КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНӨ КАРАШТУУ АРХИТЕКТУРА, КУРУЛУШ ЖАНА ТУРАК ЖАЙ-КОММУНАЛДЫК ЧАРБА МАМЛЕКЕТТИК АГЕНТТИГИНИН БУЙРУГУ

2018-жылдын 23-июлу № 15-нпа

КР КЧ 12-01:2018 "Курулуштагы эмгектин коопсуздугу" бекитүү жөнүндө

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 15-сентябрындагы № 530 «Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн ыйгарым укуктарын аткаруу бийлигинин бир катар мамлекеттик органдарына өткөрүү жөнүндө» токтомун жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2013-жылдын 24-июнунда №372 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттиги (мындан ары Мамкурулуш) жөнүндө жобону жетекчиликке алып, имараттарды жана курулмаларды жаңы курууда, кеңейтүүдө, реконструкциялоодо техникалык кайра жабдууда, аларга капиталдык ремонт жүргүзүүдө, курулуш материалдарын өндүрүүдө, ошондой эле курулуш конструкцияларын жана буюмдарын жасоодо, жалпы жана атайын курулуш иштерин өндүрүүдө эмгектин коопсуздугун камсыздоо максатында

БУЙРУК КЫЛАМ:

1. КР КЧ 12-01:2018 «Курулуштагы эмгектин коопсуздугу» бекитилсин.

2. Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институту (мындан ары ЖТТКжИДМИ):

- Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2010-жылдын 26-февралындагы №117 «Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук акттарын расмий жарыялоо булактары жөнүндө» токтомуна ылайык ушул буйруктун расмий жарыяланышы боюнча чараларды көрүшсүн.

- буйрук расмий жарыялангандан кийин үч күндүн ичинде буйруктун көчүрмөлөрүн эки нускада, мамлекеттик жана расмий тилдерде, электрондук жана кагаз түрүндө, буйрукту жарыялаган басылманы көрсөтүп, мамлекеттик каттоодон өткөрүү үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жөнөтүшсүн;

 - буйрук күчүнө кирген күндөн баштап үч жумушчу күндүн ичинде буйрук Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн аппаратына маалымат үчүн жөнөтүлсүн.

4. КР КЧжЭ 12-01-99 «Курулуштагы техника коопсуздугу» жана КР КЧжЭ 12-03-2001 «Курулуштагы эмгектин коопсуздугу» колдонулуусу токтотулсун.

5. Ушул буйрук расмий жарыяланган күндөн 15 күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.

6. Ушул буйруктун аткарылышын контролдоо Мамкурулуштун директорунун орун басары М.А. Акматалиевге жүктөлсүн.

КУРУЛУШТАГЫ ЧЕНЕМДИК ДОКУМЕНТТЕРДИН ТУТУМУ

СИСТЕМА НОРМАТИВНЫХ ДОКУМЕНТОВ В СТРОИТЕЛЬСТВЕ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ

СТРОИТЕЛЬНЫЕ НОРМЫ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

КУРУЛУШТАГЫ ЭМГЕК КООПСУЗДУГУ

КР КЧ 12-01:2018

БЕЗОПАСНОСТЬ ТРУДА В СТРОИТЕЛЬСТВЕ

СН КР 12-01:2018

Издание официальное

Расмий басылма

________________________________________________________________

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНӨ КАРАШТУУ

АРХИТЕКТУРА, КУРУЛУШ ЖАНА ТУРАК ЖАЙ-КОММУНАЛДЫК

 ЧАРБА МАМЛЕКЕТТИК АГЕНТТИГИ

ГОСУДАРСТВЕННОЕ АГЕНТСВО АРХИТЕКТУРЫ

СТРОИТЕЛЬСТВА И ЖИЛИЩНО-КОММУНАЛЬНОГО ХОЗЯЙСТВА

ПРИ ПРАВИТЕЛЬСТВЕ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

БИШКЕК

2018

Кириш сөз

Кыргыз  Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институту тарабынан ИШТЕЛИП ЧЫГЫП, басмага даярдалды.

Кыргыз  Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин Техникалык ченеп белгилөө бөлүмү тарабынан КИРГИЗИЛДИ.  

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 15.09. №530 токтомуна ылайык Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн ыйгарым укуктарын өткөрүп берүүсүнүн негизинде   Кыргыз  Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин 2018-жылдын “__” ______ №____ буйругу менен БЕКИТИЛИП, ИШКЕ КИРГИЗИЛГЕН.

Кыргыз Республикасынын  Юстиция министрлигинде Ченемдик укуктук акттардын мамлекеттик реестринде  2018-жылдын “__” ______ №____ КАТТАЛГАН.

КР 12-03-2001 КЧжЭ  жана  КР 12-01-99 КЧжЭ ОРДУНА.

Кыргыз  Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин уруксатысыз ушул курулуш ченемдердин расмий басылма катары толугу менен же жарым-жартылай көчүрмөсүн жасоого, аларды тираждоого жана таратууга болбойт.

МАЗМУНУ

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ

КУРУЛУШТАГЫ ЭМГЕК КООПСУЗДУГУ

БЕЗОПАСНОСТЬ ТРУДА В СТРОИТЕЛЬСТВЕ

 SAFETY IN CONSTRUCTION

______________________________________________________

Киргизүү датасы _________

1 Колдонуу чөйрөсү

Ушул ченемдер жана эрежелер жаӊы курулушта, кеӊейтүүдө, реконструкциялоодо, техникалык кайтадан жаӊыртып жабдууда, имараттарды жана курулуштарды капиталдык ремонттоодо аткарылган жалпы жана атайын курулуш иштерин өндүрүүдө (мындан ары курулуш өндүрүшү), курулуш материалдарын өндүрүүдө (мындан ары курулуш материалдарынын өнөр жайы), ошондой эле курулуш конструкцияларын жана буюмдарын даярдоодо (мындар ары курулуш индустриясы) ушул иштерди аткарган уюмдардын менчик формасына жана ведомстволук тиешелүүлүгүнө карабастан таралат.

2 Ченемдик шилтемелер

            Ушул ченемдерде жана эрежелерде А-тиркемеде келтирилген ченемдик укуктук акттарга шилтеме жасалган.

3 Терминдер жана аныктамалар

Ушул ченемдик документте Б-тиркемеде келтирилген терминдер жана аныктамалар пайдаланылган, алардын ичинде Кыргыз Республикасынын эмгекти коргоо, санитардык-эпидемиологиялык эрежелер жана ченемдер, ошондой эле гигиеналык ченемдер, санитардык эрежелер жана ченемдер жөнүндө мыйзамдарда белгиленгендер да колдонулат.

4 Жалпы жоболор

Курулуш өндүрүшүндө, курулуш материалдары жана курулуш индустрия өнөр жайында ишти уюштуруу жана аткаруу Кыргыз Республикасынын эмгекти коргоо жөнүндө мыйзамдарын (мындар ары мыйзамдарды), ошондой эле А-тиркемеде келтирилген ченемдик укуктук акттардын түрлөрүнүн (мындан ары ЧУА) Тизмесинде белгиленген башка ченемдик укуктук акттарды тутуу менен ишке ашырылышы керек.

4.1 Жумуш берүүчү (курулушту жүргүзүп жаткан адам) Кыргыз Республикасынын эмгекти коргоо жөнүндө мыйзамдарынын жана башка эмгекти коргоо чөйрөсүндөгү ЧУАлардагы курулуш өндүрүшүнүн талаптарына ылайык, курулуш өндүрүшүнүн коопсуздугун жана курулуш өндүрүшүндө пайдаланылган техникалык жабдууларды коопсуз пайдаланууну камсыз кылууга, ошондой эле Эрежелердин талаптарын тутууга контроль жүргүзүүгө милдеттүү.

4.2 Эрежелердин талаптарына ылайык жумуш берүүчү тиешелүү тартипте кесиптер боюнча жана аткарылуучу иштердин түрлөрү боюнча эмгекти коргоо боюнча нускамалардын иштелип чыгуусун уюштурушу керек, алар тиешелүү кесиптик биримдик органынын же башка, курулуш өндүрүшүнө катышкан, жумушчулар ыйгарым укукка ээ кылган органдын (мындар ары жумушчулар) пикирин эске алып, жумуш берүүчүнүн жердик ченемдик акттары менен бекитилет.

4.3 Эмгекти коргоо талаптары ченемдер менен регламентацияланбаган иш технологияларын жана методдорун, материалдарды, технологиялык жабдууларды, куралдарды, инвентарларды, жабдууларды жана транспорт каражаттарын пайдаланган учурда жумуш берүүчү курууга укуктуу адам менен биргеликте эмгекти коргоо боюнча мамлекеттик ченемдик талаптарды (мындан ары эмгекти коргоо талаптары) камтыган ЧУАлардын талаптарына ылайык эмгекти коргоо боюнча атайын иш-чараларды иштеп чыгып, бекитүүгө тийиш.

4.4 Уюмдун аймагында курулуш-монтаждоо иштерин баштоодон мурун тапшырык берүүчү адам жана генералдык подрядчик субподрядчиктердин жана иштеп жаткан уюмдун администрациясынын катышуусунда уруксат-актты В-тиркемеде көрсөтүлгөн үлгүдө түзүүгө милдеттүү. Уруксат-актта каралган иш-чаралардын аткарылышына курулуш уюмдардын жана иштеп жаткан уюмдардын жетекчилери жооптуу болот.

4.5 Курулуш аянттарында субподрядчынын жана ижарачыларды катыштырып иштерди жүргүзүүдө генералдык подрядчы же ижарачы:

- алар менен биргеликте курулушка катышкан бардык уюмдарга жана жактарга милдеттүү болгон эмгектин коопсуз шарттарын камсыздаган иш-чараларды иштеп чыгууга тийиш;

-жардамчы подрядчыларга жана ижарачыларга бекитилген иш тилкелеринде эмгек коопсуздугун камсыздоочу мерчемделген иш-чаралардын жардамчы подрядчылар жана ижарачылар тарабынан аткарылышын жана алардын аракеттерин тейлөөнү камсыздоого тийиш.

4.6 Курулуш өндүрүшүн жүргүзүүдө курулуш өндүрүшүнө катышкан жумушчуларга төмөндөгү зыяндуу жана (же) кооптуу өндүрүш факторлорунун таасири тийиши мүмкүн:

- жылып жүргөн даярдык жана курулуш материалдары, кыймылдоочу машиналар жана механизмдер, технологиялык жабдуулардын кыймылдоочу бөлүктөрү;

- учуп түшүүчү буюмдар жана материалдар, имараттардын жана курулуштардын, жабдуулардын, тоо тегинин жана топурактардын өзүнөн өзү уроочу конструкциялары;

- жумушчу орундардын бийиктиги 1,8 метр жана андан бийик жерлердин чегинен 2 метрден жакын аралыкта коргоочу тосмолор жок шартта жайгашуусу же коргоочу тосмолордун бийиктиги 1,1 метрден төмөн болгон учурда, ошондой эле конструкциянын же жабдуунун элементтеринде туруп, 1,8 метрден жогору бийиктикте иштерди жүргүзүүдө;

- өтө газдалган жана чаӊ болгон, абасы нымдуу жумушчу зоналар;

- жумушчу зонанын абасынын температурасы жогору же төмөн болушу;

- жумушчу орундарда чуунун жана дирилдөөнүн деӊгээли жогору болушу;

- статикалык электр деӊгээлинин жогору болушу;

- электр чынжырынын бириге калуусу адамдын денесинен өтүп кете турган электр чынжырындагы чыӊалуунун жогорулашы;

- дем алуу органдары, аш казан жана ичеги-карын, тери жана былжырлуу кабыктар аркылуу адамдын денесине өтүүчү токсикалык жана дүүлүктүрүүчү химиялык заттар;

- физикалык жана нерв-психикалык жүктүн (нагрузка) ашып кетүүсү.

Кооптуу өндүрүш факторлору таасир этүүчү зоналарга төмөндөгүлөрдү киргизүүгө болот:

- курулуп жаткан имараттын (курулуштун) жанындагы аймактардын тилкелерин;

- үстүндө конструкцияны же жабдууну монтаждоо (демонтаждоо) жүрүп жаткан имараттын жана курулманын бир кармалган катарлары.

Объекттерди курууда кооптуу жана зыяндуу өндүрүш факторлорунун жумушчуларга тийгизген таасирин уюштуруучу-технологиялык документтерде Курулушту уюштуруу долбоорлорунда (КУД), иш өндүрүү долбоорлорунда (ИӨД) камтылган чечимдерди киргизүү аркылуу уруксат берилген деӊгээлге чейин төмөндөтүү же аларды жоюу боюнча чаралар көрүлүшү зарыл. Көрсөтүлгөн кооптуу зоналардын чектери Г-тиркемеге ылайык аныкталат.

4.7 Курулуш объектисиндеги иш өндүрүүнү КУДдагы иштердин календардык мерчемине (графикке) ылайык технологиялык ырааттуулукта жүргүзүү керек. Иштерди айкалыштыруу зарыл болгон учурда айкалыштырылган иштерди аткарууда коопсуздукту камсыздоочу кошумча иш-чаралар жүргүзүлүүгө тийиш.

4.8 Иш-чаралар Курулушту уюштуруу долбоорлорунда (КУД), иш өндүрүү долбоорлорунда (ИӨД) иштелип чыккан чечимдердин негизинде кабыл алынып, төмөнкүлөрдү камтыйт:

- иш өндүрүү үчүн подрядчикке бөлүнүп берилген аймактын чегин аныктоо;

- подряддык уюмдун жумушчуларын уюмдун аймагына киргизүү тартибин аныктоо;

- бөлүнүп берилген аймакта зарыл болгон даярдык көрүү иштерин жүргүзүү;

- айкалыштырып иштөө зоналарын жана ал жерлерде ишти аткаруу тартибин аныктоо.

4.9 Курулуш аянтында бир нече подряддык уюмдар, алардын ичинде жеке ишмердүүлүк менен алектенген жарандар биргелешип иштеген учурда, генералдык подрядчик курулуш объектисиндеги эмгек шарттарынын абалына контролдоо жүргүзөт.

Объектте жумушчулардын ден соолугуна жана өмүрүнө коркунуч туудурган кооптуу шарттар түзүлгөн учурда, башкы подряддык уюм курулуштун бардык катышуучуларына бул туурасында билдирип, адамарды кооптуу зонадан чыгарып кетүү үчүн тиешелүү чараларды көрүшү керек. Коркунучтун пайда болушунун себептерин жойгондон кийин башкы подряддык уюм иштерди жандандырууга уруксат берет.

4.10 Кооптуу, зыяндуу жана жагымсыз эмгек шарттарында иштөөгө уруксат алдын ала жана мезгилдүү медициналык кароодон өткөн адамдарга берилет.

4.11 Курулуш машиналарынын, аспаптардын, технологиялык жабдыктардын, жамааттык коргонуу каражаттарынын техникалык жактан оӊ абалда болуусун алар баланста турган уюмдар камсыздайт.

4.12 Жумушчулардын убактылуу же туруктуу орду кооптуу зоналардын чегинен тышкары жайгаштырылышы керек.

Ар дайым иштеп туруучу кооптуу өндүрүш факторлорунун зоналарынын чектеринде коргоочу тосмолор тургузулушу зарыл, ал эми мүмкүн болгон (потенциалдуу) кооптуу өндүрүш факторлорунун зоналарынын чектеринде МАСТ-12.4.026-2015 ылайык сигнал берүүчү тосмолор жана коопсуздук белгилери тургузулушу талап кылынат.

4.13 Пайда болушу аткарган иштер менен байланышта болбогон кооптуу өндүрүш факторлордун таасири бар зоналарда иштерди аткарууга Е-тиркемеде көрсөтүлгөн тариздеги уруксат-наряды берилиши керек.

4.13.1 Уруксат-наряды боюнча гана иштөөгө уруксат берилген иш өндүрүү орундардын жана жумуш түрлөрүнүн тизмеси Ж-тиркемедеги тизменин негизинде, уюмдун профилин эске алуу менен уюм тарабынан түзүлүп, уюмдун жетекчиси менен бекитилүүгө тийиш.

4.13.2 Уруксат-наряды иштин тике жетекчисине (прорабга, мастерге, менеджерге ж.б.у.с.) уюмдун жетекчисинин буйругу менен ыйгарым укукка ээ болгон адам тарабынан берилет. Жумуштар башталардан мурун иштин жетекчиси жумушчуларды иш өндүрүшүнүн коопсуздугу боюнча иш-чаралар менен тааныштырып чыгууга милдеттүү жана уруксат-нарядында жазып, нускаманы тариздеши керек.

4.13.3 Курулмалардын же коммуникациялардын корголуучу зоналарында иштерди жүргүзүүдө уруксат-наряды ушул курулманын же коммуникациянын ээси деп эсептелген уюмдун жазуу түрүндө берген уруксаты болгон учурда гана берилет.

4.13.4 Уруксат-наряды тапшырылган иштин көлөмүн аткарууга керектелген мөөнөткө гана берилет. Эгерде иштерди өндүрүү учурунда уруксат-нарядында каралбаган кооптуу жана зыяндуу өндүрүш факторлору пайда болсо, иштерди токтотуу керек. Уруксат-нарядын жокко чыгарып, жаӊы уруксат-наряды берилгенден кийин гана иштер жандандырылууга тийиш.

Уруксат-нарядын берген жак анда каралган иш өндүрүүнүн коопсуздугун камсыздоо боюнча иш-чаралардын аткарылышына контроль жүргүзүүгө тийиш.

4.14 Аткарган жумушунун мүнөзүнө байланыштуу болгон кооптуу өндүрүш факторлорунун таасири тийген шарттарда иштеген жумушчуларга мыйзамдарга ылайык кошумча коопсуздук талаптары коюлат. Мындай кесиптердин жана жумуштардын түрлөрүнүн тизмеси мыйзамдардын талаптарын эске алып түзүлүп, уюмда бекитилиши керек. Мыйзамдарга ылайык эмгек коопсуздугу боюнча кошумча талаптар коюлган иштерди аткарууга курагы жана жынысы боюнча каршы көрсөтмөлөрү жок, медициналык текшерүүдөн өткөн жана ушундай иштерди аткарууга жарактуу деп табылган, иштердин коопсуз методдору жана ыкмалары боюнча окуудан өткөн, эмгекти коргоо боюнча нускама алган, жумушчу ордунда такшалтмадан өткөн, эмгекти коргоо талаптары боюнча билими текшерилген жумушчуларга уруксат берилет.

4.15 Бийиктиктерге өз алдынча чыгып иштөөчү жумуштарга 18ден жаш эмес, медициналык текшерүүдөн өткөн жана жарактуу деп табылган, бийиктиктерге чыгып иштөөчү жумушта бир жылдан кем эмес стажга жана 3төн төмөн эмес тарифтик разрядга ээ жумушчуларга (жумушчуларга, инженердик-техникалык жумушчуларга) уруксат берилет.

Бийиктиктерге чыгып иштөөчү жумуштарга алгачкы жолу уруксат берилген жумушчулар жетекчинин буйругу менен дайындалган тажрыйбалуу жумушчулардын тике көзөмөлү алдында бир жыл бою иштеши керек.

4.16 Аялдардын иштерин уюштурууда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2005-жылдын 2-декабрындагы № 548 токтому менен бекитилген жүктөрдү кол менен көтөрүүдө жана жылдырууда аялдарга аныкталган уруксат берилген чектеги жүктөрдүн ченемдерин тутуу керек, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2000-жылдын 24-мартындагы № 158 токтому менен бекитилген аялдардын эмгегин пайдаланууга тыюу салган кооптуу жана зыяндуу эмгек шарттарындагы иштердин, кесиптердин жана кызматтардын тизмесине ылайык алардын эмгеги чектелүүгө тийиш.

4.17 Жаш өспүрүмдөрдүн иштерин уюштурууда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2001-жылдын 2-июлундагы № 314 токтому менен бекитилген 18 жаштан жаш жактарга иштөөгө тыюуу салган оор жана зыяндуу эмгек шарттарындагы кесиптердин жана жумуштардын тизмесине ылайык жүктөрдү кол менен көтөрүүдө жана жылдырууда аныкталган уруксат берилген чектеги жүктөрдүн ченемдерин жана алардын эмгегин пайдалануудагы чектөөлөрдү тутуу керек.

Өндүрүш практикасын өтүүдө (өндүрүш окутууда) жогоруда айтылган тизмедеги өндүрүштөрдө, кесиптерде жана иштерде орто, башталгыч кесиптик билим берүүчү жана негизги жалпы билим берүүчү мекемелердин окуучулары жумушчу орундарда тиешелүү санитардык эережелерди жана ченемдерди, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2004-жылдын 5-апрелиндеги № 225 «Эмгекти коргоо боюнча ишти жана кызматты уюштуруу жөнүндө типтүү жобону жана Эмгекти коргоого окутуунун тартиби жана уюмдардын жумушчуларынын эмгекти коргоо талаптары боюнча билимин текшерүү тартиби жөнүндө жобону бекитүү жөнүндө» токтомун эске алуу менен бир күндө 4 сааттан ашык эмес убакыт болууга тийиш.

4.18 Кооптуу жана (же) зыяндуу өндүрүш факторлорунун таасири тийген шарттарда иштеген жумушчулар Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо маселелери боюнча мамлекеттик органы аныктаган, мыйзамдарга ылайык келген алдын ала медициналык текшерүүлөрдөн жумушка орношкондо жана иштеп жаткан учурда мезгилдүү медициналык текшерүүлөрдөн сөзсүз түрдө өтүп турууга милдеттүү.

4.19 Цехтердин, сменалардын башчылары, мастерлер, прорабдар, улук прорабдар жана башка адистер жумуш берүүчү бекиткен кызмат орундарынын тизмеси боюнча 3 жылда 1 жолудан кем эмес, ал эми атайын иштерде эмгектенген жумушчулар бир жылда бир жолу ченемдик укуктук акттардын коопсуздук талаптарын, жердик ченемдик укуктук акттардын талаптары боюнча билимин текшертип турушу керек. Аталган акттардын талаптарын тутуу жумушчулардын квалификациялык (кызматтык) милдеттерине кирет.

4.20 Курулушту уюштуруу долбоорлорун (КУД), иш өндүрүү долбоорлорун (ИӨД) иштеп чыккан жана бекиткен уюмдар ушул долбоорлордо эмгектин коопсуздугу боюнча чечимдерди кароого тийиш жана алар курамы жана мазмуну боюнча Ж-тиркемеде көрсөтүлгөн талаптарга ылайык келиши керек.

Аталган чечимдерди өздөрүнө камтыбаган КУД жана ИӨДдөрсүз иш жүргүзүүгө уруксат берилбейт.

4.21 Электр техникалык жана электр технологиялык персоналдардын иштөөсү учурунда керектөөчүлөрдүн электр орнотууларын эксплуатациялоо талаптары 6.4. бөлүмгө ылайык аткарылууга тийиш.

4.22 Асбест менен жана курамында асбести бар материалдар менен иштөөдө 1986-жылкы Эл аралык эмгекти коргоо 162-конвенциясынын «Асбести колдонууда эмгекти коргоо жөнүндө» жобосун жана 2.2.3.0013-03 «Асбест менен жана курамында асбести бар материалдар менен иштөө» Санитардык эрежелердин жана ченемдердин талаптарын эске алуу талап кылынат.

4.23 Химиялык заттар колдонулган иштерди өндүрүүдө эмгекти коргоо боюнча тиешелүү тармактар аралык эрежелерди тутуу зарыл.

5 Эмгекти коргоону камсыздоо боюнча ишти уюштуруу

5.1 Иштеп жаткан мыйзамдарга ылайык уюмда эмгекти коргоонун коопсуз шарттарын камсыздоо боюнча милдет жумуш берүүчүгө жүктөлөт.

5.2 Уюмдун буйругу менен өндүрүш аймактарда кызматтык милдеттеринин чегинде ыйгарылган жумуш тилкелериндеги эмгектин коопсуз шарттарын жана эмгекти коргоону камсыздаган жооптуу жактар дайындалышы керек.

5.3 Адистиги, квалификациясы жана (же) ээлеген кызматы эске алынып аныкталган уюмдун жумушчулары эмгекти коргоо боюнча милдетти жумуш берүүчү бекиткен кызматтык нускамалардын же эмгекти коргоо боюнча нускамалардын көлөмүндө аткарышат. Жумушчуну жумушка кабыл алып жатканда же кызматка дайындап жатканда, же башка ишке которууда кызматтык нускамалар же эмгекти коргоо боюнча нускамалар менен кол койдуруп тааныштыруу керек.

5.4 Жумуш берүүчүнүн жана уюмдун жумушчуларынын өкүлдөрү мыйзамдарга ылайык жамааттык келишимдерди жана эмгекти коргоо боюнча макулдашууларды түзүүдө аныкталган эмгекти коргоо шарттарын жакшыртуу боюнча чараларды көрүшөт.

5.5 Эмгекти коргоонун жана өндүрүш санитариясынын талаптарын тутуу максатында, өндүрүш ишмердүүлүгү менен алектенген ар бир уюмда алардын аткарылышын контролдоону ишке ашыруу үчүн ушул тармакта тиешелүү тажрыйбага ээ же тиешелүү даярдыктан өткөн эмгекти коргоо боюнча адис дайындалат же эмгекти коргоо кызматы түзүлөт.

Уюмдагы эмгекти коргоо кызматынын түзүмү жана бул кызматтын жумушчуларынын саны жумушчулардын санына, кооптуулукка, өндүрүштүн зыяндуулугуна ж.б. факторлорго жараша, мыйзамга ылайык жумуш берүүчү тарабынан аныкталат.

5.6 Уюмда эмгекти коргоонун абалы жана эмгек коопсуздугунун шарттары текшерилип, контролдонуп жана бааланып турушу уюштурулушу керек, алар өзүнө контроль жүргүзүүнүн төмөнкү деӊгээлдерин жана формаларын камтыйт:

- жабдыктардын, аспаптардын, куралдардын оӊ абалда болушуна жумушчулардын ар дайым контроль жүргүзүп туруусу; тосмолордун, сактоочу жердиктөөлөрдүн жана башка коргоочу каражаттардын бар жана бүтүн экендигин жумуштар башталганга чейин текшерүү жана эмгекти коргоо боюнча нускамаларга ылайык жумуш учурунда жумуш орундарында текшерүүлөрдү жүргүзүп туруу;

- иштердин жана ишканалардын түзүмдүк бөлүмдөрүнүн жетекчилеринин кызматтык милдеттерине ылайык иштердин жана ишканалардын түзүмдүк бөлүмдөрүнүн жетекчилери тарабынан мезгилдүү ыкчам контроль жүргүзүп туруу;

- эмгекти коргоо кызматы тарабынан бекитилген иш мерчемдерге ылайык ишканалардын түзүмдүк бөлүмдөрүнүн арасынан тандап алып эмгекти коргоонун абалына жана эмгек шарттарына контроль жүргүзүү.

Эмгекти коргоо ченемдери жана эрежелери бузулган учурлар табылганда, жумушчулар өз күчтөрү менен аларды жоюу үчүн чараларды көрүүгө тийиш, эгер аны токтотуу мүмкүн болбосо, жумушту токтотуп, кызматтагы адамдарды кабарландыруу зарыл.

Жумушчулардын ден соолугуна жана өмүрүнө кооптуу жагдай түзүлгөн учурда жооптуу адамдар жумушту токтотууга милдеттүү жана коркунучту жоюуга чараларды көрүүгө тийиш, зарыл болгон учурларда адамдарды коопсуз жерлерге эвакуациялоону камсыз кылуу керек.

5.7 Уюмдарда аныкталган тартипте эмгекти коргоо жана эмгек коопсуздугу боюнча тармактык-өндүрүштүк ченемдик документтердин төмөнкү түрлөрү иштелип чыгып, тиешелүү түрдө таризделип, тираждалып, сакталышы керек:

Кыргыз Республикасынын Мамкурулушунун сунуштарынын негизинде иштелип чыккан эмгек коопсуздугу боюнча ишканалардын (уюмдардын) стандарттары;

Курулуш, курулуш материалдары өнөр жайынын жана турак-коммуналдык чарба жумушчуларына эмгекти коргоо боюнча типтүү нускамалардын негизинде иштелип чыккан уюмдардын жумушчулары үчүн эмгекти коргоо боюнча нускамалар;

5.8 Жумуш берүүчүлөр жумушчуларга ишке кирүүгө уруксат берүүдөн мурун, кийин белгиленген мөөнөттөрдө мезгил-мезгили менен белгиленген тартипте жумушчулардын кызматтык нускамаларын же эмгекти крогоо боюнча нускамаларды эске алуу менен, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен аныкталган тартипте эмгекти коргоо жана эмгек коопсуздугу боюнча окутууларды уюштуруп, билимдерин текшерип турууга милдеттүү. Жумушчуларды эмгекти коргоо боюнча окутуу жана билимин текшерип туруу кесипкөйлүүлүктү жогорулатууда, кайра даярдоодо, экинчи кесипке ээ болууда, даярдоодо өткөрүлүп турат.

Уюмдарда жумушчулардын аткарып жаткан тиешелүү өндүрүш иштерине талаптары тараган эмгекти коргоо боюнча эрежелерди жана нускамаларды окуп-үйрөнүү үчүн шарттар түзүлүшү керек. Кыргыз Республикасынын Мамкурулушу басып чыгарган эмгекти коргоо жана эмгек коопсуздугу боюнча документтердин комплекти уюмдун ар бир өндүрүштүк түзүмдүк бөлүмүндө болушу керек жана жумушчуларга өз алдынча даярданууга берилүүгө тийиш.

5.9 Машиналарды, жабдыктарды, орнотууларды жана иштерди тейлеген экологиялык жана техникалык коопсуздук маселелери боюнча мамлекеттик көзөмөл жана контроль жүргүзгөн аткаруу бийлигинин ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын контролунда турган уюмдун (жактын) персоналы ушул органдын талаптарына ылайык жумушка киришүүгө уруксат алат.

5.10 Иш сапарга келген жана убактылуу иштей турган жумушчуларга уруксат берүүдөн мурун жумушчу орундарында киришүү инструктажын жана алгачкы инструктажын И- тиркемеге ылайык журнал түзүү менен өткөрүү зарыл.

5.11 Орто, башталгыч кесиптик билим берүү жана негизги билим берүүчү мекемелердин окуучулары иштеген учурда, ошондой эле жожодордун студенттери өндүрүш практикасын өткөн учурда же келишим боюнча иштерди жүргүзгөн учурда уюмдун жетекчиси төмөндөгүлөргө милдеттүү:

аталган жактарды жумушчу орундарга жөнөткөнгө чейин жумушка кабыл алуу жөнүндө буйруктарда көрсөтүлгөн жумушчуларга арналган программалар боюнча иштин коопсуз методдоруна жана ыкмаларына үйрөтүү керек жана иштеп жаткан эрежелерге ылайык эмгекти коргоо боюнча инструктаж менен камсыздоого тийиш;

4.17 п. талаптарын тутуп, аталган жактарга жумушка уруксат берүү;

аталган жактарды санитардык-тиричилик жактан тейлөөнү камсыздоо, аларга акысыз атайын кийимдерди, бут кийимдерди жана башка ченемдер менен аныкталган жеке коргонуу каражаттарын берүү;

аталган жактарды келишимдин шарттарында каралбаган жумуштарда иштетүүгө жол бербөө.

5.12 Мыйзамдарга ылайык кооптуу жана (же) зыяндуу эмгек шарттарындагы иштерде, ошондой эле булгануулар менен байланышкан иштерде жумуш берүүчү жумушчуларды атайын кийим, бут кийимдер жана башка тастыкталган жеке коргонуучу каражаттары менен камсыз кылуу эрежелеринде каралган тартипте иштеп жаткан атайын кийим, бут кийимдерди жана башка тастыкталган жеке коргонуу каражаттарын акысыз берүү типтүү тармактык ченемдерге ылайык, же бул ченемдерден жогору жамааттык келишимдерге жана тарифтик макулдашууларга ылайык камсыздандырууга милдеттүү.

Жумуш берүүчү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1997-жылдын 25.06. № 374 «Зыяндуу жумуш шарттарында иштегендерге сүт же башка бирдей баалуулуктагы азык-түлүктөрдү акысыз берүү жөнүндө эрежеге» жана «Самын, жуунучу жана дезинфекциялоочу каржаттарды акысыз берүү жөнүндө жобого» ылайык зыяндуу шарттарда иштеген жумушчуларды сүт менен же башка бирдей баалуулуктагы азык-түлүктөр, жуунуп-тазалоочу жана дезинфекциялоочу каражаттар менен камсыздоого милдеттүү.

Курулуш аянтында жүргөн бардык адамдар сактоочу каскаларды кийүүгө милдеттүү. Жумушчуларга жана инженердик-техникалык жумушчуларга сактоочу каскаларысыз жана башка зарыл болгон жеке коргонуучу каражаттарысыз жумушка киришүүгө уруксат берилбейт.

Иш өндүрүүдө жумуш берүүчү тастыкталган жеке коргонуу каражаттарын иштин кооптуу жана зыяндуу факторлоруна жараша сөзсүз түрдө камсыздап, аларды колдондурууга тийиш.

Жумуш берүүчү тиешелүү курулуш ченемдерине жана эрежелерине жана жамааттык келишимге же тарифтик макулдашууга ылайык курулушта, курулуш материалдарын өндүрүүдө жана курулуш өндүрүшүндө иштеген жумушчуларды санитардык-тиричилик бөлмөлөр менен (гардероб, кийим жана бут кийим кургаткыч, жуунуучу жер, тамактануу бөлмөсү, эс алуу бөлмөсү, жылынуу ж.б.) камсыздоого тийиш.

Санитардык-тиричилик бөлмөлөрдү жана курулуштарды эксплуатацияга даярдоо иш өндүрүү башталганга чейин бүтүшү керек.

Санитардык-тиричилик бөлмөлөрдө медикаменттери бар аптечка, замбилдер, бекитүүчү шакшактар жана жабыркагандарга алгачкы медициналык жардам көрсөтүүчү башка каражаттар болууга тийиш.

5.13 Өндүрүштө кырсыктар болгон учурларда жумуш берүүчү Мыйзамдарга ылайык, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2001-жылдын 27.02. № 64 «Өндүрүштө болгон кырсыктарды иликтөө жана каттоо жөнүндө жобо» токтому менен бекитилген жободо белгиленген тартипке ылайык кырсыкты иликтөөнү уюштурууга милдеттүү. Иликтөөнүн жыйынтыктары боюнча өндүрүштөгү жаракат алууларды жана кесиптик ооруларды алдын алуучу иш-чаралар иштелип чыгып, аткарылышы керек.

5.14 Жумуш берүүчү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн караштуу экологиялык жана техникалык коопсуздук мамлекеттик инспекциясынын эмгекти коргоо жана эмгек мамилелери башкармалыгына жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык ыйгарым укукка ээ болгон эмгекти коргоо талаптарын тутууну мамлекеттик көзөмөлдөө жана коомдук контролдоо органдарына алар талап кылган эмгекти коргоого тиешелүү документтерди берүүгө милдеттүү, ушул органдардын өкүлдөрүнө өндүрүш аймактарына, өндүрүш жана санитардык-тиричилик бөлмөлөргө, жумушчу орундарга тоскоолдуксуз кирүүнү камсыздашы керек.

5.15 Мыйзамдарга жана ченемдик укуктук акттарга ылайык эмгек шарттарын жакшыртуу, өзгөчө эмгек шарттарын аныктоо, зыяндуу жана кооптуу шарттардагы эмгек үчүн кошумча төлөмдөрдүн өлчөмүн аныктоо максатында жумуш берүүчү жумущ ордун эмгек шартына жараша аттестациялоону уюштуруусу тийиш.

5.16 Уюмдарда эмгекти коргоо жана эмгек коопсуздугун пропагандалоо борбору катары эмгекти коргоо бурчтары же кабинеттери уюштурулушу керек.

5.17 Кооптуу өндүрүштүк объекттеринде иш жүргүзүү учурунда төмөндөгүлөрдү жетекчиликке алыш керек:

- Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2017 – жылдын 18- августундагы № 516 токтому менен бекитилген «Кооптуу өндүрүштүк объекттердин өнөр жайлык коопсуздугу жаатында иш жүргүзгөн уюмдар тарабынан өндүрүштүк контролду уюштуруунун жана ишке ашыруунун тартиби жөнүндө жобо»;

- Кыргыз Республикасынын өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу мамлекеттик комитетинин (мындан ары-ӨЖЭКПМКнын):

 2018 – жылдын 24 -апрелиндеги № 01-7/202 буйругу менен бекитилген «Кооптуу өндүрүштүк объекттерде аварияларды жана кокустуктарды техникалык изилдөөнү жүргүзүү жөнүндө жобо»;,

2018 – жылдын 12- майындагы № 01-7/239 буйругу менен бекитилген:

 «Кооптуу өндүрүш чөйрөсүндө мекемелердин адистерин даярдоо жана атестациялоо иштерин уюштуруу боюнча жобо»;

«Кооптуу өндүрүш чөйрөсүндө мекемелердин жумушчуларынын билимин текшерүү жана окутууну уюштуруу боюнча жобо».

6 Өндүрүш аймактарын, жумуш тилкелерин жана жумушчу орундарды уюштуруу

6.1 Жалпы талаптар

6.1.1 Өндүрүш аймактары (курулуш жана өнөр жай ишканаларынын курулуш объекттери, өндүрүш жана санитардык-тиричилик имараттары жана курулуштары турган аянттары), жумуш тилкелери жана жумушчу орундар коопсуз иш өндүрүүнү камсыз кылууга даяр болууга тийиш.

Даярдык көрүү иш-чаралары иш өндүрүшү башталганга чейин бүткөрүлүшү керек. Өндүрүш аймактарынын, имараттардын жана курулмалардын, жумуш тилкелеринин жана жумушчу орундардын же кайра реконструкцияланып жаткан өнөр жай объектилеринин эмгекти коргоо жана эмгек коопсуздугунун талаптарына шайкештиги эксплуатацияга кабыл алынып жаткан учурда аныкталат.

Курулуш аянтында даярдоо иштеринин аяктагандыгы эмгек коопсуздугу боюнча К-тиркемеге ылайык таризделген иш-чаралардын аткарылгандыгы жөнүндө акты менен кабыл алынышы керек.

6.1.2 Жумушчу орунду уюштуруу үчүн колдонулган өндүрүш жабдуулары, куралдар жана аспаптар эмгек коопсуздугунун талаптарына жооп берүүгө тийиш.

6.1.3 Өндүрүш аймактары, жумуш тилкелери жана жумушчу орундары жумушчуларга керектүү жамаатык жана жеке коргонуучу каражаттары менен, өрт өчүрүүчү баштапкы каражаттар менен, ошондой эле байланыш, белги берүүчү (сигнализация) ж.б. иштеп жаткан ченемдик документтердин, жамааттык келишимдин, макулдашуулардын шарттарынын талаптарына ылайык эмгек коопсуздугун камсыздаган техникалык каражаттар менен камсыздалышы керек.

6.1.4 Өндүрүш аймактарында санитардык-тиричилик жана өндүрүш бөлмөлөрү, эс алуу жайлары, адамдар өтө турган жерлер, жумушчу орундар жайгашкан учурда 4.12.п. талаптарын аткаруу зарыл.

6.1.5 Жүк көтөрүүчү крандар колдонулган объекттерди курууда, курулуп жаткан имараттардын жанындагы кооптуу зоналарда, ошондой эле ушул ченемдердин жана эрежелердин Г-тиркемеси боюнча аныкталган крандардын жүктөрүн жылдырган жерлердин чегине транспорт же жүргүнчүлөрдүн жолдору, санитардык-тиричилик жана өндүрүш имараттары жана курулмалары, курулуш аянттарында же алардын жанында ар дайым же убактылуу мезгилге чейин адамдар жүргөн башка жерлер кирсе, адамдардын коопсуздугун камсыздоо үчүн иштерди Ж-тиркемеде сунушталган төмөндөгү маселелерди чечүүнү камтыган КУД жана ИӨДдөрдүн талаптарына ылайык жүргүзүү зарыл:

 - мунара крандарынын иштөө зонасын жасалма жолу менен чектөө үчүн каражаттарды пайдалануу;

 - коргоочу калкалоо курулмаларды жана коргоочу экрандарды пайдалануу.

6.1.6 Өндүрүш аймактарындагы унаа жана жөө жүргүнчүлөр үчүн өткөөлдөр, ошондой эле жумушчу орундарга жана жумуш орундарындагы өткөөлдөр таза жана дурус абалда болуп, таштандылардан жана кардан тазаланып турууга тийиш, ал жерлерге материалдарды жана конструкцияларды жыйып, үймөктөбөш керек.

6.1.7 Өндүрүш аймагына чоочун адамдарды, мас абалдагы же ушул аймакта иштебеген жумушчуларды киргизүүгө тыюу салынат.

Курулуш же өндүрүш аянтынын аймагында, өндүрүш же тиричилик бөлмөлөрүндө, жумуш тилкелеринде же жумушчу орундарда жүргөн кезде жумушчулар, ошондой эле башка уюмдардын өкүлдөрү жана жеке ишкерлер ушул уюмда кабыл алынган ички эмгек тартибинин эрежелерин аткарууга милдеттүү.

6.1.8 Аймактан обочолонгон бөлмөлөр, аянттар, жумуш тилкелери, жумушчу орундар телефон же радио байланышы менен камсыз болушу керек.

6.2 Өндүрүш аймактардын, жумуш тилкелеринин жана жумушчу орундардын уюштурулушуна жана мазмунуна коюлган коопсуздук талаптары

6.2.1 Өндүрүш аймактарынын уюштурулушу, алардын техникалык эксплуатациясы курулуш ченемдерине жана эрежелерине, мамлекеттик стандарттарга, санитардык, өрткө каршы, экологиялык ж.б. иштеп жаткан ченемдик документтердин талаптарына жооп бериши керек.

6.2.2 Калктуу пункаттарда жана уюмдун аймагында жайгашкан өндүрүш аймактарын чоочун адамдар кирип кетпеши үчүн тосуп салуу керек.

Коргоочу тосмолордун конструкциясы төмөнкү талаптарга жооп бериши керек:

- өндүрүш аймактарынын тосмолорунун бийиктиги 1,6 метрден кем эмес, ал эми жумуш тилкелериники – 1,2 метрден кем эмес болууга тийиш;

- адамдардын массалык түрдө өткөн жерине чектеш тосмолор 2 метрден кем эмес бийиктикте болуп, коргоочу козыректор менен текши жабылышы керек;

- козыректор кардын салмагын, ошондой эле жогорудан түшкөн бирин-серин майда буюм-нерселердин салмагын да көтөрүшү керек;

- тосмолордо жумуш убактысында контролдонгон жана жумуш аяктагандан соӊ кулпуланган эшик менен калиткадан башка тешиктер болбошу керек.

6.2.3 Кооптуу зоналардын чегиндеги адамдар өтүүчү жерлер коргоочу тосмолор менен жабдылууга тийиш. Курулуп жаткан имараттардын(курулмалардын) кире бериши үстүнөн имараттын дубалынан туурасы 2 метрден кем эмес козыректор менен тосулушу керек. Козыректор менен кире бериштин үстүндөгү дубалдын ортосундагы бурч 70-75° түзөт.

6.2.4 Жабык бөлмөлөрдө, бийиктикте, жер алдында жүргүзүлгөн иш өндүрүүдө адамдарды өрт же авария болгон учурда эвакуациялоого мүмкүн болгон иш-чаралар алдын ала каралышы керек.

6.2.5 Өндүрүш аймагына унаа менен кирүүчү жерге ички курулуш жолдордун жана материалдарды жана конструкцияларды жыюучу жерлерди көрсөткөн өткөөлдөрдүн, транспорт каражаттарынын бурулуш жерлерин, өрт өчүрүүчү суу менен камсыздоочу объекттердин схемаларын орнотуу зарыл.

6.2.6 Өндүрүш аймагынын ички автомобиль жолдору курулуш ченемдерине дал келип, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2009-жылдын 3-мартындагы № 136 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын жол кыймылынын эрежелерине ылайык транспорттук жана курулуш машиналарынын тартибин регламенттеген тиешелүү жол белгилери менен жабдылууга тийиш.

6.2.7 Инвентардык жана санитардык-тиричилик имараттардын жана курулмалардын эксплуатациясы өӊдүрүүчү-заводдордун нускамаларына ылайык ишке ашырылышы керек.

6.2.8 Өндүрүш имараттарынын курулушу жана эксплуатациясы курулуш ченемдерине ылайык ишке ашат.

6.2.9 Калктуу пункттардын аймагындагы жер иштерин өндүрүүдө же өндүрүш аймагындагы адамдардын жана транспорттун кыймылы болуп турган жерлерде котлован, аӊ, траншея жана арык болгон учурда, алар 6.2.2.п. ылайык тосмолонушу керек.

Траншея, аӊ, арыктар аркылуу өтө турган жерлерде туурасы 1м. кем эмес, эки тарабынан бийиктиги 1,1 метрден кем эмес перила менен тосулган, түбү бийиктиги 0,15 метр тактай менен текши каптап жабылган жана төшөлмөдөн 0,5 метр бийиктикте кошумча тосмо планкасы бар өтмө көпүрөлөр коюлушу керек.

6.2.10 Өндүрүш аймактарында, жумуш тилкелеринде жана жумушчу орундарда жумушчулар санитардык талаптарга жооп берген иче турган суу менен камсыздандырылышы керек.

6.2.11 Курулуш аянттары, жумуш тилкелери жана жумушчу орундар, аларга кире бериш жерлер жана өткөөлдөр караӊгы кирген мезгилде мамлекеттик стандарттарга ылайык жарыктандырылышы керек. Жабык бөлмөлөрдүн жарыктандырылышы курулуш ченемдеринин жана эрежелеринин талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

Жарык берүүчү аппарат бардык жерге бирдей жарык берип, жумушчулардын көзүн уялтпашы керек. Жарык жетпеген жерлерде иш өндүрүүгө тыюу салынат.

6.2.12 Ачык абада иштегендер үчүн атмосфералык жаан-чачындан коргоочу серелер каралышы керек.

6.2.13 Жумушчу орундарда абанын температурасы 10°С төмөн болгон учурда ачык абада же жылытылбаган бөлмөлөрдө иштегендер үчүн жылынуучу бөлмөлөр болууга тийиш.

6.2.14 Кудуктар, шурфтар ж.б. чуӊкурлар капкак, тосмо же калкандар менен тосулуп, караӊгы мезгилде аталган тосмолор 42 В. чыӊалуудан жогору эмес электр белги берүүчү лампочкалар менен жарыктандырылышы керек.

6.2.15 Сууда же суунун алдында иш өндүрүүдө куткаруучу станция (куткаруучу пост) уюштурулушу керек. Сууда иштеген бардык жумушчулар сууда сүзгөндү билүүгө милдеттүү жана куткаруучу каражаттары менен жабдылышы керек.

6.2.16 1,8 метр бийиктиктен жогору жана бийиктиги айырмаланган чектен 2 метрден аз аралыкта жайгашкан жабууларда жана шыпкаларда жайгашкан жумушчу орундары жана аларга келүүчү жерлер коргоочу жана сактык тосмолору менен тосулууга тийиш, ал эми бийиктиги айырмаланган чектен 2 метрден көп аралыкта мамлекеттик стандарттардын тиешелүү талаптарына туура келген белги берүүчү (сигнал) тосмолор менен тосулушу керек.

6.2.17 Эгерде төшөмөнүн (настилдин) деӊгээлинен төмөнкү тешикке чейинки аралык 0,7 метрден төмөн болсо, дубалдагы тешиктерге бир тарабынан төшөмөгө (шыпкага) ыкташкан учурда дубалдагы тешиктер тосулушу керек.

6.2.18 Коргоочу тосмолорду колдонуу мүмкүн болбогон учурда же экономикалык жактан максаттуу эмес болгон шарттарда, 6.2.16.п. ылайык иш өндүрүүдө жумушчулардын мамлекеттик стандарттарга ылайык келген сактоочу белдемчини колдонуп, уруксат-нарядын тариздеп иштөөсүнө жол берилет.

6.2.19 Жумушчу орундардагы жана жумушчу орундарга өткөөлдөр төмөндөгү талаптарга жооп бериши керек:

- жумушчу орундарга жана жумушчу орундардагы жалгыз өткөөлдөрдүн туурасы 0,6 метрден кем эмес болууга тийиш, ал эми жарыктагы бийиктиги 1,8 метрден кем эмес болушу керек;

- жумушчуларды жумушучу орундарына көтөрүп-түшүрүп туруучу 5 метрден жогору бийиктикте жайгашкан тепкичтер же скобалар сактоочу белдемчинин фалын (тосуп алуучу канаттары менен ж.б.) бекитүүчү куралдар менен жабдылууга тийиш.

6.2.20 Жумушчу орундар перекрытиелерде (жабууларда) жайгашкан учурларда ал жерге коюлган материалдардын, жабдуулардын, жабдыктардык жана адамдардын перекрытиелерге болгон жүгүнүн таасири көтөрүп туруучу курулуш конструкцияларынын чыныгы абалы эсепке алынган, долбоордо каралган перекрытиеге болгон эсептик жүктөн ашпоого тийиш.

6.2.21 Иштер бийиктикте, төмөндө, иш жүрүп жаткан жердин алдында жүрүп жатканда, кооптуу зоналарды белгилеп коюу зарыл. Бир вертикалдагы иштерди айкалыштырып иштөөдө (4.15 п. көрсөтүлгөндөрдөн башка учурларда) төмөн жайгашкан жерлер төмөн жайгашкан жерлерден тикесинен 6 метрден бийик эмес аралыкта жайгашкан тиешелүү коргоочу куралдар менен (төшөлмөлөр, торлор, калканчтар менен) жабдылууга тийиш.

6.2.22 20° градустан жогору жантайыштагы чатырда, ошондой эле иштеп жаткандардын салмагынан жогору салмакка ылайыкталбаган жабуу менен жабылган чатырларда иштеп жаткан жумушчулардын өтүүсү үчүн туурасы 0,3 метрден кем эмес, бутка таяныч болуш үчүн туурасынан кеткен планкалары бар траптарды орнотуу зарыл. Иш учурунда траптар бекитилиши керек.

6.2.23 Аракетке келтирүүчү жери башка жакта жайгашкан жабдуулар колдонулган жумушчу орундарда аракетке келтирүү жөнүндө эскертүүчү, зарыл болгон учурларда оператор менен байланыша турган сигнализация болушу керек.

 6.3 Материалдарды жана конструкцияларды жыюунун

коопсуздук талаптары

6.3.1 Материалдарды жыюу, транспорт жолдорун төшөө, электр өткөргүчтөрдүн жана байланыштардын аба чубалгыларынын тирөөчтөрүн орнотуу бекитилбеген чуӊкурлардын (котловандардын, траншеялардын) урай турган грунттарынын чегинен ары жүргүзүлүшү керек, ал эми алардын бекитилген чуӊкурлардын жанындагы урай турган грунттардын чегинде жайгашуусуна уруксат бекитилген боордун туруктуулугун бекитүү паспорту боюнча алдын ала текшерип көргөндөн кийин же динамикалык жүк эсепке алынган эсептер менен текшерген шартта гана берилет.

6.3.2 Ушул ченемдердин жана эрежелердин жана эмгекти коргоо боюнча тармактар аралык эрежелердин талаптарына ылайык материалдарды (конструкцияларды) түзөтүлгөн аянттарда, жыйылган материалдардын өз алдынча жылып кетүүсүнө, отуруп калуусуна, күбүлүп түшүүсүнө жана жантаюусуна каршы чараларды көрүп, жыюу керек.

Материалдарды жыя турган аянттар жогорудан түшкөн суулардан корголууга тийиш. Материалдарды, буюмдарды төгүлүп, тапталбаган грунтка жыюуга тыюу салынат.

6.3.3 Материалдар, буюмдар, конструкциялар жана жабдуулар курулуш аянтында жана жумушчу орундарда жыйылган учурда төмөнкү иретте жыйылууга тийиш:

- кыштар пакеттерде түбүнө койгучтарда - эки катардан (ярустан) көп эмес, контейнерлерде – бир катар, контейнерлерсиз – бийиктиги 1,7 метрден бийик эмес;

- пайдубал блоктору жана жертөлөлөрдүн дубалдарынын блоктору – төшөлмөлөрү менен астына коюлуучу тээктерде штабельдеп, бийиктиги 2,6 метрден бийик эмес;

- дубал панельдери – кассеталап же пирамида кылып (тосмо панельдер - тикесинен кассеталап);

- дубал блоктору - төшөлмөлөрү менен астына коюлуучу тээктерде штабельдеп, эки катар;

- жабуу плиталары - төшөлмөлөрү менен астына коюлуучу тээктерде штабельдеп, бийиктиги 2,5 метрден бийик эмес;

- ригелдер жана колонналар - төшөлмөлөрү менен астына коюлуучу тээктерде штабельдеп, бийиктиги 2 м. чейин;

- тоголок жыгач - штабельдеп, бийиктиги 1,5 метрден бийик эмес, катарлардын ортосунда төшөлмөлөр салынып, ары-бери жүрүп кетпеши үчүн тирөөчтөр орнотулат, штабельдин туурасы тирөөчтүн бийиктигинен кем болушуна жол берилбейт;

- араланган жыгачтар - штабельдеп, штабельдин бийиктиги катарлап жыйганда штабельдин туурасынын жартысынан көп эмес бийиктикке ээ болууга тийиш, жана торлорго жыйганда - штабельдин туурасынын жартысынан көп эмес жыйылат;

- майда сорттуу темир - стеллаждап, бийиктиги 1,5 метрден бийик эмес;

- санитардык-техникалык жана желдеткич блоктор - төшөлмөлөрү менен астына коюлуучу тээктерде штабельдеп, бийиктиги 2,5 метрден бийик эмес;

- ири габариттүү жана оор салмактагы жабдыктар жана алардын бөлүктөрү - астына коюлуучу тээктерде бир катар;

- ящиктеги айнек жана түрүлмө материалдар - төшөлмөлөрү менен тикесинен бир катар;

- прокатталган кара темир (каӊылтыр болот, швеллерлер, экитавролуу төрт кырдуу устун, сорттуу болот) - төшөлмөлөрү менен астына коюлуучу тээктерде штабельдеп, бийиктиги 1,5 м. чейин;

- 300 мм чейин диаметрдеги түтүктөр – аягында тирөөчүлөрү бар төшөлмөлөрү менен астына коюлуучу тээктерде штабельдеп, бийиктиги 3 м чейин, диаметри 300 мм ашык түтүктөр- бийиктиги 3 м чейин төшөлмөлөрүсүз аягында тирөөчүлөр менен бир бирине коюлуп жыйылат.

Башка материалдарды, конструкцияларды жана буюмдарды аларга карата стандарттардын жана техникалык шарттардын талаптарына ылайык жыюу керек.

6.3.4 Кампаларда штабельдердин (стеллаждардын) ортосунда аралыгы 1 метрден кем эмес жөө жүргүнчүлөр үчүн өткөөлдөр каралышы керек жана транспорт үчүн өткөөлдөрдүн туурасы кампаны тейлөөчү транспорт каражаттарынын жана жүктөп-түшүрүүчү механизмдердин габариттерине жараша болот.

Коргондорго, тал-дарактарга жана убактылуу жана капиталдык курулмалардын элементтерине материалдарды таяп (жөлөп) коюуга тыюу салынат.

6.4 Электр коопсуздугун камсыздоо

6.4.1 Электр орнотууларды орнотуу жана эксплуатациялоо электр орнотууларды орнотуу эрежелеринин талаптарына, тармактар аралык керектөөчүлөр электр орнотууларды иштетүүдө эмгекти коргоо, керектөөчүлөрдүн электр орнотууларды иштетүүсү эрежелерине ылайык ишке ашырылышы керек.

6.4.2 Өндүрүш аймактарында убактылуу жана туруктуу электр тармактарын орнотуу жана техникалык жактан тейлөөнү электр коопсуздугу боюнча тиешелүү кесипкөйлүүлүк топко ээ электр-техникалык персоналдын жардамы менен ишке ашыруу керек.

6.4.3 Курулуш объекттерин электр менен камсыздоодо колдонулуучу 1000 В. чейинки чыӊалуудагы электр тармактарын эки жакка ажыратуу алардын үстүнөн төмөндө көрсөтүлгөн төшөлмөлөр жердин деӊгээлинен:

жүргүнчүлөр жүргөн жерлердин үстүнөн – 3,5 метрден төмөн эмес;

транспорт жүргөн жерлердин үстүнөн – 6,0 метрден төмөн эмес;

жумушчу орундардын үстүнөн – 2,5 метрден төмөн эмес бийиктикте

зымдарды жана кабельдерди тартып өткөндө механикалык бекемдикке ылайыкталган тирөөчтөрдөгү же конструкциялардагы обочолонткуч зым же кабельдер менен жасалышы керек.

6.4.4 Чыӊалуусу 127 жана 220 В болгон жалпы жарык берүүчү шамдар жердин, полдун, төшөлмөнүн деӊгээлинен 2,5 метрден кем эмес бийиктикте орнотулушу керек.

Илмек 2,5 метрден төмөн бийиктикте турса, атайын конструкциядагы шамдарды пайдалануу зарыл же 42Вольттон жогору эмес чыӊалууну пайдалануу керек. 42 Вольтко чейинки чыӊалуудагы шамдардын ток менен камсыздандырылышы төмөндөтүүчү трансформаторлордон, өзгөртүүчү машиналардан, аккумолятор батареяларынан болушу керек.

Аталган максаттарга автотрансформаторлорду, дросселдерди жана реостаттарды пайдаланууга тыюу салынат. Төмөндөтүүчү трансформаторлордун корпустары жана алардын экинчи ирет түрүлүүсү жердетилиши керек.

Стационардык шамдарды кол чырак катары пайдаланууга тыюу салынат. Өндүрүштө даярдалган гана кол чырактарды пайдалануу абзел.

6.4.5 Ачык абада же нымдуу цехтерде колдонулган өчүргүчтөр, рубильниктер жана башка коммутациялык электр аппараттары мамлекеттик стандарттарга ылайык коргоо чаралары менен аткарылышы тийиш.

6.4.6 Электрди аракетке келтирүүчү бардык түзүлүштөр машиналарды, механизмдерди жана жабдууларды чоочун адамдар аракетке келтирүү мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарган жерлерде жайгаштыруу керек. Бир нече ток кабыл алуучуларды бир аракетке келтирүүчү түзүлүш менен жандырууга тыюу салынат.

Токту бөлүштүрүүчү калкандар жана рубильниктер кулптануучу түзүлүшкө ээ болууга тийиш.

6.4.7 Бөлмөлөрдүн сыртында жайгашкан 20 А номинал токторуна чейин штепсель розеткалары, бөлмөнүн ичинде жайгаштырылган, бирок бөлмөлөрдүн сыртында колдонулуучу көчүрмө электр жабдууларына жана кол аспаптарына ток берүүгө арналган ошондой эле штепсель розеткалары 30 мАдан көп эмес ток менен иштеген сактай турган өчүрүүчү түзүлүш (СТӨТ) менен корголушу керек, же ар бир розетка экинчи түрүлмөсү 42Вольттон көп эмес чыӊалуудагы жеке ажыратуучу трансформатордон ток алууга тийиш.

6.4.8 42 Вольтко чейин чыӊалуудагы тармактарда пайдаланылган штепсель розеткалары жана вилкалары 42 Вольттон көп чыӊалуудагы розеткалардан жана вилкалардан айырмаланган конструкцияга ээ болушу керек.

6.4.9 Темир курулуш шатылары, жумуш орундарынын темир тосмолору, кабелдерди жана сымдарды төшөө үчүн текчелер жана ноолор, жүк көтөрүүчү крандардын жана электр приводдуу транспорт каржаттарынын рельс жолдору, электр приводдуу жабдыктардын, машиналардын жана механиздерин корпустары иштеп жаткан ченемдерге ылайык орнотулгандан кийин, иштер башталганга чейин дароо жердетилиши (нөлдөтүлүш) керек.

6.4.10 Электр түзүлүштөрүнүн ток алып жүрүүчү (же өткөрүүчү) бөлүктөрү обочолонтулуп, аларга кокустан тийип калуу мүмкүн болбогондой кылып тосулуп, же ар башка жерлерге жайгаштырылышы керек.

6.4.11 Өндүрүш аймагындагы ашыкча токтордон электр тармактарын жана электр түзүлүштөрүн калибрделген эрүүчү ичине салгычтары менен сактагычтын жардамы менен же электр түзүлүштөрдү эксплуатациялоо эрежелерине ылайык автоматтуу өчүргүчтөрдүн жардамы аркылуу коргоого болот.

6.4.12 Курулуш-монтаждоо уюмдун персоналына иштеп жаткан түзүлүштөрдө жана электрпередачаларынын сактоо чубалгыларында иштөөгө уруксат берүү керектөөчүлөрдүн электр орнотмолорун эксплуатациялоодо эмгекти коргоо боюнча тармактар аралык эрежелерге ылайык ишке ашырылышы керек. Жумуш ордун даярдоо жана иш сапарга келген персоналды ишке киргизүүгө уруксат берүү бардык учурларда эксплуатация кылуучу уюмдун электртехникалык персоналы тарабынан жүргүзүлөт.

6.5 Өрт коопсуздугун камсыздоо

 6.5.1 Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1995-жылдын 8-февралындагы № 33 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын ишканалары, уюмдары, мекемелери жана турак жай фонду үчүн өрт коопсуздугу боюнча эрежелерине ылайык өндүрүш аймактар өрт өчүрүүчү каражаттар менен жана катталган өрт өчүрүүчү кыймылга келүүчү техникалык каражаттар менен жабдылышы керек.

 6.5.2 Күйүүчү жана жалбырт этип күймө материалдар бар жерлерде тамеки чегүүгө тыюу салынат, ал эми ачык отту колдонуу 50 метрден алыс радиуста гана уруксат берилет.

6.5.3 Аянтчаларда күйүүчү заттарды (май майлыктар, таарындылар, сүрүндүлөр, пластмассанын таштандылары) чогултууга тыюу салынат, аларды жабык темир контейнерлерде, коопсуз жерлерде сактоо керек.

6.5.4 Өрткө каршы жабдыктар оӊдолгон, ишке жарактуу абалда болушу керек. Өрткө каршы жабдыктарга өткөөлдөр ар дайым ачык болуп, тиешелүү белгилер коюлушу керек.

6.5.5 Клейлер, мастикалар, сыр боёктор жана башка жарылма же зыяндуу заттарды бөлүп чыгарган жумушчу орнударда отту колдонгон же учкун пайда кылуучу иштерди жүргүзүүгө тыюу салынат. Мындай жумушчу орундар желдетилип турушу керек. Мындай бөлмөлөрдөгү (зоналардагы) электр түзүлүштөрү жарылбай турган абалда иштетилиши керек. Мындан тышкары, статикалык электр заряддарынын пайда болушуна жана чогулуп калуусуна каршы чаралар көрүлүшү керек.

 6.5.6 Жарылуу же өрт коркунучун туудурган жумушчу орундар өрт өчүрүүчү алгачкы каражаттар менен жана коркунуч туудурган кырдаалды контролдоочу жана ал туурасында ыкчам билдирүүчү каражаттар менен жабдылышы керек.

 6.6 Жумушчуларды зыяндуу өндүрүш факторлорунан коргоону камсыздоо

6.6.1 Жумушчу зонанын абасында зыяндуу заттардын уруксат берилген жеткен чектеги концентрациясы, ошондой эле жумушчу орундарындагы чуулдоонун жана дирилдөөнүн деӊгээлдери мамлекеттик стандарттарда аныкталган деӊгээлден ашпоого тийиш.

6.6.2 Уюмдун аймагында же өндүрүш цехтеринде курулуш-монтаждоо иштерин аткарууда курулуш өндүрүшү менен шартталган зыяндуу өндүрүш факторлорун контролдоодон тышкары, тиешелүү тартипте санитардык-гигиеналык ченемдерди тутууну да контролдоону уюштуруу зарыл.

6.6.3 Зыяндуу газдардын пайда болушу мүмкүн болгон жумушчу орундарда, алардын ичинде жабык идиштерде (ёмкостордо), кудуктарда, траншеяларда жана шурфтарда 6.6.1 п. талаптарына ылайык иш башталганга чейин аба чөйрөсүн анализден өткөрүү зарыл. Аба чөйрөсүнүн анализин 0,5 сааттан аз эмес мезгил сайын алып туруу керек.

6.6.4 Зыяндуу газдар пайда болгон учурда ошол жердеги иш өндүрүшүн токтотуу керек жана жумушчу орундарды желдетүүнү камсыз кылгандан кийин же жумушчулар керектүү жеке коргоочу каражаттарын пайдалана баштагандан кийин гана жумушту жандандырууга болот.

Газ пайда болушу мүмкүн болгон жерлерде иштеген жумушчулар коргонуучу каражаттары (противогаз, өздүк сактагычтар) менен камсыздандырылууга тийиш.

6.6.5 Кудуктарда, шурфтарда же жабык жерлерде (ёмкосттор) жасалуучу иштерди шланг противогаздарды колдонуп аткаруу керек, мында эки жумушчу кудуктун, шурфтардын же жабык жерлердин сыртында болуп, ишти жасап жаткандарды, алардын сактоочу белдемчилерине бекитилген канаттардын жардамы менен сактап калууну камсыздап турушу керек.

6.6.6 Коллекторлордогу иштерди аткарууда жумушчулар ачык турган эки люктун же эшиктин ортосунда болушу керек.

6.6.7 Иштетүүдө зыяндуу газдардын, буулардын же чаӊдардын чыгуусу мүмкүн болгон жабдуулар зыяндуу заттарды бөлүп чыгаруучу булактын герметикалыгын ишенимдүү камсыздаган бардык тиешелүү жабуулар жана түзүлүштөр менен комплекттелип жеткирилиши керек. Жабуулар өндүрүш калдыктарын механизацияланган түрдө чыгаруу үчүн аспирациялык (стланцы, патрубкалар ж.б) тутумдарга кошулуучу түзүлүштөргө ээ болушу керек.

6.6.8 Полимер материалдары жана буюмдары аныкталган тартипте бекитилген тизмеге ылайык пайдаланышы керек. Мындай материалдарды жана буюмдарды пайдаланууда алардын паспортторун, алар салынып келген тарадагы жазууларды жана белгилерди жетекчиликке алыш керек.

Импорттолуп келген полимер материалдарды жана буюмдарды колдонуу боюнча аныкталган тартипте бекитилген санитардык эрежелерге жана нускамаларга ылайык санитардык-эпидемиологиялык корутунду бар болгон учурда гана мындай материалдарды пайдаланууга уруксат берилет.

6.6.9 Жарылуучу жана токсикалуу сапаттарга ээ полимер материалдарды жана буюмдарды колдонуу боюнча аныкталган тартипте бекитилген нускамалар менен таанышмайынча, аларды пайдаланууга тыюу салынат.

6.6.10 Жарылуучу же зыяндуу заттарды бөлүп чыгаруучу лак жана боёк, обочолонтуучу, жасалгалоочу ж.б. материалдарды жумушчу орундарда бир сменага жетерлик санда гана сактоого уруксат берилет.

6.6.11 Курамында жарылуучу же зыяндуу эритмелери бар материалдар герметикалуу жабык тарада сакталышы керек.

6.6.12 Туруктуу жумушчу орундарда, бөлмөлөрдө жана уюмдун аймагында жүргүзүлгөн жумуштарда чуулдоону пайда кылган машиналар жана агрегаттар үн басымынын деӊгээли жана үндүн деӊгээли мамлекеттик стандарттарда көрсөтүлгөн уруксат берилген чоӊдуктан ашпай тургандай эксплуатацияланышы керек.

6.6.13 Өндүрүш имараттарында жана курулмаларында машиналарды эксплуатациялоодо, ошондой эле жумушчу орундарды уюштурууда жумушчуларга үн басымынын көтөрүлгөн деӊгээлинин зыяндуу таасирин жоюу үчүн төмөндөгүлөр пайдаланышы керек:

- техникалык каражаттар (машиналардын чуулдоосун пайда болгон жерден азайтуу; жумушчу орундарда үн басымынын деӊгээли уруксат берилген чектен ашпаган технологиялык процесстерди колдонуу ж.б.);

- курулуш ченемдерине жана эрежелерине ылайык курулуш-акустикалык иш-чаралар;

- чуулдоочу машиналарды аралыктан башкаруу; жеке коргонуучу каражаттары;

- уюштуруу иш-чаралары (эмгектин жана эс алуунун рационалдуу режимин тандоо, чуулдоочу шарттардагы убакытты кыскартуу, дарылоо-алдын алуу ж.б. иш-чаралар).

6.6.14 Үндүн деӊгээли 80дБдан ашкан зоналар коопсуздук белгилери менен белгилениши керек. Бул зоналардагы иштерди жеке коргонуучу каражаттарсыз аткарууга тыюу салынат.

6.6.15 Үн басымынын октавалык деӊгээли 130дБдан ашкан зоналардын бардык октавалык тилкесинде, жадагалса кыска мөөнөткө да жүрүүгө тыюу салынат.

6.6.16 Дирилдөөнү пайда кылган өндүрүш жабдуулары мамлекеттик стандарттардын талаптарына ылайык келиши керек.

6.6.17 Дирилдөөнүн жумушчуларга тийгизген зыяндуу таасирин жоюу үчүн төмөндөгү иш-чараларды колдонуу керек:

- дирилдөөнү ал пайда болгон жерден конструкциялык же технологиялык жолдор менен төмөндөтүү;

- дирилдөөнү ал таралуучу жолдо дирилдөөнү обочолонтуучу жана дирилдөөнү сиӊдирүүчү каражаттар аркылуу төмөндөтүү;

- жумушчу орундарга дирилдөөнү өткөрүүгө жол бербөөчү аралыктан башкаруу;

- жеке коргонуучу каражаттар.

6.6.18 Чаӊ бөлүп чыгаруучу өндүрүш бөлмөлөрүндөгү дубалдар, шыптар, полдор текши жылмакай болушу керек жана алардан ар дайым чаӊ тазаланып турууга тийиш.

Өндүрүш бөлмөлөрүндө жана жумушчу орундарда чаӊды тазалоо уюмдун буйругу менен аныкталган мөөнөттөрдө, борборлоштурулган чаӊ тазалоочу тутумдарды пайдалануу аркылуу же жүрүп туруучу чаӊ тазалоочу машиналардын жардамы менен, же дагы башка кайрадан чаӊ пайда болууга жол бербеген ыкмалар менен жүргүзүлүшү керек.

6.6.19 Уюмда өндүрүш чаӊдын имараттардын жана курулмалардын чатырына катмарланып чогулуусуна, аларды өз убагында коопсуз тазалап турууга контроль уюштурулушу керек.

6.6.20 Өндүрүш бөлмөлөрүндөгү микроклиматтын көрсөткүчтөрү (параметр) тиешелүү санитардык эрежелердин талаптарына ылайык келүүсү керек.

6.6.21 Иштер чаӊ сыяктуу материалдар менен жүргүзүлгөн бөлмөлөр, ошондой эле ушул материалдарды майдалоочу, тарттыруучу жана элөөчү машиналардын жанындагы жумушчу орундары аспирациялык же желдетүүчү тутумдар менен камсыздандырылышы керек.

Акиташты, цементти, гипсти ж.б. чаӊдуу материалдарды кайра иштетүүчү түзүлүштөрдөгү жапкыч, ток берүүчүлөрдү жана механизмдерди башкарууну сыртка чыгаруучу пульттардан жүргүзүш керек.

6.6.22 Бөлмөлөрдөгү полдор өндүрүш учурундагы жол берилүүчү механикалык, жылуулук же химиялык таасирлерге туруктуу болууга тийиш.

6.6.23 Полдордун үстүнөн мезгил-мезгили менен же ар дайым суюктуктар (суу, кислота, щелочтор, органикалык эритмелер, минералдык майлар, эмульсиялар, нейтралдуу, щелочтуу же кислота эритмелери ж.б.) агып турган бөлмөлөрдө полдор ушул суюктуктар сиӊбей турган болушу керек жана суюктуктар лотокторго, траптарга жана арыктарга агышы үчүн жантайыштары болууга тийиш.

Полдордун, агын лотоктордун же арыктардын жантайыштары % менен алганда төмөндөгүдөй болууга тийиш:

 2-4 - пол брусчатка, кыш жана бетондун бардык түрлөрү менен жабылганда;

 1,2 – плитка менен жабылганда;

 3-5 – катуу өндүрүш калдыктарын катуу күч менен аккан суу менен жууп кетирүүдө.

Полдун үстүнкү деӊгээлиндеги суюктуктар агып кетүүчү траптар менен каналдар капкак же тор менен жабылышы керек. Агын лотоктор жөө жүргүнчүлөр жана транспорт өткөөлдөрүнөн четкери жайгашып, аларды кесип өтпөшү керек.

Үстүнкү сууларды агызуучу түзүлүштөр (лотоктор, кюветтер, арыктар, траптар, жана алардын торлору) өз убагында тазаланып, ремонттолуп турушу зарыл.

Эскертүү: ушул пункттун талаптары ошондой эле полду суу куюп тазалоочу бөлмөлөргө да тиешелүү.

6.6.24 Полдордун конструкцияларынын элементтери иш өндүрүү учурунда полго түшкөн зыяндуу заттарды сиӊирип же чогултпашы керек. Полдордун жабуулары (үстү) зыяндуу заттардан, өндүрүш чаӊдарынан оӊой тазалоону камсыздашы керек.

7 Курулуш машиналарын, транспорт каражаттарын, өндүрүш жабдууларын, механизация каражаттарын, куралдарды, жабдыктарды, кол машиналарды жана аспаптарды иштетүү (эксплуатациялоо)

7.1. Жалпы талаптар

7.1.1 Курулуш машиналары, транспорт каражаттары, өндүрүш жабдуулары (жылуучу мобилдүү) жана бир орунда туруучу (стационардуу) машиналар), механизация каражаттары, куралдар, жабдыктар (шыбоо жана маляр иштери үчүн машиналар, люлькалар, жылдырма шатылар, домкраттар, жүк көтөрүүчү лебедкалар жана электрталдары ж.б.), кол машиналар жана аспаптар (электр бурамалар, электр аралар, пневматикалык рубилдөөчү жана кадоочу балкалар, барскандар, ножовкалар ж.б.) эмгек коопсуздугу боюнча мамлекеттик стандарттарга ылайык келиши керек, ал эми жаӊы алынгандар, адатта, эмгек коопсуздугунун талаптарына ылайык келгендиги тууралуу тастыктамага ээ болууга тийиш.

Эгерде жогоруда аталган механизация каражаттарынын конструкцияларында тосмо түзүлүштөр, блокировкалар, белги (сигнал) берүүчү тутумдар ж.б. жумушчулардын жамааттык коргонуу каражаттары каралбаса, аларды иштетүүгө тыюу салынат.

7.1.2 Курулуш машиналарды иштетүү тиешелүү ченемдик документтердин талаптарына ылайык ишке ашырылышы керек.

Экологиялык жана техникалык коопсуздук маселелери боюнча көзөмөлдү жана контролду ишке ашыруучу аткаруу бийлигинин ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын контролундагы жүк көтөрүүчү машиналарды ж.б. механизация каражаттарын иштетүү ушул орган бекиткен ченемдик документтердин талаптарын эске алып, жүргүзүлүшү керек.

7.1.3 Мамлекеттик көзөмөл органдарынын контролунда болбогон жаӊы алынган, ижарага алынган жана капиталдык ремонттон кийинки механизация каражаттарын иштетүүгө жооптуу адам аларды карап текшерип чыгып, сынап көргөндөн кийин гана аларды иштетүүгө уруксат берилет.

7.1.4 Машиналар, транспорт каражаттары, өӊдүрүш жабдыктары жана башка механизация каражаттары өз милдети боюнча пайдаланышы керек жана өндүрүүчү-завод аныктаган шарттарда гана колдонулууга тийиш.

7.1.5 Машиналадардын жумушчу абалда болуусуна жооптуу адамдар өндүрүүчүлөрдүн иштетүү документтериндеги талаптарына ылайык алардын техникалык тейлөөдөн өткөрүлүп жана ремонттолуп туруусун камсыз кылууга милдеттүү.

Машиналарды колдонуп курулуш-монтаждоо иштерин жүргүзгөн уюмдун жетекчилери мындай иштердин коопсуз аткарылышына жооптуу кылып, ушул машиналарды колдонуп, коопсуз иш өндүрүүнү регламенттеген ченемдик укуктук акттар (ЧУА), жердик ЧУАлар боюнча билими текшерилген адистерди дайындоого милдеттүү.

Механизация каражаттарын иштетүүгө уруксат бербеген бузулуулардын тизмеси өӊдүрүүчү-заводдун документтерине ылайык аныкталат.

7.1.6 Транспорт каражаттарынын, машиналардын ж.б. механизация каражаттарынын кыймылдаткычтары (приводдору) токтотулуп, өчүрүлгөндөн кийин, кыймылдаткычтын капыстан аракетке келтирилиши, машинанын же анын бөлүгүнүн өз алдынча кыймылга келиши жокко чыгарылгандан кийин, эксплуатация жана ремонт документтеринде уруксат берилген учурлардан тышкары, гидро жана пневмо тутумдарда басымды түшүргөндөн кийин гана техникалык тейлөөдөн жана ремонттоодон өткөрүш керек.

7.1.7 Техникалык тейлөө жана ремонт учурунда машинанын, транспорт каражатынын өз салмагынын таасири астында жылып кетүүчү чогултуучу бирдиктери механикалык түрдө тосулушу керек же өз алдынча жылып кетпеши үчүн тирөөчкө түшүрүлүшү керек.

7.1.8 Электр приводу бар машиналарды техникалык тейлөөдө керектөөчү электр түзүлүштөрүн эксплуатациялоодо эмгекти коргоо боюнча тармактар аралык эрежелерге ылайык чыӊалууну кокустан берип жиберүүнү жокко чыгарган чаралар көрүлүшү керек.

7.1.9 Машиналарды, транспорт каражаттарын, өндүрүш жабдууларды жана башка механизация каражаттарын техникалык тейлөөдө жана күнүмдүк ремонттоодо жумушчу орундар оӊдолгон аспаптардын комплекти, инвентарь, жүк көтөрүүчү куралдар жана өрт өчүрүүчү каражаттар менен камсыздандырылышы керек.

7.1.10 Машиналарды, транспорт каражаттарын жана башка механизация каражаттарын кыймылдаткычы иштеп жаткан (өчүрүлбөгөн) абалда көзөмөлсүз калтырууга уруксат берилбейт.

7.1.11 Машиналарды, транспорт каражаттарын, өндүрүш жабдууларды жана башка механизация каражаттарын башкаруу укугуна ээ кылган документтери бар жана ушул каражаттар ага бекитилген адам аларды аракетке келтирип, ишке киргизип, иштете алат.

7.1.12 Машиналарды, транспорт каражаттарын эксплуатациялоо документтеринде белгиленген шарттарда пайдаланууда, машинисттин (айдоочунун) жумушчу ордундагы, ошондой эле машинанын иштөө зонасында чуулдоонун, дирилдөөнүн, чаӊдоонун, газдалуунун деӊгээли иштеп жаткан ченемдерден ашпоого тийиш, ал эми жарыктандыруу иштеп жаткан ченемдерде белгиленген чектен төмөн болбош керек.

7.1.13 Механизация каражаттарын монтаждоо (демонтаждоо) өндүрүүчү-заводдун нускамаларына ылайык жана машиналардын оӊ абалда болуусуна жооптуу адамдын же монтажниктер баш ийген адамдын көзөмөлүндө жүргүзүлүүгө тийиш.

7.1.14 Монтаждоо зонасы тосулуп же коопсуздук белгилери жана эскертүүчү жазуулар менен белгиленүүгө тийиш.

Ачык абада монтаждала(демонтаждала) турган машиналарды көк жылгаякта, туман түшүп турганда, кар жаап жатканда, чагылгандуу жаанда, абанын температурасы, шамалдын ылдамдыгы машинанын паспортунда көрсөтүлгөндөн төмөн же жогору болсо, монтаждоо (демонтаждоо) иштерин жүргүзүүгө уруксат берилбейт.

7.2 Жылуучу (мобилдүү) машиналарды жана транспорт каражаттарын иштетүүдөгү коопсуздук талаптары

7.2.1 Өндүрүш аймактарында жылуучу (мобилдүү) машиналарды жайгаштырууда иштерди жетектөөчү иштердин башталышына чейин машинанын жумушчу зонасын жана ал кооптуулукту жаратуучу зонанын чегин аныктап коюшу керек. Мында жумушчу зонанын, ошондой эле машинисттин жумушчу ордунан жумушчу зонанын көрүнүп турушун камсыз кылуу керек. Машинаны башкарган машинист жумушчу зонаны толук көрө албаса, ага белги берип туруучу адам берилиши керек.

Жумуш учурунда берилген белгилердин (сигналдардын) жана машиналардын жүрүшүн түшүндүргөн белгилердин (сигналдардын) мааниси менен ушул ишке байланыштуу бардык жумушчулар таанышып чыгууга тийиш. Машина иштеп жаткан учурда пайда болгон же пайда болушу мүмкүн болгон кооптуу зоналар коопсуздук белгилери менен же (жана) эскертүүчү жазуулар менен белгилениши керек.

7.2.2 Иштеп жаткан бардык типтеги, маркадагы жана милдеттеги автомобилдердин техникалык абалы жана жабдыктары автомобиль транспортундагы эмгек коопсуздугу боюнча эрежелерге ылайык болууга тийиш.

Алар техникалык кароодон Мамлекеттик автоинспекциянын транспорттук каражаттарды мамлекеттик техникалык кароодон өткөрүү эрежелерине ылайык өтүшү керек.

7.2.3 Машиналарды жана транспорт каражаттарын жайгаштырууда жана иштетүүдө алардын жантайыш болгон же грун отуруп калган жерлерде шамалдын таасиринен өз алдынча жылып же көӊтөрүлүп кетүүсүн алдын алуу үчүн чаралар көрүлүүгө тийиш.

7.2.4 Машиналардын жана транспорт каражаттарынын чуӊкурлардын (котловандардын, траншеялардын, арыктардын ж.б.у.с.) бекитилбеген боорлорунун жанында орун которуусуна, орнотулушуна жана иштешине уюштуруу-технологиялык документтерде аныкталган грунттун урап кетүү призмасынан тышкары аралыкта гана уруксат берилет.

Иш өндүрүү долбоорунда тиешелүү көрсөтмөлөр болбогон учурда горизонтал боюнча чуӊкурдун боорунун түбүнөн машинанын жакынкы тирөөчтөрүнө чейин минималдуу аралыкты 1-таблица боюнча кабыл алууга уруксат берилет.

1-Таблица

7.2.5 Иштеп жаткан электр берүүчү чубалгылардын коргоо зонасында машиналар колдонулган курулуш-монтаждоо иштери иш өндүрүшүнүн коопсуздугуна жооптуу адамдын тике жетекчилигинде жүргүзүлүүгө тийиш. Иштин коопсуздугуна жооптуу адамда чубалгыга жана төмөндөгү коопсуздук чараларын 4.17.п. талаптарына ылайык аткарган жазуу түрүндөгү уруксатты берүүчү иштин коопсуз шарттарын аныктаган уруксат-нарядына ээ уюмдун уруксаты бар болуш керек.

 7.2.5.1 Электрпередача аба чубалгыларынын коргоо зонасында курулуш машиналарын орнотууда жана көтөрүлүүчү кузову бар транспорт каражаттарды колдонгон учурда электрпередача аба чубалгыларынан чыӊалууну өчүрүп коюу керек.

7.2.5.2 Электрпередача аба чубалгыларынан чыӊалууну өчүрүп коюууга болбой турган жүйөлүү себептер болгон учурда электрпередача чубалгыларынын коргоо зонасындагы курулуш машиналардын ишин улантууга төмөндөгү талаптарды аткарганда гана уруксат берүүгө болот:

а) Кандай абалда турганына карабастан, курулуш машинасынын көтөрүлүүчү же жылдырма бөлүгүнөн чыӊалып турган электр берүүчү аба чубалгыларына чейинки аралык 2-таблицада көрсөтүлгөндөн кем эмес болууга тийиш.

б) гусеницалуу жүрүштөгү машиналардан тышкары, грунттун өзүнө орнотууда машиналардын корпустары ташып жүрүүчү инвентардык жердетүүнүн жардамы менен жердетилиши керек.

7.2.5.3 Электпередача чубалгылардын коргоо зонасында стрелалуу өзү жүргөн кранды чыгаруучу тирөөчтөргө орнотууну жана стреланы көтөрүүдөн мурун стропторду ажыратууну машинист өзү стропальшиктерди катыштырбай аткарышы керек.

2-Таблица

7.2.6 Техникалык тейлөөдөн жана ремонттон өтүүчү жүргөн (мобилдүү) машиналар жумушчу зонадан чыгарылышы керек.

7.2.7 Экстремалдуу кырдаалдарда (эӊкейиште грунтту кесүү, электрпередача чубалгыларынын же иштеп жаткан имараттардын жана курулмалардын жанында ширендилерди тазалоо) машиналарды пайдалануу зарыл болгон учурда, машиналар аталган шарттарда иштеп жатканда пайда болуучу жумушчуларга ж.б. ададмарга кооптуу өндүрүш факторлорунун таасирин алдын алуучу кошумча жамааттык коргонуу каражаттары менен жабдылган машиналарды пайдалануу керек.

7.2.8 Машинанын, транспорт каражатынын жалпы колдонулуучу жолдордо өз жүрүшү менен, буксирде же транспорт каражаттарында орун которуусунда жол кыймылынын эрежелери сакталышы керек.

Машинаны, транспорттук каражатты табигый тоскоолдор же жасалма курулмалар, ошондой эле коргоосуз темир жол өткөөлдөрү аркылуу транспорттоого жүрүүчү жолдун абалын текшерүүдөн өткөргөндөн кийин гана уруксат берилет.

Зарыл болгон учурда машинанын, транспорт каражатынын жүрүүчү жолу мерчемделип, машинанын, транспорт каржатынын эксплуатациялоо документинде көрсөтүлгөн талаптарды эске алып, бекитилиши керек.

7.2.9 Кыймылдама жумушчу органдарга ээ болгон машиналарды иштетүүдө кооптуу иш зонасына адамдардын кирип кетүүсүн алдын алуу керек. Эгерде өндүрүүчү заводдун нускамасында башка күчөтүлгөн талаптар каралбаса, андай зонанын чеги жумушчу органдын турган жеринин жеткен чегинен 5метрден кем эмес аралыкта болууга тийиш.

7.2.10 Ток кабыл алгыч, контроллер, тормоз, сигналдар бузулган учурда электр арабасын иштетүүгө уруксат берилбейт, ошондой эле электр тогунун таасиринен коргонуучу каражаттары (диэлектр килемчелер, диэлектр кол каптар) жок болгон учурда да иштөөгө жол берилбейт.

7.3 Бир ордунда туруучу машиналарды иштетүүдөгү коопсуздук талаптары

7.3.1 Курулуш, реконструкция, техникалык кайра жабдуу учурунда жана өндүрүш объекттерин кеӊейтүүдө чогултулган өндүрүш жабдыктарын (бир ордунда туруучу машиналарды) ишке киргизүү объектти аныкталган тартипте кабыл алууда чогуу жүргүзүлөт.

Курулуш аянттарында (бетон же эритме чыгаруучу заводдордо, курулуш көтөргүчтөрүндө, компрессордук станцияларда ж.б.у.с.) орнотулган бир ордунда туруучу машиналарды ишке киргизүү ушул курулуш аянтында жана ушул жабдыктарды иштетүүдөгү коопсуздукка жооптуу адамдардын, зарыл болгон учурларда, тиешелүү мамлекеттик көзөмөл органдарынын чечими менен жүргүзүлөт.

7.3.2 Бир ордунда туруучу машиналарды өндүрүш аймактарында жайгаштыруу долбоор боюнча ишке ашырылышы керек, мында цехтердин өткөөлдөрүнүн туурасы төмөндөгү көрсөткүчтөрдөн кем болбошу керек (метр менен алганда):

 Магистраль өткөөлдөрү үчүн...................................................... .... 1,5

Жабдыктардын арасындагы өткөөлдөр үчүн..................................... 1,2

Өндүрүш имараттарынын дубалдарынын жана жабдыктардын арасындагы өткөөлдөр үчүн ............................................................... 1,0

Жабдыкты тейлөө жана ремонттоо үчүн арналган өткөөлдөр үчүн…………………………………………………………………….0,7.

Жумушчу орундар өткөөлдөрдөн бир тарапта жайгашса, анда жумушчу орнудардын жанындагы өткөөлдөрдүн туурасы 0,75 м. кем эмес аралыкка чоӊойтулушу керек, жана жумушчу орундары эки тарапта жайгашкан учурда транспорт үчүн өткөөлдөрдүн туурасы 1,5 метрден кем эмес болууга тийиш.

7.3.3 Иштегенде чаӊ бөлүп чыгарган бир ордунда туруучу машиналар (талкалоочу, майдалоочу, аралаштыруучу ж.б) чаӊ басуучу же чаӊ чогултуучу каржаттар менен жабдылууга тйиш.

7.3.4 Бир ордунда туруучу машиналардын кооптуулукту пайда кылуучу кыймылдоочу бөлүктөрү тор же текши жабылган темир тосмо менен тосулуш керек.

7.3.5 Эгер конструкциялык же технологиялык себептерден улам стационардуу тосмо коюуга мүмкүн болбосо, чечип алынуучу коргоочу тосмолорду жана тосуучу түзүлүштөрдү колдонууга уруксат берилет.

7.3.6 Чечип алынуучу, үстү ачылуучу жана эки жакка кеӊиме тосмолор жана ушул тосмолордогу ачылуучу эшикчелер, капкактар, люктар, калканчалар же жабдыктын корпусу алардын кокустан ачылып же чечилип кетишин жокко чыгарган түзүлүштөр (блокировкалар) менен жабдылышы керек.

7.3.7 Машиналарды иштетүүдө электр тогунан жабыркоодон сактануу үчүн төмөндөгү коопсуздук чаралары көрүлүшү керек:

- коопсуздукту туудурган өндүрүш жабдыктардын ток алып жүрүүчү бөлүктөрү бекем обочолонушу, тосмолонушу керек же адамдар жетпей турган жерде жайгаштырылышы керек;

- электр жабдыктардын ток алып жүрүүчү бөлүктөрү эшиктери жабыла турган корпустардын ичинде (шкаф, блоктордун) жайгаштырылышы керек же коргоочу жыгачтан же металлдан жасалган каптооч менен жабылып, адамдар жетпей турган жерде жайгаштырылышы керек;

- обочолонтуу бузулгандыктан, кооптуу чоӊдуктагы чыӊалууда болгон өндүрүш жабдыктардын металл бөлүктөрү жердетилиши (нөлдөтүлүшү)керек.

Өндүрүш жабдыктардын электр чынжырынын схемасында бардык электр чынжырларын борборлоштуруп токтон өчүрүүчү түзүлүш каралышы керек.

7.3.8 Жумушчулардын саны бирден көп болгон бирдиктүү технологиялык процесске бириктирилген машиналар жумушчуларды аракетке келтирүү (пуск) жөнүндө эскерттүүчү сигнализация тутуму менен камсыздалышы керек. Аралыктан берилген аракетке келтирүү (пуск)эскертүүчү дабыштуу белги же жарык белгиси берлигенден кийин жана ага жабдыкты тейлөөчү орундардан аракетке келтирүү мүмкүн болгондугу жөнүндө жооп белги алгандан соӊ жүргүзүлүшү керек.

7.3.9 Белги (сигнал) элементтери (конгуроо, сирена, лампалар) механикалык бузулуулардан корголушу керек жана белги берилгенде, тейлөөчү персоналдар бар зоналарга толук көрүнүп жана угулуп турушу камсыздалышы керек.

7.3.10 Цехтерде жана жумушчу орундарда жабдууну аракетке келтирүү жана токтотуу тартиби жөнүндө белгилердин жана нускамалардын таблицасы илинүүгө тийиш.

7.3.11 Өндүрүш имараттарындагы, галлереялардагы жана эстокадалардагы конвейерлердин конструкциялары жана жайгашуусу тиешелүү мамлекеттик стандарттардын коопсуздук талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

7.3.12 Чаӊдаган материалдарды ташыган элеваторлор, кыргыч жана бурама конвейерлердин узундугу башынан аягына чейин чаӊ чыгарбаган текши металл же жыгач жапкычтар менен жабылышы керек.

7.3.13 Топтоочу бункерлер тейлөөчү аянттар менен жабдылып, төмөнкүдөй көрсөткүчтөргө туура келүүсү керек (метр менен алганда):

төшөлмөнүн бөлмөнүн конструкция элементтерине чейинки бийиктиги – 2,0 метрден кем эмес;

туурасы – 1,0 метрден кем эмес;

тосмонун периметр боюнча бийиктиги - 1,1метрден кем эмес.

7.3.14 Бункерлердин люктары ачыла турган капкактуу болушу керек, капкактар блоктолунуп кулптана турган түзүлүшкө ээ болууга тийиш жана алардын ачкычы иштин жетекчисинде сакталышы керек.

Бункерлерде бункерлердин төбөсүнүн ийилишин жана материалдардын (электр дирилдеткичтер, буу электр жылыткычтары, пневмошуровкалар, аралаштыруучулар ж.б.) төмөн жакка салаӊдап калуусун алдын алган түзүлүштөр колдонулушу керек. Бункерлер ячейкасы 20х20 см чоӊ эмес торлор менен жабылышы керек. Бункерлерди тазалоо жооптуу адамдын көзөмөлүндө жүргүзүлүшү керек.

Тордогу материалдардын чоӊ эмес бөлүктөрүн кол аспаптары менен талкалоого уруксат берилбейт.

Иштеп жаткан талкалагычтын камерасынан материалдардын бөлүктөрүн алып чыгууга тыюу салынат.

7.3.15 Шар тегирмени ж.б. талкалоочу жабдыктар талкалагычтарды пульт менен башкаруучу кабыл алуучу жана ташуучу түзүлүштөрдү камсыздоочу аянттар эки тараптуу белги берүүчү байланыш менен камсыздаган дабыштуу белги же жарык белги берүүчү тутуму менен жабдылууга тийиш.

7.3.16 Шар тегирмендин адамдар өткөн тарабындагы барабаны өз өзүнчө секциялардан турган тор тосмолуу болууга тийиш. Тосмолордогу эшиктер тегирмендин приводдору эшиктер ачылганда автоматту түрдө өчө тургандай болуп блокировкаланышы керек.

7.3.17 Кабыл алуучу тешиктерде алынып ташталуучу металл тосмолору болушу керек.

7.3.18 Талкалоочу машиналарды тейлөөчү персонал талкалагычтын камерасынан материалдардын бөлүктөрүн жана талкаланбоочу нерселерди алып чыгыш үчүн атайын куралдар (илгичтер, кыпчыгычтар ж.б.) менен жана коргоочу көз айнек менен камсыздалууга тийиш.

7.3.19 Кабина (платформа) жүктөлүүчү же кабинанын жүгү түшүрүлүүчү аянттарда көтөргүчтөрдү иштетип жаткан учурда жүктөөнүн ыкмалары, белги берүү ыкмалары, кезекчи жумушчулардын эшикти тейлөө тартиби аныкталган көтөргүчтү пайдалануу эрежелери, жүк көтөрүүчү курулуш көтөргүчтөрдүн платформасына адамдардын чыгуусуна тыюу салган такталар ж.б. көтөргүчтү тейлөөчү көрсөтмөлөр илиниши керек. Кабина (платформа) жүктөлүүчү же кабинанын жүгү түшүрүлүүчү бардык жерлерде же курулуш көтөргүчтөрдүн платформасында көтөрүүгө же түшүрүүгө уруксат берилген жүктүн жеткен чеги көрсөтүлгөн жазуулар болууга тийиш.

 7.3.20 Бийиктиги 2,5-5 метр болгон ачык платформалуу көтөргүчтү жүктөө ордунун үстүнөн тактайлардан эки кабаттуу коргоочу 40ммден кем эмес калыӊдыктагы төшөмө орнотулушу керек.

7.3.21 Басымы 0,07 МПадан жогоруу басымда иштеп жаткан идиштердин жана суунун температурасы 115°С жогору болгон суу ысыткыч казандардын түзүлүшү, орнотулушу, ремонту жана коопсуз иштетилүүсү буу жана суу ысыткыч казандарды коопсуз эксплуатациялоо жана алардын түзүлүш эрежелеринин талаптарына ылайык болууга тийиш.

7.3.22 Басымы 0,07 МПадан жогоруу эмес басымда иштеп жаткан буу казандардын жана суунун температурасы 115°С жогору эмес болгон суу ысыткыч жана суу жылыткыч казандардын түзүлүшү, орнотулушу, ремонту жана коопсуз иштетилүүсү 0,07 МПадан жогоруу эмес басымда иштеген буу жана суунун температурасы 115°С жогору эмес болгон суу ысыткыч жана суу жылыткыч казандарды коопсуз эксплуатациялоо жана алардын түзүлүш эрежелеринин талаптарына ылайык болууга тийиш.

7.3.23 Ушул эрежелердин 7.3.21 и 7.3.22 пунктарында көрсөтүлгөн жабдыктарды иштеткен уюмдарда идиштердин техникалык абалын жана алардын иштетилишин көзөмөлдөө боюнча жооптуу адам дайындалууга тийиш, ошондой эле жабдыктардын оӊ абалда болушуна жана алардын коопсуз иштешине жооптуу болуп ишкананын адистеринин ичинен аныкталган тартипте билимин текшерткен адам дайындалышы керек.

7.3.24 Жер үстүндөгү рельс кран жолдорунун түзүлүшү жана иштетилиши тиешелүү мамлекеттик стандарттардын талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

7.4 Механизация жана секиче аянт каражаттарын, жабдууларды, кол машиналарды жана аспаптарды иштетүүдөгү коопсуздук талаптары

7.4.1 Механизация каражаттарын, жабдууларды, куралдарды жана кол машиналарды иштеткен персонал иштер башталганга чейин аларды өндүрүүчү-заводдун жана эмгек коопсуздугу боюнча нускамалардын талаптарына ылайык колдонуп иштөөнүн коопсуз ыкмаларына жана жолдоруна окутулушу керек.

7.4.2 Көтөрүлүүчү секиче аянттарды көчүрүү жана жерге коюу үчүн колдонулган лебедкалар лебедканын тартуучу күчүнөн эки эсе жогорудан кем эмес салмактагы балласт менен жүктөлүшү керек.

Балласт лебедканын алкагында бекитилиши керек. Жүк төмөндө болгон абалда лебедканын барабанындагы канаттын оролуусу(витогу) экиден кем эмес болууга тийиш.

7.4.3 Жүктү көтөрүүчү домкраттар иштетүүнүн алдында сыноодон өткөрүлүшү керек, ошондой эле ар бир 12 ай сайын жана ар бир ремонттон кийин сыноодон өтүп турушу зарыл.

Сыноолорду жүк көтөргүчтүгү 25% га ашкан бир орунда туруучу (статикалык) жүк менен жүргүзүү керек. Домкраттарды сыноодо алардын бурамасы (рекалары, штоктору) эксплуатациялык документ боюнча жүктү көтөрүүдө максималдуу бийиктикке ылайык болгон жогорку четки абалга чыгарылышы керек.

7.4.4 Чечип алынуучу жүк алуучу куралдарды жана тараларды иштетүү учурунда алардын оӊ абалда болушуна жооптуу адам аныкталган талаптардагы мөөнөттөрдө техникалык текшерүүлөрдөн өткөрүп турууга тийиш.

Текшерүүлөрдүн жыйынтыктарын иш журналында катоо керек.

Техникалык текшерүүдөн өтпөгөн чечип алынуучу куралдар жана таралар иш өндүрүү жерлеринде турбашы керек.

7.4.5 Курулушта, курулуш материалдарды өндүрүүдө жана курулуш индустриясында пайдаланылган жүк алуучу каражаттардын жүк илмектери (стропалары, траверстери) жүктүн өз алдынча түшүп кетүүсүнөн алдын ала сактаган кулпулануучу сактоочу түзүлүш менен жабдылышы керек.

7.4.6 Секиче аянт каражаттары орнотулуучу топурактын үстү анын (грунттун) үстүндөгү суулар токтобой тургандай кылып мерчемделиши (түздөтүлүшү, тапталышы) керек. Ушул талаптарды аткаруу мүмкүн болбогон учурларда, секиче аянт каражаттардын түзүлүшүнүн горизонталдуулугун камсыздоо үчүн секиче аянт каражаттары жөнгө салынуучу тирөөчтөр (домкарттар) менен жабдылууга тийиш же убактылуу тирөөчү курулмалар орнотулушу керек.

7.4.7 Жеке эсептик туруктуулукка ээ эмес секиче аянт каражаттары – шатылар, өндүрүүчү заводдун техникалык документинде (инвентар шатыларга) же иш өндүрүүгө уюмдук-технологиялык документтерде көрсөтүлгөн ыкма менен имаратка бекитилиши керек. Инвентардык эмес жыгач шатылар жана секиче аянттар долбоорлоо документтерине ылайык жасалат. Шатылардын жана секиче аянттардын бардык негизги элементтеринин бекемдүүлүүгү эсептелет, шатылар менен секиче аянттардын туруктуулугу эсептелет.

Бекитилүүчү жерлер уюштуруу-технологиялык документтерде көрсөтүлөт. Долбоордо же өндүрүүчү заводдун нускамасында өзгөчө көрсөтмөлөр жок болгон учурда, шатылардын имараттын дубалдарына бекитүү четтеги түркүктөр үчүн бир катардан кем эмес, жогорку катар үчүн эки пролеткадан кийин жана шатылардын бетинин проекциясынын ар бир 50 м2 имараттын фасадына бир бекитүү менен жүргүзүлүшү керек.

Секиче аянт каражаттарын парапеттерге, карниздерге, балкондорго ж.б. имараттардын жана курулмалардын чыгып турган бөлүктөрүнө бекитүүгө уруксат берилбейт.

7.4.8 Транспорт каражаттарынын өткөөлдөрүнө жакын жайгашкан тактайдан жасалган секиче аянт каражаттары транспорт каражаттарынын габаритинен 0,6метрден жакын эмес аралыкта жайгаштырылган уруп түшүрмө брустар менен тосмолонушу керек.

7.4.9 Иш өндүрүү учурунда секиче аянт каражаттарына жүктөрдүн таасири долбоор же техникалык шарттар боюнча эсептөөлөрдөн ашпоого тийиш. Шатыларга же тактайдан жасалган секиче аянт каражаттарына кошумча жүк (машиналардан материалдарды, жүк көтөрүүчү аянттарды көтөрүш үчүн ж.б.у.с.) берилиш керек болгон шартта, алардын конструкциясы ушул жүктөргө текшерилиши керек.

7.4.10 Шатыларга жана тактайдан жасалган секиче аянт каражаттарына адамдар көтөрүлүүчү жерлерде уруксат берилген жүктөрдүн чоӊдугу жана жайгашуу схемасы көрсөтүлгөн плакаттар, ошондой эле авария кырдаалы болгон учурда жумушчуларды эвакуациялоо схемасы илинип турушу керек.

Адамдардын көтөрүлүшү жана түшүүсү үчүн тактайдан жасалган секиче аянт каражаттары шатылар менен жабдылуусу керек.

7.4.11 Тактайдан жасалган секиче аянт каражаттарында тактайлардын ортосундагы жылчык 5мметрден ашпаган жумушчу төшөлмө болуш керек, ал эми төшөмө 1,3метр жана андан жогору бийиктикте жайгашса, тосмолор жана борт элементтери менен жабдылууга тийиш.

Тосмонун бийиктиги 1,1 метрден, борт элементинин бийиктиги – 0,15 метрден төмөн эмес болууга тийиш, тосмонун горизонталдуу элементтеринин ортосундагы аралык – 0,5 метрден көп эмес болушу керек.

7.4.12 Шыбак жана маляр иштеринде колдонулган тактайдан жасалган секиче аянт каражаттарынын алдында иштер жүрүп жаткан жерлерде же өткөөл бар жерлерде төшөлмөлөрдүн жылчыктары болбош керек.

7.4.13 Төөшөлмөлөрдүн калкандарын нахлестка менен бириктирүүдө алардын узундугу боюнча гана бириктирүүгө жол берилет, анда кошулуп жаткан элементтердин аяктары тирөөчтө жайгаштырылышы керек жана тирөөчтү ар бир жакка 0,2 метрден кем эмес аралыкта жаап турушу керек.

7.4.14 Бийиктиги 4 метрге чейинки шатыларды жана тактайдан жасалган секиче аянт каражаттарын (подмости) эксплуатациялоого иш өндүрүүчү же мастер аларды кабыл алып, иш журналында каттагандан кийин гана уруксат берилет, 4 метрден бийиктерге уюмда эмгек коопсуздугу үчүн жооптуу адам дайындаган комиссиянын кабыл алуусунан кийин жана акт түзүлгөндөн кийин гана уруксат берилет. Шатыларды кабыл алуу акты шатыларды иштөөгө кабыл алган уюмдун башкы инженери (техникалык директор) менен бекитилет. Акт бекитилгенге чейин шатыларды ишке кирргизүүгө уруксат берилбейт.

Шатыларды жана подмостилерди кабыл алууда төмөнкүлөр текшерилүүгө тийиш: туруктуулукту камсыздаган байланыштардын жана бекитүүлөрдүн бар экендиги, айрым элементтерди бекитүүчү түйүндөрдүн бар экендиги, жумушчу төшөлмөлөрдүн жана тосмолордун бар экендиги, түркүктөрдүн вертикалдуулугу, тирөөч аянтардын бекемдиги жана жердиктөө (металл шатылар үчүн).

7.4.15 Бийиктиги 6 метр жана андан бийик шатыларда иштөөдө экиден кем эмес төшөмөлөр болууга тийиш: жумушчу (жогорку) жана сактоочу (төмөнкү), ал эми имаратка же курулмага ыкташкан шатыдагы ар бир жумушчу орун, мындан тышкары, жогорку жактан төшөмө менен корголушу керек; бул төшөмө жумушчу төшөмөдөн бийиктиги боюнча 2метрден бийик эмес аралыкта жайгаштырылышы керек.

Шатылардын түбүндө жана алардын жанында иштерди аткаруу, адамдардын кыймылы же транспорттун жүрүшү каралбаса, төмөнкү коргоочу төшөмөнү орнотуунун кереги жок.

 7.4.16 Тактайдан жасалган секиче аянт каражаттарынын жанынан адамдардын массалык түрдө өтүүсүн уюштурууда адамдар өтүүчү жерлер текши коргоочу сере менен жабдылууга тийиш, ал эми шатылардын маӊдайы 5х5 мметрден чоӊ эмес көзөнөктүү тор менен жабылышы керек.

7.4.17 Секиче аянт каражаттары иштетүү процессинде прораб же мастер тарабынан ар бир 10 күндөн кеч эмес убакытта текшерүүдөн өтүп, иш журналына жазылып турууга тийиш.

Бир ай же андан көп убакыт ичинде иш жүргүзүлбөгөн секиче аянт каражаттарды иштерди жандандыруудан мурун 7.4.14. п. ылайык тартипте кабыл алуу керек.

Секиче аянт каражаттарын алардын түбүндөгү негиздин көтөрүп туруучу жөндөмдүүлүгүнө таасир этүүчү, ошондой эле анын көтөрүп туруучу элементтеринин деформацияланышына алып келүүчү жаан-чачындардан, шамалдан, кышкы-жазгы жылуулуктардан кийин, жер титирөөлөрдөн кийин кошумча текшерүүлөрдөн өткөрүп туруу керек.

 Негиздин көтөрүп туруучу жөндөмдүүлүгүндө бузулууларды же секиче аянт каражаттарынын деформацияланышын тапкан учурда бул бузулуулар жоюлушу керек, жана бул каражаттар 7.4.14.п. аныкталган тартипте кайрадан кабыл алынышы керек.

7.4.18 Имаратка ыкташкан шатыларды ажыратууда биринчи кабаттын бардык эшик тешиктери жана бардык кабаттардагы балконго чыгуучу тешиктер (ажыратылып жаткан тилкенин чегинде) жабык болууга тийиш.

7.4.19 Орун которуп туруучу секиче аянт каражаттарын иштетүүдө төмөнкү талаптарды аткаруу зарыл:

- секиче аянт каражаттарынын ордун туурасынан жана узатасынан кеткен багытта которуп жаткан жердин бетинин жантайышы секиче аянт каражаттарынын конкреттүү тибин эксплуатациялоо боюнча өндүрүүчү-заводдун нускамасында жана паспортто көрсөтүлгөн чоӊдуктардан жогору болбошу керек;

- ылдамдыгы секундасына 10метрден жогору болгон шамал болуп жатканда секиче аянт каражаттарын жылдырууга уруксат берилбейт;

- секиче аянт каражаттарын жылдыруудан мурун алардын үстүнөн материалдар, таралар алынышы керек жана алардын үстүндө адамдар болбошу керек;

 - секиче аянт каражаттарындагы тосмолордун эшиктери ичке карай ачылышы керек жана өз алдынча ачылып кетүүдөн сактаган кош аракеттүү бекитилүүчү түзүлүшкө ээ болушу керек;

7.4.20 Асма шатыларды жана подмостилерди монтаждап бүткөндөн кийин, алар 1 саат бою ченемдик жүктөн 20%га ашкан статикалык жүк коюп сыноодон өткөрүлөт, сыноодон өткөндөн кийин гана ишке киргизүүгө уруксат берилет.

Көтөрүлмө подмостилер, мындан тышкары, ченемдик жүктөн 10%га ашкан динамикалык жүк менен сыноодон өткөрүлүшү керек.

Асма шатыларды жана подмостилерди сыноодон өткөрүүнүн жыйынтыктары аларды кабыл алуу актында же жалпы иш журналында жазылууга тийиш.

Асма шатыларды жана подмостилерди экинчи жолу пайдалануу учурунда сыноодон өткөрбөй, бирок шатылар (подмостилер) асылып турган конструкция эсептик жүктөн эки эседен кем эмес ашкан жүктү көтөрө алгандыгы, ал эми шатыларды бекитүү тиешелүү сыноолордон өткөн типтүү түйүндөр (түзүлүштөр) менен ишке ашырылышы күбөлөндүрүлсө, анда аларды ишке киргизүүгө уруксат берилет.

7.4.21 Конструкцияларда иштөөдө колдонулган асма шатылар жана аянттар алардын конструкцияга сапаттуу бекитилишин камсыздаган атайын кармоочу илмектер менен жабдылышы керек. Атайын кармоочу илмектерди монтаждала турган конструкцияларга асма шатылар жана аянттар көтөрүлгөнгө чейин орнотуу жана бекитүү керек.

7.4.22 Курулуш-монтаждоо иштеринде колдонулган көтөрүлмө подмостилердин (люлькалардын) конструкциясы тиешелүү мамлекеттик стандарттардын талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

 7.4.23 Иштеги тыныгуу учурунда көтөрүлмө подмостилер жерге түшүрүлүшү керек. Көтөрүлмө подмостилерден имаратка жана курулмаларга кирип-чыгууга уруксат берилбейт.

7.4.24 Инвентардык эмес секиче аянт каражаттары (шатылар, шатычалар, траптар, көпүрөлөр) металлдан же арааланган ийне жалбырактуу жыгачтардын 1-2-сортторунан жасалууга тйииш.

7.4.25 Такап коюучу жыгач шатылардын узундугу 5 метрден узун болбошу керек. Такап коюучу жыгач шатылардын конструкциясы тиешелүү мамлекеттик стандарттардын талаптарына ылайык келүүгө тийиш.

7.4.26 Адамдар шатыларга чыгып жаткан учурда такап коюучу шатылардын жантаюусу 60° ашпашы керек.

7.4.27 Шатылар пайдаланганга чейин эксплуатациялык абалда турган шатынын пролеткасынын ортосундагы тепкичтеринин бирине коюлган 1200 Н (120 кгс) статикалык жүк менен сыноодон өткөрүлүүгө тийиш.

Иштетүү процессинде жыгач шатыларды ар бир жарым жылда бир жолу текшерүүдөн өткөрүп туруу зарыл, ал эми металлдан жасалгандарды – бир жылда бир жолу. Шатыларды жана шатычаларды сыноодон өткөрүү датасы жана жыйынтыктары шатыларды сыноо жана учету журналында жазылууга тийиш.

7.4.28 Жумушчу аянты жок такап коюучу шатыларды курулуп жаткан имараттын айрым катарларынын ортосунан өтүүгө гана жана иштеп жаткан адамдан имараттын курулуш конструкцияларына тирөөнү талап кылбаган иштерди жүргүзүүдө гана колдонууга уруксат берилет.

Такап коюучу шатылар жана шатычалар иш учурунда жылып жана чалкасынан түшүп калууну болтурбоочу түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш. Такап коюучу шатылардын жана шатычалардын буттарынын төмөн жагында топуракка орнотуу үчүн учтуу учуна кийгизгич каптоолор болуш керек, шатыларды жылмакай жерлерде (паркеттерде, металлда, плиткада, бетондо ж.б.у.с.) колдонгон учурда алардын буттарына сыйгаланбаган материалдардан чокой кийгизилиши керек.

7.4.29 Такап коюучу шатынын өлчөмү жумушчуга шатынын жогорку жагынан 1метрден кем эмес аралыктагы тепкичте турган абалда иш жасоого мүмкүндүктү камсыдоого тийиш.

1,3 метрден жогору бийиктикте такап коюучу шаты менен иштөөдө курулманын конструкциясына бекитилген же шаты курулманын конструкциясына бекитилген шартта шатыга бекитилген сактоочу белдемчини колдонуу талап кылынат.

7.4.30 Транспорт каражаттары же адамдар жүргөн тилкелердеги такап коюучу шатылардын ордун иш өндүрүү учурунда тосмолоп же кайтаруу керек.

7.4.31 Төмөндөгү учурларда иштерди аткарууга болбойт:

- иштеп жаткан тегеренүүчү машиналардын жана транспортерлордун үстүндө жана жанында жылдырма шатыларда жана шатычаларда иштөөгө;

- кол машиналарды жана ок-дары аспаптарды колдонуп иштөөгө;

- газ жана электр менен ширетүүчү иштерди;

- сымдарды керүү жана бийиктикте оор деталдарды көтөрүп туруу.

Мындай иштерди аткаруу үчүн шатыларды (леса), подмостилерди жана перилалары бар аянттуу шатыларды пайдалануу керек.

7.4.32 Жамааттык коргонуучу каражаттарын орнотууну жана чечип алууну коопсуздандыруучу түзүлүшкө же имараттын бекем орнотулган конструкцияларына бекитилген сактоочу белдемчини колдонуп, жумушчулардын коопсуздугун камсыздаган технологиялык ырааттуулукту сактап жасоо керек.

Тосмолорду орнотууну жана чечип алууну бригаданын курамындагы өндүрүүчү-заводдун эксплуатациялык документине ылайык атайын окутулган жумушчулар жүргүзүшү керек.

7.4.33 Кол машиналарды иштетүү төмөндөгү талаптарды аткарган учурда гана жүргүзүлүшү керек:

- деталдардын бекитилүүсүнүн бекемдигин жана комплектүүлүгүн, коргоочу жапкычтын, кабелдин (түтүктүн) оӊ абалда экендигин текшерүү машинанын жумушка ар бир берилишинде жүргүзүлүшү керек;

- иш башталганга чейин өчүргүчтүн жана машинанын оӊ абалда экендиги куру бекер жүрүшүндө текшерилиш керек;

- иштеги тыныгууларда, иш бүткөндө, майлоодо, тазалоодо, жумушчу аспапты которууда ж.б.у.с. учурларда кол машиналар өчүрүлүшү керек жана электр же аба өткөрүүчү тармактарынан өчүрүлүп жана ажыратылышы керек;

- жумушчунун колуна 10 кгдан ашкан массаны берген кол машиналарды пайдаланууда асып алуу үчүн куралдарды колдонуш керек;

- машиналар менен бийиктикте иштөөдө секиче аянт каражаттары катары туруктуу подмостилерди пайдалануу крек;

- кол машиналадарды иштетүүнү көзөмөлдөөнү ушул үчүн атайын бөлүнгөн адамга тапшыруу керек.

7.4.34 Электр кол машиналары тиешелүү мамлекеттик стандарттардын талаптарына ылайык болууга тийиш.

Эмгекти коргоонун тармактар аралык эрежелерине ылайык керектөөчүлөрдүн электр орнотмолорун иштетүүдө электр кол машиналарын башкарууга уруксаты бар адамдар электр коопсуздугу боюнча жыл сайын тастыкталып туруучу I топко ээ болушу керек, жана кооптуулугу жогору болгон бөлмөлөрдө I класстагы электр кол машиналарын иштетүүдө II топко ээ болууга тийиш.

 7.4.35 Керектөөчүлөрдүн электр орнотмолорун иштетүүдөгү жумуштарда электр аспаптарын жана ар кандай класстардагы электр кол машиналарын пайдалануу шарттары эмгекти коргоонун тармактар аралык эрежелеринде аныкталат.

7.4.36 Пневматикалык кол машиналар тиешелүү мамлекеттик стандарттардын талаптарына ылайык болууга тийиш.

Пневмомашина менен иштөөдө төмөнкүлөрдү жасоо керек:

- машинаны кур бекер иштетүүгө (сынап көрүү учурлардан башка учурларда) жол бербеш керек;

- бузулууларды тапкан учурда ишти дароо токтотуп, машинаны ремонтко бериш керек;

7.4.37 Какма же тегеренүүчү аракеттеги пневматикалык машина менен иштегендер алакан тарабында дирилдемеге каршы төшөлмөсү бар жумшак кол каптар менен камсыздалышы керек.

7.4.38 Курулушта, курулуш материалдарын өндүрүүдө жана курулуш индустриясында колдонулган аспап 10 күндөн кеч эмес убакытта бир жолу текшерилип турууга тийиш, ошондой эле пайдалануудан мурун да текшерилиши керек.

7.4.39 Аспапты ташууда анын учтуу бөлүктөрүн чехолдор менен жаап коюу керек.

7.4.40 Балталардын, балкалардын, чукулдуктардын ж.б. кагуучу-согуучу аспаптардын саптары катуу жана жабышкак породадагы жыгачтан (жаш эмен, граб, клен, ясень, бук, рябина, кизил ж.б.) жасалып, бош жагы жоонойгон сүйрү формада болушу керек. Саптын кагуучу-согуучу аспап отургузула турган башына шынаа кагылышы керек.

8 Транспорттук жана жүктөөчү-жүк түшүрүүчү иштер

8.1 Жалпы талаптар

8.1.1 Курулушта, курулуш материалдарын өндүрүүдө жана курулуш индустриясында транспорттук жана жүктөөчү-жүк түшүрүүчү иштерди жүргүзүүдө транспорт каражаттарынын түрүнө жараша ушул ченемдердин жана эрежелердин талаптары менен бирге автомобиль транспортундагы эмгек коопсуздугу, эмгекти коргоо боюнча тармактар аралык эережелер жана мамлекеттик стандарттар тутулушу керек.

8.1.2 Жүктөөчү-жүк түшүрүүчү иштер үчүн колдонулган транспорт каражаттары жана жабдыктар иштетилүүчү жүктүн мүнөзүнө ылайык болууга тийиш.

Жүктөөчү-жүк түшүрүүчү иштер үчүн аянттар мерчемделиши керек жана 5° көп эмес градуска жантайып турушу керек, ал эми алардын өлчөмү жана үстүнкү жабылышы иш өндүрүү долбооруна ылайык болууга тийиш. Тиешелүү жерлерде «кирүү», «чыгуу», «бурулуш» деген жазуулар орнотулушу керек.

Кыш мезгилинде эӊкейиш жана көтөрүлүштөр муз менен кардан тазаланып, кум же шлак төгүлүп турууга тийиш.

8.1.3 Чубурма жүктөр түшүрүлгөн эстакадалардын бекемдиги толук жүктөлүп келген белгилүү бир маркадагы автомобилдин жүгүн кабыл алууга белгилүү запаска ылайыкташтырылышы керек, уруксат берилген жүк көтөрүмдүүлүк көрсөткүчтөрү менен жабдылууга тийиш, ошондой эле эки капталынан тосмолонуп, уруп түшүрмө устундары бар дөӊгөлөк менен жабдылууга тийиш.

8.1.4 Кампаларда, пакгауздарда сакталуучу таралуу (тюктар, бочкалар, түрүлмөлөр) жүктөрдү жүктөп-түшүрүүчү аянттарда платформалар: эстакадалар, автомобилдин кузовунун полунун деӊгээлине барабар бийиктиктеги рампалар болушу керек.

8.1.5 Өндүрүш аймактарында, жүктөп-түшүрүүчү аянттарда жана чоӊ жолго кошулуучу жол тармактарында жана аларга келүүчү жолдордо автомобилдердин кыймылы жалпы кабыл алган жол көрсөткүчтөр жана белгилер менен жөнгө салынышы керек.

8.1.6 Автомобилдерди жүктөп-түшүрүүчү аянттарда жайгаштырууда (ичке карай) биринин аркасынан бири турган автомобилдердин ортосундагы аралык 1метрден кем эмес болууга тийиш, жанында турган (маӊдайында) автомобилдердин аралыгы 1,5 метрден кем эмес болуш керек.

Эгерде автомобилдерди жүктөп же түшүрүү үчүн имараттардын жанына токтотсо, анда имарат менен автомобилдин арткы бортунун (же түшүрүлүп жаткан жүктүн арткы точкасы) ортосундагы аралык 0,5 метрден кем эмес интервалды сакташы керек.

Автомобиль менен жүктүн штабелинин ортосундагы аралык1 метрден кем эмес болууга тийиш.

8.1.7 Жүктөп-түшүрүүчү иштерди аткарып жаткан учурда жүктөрдү ташууда жеткен чектин ченемдери жана мындай ишке жумушчуларга уруксат берүү жөнүндө мыйзамдардын талаптарын тутуу зарыл.

 8.1.8 Горизонталдуу жолдо материалдарды замбилдерге салып ташууга өзгөчө учурларда жана 50 метрден алыс эмес аралыкта гана уруксат берилет.

Тепкичтерде жана шатыларда материалдарды замбилдерге салып ташууга тыюу салынат.

Биринчи кабаттан жогору жайгашкан жана тепкич марштары бирден көп болгон же марштардын бийиктиги 2 метрден жогору болгон кампалар жүктү түшүрүүчү жана көтөрүүчү жабдык менен жабдылышы керек.

8.2 Жүктөп-түшүрүүчү иштерди өндүрүүчү процесстерге коопсуздук талаптары

8.2.1 Жүктөп-түшүрүүчү иштер жүрүп жаткан бөлмөлөрдөгү жана аянттардагы жарыктандыруу тиешелүү курулуш эрежелеринин талаптарына ылайык болууга тийиш.

8.2.2 Жүктөп-түшүрүүчү иштер, адатта, механизациялаштырылган ыкма менен транспорттук-көтөрүүчү жабдыктардын жардамы менен жана уюмдун жетекчисинин буйругу менен дайындалган крандар менен иш өндүрүүнүн коопсуздугу үчүн жооптуу адамдын жетекчилиги астында аткарылышы керек.

8.2.3 Жүктөп-түшүрүүчү иштерге жооптуу адам жүк көтөрүүчү механизмердин, такелаждын, куралдардын, подмостилердин ж.б. жүктөп-түшүрүүчү инвентардын оӊ абалда экендигин текшерүүгө милдеттүү, ошондой эле жумушчуларга алардын милдеттерин, операциялардын аткарылышынын ырааттуулугун, берилип жаткан белгилердин маанисин жана жүктөөгө (түшүрүүгө) берилген материалдардын сапаттарын түшүндүрүп кетүүгө милдеттүү.

8.2.4 50 кгдан ашык салмактагы жүктөр үчүн, ошондой эле 2метрден жогору бийиктикке жүктү көтөрүүдө сөзсүз түрдө жүктөп-түшүрүүчү иштердин механизациялаштырылган ыкмасы колдонулууга тийиш.

8.2.5 Жүк көтөрүүчү машиналарды колдонгон уюмдар же жеке жактар жүктөрдү туура аркандоонун жана илип алуунун ыкмаларын иштеп чыгууга тийиш. Ал ыкмаларга жүк көтөрүүчү машиналардын машинисттери жана стропальшиктери окутулушу керек.

Аркандоо жана илип алуу ыкмаларынын графикалык сүрөттөлүшү, ошондой эле массасы көрсөтүлгөн негизги ташылуучу жүктөрдүн тизмеси крандардын машинисттеринин жана стропальшиктеринин колдоруна берилип, иш өндүрүлүп жаткан жерлерге илиниши керек.

8.2.6 Жүктөп-түшүрүүчү иштер жүрүп жаткан жерлерде жана жүк көтөрүүчү машиналардын иштеп жаткан зоналарында ушул иштерге тике тиешеси жок адамдарга жүрүүгө тыюу салынат.

Жүктөрдүн урап же түшүп кетүүсү ыктымал болгон жерлерде адамдардын жүрүшүнө жана транспорт каражаттарынын кыймылына тыюу салынат.

8.2.7 Автомобилдин кузову менен платформанын бийиктиги бирдей эмес болгон учурда траптар колдонулууга тийиш.

8.2.8 Панелдерди, блокторду ж.б. чогултулуучу темирбетон конструкцияларды жүктөөдө же түшүрүүдө монтаждоо илмектери текшерилип, эритмелерден же бетондон тазаланууга тийиш жана зарыл болгон учурда конструкцияны бузбай туруп түзөп коюу керек.

8.2.9 Тиешелүү мамлекеттик стандарттарда каралган кооптуу жана өзгөчө кооптуу жүктөрдү жүктөө(түшүрүү) боюнча иштерди аткарууга медициналык текшерүүлөрдүн жыйынтыктары боюнча уруксат алган жумушчулар эмгек коопсуздугу боюнча атайын окуудан өтүп, аттестация тапшырууга тийиш, ошондой эле доктурга чейинки алгачкы жардамды көрсөтүүнүн ыкмаларын билип, колдоно алышы керек.

8.2.10 Кооптуу жүктөрдү жүктөп-түшүрүү иштер өндүрүлүүдө ишке чейин максаттуу нускаманы өткөрүү керек. Нускаманын программасына кооптуу жүктөрдүн сапаттары, алар менен иштөөнүн эрежелери, доктурга чейинки алгачкы жардам көрсөтүү чаралары жөнүндө маалыматтар камтылышы керек.

8.2.11 Кооптуу жүктөрдү жүктөп-түшүрүү иштери кооптуу жана зыяндуу өндүрүш факторлору таасир этүүчү жерлерде иш өндүрүүгө уруксат-наряды боюнча жүргүзүлүүгө тийиш.

8.2.12 Кооптуу жүктөрдү жүктөп-түшүрүү жана ташуу иштери мамлекеттик стандарттарга ылайык кооптуулук классы туурасында маалыматтар бар болгон учурда жана коопсуздук чараларын көрүү боюнча жөнөтүүчүнүн көрсөтмөлөрүнө ылайык атайын бөлүнгөн жерлерде жүргүзүлүшү керек.

8.2.13 Таралардын тиешелүү тартипте бекитилген ченемдик-техникалык документтердин талаптарына ылайык келбегендиктери табылганда, таралардын оӊ абалда эместиги, ошондой эле тараларда маркировка жана эскертүүчү жазуулар болбогон учурларда кооптуу жүктөрдү жүктөөгө же түшүрүүгө уруксат берилбейт.

8.2.14 Чубурма, чаӊ сымал жана кооптуу материалдарды жүктөп-түшүрүүдө механизация каражаттарын колдонуу керек жана аткарып жаткан иштердин мүнөзүнө ылайык келген жеке коргонуучу каражаттарын пайдалануу керек.

Материалдардын температурасы 40°С жогору болбогон чаӊ сымал материалдарды (цемент, акиташ ж.б.) жүктөп-түшүрүүнү кол менен жүргүзүүгө уруксат берилет.

8.2.15 Автомобилдин кыймылдаткычы аркылуу аракетке келүүчү автомобилде жайгашкан приводдуу сордургучтун жардамы менен куюп же төгүш керек болгон учурлардан тышкары, автомобилге кооптуу жүктү жүктөөдө жана аны автомобилден түшүрүүдө кыймылдаткыч өчүрүлүшү керек. Кыймылдаткыч иштеп жаткан учурда айдоочу сордургучту башкаруучу жерде болууга тийиш.

8.2.16 Жүк көтөрүүчү кранды колдонуп, жүктөп-түшүрүү иштерин өндүрүүдө коопсуздукту камсыздоо үчүн анын ээси жана ишти өндүрүүчү уюм төмөндөгү талаптарды аткарууга милдеттүү:

- иш өндүрүлүп жаткан жерлерде бул иштерге тиешеси жок адамдардын болуусуна тыюу салынат;

- машинанын кузовунда же кабинасында адамдар болгон учурда, автомашинага жүктү түшүрүүгө же андан жүктү көтөрүүгө уруксат берилбейт.

Автомашиналарды жана жарым вагондорду ар дайым жүктөп, алардан жүк түшүрүүчү жерлерде стропальшиктерге стационардуу эстакадалар же сере аянттары болууга тийиш.

Жарым вагондорду илмек крандар менен жүктөө жана алардан жүк түшүрүү крандын ээси бекиткен технология боюнча жүргүзүлүшү керек. Бекитилген технологияда жүктү ташууда стропальшиктердин орду аныкталышы керек, ошондой эле алардын эстакадаларга же сере аянттарына коопсуз чыгуусуна мүмкүнчүлүк белгилениши керек.

Жүктү ташууда жарым вагондордо адамдардын болушуна урксат берилбейт.

8.2.17 Такелаждык иштерди аткарууга же жүктөрдү строповкалоого атайын окуулардан өткөн, билимин текшерткен жана ушул иштерди өндүрүүгө укук берген күбөлүгү бар адамдарга уруксат берилет.

8.2.18 Жүк көтөрүүчү машинанын илмегине жүктү илип коюу жана канат менен ороп байлоо үчүн стропальшиктерди дайындоо керек. Стропальшик катары иштөөгө экологиялык жана техникалык коопсуздук маселелери боюнча мамлекеттик көзөмөл жана контроль жүргүзгөн аткаруу бийлигинин ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы аныктаган тартипте стропальшиктин кесибине окутулган башка жумушчуларга (такелажниктер, монтаждоочулар ж.б.у.с.) да уруксат берилет.

8.2.19 Жүктөрдү строповкалоо ыкмалары оролуп байланган жүктүн түшүп же жылбышып кетпешин камсыздашы керек.

 Транспорт каражаттарына орнотулган (жыйылган) жүктүн туруктуу абалы транспорт жүрүп бара жатканда жана жүктү түшүрүп жатканда да камсыздалууга тийиш.

8.2.20 Жүктөп-түшүрүүчү иштерин жүргүзүүдө туруксуз абалдагы жүктү строповка кылууга уруксат берилбейт, ошондой эле көтөрүлүп турган жүктүн строповка элементтеринин түзүлүшүнүн абалын оӊдоого, жүктүн аркандары ийри абалда болгон учурда жүктү тартууга уруксат берилбейт.

8.2.21 Жүктөр жылдырылып жаткан полдор жана платформалар түз болуп, тешиктери, чуӊкурлары, толтурулган планкалар, чыгып турган мыктар жок болуш керек.

Жүктөрдү ташуучу өткөөлдөр мамлекеттик стандарттардын талаптарына ылайык болууга тийиш.

8.2.22 Кооптуу жүктөр менен жүктөп-түшүрүү иштери бүткөндөн кийин иш өндүрүлгөн жерлер, көтөрүүчү-транспорттук жабдуулар, жүк иличүү куралдар жана жеке коргонуучу каражаттар жүктүн сапаттарына жараша санитардык тазалоодон өткөрүлүүгө тийиш.

8.2.23 Баллондорду атайын замбилдерде же арабаларда, кислота же башка кооптуу суюктук куюлган бөтөлкөлөрдү токулган себеттерге салып ташуу керек. Мындай жүктөрдү жогору көтөрүүдө атайын контейнерлер пайдаланылат, кол менен ташууга тыюу салынат.

8.2.24 Кысылган газдуу баллондорду, кальций карбиди менен барабандарды, ошондой эле айнек тарадагы материалдарды жылдырууда силкинүүлөрдөн жана соккулардан сактоочу чараларды көрүү зарыл.

Кислороду бар баллондорду майлар жана суу майлар менен, ошондой эле күйүүчү жана жалбырт этип күйүүчү суюктуктар менен чогуу жөө жана транспорт менен ташууга тыюу салынат.

8.2.25 Оор дааналаган материалдарды, ошондой эле жүктөрү бар жащиктерди атайын куралдардын жардамы менен ташуу керек.

8.2.26 Тоголонуп кетүүчү (кабелдүү барабан ж.б.) жүктөр менен жүктөп-түшүрүү операцияларын механизацияланган ыкма менен аткаруу керек; өзгөчө учурларда мындай жүктөрдү жантайыш аянттардын же жүктөрдү каршы жагынан аркан менен кармап туруучу лагалардын жардамы менен жылдырууга уруксат берилет. Мындай учурларда жумушчулар жылдырылып жаткан жүктүн каптал жагында турушу керек.

8.3 Ишканаларда жүктөрдү ташуу коопсуздугунун талаптары

8.3.1 Жүк ташууга арналган цехтер аралык жана цехтер ичиндеги транспортко адамдарды салып ташууга тыюу салынат.

8.3.2 Дааналанган жүктөр арабалардын жүк аянттарынын габаритинде жыйылышы керек. Майда дааналанган жүктөр тараларда жана контейнерлерде ташылууга тийиш.

Жүктүн массасы транспорттук каражаттын жүк көтөрүүчү чегинен ашпоого тийиш.

8.3.3 Кран жүктү көтөрүп-түшүрүп жаткан учурда айдоочунун өз транспорттук каражатында болуусуна тыюу салынат.

8.3.4 Авто- жана электржүктөгүчтөрүнүн айры кармоочуларына жүктү жыйууда жүктү илүүдө, көтөрүүдө, транспортировкалоодо жана түшүрүүдө жүк түшүп кетпей тургандай кылып жыюу керек.

8.3.5 Авто- жана электржүктөгүчтөрү иштеп жаткан учурда төмөнкүлөргө тыюу салынат:

- күүлөнүп келип, айры менен жүктү жиреп кармоого;

- айрыдагы жүгү бар алкакты өзүнө эӊкейип турган учурда көтөрүүгө;

- ордунан жылдырууда жүктү көтөрүүгө, түшүрүүгө жана эӊкею бурчун өзгөртүүгө;

- айрылар өзүнө эӊкейип турганда түбүнө төшөлүүчү тактайлардын үстүндө жаткан жүктү кармоого;

- пневматикалык шиналуу дөӊгөлөктүү жүктөгүчтөргө 0,5 метрден жогору бийиктикке көтөрүлгөн жүктөрдү ташууга, жүк ташуучу шиналуу жүктөгүчтөргө 0,25 метрден жогору бийиктикке көтөрүлгөн жүктөрдү ташууга;

- тоӊуп калган, массасы белгисиз, авто- жана электржүктөгүчтөрү ташыбай турган (лист металлы, желдетүүчү кутучалар ж.б.) жүктү көтөрүүгө аракет кылууга;

Өтүүгө кыйын болгон жерлерде жана артка айдап жатканда автожүктөгүчтөрдүн кыймылынын ылдамдыгы саатына 3 кмден көп болбошу керек.

8.3.6 Транспорт жүрүп бара жатканда жүктүн жылып же түшүп калбашы үчүн жүк жүктүн ушул түрүн жүктөө жана бекитүүнүн техникалык шарттарына ылайык транспорттук каражатка жайгаштырылышы жана бекитилиши керек.

8.3.7 Транспорт каражаттарын жүктөөдө ташылуучу жүктүн жана транспорт каражатынын габариттерин көпүрөнүн, өткөөлдөрдүн алдынан, тоннельдин ичинен өтүү шарттарын эске алып камсыздоо керек.

8.3.8 Вагондорго, пакгауздарга жана кампаларга жащиктеги жүктөрдү жүктөөдө туруктуу штабель кылып жыюу керек. Кол менен жүктөөдө штабелдин бийиктиги 3 метрден ашпоого тийиш, механизмдерди колдонууда 6 метрден ашпоого тийиш.

Жабык кампаларда жащик жана киптерди жыюуда башкы өткөөлдүн туурасы 3метрден кем эмес болууга тийиш.

8.3.9 Жүктөрдү ташууда, өзгөчө айнек идиштеги жүктөрдү ташууда, соккулардан жана силкинүүлөрдөн сактоочу чараларды көрүү зарыл.

8.3.10 Баллондорду атайын замбилдерде же арабаларда, кислота же башка кооптуу суюктук куюлган бөтөлкөлөрдү токулган себеттерге салып ташуу керек. Мындай жүктөрдү жогору көтөрүүдө атайын контейнерлер пайдаланылат, кол менен ташууга тыюу салынат.

8.3.11 Кысылган газдуу баллондорду, кальций карбиди менен барабандарды, ошондой эле айнек идиштеги материалдарды жылдырууда силкинүүлөрдөн жана соккулардан сактоочу чараларды көрүү зарыл.

Кислороду бар баллондорду майлар жана суу майлар менен, ошондой эле күйүүчү жана жалбырт этип күймө суюктуктар менен чогуу жөө жана транспорт менен ташууга тыюу салынат.

8.3.12 Оор дааналанган материалдарды, ошондой эле жүктөлгөн жащиктерди жылдырууда атайын лом ж.б. куралдарды колдонуу керек.

8.3.13 Тоголонуп кетүүчү (кабелдүү барабан ж.б.) жүктөр менен жүктөп-түшүрүү операцияларын механизацияланган ыкма менен аткаруу керек; өзгөчө учурларда мындай жүктөрдү жантайыш аянттардын же жүктөрдү каршы жагынан аркан менен кармап туруучу лагалардын жардамы менен жылдырууга уруксат берилет. Мындай учурларда жумушчулар жылдырылып жаткан жүктүн каптал жагында турушу керек.

8.3.14 Эгерде кампанын полу темир жолдун кыймылдуу составынын же автомобилдин кузовунун полу менен бир деӊгээлде болсо, бочкаларды, барабандарды жана түрүлмөлөрдү кол менен тоголотуу жолу менен жүктөөгө уруксат берилет.

8.4 Үзгүлтүксүз аракеттеги машиналарды колдонуудагы коопсуздук талаптары

8.4.1 Ирети менен орнотулган жана бир убакытта иштеген бир нече үзгүлтүксүз транспорт каражататтарынын технологиялык линиясы (конвейер, тарнспортерлор ж.б.):

а) бардык башкаруу посттору бар эки тараптуу сигнализация менен;

б) технологиялык линиянын токтотулган же токтоп калган агрегатынын жүктөлүшүн ишке ашырган бөлүгүн автоматтуу түрдө өчүрүүнү камсыздаган жабдыктын приводдорун блокировкалап коюучу жабдык менен жабдылууга тийиш.

8.4.2 Үзгүлтүксүз аракеттеги машиналарды колдонуп жүктөп-түшүрүүчү иштерди жүргүзгөн учурда төмөндөгү талаптар аткарылууга тийиш:

- жүктөр жумушчу органга тегиз коюлуп, туруктуу абалда болууга тийиш;

- машинанын жумушчу органына жүктү коюу жана андан түшүрүү атайын берүүчү-алуучу түзүлүштөрдүн жардамы менен жүргүзүлүшү керек.

8.4.3 Тасма конвейер иштеп жаткан учурда төмөндөгүлөргө тыюу салынат:

- барабандагы тасманын буксалап калуусун тасма менен барабандын ортосуна кум, топурак, битум, канифоль ж.б. материалдарды ыргытып токтотууга;

- тирөөч роликтерди, кыймылга келтирүүчү, керип кийигизме жана аяккы станциялардын барабандарын тазалоого, конвейердин алдына төгүлгөндөрдү алууга;

- тирөөч роликтердин ордун алмаштыруу, конвейердин тамсасын кол менен керүү жана түздөө.

Сактагычтар түшүрүлүп, «Күйгүзбөгүлө! Адамдар иштеп жатат!» деген коопсуздук жазуулары илинген аракетке келтирүүчү (пуск) түзүлүш жабылганда, конвейер тармактан өчүрүлүп, толук токтогондо гана көрсөтүлгөн иштерди аткарууга уруксат берилет.

8.4.4 Өткөөлдөрдө ыпыр-сыпыр болуп, үймөктөп толтурулган болсо, ошондой эле:

- кыймылга келтирүүчү, керип кийигизме жана аяккы барбандардын тосмолору;

- трос өчүрүүчү;

- электр жабдыктарынын, кабелдердин бронясынын же алкагынын жердетилиши жок же бузулган абалда болсо, тасма конвейерди иштетүүгө тыюу салынат.

8.4.5 Жүктү кол менен иштеп чыгууда конвейердин тасмасынын ылдамдыгы иштетилип жаткан жүктүн массасы 5кга чейин болсо, секундасына 0,5 метрден ашпоого тийиш, ал эми андан чоӊ массада болсо, секундасына 0,3 метрден ашпоого тийиш.

8.4.6 Өндүрүш бөлмөлөрүндө чаӊ пайда болбошу үчүн жана ташылып жаткан сырье төгүлбөшү үчүн винттүү конвейерлердин капкактары жана тешиктери тыгыздалышы керек.

8.4.7 Тыюу салынат:

- конвейерлер толугу менен токтомоюнча, конвейердин өзүнөн өзү аракетке келип кетпешине чаралар көрүлмөйүнчө бурамалуу конвейерлердин капкактарын ачууга жана ушул жабдыктын капкактарынын үстүнөн жүрүүгө;

- ташылып жаткан материалды же конвейерге кокустан түшүп калган буюмдарды түртүүгө, бурамалуу конвейер иштеп жаткан учурда лабораториялык анализге проба алууга;

- эгер бурама капкактын дубалдарына тийсе, капкактар, тызыгдамалар бузук болсо, бурамалуу конвейерди иштетүүгө.

8.4.8. Түртүүчү конвейерлердин асма арабалары иштеп жаткан учурда ташылып жаткан материалдардын жана буюмдардын түшүп кетүүсүн жоюу боюнча чаралар көрүлүүгө тийиш.

Конвейерлер, конвейердеги жүктүн салмагы ашып кеткен учурда, приводду өчүрүүчү түзүлүштөр менен жабдылууга тийиш.

8.4.9 Жаӊы ремонттолгон же капиталдык ремонттон чыккан ковейерлерди аракетке келтирүүдөн (пуск) мурун тартуучу органдар жана асма кармоочулар эки эсе көп жумушчу жүк менен 15 мүнөт сыналууга тийиш.

8.4.10      Асма конвейерлердин серече түзүлүштөрү транспорттолуучу жүктөрдүн жайгаштырылышына жана алып ташталуусуна ыӊгайлуу болууну камсыздашы керек.

8.4.11 Люлкалуу конвейерлердин приводдуу жана тегеренме жылдызчалары, тиштүү дөӊгөлөктөр жана бириктирүүчү муфталар текши металл же тор тосмолор менен тосулууга тийиш.

8.4.12 Адамдар жана транспорт каражаттары тынбай өтүп турган жерлерде конвейердин трассасы астында конвейерден түшкөн нерселерди тосуп калуу үчүн металл торлор менен тосулуш керек.

Торлордун жердин үстүнөн орнотулган бийиктиги транспорт каражаттарынын габариттерине ылайык болуп, адамдардын кенен өтүп-жүрүшүн камсыз кылууга тийиш.

8.5 Автотранспорттун иштөөсү учурунда коопсуздук талаптары

8.5.1 Курулушта, курулуш материалдар өндүрүшүндө, курулуш индустриясында жүктөрдү автомобиль транспорту менен ташууда ушул ченемдер жана эрежелер менен бирге, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2009-ж. 3-февралындагы № 136 токтом менен бекитилген Жол кыймылынын эрежелеринин, ошондой эле Эмгекти коргоо боюнча тармактар аралык жана тармактык эрежелердин талаптары аткарылышы керек.

8.5.2 Өндүрүштүк аймакта автотранспорттун кыймылын уюштуруу үчүн транспорт каражаттарынын кыймылынын схемасы жана жумушчулар үчүн негизги кыймыл маршруттары иштелип чыгып, көрүнө жерлерге орнотулушу керек.

8.5.3 Автомобиль транспортунда иштеп жаткан учурда төмөндөгүлөрдү сактоо керек:

- от жана жогорку температура булактары менен иштөөдө этияттык чараларын тутуу зарыл;

- газдуу аба чөйрөсүнүн көрсөткүчтөрүн алардын жеткен чегине чейин жеткирбей контролдоо ж.б.;

- суюк отундун төгүлүшүнө жана тамчылашына, суюк отундун ачык буулануусуна жол бербөө.

8.5.4 Ичинен күймө кыймылдаткыч иштеп жаткан бөлмөлөрдө автотранспорттун турушуна тыюу салынат.

8.5.5 Кыймылдаткычты жана питание тутумун жылытуу үчүн, мүздарды жана тыгындарды алуу үчүн бир гана ысык абаны, ысык сууну же ысык бууну колдонууга уруксат берилет.

Машинанын, транспорт каражатынын түйүндөрүн ысытыш үчүн ачык отту колдонууга тыюу салынат, ошондой эле от жана май тутумдарында тешик болгон учурда машиналарды иштетүүгө тыюу салынат.

8.5.6 Айдоочу линияга чыгардан мурун жетекчи ага линияда иштөөнүн шарттары туурасында жана ташылып жаткан жүктүн өзгөчөлүктөрү туурасында маалымат берүүгө милдеттүү.

8.5.7 Дарыялардын жана көлмөлөрдүн үстүндөгү муздарда транспорт каражаттарынын кыймылы атайын белгиленген, муздан ашырууда жүк көтөрүүнүн уруксат берилген максималдуу чеги жөнүндө көрсөткүчтөрү бар маршруттар боюнча гана жана жүргүзүлүшү керек.

Кыймыл учурунда айдоочунун кабинасынын эшиги ачык болууга тийиш. Мындай учурда транспорт каражатында айдоочудан башка адамдар болбошу керек. Муз аркылуу өтүү кыймылынын ачылыш жана жабылыш датасын бул өткөргүч тиешелүү болгон уюмдун жетекчиси аныктайт. Муздуу жолдо төмөндөгүлөргө тыюу салынат:

- жол бузулушунан сактоо үчүн автомобилдерди суюк отун жана майлоочу каражаттар менен толтурууга;

- муздатуу тутумундагы ысык сууну музга төгүүгө;

- кыймыл маршрутун өз каалоосу боюнча өзгөртүүгө.

8.5.8 Адамдарды транспортко түшүрүп жана чыгаруу жерлери атайын аянттар менен жабдылышы керек же адамдардын коопсуздугун камсыздаган башка түзүлүштөр болууга тийиш.

Транспорт каражаты жүрөрдө айдоочу адамадардын баары туура жана толук отурушкандыгын текшерүүгө милдеттүү жана аларды транспорттун жүрө тургандыгы жөнүндө кабарландырышы керек.

8.5.9 Кайсы бир иштер жүрүп жаткан зонада автомобилди аркасынан айдоону ушул иштерде алек болгон жумушчулардын биринин командасы боюнча гана жүргүзүш керек.

8.5.10 Автомобиль транспорту менен ири габариттеги жана оор салмактагы жүктөрдү жалпы колдонууга ачык болгон жолдордо ташуу автомобиль транспорту менен ири габариттеги жана оор салмактагы жүктөрдү ташуу боюнча нускамага ылайык болуп, аныкталган тартипте жол кыймылы органдары менен макулдашылууга тийиш.

8.5.11 Автомобилдин платформасынын туурасынан өлчөмү кеӊ болгон жүктөрдү ташууда ашыкча көлөмү эки тараптан теӊ бирдей салаӊдап турушу керек.

 8.5.12 Автомобилге үйүлгөн же дааналаган жүктү жүктөөдө төмөнкү талаптарды билүү керек:

- үйүлгөн жүк автомобилдин кузовунун аянтына текши жайгаштырылыш керек;

- борттон чыгып турган дааналанган жүк бекемделиши керек;

- жащик, бочка ж.б. дааналанган жүк автомобилдин кузовунун таманына жылып кетпей тургандай кылып жыйылып, бекемделиши керек.

8.5.13 Узун жүктөрдү ташууга арналган прицептер, жарым прицептер жана автомобилдин платформалары төмөндөгүлөр менен жабдылууга тийиш:

а) кабина менен жүктүн ортосунда орнотулуучу чечип алынуучу же ачылуучу түркүктөр жана калкандар менен;

б) тегеренүүчү айлана менен.

Жүгү жана стопору жок кезде прицеп аркага берген учурда бурулуп кетпеши үчүн тегеренүүчү айланаларда аларды бекемдөөчү куралдар болууга тийиш.

Прицептер аларды тягач менен чиркештирүүдө прицептин колдоосун талап кылбаган түзүлүшкө ээ болуш керек.

8.5.14 Автотранспорт менен кооптуу жүктөрдү ташуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2016-ж. 11-апрелиндеги № 198 токтому менен бекитилген автомобиль транспорту менен кооптуу жүктөрдү ташуунун эрежелеринин талаптарына ылайык аткарылышы керек.

8.5.15 Кооптуу жүктөрдү ташууда айдоочунун колунда же жүктү коштоп жүрүүчүдө транспорттук каражаттын кооптуу жүктөрдүн конкреттүү классын жана аталышын ташууга уруксаты жөнүндө жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилген күбөлүк болууга тийиш.

8.5.16 Кысылган газ баллондорду ташыган автомобилдер баллондордун диаметри боюнча оюктары бар, кийиз менен капталган атайын стеллаждар менен жабдылууга тийиш.

Жылдын ысык мезгилинде баллондорду майлуу тактарысыз брезент менен жабыш керек.

8.5.17 Жарылуучу, радиоактивдүү, уулуу, жалбырт этип күйүмө ж.б. кооптуу жүктөрдү, ошондой эле ошол жүктөрдөн бошоп, зыянсыздандырылбаган тараларды ташуу көзөмөлдөө органдары менен аныкталган тартипте макулдашылган нускамаларга ылайык жүргүзүлүүгө тийиш.

8.5.18 Кислоталары, щелочтору жана суюк күйүүчү эмес химикаттар бар идиштерди ташууда автомобилдин кузовуна тикесинен коюп, катуу бекемдөө керек.

 8.5.19 Бензинди тыгыз буралуучу тыгындары бар атайын цистерналарда же металл тараларда гана ташууга уруксат берилет. Бензин ташуучу машиналар жердиктелүүчү чынжырлар менен жабдылыш керек, ал эми бензин сактоочу идиштер – жердетилиши керек.

8.5.20 Этилдешкен бензинди башка жүктөр менен чогуу ташууга жана бул учурда кузовдо адамдардын болуусуна тыюу салынат.

9 Электр ширетүү жана газжалын иштерин аткаруудагы коопсуздук талаптары

9.1 Жалпы талаптар

9.1.1 Электр ширетүү жана газжалын иштерин өндүрүүдө ушул главанын талаптарын, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1995-ж.8-февралындагы № 33 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын турак фонду жана ишканалар, уюмдар, мекемелер үчүн өрткө каршы коопсуздук эрежелеринин талаптарын, ошондой эле мамлекеттик стандарттарды аткаруу зарыл.

9.1.2 Бийиктикте ширетүү иштерин жүргүзүүдө ушул ченемдердин 4.10 жана 4.14 пункттарын аткарууну камсыздоо керек. Электр ширетүүчүлөр электр коопсуздугу боюнча экинчиден төмөн эмес уруксат тобуна ээ болууга тийиш.

9.1.3 Электр ширетүү жана газжалын иштерин өндүрүү жерлери ушул, ошондой эле төмөн жайгашкан катарлар (күйбөс коргоочу төшөлмө же күйбөс материал менен корголгон төшөлмө жок болгон учурда) 5 метрден кем эмес радиуста күйүүчү материалдардан тазаланышы керек, ал эми жарылуучу материалдардан жана жабдыктардан (газ генератор, газ баллондор ж.б) 10 метрден кем эмес радиуста тазаланышы керек.

9.1.4 Конструкциянын элементтерин кесүүдө кесилген элементтердин кокустан түшүп кетүүсүнө каршы чаралар көрүлүүгө тийиш.

9.1.5 Эксплуатациялоочу уюм менен коопсуздукту камсыздоо боюнча иш-чараларды макулдашмайынча жана уруксат-наряды жок кысылган суюктуктар же газдар бар, күйүүчү же зыяндуу заттар менен толтурулган же электр техникалык түзүлүштөргө тиешелүү аппараттарды, идиштерди жана трубопроводдорду ачык жалын менен ширетүүгө, кесүүгө жана ысытууга уруксат берилбейт.

9.1.6 Күйүүчү жана жалбырт этип күйүмө суюктуктардан бошогон идиштерди тиешелүү тазалоодон өткөрмөйүнчө, жана ушул суюктуктардан толугу менен тазаланмайынча, жана алардагы абанын абалын контролдомоюнча кандоого, ширетүүгө тыюу салынат.

Ушундай тараларды кандоодо жана ширетүүдө аларды нейтралдуу газ менен толтуруп туруу керек жана тыгындары, капкактары сөзсүз ачык абалда болууга тийиш.

Электр ширетүүчүлөр электр коопсуздугу боюнча экинчиден төмөн эмес уруксат тобуна ээ болууга тийиш.

9.2 Технологиялык процесстерге жана электр ширетүү жана газжалын иштерин аткаруучу жерлерге коопсуздук талаптары

9.2.1 Газ өткөрүүчү жеӊдерди горелканын ниппелдерине, резактарга жана редукторлорго бириктирүүнү, ошондой эле жеӊдердин бириктирилген жерлериндеги бекитүүнү куушура тартып байлоочу каамыт менен бекитүү керек.

9.2.2 Догоолуу (дуговой) ширетүү үчүн ширетүүнүн узактык циклин эсепке алып, максималдуу электр нагрузкасында ишенимдүү иштөөгө ылайыкталган обочолонгон ийилме кабелдерди колдонуу керек.

9.2.3 Ширетүүчү кабелдерди бириктирүүнү пресстөө, ширетүү же кандоо жолу менен жүргүзүш керек. Андан кийин бириктирилген жерлерди обочолонтуп коюу керек.

9.2.4 Кабелдерди ширетүүчү жабдыктарга пресстелген же кандоолонгон кабель учуна сайгычтардын жардамы аркылуу кошуу керек.

9.2.5 Ширетүүчү зымдарды төшөөдө же ташууда алардын обочолонушунун бузулуп калышына жана сууга, майга, болот аркандарына жана ысык трубопроводдорго тийип калуусуна каршы чараларды көрүү керек. Ширетүүчү сымдардын ысык трубалардан, кычкылтек баллондорунан алыстыгы 0,5 метрден кем эмес, ал эми күйүүчү газдан 1 метрден кем эмес болууга тийиш.

9.2.6 Бөлмөдө ачык догоолуу ширетүүнү жүргүзүүдө жумушчу орундар башка чектеш жумушчу орундардан жана өткөөлдөрдөн бийиктиги 1,8 метрден төмөн эмес күйбөс экрандар (тосмо, калкан ж.б.) менен бөлүнүшү керек.

 Ачык абада бир убакытта бир нече ширетүүчү бири биринен алыс эмес аралыкта ширетүү иштерин жүргүзүп жаткан учурда жана адамдар тынымсыз жүрүп турган тилкелерде тосмолор коюлушу керек.

9.2.7 Ачык абада жамгыр, кар жаап жаткан учурда ширетүү иштерин токтотуу керек.

9.2.8 Ар дайым ширетүүчү посттордон тышкары ширетүү иштерин өндүрүүчү жерлер өрт коопсуздугуна жооптуу адистин же жетекчинин жазуу түрүндөгү уруксаты менен аныкталууга тийиш.

Ширетүү иштерин аткаруучу жерлер өрт өчүрүүчү каражаттар менен жабдылууга тийиш.

9.2.9 Ири идиштердин ичтеринде же конструкциялардын көӊдөйлөрүндө электр ширетүү жана газжалын иштерин аткарууда жумушчу орундар сордуруучу желдеткичтер менен жабдылышы керек.

 Ири идиштердин ичтеринде (көӊдөйдө) абанын кыймылынын ылдамдыгы секундасына 0,3-1,5 метр болууга тийиш.

Суютулган газ (пропан, бутан, аргон) жана көмүркычкылы менен ширетүүчү иштерди аткарууда сордуруучу желдеткичтин төмөндөн сордургучу болушу керек.

9.2.10 Ири идиштердин ичтеринде бир убакытта электр ширетүү жана газжалын иштерин өндүрүүгө уруксат берилбейт.

Тар көлөмдөгү начар желденген бөлмөлөрдө, жабык ири идиштердин ичтеринде, кудуктарда ж.б.у.с. жерлерде ширетүү иштерин өндүрүүдө көздөрдү жана дем алуу органдарын коргоочу жеке коргонуу каражаттарды колдонуу зарыл.

9.2.11 Резервуарларда, кудуктарда ж.б.жабык ири идиштердин ичтеринде газжалын иштерин жүргүзүүдө бензорезди колдонууга тыюу салынат.

9.2.12 Ири металл идиштердин ичинде ширетүү иштери жүрүп жатканда жарыктандырууну сыртта орноштурулган чырактардын жардамы аркылуу бериш керек же 12 Вольттон көп эмес чыӊалуудагы көтөрмө чырактардын жардамы менен жарык бериш керек.

9.2.13 Ширетүүчү трансформатор, ацетилен генератору, суюлтулган же кысылган газдуу баллондор ширетүү иштери жүргүзүлүп жаткан идиштердин сыртында болууга тийиш.

9.3 Кол менен ширетүүдөгү коопсуздук талаптары

9.3.1 Электр ширетүүчү аппараттарда жана аларды ток менен камсыздоочу булактарда чыӊалып турган элементтер тосмо түзүлүштөр менен жабылууга тийиш.

9.3.2 Металл электроддор менен кол догоолуу электр ширетүү иштерин жүргүзүүдө колдонулуучу электр кармагычтары ушул буюмдарга карата Мамстандарттын талаптарына ылайык болууга тийиш.

9.3.3 Электр ширетүүчү орнотуу (кайта кубултуучу, ширетүүчү трансформатор ж.б.у.с.) ток берүүчү булакка рубильник жана сактагыч же автоматтуу өчүргүч аркылуу бириктирилиши керек, ал эми кур бекер жүрүүнүн 70 Вольттон жогору чыӊалуусунда ширетүүчү трансформаторду автоматтуу түрдө өчүрүү колдонулушу керек.

9.3.4 Электр ширетүүчү жабдыктын чыӊалуусу жок металл бөлүктөрү, ошондой эле ширетилүүчү буюмдар жана конструкциялар ширетип бүткөнчө жердетилиши керек, ал эми ширетүүчү трансформатордун, мындан тышкары, корпусунун жердетилиген болту кайта келүүчү зым кошулуп байланышкан экинчи жолу түрүлгөн баскычка бириктирилиши керек.

9.3.5 Эгерде болот шиналардын жана конструкциялардын кесилиши жылытуунун шарттары боюнча ширетүүчү токтун жүрүшүн коопсуз камсыз кылса, кайта келүүчү зым же анын элементтери катары болот шиналарды жана конструкцияларды пайдаланууга болот.

Кайта келүүчү зым катары колдонулган айрым элементтерди бири бири менен бириктирүү бекем болуп, болт, баскыч менен же ширетүү жолу менен бириктирилиши керек.

 9.3.6 Жердиктөө тармактарынын сымдарын, санитардык-техникалык тармактардын түтүктөрүн (суу түтүктөрүн, газ өткөргүчтөрүн ж.б.), имараттардын металл конструкцияларын, технологиялык жабдыктарды электр ширетүүнүн кайта келүүчү зымы катары колдонууга тыюу салынат.

9.4 Газ баллондорун колдонуудагы жана сактоодогу коопсуздук талаптары

9.4.1 Газ баллондорду кысым менен иштеген идиштердин түзүлүшү жана аларды коопсуз эксплуатациялоо талаптарынын эрежелерине ылайык сактоо жана колдонуу крек.

9.4.2 Баллондорду ачык аянттарда сактоодо, жаан-чачындардан жана күндүн тике нурларынан сактоочу серелер күйбөгөн материалдардан болууга тийиш.

9.4.3 Чокою бар күйүүчү газ баллондор атайын торлордо, уяларда ж.б. кулап кетүүдөн сактаган түзүлүштөрдө тике абалда сакталууга тийиш.

Чокою жок баллондор алкактарда же стеллаждарда горизонталдуу түрдө сакталыш керек. Мындай учурда стеллаждардын бийиктиги 1,5 метрден бийик болбошу керек, клапандары сактоочу калпактар менен жабылып, бир тарапка каратылышы керек.

 9.4.4 Бош баллондорду толтурулган баллондордон бөлүп сактоо керек.

9.4.5 Газ баллондорду ташууга, сактоого, берүүгө жана алууга газды колдонуу боюнча окутуудан өткөн жана тиешелүү күбөлүгү бар адамдарга гана уруксат берилет.

9.4.6 Газ баллондорду алардын туруктуу абалын сактаган атайын арабаларда, контейнерлерде ж.б. түзүлүштөрдө гана ташуу керек.

9.4.7 Транспорт жана адамдардын өткөөлдөрүндө, адамдар массалык түрдө жүргөн жерлерде, ошондой эле компрессорлор же желдеткичтер абаны сордурган жерлердин жанында ацетилен генераторлорун жайгаштырууга уруксат берилбейт.

9.4.8 Кычкылтек баллондорун иштетүүдө, сактоодо жана ташууда алардын жумушчулардын май тагы бар кийимине, майланышкан сүртмө материалдарга жана май болгон материалдарга тийип кетүүсүнөн сактаган чаралар көрүлүүгө тийиш.

9.4.9 Газ баллондор соккулардан жана күндүн тике нурларынан сакталууга тийиш. Жылытуучу приборлордон 1 метрден кем эмес аралыкта жайгаштырылышы керек.

9.4.10 Тыныгуу учурунда, жумушчу сменанын аягында ширетүүчү аппаратура өчүрүлүшү керек. Шлангдар ажыратылып, кандоочу чырактардагы басым толугу менен алыныш керек.

9.4.11 Жумуш бүткөндө газ баллондор атайын бөлүнгөн чоочун адамдар кире албай турган, баллондорду сактоочу жерлерде жайгаштырылышы керек.

10 Имараттарды жана курулмаларды ажыратуудагы жана реконструкция же бузуу учурундагы коопсуздук талаптары

 10.1 Ишти уюштуруу

10.1.1 Имараттарды жана курулмаларды ажыратууда (мындан ары курулмаларды ажыратуу) жана аларды реконструкциялоодо же бузууда иштин мүнөзүнө байланыштуу болгон төмөндөгү кооптуу жана зыяндуу өндүрүш факторлорунун таасирин алдын алуу боюнча чараларды көрүү зарыл:

- курулмалардын конструкцияларынын элементтеринин өзүнөн өзү урап кетүүсү жана жогору жайгашкан бекитилбеген конструкциялардын, материалдардын, жабдыктардын түшүп кетүүсү;

- курулуш машиналарынын кыймылда болгон бөлүктөрү, алар жылдырып жаткан буюмдар;

- учтуу кромкалар, бурчтар, чыгып турган штырлар;

- жумушчу зонанын абасында чаӊдын жана зыяндуу заттардын өлчөмү ченемден жогору болушу;

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу.

10.1.2 Курулмаларды ажыратуу боюнча иштерди баштаганга чейин ал жерде жашаган тургундарды көчүрүү же ал жерде жайгашкан уюмдардын көчүүсүн уюштуруу менен байланышкан даярдык көрүү иш-чараларын жүргүзүү керек, ошондой эле тармактардан сууну, жылуулукту, газды, жана электр камсыздоолорду, канализацияны, технологиялык продукттарды өткөргүчтөрдү өчүрүү керек жана алардын бузулуп калбашы үчүн чараларды көрүү керек.

Даярдоо иш-чараларын жүргүзүү боюнча бардык зарыл болгон макулдашуулар КУДду (ПОС) иштеп чыгуу учурунда жасалышы керек.

10.1.3 Имараттарды ажыратууну уюштуруу-технологиялык документтерде (Курулушту уюштуруу долбоорлору (КУД), иш өндүрүү долбоорлору (ИӨД) каралган чечимдердин негизинде ишке ашыруу керек. Аталган чечимдер имараттын (курулманын), пайдубалдын, дубалдардын, колонналардын, чатырдын жана башка конструкциялардын жалпы абалын текшерүүдөн өткөргөндөн кийин иштелип чыгышы керек. Текшерүүлөрдүн жыйынтыктары боюнча акт түзүлөт, анын негизинде төмөндөгү суроолор чечилет:

- ажыратуу жүргүзүүнүн методун тандоо;

- иштин аткарылышынын ырааттуулугун түзүү;

- кооптуу зоналарды аныктоо жана зарыл болгон учурда тосмолорду колдонуу;

- конструкциялардын кокустан урап түшүүсүн болтурбоо үчүн ажыратылып жаткан имараттын конструкцияларын бекемдөө же убактылуу же туруктуу бекитүү;

- чаӊды басуу боюнча чараларды көрүү;

- бийиктикте иштөөдөгү коопсуздук чараларын көрүү;

- конструкцияларды жана жабдыктарды демонтаждоодо строповка кылуунун схемасы.

10.1.4 Иш башталганга чейин жумушчуларды иш өндүрүү долбоорунда (ИӨДдө) каралган чечимдер менен тааныштырып чыгуу керек жана иштин коопсуз методдору жөнүндө нускама берүү зарыл.

Имараттын туруксуз конструкцияларын бузуу учурунда иш жетекчиси болууга тийиш.

10.1.5 Курулмаларды ажыратууда ушул ишке тиешеси жок чоочун адамдардын жүрүүсүнө тыюу салынат. Имаратты ажыратууда иш тилкесинин тегерек-чекесин тосуп коюу керек.

Ажыратуу учурунда бөлмөлөргө кирүүчү жерлер адамдар үчүн жабык болууга тийиш.

10.1.6 Курулмаларды мехнизациялашкан жол менен ажыратууда адамдар үчүн кооптуу зоналарды аныктап алуу керек, ал эми машиналарды (механизмдерди) конструкциялардын уроо зоналарынан тышкары коюу керек.

 Машинисттин кабинасы сынган бөлүктөрдүн кокустан түшүп тийүүсүнөн корголушу керек, ал эми жумушчулар коргоочу көз айнектер менен жабдылууга тийиш.

10.1.7 Курулмаларды ажыратууда, калдыктарды, таштандыларды жыйноодо чаӊды азайтыш үчүн чаралар көрүлүшү керек.

Чаӊ көп чыккан жерлерде иштегендер абадагы чаӊдан жана микроорганизмерден (көк дат, грибоктор жана алардын споралары) дем алуу органдарын коргоо үчүн дем алуу органдарын коргоо каражаттары менен камсыздалышы керек.

 10.1.8 Газдын же зыяндуу заттардын пайда болушу мүмкүн болгон жерлерде иштөөгө жумушчуларга уруксат берүүгө чейин ал жерди желдетүү керек.

Күтүүсүздөн газ пайда болгон учурда ишти токтотуп, жумушчуларды кооптуу зонадан алып чыгуу керек.

Газдын пайда болушу мүмкүн болгон жерлерде жумушчулар коргонуучу каражаттар (противогаз) менен камсыздалышы керек.

10.1.9 Иш өндүрүүдө жумуш берүүчү тастыкталган жеке коргонуу каражаттарын иштин кооптуу жана зыяндуу факторлоруна жараша сөзсүз түрдө камсыздап, аларды колдондурууга тийиш.

10.2 Иш өндүрүү тартиби

10.2.1 Курулмаларды ажыратууда (конструкцияларды демонтаждоодо) ишти жогорудан төмөн карай жасоо керек.

Курулумалардын бир вертикалында жайгашкан бир нече катарларында бир убакытта ажыратуу иштерин жүргүзүүгө тыюу салынат.

10.2.2 Курулмаларды ажыратууда жумушчу орундарга өткөөлдөрдү калтыруу керек.

Чатырды жана тышкы дубалдарды ажыратууда жумушчулар сактоочу белдемчини колдонушу керек.

10.2.3 Имараттын карниздерин жана салаӊдап турган бөлүктөрүн ажыратууда дубалда болууга тыюу салынат.

Көк жылгаяк, жумуш болуп жаткан чекте көрүүгө тоскоол болгон туман жана жамгыр болуп жаткан учурда, чагылгандуу жаан жана ылдамдыгы секундасына 15 метрден ашкан шамалда иштерди жасоого уруксат берилбейт.

 10.2.4 Курулмаларды ажыратууда конструкциялардын өзүнөн өзү урап же түшүп кетүүсүн болтурбоо керек.

Жумуш аткарылып жаткан зонадагы туруксуз конструкцияларды алып таштоо же бекемдөө керек, же ИӨДгө ылайык бекемделиши керек.

Түтүн түтүктөрүн, таш устундарды жана эки терезе же эки эшиктин аралыгындагы дубалды (простенок) кол менен түбүнөн уратууга, ошондой эле аларды перекрытиенин үстүнө уратууга тыюу салынат.

 10.2.5 Курулмаларды «жыгуу» ыкмасы менен ажыратууда бекитилген тросстордун (аркандардын) узундугу имараттын бийиктигинен 3 эсе чоӊ болууга тийиш.

10.2.6 Курулмаларды жардыруу ыкмасы менен ажыратууда КР Мамлекеттик техникалык көзөмөлүнүн 2000-ж. 29-мартындагы № 2/4 токтому менен бекитилген «Жардыруу иштеринде коопсуздуктун бирдиктүү эрежелеринин» талаптарын сактоо керек.

10.2.7 Жүк көтөрүүчү крандардын жардамы менен конструкцияларды жана жабдыктарды демонтаждоодо ушул ченемдердин жана эрежелердин 14-бөлүгүнүн талаптарын тутуу талап кылынат.

Бузулуп жаткан конструкцияларды бошотуу ыкмалары жана строповка схемалары ИӨДдө каралгандарга дал келүүгө тийиш.

10.2.8 Курулмаларды ажыратуудан чыккан материалдарды, ошондой эле курулуш таштандыларды жабык кобулчалардын же жабык жащиктердин же контейнерлердин ичинде жүк көтөрүүчү крандардын жардамы менен түшүрүү керек. Кобулчанын төмөн жагы жерден 1метрден бийик эмес болуш керек же бункерге кирип турушу керек.

Таштандыларды кобулчаларсыз же башка куралдарсыз жерге түшүрүүгө 3 метрден бийик эмес жерлерден гана уруксат берилет. Мындай жерлердин кооптуу зоналарын тосмолоп коюу зарыл. Кооптуу зоналардын өлчөмдөрү Г-тиркемеге ылайык аныкталат.

10.2.9 Имараттарды ажыратуудан чыккан материалдарды атайын бөлүнгөн аянттарда чогултуу керек.

11 Жер иштери

11.1 Ишти уюштуруу

11.1.1 Жер же чуӊкур жана траншеяларда жүргүзүлүүчү башка иштерди аткарууда иштин мүнөзүнө байланышкан төмөндөгү кооптуу жана зыяндуу факторлордун жумушчуларга тийгизген таасирин алдын алуучу иш-чараларды кароо зарыл:

- урап түшүүчү тоо тектери (кыртыштар);

- түшүүчү нерселер (тектердин кесектери);

- кыймылда болгон машиналар жана алардын жумушчу органдары, ошондой эле алар жылдырып жаткан нерселер;

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу.

- адамдын денеси аркылуу замыкание болуп кетүүчү электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу;

- химиялуу кооптуу жана зыяндуу өндүрүш факторлору.

11.1.2 Кооптуу жана зыяндуу өндүрүш 11.1.1 пунктунда көрсөтүлгөн факторлору болгон учурда жер иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтердеги (КУД, ИӨД эмгек коопсуздугу боюнча төмөндөгү чечимдердин аткарылышынын негизинде камсыздалууга тийиш:

- котловандардын, траншеялардын (мындан ары чуӊкурлар) бекитилбеген боорлорунун коопсуз тик ылдыйлыгын машиналардын жана грунттун жүгүн эске алып, аныктоо;

- котловандардын жана траншеялардын дубалдарын тиреп бекитүүчү конструкцияларын аныктоо;

- грунтту иштетүү үчүн машиналардын түрүн жана аларды орнотуу жерлерин тандоо;

- мезгилдүү өзгөрүүлөргө байланыштуу боорлордун туруктуулугун камсыздоо жана контролдоо боюнча кошумча иш-чаралар;

-котловандарды жана траншеяларды тосуу жерлерин жана тосмолордун түрүн, ошондой эле жумушчуларды жумуш орундарына түшүрүү үчүн шатыларды аныктоо.

11.1.3 Жер иштери өндүрүлүп жаткан жерлерде грунтту суу жеп кетүүсүн болтурбоо үчүн, жер көчкү пайда болбошу үчүн, чуӊкурлардын дубалдары урабаш үчүн иш башталганга чейин жер үстүндөгү жана жер астындагы сууларды буруу камсыздалышы керек.

Иш өндүрүлүүчү жерлер тоо таштарынан, дарактардан, курулуш таштандыларынан тазаланышы керек.

11.1.4 Жогорку чыӊалуудагы кабелдердин, иштеп жаткан газпроводдордун, башка коммуникациялардын коргоочу зонасында, ошондой эле жер кыртышынын патогендүү (акыр-чикир таштандылар жаткан жер, мал көрү, көрүстөн ж.б) жугуштуу болушу мүмкүн болгон тилкелерде жер иштерин өндүрүүнү ушул коммуникацияларды иштетүүчү уюмдан же санитардык көзөмөл органынан уруксатты алгандан кийин уруксат-наряды боюнча жүргүзүү керек.

Мындай шарттарда ишти өндүрүүнү ишти жетектөөчүнүн тике байкоосунда жүргүзүү керек, ал эми жогорку чыӊалуудагы кабелдердин, иштеп жаткан газпроводдордун коргоочу зонасында, мындан тышкары, ушул коммуникацияларды иштетүүчү уюмдардын жумушчуларынын байкоосу астында жүргүзүү зарыл.

11.1.5 Жер астындагы иштеп жаткан коммуникациялардын чукул жанында грунтту иштетүүнү согуучу аспаптарды колдонбой, күрөк менен гана жүргүзүүгө уруксат берилет.

Механикалык бузуулардан корголбогон иштеп жаткан коммуникациялар менен чуӊкурлардын кесилишкен жеринде жер казуучу машиналарды колдонууга уруксат коммуникациялардын ээси деп эсептелген уюмдар менен макулдашуу боюнча гана берилет.

11.1.6 Жер иштерин өндүрүүдө долбоордо көрсөтүлбөгөн коммуникациялар, жер алдындагы курулмалар же жарылуучу материалдар табылган учурда тиешелүү органдардан уруксат алынмайынча, жер иштери токтотулушу керек.

11.1.7 Иш өндүрүүдө жумуш берүүчү тастыкталган жеке коргонуу каражаттарын иштин кооптуу жана зыяндуу факторлоруна жараша сөзсүз түрдө камсыздап, аларды колдондурууга тийиш.

11.2 Жумушчу орундарын уюштуруу

11.2.1 Чуӊкурларда жумушчу орундарын жайгаштырууда, чуӊкурлардын долбоордо белгиленген өлчөмү конструкцияларды, жабдыктарды, жабдууларды жайгаштырууну, ошондой эле жумушчу орундардагы жана жумушчу орундарга келүүчү туурасы 0,6 метрден кем эмес өткөөлдөрдү, ал эми жумушчу орундарда иш зонасында зарыл болгон мейкинди камсыздоого тийиш.

11.2.2 Көчөлөрдө, унаа жүрүүчү жолдордо, калктуу пункттардын короолорунда, ошондой эле адамдар болгон жерлерде чуӊкурлар иштетилип жаткан учурда, чуӊкурлар мамлекеттик стандарттарга ылайык коргоочу тосмо менен тосулууга тйиш. Тосмолордо эскертүүчү жазуулар орнотулушу керек, ал эми түнкү убакытта - белги берүүчү жарык орнотулууга тийиш.

 11.2.3 Адамдардын чуӊкурлардан өтүүсү үчүн ушул ченемдердин 6.2.9 пунктунун талаптарына ылайык өткөөл көпүрөчөлөр тургузулушу керек.

Жумушчу орундарга жетүү үчүн чуӊкурларга туурасы 0,6 метрден кем эмес, капталдарында тосмолору бар траптарды же марш шатыларды же тиреп коюучу шатыларды (жыгачтан жасалган, узундугу 5 метрден узун эмес) орнотуу керек.

11.2.4 Дубалдары вертикалдуу болуп, тиреп бекитүүсү жок кумдак, чаӊдуу-топурактуу жана грунт сууларынан жогору турган эриген грунттуу жана жанында жер астындагы курулмалар жок болгон чуӊкурларда ишти өндүрүүдө жумушчулар иштей турган тереӊдик төмөндөгү көрсөтүлгөндөрдөн төмөн болбошу керек:

- үйүп жаслаган бирикпеген жана табигый биригип калган кумдак топурактарда- 1,0;

- супестерде – 1,25;

- саздактуу топурактарда жана топурактарда -1,5.

11.2.5 Абанын орто суткалык температурасы 2 С төмөн болгон учурда, чубурма тоӊгон топурактардан тышкары, 11.2.4 пунктунда аныкталган топурактын тоӊушунун тереӊидигинин көлөмүнө салыштырмалуу тоӊгон топурактардагы чуӊкурлардын вертикалдуу дубалдарынын эӊ чоӊ тереӊдигин чоӊойтууга уруксат берилет, бирок 2 метрден көп эмес.

11.2.6 Боорлорунда тиреп бекитүүсү жок үйүп жасалган, кумдак, чаӊдуу-топурактуу жана грунт сууларынан жогору турган (капиллярдуу көтөрүүнү эске алып) топурактуу грунттуу же сууну жасалма жол менен төмөндөтүп кургатылган грунттуу чуӊкурларда ишти өндүрүүдө жумушчулар иштей турган тереӊдик жана боорлордун тик болушу 3-таблицада көрсөткөндөгүдөй болууга тйиш.

11.2.7 Бардык учурларда тереӊдиги 5 метрден көп болгон жана 11.2.12 пунктунда каралбаган гидрологиялык шарттардагы жана топурактардын түрлөрүндөгү 5 метрден кем болгон чуӊкурлардын боорлорунун, ошондой эле ным болууга дуушар болгон боорлордун тик болушу долбоордо аныкталышы керек.

11.2.8 Табигый нымдуулуктагы грунттардагы 3 метрге чейинки тереӊдиктеги чуӊкурлардын вертикалдуу дубалдарынын тиреп бекитүү конструкциялары, адатта, типтүү долбоорлордо көрсөтүлгөндөй болууга тийиш. Андан чоӊ тереӊдиктерде, ошондой эле татаал гидрогеологиялык шарттарда тиреп бекитүү жеке долбоор боюнча жасалышы керек.

11.2.9 Тиреп бекитүүнү орнотууда алардын баш жагы чуӊкурдун кашынан 15 сантиметрден кем эмес бийиктикке чыгып турууга тийиш.

11.2.10 Жумушчуларга 1,3 метрден төмөн болгон чуӊкурларга түшүүгө уруксат берерден мурун жооптуу адам тарабынан боорлордун абалы, ошондой эле чуӊкурдун дубалдарынын тиреп бекитүүлөрүнүн бекемдиги текшерилиши керек.

Боорлордо табылган тоо таштар жана таштар, ошондой эле грунттун катмарлары алынып ташталууга тийиш.

11.2.11 Жумушчуларга боору ным болгон чуӊкурларда иштөөгө уруксат, ишти өндүрүүдө коопсуздукту камсыз кылууга жооптуу адам тарабынан боорлордун топурагынын абалы, «козырек» же жарака (катмарлануу) кеткен жерлер табылган жерлерде туруксуз грунттун урашы текшерилгенден кийин гана берилүүгө тийиш.

11.2.12 Кыш мезгилинде иштетилген чуӊкурлар жылуу мезгил келгенде текшерилүүгө тийиш, текшерүүнүн жыйынтыктары боюнча боорлордун жана тиреп бекитүүлөрдүн туруктуулугун камсыздоочу чаралар көрүлүүгө тийиш.

 3-Таблица

Эскертүүлөр: 

1 Ар түрдүү топурактын катмарлануусу болгон учурда боорлордун жантайышы боордон уроого эӊ туруксуз түрүнө жараша аныктайт.

 2 Үйүп жаслаган бирикпеген кумдак топуракттарга эскилиги 2 жылга чейинкилер кирет; ал эми чаӊдак-топурактуу кыртыштарга 5 жылга чейинкилер кирет.

11.2.13 Бириккен (саздак топурактуу жана топурактуу) грунттарда тиреп бекитүүлөрү жок вертикалдуу дубалдуу чуӊкурду ротор жана траншея экскаваторлору менен казууда 3 метрден көп эмес тереӊдикке чейин гана уруксат берилет. Жумушчулар иштей турган жерлерде тиреп бекитүүлөр орнотулушу керек же боорлор иштетилиши керек.

Чуӊкурлардан грунттарды бадейлердин жардамы менен алып чыгууда чуӊкурда иштеп жаткан жумушчуларды коргоо үчүн сактоочу сере-калканчтарды орнотуу зарыл.

11.3 Иш өндүрүүнүн тартиби

11.3.1 Тиреп бекитүүлөрдү жогорудан төмөн карай, чуӊкурдун 0,5 метрден көп эмес казылышына жараша орнотуу керек.

11.3.2 Чуӊкурдагы топуракты жер астынан казуу жолу менен казууга уруксат берилбейт.

Чуӊкурдан чыккан топуракты ушул чуӊкурдун кашынан 0,5 метрден кем эмес аралыкка төгүү керек.

11.3.3 Чуӊкурдун топурагын бир калактуу экскаватор менен иштетүүдө забойдун бийиктиги ИӨДдө иш учурунда грунтта «козыректор» пайда болбогондой эсептелип, аныкталууга тийиш.

11.3.4 Экскаватор иштеп жаткан учурда забой тараптан башка иштерди кылууга уруксат берилбейт жана экскаватордун иштеп жаткан радиусуна 5 метр кошкон аралыкта жумушчулардын жүрүшүнө тыюу салынат.

11.3.5 ИӨДдө башкалар каралбаса, чуӊкурдагы тиреп бекитүүлөрдү ажыратууну төмөндөн жогору карай чуӊкурду кайра толтурууга жараша жүргүзүү керек.

11.3.6 Топуракты механикалык сокку жолу менен жумшартууда жумушчулардын жумшартып жаткан жерден 5 метрден жакын аралыкта болушуна тыюу салынат.

11.3.7 Тирөөч дубалдарды жана пайдубалдарды орнотууда көӊдөйлөрдү бир тараптуу көмүүгө уруксат ИӨДгө ылайык, кабыл алынган шарттарда, ыкмаларда жана көмүү иретинде конструкциялардын туруктуулугун камсыздаган иш-чаралар көрүлгөндөн кийин гана берилет.

11.3.8 Топуракты биринин аркасынан бири жүрүп бараткан эки же андан көп өз алдынча жүрүүчү же прицептүү машиналар (скреперлер, грейдерлер, каткалар, бульдозерлер) менен иштетүүдө, транспорттоодо, түшүрүүдө, мерчемдөөдө жана таптоодо алардын ортосундагы аралык 10 метрден кем болбошу керек.

11.3.9 Өзү түшүрүүчү-автомобилдерди үйүп жасалган жерлерде жүк түшүрүүдө, ошондой эле чуӊкурларды толтурууда табигый боорлордун кашынан 1 метрден жакын эмес аралыкта токтотуу керек; коргоочу(уратма) брустары жок эстакадалардан жүк түшүрүүгө тыюу салынат.

 Автотранспорттун жүгүн түшүрө турган жерлер жөнгө салуучу тарабынан аныкталышы керек.

11.3.10 Бульдозерлер жана скреперлер жогору чыгып же машинанын паспортунда көрсөтүлгөн эӊкейиш бурчунан жогору болгон эӊкейишке түшүп бара жатканда грунтту иштетүүгө тыюу салынат.

11.3.11 Грунтту таптоо иштери жүрүп жаткан тилкелерге грунтту таптоо иштери эркин кулоочу трамбовкалар менен аткарылып жаткан учурда негизги машинадан 20 метрден жакын аралыкта жумушчулардын ж.б. адамдардын болушуна уруксат берилбейт.

11.4 Иш өндүрүүнүн атайын методдору

11.4.1 Карьерлерди иштетүүдө аткаруу бийлигинин экологиялык жана техникалык коопсуздук маселелери боюнча көзөмөлдөө жана контролдоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын ченемдик документтеринин талаптарын тутуу керек.

 11.4.2 Аскалуу, тоӊгон жер грунттарын жардыруу жолу менен иштетүүдө КР Мамлекеттик шаардык техникалык көзөмөлүнүн 2000-жылдын 29-мартындагы №2/4 токтому менен бекитилген «Жардыруу иштериндеги бирдиктүү коопсуздук эрежелеринин» талаптарын тутуу керек.

11.4.3 Татаал шарттарда (эӊкейиште грунтту кесүү, урандыларды тазалоо ж.б.) машиналарды колдонуу зарыл болгон учурларда ушундай шарттарда пайда болуучу кооптуу өндүрүш факторлорунун (нерселердин түшүүсү жана көӊтөрүлүүсү) жумушчуларга тийгизген таасирин алдын алуучу коргоочу каражаттар менен жабдылган машиналарды колдонуу зарыл.

11.4.4 Кыртышты электр менен жылытууда ток менен камсыздоочу булактын чыӊалуусу 380Ваттан жогору болбошу керек. Жылытылып жаткан топурактын тилкеси тосмолонуп, тосмолорго коопсуздук белгилери коюлуп, кечиндеси жарык берилиш керек. Жылытылып жаткан тилкенин контуру менен тосмонун ортосундагы аралык 3 метрден кем болбошу керек. Жылытылып жаткан тилкеде жумушчулардын ж.б. адамдардын болуусуна тыюу салынат.

11.4.5 Жылытылып жаткан топурактын тилкелерине тартылган электр камсыздоо чубалгылары обочолонгон сымдардан болушу керек, электр жабдууларды ар бир жылдырган сайын жана электрпроводкалардын ордун которгон сайын обочолонуунун каршылыгын мегаомметр менен өлчөп туруу зарыл.

11.4.6 Топуракты гидромеханизация жолу менен иштетүүдө мамлекеттик стандарттардын талаптарын аткаруу керек.

12 Жасалма негиздинтүзүлүшү жана бургулоо иштери

12.1 Ишти уюштуруу

12.1.1 Жасалма негизди түзүүдө жана бургулоо иштерин аткарууда иштин мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү кооптуу жана зыяндуу өӊдүрүш факторлорунун жумушчуларга терс таасирин тийгизүүсүн алдын алуучу иш-чараларды көрүү керек:

- урап түшүүчү тоо тектери (кыртыштар);

- кыймылдап жаткан машиналар жана алардын жумушчу органдары, ошондой эле алар жылдырып жаткан конструкциялар жана нерселер;

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- машиналардын көӊтөрүлүп кетүүсү, сваялардын жана алардын бөлүктөрүнүн кулап кетүүсү;

- адамдын денеси аркылуу замыкание боло турган электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу.

12.1.2 Кооптуу жана зыяндуу 12.1.1 көрсөтүлгөн өндүрүш факторлору болгон учурда, жасалма негиздердин түзүлүшүнүн жана бургулоо иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгек коопсуздугу боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- иштерди жүргүзүү үчүн жолдорду аныктоо жана механизация каражаттарын тандоо;

- иштерди аткаруунун ырааттуулугун аныктоо;

- жабдыктарды монтаждоо жана демонтаждоонун, ошондой эле анын аянтта орун которуусунун схемаларын иштеп чыгуу;

- машиналардын кострукцияларында колдонууга жана жумушчу орундарды уюштурууда керек болгон жамааттык коргонуучу каражаттардын керектелүүчү санын жана номенклатураларын аныктоо.

12.1.3 Бургулоо иштерин жана жасалма негиздерди түзүү боюнча иштерди өндүрүүдө ушул ченемдердин 11-бөлүмүн тутуу зарыл.

12.1.4 Свай кагуучу жана бургулоочу машиналар бургулоо аспабынын көтөрүү бийиктигин чектегичтер менен же жүк кармоочу курал менен жана үндүү белги менен жабдылууга тийиш.

12.1.5 Аркандарга өндүрүүчү заводдун тастыктамасы же алардын сыноодон өткөндүгү тууралуу акт болушу керек; жүк кармоочу каражаттар сыноодон өтүп, сыноо датасы жазылган жана алардын жүк көтөрүмдүүлүгүн тастыктаган биркалар же клеймолор болууга тийиш.

12.1.6 Копёр үчүн балканын жана сваянын жеткен массасы машинанын паспортуна ылайык анын фермасында же алкагында көрсөтүлүшү керек.

12.1.7 Орнотулган свай кагуучу же бургулоо машиналары менен алардын жанында жайгашкан курулмалардын ортосундагы аралык ИӨДдөрдө аныкталат. Аталган машиналар иштеп жаткан учурда скважинанын чыгыш тешигинен же сваяны кагып киргизип жаткан жерден 15 метрден кем эмес аралыкта кооптуу зонаны аныктап алуу керек.

12.1.8 Свай кагуучу жана бургулоо машиналардын конструкциялары транспорт абалында болгон учурда аларды алдын ала мерчемделген горизонталдуу жол менен ордунан жылдыруу абзел.

 12.1.9 Сваяны калкып жүрмө копра менен кагып киргизип жаткан учурда анын жээкке же суунун түбүнө бекитилген якорлорго ишенимдүү келип токтоосун камсыздоо керек, ошондой эле кезекчи кемелердин жардамы менен же жүргүнчүлөр үчүн көпүрө аркылуу жээк менен байланышты камсыздоо зарыл.

Калкып жүрүүчү копёр куткаруучу айлана жана кайык менен жабдылууга тийиш.

2 баллдан жогору толкун болуп турган учурда дарыяларда жана сууларда свая иштерин жүргүзүүгө уруксат берилбейт.

12.1.10 ИӨДдө муздун бекемдигин камсыздаган атайын иш-чаралар каралган болсо, музда туруп сваяны кагып киргизүүгө уруксат берилет.

12.1.11 Иштер токтогондо бургуланган скважиналар калкандар менен жабылып же тосулушу керек. Калкандарда жана тосмолордо эскертүүчү коопсуздук белгилери орнотулууга жана белги берүүчү жарыктандыруу болууга тийиш.

12.1.12 Дирилдетме чөгөрүүчүнүн наголовнигин кыртышка бириктирүү иштерин аткарган жумушчуларды жайгаштыруу үчүн дирилдетме чөгөрүүчүлөр асма инвентардык аянтчалар менен камсыздалышы керек. Аянттын төшөлмөсүнүн туурасы 0,8 метрден кем эмес болуш керек. Аянттын төшөлмөсү 6.2 пункттун талаптарына ылайык тосулууга тийиш.

12.1.13 Түшүрүлмө кудуктун дубалдары ичинен экиден кем эмес ишенимдүү (катуу) бекемделген асма шатылар менен жабдылууга тийиш.

12.1.14 Түшүрүлмө кудуктун ички периметри боюнча коргоочу козыректорду орнотуу керек. Козыректордун өлчөмү, бекемдиги жана аларды орнотуу тартиби ИӨДдө аныкталышы керек.

12.1.15 Грунтту химиялык жол менен бекемдөө үчүн эритмелер даярдалган бөлмөлөр желдетмелер менен жабдылыш керек жана материалдарды сактоого тиешелүү идиштер менен камсыздалууга тийиш.

12.1.16 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

12.2 Иш өндүрүү тартиби

12.2.1 Свай кагуучу жана бургулоочу машиналарды монтаждоо, демонтаждоо жана алардын ордун которуу иштери ушундай иштердин коопсуз аткарылышына жооптуу адамдардын тике жетекчилиги астында жүргүзүлүшү керек.

Секундасына 15 метр жана андан ылдам шамал болуп жатканда же чагылгандуу жаанда сваябой жана бургулоочу машиналарды монтаждоо, демонтаждоо жана алардын ордун которуу иштерин жүргүзүүгө уруксат берилбейт.

12.2.2 Свай кагуучу жана бургулоочу машиналардын техникалык абалы (түйүндөрдүн бекитилишинин ишенимдүүлүгү, байланыштын жана жумушчу төшөлмөлөрдүн оӊ абалда болушу) ар бир смена башталганга чейин текшерилүүгө тийиш.

12.2.3 Свай кагуучу же бургулоочу машиналардын конструкцияларын көтөрүүдөн мурун алардын элементтери ишенимдүү бекемделүүгө тийиш, ал эми бекемделбеген аспаптар жана бумдар алынып ташталышы керек. Горизонталдуу абалда чогултулган конструкцияны көтөрүүдө конструкциянын узундугуна 5 метр кошулган радиустун тегерегиндеги башка иштердин бардыгы токтотулушу керек.

 12.2.4 Свай кагуучу же бургулоочу машиналар иштеп жаткан учурда ушул иштерге тике катышпаган адамдардын баарына машиналарга 15 метрден жакын аралыкка келүүгө уруксат берилбейт.

12.2.5 Свай кагуучу же бургулоочу машиналар иштегенге чейин төмөндөгүлөр тешкерилиши керек:

- жүктү кармоочу органдын бийиктигин чектөөчү үн жана жарык белги берүүчү түзүлүштөрдүн оӊ абалда экендиги;

- механизмдерди көтөрүүчү аркандардын, ошондой эле жүктү кармоочу түзүлүштөрдүн абалы;

- бардык механизмдердин жана металл конструкцияларынын оӊ абалда болушу.

12.2.6 Бургулоочу машиналардын же копердун абалын текшерүүгө, аларды майлоого, тазалоого же алардын кандайдыр бир бузуктарын оӊдоого чейин бургулоочу курал же сваябой механизм жерге түшүрүлүп, туруктуу абалга келтирилиши керек, кыймылдаткыч болсо, токтотулуп, өчүрүлүшү керек.

12.2.7 Бургулоочу куралды же свай кагуучу механизмди алдын ала эскертүүчү белги берилгенден кийин гана жерге түшүрүүгө жана көтөрүүгө болот.

Бургулоочу куралды жерге түшүрүү жана көтөрүү учурунда коперде жана бургулоочу машиналарда ушул процесстерге тиешеси жок иштерди жүргүзүүгө тыюу салынат.

12.2.8 Сваяны (шпунтту) жана свай кагуучу балканы көтөрүүдө өз өзүнчө илмектерди колдонуу керек. Эгерде копердо сваяны орнотууга бир эле илмек болсо, свай кагуучу балка илмектен алынып, бекем стопордук бурамага (болтко) орнотулушу керек.

Көтөрүп жатканда свая чайкалып жана катуу чыйралып калбаш үчүн расчалканын жардамы менен кармалып турушу керек.

Свай кагуучу балка менен сваяны бир убакытта көтөрүүгө уруксат берилбейт.

12.2.9 Сваяны копердун машинисти көрө турган түз сызыкта копердун түбүнө бекемделген буруп кетүүчү блок аркылуу гана тартып жакындатууга уруксат берилет.

 Эгерде сваялар узунунан кеткен огунан бир жакка кыйшайып турса жана 10 метрден көп аралыкта болсо, копер менен сваяларды тартып жакындатууга тыюу салынат.

12.2.10 Грунтка кагып киргизилген сваяларды кесүүдө алынып жаткан бөлүктөр кокустан түшүп кетпес үчүн чаралар көрүлүшү керек.

12.2.11 Сваяларды жана свай кагуучу жабдыктарды орнотуу алардын толук бекемделишине чейин тынымсыз жүрүшү керек.

Аларды асылган абалда калтырууга болбойт.

12.2.12 Дирилдетме чөгөрүүчүнүн жардамы менен сваяларды чөгөрүүдө дирилдетме чөгөрүүчүнүн сваянын баш жагы (наголовниги) менен тыгыз жана бекем байланышын, ошондой эле дирилдетме чөгөрүүчүнү кармап туруучу аркандардын бош абалын камсыздоо керек.

12.2.13 Дирилдетме чөгөрүүчү сваяга бекитилгенден кийин жана кармап туруучу полиспастторлор бошотулгандан кийин гана дирилдетме чөгөрүүчүнү иштетүүгө болот. Дирилдетме иштеп бүткүчө, полиспастторлор бошотулгандан абалда болушу керек. Ар бир тыныгууда дирилдетмени өчүрүп туруу керек.

12.2.14 Кап-сваяларды чөгөрүүдө дирилдетме чөгөрүүчүнүн бащы чөгөрүлүп жаткан кап-сваяга же кап-сваялардын кийинки секцияларына бириктирүү үчүн жумушчудардын асма аянтчаларына баруусуна уруксат кран менен берилип жаткан конструкция чөгөрүлүп жаткан кап-сваянын чокусунан 30 сантиметрден жогору эмес аралыкта болгондо гана берилет.

 12.2.15 Түшүрүлүүчү кудуктун бычагынын кромкасынын алдындагы грунтту иштетүүнүн ырааттуулугу анын туруктуулугун камсыз кылуусу керек. Бычактын кромкасынан грунтту иштетүүнүн тереӊдиги ИӨДгө ылайык аныкталат. Кудуктун бычагынын кромкасынан 1 метрден төмөн болгон грунтту иштетүүгө уруксат берилбейт.

12.2.16 Суу тартылуусу бар кыймылдап туруучу грунтту иштетүүдө же кудуктун бычагынын кромкасынан жогору турган ушундай грунттардын катмарлары бар болгон чурларда, грунтту суу кокустан жиреп кетип, кудукту суу каптап калбаш үчүн адамдарды тез эвакуациялоо боюнча чаралар алдын ала каралышы керек.

12.2.17 Кыртыштарды тоӊдуруу боюнча иштерди аткарууга арналган жабдыктар жана трубопроводдор төмөндөгүлөр боюнча сыноодон өтүүгө тийиш:

- монтаж бүткөндөн кийин тоӊдуруучу станциянын аппараттары - паспортто көрсөтүлгөн пневматикалык жана гидравликалык басым менен, бирок сиӊдирүүчү тарап үчүн 1,2 МПдан кем эмес, шыкап толтуруучу тарапка 1,8 МПдан кем эмес басым менен;

- тоӊдуруучу колонкалар скважинага түшкөнгө чейин - 2,5 МПдан кем эмес гидравликалык басым менен.

12.2.18 Кыртышты жол менен бекемдөө зонасында курулуш иштерин өндүрүүгө уруксат муз кыртыштуу тосмо долбоордогу калыӊдыкка жеткенден кийин гана берилет. Ишти өндүрүүгө уруксат акт менен таризделиши керек.

12.2.19 Муз кыртыштуу тосмосу бар котловандан топуракты чыгарууга уруксат тоӊдурулган дубалдын жаандан жана күндүн нурунан коргоочу тосмолору бар болгон учурда гана берилет. Иш учурунда муз кыртыштуу тосмону механикалык бузуулардан коргоочу чараларды көрүү керек.

12.2.20 Тоӊдуруу жана эритүү учурунда муз кыртыштуу тосмонун өлчөмүн жана температурасын контролдоо тартиби долбоордо аныкталууга тийиш.

12.2.21 Топурактарды химиялык жол менен бекемдөөдөгү (силикаттоо ж.б.) инъекциялык иштерде колдонулган трубопроводдорго, шлангдарга жана инъекторлорго гидравликалык сыноолорду жумушчу басымдын бир жарымдыгына барабар болгон, бирок 0,5 МПдан төмөн болбогон басым менен жүргүзүү керек.

12.2.22 Эксплуатация учурунда басымда болуп турган автоклавдык типтеги силикат кайнатуучу жана башка түзүлүштөр регулярдуу түрдө техникалык текшерүүлөрдөн өтүп турууга тийиш жана мезгил мезгили менен экологиялык жана техникалык коопсуздук маселелерин көзөмөлдөө жана контролдоо боюнча аткаруу бийлигинин ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын талаптарына ылайык гидравликалык сыноолордон өтүп турушу керек.

13 Бетон иштери

13.1 Ишти уюштуруу

13.1.1 Бетонду даярдоодо, берүүдө жана коюуда жана бетонду кароодо, арматураны даярдоодо жана орнотууда, ошондой эле опалубканы орнотуп, ажыратууда (мындан ары бетон иштерин жүргүзүүдө) жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан кооптуу жана зыяндуу өндүрүш факторлорунун таасирин алдын алуу боюнча чаралар көрүлүүгө тийиш:

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- кыймылда болгон машиналар жана алар жылдырып жаткан нерселер;

- конструкциялардын элементтеринин урашы;

- чуулдоо жана дирилдөө;

- адамдын денеси аркылуу замыкание болуп кетүүчү электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу.

13.1.2 Кооптуу жана зыяндуу өндүрүш 13.1.1 көрсөтүлгөн факторлору бар болгон учурда бетон иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтеринде (ИӨДдө, КУДда) камтылгандарды жана эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдерди аткаруунун негизинде камсыздалууга тийиш:

- бетонду даярдоо, транспортировкалоо, берүү жана коюу үчүн механизация каражаттарын аныктоо;

 - опалубканын көтөрүү жөндөмдүүлүгүн жана долбоорун иштеп чыгуу, ошондой эле аны орнотуу жана ажыратуу ирети;

- бийиктиктеги жумушчу орундардын коопсуздугун камсыздоо боюнча иш-чараларды жана каражаттарды иштеп чыгуу;

- жылдын жылуу жана суук мезгилдеринде бетонду кароо боюнча иш-чараларды жана каражаттарды иштеп чыгуу.

13.1.3 Опалубканы монтаждоодо, ошондой эле арматура каркастарын орнотууда ушул ченемдердин 14- «Монтаждык иштер» бөлүмүндөгү талаптарды жетекечиликке алуу керек.

13.1.4 Цементти силостордо, бункерлерде, кутучаларда ж.б. жабык идиштерде сактоо керек жана жүктөп-түшүрүп жатканда чаӊдабаш үчүн чаралар көрүлүүгө тийиш. Жүктөөчү тешиктер коргоочу торлор менен тосулуп, коргоочу торлордун люктары кулптанышы керек.

13.1.5 Бункерлерде ж.б. идиштердеги инерттүү материалдарды жылытуу үчүн бууну колдонгон учурда, буунун жумушчу бөлмөлөргө кирип кетүүсүнө жол бербөөчү чаралар көрүлүүгө тийиш.

Буу менен жылытылуучу камераларга жумушчуларды түшүрүүгө уруксат бууну берүү токтотулгандан кийин, ошондой эле камеранын жана андагы материалдардын жана буюмдардын температурасы 40°С чейин муздатылганда гана берилет.

13.1.6 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуучу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

13.2 Жумушчу орундарды уюштуруу

13.2.1 Опалубкаларда ИӨДдө каралбаган жабдыктардын жана материалдардын, ошондой эле опалубканын орнотулган конструкцияларында иш өндүрүүгө тике катышпаган адамдардын болуусуна уруксат берилбейт.

13.2.2 Жумушчулар бир жумушчу орундан экинчи жумушчу орунга өтүшү үчүн 7.2 бөлүмдөгү талаптарга ылайык келген шатыларды, өтмө көпүрөлөрдү жана траптарды колдонушу керек.

13.2.3 Дубалдардын, ригелдердин жана своддордун курама опалубкаларын орнотууда тосмосу бар, туурасы 0,8 метрден кем эмес жумушчу төшөмөлөр болушу керек.

13.2.4 Жабуулардын (перекрытиелердин) опалубкасы бүт периметринде тосулушу керек. Опалубканын жумушчу полундагы бардык тешиктер жабылышы керек. Эгер тешиктердин ачык болушу зарыл болсо, анда аларды сым торлор менен тартып коюш керек.

13.2.5 Жылбышкан опалубканын жана асма шатылардын бир бөлүгү кесилгенден кийин туурасынан кеткен жактар тосулууга тийиш.

13.2.6 Асма шатылардан түшкөн нерселерден жумушчуларды коргоо үчүн жылбышкан жана орун которуучу оппалубкалардын тышкы периметри боюнча шатылардын туурасынан кем эмес козыректорду орнотуу керек.

13.2.7 Тизилген арматуралардын үстүнөн басууга уруксат арматура каркастарына төшөлгөн 0,6 метрден кем эмес атайын төшөмөлөрдүн үстүнөн жүрүүгө гана берилет.

13.2.8 Жүк көтөрүүчү крандар менен бетон аралашмаларын берүүчү чечилме жүк кармоочу куралдар, стропалар жана таралар аныкталган тартипте даярдалып, текшерүүдөн өткөрүлүшү керек.

13.2.9 Адамдар өткөн жерлердин арматура тартылган тилкелеринде 1,8 метрден төмөн эмес бийиктиктеги коргоочу тосмолор орнотулушу керек.

Арамтураны тартуучу түзүлүштөр тартуучу түзүлүштөрдүн приводун иштеткенде аракетке келүүчү сигнализация менен жабдылууга тийиш.

Электр тогу менен жылытылып жаткан арматура стержендеринен 1 метрден жакын аралыкта адамдардын болуусуна тыюу салынат.

13.2.10 Химиялык кошулмалары бар бетон аралашмалары менен иштөөдө сактоочу кол кап жана көз айнек кийүү зарыл.

13.2.11 20°градустан жогору эӊкейиш болгон жерге бетон аралашмаларын төшөп жаткан жумушчулар сактоочу белдемчилерди колдонушу керек.

13.2.12 Бетон аралашмаларын автосамосвалдар менен берүүгө арналган эстакада уратма брустар менен жабдылууга тийиш. Уратма брустар менен тосмолордун ортосунда туурасы 0,6 метрден кем эмес өткөөлдөр каралышы керек. Туюк эстакадаларда туурасынан кеткен уратма брустар орнотулууга тийиш.

Автосамосвалдардын кузовдорун бетон аралашмасынын калдыктарынан тазалоодо жумушчуларга транспорттук каражаттын ичинде болууга тыюу салынат.

13.2.13 Арматураны даярдоо жана аны ирилештирип чогултуу иштери мындай иштерге атайын бөлүнгөн жерлерде жасалышы керек.

13.2.14 Бетонду электр тогу менен жылытуу зонасы мамлекеттик стандарттарга жооп берген коргоочу тосмо менен тосулуп, жарык белги (сигнализация) жана коопсуздук белгилери болууга тийиш.

13.3 Иш өндүрүү тартиби

13.3.1 Аралаштыргыч машиналардын иштөөсүндө төмөнкү талаптарды тутуу керек:

- жүктөөчү ковштор үчүн приямкаларды тазалоону ковш көтөрүлгөн абалда бекем бекитилгенден кийин гана жүргүзүш керек;

- аралаштыргыч машиналардын барабандарын жана корыталарын тазалоону машина токтотулуп, чыӊалуу алынгандан кийин гана жүргүзүш керек.

13.3.2 Арматураны даярдоо иштерин аткарууда төмөнкүлөрдү жасоо зарыл:

- арматуранын оромосун кайта чубоо жана аны түздөө үчүн арналган жумушчу орундарда коргоочу тосмолор орнотулушу керек;

- арматураны станок менен 0,3 метрден аз узундукта кесүүдө алар ар жакка учуп кетпеш үчүн атайын куралдарды пайдалануу керек;

- верстактын габаритинен чыгып (ашып) турган арматуранын стержендерин иштетүүдө жумушчу орундарды коргоочу тосмолор орнотулушу керек, ал эми эки тараптуу верстактарда, мындан тышкары, верстактын ортосунан туурасынан кеткен бийиктиги 1 метрден төмөн эмес металл тор тосмо орнотулушу керек;

 - даярдалган арматуралар атайын бөлүнгөн жерлерде чогултулуп, жыйылышы керек;

- жалпы өткөөл жерлерде арматура стерженинин туурасынан таарылып кесилген бөлүгүн эни 1 метрден кем эмес коргоочу калкан менен жабуу керек.

13.3.3 Арматуранын каркастарынын элементтерин, аларды көтөрүү, жыюу жана монтаждоо жерлерине транспортто шарттарын эске алып, пакетке салуу керек.

13.3.4 Бетон аралашмалары үчүн бункерлер (бадьялар) мамлекеттик стандарттардын талаптарына ылайык болушу керек. Жүк салынган же бош бункерлерди ордунан жылдырууга затвор жабык болгондо гана уруксат берилет.

13.3.5 Эгерде ИӨДдө башка аралыктар каралбаса, бетонду бункерден алып төшөөдө бункердин төмөнкү кромкасы менен мурун төшөлгөн бетондун же бетон төшөлүп жаткан жердин ортосундагы аралык 1 метрден ашпашы керек.

13.3.6 Бетонду опалубкага куюудан мурун күн сайын таранын, опалубканын жана секиче аянт каражаттарынын абалын текшерүү керек. Табылган кемчилиткерди кечиктирбей жоюу зарыл.

Бетон аралашмасын дирилдетме хобот менен куюп баштоодон мурун анын бардык звенолорунун оӊ абалда экендигин, өз ара жана сактоочу арканга бекем бекитилгендигин текшериш керек.

13.3.7 Бетонсордургучтун жардамы менен бетонду берүүдө төмөндөгүлөрдү тутуу зарыл:

- бетоноводдорду монтаждоо, демонтаждоо жана ремонттоо, ошондой эле алардан тыгындарды алуу басым атмосфералык басымга чейин төмөндөтүлгөндөн кийин гана жүргүзүлүшү керек;

- бетоноводду үйлөп тазалоодо бардык жумушчуларды бетоноводдон 10 метр аралыкка алыстатуу керек;

- арматура каркасына жана опалубкага бетонду берүүдө динамикалык жүктүн тийгизген таасирин төмөндөтүү үчүн бетоноводдорду төшөлмөлөргө жаткыруу керек.

13.3.8 Бетоноводдогу тыгынды кысылган аба менен тазалоого уруксат төмөндөгү шарттарда гана берилет:

- бетоноводдун чыгуучу тешигинин коргоочу калканы болгон учурда;

- жумушчулар бетоноводдун чыгуучу тешигинен 10 метрден жакын эмес аралыкта болгон учурда;

-бетоноводго аба тегиз, уруксат берилген басым жогорулатылбай берилген учурда.

Тыгынды алуу мүмкүн болбой калган учурда бетоноводдогу басымды алып, уругулап, бетоноводдогу тыгынды таап, бетоноводдун ошол кыналышкан жерин ажыратып, тыгынды алып же тыгын туруп калган жерди алмаштыруу керек.

13.3.9 Опалубканын элементтерин 3 метрден бийик болгон бир нече катарга орнотууда кадимки телескопикалык түркүктөрдөгү секиче аянт каражаттардын конструкциясын колдонууга тыюу салынат, мындай учурларда иш өндүрүү долбоорунда аныкталган жана долбоорлоо уюм менен макулдашылган атайын секиче аянттарысыз конструкцияларды колдонуу керек.

13.3.10 Бетон белгиленген бекемдикке жеткенден кийин опалубкаларды ажыратууга болот.

Жүктөлгөн конструкцияларды опалубкалардан ажыраткандан кийин, анын ичинде, өзүнүн жүгүнөн бетондун минималдуу бекемдиги ИӨД менен аныкталат жана долбоорлоочу уюм менен макулдашылат.

13.3.11 Опалубканы ажыратууда опалубканын элементтеринин кокустан түшүп кетүүсүнө, колдоп туруучу шатылардын жана конструкциялардын урашына каршы чаралар көрүлүүгө тийиш.

13.3.12 Жылдырма опалубкалардын жана жылдырма шатылардын секцияларын жылдырууда жумушчулардын коопсуздугун камсыздаган чараларды көрүү керек. Ушул операцияларга катышпаган адамдарга опалубканын жана шатылардын секцияларында болууга тыюу салынат.

13.3.13 Бетон аралашмаларын электр дирилдеткичтер менен тыгыздаган учурда дирилдеткичти ток жүргүзүүчү кабелдерден ары жылдырууга уруксат берилбейт, ал эми иште тыныгуу болгондо жана бир орундан экинчи орунга жылганда электр дирилдеткичтерди өчүрүп коюу зарыл.

13.3.14 Алмаз шакекче бургу менен бетон жана темир бетон конструкцияларында трубопроводдорду өткөрүү үчүн технологиялык тешиктерди жасоодо керн түшө турган болжолдуу жердеги кооптуу зонаны тосуп коюу керек.

13.3.15 Бетонду электр менен жылытууну жана электр жабдыктарын ток алып жүрүүчү тармакка кошууну электр коопсуздугу боюнча квалификациялык тобу III төмөн эмес электромонтерлор гана аткарышы керек.

 13.3.16 Электр менен жылытып жаткан зонада обочолонгон ийкемдүү кабелдерди же коргоочу шлангдагы сымдарды колдонуу керек. Сымдарды, ошондой эле обочолонушу бузулган сымдарды грунттун же таарындынын катмарынын үстүнө төшөөгө уруксат берилбейт.

13.3.17 Бетонду электр менен жылытуу зонасы күнү-түнү электр тармагын монтаждаган электромонтерлордун байкоосунда болууга тийиш. Ушундай тилкелерде, электр орнотууларды эксплуатациялоодо эмгекти коргоо боюнча тармактар аралык эрежелерге ылайык уруксат-наряды боюнча аткарылып жаткан иштерден тышкары, жумушчулардын болуусуна жана иштердин аткарылышына уруксат берилбейт.

13.3.18 Темир бетон конструкциялардын ачык (бетондолбогон) электр менен жылытылып жаткан тилке менен байланышкан арматурасы жердетилиши (нөлдөтүлүшү) керек.

13.3.19 Бетонду жылытууда колдонулган электр жабдыктарын жаӊы орунга ар бир жылдырууда обочолонтуунун каршылыгын мегаомметр менен өлчөп туруу керек.

14 Монтаждоо иштери

14.1 Ишти уюштуруу

14.1.1 Конструкциялардын, трубопроводдордун жана жабдыктардын (мындан ары монтаждоо иштерин аткаруу) темир бетон жана болот элементтерин монтаждоодо жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлерин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- жылып туруучу конструкциялар жана жүктөр;

- имараттардын жана курулмалардын конструкцияларынын бекитилбеген элементтеринин урашы;

- жогору жайгашкан материалдардын жана аспаптардын түшүп кетиши;

- машиналардын көӊтөрүлүп кетүүсү, алардын бөлүктөрүнүн түшүп кетиши;

- адамдын денеси аркылуу замыкание боло турган электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу.

14.1.2 Кооптуу жана зыяндуу өӊдүрүш 14.1.1п. көрсөтүлгөн факторлору болгон учурда монтаждоо иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгек коопсуздугу боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- крандын маркасын, ал орнотула турган жерди, ал иштеп жаткан учурда кооптуу зоналарды аныктоо;

- бийиктиктеги жумушчу орундардын коопсуздугун камсыздоо;

- конструкцияны орнотуунун ырааттуулугун аныктоо;

- чогултуу учурунда конструкциялардын жана имараттардын бөлүктөрүнүн туруктуулугун камсыздоо;

- конструкциянын элементтерин ирилештирип чогултуунун схемасын жана ыкмаларын аныктоо.

14.1.3 Монтаждоо иштери жүрүп жаткан тилкелерде (захваткада) башка иштердин аткарылышына жана чоочун адамдардын болушуна уруксат берилбейт.

14.1.4 Имараттарды жана курулмаларды тургузууда үстүндө чогултма конструкциялардын жана жабдыктардын элементтерин убактылуу бекитүү жана орнотуу, аларды жылдыруу иштери жүрүп жаткан бир захваткада(тилкеде), кабаттарда (катарларда) адамдардын болушу менен байланышкан иштерди аткарууга тыюу салынат.

Эгерде имараттарды жана курулмаларды айрым захваткаларга (тилкелерге) бөлүү мүмкүн болбосо, монтаждоо жана башка курулуш иштерин ар кандай кабаттарда (катарларда) жүргүзүүгө уруксат ИӨДдө каралган алардын ортосунда бекем (чоӊ жүктөрдүн таасирине ылайык эсептелип негизделген) кабаттар аралык перекрытиелер болгон учурларда гана берилет.

14.1.5 Орнотулган конструкцияларды аларга жүк полиспасттарды, буруп кетүүчү блокторду ж.б. монтаждоо куралдарды бекитүү үчүн колдонууга уруксат конструкциялардын жумушчу чиймелерин аткарган долбоорлоо уюмдун макулдугу менен гана берилет.

14.1.6 Имараттардын (курулмалардын) конструкцияларын монтаждоону, адатта, мейкиндеги туруктуу бөлүгүнөн: байланыштыруучу ячейкадан, катуулук ядролорунан ж.б.у.с. башташ керек.

14.1.7 Көп кабаттуу имараттын ар бир жогору жаткан кабаттарынын (катарлардын) конструкцияларын монтаждоону долбоор боюнча орнотулган бардык монтаждоо элементтер бекитилгенден кийин жана көтөрүп туруучу конструкциялардын бетону (эритмеси) ИӨДдө көрсөтүлгөн бекемдикке жеткенден кийин гана жүргүзүү керек.

14.1.8 Эгерде курулуш аянтында конструкцияларды жана жабдыктарды коррозияга каршы коргоо жана бое иштери жүргүзүлсө, анда алар долбоордогу белгиге көтөрүлгөнгө чейин жүргүзүлүшү керек. Көтөрүлгөндөн кийин коррозияга каршы коргоо жана бое иштерин конструкциялардын бириккен жана кыналышкан жерлеринде гана жүргүзүү керек.

 14.1.9 Монтаждала турган жабдыктын таӊгагын чечүү жана бузууда ИӨДдө көрсөтүлгөн ылайык зоналарда жана бийиктиги 100 миллиметрден төмөн эмес атайын стеллаждарда же төшөлмөлөрдө жүргүзүлүшү керек.

Жабдыктын тангагын бузууда жалбырт этип күйүп кетүүчү жана жарылуучу сапаттарга ээ материалдарды колдонууга уруксат берилбейт.

14.1.10 Каркастуу имараттарды монтаждоодо кийинки катарларды тургузуу андан мурунку катарларда убактылуу тосмолорду жана тосмо конструкцияларын орноткондон кийин гана жүргүзүлүшү керек.

 14.1.11 Тепкич марштарды жана имараттардын (курулмалардын) аянттарын, ошондой эле жүк жана пассажирлерди ташуучу курулуш лифттерди монтаждоо иштери имараттын конструкцияларын монтаждоо менен бир убакытта жүргүзүлүшү керек. Монтаждалган тепкич марштарында кечиктирилбей тосмолор коюлушу керек.

14.1.12 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуучу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

14.2 Жумушчу орундарын уюштуруу

14.2.1 Имараттардын жана курулумалардын конструкцияларын монтаждоодо монтаждоочулар мурун орнотулган жана ишенимдүү бекемделген конструкцияларда же секиче аянт каражаттарында болууга тийиш.

Конструкциялардын жана жабдыктардын элементтерин жылдырып жана көтөрүп жаткан учурда ал жерлерде адамдардын болуусуна тыюу салынат.

 14.2.2 Монтаждоочулардын бийиктикте иштөөсүнө керек болгон асма монтаждоо аянттары, шатылар ж.б. куралдар монтаждала турган конструкцияларга аларды көтөргөнгө чейин орнотулушу керек.

14.2.3 Монтаждоочулар бир конструкциядан экинчиге өтүүдө тосмосу бар шатыларды, өтмө көпүрөлөрдү жана траптарды пайдаланышы керек.

14.2.4 Монтаждоочуларга тосмолору орнотулуп, бирок талап кылынган кендиктеги өтмөктү камсыздоого мүмкүн болбой орнотулган конструкциялардын жана алардын элементтеринин үстүнөн атайын сактоочу куралдарысыз (ферманы же ригельди бойлото тартылган сактоочу белдемчинин карабинин бекитүүчү аркан) өтүүгө тыюу салынат.

 Арканды бекитүү орду жана ыкмасы жана анын узундугу ИӨДдө көрсөтүлүүгө тийиш.

14.2.5 Тосмо панелдерди монтаждоодо сактоочу белдемчини сактоочу курал менен кошо колдонуу керек. Типтүү чечим ИӨДдө көрсөтүлүшү керек.

14.2.6 Монтаждалып жаткан конструкциялардын жана жабдыктардын элементтери долбоордогу абалга келтирилип орнотулмайынча, алардын алдында адамдардын болуусуна уруксат берилбейт.

Жумушчулар монтаждалып жаткан жабдыктын (конструкциянын) алдында иштеш керек болгон учурда, жумушчулардын коопсуздугун камсыздаган атайын иш-чаралар аткарылышы керек.

14.2.7 Бийиктиги 5 метрден жогору болгон асма металл шатылар 7- бөлүмдүн талаптарына жооп бериши керек же вертикалдуу байланыштары бар металл догоолор менен тосулуп, конструкцияга же жабдыкка ишенимдүү бекитилиши керек.

 Эгерде шатылар ар бир 10 метр бийиктиктен кем эмес аралыкта эс алуу аянтчалары менен жабдылса, анда жумушчуларды асма шатылар менен 10 метрден жогору бийиктикке көтөрүүгө уруксат берилет.

14.2.8 Монтаждалып жаткан конструкцияларды убактылуу бекитүү үчүн кармагычтар бекем тирөөчтөргө кадалышы керек. Расчалкалардын саны, алардын материалы жана кесилүүсү, керүү ыкмалары жана бекемдөө орду иш өндүрүү долбоорунда аныкталат.

Кармагычтар транспорттун жана курулуш машиналарынын кыймыл габаритинин чегинен тышкары жайгаштырылышы керек. Расчалкалар башка конструкциялардын учтуу бурчтарына тийбеши керек.

Кармагычтардын күчүнүн таасиринен конструкциялардын элементтеринин бекемдиги жана туруктуулугу текшерилгенден кийин гана башка конструкциялардын элементтери менен тийишип кеткен жерлерде расчалкалардын бүгүлүүсүнө уруксат берилет.

14.2.9 Монтаждалып жаткан конструкциялардын же жабдыктардын элементтери орун которууда чайкалуудан жана ийкемдүү согуп созуудан тегеренип кетүүдөн кармалып турууга тийиш.

14.2.10 Конструкциялардын жана жабдыктардын строповкасын 7-бөлүмдүн талаптарына жооп берген жана жүк кармоочу каражаттын замогуна чейин бийиктик 2 метрден жогору болгон учурда жумушчу горизонттон аралыктан бошотууну камсыздаган каражаттар менен өӊдүрүү керек.

14.3 Иш өндүрүү тартиби

14.3.1 Монтаждоо иштери башталганга чейин монтажды жетектеген адам менен машинисттин ортосунда белги берүүнүн иретин аныктап алуу керек.

Кооптуу жагдайды байкаган ар бир жумушчу «Токто» белгисин бере берсе болот, калган бардык белгилерди бир гана адам (бригадир, звеночу, такелаждоочу-стропальщик) бере алат.

Өтө жооптуу иштер жүрүп жаткан учурда (татаал такелажды, бурулуу методун колдонуп, конструкцияны көтөрүүдө, ири габариттеги жана оор конструкцияларды жылдырууда, түшүрүүдө, аларды бир же бир нече механизмдер менен көтөрүүдө ж.б.) жетекчи гана белги берүүгө тийиш.

14.3.2 Монтаждалып жаткан элементтердин строповкасын жумушчу чиймелерде көрсөтүлгөн жерлерде жасоо керек жана аларды орнотулуучу жерлерге көтөрүү жана берүү долбоордо көрсөтүлгөнгө жакын абалда болушун камсыздоо керек.

Курулуш конструкциялардын элементтеринин туура строповкаланышын жана монтаждалуусун камсыздаган монтаж илмеги, тешиктери же маркировка жана белгилери жок болсо, аларды көтөрүүгө тыюу салынат.

14.3.3 Монтаждала турган конструкциянын элементтерин көтөргөнгө чеийн ылайдан жана тоӊуп калган муздардан тазалаш керек.

14.3.4 Монтаждалып жаткан элементтерди жай салмак менен, булкунтпай, чайкалтпай жана тегерентпей көтөрүү керек.

Конструкцияларды эки ыкма менен көтөрүү керек: башында 20-30 сантиметрге, андан кийин строповканын бекемдигин текшергенден соӊ андан ары көтөрө берет.

14.3.5 Конструкцияларды же жабдыктарды жылдырууда алардын жана монтаждалган жабдыктын же башка конструкциянын чыгып турган бөлүктөрүнүн ортосундагы аралык узатасынан 1 метрден аз эмес, тикесинен 0,5 метрден аз эмес болуш керек.

14.3.6 Иштеги тыныгуу учурунда көтөрүлгөн конструкциялардын жана жабдыктардын элементтерин асылган бойдон калтырууга уруксат берилбейт.

 14.3.7 Конструкциялардын же жабдыктардын элементтери долбоордогу абалда орнотулганда, алардын туруктуулугу жана геометрикалык формасынын өзгөрбөстүгү камсыздалып, бекитилиши керек.

Долбоордогу абалда орнотулган конструкциялардын же жабдыктардын элементтерин илгичтен чыгарууну аларды долбоорго ылайык туруктуу же убактылуу бекиткенден кийин жүргүзүү керек.

 ИӨДдө каралган монтаждоо жабдууларды колдонгон учурлардан тышкары учурларда, орнотулган конструкциялардын же жабдыктардын элементтерин аларды илгичтен чыгаргандан кийин жылдырууга уруксат берилбейт.

14.3.8 Эгерде ИӨДдө каралбаса, анда элементтерди текшерип дурустугун билгенге чейин жана орнотулган элементтердин ишенимдүү бекитилишине чейин аларга жогору жакта жайгашкан конструкцияларды тирөөгө уруксат берилбейт.

14.3.9 Бийиктикте жана ачык жерлерде ылдамдыгы секундасына 15 метр жана андан ылдам болгон шамалда, көк жылгаякта, иш фронтунун чегинде көрүүгө мүмкүн болбогон чагылгандуу жаанда же туманда монтаждоо иштерин аткарууга тыюу салынат.

Тикесинен жайгашкан панелдерди жана ушул сыяктуу парустугу чоӊ болгон конструкцияларды жылдырууда жана орнотууда ылдамдыгы секундасына 10 метр жана андан ылдам шамал болсо, ишти токтуу керек.

14.3.10 Эгерде долбоордо башка талаптар каралбаса, конструкцияларды жана жабдыктарды лебедка менен жылдырууда тормоз берүүчү лебедкалардын жана полиспасттардын жүк көтөргүчтүгү тартуучу күчтөрдүн жүк көтөргүчтүгүнө барабар болушу керек.

14.3.11 Рулондонуп даярдалган конструкцияларды монтаждоодо рулондун өзүнөн өзү түрүлүп калуусуна каршы чаралар көрүлүшү керек.

14.3.12 Айрым царгалардан турган горизонталдуу цилиндр идиштерди чогултууда царгалар өзүнөн өзү түрүлүп калбаш үчүн шынаалуу төшөлмөнү же башка түрүлтпөй турган куралдарды колдонуу керек.

14.3.13 Монтаждала турган конструкцияларды жана жабдыктарды ирилештирип чогултуу жана даярдыкка жеткирүү иштери ушундай иштерди аткаруу үчүн атайын жерлерде жүргүзүлүшү керек.

14.3.14 Конструкцияларды жана жабдыктарды бир нече көтөрүүчү же тартуучу каражаттар менен жылдырууну ИӨДгө ылайык жүргүзүү керек. Мында, иш кран менен коопсуз иш өндүрүүгө жооптуу адамдардын тике жетекчилиги астында жүргүзүлүшү керек жана ар бирине келген жүк крандын жүк көтөрүмдүүлүгүнөн жогору болбоого тийиш.

15 Таш иштери

15.1 Ишти уюштуруу

15.1.1 Таш иштерин аткарууда жумушчуларга төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу өндүрүш факторлорунун таасирлерин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

 - жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- жогору жайгашкан материалдардын, конструкциялардын жана аспаптардын урашы;

- конструкциялардын элементтеринин өзүнөн өзү урашы;

- машиналардын кыймылда болгон бөлүктөрү жана ал жылдырып жаткан конструкциялар жана материалдар.

15.1.2 Кооптуу жана зыяндуу өӊдүрүш, 15.1.1 көрсөтүлгөн, факторлору болгон учурда таш иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- керек болгон секиче аянт каражаттарын, жүк кармоочу түзүлүштөрдү, контейнештирүү каражаттарды жана тараларды орнотуу жерлерин жана конструкциясын көрсөтүп, жумушчу орундарды уюштуруу;

- иштердин тургузулуп жаткан конструкциялардын туруктуулугун камсыздоону эсепке алган ырааттуулугу;

 - бийиктиктен адамдын кулашынан жана буюмдардын имараттын жанына түшүүсүнөн коргоочу каражаттардын конструкциясын жана аларды орното турган жерди аныктоо;

- жылдын суук мезгилинде таш кыноонун (каменная кладка) туруктуулугун камсыздоо боюнча кошумча коопсуздук чаралары.

15.1.3 Көп кабаттуу имараттын ар бир жогору жайгашкан кабатынын дубалын кабаттар ортосундагы жабууларды көтөрүп туруучу конструкцияларын, ошондой эле тепкич торлорундагы аянттарды жана марштарды орноткондон кийин гана кыноого болот.

Кабаттар ортосундагы жабууларды же акыркы жабууну төшөбөй туруп жайгашкан кабаттан жогору таш дубалдарды тургузуу зарыл болгон учурда, ушул дубалдардын убактылуу тиреп бекитүүлөрүн колдонуу керек.

15.1.4 Кабаттар ортосундагы жабууларды ж.б. конструкцияларды монтаждоодо ушул ченемдердин 14-бөлүмүнүн талаптарын аткаруу зарыл.

15.1.5 Бийиктиктиги 7 метрден жогору имараттардын тышкы дубалдарын ички подмостилерден кыноодо имараттын бардык периметри боюнча төмөндөгү талаптарга жооп берген тышкы коргоочу козыректорду орнотуу зарыл:

- коргоочу козыректордун туурасы 1,5 метрден аз болбошу керек, жана алардын дубалга эӊкейиши имараттын төмөндөгү дубалы менен козыректун үстүнүн ортосундагы бурч 110° түзүп, имараттын дубалы менен козыректун төшөмөсүнүн ортосундагы жылчык 50 миллиметрден ашпаш керек;

 - коргоочу козыректор ушул климаттык районго белгиленген бир текши төшөлгөн кар жүгүн жана пролеттун ортосуна коюлган топтолгон 1600 Н (160 кгс) кем эмес жүктү көтөрө алышы керек;

- коргоочу козыректун биринчи катарынын жерден 6 метрден жогору болбогон бийиктиктеги коргоочу төшөмөсү болуш керек жана ал дубалдарды толугу менен кынап бүткөнгө чейин сакталып турууга тийиш, ал эми экинчи катар, 50 х 50 миллиметрден чоӊ эмес ячейкалуу тор материалдан же текши бүтүн материалдан жасалып, биринчи катардын үстүнөн 6-7 метр бийиктикте орнотулат, кыноонун жүрүшүндө ар бир 6-7- метр сайын анын ордун алмаштырылып турат.

15.1.6 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

15.2 Жумушчу орундарды уюштуруу

15.2.1 Кыноону кабаттардын ортосундагы перекрытиелерден же секиче аянт каражаттарынан коюу керек. Дубалдын ар бир катарынын (ярус) бийиктиги мындай эсеп менен алынышы керек: ар бир аралаштыргандан кийин кыноонун деӊгээли жаӊы жумушчу төшөлмөдөн эки катардан кем эмес бийиктикте турушу керек.

15.2.2 Кыноодо колдонулган секиче аянт каражаттары 7.4 пункттун талаптарына жооп бериши керек. Подмостилердин конструкциясы жана уруксат берилген жүктөр ИӨДдө каралгандарга ылайык келүүгө тийиш.

Кокустан даярдалган секиче аянт каражаттарынан жана дубалга туруп алып кыноого тыюу салынат.

15.2.3 Дубалдан 30 сантиметрден көп чыгып турган карниздерди жумушчу төшөлмөсүнүн туурасы 60 сантиметрден кем эмес тышкы шатылардан же асма подмостилерден кыноо керек. Материалдарды дубалдын ички тарабынан орнотулган секиче аянт каражаттарына коюу керек.

15.2.4 Имараттын дубалдарын жумушчу төшөмөдөн 0,7 метрге чейинки бийиктикке жана кыноонун тышкы тарабындагы деӊгээлинен жерге (перекрытиеге) чейинки аралык 1,3 метрден жогору бийиктикте кыноодо тосмолорду (тосуп алуучу каражаттарды) орнотуу керек, аларды колдонуу мүмкүн болбогон учурда – сактоочу белдемчи тагынуу зарыл.

15.2.5 Жүк көтөрүүчү кран менен жумушчу орундарга кышты, керамика таштарын, майда блокторду ташууда жана берүүдө ИӨДдө каралган, тиешелүү тартипте даярдалып, жүк көтөрүүдө жүктүн түшүп калуусуна жол бербеген куралдарга ээ поддондорду, контейнерлерди жана жүк алуучу түзүлүштөрдү колдонуу керек.

15.2.6 Коргоочу козыректорду орнотууга, тазалоого же ажыратууга катышкан жумушчулар сактоочу белдемчи тагынып иштеши керек.

Козыректордун үстүнөн жүрүүгө, аларды подмости катары колдонууга, ошондой эле алардын үстүнө материалдарды коюуга тыюу салынат.

15.2.7 Табигый таштарды иштеп чыгууну курулуш аянтынын чегинде, ушул ишке катышпаган чоочун кишилердин болуусуна уруксат берилбеген, атайын бөлүнгөн жерлерде жүргүзүү керек.

 Бири биринен 3 метрден жакын аралыкта жайгашкан жумушчу орундар коргоочу экрандар менен тосулуш керек.

15.3 Иш өндүрүү тартиби

15.3.1 Курама темир бетон плиталарынан орнотулган кабаттар ортосундагы жабууларды деӊгээлинде жана андан төмөн турган дубалдарды төмөн жактагы кабаттагы подмостиден кынаш керек.

Төшөлүп жаткан плиталардан эки катарга жогору болгон алдын ала кыштан коюлган бортик жок кабаттар ортосундагы жабууларды плиталарын монтаждоого уруксат берилбейт.

15.3.2 Кыноонун тышкы тигүүлөрүн кабаттар ортосундагы жабууларды же подмостилерден ар бир катарды койгондон кийин жасаш керек. Ушул операцияны жасап жаткан учурда жумушчулардын дубалда болуусуна тыюу салынат.

15.3.3 Карнизди тиреп бекитүүнү, беттелүүчү плиталарды, ошондой эле кыш перемычкаларынын опалубкаларын орнотуу жумушчу документацияга ылайык аткарылышы керек. Карниздин элементтеринин убактылуу тиреп бекитүүлөрүн, кыш перемычкаларынын опалубкаларын эритмелер ИӨДдө көрсөтүлөн бекемдикке жеткенден кийин гана алууга болот.

15.3.4 Дубалдарды ири бетон плиталары менен каптоодо төмөндөгү эрежелерди сактоо керек:

- каптоону кабаттардын ортосундагы жабуунун деӊгээлиндеги тирөөчү Г түрүндөгү беттелүүчү плиталардын катарын бүтөп кыноодон башташ керек, андан соӊ катардагы жалпак плиталарды дубалга бекитип орнотуш керек;

- беттелүүчү плитканын калыӊдыгы 40 миллиметрден калыӊ болгон учурда капталуучу катар кыноодон мурун каптоонун катарынын бийиктигинде коюлуш керек;

- беттелүүчү плитанын калыӊдыгы кандай болбосун, дубалдын кыналышынан жогору плиталардын эки катарынан көп болуусуна уруксат берилбейт.

15.3.5 Көп кабаттуу имараттардын тышкы дубалдарын кыноодо же беттөөдө иш фронтунун чегинде көрүүгө мүмкүн болбогон чагылгандуу жаанда, кар жааганда, туманда ылдамдыгы секундасына 15 метр жана андан ылдам болгон шамалда иш өндүрүүгө тыюу салынат.

15.3.6 Тоӊдуруу ыкмада кадимки эритмелер менен 4 кабаттан көп эмес жана бийиктиги 15 метрден жогору эмес имараттарды тургузууга уруксат берилет.

15.3.7 Тоӊдуруу ыкмасы менен жасалган таш конструкциялары үчүн ИӨДдө конструкцияларды эритүү ыкмалары (табигый же жасалма) жана эритүү, эритмени бекемдигине жеткизүү учурунда конструкциянын туруктуулугун жана геометриялык өзгөрбөстүгүн камсыздаган иш-чаралар аныкталышы керек.

15.3.8 Тоӊдуруу жолу менен жасалган таш конструкцияларды табигый жол менен эритүүдө жана эритме таш конструкцияларында катып жатканда ага үзгүлтүксүз байкоо жүргүзүү зарыл. Аталган конструкциялардын туруктуулугун камсыздоочу иш-чараларга катышпаган адамдарды имараттарга жана курулмаларга киргизүүгө тыюу салынат.

16 Жасалгалоо иштери

16.1 Ишти уюштуруу

16.1.1 Жасалгалоо (шыбоо, малярдык, беттөө, айнек) иштерин аткарууда жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлерин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

- жумушчу зонадагы абанын чаӊдоосу жана газдалуусу жогору болушу;

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- жасалгалоочу материалдардын жана конструкциялардын үстүндөгү учтуу кромкалар, чамынды кабырчыктар жана бодурдуктар;

-жумушчу зонанын начар жарыктандылышы.

16.1.2 Кооптуу жана зыяндуу 16.1.1 көрсөтүлгөн өӊдүрүш факторлору бар болгон учурда жасалгалоо иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- жумушчу орундарга материалдарды берүүдө колдонулган ыкмалар жана каражаттар;

- жумушчу орундарды уюштуруу, иш өндүрүүгө керек болгон тиешелүү секиче аянт каражаттары ж.б. кичи механизация каражаттары менен камсыздоо;

- курамында зыяндуу жана өрт чыгып кетүү коркунучу бар заттары бар куралмаларды колдонууда абаны желдетүү жана өрт коопсуздугун камсыздоо боюнча чечимдер болууга тийиш.

16.1.3 Жасалгалоо иштерин аткарууда ушул ченемдердин жана эрежелердин талаптарын тутуу зарыл, сырдап-боё иштерин жүргүзүүдө эмгекти коргоо боюнча тармактар аралык эрежелерди сактоо керек.

16.1.4 Жасалгалоо куралмаларды жана мастикаларды, адаттагыдай, борборлоштуруп жасоо керек. Буларды курулуш аянтында жасоодо жумушчу зонадагы абада зыяндуу заттардын чогулуусун жеткен чегинен ашырбай турган атайын желдетип туруучу жабдык менен жабдылган бөлмөлөрдү пайдалануу керек. Мындай бөлмөлөр зыянсыз жуучу каражаттар менен жана жылуу суу менен камсыздалууга тийиш.

Сырдоочу куралмаларды даярдоо үчүн жылып жүрүүчү (мобилдүү) малярдык станцияларды атайындап желдетүү каражаттарысыз иштетүүгө уруксат берилбейт.

16.1.5 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуучу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

16.1.6 Тышкы жасалгалоо иштерин аткарууда жумуш берүүчү курулуш объектисин коргоочу тосмо менен тосууга милдеттүү.

16.2 Жумушчу орундарын уюштуруу

16.2.1 Бийиктикте жасалгалоо иштерин аткаруу үчүн жумушчу орундар 7.4. п. талаптарга ылайык аларга чыгып иштөө үчүн секиче аянт каражаттары менен жана тепкич-шатычалар менен жабдылууга тийиш.

Алдында башка иштер жүрүп жаткан же өткөөл бар жерде шыбоо же малярдык иштер үчүн колдонулуучу секиче аянт каржаттарынын төшөмөлөрүндө жылчыктар болбошу керек.

16.2.2 Зыяндуу же тез от алуучу жана жарылып кетүүчү материалдар менен иштөөдө бөлмөлөрдү тынымсыз желдетип туруу зарыл, ошондой эле иш бүткөндөн кийин 1 саат табигый же жасалма желдетүүнү колдонуу керек.

16.2.3 Үстүндө айнек же беттелүүчү иштер жүрүп жаткан жерлерди тосуп коюу керек.

Бир вертикалдагы бир нече катарларда айнектөө же беттелүүчү иштерди жасоого тыюу салынат.

16.2.4 Жарылып кетүүчү бууларды пайда кылган сырдоочу куралмаларды колдонуучу жерлерде электрпроводкалардын жана электр жабдыктардын тогу өчүрүлүшү керек же жарылбай турган кылып жасоо керек. Мындай жерлерде от пайдаланылган иштерди жасоого тыюу салынат.

16.2.5 Имараттардын жана курулмалардын бөлмөлөрүн кургатуу үчүн аба жылыткычтарын (электр же суюк отун менен иштегендерди) колдонууда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1995-жылдын 8-февралында №33 токтому менен бекитилген «Кыргыз Республикасынын Ишканалары, уюмдары, мекемелери жана турак фонду үчүн өрт коопсуздугу эрежелеринин» талаптарын аткаруу зарыл.

Куурулмаларда же күйгөндө бөлүп чыгаруучу заттары бар түзүлүштөрдү колдонуп, бөлмөлөрдү жылытууга жана кургатууга тыюу салынат.

16.2.6 Химиялык кошулмалары бар эритмелер менен иштөөдө колдонуп жаткан курамды өндүрүүчү-заводдун нускамасына ылайык жеке коргонуучу каражаттарын (желим кол каптарды, сактоочу майларды, коргоочу көз айнектерди) колдонуу зарыл.

16.2.7 Үстүлөрдү кургак тазалоо же башка чаӊ жана газдар бөлүнүп чыга турган иштерде, ошондой эле механизациялашкан шпатлевкаларда жана сырдоодо респираторлорду жана коргоочу көз айнектерди колдонуу керек.

16.2.8 Үстүлөрдү кычкылдын (кислота) жардамы менен же каустика содасы менен тазалоодо коргоочу көз айнектерди тагынып, кол кап кийип жана кычкылга туруктуу көкүрөккө чейин жапкан алжапкычты тагынуу зарыл.

16.2.9 Эритмени шыпка же вертикалдуу нерсеге шыбоодо коргоочу көз айнектерди тагынуу керек.

16.3 Иш өндүрүү тартиби

16.3.1 Боёочу куралмаларды, алардын ичинде импорттук боекторду, даярдоо жана сырдоо боюнча бардык иштерди аткарууда өндүрүүчү-заводдун эмгек коопсуздугу боюнча нускамасынын талаптарын тутуу керек.

Келип түшкөн бардык баштапкы компоненттер жана лак боёк куралмалар зыяндуу заттары көрсөтүлгөн, өрт жана жарылып кетүүчү параметрлери мүнөздөлгөн, мөөнөттөрү жана сактоо шарттары көрсөтүлгөн, боё ыкмалары сунушталган, жеке жана жамааттык коргонуучу каражаттарды колдонуу зарылдыгы көрсөтүлгөн гигиеналык тастыктамага ээ болушу керек.

16.3.2 Бензолдун, хлорлонгон углеводороддордун, метанолдун негизиндеги эритмелерди колдонууга уруксат берилбейт.

16.3.3 Сырдоочу пневматикалык агрегаттарды колдонуп, боё иштерин аткарууда төмөндөгүлөрдү аткаруу зарыл:

- иш башталганга чейин жабдыктардын, сактоочу жердиктелиштин, сигнализациянын оӊ абалда экендигин текшерүү;

- иштерди аткарууда кыймылда болгон болот аркандарга шлангдардын тийип кетүүсүнө, шлангдардын ийилип калуусуна жол бербеш керек;

- иштеги тыныгуу учурунда же агрегат механизмдеги бузулууларды тапканда аба берүүнү токтотуп, аба вентилди жабуу керек.

Тоӊуп калган шлангдарды жылуу бөлмөлөрдө эритүү керек. Шлангдарды ачык от менен же буу менен эритүүгө уруксат берилбейт.

16.3.4 Тез жарылуучу (лак, нитробоёктор ж.б.) материалдар бар тараны тыныгуу учурунда тыгындар же капкактар менен жаап, учкун жаратпаган аспаптар менен ачуу керек.

16.3.5 Эритме сордургуч менен иштөө учурунда төмөндөгүлөрдү тутуу зарыл:

- эритме сордургучтагы басым паспортто көрсөтүлгөн уруксат берилген ченемден жогору болуп кетпешин байкап туруу керек;

- эритме сордургучту тармактан өчүрүп, басымын түшүргөндөн кийин эритменин тыгынын алууга, ремонттоо иштерин жүргүзүүгө болот;

 - эритме сордургучту үйлөтүүнү адамдар жок жерде, 10 метр жана андан жакын аралыктагы зонада жүргүзүш керек;

- эритмени чачууда форсунканы шыбалып жаткан жерге чоӊ эмес бурч менен жана андан анча алыс эмес аралыкта кармоо керек.

16.3.6 Айнекти орното турган жерге көтөрүп чыгууда жана жеткирүүдө атайын куралдарды колдонуш керек же атайын тараларга салыш керек.

16.3.7 Айнекти бычууну атайын столдордун үстүндө горизонталдуу абалда жана жылуу температурада аткаруу керек.

17 Жыгач конструкцияларды даярдоо жана чогултуу

17.1 Жыгач конструкцияларды даярдоодо жана чогултууда (монтаждоодо) жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлерин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

- өндүрүш жабдыктардын кыймылдоочу бөлүктөрү;

- жылып туруучу бумдар, заготовкалар, материалдар;

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- жасалгалоочу материалдардын жана конструкциялардын үстүндөгү учутуу кромкалар, чамынды кабырчыктар жана бодурдуктар;

- токсикалык, химиялык, кооптуу жана зыяндуу өндүрүш факторлору.

17.2 Кооптуу жана зыяндуу 17.1 де көрсөтүлгөн өндүрүш факторлору бар болгон учурда жыгач конструкцияларды чогултуу иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- бийиктиктеги жумушчу орундардын коопсуздугун камсыздоо;

- конструкцияларды орнотуунун ырааттуулугун аныктоо;

- чогултуу учурунда имараттын бөлүктөрүнүн жана конструкциялардын туруктуулугун камсыздоо;

- конструкциялардын элементтерин ирилештирип чогултуунун ыкмаларын жана схемаларын аныктоо;

- жыгачты септикага жана өрткө каршы иштеп чыгуу учурунда коопсуздук чаралары көрүлүшү керек.

17.3 Жыгач конструкцияларды чогултууда (монтаждоодо), ушул бөлүмдүн талаптарынан тышкары, ушул ченемдердин 14- «Монтаждоо иштери» бөлүмүнүн талаптарын да жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1995-жылдын 8-февралында №33 токтому менен бекитилген «Кыргыз Республикасынын Ишканалары, уюмдары, мекемелери жана турак фонду үчүн өрт коопсуздугу эрежелеринин» талаптарын аткаруу зарыл.

Механизациялашкан аспапты колдонууда ушул ченемдерди жетекчиликке алуу керек, жыгачты иштетүүдө жана аны септикага жана өрткө каршы иштеп чыгууда тармактар аралык эмгекти коргоо боюнча эрежелерди жетекчиликке алуу керек.

17.4 Кабаттардын ортосундагы төрт кырдуу устундарды коюуну жана чердактын акыркы жабуусун жабууну, шыпты подшивкалоону, ошондой эле накаттарды коюуну подмостилерден жасаш керек. Аталган иштерди тиреп коюучу шатылардан жасоого тыюу салынат.

17.5 Жыгач конструкцияларды монтаждоо үчүн жана башка иштерди өндүрүүгө кабаттардын ортосундагы төрт кырдуу устундардын жана чердактын акыркы жабуусун үстүнө убактылуу төшөмө салуу керек.

Убактылуу төшөмөлөрдүн калкандары же тактайлары бири бирине тыгыз бириктирилип, алардын бириккен жерлерин төрт кырдуу устундардын окторунда жайгаштыруу керек.

17.6 Чогултуучу жерлерге конструкциялардын элементтерин даяр түрдө алып келүү керек. Конструкциялардын заготовкаларын подмостилерде жана курулган конструкцияларда (деталдарды жерге ылайыктап эбине келтирүүдөн тышкары) даярдоого тыюу салынат.

17.7 Үстүндө жыгач конструкциялар монтаждалып жаткан подмостилерди аларды аягына чейин бекитип бүтмөйүнчө, ушул конструкцияларга бириктирүүгө же аларга тиреп коюуга уруксат берилбейт.

17.8 Септикке каршы жана өрттөн коргоочу куралмаларды даярдоодо атайын желдетүүчү жабдыктар бар бөлмөлөр колдонулушу керек.

Ушул эритмелерди даярдап жаткан жерлерге чоочун адамдарга кирүүгө тыюу салынат.

17.9 Иш учурунда чектеш бөлмөлөрдө же бир бөлмөдө жакын иштер жүрүп жатканда конструкцияларды септикке каршы иштеп чыгууга уруксат берилбейт.

18 Обочолонтуу иштери

18.1 Ишти уюштуруу

18.1.1 Обочолонтуу иштерди аткарууда (гидро обочолонтуу, жылуулукту обочолонтуу, коррозияга каршы) жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлерин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

- жумушчу зонадагы абанын өтө чаӊдалуусу жана газдалуусу;

- жабдыктардын, материалдардын жана жумушчу зонанын абасынын жогору же төмөн температурада болушу;

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- жасалгалоочу материалдардын жана конструкциялардын үстүндөгү учутуу кромкалар, чамынды кабырчыктар жана бодурдуктар. 18.1.2, 18.1.1 көрсөтүлгөн кооптуу жана зыяндуу өндүрүш факторлору бар болгон учурда обочолонтуу иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- жумушчу орундарды желдетүүнү, өрт өчүрүүнү, термикалык күйүп калуудан сактоону, жарыктандырууну, бийиктиктеги иштерди аткарууну камсыздоо үчүн методдорду жана каражаттарды көрсөтүп уюштуруу;

- жабык бөлмөлөрдө, аппараттарда жана ёмкосттордо ишти аткарууда өзгөчө коопсуздук чараларын көрүү;

- ысык мастикаларды жана материалдарды даярдоодо жана транспортировкалоодо коопсуздук чараларын көрүү.

18.1.3 Зыяндуу жана өрттөнүп кетүүчү заттарды бөлүп чыгаруу менен коштолгон обочолонтуу иштери жүргүзүлүп жаткан иш тилкелеринде, бөлмөлөрдө башка иштерди жасоого жана чоочун адамдардын болуусуна урксат берилбейт.

18.1.4 Технологиялык жабдыктарда жана трубопроводдордо обочолонтуу иштерди жүргүзүү аларды орнотконго чейин же долбоорго ылайык алардын туруктуу бекитилишинен кийин жүргүзүлүшү керек.

18.1.5 Коррозияга каршы иштерди өндүрүүдө ушул ченемдердин жана эрежелердин талаптарынан тышкары, мамлекеттик стандарттардын талаптарын да аткаруу зарыл. Асбесттен жана курамында асбест бар материалдардан жасалган буюмдарды пайдаланып, жылуулукту өткөрбөө иштерин өндүрүүдө атайын талаптарды тутуу керек.

18.1.6 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

18.2 Жумушчу орундарды уюштуруу

18.2.1 Ысык мастикаларды даярдоодо, өрттөнүп кетүүчү заттарды бөлүп чыгаруу менен коштолгон обочолонтуу иштери жүргүзүлүп жаткан учурда жумушчу орундары Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1995-жылдын 8-февралында № 33 токтому менен бекитилген «Кыргыз Республикасынын Ишканалары, уюмдары, мекемелери жана турак фонду үчүн өрт коопсуздугу эрежелеринин» талаптарына ылайык алгачкы өрт өчүрүүчү каражаттар менен жабдылышы керек.

18.2.2 Аппараттардын ичинде же жабык бөлмөлөрдүн ичинде обочолонтуу иштери жүргүзүлүп жаткан учурда жумушчу орундары желдетип туруучу түзүлүштөр менен жабдылышы керек жана 12 Вольттон жогору болбогон чыӊалуудагы жарылбай тургандай болуп жасалган арматуралуу электр тармагынан жарыктандырылышы керек.

18.2.3 Бийиктикте обочолонтуу иштерин жүргүзү үчүн жумушчу орундар 7.4 пунктун талаптарына ылайык чыгуу үчүн тосмосу бар секиче аянт каржаттары менен жана тепкич-шатылар менен жабдылууга тийиш.

18.2.4 Аппараттардын ичинде же жабык ёмкосттордун ичинде обочолонтуу иштерин жүргүзүүнү баштаганга чейин бардык электр кыймылдаткычтары өчүрүлүшү керек, ал эми тартылып келген технологиялык трубопроводдордо туютагычтарды коюп, тиешелүү жерлерде аппараттардын ичинде иштер жүргүзүлүп жаткандыгы туурасында плакаттарды (жазууларды) илип коюу керек.

18.2.5 Ысык битумду пайдаланып обочолонтуу иштерин жүргүзүүдө жумушчулар атайын шымы бар кийимдерди кийиши керек. Шымдары өтүктөрүнөн чыгарылып кийилүүгө тийиш.

18.2.6 Эреже боюнча, жумушчу орундарга битум мастикасын битумөткөргүч аркылуу же ёмкосттордо жүк көтөрүүчү крандын жардамы менен жеткирүү абзел.

Жумушчу орундарда ысык битумду кол менен жылдырууда кесилген конус формасындагы, кеӊ жагы төмөн караган, капкактары жана кулпулоочу түзүлүштөрү бекем жабылган металл бачокторду пайдаланыш керек.

18.2.7 Ысык битумду котлованга түшүрүүдө же аны подмостиге же перекрытиеге көтөрүүдө бардык жагы жабылган коробдун ичиндеги капкактары жабык бачокторду пайдалануу керек.

Ысык битуму бар бачокторду тиреп коючу шатылар менен көтөрүп чыгууга же алып түшүүгө тыюу салынат.

18.3 Иш өндүрүү тартиби

18.3.1 Битум мастикаларын кайнатууга жана жылытууга арналган казандар мастиктердин температурасын өлчөөчү куралдар менен жана жылчыгы жок жабылган капкактар менен жабдылышы керек.

Битум мастикаларын кайнатууда жана жылытууда температураны 180 0С дан жогорулатууга уруксат берилбейт.

18.3.2 Битум казанын анын сыйдыргычтыгынын ¾ бөлүгүнөн көп толтурууга уруксат берилбейт. Казанга салынган нерсе кургак болуш керек. Казанга муз же кар салынып калбоого тийиш.

18.3.3 Битум мастикаларын бөлмөлөрдүн ичинде жылытууда ачык отторду падаланууга тыюу салынат.

18.3.4 Эритмеден жана битумдан турган грунтовканы (праймерди) даярдоодо эритмеге битумду куюп жатканда жыгач аралаштыргычтар менен аралаштырып туруш керек. Грунтовканы даярдап жаткан учурда битумдун температурасын 70 °Сдан ашырбоо керек.

 Эриген битумга эритмени куюуга, ошондой эле грунтовканы этилденген бензин жана бензол менен жасоого тыюу салынат.

 18.3.5 Бир нече жумушчу звено ысык битумду колдонуп, иштерди аткарып жаткан учурда, алардын аралыгы 10 метрден кем эмес болууга тийиш.

18.3.6 Көбүк полиуретанды даярдоодо жана куюуда төмөндөгү талаптар аткарылышы керек:

- көбүкполиуретандын компоненттерин жылытууда жабык жылытуучу жабдыктарды колдонуш керек жана ачык отту колдонууга уруксат берилбейт;

- технологиялык операцияларды аткарууда жумушчулардын терисине компоненттердин тийүүсүнө жол бербеш керек;

- жумушчу курамды даярдоодо жана куюуда 25 метр радиуста тамеки чегүүгө, ширетүү иштерин жүргүзүүгө жана от жагууга тыюу салынат.

18.3.7 Айнек кебезди жана шлак кебезди жумушчу орундарга контейнерлерде же пакеттерде, чачылтпай турган шарттарды эске алып, жеткирүү керек.

18.3.8 Курулуш конструкциялардын үстүнө шыбакка торлорду бекитүү үчүн токуучу сымдарды пайдалануу керек.

18.3.9 Шыбала турган обочолонтууга даярдоо максатында токуучу сым менен бекитилген жылуулукту обочолонтуучу материалдар менен жабылган конструкциялардын жана жабдыктардын үстүндө сымдын чыгып турган учтары болбошу керек.

18.3.10 Жылуулукту обочолонтуучу иштерди өндүрүүдө обочолонуучу жер менен шатылардын жумушчу төшөлмөсүнүн ортосундагы жылчык обочолонуунун эки эсе калыӊдыгы +50 миллиметрден ашпоого тийиш.

19 Тунуке иштери

19.1 Ишти уюштуруу

19.1.1 Жумшак чатырды рулон материалдардан жана металл же асбес цемент тунукеден орнотуу иштерин аткарууда жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлерин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

 - жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- жумушчу зонадагы абанын өтө газдалуусу;

- жабдыктардын, материалдардын жана жумушчу зонанын абасынын жогору же төмөн температурада болушу;

- жасалгалоочу материалдардын жана конструкциялардын үстүндөгү учутуу кромкалар, чамынды кабырчыктар (заусеница) жана бодурдуктар.

- адамдын денеси аркылуу замыкание боло турган электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу;

- колдонулуп жаткан рулон жана мастикалык материалдардын, эритмелердин, суюлтуучулардын, клейлердин өрттөнүп кетүү коопсуздугу жана жарылып кетүү коопсуздугу;

- жумушчу зонанын начар жарыктандырылышы;

- ыӊгайсыз жумушчу абал.

19.1.2 Кооптуу жана зыяндуу өндүрүш 19.1.1де көрсөтүлгөн факторлору бар болгон учурда тунуке иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- бийиктикте жумушчу орундарды уюштуруу, жумушчулардын жумушчу орундарга өтүү жолдору, эӊкейиш чатырларда иштөөдө өзгөчө коопсуздук чараларды көрүү;

 - ысык мастикаларды жана материалдарды даярдоодо жана транспортировкалоодо коопсуздук чараларын көрүү;

- тунукеге материалдарды жана аспаптарды көтөрүп чыгуу ыкмалары жана каражаттары, аларды жыюунун ирети, ишти аткаруунун ырааттуулугу.

19.1.3 Сактоочу тосмолорусуз бийиктикте аткарылган тунуке иштери кармоочу, позицияланган, сактоочу тутумдарды жана (же) уруксат-нарядына ылайык аркан менен жетүүчү тутумдарды колдонуп аткарылууга тийиш.

19.1.4 Газжалын ыкмасы менен тунуке иштерин өндүрүү коопсуздук чараларын алдын ала караган уруксат-наряды боюнча жүргүзүлүшү керек.

 19.1.5 Чатырлардын конструкцияларында күйүүчү жана оор күйүүчү жылуулоочуларды колдонууда рулондонгон битум материалдарын газ-жалын ыкмасы менен жабыштырууга уруксат аларда цементтүү-кумдуу же асфальттуу стяжка болгон учурда гана берилет.

19.1.6 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

19.2 Жумуш орундарын уюштуруу

19.2.1 Газ-жалын ыкмасы менен тунуке иштери өндүрүлүп жаткан жерлер Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1995-жылдын 8-февралында №33 токтому менен бекитилген «Кыргыз Республикасынын Ишканалары, уюмдары, мекемелери жана турак фонду үчүн өрт коопсуздугу эрежелеринин» талаптарына ылайык экиден кем эмес эвакуациялык чыгыштар (тепкичтер) менен, алгачкы өрт өчүрүүчү каражаттар менен камсыздалышы керек.

Тунукеге көтөрүлүүдө жана андан түшүүдө тепкич марштарын жана чатырга чыгуу үчүн жабдылган шатыларды гана пайдалануу керек.

 Бул максаттарга өрт шатыларын колдонууга тыюу салынат.

19.2.2 Туруктуу тосмосу жок жалпак чатырларда иш өндүрүүдө жумушчу орундарды 6.2 пунктунун талаптарына ылайык тосуу керек.

19.2.3 Эӊкейиши 20° градустан көп болгон чатырларда иштеп жаткан жумушчулардын өтүүсү үчүн, ошондой эле жумушчулардын салмагына ылайыкталбаган жабуу менен жабылган чатырларда туурасы 0,3 метрден кем эмес, бутту таёго туурасын кеткен тирөөчтөрү бар траптарды колдонуу керек. Иш учурунда траптар бекитилиши керек.

19.2.4 Эӊкейиши 20° градустан көп болгон чатырларда иштеп жаткан учурда жумушчулар МАСТ Р 12.4.184-95 ылайык сактоочу белдемчилерди колдонуш керек.

19.2.5 Тунукелерди орнотууда материалдарды көтөрүп берүүчү аз салмактагы жүк көтөрүүчү крандар өндүрүүчү-заводдун нускамаларына ылайык орнотулуп, эксплуатацияланышы керек. Жүктү контейнерлерде же тараларда көтөрүш керек.

19.2.6 Жүк көтөрүлүп жаткан жана тунуке иштери жүргүзүлүп жаткан имаратка жакын жерлердин кооптуу зонасынын чегин 4-тиркемеге ылайык белгилеп коюу зарыл.

19.2.7 ИӨДдө каралган чатырдагы жерлерге гана материалдарды коюуга урксат берилет, алардын түшүп кетпеши үчүн жана шамалга каршы чаралар көрүлүүгө тийиш.

Материалдардын запасы сменанын керектөөсүнөн ашпашы керек.

Иштеги тыныгуу учурунда технологиялык куралдар, материалдар жана аспаптар бекитилип же чатырдан алынып ташталышы керек.

19.3 Иш өндүрүү тартиби

19.3.1 Ысык мастикаларды колдонуп иш өндүрүүнүн тартиби ушул ченемдердин жана эрежелердин 18-бөлүмү менен аныкталат.

19.3.2 Иш фронтунун чегинде көрүүгө мүмкүн болбогон чагылгандуу жаанда, кар жааганда, туманда, ылдамдыгы секундасына 15 метр жана андан ылдам болгон шамалда тунуке иштерин өндүрүүгө тыюу салынат.

19.3.3 Тунукенин элементтерин жана деталдарын, алардын ичинде тигилиштеги компенсаторлорду, сактоочу алжапкычтарды, суу акма трубалардын звенолорун, аккычтарды, свестерди жумушчу орундарга даяр түрдө берүү керек.

Аталган элементтердин жана деталдардын заготовкаларын чатырда жасоого уруксат берилбейт.

19.3.4 Даяр суу акма желобдорду, воронкаларды, трубаларды, ошондой эле түтүн жана желдеткич трубалардын калпактарын жана чатырларын орнотуу (илүү) боюнча тунуке иштерин аткарууда жана парапеттерди, сандриктерди жабууда, свестерди жасалгалоодо подмостилерди колдонуу керек.

Аталган иштерди жасоодо тиреп коюучу шатыларды колдонууга тыюу салынат.

19.3.5 Газжалын ыкмасы менен тунуке иштерин жасап жаткан учурда төмөндөгү коопсуздук талаптарын аткаруу керек:

- баллондор тикесинен коюлуп, атайын түркүктөргө бекитилиши керек;

- газ баллондору бар түркүк-арабаларды эӊкейиши 25 %га чейин түзгөн чатырдын үстүнө орнотууга уруксат берилет. Эӊекейиши чукул болгон чатырларда иш жасоодо баллондору бар түркүктөр үчүн атайын аянттар орнотулушу керек;

 - иш учурунда күйгүчтөрдөн (горизонталдуу абалда) газдалган баллондордун тобуна чейинки аралык 10 метрден жакын болбошу керек, газ өткөргүчтөр менен желим ткандуу жеӊдерге чейин – 3 метр, айрым баллондорго чейин – 5 метр болушу керек.

Күйгүчтү колдонуп иш өндүрүүлүп жаткан жерлерге жакын аралыкта жалбырт этип күймө жана тез өрттөнүүчү материалдарды коюуга тыюу салынат.

20 Имраттардын жана курулмалардын инженердик жабдыктарын монтаждоо

20.1 Ишти уюштуруу

20.1.1 Имраттардын жана курулмалардын инженердик жабдыктарын монтаждоо иштерин (трубопроводдорду төшөөдө, сантехникалык, жылытуучу, желдетүүчү жана газ жабдыктарын монтаждодо) аткарууда жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлерин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

 - жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- жумушчу зонадагы абанын өтө газдалуусу;

- адамдын денеси аркылуу замыкание боло турган электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу;

- конструкциялардын, материалдардын, буюмдардын, грунттун жана тоо тектеринин (породаларынын) урашы.

20.1.2 Кооптуу жана зыяндуу 20.1.1де көрсөтүлгөн өндүрүш факторлору бар болгон учурда имраттардын жана курулмалардын инженердик жабдыктарын монтаждоо коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- жумушчу орундарды желдетүүнү, өрт өчүрүүнү, бийиктиктеги иштерди аткарууну камсыздоо үчүн методдорду жана каражаттарды көрсөтүп уюштуруу;

- жабдыктарды монтаждоо жана жеткирүү методдору жана каражаттары;

- траншеяларда жана кудуктарда иштерди аткарууда көрүлгөн коопсуздук чаралары;

- трубопроводдорду ойдурууда жана майсыздандырууда көрүлгөн өзгөчө чаралар.

20.1.3 Трубаларды заготовка кылуу жана эбине келтирүү иштери заготовка кылуучу мастерскойлордо аткарылышы керек. Мындай иштерди трубопроводдорду монтаждоого арналган подмостилерде аткарууга тыюу салынат.

 20.1.4 Жабдыктарды жана трубопроводдорду жүк көтөрүүчү крандар менен монтаждоодо ушул ченемдердин 14- бөлүмүнүн талаптарын жетекчиликке алуу керек.

20.1.5 Сыноодон өткөн монтаждалган жабдыктардагы конструкциялык кемчилдиктерди жоюу жана бүтпөй калгандарды бүтүрүү боюнча бардык иштерди тапшырык берүүчү жана генералдык подрядчик иштеп жаткан субподряддык уюмдар менен биргеликте эмгек коопсуздугу боюнча иш-чараларды иштеп чыгып, бекиткенден кийин гана жасаш керек.

20.1.6 Башкы подрядчиктин жана тапшырык берүүчүнүн жазуу түрүндөгү уруксатысыз монтаждалган жана иштеп жаткан жабдыктардын ортосундагы перемычкаларды (байланыштарды) орнотуу жана алуу, ошондой эле убактылуу орнотууларды иштеп жаткан тутумдарга (электр, буу, техникалык ж.б.) туташтырууга уруксат берилбейт.

20.1.7 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

20.2 Жумуш орундарын уюштуруу

20.2.1 Эстакададагы трубопроводдорду жана аба өткөргүчтөр монтаждоону жумушчулардын көтөрүлүп-түшүүсү үчүн тепкичтер менен жабдылган инвентардык подмостилерден жүргүзөт. Эстакаданын конструкциялары менен көтөрүлүп-түшүүгө уруксат берилбейт.

20.2.2 Орнотулган жабдыктардын, жабдыктардын жана трубопроводдордун монтаждык түйүндөрүнүн алдында алар аягына чейин бекитилгенге чейин адамдардын болуусуна тыюу салынат.

20.2.3 Бекемделген траншеяга трубаларды түшүрүүдө траншеянын бекемделишинин бузулушуна каршы чараларды көрүү керек.

Трубаларды траншеяга ломдун жана вагдын жардамы менен түшүрүүгө, ошондой эле траншеянын бекемделишинин кергичтерин колдонууга уруксат берилбейт.

20.2.4 Майсыздандырып жаткан бөлмөдө ачык отту пайдаланууга жана учкунду пайда кылууга тыюу салынат.

Аталган бөлмөлөрдө электр орнотуулары жарылып кетпей тургандай болуп жасалууга тийиш.

20.2.5 Трубопроводдорду майсыздандыруу боюнча иштер абаны алып келүүчү жана аны сордуруучу желдеткич менен жабдылган бөмөлөрдө аткарылышы керек. Ачык абада иштерди аткарууда жумушчулар шамал жагындагы тарапта болушу керек.

20.2.6 Майсыздандыруу жүргүзүлүп жаткан жер тосулуп, коопсуздук белгилери илиниши керек.

20.2.7 Трубопроводдорду майсызданыдруу боюнча иштерге катышкан жумушчулар газга каршы тиешелүү каражаттар менен (противогаз), атайын кийим менен, кол кап жана желим кол каптар менен камсыздандырылышы керек.

20.3 Иш өндүрүү тартиби

20.3.1 Жабдыктарды, трубопроводдорду жана аба электр зымдардын жанында монтаждоо (монтаждалып жаткан түйүндүн же трубопроводдун звеносунун эӊ эле узун болгон узундугуна барабар болгон аралыктын чегинде) чыӊалуу алынгандан кийин же электр өткөргүүчтөрүн диэлектрикалык коробдор менен механикалык бузулуудан сактоодо жүргүзүлөт.

Чыӊалууну алып таштоо мүмкүн болбогон учурда иштерди тиешелүү тартипте аныкталган уруксат-наряды боюнча жүргүзүү керек.

20.3.2 Трубаларды кысылган аба менен үйлөткөндө кулпу, вентили, крандары ж.б. бар камераларда жана кудуктарда болууга тыюу салынат.

20.3.3 Трубопроводдорду үйлөткөндө көздөрдү кум, ширендилерден сакташ үчүн трубалардын аягына калкандарды орнотуу керек.

Үйлөтүлүп жаткан аягы тосулбаган трубалардын жанында же тушунда болууга тыюу салынат.

20.3.4 Трубопроводдорду жана жабдыктарды чогултуу операцияларын аткаруу учурунда монтаждалып жаткан деталдардын тешиктерин айкалыштыруу жана алардын дал келүүсүн атайын аспапты колдонуу менен (конус алкак, чогултулуучу тыгын ж.б.) жүргүзүү керек.

Монтаждалып жаткан деталдардын тешиктеринин дал келүүсүн колдун манжалары менен текшерүүгө уруксат берилбейт.

20.3.5 Жабдыкты монтаждап жаткан учурда анын өзүнөн өзү же кокустан аракетке келүү мүмкүндүгү жокко чыгарылышы керек.

20.3.6 Домкраттарды пайдаланып жабдыкты монтаждоодо домкарттардын кыйшайып же оодарылып кетүүсүнө каршы чаралар көрүлүшү керек.

21 Трубопроводдорду жана жабдыктарды сыноодон өткөрүү

21.1 Ишти уюштуруу

21.1.1 Жабдыктарды жана трубопроводдорду пневматикалык жана гидравликалык сыноодон өткөрүүдө жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлердин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

- бузулуп бара жаткан конструкциялар;

- жумушчу зонадагы абанын өтө газдалуусу;

- адамдын денеси аркылуу замыкание боло турган электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу;

- урап жаткан тоо тектери (породалары).

21.1.2 Кооптуу жана зыяндуу 21.1.1 көрсөтүлгөн өндүрүш факторлору бар болгон учурда трубопроводдорду жана жабдыктарды сыноодон өткөрүү коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- сыноону өткөрүү программасын аныктоо;

- траншеяларда, кудуктарда жана бийиктиктерде иш аткарууда коопсуздук чараларын көрүү;

- жабдыктарды жана трубопроводдорду пневматикалык сыноодон өткөрүүдө, ошондой эле жабдыкты жүк менен сынап көрүүдө көрүлгөн өзгөчө чаралар.

21.1.3 Монтаждалган жабдыктардын сыноосун ушул ченемдердин жана эрежелердин талаптарына, ошондой эле аткаруу бийилигинин ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын экологиялык жана техникалык коопсуздук маселелери боюнча көзөмөлдөө жана контролдоо эрежелерине ылайык жүргүзүү керек.

21.1.4 Жабдыктарды жана трубопроводдорду сыноодон өткөрүүнү монтаждоочу уюмдун адистеринин ичинен атайын бөлүнгөн адистин тике жетекчилиги астында жүргүзүү керек.

 21.1.5 Жабдыктарды сыноодон өткөрүүдөн мурун төмөндөгүлөрдү аткаруу зарыл:

- жетекчи сыноого катышкан персоналды ишти алпаруу тартиби менен жана аларды аткарууда коопсуздук иш-чаралары туурасында тааныштырышы керек;

- чектеш тилкелердеги жумушчуларды сыноолорду өткөрүү убактысы жөнүндө кабарландыруу;

- карап көрүп, зарыл болгон учурда куралдардын жардамы менен жабдыктын тиреп бекитүүлөрүн, обочолонтуунун жана жердетилишин электр бөлүгүнүн абалын, арматуранын, пуск жана тормоз түзүлүштөрүнүн, контролдоо- өлчөө куралдарынын жана заглушкалардын бар жана оӊ абалда экендигин текшерип көрүү;

 - сыноо зоналарын тосуп, тиешелүү белгилерди тагуу;

- зарыл болгон учурда авария сигнализациясын орнотуу;

- сыноодон өтүп жаткан жабдыктын авариялык өчүп калуусун камсыздоо;

 - жабдыктын ичинде жана тышында тиешеси жок буюмдардын жок экендигин текшерүү;

 - убактылуу заглушкаларды, люктарды жана фланц бириктирүүлөрдү эскертүүчү белгилер менен белгилөө;

 - кооптуу зона жөнүндө эскертүү үчүн бири биринен ар бир 200 метрден аз эмес аралыкта, бир пост, экинчисине көрүнө турган эсеп менен постторду орнотуу;

- сыноого катышкан адамдардын коопсуз жерлерде жана шарттарда болуусун аныктоо;

- өрт өчүрүүчү каражаттарды жана өрт өчүрүүгө катышкан персоналды даярдыкка келтирүү;

- жумушчу орундарды 50лкдан кем эмес жарык менен камсыздандыруу;

- сыноо программасында каралган коопсуздукту камсыздоо боюнча иш-чараларга жооптуу адамдарды аныктоо.

21.1.6 Сыноо учурунда жабдыктарда табылган бүтпөй калгандарды жабдыкты толугу менен өчүрүп, токтоткондон кийин гана бүтүрүш керек.

21.1.7 Эгер тирөөч конструкциялар же эстакадалар тиешелүү жүктөргө эсептелген болсо, анда бир тирөөч конструкцияда же эстакадада монтаждалган бир нече трубопроводдорду бир убакытта гидравликалык сыноодон өткөрүүгө уруксат берилет.

 21.1.8 Трубопроводдор турак жайлардын же эксплуатацияланып жаткан коомдук же өнөр жай имараттарынын жанында жайгашкан учурда алардын пневматикалык сыноолорун 21.2.8 п. ылайык аныкталган кооптуу зонанын чегинде жайгашкан ушул имараттардын терезе жана эшик тешиктери коргоочу тосмо (торлор, калкандар) менен жабылган шартта жүргүзүүгө болот.

Иштеп жаткан цехтерде, иштеп жаткан трубопроводдор жыйылган эстакадаларда, арыктарда жана лотоктордо трубопроводдорду пневматикалык сыноодон өткөрүүгө тыюу салынат.

21.1.9 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

21.2 Иш өндүрүү тартиби

21.2.1 Сыноо өткөрүлүп жаткан учурда сыноо басымы жумушчу басымга чейин төмөндөтүлгөндөн кийин гана жабдыкты карап чыгууга уруксат берилет.

21.2.2 Жабдыктарды жана трубопроводдорду сыноодон өткөргөндөн кийин үйлөтүүдө ачык люктардын жана штуцерлердин алдына коргоочу тосмолорду (экрандарды) орнотуу керек.

21.2.3 Жабдыктарды жана трубопроводдорду бош абалда (куру абалда) сыноодон өткөргөндөн кийин гана жүк менен сыноодон өткөрүүгө болот.

21.2.4 Жетекчинин уруксатынан кийин жана айланадагы адамдарды өз убагында эскерткенден кийин гана жабдыктарды сыноодон өткөрүүнү баштоого болот.

Жабдыктарды сыноодон өткөрүү учурунда төмөндөгүлөргө уруксат берилбейт:

- коргоочу тосмолорду алууга;

- жабдыктын люктарын, тосмолорун ачууга, аны тазалоого жана майлоого, кыймылдап жаткан бөлүктөрүнө тийүүгө;

 - электр чынжырларын, электр жабдыктарын жана автоматика куралдарын текшерүүгө жана оӊдоого.

21.2.5 Трубопроводдорду пневматикалык сыноодон өткөрүүдө сактоочу клапандар тиешелүү басымга ылайыкталып жөнгө салынышы керек.

21.2.6 Трубопроводдорду жана жабдыктарды сыноо учурунда ширетилген тигиштерди ургулап көрүүгө уруксат берилбейт.

21.2.7 Сыноодон өтүп жаткан трубопроводго компрессордон абаны алып келген линияларды бириктирүүгө же ажыратууга уруксат басымды атмосфералык деӊгээлге чейин төмөндөткөндөн кийин жана абаны берүүнү токтоткондон кийин гана берилет.

21.2.8 Траншеяда жайгашкан трубопроводдорду пневматикалык сыноодон өткөрүп жаткан учурларда 4-таблицада көрсөтүлгөн чоӊдуктагы кооптуу зона аныкталышы керек.

Кооптуу зонанын чеги белги тосмолор менен же коопсуздук белгилери менен белгилениши керек. Трубопроводдорго абаны кысып жатканда жана анын бекемдигин басым менен сыноодо кооптуу зонада адамдардын болушуна тыюу салынат.

4-таблица

4-таблицанын аягы

* Канализациянын өзүнөн өзү аккан тармактарында.

21.2.9 Басым төмөндөгөндөн кийин гана трубопроводдорду карап чыгууга уруксат берилет:

- болот жана пластмасса трубопроводдордо - 0,3 МПа га чейин;

- чоюн, темир бетон жана асбест цемент трубопроводдордо - 0,1 МПа га чейин.

Трубопроводдордун кемтиктерин басымды атмосфералык деӊгээлге төмөндөткөндөн кийин гана жоюуга уруксат берилет.

22 Электр монтаждык жана оӊдоо иштери

22.1 Ишти уюштуруу

22.1.1 Электр монтаждык жана оӊдоо иштерин (бөлүштүрүүчү орнотууларды монтаждоо жана оӊдоо; электр машиналарын жана трансформаторлорду монтаждоо жана оӊдоо; акуумолятордук батареяларды монтаждоо; электр приводдорду жана кран жабдыктарын монтаждоо жана оӊдоо; күч жана жарыктандыруу тармактарды, электрберүү аба чубалгыларын, кабель чубалгыларын монтаждоону)аткарууда жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлердин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

- адамдын денеси аркылуу замыкание боло турган электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу;

- жумушчу орундун бийиктиги 1,8 метр жана андан жогору жерге жакын жайгашуусу;

- зыяндуу заттар;

- жарылып кетүү коркунучу бар заттар;

-өрттөнүп кетүү коркунучу бар заттар;

- заготовкалардын үстүндөгү учтуу кромкалар, чамынды кабырчыктар жана бодурдуктар;

- аспаптын жана жабдыктын кыймылдуу бөлүктөрү;

- кыймылдап жаткан машиналар жана алардын кыймылдап жаткан бөлүктөрү.

22.1.2 Кооптуу жана зыяндуу 22.1.1де көрсөтүлгөн өндүрүш факторлору бар болгон учурда электр монтаждык жана оӊдоо иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД ж.б.) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- иштеп жаткан электр орнотууларда иш аткарууда кошумча коргоочу иш-чараларды көрүү;

- пуск оӊдоо иштерин аткарууда коопсуздук чараларды көрүү;

- бийиктикте иштөөдө коопсуздукту камсыздоо;

- зыяндуу заттар менен иштөөдө коопсуздук чараларды көрүү;

- өрт коопсуздугу чараларын көрүү.

22.1.3 Электр монтаждык жана оӊдоо иштерин жүргүзүүдө ушул бөлүмдүн жана тармактар аралык эмгекти коргоо эрежелеринин талаптарын аткаруу зарыл.

22.1.4 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

22.2 Жумуш орундарын уюштуруу

22.2.1 Аккумулятордук батареяларды монтаждоо жүрүп жаткан бөлмөлөрдө пластинаны кандоого (пайка) чейин жана банкаларга электролиттерди куйганга чейин жасалгалоо иштери бүтүп, желдетүү, жылытуу жана жарыктандыруу тутуму сыноодон өткөрүлүп, ал эми жеткен жерлерде кислота менен щелочторду нейтралдаштыруу үчүн эритмелер куюлган идиштер (ёмкосттор) орнотулушу керек.

22.2.2 Кислота электролитин коргошундалган же болот гуммирленген ёмкостордо даярдоо керек, электролитти эритүү үчүн айнек жана эмалданган идиштерди колдонууга тыюу салынат.

22.2.3 Крандын электр орнотууларын монтаждоодон мурун тосмолору бар туруктуу төшөмөлөр монтаждалышы керек.

Көтөрүлгөн жабдыкты убактылуу жайгаштырууга тосмолор жана борт элементтери менен жабыдлган атайын бөлүнүп берилген жерлерде гана уруксат берилет.

22.2.4 Иштеп жаткан цехте электр орнотууларын монтаждоодо кранды ремонттоочу туюк жерге коюп, анын троллейлерин өчүрүп, жердетиш керек.

22.2.5 Лебедканын ж.б. куралдардын жардамы менен сымдарды, катанкаларды жана металл тасмаларын атайын тосулган аянттарда чыӊалууда болгон ачык электр орнотуулары жана чубалгылары жок жерлерде түздөө керек.

 22.2.6 Трос өткөрүүлөрүн монтаждоодо аралыктагы тирөөчтөрдү орноткондон кийин гана акыркы керүү иштерин жүргүзүү керек.

Тросту кергенде аны кармоого жана керүү зонасында болууга тыюу салынат.

22.2.7 Дубалдардагы тешиктерден кабелди алып өтүүдө жумушчулар дубалдын эки тарабында теӊ болушу керек.

 Дубалдан жумушчунун колунун учунун аралыгы 1 метрден кем эмес болууга тийиш.

22.2.8 Горелкаларды, кандагыч лампаларды күйгүзүүдө, кабелдик массаны жана эритилген кандооч болуучу металлды жылытууда кабель кудугунан 2 метрден жакын эмес аралыкта болуш керек.

Эритилген кандооч болуучу металлды жана жылытылган кабелдик массаны түшүрүүдө атайын чөмүчтөрдү же жабык бочокторду колдонуш керек жана коргоочу көз айнектерди тагынуу зарыл.

22.2.9 Жабык бөлмөлөрдө кабель муфталарына жана воронкаларына куюу үчүн кабелдик массаны жылытууда желдетүү камсыздалышы керек. Жылытууга колдонулган ёмкосттор өрт коопсуздугунун талаптарына жооп бериши керек.

 22.2.10 Трансформатордун корпусунда ширетүү иштерин жүргүзүүгө ага ширетүүчү жерден 200 - 250 мм чейин бийик деӊгээлде май куюлгандан кийин гана уруксат берилет.

22.2.11 Электр машиналарын жана трансформаторлорду электр тогу менен кургатууну баштоодон мурун алардын корпустары жердетилиши керек.

Өзүнүн багында же атайын металл бакта жайгашкан трансформаторду индукциялык жоготуулар методу аркылуу кургатууда магниттелген оромго тийгизбөөчү чаралар көрүлүшү керек.

22.2.12 Аба өчүрүүчүлөрдү(выключатель) сыноодо сыноо өтүп жаткан жерге 50 метрден жакын аралыкта иш өндүрүүгө жана болууга уруксат берилбейт. Аба жыйнагычтагы сактоочу клапан жөнгө салынып, жумушчу басымдан 10 %дан жогору болбогон басымда сыноодон өтүүгө тийиш.

Жумушчулар аба жыйнагычтын ичинде иш өндүргөн учурда аба жыйнагычка аба берүүчү трубопроводдордогу вентильдер кулпу салынып кулптанышы керек жана эскертүүчү плакаттар илинет. Агыза турган вентильдер ачык болуп, плакаттар же жазуулар менен белгилениши керек.

22.2.13 Чыӊалуу трансформаторлордун жана оӊдоо иштери жүрүп жаткан күч трансформаторлордун чынжырындагы сактагычтар (предохранитель) түшүрүлүшү керек. Сактагычтар түшүрүлгөн жерге «Аракетке келтирүүгө болбойт. Адамдар иштеп жатат» деген тыюу салган плакаттар илиниши керек.

22.3 Иш өндүрүү тартиби

22.3.1 Монтаждалган чынжырларды жана электр орнотууларды оӊдоо үчүн оперативдүү токту берүү зарыл болгон учурда аларга эскертүүчү плакаттарды (белиглерди) илүү керек.

 Оӊдоо иштерине тиешеси жок иштер токтотулуп, адамдар ал жерден чыгарылышы керек.

22.3.2 Аракетке келтирүүчү оӊдоо иштерин баштоого чейин бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө бардык ток алуучу жана башка көмөк чордондорго кеткен чубалгылар жабдыктан ажыратылып, жердетилиши керек.

 22.3.3 Монтаждалган электр чынжырларын жана электр жабдыктарын иштеп жаткан электр тармактарына кошууну ушул тармактарды эксплуатациялаган кызмат актарышы керек.

Аныкталган тартипте кабыл алынбаган электр тармактарын, бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдү, калкандарды, панелдерди убактылуу электр тармактары жана электр орнотуулары катары колдонууга жана туташтырууга, ошондой эле монтаждалган жана оӊдоого берилген электр орнотууларында оӊдоочу уюмдун уруксатысыз электр монтаждоо иштерин өндүрүүгө уруксат берилбейт.

 22.3.4 Электр орнотууда эксплуатациялык режимди киргизгенден (орноткондон) кийин жана аракетке келтирүүчү оӊдоо иштеринин жетекчисинин жазуу түрүндөгү заявкасы болгон учурда гана эксплуатациялык персонал жаӊы монтаждалган электр орнотууларында аракетке келтирүүчү оӊдоо иштерин актаруу учурунда ага жумушчу чыӊалууну бере алат.

Эксплуатациялык режим киргизилген калкандарга, башкаруу чордондоруна жана күч блокторуна туруктуу схема боюнча аракетке келтирүүчү оӊдоо иштерин жүргүзүү үчүн 1000 Вко чейин чыӊалууну убактылуу берүүгө уруксат берилет, бирок мындай учурларда берилген чыӊалууда эмгектин коопсуз шарттарын камсыздоочу иш-чараларды аткаруу боюнча милдет аракетке келтирүүчү оӊдоо (пусконаладочный) иштеринин жетекчисине жазуу түрүндө жүктөлөт.

22.3.5 Ажыратуучуларды ж.б кыюу тибиндеги аппараттарды көтөрүү, жылдыруу жана орнотуу «Туташтырылган» «Включено» абалында жүргүзүлөт, кайтма пружиналар менен же бири биринен эркин ажыроо механизми менен жабдылган аппараттарда «Ажыратылган» абалында жүргүзүлөт.

22.3.6 Приводдор менен кошулган выключателдерди жана ажыратуучуларды жөнгө салууда алардын өз алдынча же кокустан аракетке келип кетүүсүн алдын алган чаралар көрүлүшү керек.

22.3.7 Монтаждалып жаткан аппараттын чынжырларынын сактагычы монтаждоо иштери бүткөнгө чейин алынып ташталышы керек.

22.3.8 Коммутациялык аппараттарда аракетке келтирүүчү оӊдоо (пусконаладочный) иштери башталганга чейин төмөнкүлөрдү актаруу керек:

- коммутациялык аппараттардын пружина жана жүк приводдорун жумушчу эмес абалга келтирүү;

 - оперативдүү чынжырларды, сигнализация чынжырларын, приводдун күч чынжырларын жана жылытуу чынжырларын өчүрүү;

- өчүргүчтүн идишине жана пневматикалык приводдорго аба берүүчү трубопроводдордогу кулпуларды жаап, кулптоо, болгон абаны чыгаруу;

- аралыктан башкаруунун ачкычтарына жана кнопкаларына «Аракетке келтирүүгө болбойт. Адамдар иштеп жатат» деген тыюу салган плакаттар илиниши керек.

22.3.9 Приводдордо жана коммутациялык аппараттарда бир убакытта иштөөгө тыюу салынат.

22.3.10 Ток трансформатолордунда иштөөдө аларга туташтырылып жаткан чынжырларды толугу менен монтаждап бүтмөйүнчө экинчи оромдун выводдору трансформатордун баскычтарында кыска кошулуп, жердетилиши керек. Монтаждоо учурунда чыӊалуу трансформатолорунун бардык выводдору жердетилиши керек.

22.3.11 Электр тогу менен кургатуу учурунда обочолонтуунун каршылыгын өлчөөдө магниттөөчү жана жумушчу оролмолордун ток алуусу токтотулушу керек.

22.3.12 Чыӊалууну берүү менен байланышкан текшерүүлөр жана өлчөөлөр учурунда күч трансформаторунун капкагында болууга тыюу салынат.

22.3.13 Аккумулятордук бөлмөлөрдө электроддорду кандоого уруксат аккумулятор батареялары заряддарлып бүткөндөн кийин 2 сааттан эрте эмес убакытта берилет.

22.3.14 Электролиттин чыӊалуусун жана жыштыгын желим кол каптарды кийип, респираторлорду тагынып, обочолонтуучу желим килемчелеринде туруп өлчөө керек.

22.3.15 Аккумуляторлордун полюстарынын баскычтарынын абалын текшерүүдө диэлектрикалык кол каптарды кийүү керек. Аккумуляторлорду бири бирине кошуучу бурамаларды бек тартууда ачкычтын аккумуляторлордун ар кайсы полюсундагы пластиналарына тийип кетүүсүнө каршы чаралар көрүлүшү керек.

22.3.16 Чыӊалуудагы сымдар салынган созулган коробкалар, жашиктер, трубалар, блоктор аркылуу сымдарды керүү, ошондой эле ИӨД боюнча бекитилбеген трубаларда, лотоктордо жана коробкаларда зымдарды төшөөгө уруксат берилбейт.

22.3.17 Сымдардын жана кабельдердин обочолонтулушунун каршылыгын мегаомметр менен өлчөөнү электр коопсуздугу боюнча III квалификациялуу топтон төмөн эмес топко ээ персонал жүргүзүшү керек. Сыноо учурунда чыӊалууда болуп калышы ыктымал болгон сымдардын жана кабелдердин аягын обочолонтуу жана (же) тосуп коюу зарыл.

22.3.18 Электр передачаларынын аба чубалгыларын монтаждоодо төмөндөгүлөрдү тутууу зарыл:

- электр передачаларынын монтаждалган чубалгыларынын тилкелерин 3 километрден узак эмес аралыкта жердетип туруу;

- зымдарды же көтөрүүчү троссторду 4,5 метрден төмөн эмес бийиктикте, ал эми транспорт өткөн жерде 6 метрден төмөн эмес бийиктикте жайгаштыруу.

Зымды керүүдө адамдардын ички бурч жагында болуусуна уруксат берилбейт.

22.3.19 Барабандан кабелди кайта чубоодо кабель анын үстү жагынан чубалышы керек. Барабандан кабелди кайта чубоого уруксат тормоз куралы болгон учурда гана берилет.

22.3.20 Кабелди электр тогу менен жылытууда 380 Вольттон жогору чыӊалууну колдонууга уруксат берибейт. Жылытуу үчүн колдонулган электр машиналардын корпустары, ошондой эле кабелдин металл кабыгы 50 Вольттон жогору чыӊалууда жердетилиши керек, жылытылып жаткан тилкелерде өрт өчүрүүчү каражаттар жайгаштырылып, кезекчилик уюштурулушу керек.

 22.3.21 Башкаруу пультундагы, башкаруу калканындагы жана механизмдердеги персоналдардын ортосунда байланышты түзгөндөн кийин гана электр приборлорун сыноодон өткөрүүгө уруксат берилет.

22.3.22 Жол жана аяккы өчүргүчтөрдү, датчикти ж.б. автоматика каражаттарын түзөтүүдө (настройка) күч чынжырларында чыӊалуу алынып ташталышы керек.

22.4 Иштеп жаткан электр орнотууларда иштөө

22.4.1 Иштеп жаткан орнотууларда иштөөнү эмгекти коргоо боюнча тармактар аралык эрежелердин талаптарына ылайык жүргүзүү керек.

22.4.2 Иштеп жаткан электр орнотууларда электр монтаждоо жана оӊдоо иштерин, адатта, иш өндүрүү зонасында жайгашкан бардык ток алып жүрүүчү бөлүктөдөн чыӊалууну алып таштагандан кийин, аларды электр орнотуунун иштеп жаткан бөлүгүнөн ажыраткандан кийин, электр чынжырынын үзүлүшүнүн көрүнүп туруусун жана ажыратылган ток алып жүрүүчү бөлүктөрдүн жердетилишин камсыздагандан кийин жүргүзүү абзел. Иш өндүрүү зонасы монтаждоочу персонал ушул бөлүккө өтүп кетпеши үчүн, электр орнотуунун иштеп жаткан бөлүгүнөн текши же тор тосмо менен бөлүнүп турууга тийиш.

22.4.3 Иш өндүрүүнүн тосулган зонасына монтаждоо уюмунун персоналы же механизми үчүн өтмөктөр, адатта, иштеп жаткан орнотуулар жайгашкан бөлмөлөрдү жана аймактарды кесип өтпөшү керек.

22.4.4 Монтаждоо уюмуна иш өндүрүү зонасын бөлүп берүү, ага чыӊалуунун жаӊылыш берилүүсүн болтурбоо боюнча чараларды кабыл алуу жана иштеп жаткан бөлүктөн персоналдын жана механизмдердин өтө турган жерлерин көрсөтүп тосуу уруксат-акты менен таризделиши керек, ал эми монтаждоо уюмунун персоналы уруксат-наряды боюнча иш аткарат. Алардын таризделиши В жана Д-тиркемелерге ылайык ишке ашырылышы керек.

22.4.5 Иштеп жаткан ачык же жабык бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдө 22.4.2 п. баяндалган талаптарды тутуп, монтаждоо иштери аткарылыш керек болгон учурда, жана ошол эле учурда 22.4.3 п. талаптарын аткаруу мүмкүн болбогон учурда Д-тиркемеге ылайык таризде берилген уруксат-наряды боюнча иш өндүрүү керек.

Мындай учурларда ишке уруксатты эксплуатациялоочу уюмдун персоналы бериши керек. Бөлүштүрүүчү түзүлүштөрдүн иштеп жаткан бөлүгүнүн аймагынан персоналдын жана механизмдердин иш өндүрүүнүн тосулган зонасына өтүүсүнө уруксат эксплуатациялоочу уюмдун ушуга ыйгарым укуктуу өкүлүнүн коштоосу болгон учурда гана берилет.

 22.4.6 Өзгөчө учурларда, 22.4.2 жана 22.4.3 п. талаптарын аткарууга мүмкүн болбогондо, ишти Д-тиркемедеги таризге ылайык берилген уруксат-наряд боюнча аткарышат. Уруксат-нарядда башка талаптар менен катар, ушул тилкеде иштерди эксплуатациялоочу байкоочу-уюмдун өкүлүнүн катышуусунда гана аткарууга уруксат берилери жөнүндө айтылышы керек.

Байкоочу жумушчу орундардын тосмолору бузулбагандыгын, эскертүүчү плакаттардын ордунда илингенин жана өчүрүлгөн ток алып жүрүүчү бөлүктөгө жумушчу чыӊалуунун берилишин болтурбоону, монтаждоо бригадасынын мүчөлөрү тарабынан чыӊалууда калган ток алып жүрүүчү бөлүктөрдөн коопсуз аралыкта болуусун контролдоого милдеттүү.

22.4.7 Электр монтаждоо уюмунун персоналы иштеп жаткан электр орнотууларда иштөөгө уруксат алардан мурун ишке уруксат берүүчү адам тарабынан жумушчу орунда электр коопсуздугу боюнча нускама менен тааныштырылышы керек.

 22.4.8 Жаӊы монтаждалган электр орнотууларга жумушчу чыӊалуу жумушчу комиссиянын чечими боюнча берилет. Табылган бүтпөй калган иштерди бүтүрүү зарыл болгон учурларда, электр орнотуулар өчүрүлүп, шлейфтерди, шиналарды демонтаждоо жолу менен, жабдууларга түшүрүү же кабелдерди ажыратуу аркылуу иштебей тургандардын разрядына өткөрүлүшү керек. Өчүрүлбөгөн ток алып жүрүүчү бөлүктөр бүтпөй калган иштерди бүтүргөнгө чейин кыскартылып, жердетилиши керек.

23 Тоо өндүрүшүнүн өткөөлү боюнча иштер

23.1 Ишти уюштуруу

23.1.1 Тоо өндүрүшүнүн өткөөлү (мындан ары - өткөөл иштери) боюнча ж.б. жумушчуларды жер алдындагы өндүрүштө жайгаштыруу менен байланышкан иштерди аткарууда жумушчуларга жумуштун мүнөзү менен байланышкан ӨЖЭКПМКнын 2018-ж.10.03. №01-7/171 буйругу менен бекитилген «Пайдалуу кендерди казууга байланыштуу эмес объекттерди, ошондой эле пайдалуу кендерди жер алдынан казып чыгуучу объекттерди куруу жана эксплуатациялоо өндүрүш процесстеринин коопсуздук эрежелерине» жана ӨЖЭКПМКнын 2018-ж. 24.04. №01-7/203 буйругу менен бекитилген «Пайдалуу кендерди ачык ыкма менен казуу өндүрүш процессинин коопсуздук эрежелерине» ылайык төмөндөгү зыяндуу жана кооптуу таасирлердин алдын алуу боюнча иш-чаралар каралышы керек:

- урап жаткан тоо тектери (породалары);

- кыймылда болгон машиналар жана алардын жумушчу органдары, ошондой эле алар жылдырып жаткан транспорт каражаттары;

- жумушчу зонадагы абанын курамында чаӊдын жана зыяндуу заттардын өтө көп болуусу;

- адамдын денеси аркылуу чагылышуу боло турган электр чынжырындагы жогорку чыӊалуу.

23.1.2 Өткөөл иштеринин коопсуздугу уюштуруу-технологиялык документтерде (КУД, ИӨД) камтылган эмгекти коргоо боюнча төмөндөгү чечимдердин негизинде камсыздалышы керек:

- текти иштетүүнүн иретин, ошондой эле өндүрүүнүн убактылуу жана туруктуу тиреп бекитүүлөрүн иш тилкелеринин геологиялык жана гидрогеологиялык шарттарын эске алып аныктоо;

- текти иштетүү жана жүктөө үчүн, текти (породаны) жана материалдарды (конструкцияларды) транспорттоо үчүн, туруктуу бекемдөөлөрдү тургузуу үчүн механизация каражаттарын тандоо;

- жер алдындагы өндүрүштү желдетүүнүн схемасы жана долбоору;

- сууну сордуруп алуу схемасы жана долбоору;

- аварияларды алдын алуу жана жоюу боюнча иш-чаралар;

- жер үстүндөгү жана жер алдындагы коммуникациялардын, имараттардын жана курулмалардын бүтүндүгүн жана сакталуусун камсыздоо.

23.1.3 Жер алдындагы курулмаларды курууда тиешелүү Жер алдындагы курулмаларды куруудагы коопсуздук эрежелерин жетекчиликке алуу керек.

23.1.4 Тоо өндүрүшүнүн өткөөл иштерин баштоодон мурун жумушчулар тил кат жазып, иш тилкесинин геологиялык жана гидрогеологиялык шарттары менен таанышып чыгууга милдеттүү.

Иштердин геологиялык жана гидрогеологиялык шарттары авариялардын болушуна мүмкүн болуп өзгөргөн учурда жер алдындагы иштерди токтотуп, авария кырдаалын алдын алуу жана жоюу боюнча иш-чаралар көрүлүшү керек.

23.1.5 Жер алдындагы курулуштун ар бир объектиси үчүн аварияны жоюу боюнча мерчем бекитилиши керек, ал эми иштеп жаткандар авария болгон учурда өздөрүн алып жүрүү эрежелерине окутулушу керек.

Ар бир тилке аварияны жоюуга зарыл болгон аспаптардын, материалдардын, өрт өчүрүүчү ж.б. каражаттардын запасы менен, ошондой эле аларды колдонуу боюнча көрсөтмөлөр менен камсыздалышы керек.

23.1.6 Тоо өндүрүшүнүн өткөөл иштерин баштоодон мурун жер үстүндөгү жана жер алдындагы коммуникациялардын, имараттардын жана курулмалардын бүтүндүгүн жана сакталуусун камсыздоо боюнча иш-чаралар аткарылышы керек.

 23.1.7 Жетекчи жүмүш өндүрүүдө иштин зыяндуу жана кооптуу факторлоруна жараша тастыктамасы бар жеке коргонуу каражаттарды сөзсүз түрдө камсыздоого жана аларды колдондурууга милдеттүү.

23.2 Жумушчу орундарды уюштуруу

23.2.1 Жарыкта бекитүүлөр эске алынып, өндүрүштөрдүн туурасынан кеткен кесилишинин өлчөмү өткөөлдөрдүн габариттерин 6- бөлүмдүн талаптарына ылайык, колдонулуучу механизация менен транспорттун габариттерин эске алып, сактап калууну камсыз кылышы керек.

23.2.2 Иштетилген породаны, материалдардын калдыктарын, ажыратылган бекитүүлөрдү жана пайдаланылбай калган жабдыктарды өткөөл иштеринде дароо эле алып таштоо керек.

Жер алдындагы иш өндүрүүдө өткөөлдөрдү жана рельс жолдорду үймөктөп толтурууга тыюу салынат.

23.2.3 Шахта стволдорунда жана тоннелдерде өткөөл иштерин жүргүзүүдө бургулоо-жардыруу жана ширетүү иштерин өндүргөн тилкелерди ордунан сордуруучу жасалма желдетүү менен камсыздоо керек.

23.2.4 Тиешелүү коопсуздук каражаттарын колдонуп, кооптуулуктарды жоюу боюнча иштерди аткаруудан тышкары, абалы жумушчуларга кооптуу жагдайды түзгөн тоо өндүрүштөрү адамдардын кирүүсүнө жабык болушу керек.

23.2.5 Жер алдындагы өндүрүштөрдөгү жумушчу жана авария электр жарыктандыруунун ток алуусун ар кайсы булактардан камсыздоо керек.

23.2.6 Жер алдыдагы өндүрүштөрдө колдонулуучу электр орнотуулар жарылып кетүү кооптуулугу бар шарттарда жарылып кетпей тургандай кылып жасалышы керек.

23.2.7 Шахтанын стволунун чыгыш тешигинин тиреп бекитүүсү мермечделген аянттын деӊгээлинен 0,5 метрден төмөн эмес бийиктикке көтөрүлүшү керек.

Чыгыш тешик текши төшөмө менен жабылат, анын үстүнө текти (породаны) жана материалдарды коюуга болбойт. Чыгыш тешиктин тегерегинде туурасы 1 метрден кем эмес бош өткөөл калтырылат.

23.2.8 Шахта стволдорунда өткөөл иштерин жүргүзүүдө забойдо жүргөн жумушчулар төбөдөн түшүүчү нерселерден сактоочу төшөмө менен корголушу керек, андай төшөмө иштетилип жаткан грунттун деӊгээлинен 4 метрден бийик эмес деӊгээлде орнотулушу керек.

23.2.9 20 метрге чейинки тереӊдикте бүтөлгөн (заложенный) вертикалдуу стволдо адамдарды жер алдындагы өӊдүрүшкө түшүрүү үчүн бөлүм жасалышы керек. Ал перилалары бар шаты менен жабдылып, жүк бөлүмүнөн текши капталып бөлүнүүгө тийиш.

Вертикалдуу стволдун тереӊдиги 20 метрден төмөн болгон учурда адамдарды көтөрүп-түшүрүүгө механизацияланган каражаттарды орнотуу керек.

23.3 Иш өндүрүү тартиби

23.3.1 Тоо өндүрүшүнүн убактылуу тиреп бекитүүлөрүн ИӨДдө бекитилгендерге жана убактылуу тиреп бекитүүлөрдүн паспортторуна ылайык орнотуу керек.

Геологиялык жана гидрогеологиялык шарттар өзгөргөн учурда убактылуу тиреп бекитүүлөрдүн паспорттору кайрадан каралып чыгууга тийиш.

23.3.2 Жер алдындагы өндүрүү забойунан жасоонун (обделка) (туруктуу бекитүүлөрдүн) артта калуусунун чоӊдугу долбоордо максималдуу уруксат берилгенден ашпоого тийиш. Забой менен жасоонун ортосундагы өндүрүү тилкеси убактылуу бекитүүлөр менен бекемделиши керек же өткөөл калкан конструкциялары менен корголушу керек.

Убактылуу бекитүүлөрдүн контуру боюнча шынаалар кагылып чыгышы керек. Бекитүүлөр менен өндүрүүнүн үстүнүн ортосундагы боштуктарга таш төшөлүшү керек.

23.3.3 Тоо иштеринин аягына чейин өндүрүштүн убактылуу тиреп бекитүүлөрүнүн абалына, иш тилкелеринде геологиялык жана гидрогеологиялык шарттар ИӨДдө көрсөтүлгөндөргө ылайык келерине көзөмөл жүргүзүлүшү керек.

 23.3.4 Өткөөл иштерин жүргүзүүдө жарылуучу материалдарды колдонууну, ошондой эле тоо иштерин өндүрүүнү Кыргыз Республикасынын 2016 – жылы 30 сентябрда № 521 токтому менен бекитилген “Жардыруу иштерин жүргүзүүдө бирдиктүү коопсуздук эрежелеринин” талаптарына ылайык ишке ашыруу керек.

 23.3. 5 Өткөөл иштерин өндүрүүдө текти (породаны) иштетүү забойдун жогорку бөлүгүнөн баштап, бардык учурларда текши забой менен же тепкич менен жүргүзүлүшү керек. Механизациялашкан комплексттерди колдонуп иштеп жаткан забойлорго бул эреженин тиешеси жок.

23.3.6 Көӊтөрө салма вагонеткаларды колдонууда аларды өзүнөн өзү көӊтөрүлүп кетүүсүнө каршы бекиткич менен жабдуу керек. Вагонеткаларды бортторунан ашыра жүктөөгө жана кыймыл учурунда коштоосуз калтырууга тыюу салынат.

23.3.7 Горизонталдуу өндүрүштөрдө жылып турма составдын максималдуу ылдамдыгы төмөндөгүлөрдөн ашпоого тийиш:

- кол менен откатка кылууда –саатына 4 км;

- түгөнбөс аркан менен откатка кылууда –саатына 3,6 км;

- аяккы аркан менен откатка кылууда –саатына 5,4 км;

- электровоз менен откатка кылууда –саатына 10 км.

23.3.8 Бир эле өндүрүштө вагонтекаларды кол менен да, механизациялаштырылган откатка кылууга уруксат берилбейт.

Кол менен откатка кылууда вагонетканын алдыӊкы дубалында жарык белгиси орнотулушу керек.

23.4 Иш өндүрүүнүн атайын методдору

23.4.1 Калкандуу тоннелдерде өткөөл иштерин өндүрүүдө:

- монтаждалган калканды, анын механизмдерин жана куралдарын эксплуатацияга киргизүүгө уруксат акт менен кабыл алгандан кийин гана берилет;

- топуракты калкандын козырегунун чегинде гана иштетүү керек;

- туруксуз жана начар топурактарда забойдун маӊдайын убактылуу бекитүү менен бекемдеш керек, ал эми чубурма топурактарда, адатта, горизонталдуу аянттары бар калкандарды пайдалануу керек. Алардын саны аянтта топурактын туруктуулугун камсыздашына жараша болот;

- калканды сменанын мастеринин же иш өндүрүүчүнүн көзүнчө жылдыруу керек, тиреп бекитүүлөргө байкоо жүргүзгөндөрдөн тышкары, жылдыруу учурунда забойдун жанында жумушчулар болбошу керек.

23.4.2 Тоӊгон топуракты тоо өндүрүшүнүн өткөөл иштеринде:

- тоӊгон топурактын долбоордогу калыӊдыктагы туюк контуру пайда болгондо жана топурактын температурасы долбоордогу температурага жеткенден кийин гана иш өндүрүүгө уруксат берилет;

- өткөөл иштеринде тоӊгон породалардын температурасын контролдоо уюштурулушу керек, нымдуу тактар пайда болгон учурда, ошондой эле контролдонуп жаткан скважиналарда породалардын температурасы жогорулаган учурда иштин коопсуздугун камсыздоочу чаралар көрүлүүгө тийиш;

 - тоӊгон топурактарда убактылуу бекитүүлөр забойдун маӊдайынан артта калган учурларда тоо өндүрүшүнүн өткөөл иштерин жүргүзүүгө уруксат берилбейт.

23.4.3 Трубаларды горизонталдуу абалда түшүрүүдө трубанын диаметри 1200миллиметрден кууш эмес жана узундугу 40 метрден узун эмес болгон учурда, ошондой эле забойго зыяндуу газдардын, жер алдындагы суулардын жана плывундардын кириши жокко чыгарылган учурларда анда жумушчулардын болуусуна уруксат берилет.

Жумушчунун трубопроводдун ичинде тынымсыз болуусу 1 сааттан ашпоого тийиш, ал эми циклдердин ортосундагы аралык 30 минуттан кем эмес болууга тийиш.

Узундугу 10 метр жана андан узун болгон трубопроводу саатына 10 метр таза аба берип туруучу жасалма желдеткичтер менен камсыздоо керек.

23.4.4 Тешип өтүүчү трубопроводдун башынын кескич бөлүгүнөн тышкары забойду иштетүүгө уруксат берилбейт.

Топурактын бийиктиги трубанын диаметринин жарымынан чоӊ болбогон арабаларда транспорттоо керек.

 Забойдун жанында топуракты чогултууга жана трубанын ичинде кол менен ыргытууга тыюу салынат.

А-тиркеме

Ушул ченемдерде жана эрежелерде шилтемелер жасалган ченемдик укуктук акттардын тизмеси

1 2004-ж. 4-августунда кабыл алынган № 106 КР «Кыргыз Республикасынын Эмгек кодекси» мыйзамы.

2 2003-ж. 1-августунда кабыл алынган № 167, 2004-ж. 5-апрелинде кабыл алынган № 225 КР «Эмгекти коргоо жөнүндө» мыйзамы.

3 2000-ж. 24-мартында КР Өкмөтүнүн № 158 токтому менен бекитилген «Эмгекти коргоо боюнча кызмат жана ишти уюштуруу жөнүндө» типтүү жобо.

4 1998-ж. 16-октябрында кабыл алынган № 130 КР «Кесиптик бирдиктер жөнүндө» мыйзамы.

5 2004-ж. 21-августунда кабыл алынган № 164 КР «Жамааттык келишимдер жөнүндө» мыйзамы.

6 2004-ж. 5-апрелинде КР Өкмөтүнүн № 225 токтому менен бекитилген «Эмгекти коргоо боюнча кызмат жана ишти уюштуруу жөнүндө» типтүү жобону жана «Уюмдардын кызматкерлерин эмгекти коргоого окутуу тартиби жана алардын эмгекти коргоонун талаптарын билүүсүн текшерүү жөнүндө» жобону бекитүү жөнүндө» жобо.

 7 2005-ж. 2-декабрындагы КР Өкмөтүнүн № 548 «18 жашка чейинки аялдар жана жумушчулар жүктөрдү кол менен көтөрүүдө жана жылдырууда уруксат берилген чектеги жүк ченемдерин бекитүү жөнүндө» токтому.

8 2000-ж. 24-мартында КР Өкмөтүнүн № 158 токтому менен бекитилген «Аялдардын эмгегин колдонууга тыюу салган зыяндуу жана кооптуу эмгек шарттары бар өндүрүштүн, иштердин, кесиптердин жана кызматтардын» тизмеси.

9 КР Өкмөтүнүн 2012-ж. 27-сентябрындагы № 656 токтомунун редакциясындагы КР Өкмөтүнүн 2001-ж. 2-июлундагы № 314 «Аялдардын эмгегин колдонууга тыюу салган зыяндуу жана кооптуу эмгек шарттары бар өндүрүштүн, иштердин, кесиптердин жана кызматтардын тизмеси жөнүндө» токтому.

10 КР Өкмөтүнүн 2011-ж. 16-майындагы № 225 «Кыргыз Республикасынын коомдук саламаттыкты сактоо чөйрөсүндө ченемдик укуктук акттарды бекитүү жөнүндө» токтому:

- алар менен иштөөдө жумушчулардын милдеттүү түрдө алдын ала жана мезгил-мезгили менен медициналык кароодон өтүп туруусун талап кылган зыяндуу заттардын жана жагымсыз өндүрүш факторлорунун тизмеси;

- алар менен иштөөдө жумушчулардын милдеттүү түрдө алдын ала жана мезгил-мезгили менен медициналык кароодон өтүп туруусун талап кылган иштердин тизмеси;

- автотранспорт жана жеке транспорт каражаттарын башкаруу иштерине уруксат берүүгө медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмеси;

 - жумушка кирүүдө милдеттүү түрдө жана жана мезгил-мезгили менен медициналык кароодон өтүп туруучу декреттелген контингенттин тизмеси;

- зыяндуу заттар жана жагымсыз өндүрүш факторлор менен байланышкан ишке уруксат берүүгө жалпы медициналык каршы көрсөтмөлөрдүн тизмеси;

А-тиркеменин уландысы

 - жумушчуларды жумушка кирүүдө милдеттүү түрдө жана жана мезгил-мезгили менен медициналык кароодон өткөрүү боюнча нускама;

 - Кесиптик оорулардын тизмесин колдонуу боюнча нускама;

- Кесиптик ооруларды иликтөө жана эсепке алуу жөнүндө жобо.

11 КР Өкмөтүнүн 1997-ж. 25-июнундагы № 374 токтому менен бекитилген «Зыяндуу эмгек шарттарында эмгектенгендерге сүт жана ага барабар азык-түлүктөрдү акысыз берүү жөнүндө эрежеси» жана «Самын, жуунуучу жана дезинфекциялоочу каражаттарды берүү жөнүндө жобосу».

12 КР Өкмөтүнүн 2013-ж. 10-сентябрындагы № 509 редакциясындагы, КР Өкмөтүнүн 2001-ж.27-февралында №64 токтому менен бекитилген «Өндүрүштөгү кырсыктарды иликтөө жана эсепке алуу жөнүндө» жобо.

13 Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 1995-жылдын 8-февралында № 33 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Ишканалары, уюмдары, мекемелери жана турак фонду үчүн өрт коопсуздугу эрежелери

14 КР 2016-ж. 7-июнундагы № 78 «Өрт коопсуздугун камсыздоо жөнүндө» мыйзамы.

15 Евразия экономикалык комиссиянын 2017-ж.23-июнунда № 40 чечими менен кабыл алынган Евразия экономикалык биримдигинин «Өрт өчүрүүчү жана өрт коопсуздугун камсыздоочу каражаттарына талаптар жөнүндө» техникалык регламент. (043/2017 ЕАЭБ ТР).

16 КР Өкмөтүнүн 1996-ж. 1-июлундагы № 298 «Жеӊилдетилген пенсиондук камсыздандырууга укук берген өндүрүштүн, иштердин, кесиптердин жана кызматтардын тизмесин бекитүү жөнүндө» токтому.

17 Бажы биримдигинин комиссиясынын чечими менен 2011-ж. 9-декабрында бекитилген № Бажы биримдигинин «Жеке коргонуу каражаттарынын коопсуздугу жөнүндө» техникалык регламенти (019/2011 ББ ТР).

18 2015-ж. 20-июлдага № 181 редакциясындагы КР 1998-ж. 20-апрелиндеги № 52 «Кыргыз Республикасында жол кыймылы жөнүндө» мыйзамы.

19 КР Өкмөтүнүн 2016-ж. 16-январындагы №9 редакциясындагы, КР Өкмөтүнүн 1999-ж.4-августунда № 421 токтому менен бекитилген «Кыргыз Республикасынын жол кыймылынын эрежелери» токтому.

 20 Бажы биримдигинин комиссиясынын чечими менен 2011-ж. 9-декабрында бекитилген № 87 Бажы биримдигинин «Дөӊгөлөктүү транспорт каражаттарынын коопсуздугу жөнүндө» техникалык регламенти (018/2011 ББ ТР).

21 КР 2017-ж.18-майындагы № 83 редакциясындагы КР 1996-ж.17-июнундагы № 22 «Өрт коопсуздугу жөнүндө» мыйзамы.

22 Бажы биримдигинин 2011-ж.18-октябрындагы № 823 «Машиналардын жана жабдыктардын коопсуздугу жөнүндө» техникалык регламенти (010/2011 ББ ТР).

23 КР Өкмөтүнүн 2008-ж. 29-декабрындагы № 280 токтому менен бекитилген «Машиналарды жана жабдыктарды коопсуз эксплуатациялоо жана утилизацияга чыгаруу жөнүндө» техникалык регламенти.

Газ чарбасындагы коопсуздук эрежелери.

А-тиркеменин уландысы

25 КР Өкмөтүнүн 2015-ж. 3-июлундагы № 443 токтомунун редакциясындагы КР Өкмөтүнүн 2013-ж. 3-майындагы № 239 токтому менен бекитилген «Транспорт каражататтарын техникалык кароодон өткөрүүнүн тартиби жөнүндө» жобо.

26 КР Өкмөтүнүн 2016-ж. 11-апрелиндеги № 198 токтому менен бекитилген «Автомобиль транспорту менен коооптуу жүктөрдү ташуу эрежелери».

27 КР Өкмөтүнүн 2011-ж. 23-сентябрындагы № 587 токтому менен бекитилген «Көтөрүүчү-транспорт жабдыгынын жана аны эксплуатациялоо процессинин коопсуздугу» техникалык регламенти.

28 КР Мамкурулушунун2011-ж.30-декабрындагы № 135 буйругу менен бекитилген, №СК1 каталогуна киргизилген «Асбест менен жана курамында асбести бар материалдар менен иштөө» 2.2.3.0013-03 санитардык эрежелер жана ченемдер.

29 КР Мамлекеттик техникалык көзөмөлүнүн, КР Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин, Жарандык коргоонун, КР Тышкы соода жана өнөр жай министрлигинин, КР Ички иштер министрлигинин 2000-ж. 29-мартында № 2\4 токтому менен бекитилген «Жардыруу иштериндеги бирдиктүү коопсуздук эрежелери».

30. 1986-ж. «Асбестти колдонууда эмгекти коргоо жөнүндө» 162-Эл аралык эмгекти коргоо конвенциясы.

31. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2017 - жылдын 18- августундагы № 516 токтому менен бекитилген «Кооптуу өндүрүштүк объекттердин өнөр жайлык коопсуздугу жаатында иш жүргүзгөн уюмдар тарабынан өндүрүштүк контролду уюштуруунун жана ишке ашыруунун тартиби жөнүндө жобо»;

32 Кыргыз Республикасынын өнөр жай, энергетика жана жер казыгнасын пайдалануу мамлекеттик комитетинин 2018 – жылдын 24 -апрелиндеги № 01-7/202 буйругу менен бекитилген «Кооптуу өндүрүштүк объекттерде аварияларды жана кокустуктарды техникалык изилдөөнү жүргүзүү жөнүндө жобо»,

33 Кыргыз Республикасынын өнөр жай, энергетика жана жер казыгнасын пайдалануу мамлекеттик комитетинин 2018 – жылдын 12- майындагы № 01-7/239 буйругу менен бекитилген:

 «Кооптуу өндүрүш чөйрөсүндө мекемелердин адистерин даярдоо жана атестациялоо иштерин уюштуруу боюнча жобо»;

«Кооптуу өндүрүш чөйрөсүндө мекемелердин жумушчуларынын билимин текшерүү жана окутууну уюштуруу боюнча жобо».

34 Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин 2018-жылдын 11-июнунда № 13-нпа буйругу менен бекитилген «Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму жөнүндө жобо»/

35 КЧ КР 12-02:2018 Курулуш өндүрүшүн уюштуруу.

 Ченемдик документтер:

Ушул Курулуш ченемдеринде техникалык ченеп белгилөө жана стандартташтыруу чөйрөсүндөгү төмөндөгү техникалык ченемдик укуктук акттарга (мындан ары - ЧУА) шилтемелер пайдаланылды.

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Чуулдоо. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.1.003-83;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Өрт коопсуздугу.

А-тиркеменин уландысы

Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.1.004-91;

 «Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жумушчу зонанын абасына жалпы санитардык-гигеналык талаптар» МАСТ 12.1.005-88;

 «Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Радио жыштыгынын электр магнит талаалары. Жумушчу орундардагы уруксат берилген деӊгээлдер жана контролдоону жүргүзүүгө талаптар» МАСТ 12.1.006-84;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Зыяндуу заттар. Коопсуздуктун классификацияланышы жана жалпы талаптары. МАСТ 12.1.007-76;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жарылып кетүү коопсуздугу. Жалпы талаптар» МАСТ 12.1.010-76;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Дирилдөө коопсуздугу. Жалпы талаптар» МАСТ 12.1.012-90;

«Электр статикалык талаалар. Жумушчу орундардагы уруксат берилген деӊгээлдер жана контролдоону жүргүзүүгө талаптар» МАСТ 12.1.045-84;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жумушчу орундардагы чуулдоону өлчөө методдору» МАСТ 12.1. 050-86;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Өндүрүш жабдыктары. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.2.003-91 Мамстандарт;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Электр техникалык буюмдар. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.2.007.0-75 Мамстандарт;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Металлды иштетүүчү станоктор. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.2.009-99;

«Айнек өнөр жайы үчүн машиналар жана жабдыктар. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.2.015-93;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Компрессордук жабдыктар. Стационардуу компрессордук станциялардын жана орнотуулардын чуулдоо мүнөздөмөсүн аныктоо методу. МАСТ 12.2.016.4-91;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Кузнечнопресс жабдыктары. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.2.017-93;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Конвейерлер. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.2.022-80;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жалпы колдонуучу желдеткичтер. Чуулдоо мүнөздөмөсүн аныктоо методу. МАСТ 12.2.028-84;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Ишти отуруп жасоодогу жумушчу орун. Жалпы эргономикалык талаптар. МАСТ 12.2.032-78;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Ишти туруп жасоодогу жумушчу орун. Жалпы эргономикалык талаптар. МАСТ 12.2.033-78;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Эритүү өндүрүшү үчүн технологиялык жабдыктар. Коопсуздук талаптары. МАСТ 12.2.046.0-90;

                 «Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Өндүрүш жабдыктары. Сактоочу тосмолор. МАСТ 12.2.062-81;

                 «Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму.Өндүрүш процесстери. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.3.002-75;

А-тиркеменин аягы

 «Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Электр ширетүү иштери. Коопсуздук талаптары». МАСТ 12.3.003-86;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Сырдап-боё иштери. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.3.005-75;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Металл жана металл эмес, органикалык эмес жабууларды өндүрүү. Коопсуздуктун жалпы талаптары»

МАСТ 12.3.008-75;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жүктөө-түшүрүү иштери. Коопсуздуктун жалпы талаптары» МАСТ 12.3.009-76;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Металлдарды кесип иштеп чыгуу. Коопсуздук талаптары». МАСТ 12.3.025-80;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Металлдарды газ-жалын менен иштеп чыгуу. Коопсуздук талаптары». МАСТ 12.3.036-84;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жеке коргонуу каражаттары. Атайын кол каптар. Техникалык талаптар». МАСТ 12.4.010-75 Мамстандарт;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Дирилдөө. Жумушчу орундарда дирилдөөнү өлчөө жана контролдоо каражаттары. Техникалык талаптар». МАСТ 12.4.012-83;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Сактоочу көз айнектер. Жалпы техникалык шарттар». МАСТ 12.4.013-85;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Бетти сактоочу калканчалар. Жалпы техникалык талаптар жана контролдоо методдору». МАСТ 12.4.023-84;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Белги берүүчү (сигнал) түстөр жана коопсуздук белгилери». МАСТ 12.4.026-76 ;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жогорку температурадан сактоочу аялдар үчүн костюмдар. Техникалык шарттар». МАСТ 12.4.044-87;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Жогорку температурадан сактоочу эркектер үчүн костюмдар. Техникалык шарттар». МАСТ 12.4.045-87;

«Жогорку температурадан сактоочу атайын бут кийим. Техникалык шарттар». МАСТ 12.4.050-78;

«Эмгек коопсуздугунун стандарттарынын тутуму. Курулуш. Инвентардык сактоочу тосмолор. Жалпы техникалык шарттар». МАСТ 12.4.059-89;

«Сактоочу белдемчилер» МАСТ 12.4.184-95.

КМС 1.5-2017 Кыргыз Республикасынын улуттук стандартташтыруу системасы. Улуттук стандарттар. Баяндоо,тариздөө жана белгилөө эрежеси.

Эскертме: ушул техникалык нормаларды пайдаланууда ченемдик укуктук акттардын иштешин Кыргыз Республикасынын аймагында иштеп жаткан Архитектура жана курулуш чөйрөсүндө техникалык ченемдик укуктук акттардын тизмеси боюнча жана үстүдөгү жылдын 1-январында түзүлгөн каталог боюнча ошондой эле үстүдөгү жылда жарыяланган тиешелүү маалыматтык көрсөткүчтөр боюнча текшерүү максаттуу болот.

Б-тиркеме

Терминдер жана алардын аныктамалары

Б-тиркеменин уландысы

Б-тиркеменин уландысы

                                                                                                                                 Б- тиркеменин аягы

В-тиркеме

Тариз

(уюмдун) аймагында курулуш-монтаждоо иштерин өндүрүүгө

УРУКСАТ- АКТЫ

……………. шаары ___________ «___» _________20__ -ж.

_________________________________________________________________________

(иштеп жаткан ишкананын же курулуп жаткан объекттин, уюмдун аталышы)

Биз, төмөндө кол койгондор, уюмдун өкүлү___________________________________________________________________________

 (аты-жөнү, кызматы)

Генералдык подрядчиктин (субподрячдчиктин) өкүлү____________________________

__________________________________________________________________________

 (аты-жөнү, кызматы)

Төмөндөгүлөр жөнүндө ушул актты түздүк.

Техникалык персоналдын-генералдык подрядчиктин(субподрядчиктин) өкүлүнүн жетекчилиги астында төмөндөгү мөөнөткө:

башталышы «___»_________, аягы «__»___________

уюм(генподрядчик) __________________________________________________________________________ (октордун, белгилердин аталышы жана чийменин номери)

__________________________________________________________________________ (иштердин аталышы) координаттары менен чектелген тилкени (аймакты) өндүрүүгө көрсөтөт.

Иштер башталганга чейин иш өндүрүшүнүн коопсуздугун камсыздаган төмөндөгү иш-чараларды аткаруу зарыл

Уюмдун өкүлү (генподрядчиктин) ________________________

 (колу)

Генералдык подрядчиктин төрагасы (субподрядчиктин)_______________

 (колу)

Эскертме: - иш-чараларда курулуш аянтында коопсуз эмгек шарттарын камсыздоо боюнча тараптардын өз ара жоопкерчиликтери каралат;

 – ушул уруксат-акттын иштөө мөөнөтү бүткөндөн кийин зарыл болгон учурда жаӊы мөөнөткө уруксат-акт түзүү керек.

 Г-тиркеме

Кооптуу факторлордун таасири боюнча кооптуу зоналардын чектери

Г.1 Көтөрүүчү крандар менен үстүнөн жүктөрдү жылдырып жаткан жердин, ошондой эле курулуп жаткан имараттын жанындагы кооптуу зоналарынын чектери жылдырылып жаткан жүктүн же имараттын дубалынын сырткы эӊ кичине габаритинин горизонталдуу проекциясынын четки чекитинен, жылдырылып жаткан жүктүн эӊ чоӊ габаритин жана Г.1

 таблицасына ылайык жүк кулап түшкөндө анын учуп түшүүсүнүн минималдуу аралыгын кошуу менен кабыл алынат.

Г.1 Т а б л и ц асы.

Г.2 Электр тогу урушу мүмкүн болгон кооптуу зонанын чектери Г.2. таблицасына ылайык аныкталат.

Г.2 Т а б л и ц асы

Г.3 Зыяндуу заттардын таасири тийиши мүмкүн болгон кооптуу зоналардын чектери 12.1.005. Мамстандарт боюнча аныкталган зыяндуу заттардын уруксат берилген концентрациясынан ашып кетүүсү боюнча өлчөөлөр менен аныкталат.

Г.4 Эгерде паспортто же өндүрүүчү-заводдун нускамасында башка катуу талаптар коюлбаса, машиналардын жана жабдыктардын кыймылдап жаткан бөлүктөрүнүн жанындагы кооптуу зоналардын чектери 5 метрге чейинки аралыкта аныкталат.

Д-тиркеме

 Таризи

Кооптуу же зыяндуу факторлордун таасири болгон жерлерде

иш өндүрүүгө УРУКСАТ-НАРЯДЫ

Берилди: «___» ______________20__-ж.

Иштөө мөөнөтү «___»______________20__-ж.

1 Иштин жетекчиси ______________________________________________________

 (аты-жөнү, кызматы)

2 _____________________________________________________ иштерди аткаруга

 (иштердин аталышы,орду, аткаруу шарттары)

__________________________________________________________________________

3 Ишти өндүрүп жатканда аткарылып жаткан ишке карабастан таасир эткен же пайда болушу ыктымал болгон өндүрүш факторлору:

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

4 Иш өндүрүүгө чейин төмөндөгү иш-чараларды аткаруу зарыл:

Иштин башталышы саат ___ ___мин. (өткөндө) 20__-ж.

Иштин аягы саат ___ ___мин. (өткөндө) 20__-ж..

5 Иш өндүрүүдө төмөндөгү иш-чараларды аткаруу зарыл:

6 Ишти аткаруучулардын курамы

Д-тиркеменин уландысы

7 Уруксат-нарядды берди____________________________________________________

(уюмдун жетекчисинин буйругу менен ыйгарым укукка __________________________________________________________________________

 ээ болгон адам, аты-жөнү, кызматы, колу)

Уруксат-нарядды кабыл алды________________________________________________

 (аты-жөнү, кызматы, колу)

8 Иштеп жаткан ишкананын (эксплуатациялап жаткан уюмдун) иш өндүрүүгө жазуу түрүндөгү уруксаты бар.

Курулуш өндүрүшүнүн коопсуздугу боюнча иш-чаралар макулдашылды

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

(иштеп жаткан ишкананын же эксплуатациялоочу уюмдун жетекчисинин буйругу менен ыйгарым укукка ээ болгон адам, аты-жөнү, кызматы, колу)

9. Жумушчу орун жана эмгек шарттары текшерилди. Уруксат-нарядында көрсөтүлгөн өндүрүштүн коопсуздугу боюнча иш-чаралар аткарылды.

Аткарууга киришүүгө уруксат берем__________________________________________

                                                                            (аты-жөнү, кызматы, колу, датасы)

10 Уруксат-наряды _______________ чейин узартылды _______________________________________________________________________________

(уруксат-нарядды берген адамдын колу, дата)

11Жумуш толугу менен аткарылды. Материалдар, аспаптар, куралдар жыйналды. Адамдар чыгарылды. Уруксат-наряды жабылды.

Иштин жетекчиси_________________________________________________________

                                                    (дата, колу)

Уруксат-нарядын берген адамдар________________________________________________________________________

                                                                            (дата, колу)

Эскертме: уруксат-наряды эки нускада таризделет (биринчиси наряд берген адамда калат, экинчиси иштин жооптуу жетекчисинде калат); иштеп жаткан уюмдун аймагында иштер жүрүп жаткан учурда уруксат-наряды үч нускада таризделет(үчүнчү нускасы иштеп жаткан уюмдун жооптуу адамына берилет)

 Е-тиркеме

Аткарууга          уруксат-нарядын берүү керек болгон өндүрүш орундарынын (шарттарынын) жана жумуштун түрлөрүнүн болжолдуу тизмеси

Е.1, Электр передачаларынын аба чубалгыларынын, газ-мунай продуктыларын өткөргүчтөрүнүн, жалбырт этип күймө же күйүүчү суюктуктардын кампаларынын, күйүүчү жана суюлтулган газдардын корголуучу зоналарында жүк көтөрүүчү крандарды ж.б. курулуш машиналарын колдонуп иштерди аткаруу.

 Е.2 Кудуктарда, шурфтарда, туюк жана жетүүгө татаал мейкиндиктерде иштердин бардык түрлөрүн аткаруу.

 Е.3 Жер кыртышынын патогендүү бузулушу болгон тилкелерде(акыр-чикир жаткан жер, мал көмүлгөн жер ж.б.у.с.), жер алдындагы электр тармактары, газопровод ж.б. кооптуу жер алдындагы коммуникациялар жайгашкан сактоочу зоналарада жер иштерин жүргүзүү.

Е.4 Жабдыктын күнүмдүк демонтаждоо ремонтун жүргүзүү, ошондой эле иштеп жаткан ишкананын кооптуу факторлору бар болгон учурда кандайдыр бир курулуш-монтаждоо же ремонттоо иштерин өндүрүү.

Е.5 Чектеш иш тилкелеринде кооптуу жагдай пайда болушу мүмкүн же бар болгон тилкелерде иш аткаруу.

 Е.6 Эксплуатацияланып жаткан автомобиль жана темир жолдордун транспорт өтүүчү бөлүгүнө жакын жерлерде иштерди аткаруу (тиешелүү министрликтердин жана ведомстволордун эмгек коопсуздугу боюнча иштеп жаткан чендик документтери эске алынып, аныкталат).

Е.7 Газ колдонулган кооптуу иштерди аткаруу.

Ж-тиркеме

Курулуштагы уюштуруучу-технологиялык документтердеги эмгек коопсуздугу боюнча негизги долбоорлоо чечимдердин курамы жана мазмуну

Ж.1 Уюштуруучу-технологиялык документтер (ИӨД, КУД) эмгек коопсуздугу боюнча техникалык каражаттарды жана иш методдорун аныктаган, эмгек коопсуздугунун ченемдик талаптарын аткарууну камсыздаган конкреттүү долбоорлоо чечимдерди камтууга тийиш.

Тиешелүү чечимдерди иштеп чыгуу үчүн негиз катары көрсөтүүгө сунушталган эмгек коопсуздугунун ченемдери жана эрежелери менен долбоорлоо чечимдерин алмаштырууга уруксат берилбейт.

Ж.2 Эмгек коопсуздугу боюнча долбоорлоо чечимдерин иштеп чыгууга негиз болуучу маалыматтар:

эмгек коопсуздугу боюнча ченемдик документтердин жана стандарттардын талаптары;

эмгек коопсуздугунун талаптарын аткарууну камсыздоочу типтүү чечимдер, маалымат берүүчү пособиелер жана жумушчуларды коргоочу каражаттарынын каталогу;

курулуш материалдарын, буюмдарын жана конструкцияларын өндүрүүчү-заводдордун аларды колдонууда эмгек коопсуздугун камсыздоо боюнча нускамалары;

машиналарды жана жабдыктарды өндүрүүчү-заводдун аларды иш процессинде колдонуу нускамалары.

Ж.3 Курулуш жана өндүрүш аянттарды, иш тилкелерин уюштуруу боюнча долбоорлоо чечимдерин иштеп чыгууда технология жана иш өндүрүү шарттары менен байланышкан кооптуу өндүрүш факторлорун таап, уюштуруу-технологиялык документтерде алардын таасир эткен зонасын аныктап, көрсөтүү керек. Мында, жүк көтөрүүчү машиналарды колдонуу менен байланышкан кооптуу зоналар долбоорлоо-сметалык документтерде (курулушту уюштуруу долбоорлордо) аныкталат, ал эми калгандары – өндүрүш документтеринде (иш өндүрүү долбоорлорунда) аныкталат.

Ж.4 Санитардык-тиричилик жана өндүрүш бөлмөлөрүн жана жумушчулардын эс алуусу үчүн аянттарды, ошондой эле автомобилдик жана жөө жүргүнчүлөр үчүн жолдорду кооптуу зоналардын чегинен тышкары жайгаштыруу керек.

Ж.5 Эгерде имараттарды жана курулмаларды курууда (реконструкциялоодо) крандар менен жүктөрдү жылдырып жаткан жана курулуп жаткан имараттардын жанындагы кооптуу зоналарга эксплуатацияланып жаткан жарандык же өндүрүш имараттары жана курулмалары, транспорт жана жөө жүргүнчүлөр үчүн жолдор ж.б. адамдардын жүрүшү мүмкүн болгон жерлер кирип калса, ал жерлерде кооптуу зоналардын пайда болушун алдын алган тиешелүү чечимдерди карап чыгуу керек, алардын ичинде:

 а) кран менен жүктү жылдырып жаткан жерге жакын жерлерде:

мунара крандарын алардын иш зонасын чектөөчү кошумча каражаттар менен жабдуу сунушталат, ал каражаттардын жардамы менен крандын иш зонасы адамдар жүргөн жерлерде кооптуу зонанын пайда болушуна алып келбей тургандай кылып чектелиши керек;

жылдырылып жаткан жүк менен жумушчу зонанын чегине чейин 7 метрден жакын эмес аралыкта крандын жебесинин жумушчу зонанын чегине бурулуу ылдамдыгы минималдуу ылдамдыкка чейин чектелиши керек;

кооптуу зонага 7 метрден жакын аралыкта жайгашкан тилкелерде жүктөрдү жылдырууну жүктүн түшүп кетүүсүн болтурбоочу сактоочу же страховкалоочу түзүлүштөрдү колдонуу менен аткарыш керек;

 б) курулуп жаткан (реконструкцияланып жаткан) имараттын жанындагы тилкелерде имараттын периметри боюнча жүк көтөрүүчү кран жылдыра турган жүктүн бою менен теӊ же

Ж-тиркеменин уландысы

андан бийик коргоочу экран орнотуу керек, крандын иш зонасы имараттын коргоочу экран орнотулган жердеги чегинен жылдырылып жаткан жүк чыкпай тургандай болуп чектелиши керек.

Ж.6 Имараттарды бузууда (уратууда) эмгек коопсуздугун камсыздоочу долбоордук чечимдер төмөндөгүлөрдү аныктого тийиш:

кабыл алынган бузуу же уратуу методундагы кооптуу зоналардын өлчөмдөрү;

конструкциялардын өзүнөн өзү урап кетүүсүн жокко чыгаруучу иштерди аткаруунун ырааттуулугу;

конструкцияларды бузууда жана аларды жүктөөдө чаӊды басуу боюнча иш-чаралар.

Ж..7 Жумушчулардын бийиктиктен кулап кетүүсүн алдын алуу үчүн долбоордук чечимдерде төмөндөгүлөр каралышы керек:

конвейер же ирилештирүүчү чогултуу иштерин, ири блоктуу же монтаждоонун крансыз методун колдонуу аркылуу бийиктиктеги иштердин көлөмүн кыскартуу;

туруктуу тосмо конструкцияларды (дубалдарды, панелдерди, балкондордун тосмолорун жана тешиктерди) артыкчылыктуу биринчи кезекте орнотуу;

тургузулуп жаткан имараттын конструкциялык жана көлөмдүү-мерчемдөө чечимдерине ылайык келген жана эмгек коопсуздугунун талаптарына жооп берген тосмо орнотмолорду колдонуу;

сактоочу белдемчинин бекитилүүчү жерин жана бекитүү кымаларын аныктоо.

Мындан тышкары, чечимдерде төмөндөгүлөр аныкталышы керек:

ушул иштин түрүн же айрым бир операцияларды аткаруу үчүн секиче аянт каражаттары;

жумушчу орундарга жумушчуларды көтөрүү жолдору жана каражаттары;

зарыл болгон учурларда – узун өлчөмдүү курулуш конструкцияларын аралыктан бошотууга мүмкүн болгон жүк алуучу куралдар.

 Ж.8 Кран көтөрүп жаткан курулуш конструкцияларынын, буюмдардын, материалдардын бийиктиктен түшүп кетүүсүн, ошондой эле монтаждоодо же кампага коюуда алардын туруктуулугун жоготпошун алдын алуу максатында, долбоорлоо чечимдеринде төмөндөгүлөр көрсөтүлүшү керек:

ташылып жаткан жүктүн мүнөзүн жана жүк көтөрүүсүн, жумушчу орунга берүүдөгү ыӊгайлуулукту эске алып, дааналаган же чубурма материалдарды, ошондой эле бетонду же эритмелерди ташуу үчүн контейнер каражаттары же таралар;

ташылып жаткан жүктүн массасына жана габаритине, строповкалоо жана монтаждоо шарттарына ылайык келген жүк кармоочу куралдар (жүк стропалары, траверстер, монтаждоо кармоочулар);

конструкциялардын элементтерин кампага коюуда жана монтаждоодо долбоордогуга жакын же ылайык келген абалда берүүнү камсыздаган строповка ыкмалары;

курулуш конструкцияларынын элементтеринин туруктуу сакталышы үчүн куралдар (пирамидалар, кассеталар);

курулуш конструкцияларын, буюмдарды, материалдарды жана жабдыктарды кампага жыюунун ирети жана ыкмалары;

конструкцияларды убактылуу жана акыркы бекитүүнүн ыкмалары;

курулуш материалдардын таштандыларын жана акыр-чикирлерди жок кылуу ыкмалары;

Ж-тиркеменин аягы

майда буюмдардын же нерселердин түшүшү мүмкүн болгон жерлерде адамдардын жүрүшү зарыл болгон учурларда коргоочу перекрытиелердин же козыректордун конструкциялары орнотула турган жерлер.

 Ж.9 Машиналарды, механизмдерди же жабдыктарды колдонуп иш аткарууда төмөндөгүлөр алдын ала каралышы керек:

иш технологиясында жана иш өндүрүү шарттарында каралган парметрлерге ылайык машиналардын тиби, алар орнотулуучу жерлер жана алардын иш режими;

адамдар жүргөн жерлерде коопту зонанын пайда болушун алдын алуу үчүн машиналардын аракеттенүүсү зонасын чектөөчү иш-чараларды, ошондой эле машиналар иштеген зонада тосмолорду колдонуу;

грунт урай турган зонада, үйүп жасалган грунтта же кыяда машиналарды орнотуунун өзгөчө шарттары.

Ж.10 Траншеяларды жана котловандарды иштетүү жана ал жерде адамдардын болушу зарыл болгон уруда курулуш-монтаждоо иштерин өндүрүү үчүн төмөндөгүлөр аныкталышы керек:

 - долбоорлоо-сметалык документтерде (КУДда) – курулуш машиналардын жана материалдардын салмагынан болгон жүктү эске алып, чуӊкурдун бекитүүлөрүсүз жантайыштарынын коопсуз тик ылдыйы, же тиреп бекитүүлөрдү колдонуу чечими;

- өндүрүш документтеринде (КУДда), мындан тышкары – мезгилдик өзгөрүүлөргө байланыштуу жантайыштардын туруктуулугун контролдоо жана камсыздоо боюнча кошумча иш-чаралар;

 - тиреп бекитүүлөрдүн тиби жана аларды орнотуу технологиясы, ошондой эле адамдарды түшүрүп-көтөрүү үчүн шатылардын орнотулуучу орундары.

Ж.11 Жумушчулардын электр тогуна урунбашын алдын алуу үчүн төмөндөгүлөр каралышы керек:

Убактылуу электр орнотуулардын түзүлүштөрү боюнча, трассаны тандоо жана убактылуу күч жана жарык берүүчү электр тармактарынын чыӊалуусун аныктоо боюнча көрсөтмөлөр, ток алып жүрүүчү бөлүктөрдү тосуу үчүн түзүлүштөр жана киришүү-бөлүштүрүүчү тутумдардын жана куралдардын орун жайгашуусу;

электр орнотуулардын металл бөлүктөрүн жердетүү ыкмалары;

адамдарды көтөрүү;

жогорку жана өтө кооптуу бөлмөлөрдө, ошондой эле ушу сыяктуу шарттардагы иштерди бөлмөлөрдөн тышкары аткарганда иш өндүрүүдөгү кошумча коргоочу иш-чаралар;

 электрпередача чубалгыларынын корголуучу зоналарындагы иштерди коопсуз аткаруу боюнча иш-чаралар.

Ж.12 Жумушчуларга зыяндуу өндүрүш факторлорунун (чуулдоонун, дирилдөөнүн, жумушчу зонанын абасындагы чаӊдын жана зыяндуу заттардын жагымсыз микроклиматы) таасирин алдын алуу үчүн төмөндөгүлөрдү аткаруу керек:

технология жана ишти аткаруунун шарттары менен шартталган зыяндуу өндүрүш факторлору пайда болушу мүмкүн болгон иш тилкелерин аныктоо;

жумушчуларды коргоочу каражаттарды аныктоо;

зарыл болгон учурда кооптуу жана зыяндуу заттарды сактоо боюнча атайын чараларды көрүү.

Ж.13 Радиоактивдүү изотоптору бар жана иондоштурулган шоолануунун булагы болгон приборлорду колдонууда, ошондой эле лазерлерди пайдаланууда зарыл болгон сактануучу чараларды кароо.

 И-тиркеме

Тариз

Жумушчу орунда эмгекти коргоо жана коопсуздук техникасы боюнча киришүү нускамасын өтүүнү каттоо журналынын таризи

 Журналдын мукабасы

_____________________________________________

(уюмдун же ишкананын аталышы)

Жумушчу орунда эмгекти коргоо боюнча нускама өтүүнү каттоо

журналы

________________________________________________________________

(тилке, цех, лабораториянын аталышы)

Башталды ___________ 20___ -ж.

Бүткөрүлдү ___________ 20___ -ж.

Журналдын кийинки барактары

К- тиркеме

Тариз