чыңалуусун, толуусун, чоңдугун, формасын 30 сек. аралыгында 1 минутка эсептөө менен аныктайт. Учуучу курам учууларга жана АКБ диспетчерлери кезекчилике киришүүгө пульстун согушу минутасына 90 ашпаганда жана 55 кем эмес болгондо уруксат берилет. Аритмия, тахкардия, жана брадикардия учуудан (нөөмөттөн) четтетүүгө  жана кошмча текшерүүдөн өтүүгө ЖА организацисынын дарегрине жөнөтүүгө негиз боло алат. Тахикардияны же брадикардияны аныктоодо текшерүүлүүчүдөн абалы тууралуу кошумча сурамжылоо жүргүзүлөт, 5 минут дем алуу берилет андан кийин кайрадан пульстун жыштыгы эсептелет (тахкардия болгондо – дененин температураы текшерилет). Пульстун жыштыгы жогорудагы көрсөтүлгөн чектен чыгуусу ченемдин индивидуалдык түрү болгон учурда, учууларга (аба кыймылын башкарууга) уруксат берүү бул тууралуу Медициналык корутундунун артындагы “Өзгөчө белгилер” бөлүмүндө ДУЭКтин төрагасынын жазуусунгун негизинде жүргүзүлөт.

97. Кошумча атайын учууларды аткарган экипаждын мүчөлөрүнө кошмча артериялык басымды жана дененин температурасын ченөө жүргүзүлөт. Көрсөткүчтөр боюнча кошумча иликтөөлөр жүргүзүлөт: артериялык басымды ченөө, дененин температурасын, наркотикалык заттарды, алкоголдук ичимдиктерди колдонуу фактыларын аныктоо үчүн күбөлөндүрүү. Артериялык басымдын жогорулашы 5 минуттан кийин карадан ченегенден кийинки учурда эске алынат. Психоактивдүү заттарды колдонгондугуна шек болгон учурда наркотикалык, психотроптук заттарга, алклголго эксперр-тестирлөө өткөрүлүшү мүмкүн.

Артериялык басым 140/90 мм.рт.ст жогору эмес жа 100/60 мм.рт.ст. кем эмес болгон учурда учуучу курамды учууга жана АКБ диспетчерлери кезекчиликке киришүүгө уруксат берилет.

Артериялык басымдын чени жогорудагы көрсөтүлгөн чектен чыгуусу ченемдин индивидуалдык түрү болгон учурда, учууларга (аба кыймылын башкарууга) уруксат берүү бул тууралуу Медициналык корутундунун артындагы “Өзгөчө белгилер” бөлүмүндө ДУЭКтин төрагасынын жазуусунгун негизинде жүргүзүлөт.

98. Учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) медициналык кароо Журналын толтуруу (8 жана 9 -Тиркеме):

1) журналдык ар бир графасын толтуруу менен жазууну кезекчиликтеги медицинаык кызматкер жүргүзөт;

2) ден-соолугун абалына даттануулар жок болгон учурда учууга катышуучу экипаж мүчөсү (АКБ диспетчери), авиациялык персонал “Экипаж мүчөлөрүнүн кол” (АКБ диспетчери) деген графага кол коюшат;

3) даттануулар, медициналык кароо учурда оорунун объективдүү белгилери, чарчоо жана учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) дем алуу режиминин бузулушу жок болгон учурда кезекчиликтеги медициналык кызматкер учууга (аба кыймылын башкарууга) уруксат берүү жөнүндө жазат жана кол коет.

99. Журнал тигилген, барактары катар номерленген, жарандык авиациянын МСБ жетекчисинин колу коюлган жана мөөрү менен бекитилген болуш керек.

100. Учууга толтуруунун тартиби:

Акыркы экипаж мүчөмү медициналык кароодон өткөндөн кийинн, кезекчиликтеги медициналык кызматкер учуу тапшырмасына жарандык авиациянын мекемесинин аталышы менен штампты басат, күндү, айды, саатты, минутаны (UTC боюнча убакыт), учууга уруксат берилген авиациялык персоналдык жана экипаж мүчөлөрүнүн санын жазат жана кол коет.

101. Даттануулар, ооруулар, чарчоо белгилери, учуу алдындагы (нөөмөт алдындагы) жетишсиз дем-алуулар, алкоголдук ичимдиктерди же наркотикалык заттарды колдонгондугу тууралуу фактылар аныкталган боюнча учуудан (аба кыймылын башкаруудан) четтетилгенде, медициналык кызматкер учуудан (нөөмөттөн) четтеттүү Журналына жазуу киргизет (10-тиркеме), учуудан (нөөмөттөн) четтетилгендиги тууралу тактаманы берет (11-тиркеме), учуулардын жетекчилигине, аэродромдук-диспетчердик пунктунун диспетчерине  билдирет жана ЖА организациясынын дарыгерине жөнөтүлөт.

102. Учуудан (АКБ иштеринен) четтетүү себептери дайыма  талданып (учуу (нөөмөт) алдындагы көзөмөлдүн жооптуу кызматкери, ДУЭКтин төрагасы, ЖА организациясынын дарыгери тарабынан)  турат жана аларды жок кылуу боюнча тийиштүү чаралар көрүлөт.

103. Экипаж мүчөлөрүнүн (АКБ диспетчерин) алкоголдук ичимдик, дары каражаттарды (наркотикалык) колдонгондугу боюнча шектегенде, алгачкфы медициналык кароо белгиленген тартипте өткөрүлөт (12-Тиркеме).

1-Тиркеме

Учкучтук ишке, аба кыймылын башкаруу ишине, борт операторлук, борт коштоочулук ишке, жарандык авиация окуу жайларында окууга жана медициналык корутундуну алууга (жаңылоого) жарактыгын аныктоо үчүн авиациялык персоналдын ден-соолугунун абалына болгон талаптар

2-Тиркеме

Учкучтук ишке, аба кыймылын башкаруу ишине, борт операторлук, борт коштоочулук ишке, жарандык авиация окуу жайларында окууга жана Медициналык корутундуну алууга (жаңылоого) жарактыгын аныктоо үчүн авиациялык персоналдын ден-соолугунун абалына болгон Талаптарга

Түшүндүрмө

Психикалык жана нерв оорулары

Психикалык ооруулуу авиациялык персоналды медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүүдө, дарыгер-эксперттер Кыргыз Республикасында психакалык жардамды уюштуруунун юридикалык өзгөчөлүктөрүн эске алышы керек.

1. Органикалык психикалык бузулуулар алгачкы жана экинчи генездеги болушу мүмкүн. Алгачкылары тикеден тике баш мээнин жабыркоосунан пайда болот (жаракат, шишик, сезгенүү оорулары: энцефалит, менингит, баш мээнин кан-тамыр оорулары). Экинчи ирээти, мээ организмдин системасынын бири катары жабыркаганда, системалуу оорууларда жолугат. Когнитивдик функциялардын (эс дарт, окутуу, көңүл, интеллект, ой жүгүртүү) жана кабыл алуу, эмоциянын, жүрүм-турумдун бузулушу болгон учурда диагноз чыгарылат.  Диагноз психологиялык текшерүүлөрдүн маалыматтары жана объективдүү клиникалык ыкмалар менен тастыкталат.

Суицидалдык аркеттери, органикалык психозу жана деменициясы бар жактар жараксыз деп табылат.  Кем акылдык авиацияда кесиптик милдеттерди аткаруу жана окутуу менен шайкеш келбейт (F70- F79).

2. Авиациялык персонал тарабынан алкоголдук ичимдиктерди, наркотикалык жана психотроптук заттарды колдонгондугу тууралуу маалыматтарды алганда, дарыгер мас абалды чагылдыруу менен протокол түзөт (12-Тиркеме). Күбөлөндүрүлүүчү, медициналык документтерди жана бумдук далилдерди (шприцтер, дары-дармек заттарынын калдыктары ж.б.) чапталган түрдө берүү менен медициналык кызматкредин коштоосунда диагнозду тактоо үчүн наркологко консультацияга жиберилиши мүмкүн. Психоактивдүү заттарды колдонуу менен байланышкан психикалык жана жүрүм-турумунун бузулушу бар жактардын кесиптип милдеттерди (окууга) аткарууга жараксыздыгы жөнүндө медициналык чечим, наркологдун корутундусуна ылайык негизделиш керек.

Турмуштагы аракечтикте, авиациялык персоналды жумушта пайдалануу боюнча маселе авиациялык ишкананын (авиакомпаниянын) администрациясы тарабынан чечилет. Дары-дармекке көз карандык же дарылар менен кыянаттык кылуу ишке жана окуга абсолюттук карама-каршылык болуп саналат.Дары-дармектик жана анамнездеги наркоманияга көз каранды жактар (токсикомания) калыбына келтирүүгө жатпайт.

3. Шизофорения, шизотпикалык жана жөөлүү бузулуштарда медициналык чечим, күбөлөндүрүлүүчүнү атайлаштырылган мекемелерде стационардык текшерүүдөн кийин чыгарылат. Кабыл алынган терс чечим бул учурларда кайра кароого жатпайт.

4. Авиациялык персоналдарда кездешүүчү стресске болгон курч реакция, адаптациянын бузулушу жана маанилүү эмес ачык невротикалык жана аффективдик бузулуш, негизинен эмоционалдык жана вегетативдик бузулуулар менен мүнөздөгүлөрдү бат дарылоого, калыбына келтирүүгө жатат жана толук айыгуу менен бүтүшү мүмкүн. Авациялык персоналдын кесиптик милдеттерди аткарууга уруксат тууралуу оң чечим дарылоонун жыйынтыгы боюнча, клиникалык текшерүүдөн жана психиатр менен консультациядан кийин жүктөм сынамдарын жакшы көтөрүмдүүлүк болгондон кийин кабыл алынат.

Транзитордук симптоматикалык психозду, неврозду баштан өткөргөн авиациялык персонал, жараксыз деп табылат. Аларды калыбына келтирүү боюнча маселе атайылаштырылган мекемеде стационардык текшерүүдөн кийин 2 жылдан эрте эмес убакта каралышы мүмкүн. Нервдик психикалык функциянын узак компенсациясы психоздун нозологиялык таандыгын жана анын типологиялык түзүмүн, агымын, натыйжасын эске алуу менен жекече баалоо боюнча медициналык корутунду кабыл алууга негиз боло алат.

5. Бул пунктка жекелик бузулуулар тиешелүү. Жекелик бузулуулар болгон учурларда декомпенация стадиясында авиациялык персоналдык окууга (ишке) жараксыздыгы тууралуу медициналык корутунду кабыл алынат. Кесиптик милдеттерди аткарууга уруксат берүү тууралуу оң чечимкүбөлөндүрүлүүчүнүн жакшы социалдык адаптациясында, ооруну туруктуу компенсациялаганда кабыл алынат. Күбөлөндүрүлүүчү жакта мурда байкалбаган адекватсыз жүрүм-турумдук реакциянын пайда болушу, психологдун жана психиатрдын консультациясына негиз болуп саналат.

Туруктуу жана ачык көрсөтулгөн жекелик четөөлөр менен медициналык байкоонун трес маалыматтарынын шакештигинде жараксыз тууралуу чечим чыгарылат. Маанилүү эмес четтөөлөр болгондо, жарактуулугу тууралуу чечим кесипкөйлүк сапаттарын эске алуу менен чыгарылат: эмгек тажрыйбасы жана стажы, аткарып жаткан ишинин сапаты ж.б.у.с.

6. Эпилепсияга шектөөлөр болгон учурда, авиациялык персонал стационардын неврологиялык бөлүмүнө кароого жөнөтүлөт жана диагноз тастыкталган учурда ишке (окууга) жараксыз теб табылат. Диагноз толук неврологиялык кароодон, ЭЭГ каттоодон жана психиатрдын консультациясынан өткөндөн кийин аныкталат. Бул учурда, күбөлөр жана медициналык кызматкер тарабынан кол коюлган, күбөлөндүрүлүүчүнүн медициналык документтери менен кошо берилген, талманын өзгөчөлүктөрү жазылган актыдагы маалыматтар эске алынат. Такталбаган этиологиянын бир жолку эпилептиформдук талмасы бар жактар дагы неврологиялык бөлүмдө диагнозду тактоо үчүн текшерилүүгө жатат. Симптоматикалык эпилептиформдук талма учурда, медициналык корутунду негизги ооруга көз каранды Эпилепсиянын жана органикалык БНС ооруларынын башка белгилери жокЭЭГ пароксизмалдуу активдүүлүгү менен биринчи жолу табылган күбөлөндурүлүүчү жактарневрологиялык бөлүмдөн текшерилүүгө жатат. ЭЭГде автивдүүлүк 3-6 ай аралыкта саталган учурда, экинчи ирээт стационардык кароодон өткөн бул жактар шке (окууга) жараксыз деп табылат.

Жарандык авиациянын учкучтук жана диспетчерлик бөлүмдөрүнө тапшыруучу талапкерлерде пароксизмалдуу эпилептиоддук активдүүлүк жана ЭЭГде олуттуу ачык өзгөрүүлөр табылганда, жакраксыздыгы тууралуу корутунду чыгарылат.

7. Баш мээнин жана жүлүндүн кан-тамыр патологиясынын бардык түрлөрүндө медициналык корутунду, церебралдуу кан айлануунун абалы жана нервдик-психикалык функцияларынын сакталышы тууралуу, мындан тышкары авиациялык учуулардын коопсуздугуна таасир берген курч абалдын пайда болушу тууралу жыйынтык чыгарууга мүмүмкүндүк бере турган этиологияны, оорунун агымын, жүктөө сынамын көтөрүмдүүлүгү, лаборатордук инструменталдык жана психологиялык текшерүүлөрдүн маалыматтарын эске алуу менен жүргүзүлөт.

7.1. боюнча. мээнин ишемиясына өтүшүп жаткан, субарахноидалдык кан куюлуу же церебралдуу кан-тамыр кризи, мээнин кан айлануусунун өнөкөт жетишсиздиги, геморрагикалык жана ишемикалык генездин мээнин кан айлануусунун курч бузулушун баштан өткөргөн жактар күбөлөндүрүлөт.

7.2. боюнча. Клиникалык же инструменталдык ыкмалык текшерүүлөр менен тастыкталган жеңил же орто ачык көрсөтүлгөн мээнин же жүлүндүн кан-тамырларынын атеросклерозу бар жактар күбөлөндүрүлөт. Корутунду новрологиялык бузулуулардын ачык көрсөтүлүшүн, негизги артериялык өзөктөрдүн стенозирдөө деңгээлин, кесиптик жактан маанилүү психологиялык функциялардын абалын, оорулардын агымын, тобокелдик факторлорду, жүктөө мынамдарын өтүмдүүлүгү жана божомолдорду баалоонун негизинде чыгарылат.

Уйку же омуртка артериясынында жабык агып өткөн стеноз (50% жана андан жогору); бул тамырларда эмболоиддик туруктуу эмес астеросклеротикалык бляшкалар  табылган учурда,  авиациялык персоналдын учуу иштерине (АКБ боюнча ишткерге) жараксыздыгы тууралуу чечим чыгарылат.

Мээнин жана жүлүндүн кан тамырларынын (васкулиттер) токсико-аллергиялык же инфекиялык жарабыркануусун баштан өткөргөн жактар, дарылоо аяктагандан кийин 2 жылдан эрте эмес убакытта күбөлөндүрүлөт.

8. нерв системасынын органикалык оору менен биринчи жолу оорусу табылган жактар, неврологиялык бөлүмдө стационардык дарылоого жатат.

8.1. ге төмөндөгү нерв системасынын органикалык оорулары кирет:

- шишктер, сирингомиелия, чачынды склероз жана башка күчөө мүнөздөгу оорулар;

- БНС инфекциялык ооруларынын курч жана өнөкөт формалары (энцефалит, арахноидит, менингит, миелит, нейросифилис, функциянын бузулуусу менен нерв системасынын интоксациясынын же инфекциялык калдыктардын көрүнүштөрү, ликвиро-динамикалык бузулуулар, тарамыш тырышуу талмалары);

- булчуң енрв аппараттарынын оорулары (миастения, миопатия, миотония, миоплегия);

8.2. боюнча. Функциянын бузулушу жок органикалык микросимптомдуу түрдө жеңил калдык көрүнүштөр же нервдик психикалык кыймылды толук калыбына келтирүү менен БНС интосикациялык же инфекциялык ооруну баштан өткөргөн жактар күбөлөндурүлөт.

Учкучтук ишке кайрадан калыбына келтирүү маселеси грипоздук энцефалиттен кийин 1-2 жылдан эрте убакта эмес, курч энцефаломиелиттен кийин 2 жылдан кийин, курч кене энцефалиттен кийин 3 жылдан кийинки убакта чечилет.

Эпидемиялык цереброспиналдык менингит менен ооруган жактар жараксыз деп табылат. Учкучтук жана диспетчерлик ишке (окууга)  уруксат берүү маселеси ооруну өткөргөндөн кийинки 1 жылдан кийин каралышы мүмкүн.

Жышылган менингококктук инфекция, менингококктук ринит, фарингит менен ооруган жактар 13-пункт боюнча күбөлөндүрүлөт.

8.2. пункту булчуң-нерв аппараттарынын оорусу жана кесипке маанилүү функцияларынын жетиштүү сакталышы, жай прогредиентүү агым менен баштапкы стадиядагы тукумдук дегенеративдик оорулар менен ооруган жактарга карата колдонулат.

9. БНСтин жабыркоосу менен баш жаракатын өткөргөн жактарды күбөлөндүрүү, клиникалык акроодон жана дарылоодон кийин жүргүзүлөт. Жаракат алуунун механизмин жана жагдайларын баалоодо, контактсыз баш сөөк жана мээнин жараткаттануусун (мээнин ордунан жылышы, кан-тамырлардын үзүлүүсү) жана атланттык-окципиталдык ашталыш түзүмүнүн жабыркоосунун кесепетинен кийин эске алуу керек. Медициналык корутундуну чыгарууда, аң-сезимдин жана амнезиянын өзгөргөн мезгилинин узактыгын эске алуу керек.

Жаракаттын даражасынын деңгээлин жана мүнөзүнөн тышкары, жаракат алуудан кийинки эпилепсиянын өрчүү мүмкүнчүлүгүн божомолдоо менен башка тобокел факторлорун да эске алуу зарыл. Эксперттик баалоо, анамнезди, ЭЭГ динамикасын, жоготулган функциялардын компенсациясынын даражасын жана жүктөө сынамдарынын өткөрүмдүүлүгүн эске алуу менен жүргүзүлөт.

9.1. ге төмөнлөр тийиштүү. 

- ачык баш сөөк жана мээ жаракаты (тереңдетилген жана тереңдетилбеген);

- БНС тин ачык көрсөтүлгөн  органикалык өзгөрүүлөрү, психиканын бузулушу, гипертензионндук же тырышуу синдрому менен баш сөөк мээнин ачык же жабык жаракат алуусунун кесепети;

- кыймылдатуучу же сезүүчү бузулуулар же жамбаш бузулуулары менен жүлүндүн жаракат алуусунун кесепеттери;

Баш сөөктүн кошулган жеринин сөөктөрүнүн жанчылган же чачыратылган сынуусу, баш сөөгүнүн дефектилери менен (диагностикалык фрезевдик тешиктерден тышкары),  баш сөөктүн ичиндеги гематома жана ликвореянын курч мезгилинде, мээнин катуу чел кабынын жаракаттануусун баштан өткөргөн жактар жумушка жараксыз деп табылат жана калыбына келтирүүгө жатпайт.

Баш сөөктүн кошулган жеринен тилкелик сынык, баш сөөктүн түбү же субарахноидалдык кан куюлуу менен орто жана оор даражада кокустатып алууну баштан өткөргөн жактарды жумушка кайра алуу максатында текшерүү жаракат алгандан кийин, байкоонун оң жыйынтыгы болгондо жүргүзүү мүмкүн.

9.2. Мээ чайкалуусун же кокустатуунун жеңил даражасын баштан өткөргөн жактарга карата колдонулат. Учкучтук жумушка кайрадан калыбына келтирүү маселеси,  жаракат алуудан кийин неврологиялык же вегетативдик статуста, ЭЭГде жеңил ачык көрсөтүлгөн өзгөрүүлөр аныкталганда же жок учурда, жана жүктөөлүк сынамдардын жакшы көтөрүмдүүлүгүндө, 3-6 айдан кем эмес мезгил аралыгында каралат. АКБ диспетчерлери толук айыккандан кийин ишке кирүүгө уруксат алышат.

10. Вегетативдик нерв системасынын патологиялык клиникалык пайда болуулары, бул системанын ар кандай түзүмдүк деңгээлдеринин алгачкы жабыркоосунун кесепетинен же неврологиялык, соматикалык, эндокринндик, психикалык, аллергиялык оорулардын жана интоксикациялардын экинчилик синдромунун натыйжасында болушу мүмкүн. Мунун баарысы анамнезди кылдаттык менен өзгөчө чогултууну жана күбөлөндүрүлүүчүнү ар тараптуу клиникалык текшерүү жүргүзүүнү талап кылат.

10.1. боюнча, тез күчөп туруучу курчуулар жана криздик реакцияларды (ваго-инсулярдуу, симпато-адреналдуу, аралаш мүнөздөгү, диэнцефалдуу түрдө), вегетативдик нерв системасынын өнөкөттүү ооруларынын пароксизмалдуу пайда болууларыбар вегетативдик кан тамыр бузулууларына экспертиза жүргүзүлөт. Бул группага төмөндөгү оорулар кирет: баш оору, солярит; синдромдор: омуртка артериясынын меньерасы, диэнцефалдуу, ангиотрофоневроздор (Рейно оорусу, эритромелалгия жан башкалар), Квинке шишиги жана ортостатикалык эссенциалдуу гипотония. Жумушка кайрадан калыбына келтирүү маселеси айыккандан кийин 2 жылдан эрте эмес мезгил убакгында каралуусу мүмкүн.

Периферикалык, нейроваскулярдык синдромдордо жана ганглионит учурда Медициналык корутунду 11-пункт боюнча чыгарылат.

10.2. боюнча, гормоналдуу кайра түзүлүүнүн же кароо убагында туруктуу ремиссия фазасында, соматикалык патологияны өткөргөндөн кийин

конституционалдуу тукумудук генездин вегетативдик нерв системасынын дисфункциясы бар жактар күбөлөндүрүлөт (негизги оорудан айыккандан кийин 2-3 ай). Медициналык корутунду вегетативдик кан тамырдык бузулуулардын ачыктыгынын даражасынан, клиникалык кароонун жыйынтыгынан жана жүктөөлүк сынам көтөрүмдүүлүктөн көз каранды (ортосынам, вестибулярдуу сынам ж.б.у.с.).

Клиникалык сүрөттөдөфункционалдык кардиоавскулярдык пайда болуштардын басымдуулук кылуусу менен вегетативдик –кан тамыр бузулуу учурларында, медициналык баалоо 20 пункт боюнча жүргүзүлөт.

11. Ар кандай этиологиялык нерв системасынын периферикалык оорулары кошулат:

- курч жана өнөкөт оорулар, жүлүндүн талчаларынын, кошулган жерлеринин травматикалык жаракаттануусу, нерв сөңгөктөру жана ганглилер, периферикалык нейроваскулярдык синдромдор;

- талчалуу компрессиялар же омуртка оорулары;

- омурткага, жүлүн талчаларына, нерв сөңгөктөрүнө жана чатыштарына оперативдик кийлигишүүнүн кесепеттери.

Көрсөтүлгөн оорулары бар жактар курчуу мезгилинде дарылоого жатат (амбулатордук, стационардык, санатордук).

Омурткалар аралык дисктин чуркусун алгандан кийин, күбөлөндүрүү операциянын мүнөзүн жана операциядан кийинки мезгилдин агымын эске алуу менен стационардан чыккандан кийн 6 айдан эрте эмес убакта жүргүзүлөт.

Талчалуу көрүнүштөрү менен коштолбогон, омуртканын кыймылдануусунун бузулушунда, медициналык баалоо 30-пункт боюнча жүргүзүлөт.

12. Эсин жоготууну баштан өткөргөн жактар (синкопалдуу абал), окуудан, иштен четтетилет, терапевттин жана неврологдун кароосунан кийин, нерология бөлүмүнө жөнөтүлөт. Терапевт-дарыгер эс-учун жоготуу көрүнүштөрүн толук сыпаттоо менен, өз көзү менен көргөн жактардын жана өзүнүн өздүк колу менен толтурулган актыны берүүгө милдеттүү. Диагноз, эс-учун жоготуунун жагдайларын билүүнүн, клиникалык пайда болууларынын, ден-соолугунун абалын ар тараптуу баалолордун, инструменталдык текшерүүнүн жана функционалдык сынамдардын көтөрүмдүүлүгүнүн негизинде негизделет. Эс-учун жоготууну пайда кылган себептери аныкталганда, медициналык корутунду божомолду жана эс-учун жоготуу кайталануусун эске алуу менен негизги ооруу боюнча кабыл алынат.

Эмоционалдуу-оорулуу кыжырданууга жана курч гипоксияга бир жолку эс-учун жоготкон ден-соолугу чың жактар жарактуу деп табылат. Такталбаган этиологиялар боюнча кайталанган эс-учун жоготууда, жараксыздыгы тууралуу чеим чыгарылат.

                                                  Ички оорулар

13. Паразитардык глистүү инвазиялар, инфекциондук оорулар дарылоого жатат. Авиациялык персоналдык кесиптик милдеттерди аткаруу мүмкүнчүлүгү тууралуу Медициналык корутунда инфекционисттин консультациясына, лаборатордук изилдөөлөрдүн маалымттарына, функционалык жүктөмдөрдү көтөрүмдүүлүгүнө жараша болот. Өнөкөт стадиядагы описторхозу бар жактар 13.2. пункту боюнча күбөлөндүрүлөт, дарылоону кайталоо курстары инфекционистте байкоонун жыйынтыгы боюнча жүргүзүлөт.

Инфекциялык гепатитти, геморраргиялык калтыратма менен ооруган учуучу курам жана борт коштоочулар, оорунун оордугуна жана дарылануунун жыйынтыгына жараша 3-6-айга жумуштан четтетилет.  Авиациялык-химикалык иштерге, учкучтар 12 айдан кем эмес убактан кийин уруксат берилет. Диспетчерлерге жумушка жараксыздык баракчасын жапкандан кийин уруксат берилет. Туруктуу бактерия алып жүрүүчүлүктө (үч айдан көп), ичеги инфекциясынан кийин борт коштоочулар ишке жараксыз теп таанылат.

14. Кан оорулары боюнча медициналык корутунду, күбөлүндүрүлүүчү жакты ар тараптуу текшерүүнүн, гематологдун консультациясынын, дарылоонун жана бул ооруларды божомолдоо боюнча маалыматтарына негизделет. Кан ооруларынын көпчүлүгүн диагностикалоодо (лейкоз, миеломдуу оору, лимфогрануломатоз, жаман анемия, гемморагикалык диатездин оор формалары) кесиптик милдеттерди аткарууга жараксыз (окууга) тууралуу чечим кабыл алынат.

Оң медициналык корутунду кайырдуу (постгемморагикалык, темир дефициттүү) агымдагы анемиясы бар жактарга дарылоонун туруктуу  оң жыйынтыкарында чыгарылышы мүмкүн (гемоглобиндин көрсөткүчү 110г/м кем эмес – аялдарга, 130 г/л кем эмес эркектер үчүн).

Кандын көрсөткүчтөрүнүнсимптоматикалык мүнөздөгү өзгөрүүсү табылганда, медициналык корутунду негизги оорунун диагнозуна жараша болот.

15. Аллергиялык оорулардын диагнозу, анамнезди, аллергологдо консультацияны жана кароону, клиникалык лаборатордун маалыматтарды эске алуу менен коюлат. ЛОР органдарын, көрүү органдарынын жабыркоосу менен аллергиялык реакцияларда медициналык корутундуну оториноларинголог же офтальмолог кабыл алат. 

15.1. боюнча, аллергиянын оор көрүнүшү, тез рецидивге багытталган (жыл ичинде эки жолудан көп) такталбаган аллергени бар жактар күбөлөндүрүлөт. 15.2. боюнча үч айдын ичинде аллергиялык реакциянын кайталануусу жок, аллергени такталган же мүмкүн жок кылынган жактар күбөлөндүрүлөт.

16. Экзогенндик конституционалдык семирүүсү бар жактар күбөлөндүрулөт. Семирүүнүн даражасы дененин масса индекси- - Кетле боюнча ДМИ (14 тиркеме) аныкталат. ДМИ 18,5-24,9 диапазонунда дененин нормалдуу массасын мүнөздөйт, 25,0-29,9 – дененин ашыкча массасы, 30,0-34,9 – I-даражадагы семирүү, 35,0 – андан жогору – II-даражадагы жана андан жогору семирүү. Дене массасын эсептөөдө, булчуң жана май ткандарынын шайкештигин эске алуу керек, а башка учурларда, семирүү диагнозун коюуда, майдын санын аныктоо керек. Ачык көрсөтүлгөн булчуң массасы менен 2 даражадагы экзогендик-конституционалдык семирүүсү бар жактарды күбөлөндурүүдө, корутунду жүктөм сынамдарын көтөрүмдүүлүгүн эске алуу менен кабыл алынат.

Симптоматикалык семирүүдө (эндокриндүү, церебралдуу генезде ж.б.) медициналык корутунду негизги оору боюнча кабыл алынат.

17. Эндориналык системанын оорулары

17.1. боюнча, инсулин же башка кант төмөндөтүүчү каражаттары менен туруктуу дарылоону талап кылган 1-типтеги жана орточо жана оор даражадагы 2-типтеги кант диабети кант бар адамдар,  ошондой эле тиреотоксикоздунар кандай формаларыменен (айыкканга чейин) жана башка оор эндокринндүү оорулар ооруган жактар күбөлөндүрүлөт (гипотиреоз, тиреоидит ж.б.). Биринчи жолу кант диабети табылган учурда, күбөлөндүрүлүүчү эндокринологдо байкалуугажана дарылануугатийиш. Медикаменттерди колдонунун талап кылбаган, такталган жеңил даражадагы 2-типтеги кант диабетинде, 17,2 пункту боюнча оң медициналык корутунду кабыл алынат.  Жеңил даражадагы 2-типтеги кант диабети бар АКБ диспетчерлери жумуштан четтетилбейт.

Күбөлөндүрүлүүчүдө глюкозага бузулган толеранттуулукту аныктаган учурда, Медициналык корутундуну бербей коюуга себеп боло албайт, бирок углеводдук алмашуунун абалын динамикалык байкап туруу талап кылынат.

Калкан безинин диффуздук эутироиддик абалы ченемдин варианты катары каралат жана бул себеп боюнча медициналык корутунду чыгарууну талап кылбайт. Калкан безинин ооруларын аныктоодо, кийнки медициналык күбөлөндүрүү менен дарылоо маселеси чечилет.

Тиреотоксикоздон кийин, кесиптик милдеттерди аткарууга уруксат берүү чечими дарылоонун туруктуулугун эске алуу менен кабыл алынат. Түйүндүү богок болгондо, түйүндүн жана дарылоонун (хирургиялык же консервативдик) мүнөзүн тактоо үчүн күбөлөндүрүлүүчүнү терең текшерүү талап кылынат. Медициналык корутунду дарылоонун жыйынтыгына жана эдокринолог менен хирургдун консультациясына негизделет.

18. 18,2 боюнча,  сырткы дем алуу функцияларанын бузулушу жанаорто керек органдарынын айкалыш жок кургак учук оорусу менен ооругандан кийин (чектелген фиброз, фибралдык жана бөлүк аралык спайка,) калдыктуу көрүнүштөрү же клиникалык дарылоосу бар жактар күбөлөндүрүлөт.  Активдүү же ачык көрсөтүлгөн калдыктарнын өзгөрүүлөрү  менен 18,2 п.боюнча кургак учук оорусунан кийин, жактарды жушмушка карйра калыбына келтирүүдө, учет тобун (III тобу) көрсөтүү менен толук айыккандыгы тууралуу фтизиатрдын корутундусу, сырткы дем алуу функциясын изилдөө, кардио-респиратордук системасынын функционалдык резервин баалоо (көрсөтмө боюнча) керек. Кургак учукту дарылоодо колдонулуучу химиопрепараттардын организмге болгон жагымсыз таасирин эске алуу керек. Бшка кальцинаттар ((Гондун очоктору) диагнозду коюуга жана учкучтук иш менен окууга токоолдук кылууга негиз боло албайт.

Сырткы дем алуу функциясынын бузулушу жок окууга талакерлер жарактуу деп табылат.

19. Дем алуу органдарынын ооруулары.

Сырткы дем алуу функциясынын бузулушу менен спецификалык эмес оор өпкө оорулары диагноздолгондо, авиациялык персонал ишке (окууга) жараксыз деп табылат.

19,2 боюнча, дем алуу органдарынын бузулуусу жок же маанилүү эмес бузулуулары менен, тез курчуп туруучу жок, ремиссия фазасында өнөкөт бронхит,  чектелген пневмосклероз, операциялардын кесепеттери, жаракаттары, травмалары бар жактар күбөлөндүрүлөт. Кыйындатылган агымы менен өнөкөт бронхит учурда, учкучтук курам жана борт коштоочулар бардык дарылоо мезгилине, дем алуу функциясынын калыптанышына чейин жумуштан четтетилет. Спонтандуу пневмоторакса учурда, анын пайда болушунун себептерин аныктоо жана 3 айдын ичинде байкоо жүргүзүү үчүн пациентти терең изилдөө талап кылынат. Бир жолу спонтандуу пневмоторакс менен ооруган жана оорунун рецидиви үчүн себеп жок болгондо, ишке (окууга айыккандан кийин 3 айдан эрте эмес мезгилде) жарактуу деп табылат.

20.Нейроциркулятордуу дистония үчүн кандайдыр бир кыжырданткычтарга артериялык басымдын адекватсыз реаксиясы менен вегетативдик-кан-тамыр бузулуулар синдрому мүнөздүү, ошондой эле жүрөк кан тамыр системасынын регуляциясынын өзгөршүжүрөктүн өткөрүмдүүлүгү жана ритминин бузулушу менен пайда болуп турууга мүмкүн. 

Диагнозду коюу үчүн күбөлөндүрүүчү жактан миокардадагы дистрофикалык жана сезгенүүлүк процессти, жүрөктүн коронардык орусун, экстракардиналдык, эндокринндик жана неврологиялык патологияны, бөйрөк жана башка ооруларды чыгарыш керек. Бул максатта лаборатордук-инструменталдык изилдөөлөрдүн керектүү көлөм иши жүргүзүлөт, эндокринологко, психологко, неврологго жан абашка адистерге консультация дайындалат. Ооруну диагностикалоодо, ЭКГ жана АБ – мониторлоо, ВЭП, ортостатикалык сынам, күмөн болгон учурларда коронароангиография өзгөчө мааниге ээ. Бул изилдөөлөрдүн жыйынтыгын  баалоо авиациялык медицинада иштелип чыккан, усулдук көрсөтмөлөрдө көрсөтүлгөн ченемдер боюнча жүргүзүлөт.

20,1 ге нейроциркулятордуу дистония кирет:

2-3 ай аралыкта байкоонун терс динамикасында дарылоого мүмкүн болбогон, туруктуу чукул ачык көрсөтүлгөн ввегетативдик кан-тамыр бузулуулары жана артериялык басымдын өзгөрмөлүгү менен гипертензивдүу типте;

2-3 ай аралыкта байкоонун терс жыйынтыктарында, дарылоого мүмкүн болбогон, жүрөк ритминин жана өткөрүмдүүлүгүнүн туруктуу бузулуусунда жана ачык көрсөтүлгөн вегетативдик-кан тамыр бузулууларында, кардиалдуу типтеги кардиалгиянын болгон учурунда;

20.2 ге гипертензивдик же кардалдуу типтеги, ачык көрсөтүлгөн маанилүү эмес вегетативдик – кан-тамыр бузулуштары менен жана жүрөк ритминин, өткөрүмдүүлүгүнүн бузулуулары (экстрасистолия, өткөрүмдүүлүктүн бузулушу ж.б.), дарылоого мүмкүн болгон, 2-3 ай аралыгында бакоонун оң динамикасы бар нейроциркулятордуу дистония кирет.

Органикалык келип чыгууда жүрөктүн ритминин жана өткөрүмдүүлүгүнүн бузулуштары болгон учурда, медициналык корутунду негизги оору боюнча сыгарыларын белилеп кетиш керек.

21. Авиациялык персоналды күболөндүрүүдө, гипертоникалык оорулардын диагнозу ар тараптуу лаборатордук-инструменталдык, функционалдык-диагностикалык текшерүүдөн кийин, офтальмологдун, эндокринологдун, психологдун, неврологдун жан башка адис-дарыгерлердин (кардиолог, эндокринолог, психолог) консультациясынан кийин коюлат. Эффективдүү дарылоонун диагностикасында жана көзөмөлүндө АБ – мониторлоо өзгөчө мааниге ээ. Кайталанган (симптоматикалык) артериалдуу гипертензияда, медициналык корутунду негизги оору боюнча кабыл алынат.

Гипертониялык орунун формасы жана баскчы мамлекетте кабыл алынган  классификацияга ылайык аныкталат. Мединциналык корутундуну чыгарууда төмөнкүлөр эске алынат: артериалдуу басымдын чоңдугу, патологиялык процесске бута-органдарынын (жүрөк, бөйрөк ж.б.) тартылышы, тобокел факторлорунун бардыгы, жарандык авиацияда уруксат берилген медициналык препараттарды кабыл алуу (Candesartan, Lozartan, Enalapril, Lizinopril, Amlodipine, Bisoprolol, Ataenolol, Indapamid), дарылоонун эффективдүүлүгү (АБ мониторлоонун маалыматы боюнча жетишкен нормотония), функционалдык жүктөмдөрдү көтөрүмдүүлүк.

21.1. боюнча, физикалык жүктөмдө же тынч турганда, ЭКГ өзгөрүүлөндө сол ашказандын чоңоюшу менен коштолгон, туруктуу мүнөздөгү же АБ көлөмүнүн аздыгында АБ 160/95 мм рт.ст. артериалык гипертензиясы бар жакта күбөлөндүрүлөт.

21.2. боюнча, медикаментоздук эмес же жумушту үзгүлтүкө учуратпай колдонууга ураксат берген медикаментоздук терапиялар жардам менен АБ 160/095 мм рт.ст. жогору эмес санда кармап тууруга мүмкүн  болгондордо, артериялык басымды жогорулашын көзөмөлдөөчу жактар күбөлөндүрүлөт. Терапияны тандоо 2-3 айдын ичинде жүргүзүлөт. Жумушка уруксат берүүдө өткөрүлүүчү иш чаралардын эффектисинин туруктулугу, жүктөм сынамдарынын өткөрүмдүүлүгү жана тобокел факторлору эске алынат. Учкучтукка, штурмандыкка, борт инженерлике, окууга талапкерлер үчүн АБ 130/80 мм рт.ст. ашпаш керек.

22. Авиациялык персоналда жүрөк короналдык оорусун диагностикалоо (өзгөчө симптомсуз ишемия) текшерүүлөрдүн заманбап ыкмасын колдонууну талап кылат: ЭКГ – мониторлоо, 201-таллий менен перфозиондук сцинтиграфия миокардасын жүктөөмү, селективдүү, коронарду ангиографиалоо жана башка.

22.1. боюнча, жүрөк коронардык ооруларынын клиникалык пайда болулар жактар күбөлөндүрүлөт (миаккарда инфаркты стенокардия, жүрөктүн өткөрүмдүүлүгү жана ритми ачык бузулганда), ошондой эле ЭКГ өзгөрүлөрү менен тынч турганда физикалык жүктөм тестеринде, кошумча тереңдетилген текшерүүдө коронардык кан айланусунун бузулушу менен байланыштуу учурда, жумушка жараксыздыгы тууралуу медициналык корутунду чыгарылат. Жүрөктүн коронардык оорусун диагнозу үчүн жеткиликтүү негиз болуп ЭКГ тестин 50% жогору жүрөктүн негизги артериясынын аныкталган стенозирдүсү жана физикалык жүктөмү менен болот же үч артерияны 30% жогору стенозирлөөдө. Маселе, эң мыкты медициналык практиканы колгондондо жана учуунун коопсуздугуна таасир бербеген деп табылган учурда оң жакка чечилищи мүмкүн.

22. 2-ге жүрөк ритминин жана өткөрүмдүлүгүнүн ачык көрсөтүлгөн бузулушу, коронардык жана жалпы кан айлануунун бузулушу менен коштолбогон жүрөктүн булчундарынын жана кан тамырларынын атеросклеротикалык жабыркоо учурлары кирет. Жумушка уруксат берүү жүктөм сынамдарынын жакшы көтөрүмдүүлүгү болгон учурда, жүрөк кан тамыр системасын терен клиникалык текшерүүдөн кийин мүмкүн.

Миокарда инфарктысы менен ооруган АБК диспетчерлерин, стабилдүү ЭКГ, функциалдык жүктөмдөрдү көтөрүмдүлүктө, эки жылдын ичинде жүргүзүлгөн байкоолордун  оң жыйынтыгы болгон учурда жумушка уруксат берүү мүмкүн.

23.Тубаса жана алынган жүрөк оорусу, тубаса клапан аппаратынын деффектиси, митралдуу клапанды пролабирлөө, сезгенүү мүнөздөгү миокарда оорулары, миокардиодистрофия, миокардиотикалык кардиосклероз, кардиомиопатия, жүрөк кан тамырларын ритмини жана өткөрүмдүлүгүнүн идиопатиялык бузулушу менен ооруган жактаркүбөлөндүрүлөт. Медициналык корутунду, оорунун анамнезин, толук клиникалык лаборатордук инструменталдык текшерүүлөрдү, функционалдык жүктөм өткөрүмдүлүк жыйынтыктарын, оорунун агымын жана анын божомолун, дарылоонун жыйынтыктарын эске алуу менен чыгарылат. Күбөлөндүрүлүүчү жакта көкүрөк жана ич аортасынын атеросклерозу аныкталганда, 23 п. талаптары колдонулат.

23.1. боюнча,

23.1. пункту боюнча, оорунун ачык көрсөтүлгөн түрү же баскычы менен ооруган жактар, процесстин курч фазасы белгилери бар жактар, жүрөктүн өткөрүмдүүлүгү жана ритминин кыйла бузулуусу бар жактар, оорутуу симптомдору, декомпенсация симптомдору, орто жан кыйлы ачык көрсөтүлгөн кобинирленген жүрөк оорулары жана митралдык клапандын 5 мм жогору болушу, дилятациондук, гипертрофикалык жана рестриктивдик кардиомиопатия, жүрөк,кан-тамыр системасынын функционалдык мүмкүнчүлугү төмөн жактар күбөлөндүрүлөт.

Жогоруда көрсөтүлгөн жүрөк жана кан тамыр боюнча өзгөрүүлөр жок болгондо, ошондой эле, митарлдык клапанынын 5 мм кем пролапсы, маанилүү эмес ачык көрсөтүлгөн, изоляцияланган жана жүрөк ооруларынын туруктуу компенсирленүүсү болгон учурларда, аваациялык персоналдын жарактыгы тууралу медициналык корутунду жекече баалоо боюнча 23.2. пункту боюнча кабыл алынат. Жүрөктүн сезгенүү оорулары боюнча дарылоону өткөн жактар, 3 айдан эрте эмес убакта кайрадан күбөлүндүлүшүшү мүмкүн.

24. Эзофагттери, кардиянын фунционалдык жетишсиздиги жана аш-казандын, 12 эли ичегинин жара оорулары, гастрити, колити бар жактарды медициналык күбөлөндүрүү бул пункт боюнча жүргүзүлөт.

Курч жагдайларды жана күчөгөн ооруларды дарылоонун жыйынтыгы эндоскопиялык жана рентгенологияык көзөмөлдөнүшү керек. Гастриттерди жана колиттерди (анын ичинде эрозивдик) дарылоонун жакшы жыйынтыгында, күбөлөндүрүлүүчүлөргө жумушка кесиби боюнча уруксат берилет.

Оор эмес жара оорулары учурунда, учуучу курам жана борт коштоочулар 3 айга чейин дарыланууга жатат. Жара ооруларынын оорлошунда жана оперативдик дарылоодон кийин кубөлөндүрүүнү кайталоо операциянын тиби жана дарылоонун жыйынтыктарына жараша, 6-12 айдан кийин жургүзүлүшү мүмкүн. 12 эли ичегинин тырык деформациясы клиникалык пайда болуулары жок болуп биринчи жолун аныкталган учурда, жактар жумуштан четтетилбейт.

25. Боор, өт, уйку без оорулары.

25.1. пункту боюнча, активдүү стадиядагы өнөкөт гепатити, холециститтин өнөкөт курчтануусу, панкреатити, өт таш оорулары жана боор циррозу бар жактар күбөлөндүрүлөт. Жеке сезгенүү ооруларынын ультраүндүү белгилери клиникалык диагнозду коюуга жетиштүү негиз боло албайт. Боордун өнөкөт диффуздук оорулары болгон учурда, медициналык корутунду процесстин стадиясына, активдүүлүгүно жана клиникалык формасына жараша болот. 6 айдын ичинде биохимиязык көрсөткүчтөрдүн нормалдашуусу белгилери болгон, В жана С өнөкөт гепатитинде авиациялык персоналда туруктуу ремиссия болгон учурда, учкучтук ишке уруксат берүү маселеси каралат.

Учкучтук ишке калыбына келтирүү 25.2. пункту боюнча органдын функцияларынын сакталышы жана туруктуу ремиссия шартында жүргүзүлөт. АКБ диспетчерлери, дарылануудан кийин жумушка уруксат берилет.

Ооруу белгилери жок, В жана С гепатитинин вирусун алып жүрүүчүлүктү аныктаганда учууга (АКБ ишке) уруксат берилиши мүмкүн.

Холецистолитиаз болгон учурда, таштардын саны жана көлөмдөрүнө карабастан, аларды жок кылуу иш-чараларын жүргүзүүнү сунушталат. Тандоо операциясы эндоскопикалык холецистэктомия болуп саналат. Литотрипсия жана холецистэктомиядан кийин учкучтук ишке калыбына келтирүү маселеси 3-6 айдан кем эрте эмес убакта каралат. АКБ диспетчерлери үчүн жумушка уруксат берүү мөөнөтү операциянын жана операциядан кийинки жумушка жарактуулугун калыбына келтирүү мезгилинин жыйынтыктарына жараша 2-3 айга чейин кыскартылышы мүмкүн. Кайырдуу функционалдуу блирубинемиясы бар жактар, кароодон кийин учкучтук ишке жарактуу деп табылышат, бирок авиациялык-химиялык  иштерди аткауу боюнча учууларга уруксат берилбейт.

26. Курч гломерулонефрит менен ооруган жактар ишке (окууга) жараксыз теб табылышат жана 1 жыл бою бакоого жатат. Жумушка (окууга) уруксат берүү маселеси клиникалык кароодон кийин каралат. Өнөкөт пиелонефрит белгилери болгон учурларда, жарактуулугу тууралуу чечим жекече бөйрөктөрдүн функцияларанынын сакталышы жана процесстин агымына жараша кабыл алынат. Пиелонефрит кайталанган мүнөздүү жайгдайда, күбөлөндүрүү негизги ооруу боюнча жүргүзүлөт. 

27. 27.1. пункту боюнгча, муундардын сезгенүү, аллергиялык, кан алмашуу оорулары. Бириктирүү ткандарынын жабыркоолору бар жактар күбөлөндүрүлөт. Пул пунктка Бехтерев, Рейтер ооруулары жана башка инфекциондук аллергиялык генездин спондилоартриттери кирет. Курч инфекциялык, инфекциялык-аллергиялык артриттери, полиартриттери бар жактар 3-6 айга чейин дарыланууга жатат. Өнөкөт артритте, полиартритте, медициналык корутунду муундардын функционалдык абалына жараша чыгарылат.

                     Хирургиялык оорулар

 28. Окууга талапкерлер:

- учкучка бойдун узундугу туруп турганда 160 см кем эмес 190 см жогору эмес болушу керек.

     - отуруп турганда бойдун узундугу 95 см жогору эмес; буттун узундугу 73см кем эмес болушу керек;

- штурманга жана бортинженерге бой157 смкем эмес жана 190 см. жогору эмес;

 - борт коштоочулукка бой155 см. кем эмес жана175 смжогоу эмес аялдарга, 190 см. жогору эмес эрекектерге.

Авиациялык персоналдын дене салмагы аладрдын боюнун узундугуна жана жаш курагына шайкеш келиш керек ( дене салмагынын индекси Кетле боюнча, 14-тиркеме). ДСИ 18,5 төмөн дене салмагынын дефицитин мүнөздөйт. Жарандык авиация окуу жайларында окууга талапкерлердин өрчүүсүн баалоодо, жаш курак эске алынат (организмдин интенсивдүү өрчүү  мезгилинде денеин салмагы бойдун узундугунан калып калышы мүмкүн), 25% дене салмагынын дефицити жетишсиз физикалык өнүгү көрүнүшү катары бааланбаш керек.

ЖА окуу жайларына тапшырууга талапкелердин жана учкучтук курам жактарынын булчуң күчу төмөндөгудөй болушу зарыл: оң колдо – 35 кгс кем эмес, сол колдо – 30 кгс кем эмес (сологойдо тескерисинче оболушу мүмкүн). АКБ диспетчерлигине окууга тапшыруучуларга бой, дене салмагы жана булчуң күчү боюнча чектөөлөр болбойт. Инфантилизм болгон учурда, окууга жарактуулугу тууралуу маселе эндокринологдун корутундусу боюнча чечилет.

29.  Лимфотүйүндөрдүн жабыркануусу учурунда, күбөлөндүрүлүүчү адистин кароосуна жатат.

Лимфотүйүндөрдүн кургак учугу болгон учурларда, учкучтук (диспетчерлик) ишке кайрадан калбына келтирүү максатында кароо жүргүзүү толук клиникалык дарылануудан жана кургак учукка каршы диспансеринен учеттон чыгарылгандан кийин мүмүн. Актиномикоз болгондо, учкучтук (диспетчерлик) ишке кайрадан калбына келтирүү толук клиникалык айыгуудан кийин,дерматологдун корутундусун эске алуу менен мүмкүн, бирок дарылоо а яктагандан кийин бир жылдан кем эмес убакта.

30. Бул  пункт боюнча, баш сөөктөрү, кыймыл тирөөч аппаратарынын, спецификалык жана спецификалык эмес этиология: муундардын жана сөөктөрдүн кургак учугу, остеомиелиттер, дегенеративдик дистрофикалык процесстер (артроздорду, остеохондропатияны деформациялаган, спецификалык некроздор ж.б.), таман төкөөрү, калкулездүү бурсит, Дюипитерндин контрактурасы, эозинофилдүү  гранулема, ксантомдор, гемангиомалар, фиброздуу дисплазия, ошондей эле бет  скелетинин өнөкөт оорулары менен ооруган жактар күбөлөндүрүлөт. Баш травма алганда, баш сөөгүнө операциядан кийинки кесепеттери болгондо эксперттик корутундуну невролог чыгарат. Оорунун спецификалык этиолоиясын, секвестралдык көндөйлөрдү, жаранын тешиги аныкталган учурда, функциясынын бусулушунун даражасына карабастан, күбөлөндүрүлүүчүлөр жараксыз деп табылышат. Дарылоону оң жыйынтыктары жана 6 айдан кем эмес убактагы ремиссияда, ишке уруксат берүү маселеси каралышы мүмкүн.

Патологиялык кифоздун бардык түрлөрүн ишке жана окууга жараксыздыкты аныктайт.

Келбеттин түрлөрү – “тегерек арка” патологиялык кифозга кирбейт. Дифференциалдуу диагностика үчүн омуртканы рентгенологиялык текшерүү жүргузүш керек. Нормалдуу физикалык өрчүүдө 1 даражадагы өспүрүмдүк сколиоз, тубаса сакрализация, люмбализация, омурткалардын, жамбаш органдарынын, оорутуу синдрому менен функциянын бузулусу коштолбогон, омурткалардын туткаларынын ажыроосу, жарандык авиация окуу жайында окууга тоскоолдоук болбойт.

Тамырлануу синдрому менен коштолуучу омуртканын дегенеративдик дистрофикалык процесстеринде медициналык корутундуну невролог чыгарат.

Омуртка мүчөлөрүнүн мертинүүсү менен сынганда, омурканын кургак учугунда (процесстин фазасына жана функциянын абалына карабастан), күбөлөндүрүлүүчүлөр жараксыз деп табылышат. Омуртканын бир же эки мүчөсүнүн компрессиондуу сыныгы болгон учурда, медициналк күбөлөндүрүү травмадан, операциядан кийин 12 айдан эрте эмес убакта өткөрүлөт. Туурасынан келген өзөктүү урчуктары сынганда, жумшка же окууга функицяларынын калыбына келтирилгенден жана ооруу синдромдору жок болгондон кийин уруксат берилет. Жамбаш сөөктөрүнүн консолидиривдүү сыныгы учурунда, медициналык күбөлөндүрүү травма алгандан кийин 6 айдан эрте эмес убакта өткөрүлөт.

Булчуңдарга, тарамыштарга, байламталарга, сөөктөргө жана муундарга операция жасалган учурда, учкучтук окууга, учкучтиук ишке (АКБ боюнча) жарактуулуктары функциялар калыбына келгенден кийин аныкталат. Операциянын жыйынтыгы боюнча колдун же буттун узундугун жол берилген кыскартуунун көлөмү 2,0 см. жогору эмести түзөт.

Көнүмүш мертинүүнү же тескери муунду оперативдик дарылоо боюнча көрсөтмөлөр болгондо, операциядан баш тарткан учурда, күбөлөндүрүлүүчүлөр 30.1. пункту боюнча жараксыз деп табылат.

Остеосинтез болгон учурда, металлозанын белгилери жок болгондо майда танталдуу карматкычтар (шакекче, Лэна пластинкалары, шуруптар ж.б.), окууну жана иштөөнү улантууга тоскоолдук бербейт. Металл бекиткичтер (ЦИТО, Богдановдун өзөктөрү ж.б.), жумушка кайра орношуу убакытында алып салынышы керек.

Травматолог металл бекиткичтери алып салууну көрсөтпөгөн жагдайларда, айтканга туруп керек эмес, ал эми күбөлөндүрүлүүчүнүн клиникалык абалы жагымдуу болгон учурда жумушка уруксат берүү тууралуу масиле оң чечилиши мүмкүн.

Манжанын жок болуушу же бир колдогу эки манжанын иштебеши, оң колундагы биринчи же экинчи манжалары, ошондой эле сол колундагы биринчи манжанын жок болушу 30.1. пунктуна тиешелүү. Биринчи манжанын тырмактуу шыйбылчагы же башка жактарынын эки шыйбылчактын жок болушу манжанын толук жок болушуна барабар. Колдун манжаларынын, алакандын, башка деффектилери болгон учурда, жарактуулукту баалоо, алакандын функциясынын сакталышынын даражасы менен аныкталат. Муундардын функциясын баалоо 13-тиркеме боюнча жүргүзүлөт.

Басышты кыйындаткан жана таман функциясын бузган тамандын жоктугу же тубаса деформацияланышы (кыйшык басуу, тамандын варустук же вальгустук деформациясы, III-даражадагы жалпак тамандык ж.б.) 30.1. пунктуну тиешелүү.

Остеоартроз белгилери жок, жалпак тамандыктын биринчи даражасы же экинчи даражасынын баштапкы даражасы окууга тосколдук бербейт. Керек болгон учурда кошулган жеринин бийиктигин так аныктоо үчүн таманды рентгенографиялаш керек. 20 мм төмөн узунуна кеткен аштыктын бийиктиги менен жалпак тамандык учкучтук окууга жараксыздыкты аныктайт.

Жарандык авиация окуу жайларында тапшыруучу талапкерлердин жана борт коштоочулук ишке кирүүчүлөрдүн функцияларынын бузулушунун даражасына жана абалына карабастан, теринин чоң тегиз тырыктарында (дененин 20% көп бөлүгү), жараксыз деп табылат. Кыймыл – тирегич аппаратынын анатомиялык деффектилери менен жана анын функцияларынын бузулушун менен байланышту болгон күмөн учурларда, оң медициналык корутунду чыгаруу мүмкүнчүлүгүн аныктоо үчүн күбөлөндүрүлүүчүнү учкучтук машыктыргычтарда же өндүрүш шарттарында текшерип көрүү керек. Муундардын функцияларын баалоо 13-тиркемеге ылайык жүргүзүлөт.

31. Жаман шишиктер.

Теринин рагы жана астынкы эриндердин биринчи даражадагы рагы, ошондой эле нерв системасынын борбордук, периферикалык шишиктери, көз жана ЛОР органдардыкы 31.1. пунктунан алынып салынат.

Сыркоолууда алдынкы эриндеринин биринчи даражадыгы тери рагын аныктагында, дарылануу мезгилине убактылуу жумушка жараксыздыгы бекитилет. Кесиптик жарактуулугу тууралуу маселе онкологдун корутундусун эске алуу менен периферикалык кандын көрсөткүчтөрүнүн нормалдашусунда чечилет. 31.2. пунктун боюнча жекече баалоону колдонуу менен жумушка кайра орноштуру биринчи даражадагы сүт безинин жумшак ткандардын, ашказандын, ичегилин (түз ичегини кошкондо), жатын мойунчасынын,  калкан безинин шишигинин (T1N0M0) же экинчи даражагы (T1N0M0), дарылоодон кийин мүмкүн.

Күбөлөндүрүлүүчү жакта организимдин функцияларынын стабилдүү жана толук компенсациясын учурунда, шишик процессинин генерализациясы же күчөөсү жок болгондо учкучтук, диспетчерлик, борт коштоочулук ишке кайра орношуу масилеси төмөнкү мөөнөттөрдө каралат: - ашказан жана ичеги рагында – операциядан кийин үч жылдан кем эмес убакта; - калкан базинин, сүт безинин, бөйрөктөрдүн, тукумчалардын, жатын моюнчасынын, табарсыктын жаман шишиги болгондо – дарылоо аяктагынан кийин эки жылдан кем эмес убакта (оперативдүү, нурдуу терапия, комбинирленген дарылоо). ДУЭКке бериле турган документтерде төмөнкүлөр көрсөтүлүш керек: шишиктин баскычы, патоморфологиялык корутунду (шишиктин өсүшүнүн анатомиялык тиби, анын морфологиялык сыпатты, регионардык лимфотүйүндөрдүн абалы) жана жүргүзүлгөн дарылоо (хирургиялык үчүн – датасы, операциянын мүнөзү, операциядан кийинки мезгилдин агымы; нурдуу үчүн – нурдоонун ыкмасы жана мөөнөтү, суммардуу очоктуу ченем, жалпы жана жергиликтүү нурдуу реакция).

Шишикти локализациялоого карабастан, патоморфологиялык корутундуда “c-r in situ” медициналык корутунду дарылоонун (операциянын) жүрүшүнө карата чыгарылат.

32. Бул пунктка анык кайырдуу шишиктер кирет: сөөк-кемирчек эгзостору, түйүндүү богок, кистозду пайда болулар (жаратылышына карабастан), простата безинин кайырдуу гиперплазиясы, мастопатиясы. Борбордук нерв системасынын, ЛОР органдарынын, көздүн, кистанын борбордук жана перефириялык кайырду шишиктери бул пунктка киргизилбейт. Кистасы бар авиациялык персоналды күбөлөндүрүүдө, патогенетикалык жана органикалык мамиле колдонулат (аларда табылган органдардын оруунун бөлүмдөрүндө).

32.1. пункту, анын жоюлушуна көлөмүнө, жанаша органдары менен катташына курчап турган органдардын функциясынын бузулуш мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу, оперативдик дарылоого жатпаган шишиктерге колдоонулат.

Кайырдуу шишикти жок кылган кийин ишке уруксат берүү мөөнөтү операциянын маштабы жана анын жыйынтыгы менен аныкталат. Өсүү тенденциясы жок, бут кийимди жана кийимди кийип жүрүүгө тоскоол бербеген, чоң эмес көлөмдөгү кайырдуу шишиктер болгондо, кесиптик жарактуулук маселеси оң чечилет. Мурда кайырду шишик боюнча операция болгон окуу жайга тапшыруучулар жана борткоштоочулука иштөөчү жактар, ДУЭКке жүргүзүлгөн операциянын мүнөзүн жана шишикти гистологиялык изилдөө маалыматтары камтылган көчүрмөнү берет. Ашказан ичеги трактысынын (көп учурда полип болгондо) жана дем алуу органдардын кайырду шишиктеринде, уулуу химикаттар менен иштөгө жараксыздык аныкталат. Бул учурларда дарылоо тактикасы тууралуу маселе онколог (проктолог) аркылуу чечилет.

Кайырдуулугу эндокринолог менен тастыкталган, эутиреоиддүү түйүндүү богокту оперативдик дарылоо комиссиялар аралык мезгилде жүргүзүлүшү мүмкүн. Түйүндүү богокту жок кылган кийин учкучтук диспетчерлик ишке кайра кирүү же  бул адистиктерге окуу маселесин терапевт операциядан кийин үч айдан эрте эмес убакта карайт. Ушундай эле мамиле түйүндүү мастопатияга колдонулат, эгерде онколог тез операцияны сунуштабаса.

Өттө полиповиддүү пайда болулар аныкталганда, анык жана холистериндүү полип (полиповиддүү холестероз менен) дифференциалдуу диагностиканы керек.

Дизурикалык бузулуусу жок, биринчи баскычтагы, простота безинин кайырдуу дисплазия гиперплазия учурунда, эгерде угологтун корутундусу боюнча оперативдүү дарылоо көрсөтүлбөсө, күбөлөндүрүлүүчүлөр 32.2. пункту боюнча жарактуу деп табылат. Экинчи жана үчүнчү баскычтарында, ошондой эле гиперплазиянын биринчи башкычында, эгерде ал курч сара чыгаруунун кармалуусу кыйындаганда, жактар жараксыз деп табылат.

Сырткы жыныстык органдарынын кайырду шишиктерин жок кылуу боюнча маселе, гинекологдун (урологдун) консультациясынан кийин чечилет. Белгиси жок өтүп жаткан, матка миомасы аныкталган текшерилүүчүлөр байкоого жатат. Борт коштоочулукка окууга талапкер жана бул жумушка кайра кирүүчүлөр жараксыз деп табылат. Миоманын өсүү, овариялдуу – менструалдуу функциясынын бузулушу жана орутуу синдромунун күчөө жагдалырайында, оперативдүү дарылоо көрсөтүүлгөн. Бут кийим жана кийим менен ар дайым басылууга дуушар болгон, дене түзүлүштө жайгашкан, 2х3 жана андан жогору көлөмдө болгон көп пигментүү невустары бар учкучтук окууга талапкерлер жараксыз деп табылат.

33. Көкүрөк оорууларынын жана диафрагмаларынын өнүгү жетишсиздиктери, травма жана операциялык кесепеттери.

Көкүрөк көөдөнүнүн жана орто бөлүгүнүн органдардыгын оорулары боюнча операциядан кийин, күбөлөндүрүүлүчү жактарын учкучтук (диспетчерлик) окууга жана ишке жараксыз деп табылат. Дарылоонун жагымдуу жыйынтыктары болгондо, жумушка (окууга) жарактуулугу тууралуу маселе, терапевт менен биргеликте операциядан кийин 6 айдан эрте эмес убакта чечилет.

Көкүрөк бөлүктө жана өпкө ткандарында башка тектүү нерселер болгондо, чоң тамырлардан жана жүрөктөн алыс болгондо клиникалык пайда болуларды бербеген жана жакшы сырткы дем алуу функциясында, медициналык корутунду 33.2. пункту боюнча чыгарылат. Жарандык авиация окуу жайларында окууга талап керлер жараксыз деп табылат.

Травматикалык пневмоторакс болгондо медициналык корутунду дарылоодон жана клиникалык текшерүүдөн кийин кабыл алынат. Ички органдарды жабыркоосу жок, көкүрөктү тешкен жаратта, жарактуулугу тууралуу маселе толук айыккандан кийин чечилет. Ашказандын кызыл өңгөчтүн же татаал рефлюкс-эзофагидди чакырган, кемсинүүгө шыктуу болгон диафрагмалык чуркуктарда жараксыз деген чечим чыгарылат. Оперативдүү дарылоонун жагымдуу аяктоосунда жумуш тууралуу маселе операциядан кийин 6 айдан эрте эмес убакытта каралат.

34. Өрчүү жетишсиздиктери жана кызыл өңгөч оорулары.

Бул пункт өзүнө дивертикулдарды, кызыл өңгөчтүн тырыктуу өзгөрүүлөрүн, кардиоспазмды, кардиянын ахалазиясын камтыйт.  Дивертикулду оперативдүү дарылоонун жагымдуу жыйынтыгында, учкучтук, диспетчерлик ишке жарактуулугу тууралуу маселе операция жүргүзүлгөндөн кийин 6 айдан эрте эмес убакта каралат.

34.1. көлөмү 2-2,5 см. болгон дивертикулда, контрасттык салмакты кармабаган, дивертикулит менен жана кызыл өңгөчтүн функциясынын бузулушу коштолбогондо колдонулат.

35. Күбөлөндүрүлүүчү жактарда ич көндөйүндө операциядан кийинки тырыктар болгондо, жасалган операциянын жүрүшү жана мүнөзү тууралуу документтерди ДУЭКке алып келип беришет. Өнүгүү аномалиясына, ич көңдөйүнүн органдарынын жабыркоосу, шишике байланыштуу эмес ооруларга, анын ичинде шишик ооруларына, холецистит, өт таш ооуларына, курч жана өнөкөт панреатитке, стангуляциондук өтпөстүк, ичеги түйүлүү ооруларына байланыштуу болгон опреациядан кийин авиациялык персонал жараксыз деп табылат.

Апендикулярдуу инфильтрат болгон учурда, күбөлөндүрүлүүчү жараксыз деп табылат. Жумушка карра калыбына келтирүү  операциялык дарылоодон кийин мүмкүн.

Жагымдуу жыйынтыгында, ишке уруксат берүү жана окууну улантууга опреациядан кийин төмөндөгү мөөнөттөрдө уруксат берилет:

Ич көндөйүнүн органдарын бузулуусу жок терең жаракаттарда, курч жана өнөкөт аппендецит боюнча апендэктомия болгондо, Меккелив диверкулитин алып таштаганда, диагностикалык лапаротомияда (эгерде интраоперациялык ревизиянын маалыматы боюнча тереңдетилген дарылоо же узак консервативдик дарылоо көрсөтүлбөсө) – 6 жумадан эрте эмес убакта;

Ички органдардды жарбыркатуу менен терең жаракатта, ошондой эле өтүгпөгөн перитонит оорулары – 4-6 айдан эрте эмес убакта;

Куюлган перитонит менен татаалданган жана ички органдарынын жаракаттануусу менен ооруларда – 12 айдан эрте эмес убакта.

Хирургиялык жана калыбына келтирүүчүлүк дарылоо ыкмаларынын дайыма өнүктүрүүлүшүн эске алсак, жогоруда көрсөтүлгөн мөөнөттөрү, бул жагдайларда авиациялык персоналдын ден соолугуна жана учуу коопсуздугуна терс таасир бербей турган ишенич боюнча кыскартылышы мүмкүн. 12 эли ичегиге шишик боюнча жасалган операциядан кийин, холецистоэктомия, спленэктомия болгондо, медициналык корутунду хирург менен терапевт биргелешип чыгарат. Ичегинин түүйүлүүсү боюнча жасалган операциядан кийин себебинин жок кылынбасына байланыштуу тигиш оорулару жана уйку безине операция жасагандан кийин күбөлөндүрүлүүчүлөр калыбына келтирүүгө жатпайт. Долихосигма, клиникалык пайда болуулары жок жараксыздыгы тууралуу чечим кабыл алууга негиз боло албайт. Жара оорулары күчөгөндө, органдарды сактап калуу боюнча жасалган операциялардан кийин (ваготомия ачылган же канталаган жара менен шайкеш, же антрумэктомия, ваготомия пилоропластика менен – кесик пилородуоденалдуу стеноздо), операциядан кийинки мезгилдин жайлуу агымында, 6 айдан кийин оң медициналык корутунду кабыл алынышы мүмкүн. Ашказандын көнүмүш резекциясы менен ооругандар же операциядан кийин күчөөлөр болгондо, кесиптик жарактуулугу тууралуу маселе 12 айдан эрте эмес убакта чечилет.

Курсак бөлүгүнүн чуркусу, оперативдвк дарылоого жатат. Күбөлөндүрүлүүчүлөргө операциядан кийин 5-6 айдан эрте эмес убакта ишке (окууга) уруксат берилет. Диаметри 4 см чейин түз чурай чуркуда жана оорутуу синдрому жок болгондо, коммиссиялар аралык мезгилде оперативдик дарылоого уруксат берилет. 1 см жогору эмес диаметрдеги киндик чуркусунда, оперативдүү дарылоо үчүн көрсөтөм оорутуу синдрму болуп саналат.

36. Параректалдуу клетчатаклардын жана түз ичегинин ооурлары.

Курч сезгенүү белгилери менен эпителиалдуу куймулчактуу жүрүш аныкталганда, ошондой эле тешик формада болгондо суук мезгилде оперативдүү дарылоо көрсөтүлгөн. Дарылоонун жайлуу жыйынтыктарында, ишти (окууну) улантууга уруксат берилет. Гемморойду, өнөкөт парапроктитти, эпителиалдуу куймулчактуу жүрүштү оперативдик дарылоодо, жарактуулугу тууралуу маселе айыккандан кийин каралат, бирок операциядан кийин 4 айдан эрте эмес убакта: түз ичегинин түшүп калуусунда, аналдык кысылуунун жетишсиздигинде – 6 айдан эрте эмес убакта.

Өзүнчө кошулган түйүндөр, гемморой диагноузн коюууга негиз боло албайт. Гемморойдун тез курчуп туруусу болуп 3 жыл катары менен бир жолку курчуганды же бир жыл ичинде 2 жолудан көп курчуулар саналат. Аралыктардын кондиломатозу 36.2. пункту боюнча дерматовенерологдун консультациясынан кийин каралат. Түз ичегинин полипинде жана полипозунда 32-пунттун талаптары колдонулат.

37. Бул пунктка төмөндөгүлөр карайт: артериялардын облитериялык оорулары (эндартериит, атеросклероз), атеросклеротикалык окклюзалар, аневризмдер, веналардын варикоздук кеңейиши, тромбофлебит, флеботромбоз, посттромбофлебитикалуу оору, теринин калыңдап кетүү оорусу, тамырларга операция жасагандын кесепеттери жана алардын жабыркоосу.

Посттравматикалык артериалдуу аневризмди оперативдүү дарылоонун жайлуу жыйынтыгында, ишке жарактуулугу тууралуу маселе операциядан кийин клиникалык кароонун жыйынтыгы боюнча 4-6 айдан кем эмес убакта кабыл алынат.

Трофикалык бузулуу белгилери менен веналардын варикоздун кеңеишинде, кан айлануунун декомпенсациясы, түйүдөрдүн үстүндөтерилердин жукарышы жана үзүлүү коркунучунда, күбөлөндүрүлүүчүлөр жараксыз теб табылат.

Төмөнкү аяктардын веналарынын варикоздуу кеңейишин оперативдик дарылоодон кийин ишке уруксат берүү маселеси операциядан кийин 3 айдан эрте эмес убакта чечилет. Варикоздуу оорунун рецидивинде, борт коштоочулар ишке жараксыз деп табылышат, башка күбөлөндүрүлүүчүлөргө кан айануунун бузулушунун деңгээлин эске алуу менен жекече баалоо колдонулат. Посттромбофлебитикалык ооруда компенсация стадиясында, АКБ диспетчерлери жарактуу деп табылат, калгандары оорунун стадиясына карабастан жараксыз деп табылат.

38. Сийдик-тукум органдарынын оору кемтиктери, аларга жасалган операциянын жана жарбыркоосунун кесепеттери.

Бөйрөктөргө, сийдик түтүкчөлөрүнө, табарсыка, сийдик үтүсүнө оперативдик кийлигишүүдөн кийин ишке калыбына келтирүү операциядан кийин 6 айдан эрте эмес убакта мүмкүн. Радиоизотоп ыкмасы менен табыла турган, бөйрөктөрдүн жеңил даражадагы паренхиматоздуу функциясынын бузулуусу 38.2. пукнту боюнча ишке калыбына келтирүүгө тоскоолдук боло албайт.

Нефректомия менен ооруган же тубаса жалгыз бөйрөгү бар учкучтук курамдын жактарына, бөйрөктөрдүн функциясынын абалына жараша жекече баалоо колдонулат. 38.1. пунктуна тийешелүү болгон I-II-даражадагы бузулусу жок нефроптоз ишти улантууга тоскоол болбойт. Нефроптоздун III-даражансында, учуучу курам, борт операторлор жана борт коштоочулар жараксыз деп табылышат, АКБ диспетчерлерине жекече баалоо колдонулат.

Крипторхизмдин бардык түрлөрүндө (кармалуу же урук безинин эктопиясы), окууга жараксыздыгы тууралуу корутунду чыгарылат. Урук безин алуу боюнча операция жасалган жактар (курсак кармалуусунда, урук безинин түшүшүндө, эктопияда), окууга жарактуу деп табылат. Урук безинин төмөндөөсү менен крипторхизманы оперативдик дарылоодон кийин,  учкучтук окууга жарактуулугу, урук бези калтанын түбүндө эмес, өзүндө жайгашкан шартта, операциядан кийин 6 айдан эрте эмес убакта аныкталат.

Урук безине сары суу толуусу боюнча, окуучунун эн танабына жасалган операциядан кийин учкучтук курам жана борт коштоочулар окууга (ишке) операциядан кийин 6-8 айдан кийин уруксат берилет, диспетчерлер – убактылуу жумушка жараксыздыгы тууралуу баракчасын жапкандан кийин.

Эн танабынын веналарынын жай кеңейүүсүндө (венанын ачык көрсөтүлгөн конгломераты жок жана курсак прессин чыңалтууда алардын чоңоюшунда) талапкерлер окууга жарактуу деп табылышат. Гипоспадиянын баш сымал формасында, окуу жайларда окуй турган талапкерлер, учкучтук курам, диспетчерлер, жана борт коштоочулар жарактуу деп табылат.

Урук безине жана эн танабына сары суу толгондо, эн танабынын тамырлары кенейген учурда, полярдык экспедицияага жана климаты ысык өлкөлөгө жиберүүдө, жактарды жекече байкоо иштери каралган.

39. Бул пунктка төмөндөгүлөр кирет: сийдик-тукум жана бөйрөк органдарынын кургак учугу, пиелонефрит, цистит, уретрит, простатит, сийдикти кармай албастык. Кургак учуктун активдүү фазасында жараксыздык тууралуу чечим кабыл алынат. Спецификалык эмес курч сезгенүүдө күболөндүрүлүүчүлөр дарыланууга жатат. Тукум безин кургак учуктан айыккандан кийин (консервативдүү, оперативдүү) жана кургак учука каршы диспансердин учетунан чыгаргандан кийин ишке урусат берилет.

Кургак учук боюнча нефрэктомия болгон жактар жараксыз деп табылышат.

Сийдик-тукум органдарынын спецификалык эмес өнөкөт ооруларынын бир жылдын ичинде эки жолудан көп же 3 жыл катары менен жылдык бир жолку курчууларында, күбөлөндүрүлүүчүлөр жараксыз деп табылышат.

40. Сийдик-таш оорусунун диагнозу анамнездин, лаборатордук инструменталдык изилдөөлөрдүн, бөойрөктөрдүн функционалдык абалын баалоо маалыматтарын эске алуу менен коюлат. Бөйрөктө ультра үндүү текшерүүдө так акустикалык белгиси менен диаметри 5 ммден көп гиперэхогендүү түзүмдү аныктаганда, бул оорунун диагнозун тактайт. Бул учурларда, дарылануу керектиги тууралуу медициналык корутунду чыгарылат, көбүнчө дистанциялык литотрипсия ыкмасы менен. Авиациялык адистерди  кесиптик милдеттерди аткарууга операциядан кийин 6 айдан эрте эмес мезгилде уруксат берилет.

Сийдик-таштуу оорунун диагнозу УҮИ маалыматтарына негилделбеши мүмкүн, анда бөйрөк синус аймактарында анча чоң эмес (3-4 мм чейин) экопозитивдүү түзүмдөр табылат жана алар көбүнчө дайыма так эмес акустикалык белгилери менен болот (”микролиттер”). Микролиттер сыяктуу окшош эххографикалык сүрөттү тамырлардын капталдарындагы пирамидканын учтарындагы кальцинаттар да берет. Күбөлөндүрүлүүчүнүн сийдигинде тусдардын химикалык жаратылышын аныктаганда, оксалурия, уратурия тууралуу корутунду жасалып тйииштүү сунуштар берилет.

Тери жана венерикалык оорулар 

41. Күбөлөндүрүлүүчү жактарда бул ооруларды аныктаганда,кесиптик милдеттерди аткаруу жана жарандык авиация окуу жайларында окуу тууралуу маселе терс чечилет.

42. Тери оорулары аныкталган жактарда дарыланууга жатат. Медициналык корутунду дарылоонун эффектисин жана процесстин жайылгандыгын эске алуу менен чыгарылат. Окуу жайларга жана борт коштоочулукка окууга талапкерлер денесинин ачык жерлериндеги (бети, моюну, колдун алакандары) витилгосу менен  уялуу алопециясы менен жараксыз болушат.

43. Көбүнчө жыныстык жол менен берилүүчү инфекциялар. Саналган ооруларда (сифилис, гоноккоктуу инфекцияжана башка венерикалык оорулар) медициналык корутунду венерологдун корутундусун эске алуу менен толук айыккандан кийин кабыл алынат.

Аялдардын оорулары жана кош бойлуулук

44. Калдыктуу анатомиялык деффектилери менен, функционалдык бузулуштары жана оорутуу синдромдору менен, көп учурда сезгенүү процессинин курчуусунда (бир жылда эки жолу)  өнөкөт гинекологиялык ооруларда, күбөлөндүрүлүүчүлөр жараксыз деп табылат.  Аялдын жыныстык сферасынын өнөкөт оорулары курчуганда, дарылануу көрсөтүлгөн, аяктагандан кийин ремиссиянын туруктуулугу  тууралуу маселени чечүү үчүн 2 менструалдык цикл аралыгында байкоолор жүргүзүлөт.

Жатын моюнчасынын оорулары (эрозия, эндоцервицит, эрозирленген эктропион), трихомонаддуу кольпит, трихомониаз учурда клиникалык эксперттик комиссиянын корутундусу менен үч жумалык мөөнөткө чейин аялды жер үстүндөгү ишке которуу менен дарылоого жатат. Борт коштоочуларды текшерүү жумуштан четтетүүсү жок жүргүзүлөт. Кичи жамбаштагы биригүү процесси, жатындын тегинин жоктугу, бир жактуу кыпчыкей,  жана эки жагында тең фаллопиялык трубаларынын жоктугужумуштан четтетүүгө негиз болуп саналат. Жыныстык органдардын III-даражадагы төмөндөөлөрү же түшүп калуулары, сийдик-тукум жана ичеги-жыныстык тешиктерде, арткы тешиктин сфинктеринин функциясынын бузулуусу менен чаттын ажырашында, күбөлөндүрүлүүчүлөр ишке жараксыз деп табылат. Функционалдык бузулуулар жок, I-II- даражадагы жатындын жана жыныс ичинин капталдарынын төмөндөшү иштен четтетүүгө негиз боло албайт. Окууга талапкерлер жана борт коштоочулукка ишке кирүүчүлөр жараксыз деп табылат. Хирургиялык дарылануудан кийин калыбына келтирүү тууралуу маселе 6 айдан эрте эмес мезгилде каралат.

Жатындын туура эмес жайгашканында, анын чала өрчүүсүндө функционалдуу бузулуулары менен кошмүйүз жатындыкта (метрораргия, оорутуулар) жараксыздыгы тууралу корутунду чыгарылат. Функционалдык бузулуулары менен коштолбогон жатындын тубаса жок болушу, жыныс ичинин жоктугу же чала өрчүүсү, күбөлөндүрүлүүчүлөрдү жараксыз деп табууга негиз боло албайт.

45. Дисфункционалдуу жатындуу каноолор дарылоого жатат.

46. Кош бойлуулук аныкталган учурдан тарта, күбөлөндүрүлүүчүлөр учкучтук, диспетчерлик, борт коштоочулук ишке жараксыз деп табылат. Аборт же мезгилсиз төрөт менен аяктаган кош бойлуулукта ишке уруксат берүү маселесин гинеколог чечет. Кош бойлуулука байланыштуу иштен четтетүү же төрөттөн кийин ишке уруксат берүү акушер гинекологдун корутундусу менен жүргүзүлөт.

                                 Көз оорулары

47. Көздүн былжыр челинин жана ирмөөчтөрүнүн оорулары.

47.1. пунктуна ирмөөчтөрдүн жетишсиздиги, жартылай трихиаз, I-II- даражадагы трахома, жаралуу блефариттер, был челдин өнөкөт оорулары, дарылоого жатпаган жаман пайда болуулар, органдын көрүү функциясын бузган жана оперативдик дарылоого жатпаган кайырдуу шишктер кирет. 47.2. пунктуна жөнөкөй блефариттер, былжыр челдин ачык конъюнктивдери, дарылануудан кийин ирмөөч терисинин рагы (онкологдун корутундусу боюнча), анча чоң эмес көлөмдөгү кайрдуу шишиктер,  көрүү органынын функциясын бузбаган ирмөөчтөрдүн тиликтүү өзгөрүүлөрү кирет. Канат сымал жалган чел, пингвекула, чоң эмес халазион, конъюнктивада сейрек катмарлуу фолликулалар жарандык авиация окуу жайларына тапшырууга токстоодук бербейт.

48. Жаш чыгаруу жолдорунун жана жаш органдарынын оорулары. 48.1. пунктуна ичкерүү, жаш чекиттеринин туура эмес жайгашышы, жаш-мурун каналчаларынын жана жүрүштөрүнүн стриктурасы, жаш безинин,  жаш капчасынын сезгенүүсү, травматикалык жабыркоолор жана жаштанууну чакырган башка оорулар кирет. Жаш чыгаруу функциясын калыбына келтирүүдө, ошондой эле, төмөнкү жаш чекиттеринин жоктугунда, жогорку жаш точкаларынын жана каналдарынын нормалдуу функциясында (каналдуу жана мурундуу сынамдар бааланат), эксперттик корутунду 48.2. пункту боюнча чыгарылат.

49. Көз чанагынын оорулары: сезгенүү, тамырлуу, дегенеративдүү мүнөздө операцициялык кийлигишүүдөн кийин, жаңы пайда болуулардын травмасмы.

49.1. пунктуна төмөнкүлөр кирет: тордомо челдин катмарланышы, пигменттүү ретиниттер, тамырларынын оор оорулары, тарвмалар, көздүн жаман пайда болуулары.

Курч ооруу менен ооругандан кийин (конъюнктивита, склерита, кератита, ирита, иридоциклита), көздүн жеңил контузияланышында, ишке урусат берүу тууралуу корутунду аыйккандан кийин чыгарылат.

Увеит, узак агымдагы, күчөөчү иридоциклит, кератит, хориоретинин, неврит, көз чанагынын травмалык жабыркоосунда, учкучтук курам жана борт коштоочулар 49.2. п. боюнча күбөлөндүрүү менен 3-6 ай аралыгында дарыланууга жатат. АКБ диспетчерлерине убактылуу жумушка жараксыздыгы тууралуу баракчасын жапкандан кийин жана кезектеги өргүүнү колдонгондон кийин уруксат берилет. 49.2. п. боюнча өрчүүсү жок баштапкы жаш курак катарактасы, көз хрусталчаларынын чектелген тунаруусу, травматикалык мүнөздөгү айнексымал нерсе, макулодистрофия, функциясынын жетиштүү сакталышы менен көрүү нервинин өрчүбөгөн баштапкы атрофиясы бар жактар күбөлөндүрүлөт.

Көрүү органынын функцияларынын жетиштүү сакталышы үчүн төмөнкүлөр кабыл алынат: жаман көздүн көрүү курчтуулугу – учкучтар үчүн 0,6 коррекциясы жок, штурман, бортинженер, бортмеханиктер үчүн – 0,4 коррекциясы жок, калган кесиптерге – 0,3 төмөн эмес коррекциясы жок; нормалдуу көрүү талаасы, караңгылык адаптациясы, туруктуу бинокулярдуу көрүү. Башка көздүн көрүү функциясы 53 пункттун талаптарына жооп бериш керек.

Интраокулярдуу линзаны имплантация кылуу менен катарактанын экстрациясына операция жасалган учкучтук курам жактары учкучтук ишке жараксыз. Бир тараптуу артифакия болгон АКБ диспетчерлеренине операциядан кийин 6 айдан эрте эмес убакта жумушка уруксат берилет. Кош тараптуу артифкияда, АКБ диспетчерлери ишке жараксыз болушат. Борт коштоочуларды жумушка уруксат берүү оперативдик кйилигишүүнүн көлөмүн, линзанын тагылышын, көрүү функциясынын сакталышын, аккомодацияны жана жаш куракты эске алуу менен жекече чечилет.

Кераторефракционндук операциядан кийин учкучтук курам жана учкучтук  ишке кайрадан кире тургандар жараксыз деп табылышат.

АКБ диспетчерлигине жана борт коштоочулукка окууга уруксат берүү маселеси операцияга чейин алысты көрбөө даражасын 3,5 Д, 10 көп эмес кератотомикалык илкелердин саны жана көз түбүнүн өзгөрүүсүн эске алуу менен жекече чечилет.

49.2. п. боюнча учкучтук ишке жарактуулук маселеси операциядан кийин 12 айдан эртеэмес убакта, АКБ диспетчерлери –операциядан кийин 6 айдан эрте эмес убакта чечилет. Мында, жыштык-контрасттык сыпаттарын жана көрбөөлүкө сезгенчектигинин сакталышы текшерилет.

Хрустал капсуласында сейрек майда пигменттердин тубаса чогулуусу, анек сымал нерсенин артерия калдыгы,көз торчосунун миелиндүү жипчелери  окуу жайга тапшырууга тоскоолдук боло албайт.

Тамырлуу жана түстүү челдин тубаса колобомасы, поликория, тубаса катаракталар, көрүү нервинин дискасынын офтальмологиялык өзгөрүүсү учкучтук адисттиктерге окууга каршы көрсөтмө болуп саналат.

Караңгылык адаптация бардык жактарга ар бир күбөлөндүрүүдө жүргүзүлө, жыйынтыктары колдонуудагы прибордо көрсөтүлгөн ченемдерге ылайык келиш керек.

50. Глаукомага күмөн санаганда, атайлаштырылган бөлүмдө текшерүү жүргүзүлөт. Кайырдуу офтальмогипертензиясы бар жактар байкоого жатат. Кесиптик милдеттерди аткарууга уруксат тууралу медициналык корутунду ачык бурчтуу, баштапкы компенсирленген глаукома менен жекече кабыл алынышы мүмкүн. Көздүн көрүү функциясынын толук сакталышы жана миоиктеринин минималдуу режими менен ачык бурчтуу 1 стадиядагы глаукоманы биринчи жолу аныктаганда, учкучтук курам жана АКБдиспетчерлери дарылоо-ден соолукту чындоо иш чараларын жана байкоо жүргүзүү үчүн 1 айден кем эмес убака жумуштан четтетилишет. Күбөлөндүрүү алдында глаукома боюнча адистин консультациясы өткөрүлөт.

Дисплей менен жабдууланган аба кемелеринде иштеген учкучтук курам жараксыз деп табылышат.

51. Түстүү көрүүнүн бузулушун диагноздоо түрүн, кабыл алынган классификация боюнча бузулуу даражасын көрсөтүү менен чыгарылат. Күмөн жана талаш учурларда, текшерүү өндүрүштүк шарттарда же учкучтук ишке максималдуу жакындатылган, авиацияда колдонуучу ар кандай түстүү белгилер менен байланыштуу болгон учкучтук машыктыргычтарда жүргүзүлөт.

52. Авиациялык персоналды күбөлөндүрүүдө төмөнкүлөр аныкталат: көрүү мүнөзү, биргелешкен кылый көздүүлүк жана паралитикалык кылый көздүүлүк – ачык (гетеротропия) жана жабык (гетерофории). Алар фузии механизминин бары же жоктугу менен айрымаланат (бинокулярдуу көрүү). Кээ бир жайгдайларда, кылый көздүүлүк жалган болушу мүмкүн экендигин белгилей кетиш керек; бул учурда бинокулярдуу көрүү бузулбайт.

Учкучтук жана диспетчерлик адситике окууга талапкерлерде, гетерофориянын бурчу горизонталдуу боюнча  3 градустан ашпаш керек, вертикалы боюнча – 1 градус, авиациялык персоналда (учкучтук курам жана дистпетчерлерде) горизонталы боюнча 4 градустан ашпаган, вертикалык боюнча 1 градус, борткоштоочуларда тиешелүү – 8 жана 1. 2 градустан ашкан гетерофорияда дисплей менен жабдууланган аба кемелеринин учкучтук курамдары жараксыздеп табылат.

Гетерофория болгондо, призмалык диоптрия жана градус менен ченеле турган көздүн фузиондук резерви текшерилет. Оң фузиондук резервдер ченемде 15-20 градусту түзөт (30-40 призмалык диоптрияда), ал эми терстери – 5-6 градус (10-12 призмалык диоптрияда). Фузиондк резервдин төмөндөшүндө дарылоо-машыктыруу чаралары сунушталат.

Көздүн кыймылдатуу аппараттарынын бузулуусунда медициналык корутунду жекече баалоо боюнча кабыл алынат.

53. Көздүн курчтугу коррекциясы бар жана корекциясыз текшерилет. Көрүүнүн нак курчтугу көрсөтүлөт (2,0-1,5-1,0). Учкучтар көрүүнүн курчтугунда 0,6 төмөн эмес, штурмандар,борт инженерлер, бортмеханиктер 0.4 төмөн эмес ар бир көзгө коррекциясы жок и 1.0 коррекциясы менен учкучтук ишке жарактуу деп табылат. Учкучтарынын жаман көзүнүн көрүү курчтугунун төмөндөшүндө 0,5 (биокулярдуу көрүү курчтугу 0,6 төмөн эмес), штурмадарда, бортинженерлерде, борт механиктерде – корекциясы жок 0,3 төмөн эмес, коррекциясы менен 1.0 аккомодациянын көлөмү менен, тийиштүү жаш ченемде, иш тажрыйбасын жана кесиптик дарядыгын эске алуу менен жекече баалоо колдонулат.

Пресбиопиясы менен төмөндөтүлгөн көрүү курчтугу бар учкучтук курам учууну корригирдик бифокалдык көз айнектер жана контакттык линзалар менен аткарыш керек,  жанында запастуу комплектиси болуш керек.  Авиа-химикалык жумуштарда, контакттык  линза менен коррекциялоого жол берилбейт. Көз айнектердин (линзалардын) сапаты дарыгерлик кароолордо жана кезектеги мкдициналык комиссияда көзөмөлдөнөт.

54. ЖА окуу жайларына тапшыруучуларда объективдүү ыкма менен циклоплегия шартында рефракциянын түрү жана даражасы аныкталат., башка графалар боюнча циклоплегия рефракциясын аныктоо үчүн медицианыкл көрсөтмөлөрү бар болгондо өткөрүлөт. Эгерде авиациялык персоналда рефракциянын даражасы жол берилген ченемдерден ашпаса, бул пункт колдонулбайт.

Дисплей менен жабдууланган аба кемелеринде иштеген учкутук курам: 2,0 D – алысты көрүүдө, 3,0 D алысты көрбөөдө, ±1,0 D астигматизмде, 1,0 D кем эмес анизометропияда жарактуу. Аномалдуу рефракцияны оперативдик дарылоодон кийин, медициналык корутундуну берүү же кесиптик ишмердикти жаңылоо боююнча маселе жекече чечилет.

0,5 D,  алысты көрбөөдө,  1,0 D жакынды көрбөөдө, ±0,5 D астигматизмде жана 1,0 көрүү курчтугунда коррекциясы жок, медициналык документтерде “диагноз” сабында “ден соолугу чың” деп көрсөтүлөт, ал эми “рефракция” сабында тийиштүү жазуу жазылат. Рефракциянын аномалиясынын жыйынтыгында 1,0 төмөн көрүү курчтугу төмөндөгөндө медициналык күбөлөндүрүү 53-п. боюнча жүргүзүлөт.

55. Пресбиопиянын даражасы (60-80 см) кызмат абалын эске алуу менен кесиптик ишмердикти аткаруу үчүн керек болгон сферикалык линзанын күчү менен аныкталат. Пресбиопияда учкучтарда, штурмандарда, бортинженерлерде, борт механиктерде жана жарандык авиация окуу жайларына окууга талапкелерде аккомодациянын бузулуусу 3,5 диоптрияны ашпаш керек. Авиациялык персоналдын башка категорияларына жекече балоо колдонулат.

Кулак, тамак, мурун, ооз көңдөйүнүн жана жаак оруулары

56. ЛОР органдарынын өнөкөт жана курс ооруларынын татаалдашы дарылоого жатат. Медициналык корутунду алардын жыйынтыгын эске алуу менен чыгарылат. Мурундун полипозасында мурун дем алуусунун туруктуулугу жана ачыктыгынын бузулушу, мурун калканынын гипертрофиясы, мурун бөлүкчөлөрүнүн кыйшаюусу, мунурдун ар кандай травмалардан кийинки деформациясы, тырык ичкерүүлөрү мааниге ээ.

57. Мурун көңдөйүнүн, багыныкы көндөлөрүнүн, ооз көндөйүнүн, таматын, трахеянын, алкымдын жана кулактын операциялык кийлигишүүдөн кийинкитуруктуу өзгөрүүсү. 57.1. п. боюнча дем алуунун толук жок жене татаал болушу менен мурун бөлчөктөрүнүн кыйшаюусу, жогорку дем алуу жолдорунун былдыр дистрофиясы, дем алуу сүйлөө функцияларынын бузулушуна алып келген өзгөрүүлөр (мурун калканчаларынын гипертрофиясы, аденоиддик вегетациясы, кайырдуу пайда болуулар, дарылоодон кийин жаман пайда болуулары), сырткы угуу өтмөгүнүн экзостозу, кулак жакын жактардын остеомасы, өнөкөт ириңдүү мезо- жана эпитимпанит радикалдуу операциядан кийин. Көрсөтүлгөн оорулар боюнча оперативдүу дарылоодон кийин, ишке жана окууга жарактуулугу 57.2. пунту боюнча финкциялардын калыбына келтирилишин эске алуу менен чечилет.

Бул пунктка парадонта оорулары, тиштердин көпчүлүгүнүн жоктугу (бир жагында 4-6 тиштин жоктугу – тишти санаганда, акыл тиштери саналбайт, чечилбей турган протездер менен алмаштырылган тиштер жок деп эсептелбейт), чечилчү протоездер, гингивиттер, лейкоплакиялар, даам аномалиялары кирет. Чайноо функциясынын орточо бузулушу менен көпчүлүк тиштердин жок болгонунда, комиссиялар аралык мезгилде протездөө сунушталат. Парадонтоз болгондо корутунду форманын I,II,III түрлөрүн (ириңдүү, абцедирдүү, кургак) эске алуу менен жекече чыгарылат. Даам татуунун аномалиясынын III-дараждасында (үстүнкү жана алдынкы жаактардын илкелеринин аралыктары вертикалдуу жана сагитталдуу багытытында 10 мм жогору) жана II-даражасында (6 дан 10 мм чейин) күбөлөндүрүлүүчүлөр 57.1. пункту боюнча жараксыздеп табылат. Даам татуунун I-даражадагы аномалиясы (тилкелердин ортосунун аралыгы 5 мм аз) 57.2. пунктуна тиешелүү.

58. Декомпенсирленген тонзоллити бар жактар дарыланууга жатат. Учкучтук курам декомпенсирленген өнөкөт тонзоллитти оперативдик дарылоодон кийин татаалданышынын жоктугунда, жике операциядан кийин 1 айдан кийин уруксат берилет. Диспетчерлер убактылуу жумушка жараксыздыгы тууралуу баракчасын жапкандан кийин уруксат берилет. Компенсирленген өнөкөт тонзоллит отоларингологдо бакоого жана дарыланууга жатат.

59. 59-пункта көрсөтүлгөн оорулары бар жактар дарыланууга жатат. Жаман пайда болуулар боюнча терапиядан кийин жумушка кайрадан калыбына келтирүү маселеси онкологдун корутундусун эске алуу мнен 2 жылдан кийин каралат.

60. Бул пункт сүйлөө бузулууларын карайт: үн чыгаруунун жана кекечтиктин бузулушу. Өзүнчө үндөрдүсүйлөөнүн бузулушунда, бирок таза сүйлөөо сөздөрү менен окууга талапкерлер жарактуу деп табылат. Сүйлөөнүн бузулууларында медициналык корутунду логопеддин консультациясынан кийин чыгарылат. Кекечтиктин бардык даражасы жараксыз.

61.  Бул пунктка орто кулактын өнөкөт оорулары кирет.

61.1. пункту боюнча  оперативдүү көңдөйдүн толук эмес эпидермизациясы менен радикалдуу операиядан кийинки жактар күбөлөндүрүлөт (анда ириң, полиптер, грануляция жана холестеатомдор бар болгондо). Бир тараптуу кайырлуу өнөкөт өтүүдөгү эпитимпанитте (грануляциясы, полиптери, сөөк кариеси, лабиринттин дүүлүгүү белгилерү жок), мезотиманит болгондо, жарактуулугу тууралуу маселе 61.2 п. боюнча каралат. Бул пунктка өнөкөт тубоотит сейрек курчуулары жана угуунун, барофункциянын  орточо бузулушу кирет, учкутук ишке каршы көрсөтмө болбойт. Медициналык эксперттик корутунду угуннун курчтугун эске алуу менен чыгарылат. Ичкерүүсү жок перфорация ордундагы чоң эмес тиликтер, барабандуу жаргакта акилүү чогулуулар (анын жакшы кыймылында, аудиограмма менен тастыкталган нормалдуу угууда жана барофункциянын саталышында) диангозду коюуга негиз боло албайт.

62. Кулактын барофункциясынын бузулушу.

Кулактын барфункциясынын ачык көрсөтүлгөн  жана туруктуу бузулуулары оторингологияда кабыл алынган ыкмалар менен тастыкталышы керек. Култактын барофункциясынын орточо ачык көрсөтүлгөн бузулуулары. Барофункциянын бузулушунун формасын эске алуу менен медициналык корутунду 62,1. п. боюнча чыгарылат.

63.Стаокинетикалык туруктуулукту анамнездин маалыматы, вестибулометриянын жыйынтыктары, учуу узактыгын көтөрүмдүүлүгү боюнча бааланат.

64. Бардык класстагы медициналык корутундуну алууга же жаңылоого талапкердин угуу чектери 250, 500, 1000, 2000, 4000 жана 8000 Гц жыштыктарда 10дБ. ашпаш керек, ал эми шыбыроо сүйлөөнү кабыл алуу 6 м аралык сакталышы керек.

Угуу курчтугунун төмөндөшү менен авиациялык персоналдык кесиптик жарактуулугу тууралуу Эксперттик чечим клинико-аудиологиялык текшерүүдөн кийин кабыл алынат. Бул пунктка остослероз да кирет: беттики, угууну калыбына келтирүү операцияларын өткөргөндөр учууга (АКБ боюнча ишке) дарылоого карабастан жараксыз деп табылат.

Төмөндөтулгөн угуусу менен авиациялык персоналга медициналык корутунду чыгарууда угуунун курчтуулугунун жаман көрсөткүчтөрү, сөздөрдүн бастык же дисканттык тобуна тиешелүүлүгүнөкарабастан, негизгиси болуп алынат. Мында, угуу органынын ооруусун дифференцирлеш керек жана этиологияны көрсөтүү керек (постинфекциондуу, постинтоксикациондуу, посттравматикалык, чуулуу, мээнин тамырларынын атеросклероз фонунда, гипертоникалык оорулар ж.б.). Чектердин кымтылган жогорулатуусу 4000-8000 Гц жыштыктары үчүн  30-40 дБ чейин, клиникалык диагнозду коюуганегиз боло албайт. Ошоно менен бирге, бул жактар отоларинголг дарыгеринде медициналык динимакалык байкоого жатат.

Так эмес этиологиянын нейросенсордуу тыгызкулактуулукту биринчи жолу аныктаганда, аба кемесинин күбөлөндүрүлүүчу экипаж мүчөлөрү бекитилген тартипте Патологиянын кесипкөй борборуна оорунун кесиптик зыяндуу факторлору менен байланышын аныктооо үчүн диагнозду тактоого сурдологго жөнөтүлүшү керек.

Бул учурда (мындай байланышы аныкталганда) медициналык корутунду бул Жобонун талаптарын жана профпатологдун сунуштарын эске алуу менен чыгарылат.

Бардык этиологиядагы нейросенсордуу тыгыскулактуулукта учкучтук курмага учуу убактысынын 1 айлык ченемин узартууга сунуш берилбейт . Бул жактар дарыгер отоларингологдо кароого жатат жана аларга дарылоо ден соолукту чыңдоо иш чаралары жүргүзүлөт.

Уруксат берилген угуунун курчтуулугу бар экипаж мүчөлөрүн учкучтук ишке уруксат берүү маселесин чечүүдө, учкучтук машыктыргычтагы эки тараптуу радиоалмашууну жүргүзүү жыйынтыктары эске алынат (түзүлгөн текшерүү жөнүндө акт ДУЭКке көрсөтүлөт.

3-тиркеме

Ысык климаттуу өлкөлөрдө авиациялык химикалык иштерде иштөөгө Медициналык каршы көрсөтүүлөр (АХИ)

Ысык климаттуу өлкөлөрдө иштөөгө:4.2.,5.2.,7.2.,10.2,12.,13.2.,14.2.,15.2.,17.2.,22.2.,31.2..32.2.,35.2.,38.2.,39.2.,40.2.,42.2.,44.2.,45.,56.1.,56.2.,57.2.,61.1.,61.2.,64.3.

Авиациялык химиялык иштер үчүн (уулуу химикаттарды колдонуу менен): 4.2.,10.2.,12.,13.2.,14.2.,15.2.,17.2.,24.2.,25.2.,26.2.,31.2.,32.2.,39.2.,40.2.,42.2.,44.2.,45.,47.2.,48.2.,49.2.,64.2.,64.3.

Тиркеме № 4

Дарыгелерлик-учкучтук экспертизалоо максатында авиациялык персоналды текшерүү көлөмү

1. Терапевттик текшерүүлөр:

- ооз көндөйү, алкым, тери катмарлары, көрүнгөн былжыр, лимфатикалык түйүндөр жана калкан бези, жаш курактын жалпы көрүнүшүнө ылайык болуу;

- дем алуу, кан айлануу (функционалдык мүмкүнчүлүгүн аныктоо), тамак сиңирүү жана сийдик бөлүп чыгаруу оргнадары.

2.  Хирургиялык текшерүүлөр:

- антропометрия (дененин салмагы, бою, төштүн айланасы, спирометря, манжалардын динамометриясы);

- жалпы текшерүү (дене түзүлүш, тери алдындагы май катмарынын жана булчуңдарынын өрчүүсү, келбет, жүрүш-басыш);

- теринин, лимфатикалык түйүндөрдүн, калкан безинин,  сүт бездеринин, периферикалык тамырлардын, сөөктөрдүн, муундардын, курсак көңдөй жана арткы тешик органдарынын абалы, түз ичегини манжалык текшерүү жана простата безин текшерүү (көрсөтмө боюнча).

3. Неврологиялык текшерүүлөр:

- тышкы текшерүү (тери тырыктары, атрофия, фибриллярдуу жана фасцикулярдуу тартылуу);

- баш сөөк жана мээ нервдери;

-кыймылдатуу, рефлектордук, сезгичтик сфера, статика жана координация;

-вегетативдүү нерв системасы (дермографизм, акроцианоз, гипергидроз, тремор);

- эмоционалдуу психикалык сфера.

4. Оториноларингологиялык текшерүүлөр:

- ЛОР органдарын сырткы текшерүү;

- ички текшерүү (эндоскопия), алдыңкы жана арткы риноскопия, отоскопия, фарингосокпия, ларингоскопия, мурун дем алуусун жана жыт аныктоо;

- акуметрия (шыбыраган тил менен);

- кулактын барофункциясы;

-статокинетикалык туруктуулукту изилдөө (вестибулометрия), 3 мүнөттүн аралыгында (НКУК) Кориолистин ылдамдануусун тынымсыз кумуляциялоо ыкмасы же 2 мүнөттүн ичинде (ПКУК) Кориолистин ылдамдануусун үзгүлтүктүү кумуляциялоо ыкмасы менен жүргүзүлөт: учкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди, АКБ диспетчерлерин, борт коштоочуларды, учкучтар курамы, борт операторлорду даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларына талапкерлерге карата жүргүзүлөт;

-тоналдык аудиометрия учкучтарды, штурмандарды, бортинженерлерди, АКБ диспетчерлерин, борт коштоочуларды даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларына окуга талапкерлерге, жер үстүндөгү курамдын жактарына, борт механиктике, борт радисттике, борт коштоочулукку кайра окуп жаткан жактарга, учкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларынын студенттерине окууну аяктап жатканда, учуучу курамга учкучтук иштин ар бир 5 жылы сайын, 40 жаш курака жеткен убакта, эки жылда бир жолу; угуу органынын оорусунда жыл сайын өткөрүлөт.

5. Стоматологиялык текшерүү:

- тиштердин, ооз көндөйүнүн былжыр челинин, тиш этинин абалдары;

- тиштердин кабышып турушу, тиш формуласы, тиш коронкасынын бары, протездер жана тиш каптар.

1. Стоматологиялык текшерүүнү өткөрүүдө, иш формуласы жана шартуу белгилөөлөр (ЖАЭАО талаптарына ылайык) төмөнкү ыкмада толтурулат:

Шартуу белгилер: жок – О, тамыр – R, кариес – С, пульпит –Р, периодонтит – Pt, парадонтоз – А, кыймылдоосу –I,II,III (даража), тиш кабы  - К, тиш – И.

2. Аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнө медициналык документтринде одонтограмманы алып жүрүү сунушталат.

6. Офтальмологиялык текшерүү:

- көрүү талаасы жана курчтугу;

- түстүү көрүү;

- бинокулярдуу көрүү;

- түнкү көрүү жана караңгылык адаптациясы;

- конвергенциянын жакынкы чекити;

- ачык көрүүнүн жакынкы чекити;

- көрүү органынын анатомиялык абалы;

- субъективдүү жана объективдүү ыкма менен текшерүү рефракциясы (сиоскопия жана рефрактометрия);

- көч ичиндеги басымдуулук (учкучтук курамга 35 жаш курака жеткенде эки жылда бер жолу ченелет, калган күбөлөндүрүлүүчүлөргө 40 жаш куракка жеткенде 3 жылда бир жолу, 50 жаштан жогорку жактарга (кесибинин түрүнө карабастан) – кезетеги күбөлөндурүүдө).

Көз ичиндеги басымдуулукту экспересс ыкма менен контактсыз тонометрди пайдалануу аркылуу ченөөгө жол берилет. Диагностикалык максатта көз ичиндеги басымдуулукту Маклаковдун тонометри менен ченелиш керек.

7. Гинекологдун кароосу:

- Маммография 40 жаштан жогору аял кишилерге эки жылда бир жолу жана көрсөтмөлөр бар болгон учурда өткөрүлөт;

- кичи жамбаш органдарын УЗИ, 45 жашка толгон учурда эки жылда бир жолу, андан ары жылына бир жолу.

8. Дерматовенерологдун кароосу жарандык авиация окуу жайына тапшыруучуларды күбөлөндүрүүдө өткөрүлөт.

9. Психологиялык текшерүүлөр төмөндөгүлдөргө өткөрүлөт:

- учкуч, штурман, борт инженер, АКБ диспетчери, борт коштоочу адистиктерине окуу үчүн талапкерлерге;

- учуучу курамдын жактарына 40 жаш курагында, андан ары жыл сайын, АКБ диспетчерлерине 45 жашында жана андан ары ар бир күбөлөндүрүүдө;

- учуучу курамдын жактарына учкучтук ишке кайрадан калыбына келтирилүүдө жана жаңы техникага кайра окууда;

- авиациялык персоналды аба кемесинин командирлигине, учкуч инструкторлукка, диспетчер-инструкторлукка, улук диспетчерлике, учуулардын жетекчилигине көрсөтүүдө;

- АКБ диспетчерлерине квалификациялык белгисин жогорулатканда жана АКБ боюнча оор жумушка уруксат берилгенде;

- медициналык көрсөтмөлөр боюнча.

Психологиялык текшерүүлөр каректи чоңойтуучу препараттарды бергенден кийин 3 күндөн эрте эмес убакта жүргүзүлөт.

10. Лаборатордук изилдөөлөр:

- канды клиникалык анализдөө;

- сийдикти клиникалык анализдөө;

- ач болуп турганда кандагы кант;

- жарандык авиация окуу жайларына тапшырып жаткан жактардын кан топторун аныктоо;

- билирубинге жана анын фракцияларына канды биохимикалык изилдөөлөр, ферменттер, АСТ, АЛТ, тимоловдук сыноо, жалпы белок, уулу химикаттар менен АХКны аткарылган учкучтук курамга ПТИ өткөрүлөт;

- кандыы биохимикалык изилдөө (жалпы белок, жалпы холестерин, липиддүү спектр, билирубин жана анын фракциялары; АСТ ферментери, АЛТ, тимоловдук сынам, СРБ, креатинин ПТИ, ревмотестер жана башка – жаш курагы 40-тагы учкуч курам жактарына, андан нары жыл сайын; АБК диспетчерлерине 45 жашта жана андан нары ар бир күбөлөндүрүүдө);

- атипичтүү клеткаларга мазокторду циталогиялык текшерүү,  флорага мазокторду бактериалогиялык изилдөө аялдарга жыл сайын 17 жаштан жогору өткөрүлөт, көрсөтүүлөр боюнча 6 айда 1 жолу;

- сифилиске кан текшерүү (экспресс ыкма менен жылына 1 жолу), ВИЧ-инфекцияга жарандык авиация окуу жайларына тапшыруучуларга жана борт коштоочулук ишке кирип жаткан жактарга өткөрүлөт, андан аркы изилдөөлөрдүн эселиги территориалдык саламаттыкты сактоо органдары жана Мамсанэпидкөзөмөл аркылуу аныктанат;

- борт коштоочулук ишине кирүүдө (окууга) гельминтозага текшерүү жүргүзүлөт; ичеги козгогуч топторунун барына бактериологиялык анализ; ич келтесине канды анализдөө жүргүзүлөт, андан аркы изилдөөлөрдүн эселиги территориалдык саламаттыкты сактоо органдары жана Мамсанэпидкөзөмөл аркылуу аныктанат;

- башка лаборатордук изилдөөлөр медициналык көрсөтмөлөр боюнча жүргөзүлөт (гепатит вирусунун маркерлери, онкомаркерлер жана башка).

Клиникалык-диагностикалык лабороториясы жогорку сапатта жана иш көлөмдө медициналык күбөлөндүрүү үчүн изилдөөлөрдүн аткарылышын камсыздаган бөлмө, шаймандар, жабдуулар жана чыгым материалдар менен камсыз болот, мындан тышкары, анда изилдөөлөр боюнча эсеп-отчеттук документацияны жүргүзүү бекитилген.

Лабораториянын кызматкерлери жана клиникалык персонал уруксат берүү документтерине ээ болушат жана өздүктү тастыктаган сүрөтү бар, документти көрсөткөн учурда, авиациялык персоналды медициналык күбөлөндүрүү максатында биологиялык материалдарды чогултууну аткарат.

11. Рентгенологиялык изилдөөлөр:

- көкүрөк көңдөй органдарын флюрографиялоо (рентгенографиялоо): ДУЭК-те жыл сайын күбөлөндүрүлүүчү жактарга;

-мурун көңдөйлөрүн рентгенографиялоо, учкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди, борт коштоочуларды даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларына тапшыруучу талапкерлерге карата өткөрүлөт;

- медициналык көрсөтмөлөр боюнча жана омуртканы, таманды рентгенографиялоо.

12. Функционалдык диагностикалык изилдөөлөр:

- Брахиоцефалдык тамарларды УЗДГ (мээнин жана моюндун тамырларын) учкучтук курамга жыл сайын 40 жаштан баштап, АБК диспетчерлерине 45 жаштан баштап жана андан ары ар бир күбөлөндүрүүдө өткөрүлөт.

- Электроэнцефалография (ЭЭГ) медициналык көрсөтмөлөр боюнча учкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди (борт механиктерди), АКБ диспетчерлерин, борт коштоочуларды, учкучтук диспетчерлик курамды, даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларына тапшыруучу талапкерлерге карата өткөрүлөт;

- Эхокардиография (ЭхоКГ) учкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди (борт механиктерди), АКБ диспетчерлерин, борт коштоочуларды даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларына тапшыруучу талапкерлерге карата өткөрүлөт;

- учкучтук жана диспетчерлик курамга ВЭМ-сынам алдында.

- Электрокардиография (ЭКГ) тынч абалда төмөндөгүлөргө өткөрүлөт:

- учкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди (борт механиктерди), АКБ диспетчерлерин, борт коштоочуларды даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларына тапшыруучу талапкерлерге карата өткөрүлөт;

- жыл сайын – жарандык авиация окуу жайларынын окуучуларына (угуучуларына);

- учкучтук курамына жылына бир жолу жылына, 35 жашка жеткенде 6 айда 1 жолу;

- АБК диспетчерилерине, борт коштоочуларга, борт операторлорго жылына 1 жолу, медициналык көрсөтмөлөр боюнча 6 айда 1 жолу;

- Функционалдык жүктөм сынамдары:

1. велоэргометрикалык сынам (Тредмилдеги сынам) төмөндөгүлөргө өткөрүлөт:

- 35 жашка чыккан учкучтарга жыл сайын; 35 жашка чыккан штурмандарга, борт инженерлерге (борт механиктерге), борт радистерге, 2 жылда 1 жолу, 45 жаштан ары жыл сайын;

- 45 жашка чыккан АКБ диспетчерлерине ар бир күбөлөндүрүүдө;

- медициналык көрсөтмөлөр боюнча: динамикада ЭКГ өзгөрүүсү, жүрөктүн өткөрүмдүлүүгү жана ритми бузулганда, кардиомиопатия белгилеринде, метралдуу клапан пролапсы, артериалдык гипертензия, липиддүү жана көмүртек алмашуусунун бузулушунда жана башка тобокел факторунда;

2. Мастер сынамыучкучтарды, штурмандарды, борт инженерлерди (борт механиктерди), АКБ диспетчерлерин, борт коштоочуларды даярдоо боюнча жарандык авиация окуу жайларына тапшыруучу талапкерлерге карата өткөрүлөт.

Функционалдык диагностикалык кабинетте ВЭПти өткөрүү учурунда пайда болгон өзгөчө кырдаалдарда биринчи медициналык жардамды көрсөөтүү үчүн медициналык каражаттын комплекси, чыгым материалдары, медициналык инструментарийлер, жабдуулар, бөлмөлөр болот.

13. Учкучтук курамга 40 жаш курагында, АКБ диспетчерилерине 45 жаш толгондо кошумча төмөндөгүлөр өткөрүлөт:

- эзофагогастродуоденоскопия (ЭГДС) же аш-казанды жана он эки эли ичегини рентгеноскопиялоо 3 жылда 1 жолу, жана медициналык көрсөтмөлөр боюнча;

- ички органдарды ультраүндүү изилдөө (боор, өт, уйку бези, көк боор, бөйрөк, калкан бези) 3 жылда 1 жолу, жана медициналык көрсөтмөлөр боюнча.

Ультраүндүү диагностикалоо кабинетинде жогорку сапаттагы УЗ-изилдөөлөр үчүн бөлмөлөр жабдуулар медициналык инструментарийлер бар. Медициналык персоналдарда УЗ-изилдөөлөрдү жүргүзүүгө уруксат документтери бар.

14. Медициналык көрсөтмөлөр боюнча авиациалдык персоналга төмөндөгү кошумча текшерүүлөр өткөрүлөт:

- эхокардиография (ЭхоКГ);

- ЭКГ - мониторлоо;

- АД - мониторлоо;

-баш мээнин тамырларын ультраүндүү (УЗДГ)допплерографиялоо(баштын магистралдык артерияларын дуплекстүү сканирлөө);

- магниттик резонанстык томография (МРТ);

- компьютердик томография (КТ);

- простота безин жана башка органдарды ультраүндүү изилдөө;

- ректороманоскопия;

- коронароангиография;

- маммография;

- башка текшерүүлөр.

5-Тиркеме

Авиациялык персоналды медициналык күбөлөндүрүүгө

Медициналык Санитардык Бөлүмгө жолдомо

Ф.А.А.________________________________________________

Мекеменин аталышы ___________________________________

Кызматы______________________________________________

Текшерүүнүн түрү

Медициналык күбөлөндүрүүнү өтүү убактысы _______20___г.

“_______”_________20  г.                            Жетекчинин колу_________

6-Тиркеме

Дарыгерлик-учкучтук эксперттик комиссиянын

протоколдордун журналы 

ДУЭК жыйынынын №_____ протоколу

 “____”____________ 20_____ж.

Төрага___________________

Мүчөлөрү_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Төрага                _________________ (колу)

Мүчөлөр:                       _________________

                             _________________ (колдору)

М.О.

1. Жарандык авиация окуу жайларына тапшыруучу талапкерлерге өзүнчө протоколдор Журналы жүргүзүлөт; 4-графада жарандык авиация окуу жайынын аталышы жазылат.

2. Протоколдун номери жыл сайын 01.01. түзүлөт, 1-графада катар номерлер бөлчөк менен көрсөтүлөт. Алымчасында жыл башынан баштап номер, өзүнчөсүндө ДУЭК-те медициналык күбөлөндүрүүнүн ар бир күнү көрсөтүлөт.

3. Журналдын ар бир барактары номерленет жана тигилет; ал ДУЭК-тин төрагасында КПД документи катары 30 жыл сакталат, ал эми окуу жайларга тапшыруучу талапкерлерге – 3 жыл.

7-Тиркеме

Дарыгерлик – учкучтук экспертик комиссиянын

 медициналык аппаратуларынын жана инструментарийлеринен

Тизмеги

Хирургдун кабинети:

1.Бой өлчөгүч

2.Медициналык тараза

3.Спирометр

4.Кол динамометри

5.Сантиметрлүү лента

6.Бурч өлчөгүч

7.Хирургиялык колкаптар

8.Медициналык кушетка

9.Негатоскоп

10.Манипуляциялык стол

11.Сфигмоманометр (тонометр)

12.Стетофонендоскоп

13.Медициналык термометрлер

Терапевтин кабинети:

1.Сфигмоманометр (тонометр)

2.Стетофонендоскоп

3.Секундомер

4.Металл жана жыгач шпателдер

5.Медициналык термометрлер

6. Медициналык кушетка

7. Медициналык тараза

Неврологтун кабинети:

1.Сфигмоманометр (тонометр)

2.Стетофонендоскоп

3.Секундомер

4.Металл шпателдер

5.Медициналык термометрлер

6.Неврологиялык текшерүү үчүн балка

7.Кол динамометри

8.Медициналык кушетка

9.Сантиметрлүү лента

Оториноларингологдун кабинети:

1.Инструментарийлер үчүн айнек шкаф

2.Инструментарийлер үчүн стол

3.Жумшак штативидүү шам чырак

4.Вестибулярду анализаторду текшерүү үчүн тегеренүү үчүн отургуч

5.Аудиометр (бланкалар менен)

6.Чеке рефлектору

7.Тил үчүн метал шпателдери

8.Кулак куйгучу

9.Мурун күзгүлөрү

10.Кекиртек күзгүлөрү

11.Таңдай жана мурункүзгүлөрү

12. Зайтун менен Полицера балондору

13. Сайлуу кулак зонду

14. Кекиртек зонду

15. Аттикалык зонду

16. Мурундун топчулу

17. Оптикалык системасы менен Зигля кулак куйгучу

18. Камертондор (топтому)

19. Секундомер

20. Бурагыч Барани (тыгын)

21. Отоскоптор

22. Трахеостомикалык топтом

23. Ийилген учтуу кекиртек шприцтери

24. Жаннешприцтери

25. Медициналык шприцтери

26. Башка заттарды жок кылуу үчүн ийилген искек

27. Гартмандын кулак искектери

28. Кулак манометрлери

29. Муундуу кулак кыпчуурлары

30. Анатомиялык искектер

31. Аттиканы жуучу үчүн Канюля

32. Метал катетерлери

33. Мурундун арткы тампонады үчүн топтом

34. Мурундун сайылуу зонддору

35. Корнцангдар

36. Бир жагы учтуу хирургиялык кайчылар

37. Гайморовду көңдөйдү тешүү үчүн ийнелер

38. Күкүм үйлөгүчтөр

39. Кыналган тыгындар менен банкалар

40. Кекирек күзгүүлөр үчүн саптар

41. Жыттануучу заттар үчүн кыналган тыгындар Штангластары

42. Бөйрөк сымал жаймалар

43. Стерилизатор

44. Спиртовка

45. Биксалар

46. Медициналык кушетка

47. Медициналык термометрлер

Офтальмологдун кабинети:

Таблицага жарык берүү үчүн аппарат (Рота)

Көрүүнүн курчтугун аныктоо үчүн Головин-Сивцевдин таблицасы

Рабкиндин полихроматикалык таблицасы (8, 9 басма), аномалоскоп

Сынам алкактар менен айнек топтому

Рефрактометр

Скиаскопиалык сызгычтар

Жөнокөй жана электрдик (күзгүлүү) офтальмоскоп

Периметр шардуу

Бинокулярдуу көрүүнү аныктоо үчүн шайман (түс тест ПБИ-1, синоптофер)

Карангылык адаптацияны жана түнкү көрүүнүн курчтугун текшерүү үчүн шайман

Жумшак штативдүү стол шам чырагы

Тешиктүү шам чырак

Маклаков тонометри жана контактсыз тонометр

Гониоскоп

15. Меддокс шкаласы

16. Жаш жолдорун жуучу топтом

17. Медициналык кушетка

18. Медициналык термометрлер

Психологдун кабинети:

Секундомер

Бланктардын топтому (тесттер)

Психологиялык кароо үчүн программалардын топтому менен персоналдуу ЭЭМ

Принтер.

8-Тиркеме

Кыргыз Республикасынын жарандык аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн, АКБ диспетчерлерини учуу алдындагы көзөмөлдө жана кезекчилике киришүү алдында ден соолугунун абалына

Талаптарына

Аэропорт________________________________________

Мекеме _________________________________________

Түзүмдүк бөлүм _________________________________

Аба келимдеринин экипаж мүчөлөрүн

учуу алдындагы медициналык кароо

№ ____ Журналы

     Башталышы:_________________________

Аякташы:__________________________

Бул китепте номерленген жана тигилген _____________________________ барак жана мөөр менен чапталган                                                               (жазуу түрүндөө)

МО ____________________________ _______________________________________________

           (кызматы)                                    (колу)           (колдун чечмелениши)                                                                                                                                                                                                                                                                                   

«_______»______________________20    ж.

9-Тиркеме

Кыргыз Республикасынын жарандык аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн, АКБ диспетчерлерини учуу алдындагы көзөмөлдө жана кезекчилике киришүү алдында ден соолугунун абалына

Талаптарына

Аэропорт________________________________________

Мекеме _________________________________________

Түзүмдүк бөлүм _________________________________

АКБ диспетчерилерин кезекчилик алдындагы

медициналык кароо

№ ____ Журналы

     Башталышы:_________________________

Аякташы:__________________________

Бул китепте номерленген жана тигилген _____________________________ барак жана мөөр менен чапталган                                                               (жазуу түрүндөө)

МО ____________________________ _______________________________________________

           (кызматы)                                    (колу)           (колдун чечмелениши)                                                                                                                                                                                                                                                                                   

«_______»______________________20    ж.

10-Тиркеме

Кыргыз Республикасынын жарандык аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн, АКБ диспетчерлерини учуу алдындагы көзөмөлдө жана кезекчилике киришүү алдында ден соолугунун абалына

Талаптарына

Аэропорт________________________________________

Мекеме _________________________________________

Учуулардан четтетүү (кезекчилик)

№________ Журналы

Башталышы:_________________________

Аякташы:__________________________

Бул китепте номерленген жана тигилген _____________________________ барак жана мөөр менен чапталган                                                               (жазуу түрүндөө)

МО ____________________________ _______________________________________________

           (кызматы)                                    (колу)           (колдун чечмелениши)                                                                                                                                                                                                                                                                                   

«_______»______________________20    ж.

11-Тиркеме

Кыргыз Республикасынын жарандык аба кемелеринин экипаж мүчөлөрүнүн, АКБ диспетчерлерини учуу алдындагы көзөмөлдө жана кезекчилике киришүү алдында ден соолугунун абалына

Талаптарына

Медициналык мекеменин штампы

Тактама №_______

Учуудан четтетүү жөнүндө (кезекчиликтен)

_________________________________________________________________

 (Ф.А.А., кызматы, мекеменин же түзүмдүк бөлүмдүн аталышы)

Учуу алдындагы (кезекчилик алдындагы) медициналык кароодо учуудан (кезекчиликтен) четтетилди

«_____» _________________20     ж. _______с. _________мүн.

Предварительный диагноз_____________________________________________________

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

Кыскача объективдүү маалымат__________________________________________________

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

Дарыгерге келген күнү ______________________________   «____» ___________20    ж.

                           (Дарылоочу мекеменин аталышы)

_________________________________________ _____________________________

     (кызматы)                                       (колу)                 (колунун чечмелениши)

«___________» _____________________20     ж.

Тактамалар үчүн үч бурчтуу штамп

12-Тиркеме

Учуу алдындагы (кезекчилик) старттык медициналык пунктта курч алкоголдуу интоксикация абалын же психоактивдүү заттарды колдонгондугу тууралуу фактылады аныктоо боюнча медициналык кароону жүргүзүү Тартиби

Старттык медпункттун кезекчиликтеги медициналык кызматкер тарабынан  алкоголду, наркотикалык жана психотропттук заттарды колдонуу фактыларын аныктоо боюнча алгачкы медициналык кароону жүргүзөт:

Алкотестерди;

Рапопрот сынамдары:

Алкосенсордук сызыктарды;

Наркотикалык заттарды аныктоого Сызык-тесттер (марихуанна, опиаттар жа башка).

Медициналык кароо медицициналык күбөлөндүрүү боюнча окутуу курсун өткөн стартуу медициналык пункттун кезекчиликтеги фельдшери тарабынан алкогол, наркотикалык жана психотроптух заттарды колдонуу тууралуу фактыларды аныктоо боюнча медпункттун бөлмөсүндө өткөрөт. 

Медициналык кароонун керектигин талап кылган себептерин билдирүү менен жарандык авиация организациясынын жетекчилик курамынын, андан тышкары жактарды медициналык кароого жөнөткөн бөлүмдөрдүн жетекчилеринин жолдомосу боюнча Медициналык кароо өткөрүлөт.

Өздүк арыз боюнча медициналык кароодо, каралуучу жак өздүгүн күбөлөндүрүүчү документти жана өтүнүч себептерин көсөтүү менен ага медициналык кароону өткөрүү тууралуу арызын берүүгө милдеттүү. Каралуучу өткөрүлө турган кароо тууралуу маалымданышы керек. Кароонун жыйынтыктары атайын журналда жазылат, белгиленкен формада толтурулат:

Курч интоксация абалын жана психотроптук заттарды колдонуу тууралуу фактыларын аныктоо боюнча медициналык кароо АКТЫСЫ №_____

“_____”_________________ 20___ж.

Биз, төмөндөгу кол коюучулар:

1)_____________________________________________________________________

2)_____________________________________________________________________

3)_____________________________________________________________________

бул актыны түздүк, себеби кызматкер

Ф.А.А.________________________________________________________________

Туулган датасы________________________________

Кызматы_______________________________________________________________

Иштеген жери__________________________________________________________

Жумушка келди (территорияда жүргөн) “____”______________ 20__ж.

Так убактысы___________________

______________________________________________________________________                                               (кароонун себептерин көрсөтүш керек)

______________________________________________________________________

1. Ооздон акогол же башка заттардын жыты: бар, жок (керектүүүнүн алды чийилет)

2. Башка ыкмалар менен: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3. Каралуучунун колу:_______________________________________

Бул стартык медициналык пункттун фельдшеринин рапорту менен тастыкталат (тиркелет)

Ф.А.А.________________________________________________________________

“______”______________________ 20__ж.

Актты түзүүчүлөрдүн колдору

1)___________________________________________

2)____________________________________________

3)___________________________________________

Андан ары, Акты каралуучуну медициналык кароого алып келген жактын колуна же каралуучунун өзүнө арыз менен медициналык кароо жүргөн учурда берилет. Актынын көчүрмөсү старттык медициналык пунктта калат жана медициналык документтерге бекитилген тартипте 5 жылдан кем эмес убакка сакталат. Медициналык текшерүүнүн оң жыйынтыктарын алганда же объективдүү себептер менен алкогол, наркотикалык жана психотроптук заттарды колдонуу фактысын аныктоо мүмкүн болбогон учурда, күбөлөндүрүлүүчү жак коштоо менен Республикалык наркологиялык борборго жөнөтүлөт, сынамды жүргүзүүдөн кийин 2 саатан кем эмес убакта, кат түрүндө жолдомо болгон учурда.

Жолдомонун үлгүсү төмөндөгү формада толтурулат:

АЛКОГОЛДУ, НАРКОТИКАЛЫК ЖАНА ПСИХОАКТИВДҮҮ ЗАТТАРДЫ КОЛДОНУУ ФАКТЫСЫН АНЫКТОО ҮЧҮН МЕДИЦИНАЛЫК КҮБӨЛӨНДҮРҮҮГӨ ЖОЛДОМО

Медициналык күбөлөндүрүүгө жөнөтулгөн жактын фамилиясы, аты, атасынын аты

_____________________________________________________________________________

      2.   Туулган күнү  __________________________________________________________

Иштеген жери, кызматы________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

      4. Күбөлөндүрүүгө жөнөтүү себептери _____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

      5. Жолдомону берүү күнү жана убактысы______________________________________

      6. Жолдомону берген жактын фамилиясы, аты, атасынын аты, кызматы _____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

Жолдомону берген

Кызматкердин колу

М.О.

13 – Тиркеме

Дарыгерлик-учкучтук экспертизада ченемге жаткан муундагы кыймылдардын көлөмү

Кыймылдын чектелүүсү бар болгон учурда, фалангалар аралык муундарда алакандын кармай турган функциясы калыш керек жана 1-манжанын калгандарына карама-каршылыгы

         14-Тиркеме

Дененин массасынын индекснин чоңдугу боюнча салмакты баалоо Кетле Таблицасы (ДСИ)

Дене салмагынын индекси  (ДСИ) төмөнкү формула боюнча эсептелет: салмак кг / бой  м 2ка.

15-Тиркеме

Авиациялык персоналды диспансеризациялоо

Диспансердик топтун эсеби

1. 1-топко ден соолугу чын, же практикалуу ден-соолугу чын жактар кирет. Практикалык ден соолугу чын жактарга кошумча көзөмөлдү талап кылбаган ден соолугунда айрым четтөөлөрү бар жактар кирет: тубаса түс сезүүнүн бузулуусу, операциядан жана күйүктөн кийинки тырыктар, барабандуу жаргакчанын тырыктары, узак убакытка чейин бар болгон жана күчөбөгөн оорулардын жана травмалардын калдык көрүнүштөрү, тиш протездери ж.б. Бул топту медициналык байкоо бул Жобонун негизинде жүргүзүлөт.

Медициналык көзөмөлдүн жана ден-соолукту чындоо иш чараларынн көлөмү учкучтук ишке (окууга) убактылуу жараксыз жактардан тышкары, калган диспансерлик топтор үчүн милдетүү минимум.

2. 2-топко ооруларды пайда кылууга алып келүүчү тобокел факторлору бар жактар кирет. 2-топко мүнөздүү болго симптомдордун туруктуу жок болгон учурда, “мисалы: дененин салмагынын нормалдашуусу” болгондо, бул диспансерленген топтун эсебинен диспансерилүүчү 1 топко которулат, оорунун пада болгон учурунда 3-топко.

3. Диспансердик эсептин 3-тобунда, эки топчого бөлүнөт: 3А жана 3Б.

3А тобу бир нече курч ооруларды жана травмаларды башынан өткөргөн жактарды өзүнө камтыйт. Бул топ боюнча байкоого алуу, учкучтук (диспетчерлик) ишке жарактуулугун же убактылуу жараксыздыгын сакталуусунда, бейтап баракчасын жапкандан кийин жүргүзүлөт. Байеоо бүткөндөн кийин, диспансерленүүчү 1-топко кторулат (толук айыкканда) же 3Б топчосуна (өнөкөт оорусунун өрчүүсү).

3Б топчосу, учкучтук (диспетчерлик) ишке тоскоолдук кылбаган, ремиссия фазасында жана функцияны компенсациялоо баскычында өнөкөт оорулары бар жактарды камтыйт, ошондой эле бул оорулардын убактылуу курчулушуна бйланыштуу учкучтук-(диспетчерлик) иштен убктылуу четтетилген жактар камтылат. Диспансердик эсеп группасын жана бир топтон экинчи топко которууну ДУЭК чечет. Диспансердик эсептин  3Б тобунан 1 топко которуу өнөкөт оорулардын курчуулары узакка созулган мезгилге чейин жок болгон учурда мүмкүн. Терапевт-эксперт комиссиялар аралык мезгилде, курч оорулар менен ооруган жана ДУЭКте кезексиз күбөлөндүрүүгө жатпаган жактарды башка топторго которууга укуктуу.  ЖА организациясынын дарыгери диспансердик эсептин үч тобуна диспансердик байкоо жүргүзөт (ден соолугу чындар жана терапевттик багыт боюнча ден-соолугунун абалында четтөөлөрү бар), ДУЭКтин дарыгер-адистери диспансердик эсептин 2-3- топторуна өзөрүнүн кесиби боюнча активдүү диспансердик байкоону жургүзүшөт. Бир катар оорулар боюнча (кургак учук, венерикалык, онкологиялык) диспансердик байкоо атайлаштырылган медициналык мекемелерде терапев дарыгеринин жана ДУЭК менен МСБ дарыгер адистеринин көзөмөлү астында жүргүзүлөт.

Дарыгерлер авиациялык персоналдын медициналык ктипечелерине диспансерлик байкоо боюнча жазуу жүргүзүшөт Ф № 25-л; Ф 25-д; Ф 25-б). ЖА меекемесинин дарыгери (же окуу жайдын дарыгери) же ДУЭКтин дарыгер-адистери ар бир диспансерленүүчүгө Ф№30 көзөмөл картасын толтурушат жана ага авиациялык персоналдын өз убагында келип туруусун камсыздоо максатында кароолорду жазышат, диагностикалык изилдөөлөрдүн жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш чараларынын аткарылышын көзөмөлдөйт. Көзөмөл карталар карточкаларда ай боюнча сакталат ал эми өтүп жаткан айга күндөрү боюнча.

1-таблица

2-таблица

Диспансердик байкоонун 2-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (тобокел тобу).

Терапевттик профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3 А топчо).

Терапевттик профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3 Б топчо).

Терапевттик профиль

Медициналык байкоонун тартиби диспансердик байкоонун 2- тобундагы дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмү.

Хирургиялык профиль

Медициналык байкоонун тартиби диспансердик байкоонун 3- тобундагы дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмү (3А топчо).

Хирургиялык профиль

Медициналык байкоонун тартиби диспансердик байкоонун 3- тобундагы дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмү (3Б топчо).

Хирургиялык профиль

Медициналык байкоонун тартиби диспансердик байкоонун 3- тобундагы дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмү (3А топчо).

Неврологиялык профиль

Медициналык байкоонун тартиби диспансердик байкоонун 3- тобундагы дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмү (3Б топчо).

Неврологиялык профиль

Медициналык байкоонун тартиби диспансердик байкоонун 2- тобундагы дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмү

Офтальмологиялык профиль

Медициналык байкоонун тартиби диспансердик байкоонун 3- тобундагы дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмү (3А топчосу)

Офтальмологиялык профиль

Медициналык байкоонун тартиби диспансердик байкоонун 3- тобундагы дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмү (3Б топчосу)

Офтальмологиялык профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3А топчо).

Оториноларингологиялык профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3 Б топчо).

Оториноларингологиялык профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3 А топчо).

Дерматологиялык профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3 Б топчо).

Дерматологиялык профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3 Б топчо).

Стоматологиялык профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3 А топчо).

Гинекологиялык профиль

Диспансердик байкоонун 3-тобунда медициналык байкоонун жана дарылоо-ден-соолукту чындоо иш-чараларынын көлөмүнүн Тартиби (3 Б топчо).

Гинекологиялык профиль

16-тиркеме

ДУЭК уюму

Медициналык мекемелерге санитардык ченемдердин жана тартиптердин жана өрт коопсуздугун камсыздоо талаптарына жооп берген жарандык авиациясынын авиациялык персоналык күбөлөндүрүүнү камсыздаган ДУЭК имараты (бөлмөсү) бар болот. ДУЭК Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясынын авиациялык персоналын медициналык күбөлөндүрүү үчүн сертификациядан өтөт жана “ДУЭК Сертификаты” болот.

 ДУЭКтин штаттык түзүмү төмөндөгү ченемдер боюнча түзүлөт:

ДУЭКтин курамы ДУЭКтин функциясы менен медико-санитардык бөлүмдүн башчысынын көрсөтмөсү боюнча жарандык авиация органынын жетекчиси менен макулдашылат.

ДУЭКтин курамына жогору квалификацияланган МСБ иштегендерден, жалпы эмгек стажы 5 жылдан кем эмес, анын ичинде адистиги боюнча 3 жылдан экем эмес эмгек стажы бар дарыгерлер кирет.

ДУЭКтин ар бир дарыгерине (орто медициналык персоналды кошкондо) кызматтык интсрукциялар болот.

ДУЭКтин диагностикалык бөлүмдөрүндө авиациялык персоналды медициналык кароону жогорку сапатта аткаруу үчүн (клиникалык диагностикалык лаборатория, функционалдуу жана ультра үндүү бөлүм (кабинет), керектүү бөлмөлөр, приборлор, жабдуулар, чыгым материалдары болот, ал эми медициналык персоналдарда изилдөөлөрдү жүргүзүүгө тийиштүү уруксат берилген документтери болот.

Медициналык күбөлөндүрүүнү ДУЭКтин курамынын толук болбогондо өткөрүүгө тыюу салынат, дарыгер эксперттердин жана ДУЭКтин төрагасынын кызматтарын убактылуу шайкештөөгө тыюу салынат.

ДУЭКте авиациялык персогналды Медициналык күбөлөндүрүүнүн графики  жыл сайын күбөлөндүрүү башталганга чейин 1 ай мурун түзүлөт (абитуриенттерди күбөлөндүрүүнү жана ДУЭКтин адистеринин өргүүлөрүн эске алуу менен), жана мекеменин жетекчисинин буйругу менен бекитилет.

Авиациялык персоналга дарылоо-профилактикалык жардам көрсөткөн ДУЭКтин дарылерлери керек болгон учурда убактылуу жумушка жараксыздыгы тууралуу бейтап кагазын берүү укугу менен колдоно алат.