КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНӨ КАРАШТУУ

АРХИТЕКТУРА, КУРУЛУШ ЖАНА ТУРАК ЖАЙ-КОММУНАЛДЫК

ЧАРБА МАМЛЕКЕТТИК АГЕНТТИГИ

БУЙРУК

2019-жылдын 18-февралы №35-нпа

Кыргыз Республикасынын КР КЧ 23-05:2019 «Табигый жана жасалма жарык берүү» курулуш ченемин бекитүү жөнүндө

Ар кандай милдеттеги имараттардын жана курулмалардын жайларына жарык берүүнү долбоорлоо ченемдерин өркүндөтүү максатында, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 15-сентябрындагы № 530 «Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн ыйгарым укуктарын аткаруу бийлигинин бир катар мамлекеттик органдарына өткөрүү жөнүндө» токтомун жана КР Өкмөтүнүн 2013-жылдын 24- июнундагы № 372 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттиги (мындан ары Мамкурулуш)жөнүндө жобону жетекчиликке алып

БУЙРУК КЫЛАМ:

1.    КР КЧ 23-05:2019 «Табигый жана жасалма жарык берүү» курулуш ченеми тиркемеге ылайык бекитилсин.

2.    Жер титирөөгө туруктуу курулуш жана инженердик долбоорлоо мамлекеттик институтуна (мындан ары-ЖТТКжИДМИ):

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2010-жылдын 26-февралындагы №117 “Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук акттарын расмий басып чыгаруунун булактары жөнүндө” токтомуна ылайык ушул буйруктун расмий жарыяланышы боюнча чаралар көрүлсүн;

ушул буйрук расмий жарыялангандан кийин үч жумушчу күндүн ичинде буйруктун көчүрмөлөрү эки нускада, мамлекеттик жана расмий тилдерде, электрондук жана кагаз түрүндө, буйрукту жарыялаган басылманы көрсөтүп, Ченемдик жана укуктук акттардын мамлекеттик реестрине киргизүү үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жөнөтүлсүн;

ушул буйрук күчүнө киргенден кийин үч жумушчу күндүн ичинде Кыргыз РеспубликасынынӨкмөтүнүн Аппаратына маалымат үчүн жөнөтүлсүн.

3. МаКЧ 2.04-05-95 «Табигый жана жасалма жарык берүү» жана КЧ 23-05-95 «Табигый жана жасалма жарык берүү» курулуш ченемдери өз күчүн жоготту деп табылсын.

4. Ушул буйрук расмий жарыялангандан соӊ 15 күндөн кийин күчүнө кирет.

5. Ушул буйруктун аткарылышын контролдоо Мамкурулуштун директорунун орун басары М.А. Акматалиевге жүктөлсүн.

КЫРГЫЗРЕСПУБЛИКАСЫНЫН КУРУЛУШ ЧЕНЕМДЕРИ

__________________________________________________________________

Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму

Киргизүү датасы 2019-03-01

1 Колдонуу чөйрөсү

1.1 Ушул курулуш ченемдери жаңы курулуп, реконструкцияланып жаткан ар кандай арналыштагы имараттардын жана курулмалардын бөлмөлөрүн, имараттан тышкары иш өндүрүү орундарын, өнөр жай жана айыл чарба ишканаларынын аянттарын, ал ишканалардын аянттарынын темир жолдорун, шаарлардын, айыл жериндеги калктуу пункттардын, автотранспорттук тоннелдердин тышкы жарыгын жарыктандырууну долбоорлоого жайылтылат. Станоктору, машиналары жана өндүрүш эмеректери менен чогуу комплект түрүндө келген, жеринде жарыктандыруу орнотмолорун долбоорлоону ошондой эле ушул ченемдерге ылайык ишке ашыруу керек.

1.2 Ушул ченемдер жер алдындагы өндүрүштөрдүн, дарыя жана башка порттордун, аэродромдордун, темир жол станцияларынын жана алардын жолдорунун, айыл чарба өнүмдөрүн сактоочу жайлардын, өсүмдүктөрдү, жаныбарларды, куштарды кармоочу жайлардын жарыгын долбоорлоого, ошондой эле атайын технологиялык жана сактоонун техникалык каражаттарын колдонуу учурунда сактык жарыктандырууга жайылтылбайт.

1.3 Ушул ченемдердин негизинде уюмдардын технологиялык процесстин жана имараттардын жана курулмалардын курулуш ченемдеринин бөтөнчө өзгөчөлүктөрүн эске алган стандарттары иштелип чыгат. Стандарттар аныкталган тартипте макулдашылып, бекитилет.

2 Ченемдик шилтемелер

Ушул ченемдерде А тиркемесине ылайык ченемдик документтерге шилтеме жасалды.

3 Терминдер жана аныктамалар

Ушул ченемдерде Б тиркемесине ылайык терминдер жана аныктамалар колдонулду.

4 Жалпы жоболор

4.1 Ушул курулуш ченемдеринде, айтылган учурлардан тышкары, жайлар үчүн шарттуу жумушчу бетте жарык булагынын бардык түрү үчүн орто жарыктык ченемделет.

Жумушчу орундардагы минималдуу жарыктык жайдагы ченемделген орто жарыктыктан 10%дан ашык айырмаланбашы керек.

Ушул ченемдерде селитебдик аймактардын тышкы жарыктыгы үчүн жарыктын кандай булагы болбосун, жол бетинин жарыктыгы жана ачыктыгы ченемделет.

Бир баскычка айырмаланган люкстардагы жарыктыктын ченемделген маанилери төмөндөгү шкала боюнча кабыл алынышы керек: 0,2; 0,3; 0,5; 1; 2; 3; 4; 5; 6; 7; 10; 15; 20; 30; 40; 50; 75; 100; 150; 200; 300; 400; 500; 600; 750; 1000; 1250; 1500; 2000; 2500; 3000; 3500; 4000; 4500; 5000.

Бир баскычка айырмаланган беттин ачыктыгынын ченемделген маанилери төмөндөгү шкала боюнча кабыл алынышы керек, кд/м²: 0,2; 0,3; 0,4; 0,6; 0,8; 1; 2; 3; 5; 8; 10; 12; 15; 20; 25; 30; 50; 75; 100; 125; 150; 200; 400; 500; 750; 1000; 1500; 2000; 2500.

Ушул курулуш ченемдеринде табигый жарык үчүн табигый жарыктык коэффициентинин (ТЖК) маанилери келтирилген.

4.2 Өнөр жай ишканалардын жайларына жарык берүү талаптарын (ТЖК, ченемделген жарыктык, дискомфорттун бириккен көрсөткүчү, жарыктыктын пульсация коэффициенти), Л тиркемесинде берилген Л.1 таблицасы боюнча 8.1 жана 8.2 п. талаптарын эске алып кабыл алуу керек.

4.3 Турак, коомдук жана администрациялык-тиричилик имараттарга жарык берүү талаптарын (ТЖК, ченемделген жарыктык, цилиндр жарыктыгы, дискомфорттун бириккен көрсөткүчүжана жарыктыктын пульс коэффициенти) Л тиркемесинде берилген Л.3 таблицасы боюнча кабыл алуу керек.

4.4 Табигый, жасалма жана айкалышкан жарык берүүнү долбоорлоодо эксплуатация процессинде жарыктыктын төмөндөшүн компенсациялоо үчүн Л тиркемесинде Л.4 таблица боюнча MF - эксплуатация коэффициентин киргизүү керек.

4.5 Жайларды инсоляциядан жана күндөн коргоого талаптар санитарлык ченемдер жана эрежелер, шаарларды жана шаар тибиндеги калктуу пункттарды мерчемдөө жана ал жерлерде куруу боюнча эрежелердин жыйнагындагы турак жана коомдук имараттарды инсоляциядан жана күндөн коргоого гигиеналык талаптарга ылайык аткарылат.

4.6 Жарык берүүчү орнотмонун жарыктыгын, ачыктыгын, жарыктыктын пульс коэффициентин өлчөө эксплуатацияга кабыл алып жаткан учурда жана эксплуатация процессинде жарык берүүнүн абалын МАСТ 24940, МАСТ 26824, МАСТ 33393 боюнча контролдоодо ишке ашат. Дискомфорттун бириккен көрсөткүчүн аныктоо жарык берүүчү орнотмону долбоорлоо баскычында МАСТ 33392 боюнча ишке ашат.

4.7 Жасалма жана айкалышкан жарык берүүнү долбоорлоодо МК 5046 методикалык көрсөтмөлөрүнө ылайык алдын алуучу ультра кызгылт көк шоола жөнүндө маалыматты эске алуу керек.

5 Табигый жарык

5.1 Адамдар ар дайым болуучу жайларда табигый жарык болушу керек.

Имараттарды жана курулмаларды долбоорлоодо уюмдар тарабынан тийиштүү курулуш эрежелери жана стандарттары менен аныкталган, адамдар убактылуу болгон, ошондой эле имараттардын жана курулмалардын жер төлө кабаттарында жайгаштырууга уруксат берилген жайларды табигый жарыксыз долбоорлоого жол берилет.

5.2 Табигый жарык каптал жактан, үстүнкү жана айкалышкан (үстүнкү жана каптал) болуп бөлүнөт.

Жайларга табигый жарык берүү үчүн, табигый жарыкты алып жүрүүчүнү үстүнөн берилген жарык катары айкалышкан тутумда гана колдонууга жол берилет.

5.3 Жайлар кайсы арналышта болбосун, аларга эки тараптуу каптал жактан жарык берүүдө, ТЖКнын ченемделген мааниси мүнөздүү кесиктин тик бети менен жумушчу беттин кесилишинде жайдын борборунда эсептик чекитте камсыз болушу керек.

Турак жана коомдук имараттарда бир тараптуу каптал жактан жарык берүүдө ТЖКнын ченемделген мааниси төмөнкүдөй камсыздалышы керек:

а) турак имараттардын турак жайларында – жарык тешигинен эң алыс жайгашкан дубалдан 1м аралыкта, жайдын мүнөздүү кесигинин бети менен төшөлмө бетинин кесилишинде жайгашкан эсептик чекитте: 1, 2 жана 3 бөлмөлүү батирлерде бир бөлмөдө, 4 жана андан көп бөлмөлүү батирлерде эки бөлмөдө.

Көп бөлмөлүү батирлердин калган турак жайларында жана ашканасында ТЖКнын ченемделген маанисикаптал жактан жарык берген учурда жайдын борборунда төшөлмөнүн бетинде жайгашкан эсептик чекитте камсыздалышы керек;

б) жатаканалардын, конок үйлөрүнүн жана мейманканалардын номерлеринде – жайдын борборунда, мүнөздүү кесиктин тик бети менен төшөлмө бети кесилишкен жерде жайгашкан эсептик чекитте;

в) мектепке чейинки балдарга билим берүүчү уюмдардын топтор үчүн жана оюн жайларында, изоляторлордо жана ооруп калган балдар үчүн бөлмөлөрдө – жарык тешиктеринен эң алыс жайгашкан дубалдан 1 м аралыкта, жайдын мүнөздүү кесигинин тик менен төшөлмө бетинин кесилишкен жериндеги эсептик чекитте;

            г) жалпы билим берүү уюмдарынын, интернаттардын, кесиптик билим берүү уюмдарынын окуу жана окуу-өндүрүш жайларында – жарык тешиктеринен эң алыс жайгашкан дубалдан 1,2 м аралыкта, жайдын мүнөздүү кесигинин тик бети менен шарттуу жумушчу беттин кесилишкен жериндеги эсептик чекитте;

д) санаторийлердин, эс алуу үйлөрүнүн, пансионаттардын палаталарында жана уктоочу бөлмөлөрүндө - жарык тешиктеринен эң алыс жайгашкан дубалдан 1 м аралыкта, жайдын мүнөздүү кесигинин тик бети менен төшөлмө бетинин кесилишкен жериндеги эсептик чекитте;

е) оорулууларды кабыл алган врачтардын кабинеттеринде, карап көрүү кабинеттеринде, кабыл алуу – карап көрүү боксторунда, таңуу кабинетинде - жайдын мүнөздүү кесигинин тик бети менен шарттуу жумушчу беттин кесилишкен жериндеги жайдын борборундагы эсептик чекитте;

ж) турак жана коомдук имараттардын калган жайларында – жайдын борборунда жумушчу бетте жайгашкан эсептик чекитте.

5.4 Тереңдиги 6,0 м өндүрүш жайларында бир тараптуу каптал жактан жарык берилгенде, жарык тешиктеринен эң алыс жайгашкан дубалдан же зонанын максималдуу тереңдеген линиясынан 1,0 м аралыкта, жайдын мүнөздүү кесигинин тик бети менен шарттуу жумушчу беттин кесилишкен жеринде жайгашкан чекитте ТЖКнын минималдуу мааниси ченемделет.

Тереңдиги 6,0 м көп, ири тыш өлчөмдүү өндүрүш жайларында каптал жактан жарык берилгенде, жарык тешиктеринен төмөндөгүдөй алыстыкта жайгашкан шарттуу жумушчу беттеги чекитте ТЖКнын минималдуу мааниси ченемделет:

- төшөлмөдөн жарык тешиктеринин үстүнө чейин 1,5 бийиктикте - I-IV разряддагы көрүү иштери үчүн;

- төшөлмөдөн жарык тешиктеринин үстүнө чейин 2,0 бийиктикте - V-VII разряддагы көрүү иштери үчүн;

- төшөлмөдөн жарык тешиктеринин үстүнө чейин 3,0 бийиктикте - VIII разряддагы көрүү иштери үчүн.

5.5 Ар кандай арналыштагы жайлардын табигый жарык берүүсү үстүнкү же айкалышкан болгон учурда жайдын мүнөздүү кесигинин тик бети менен шарттуу жумушчу беттин (же төшөлмөнүн) кесилишкен жеринде жайгашкан чекиттерде ТЖКнын орточо мааниси ченемделет.

Биринчи жана акыркы чекиттер дубалдардын (тосмолордун) бетинен же түркүктөрдүн огунан 1 м аралыкта кабыл алынат.

5.6 Жайларды каптал жактан жарык берүү зонасына (терезелери бар тышкы дубалдарга чектеш зоналар) жана үстүдөн жарык берүү зонасына бөлүүгө уруксат берилет. Ар бир зонадагы жарык берүүнү ченемдөө жана эсептөө бири- биринен көз карандысыз жүргүзүлөт.

5.7 Көрүү иштери пайдаланылган I-III разряддагы өндүрүш жайларында айкалышкан жарык берүүнү пайдалануу керек. Ири арыштуу чогултуучу цехтерде ар кандай мейкиндикте жайгашкан жумушчу орундарда төшөлмөсү ар кандай деңгээлдердеги жайдын чоң бөлүгүндө иштер аткарылганда, үстүнкү табигый жарык берүүсү колдонууга уруксат берилет. Мында I-III разряддар үчүн ТЖКнын ченемделген тийиштүү 10%; 7%; 5% маанилери колдонулат.

5.8 Табигый жарык берүүнү долбоорлоодо жай үчүн ТЖКнын е_р эсептик маанилерин аныкташат.

ТЖКнын эсептик мааниси Л.2, Л.3 таблицасында келтирилген же М тиркемесине ылайык е_р ченемделген маанисинен кем эмес болууга тийиш:

е_р≥е_н (5.1)

ТЖКнын эсептик маанисинин формуласына кирген параметрлер 3-бөлүмдө аныкталган. ТЖКнын эсептик мааниси MF эксплуатация коэффициентин жана С_N жарык климатынын коэффициентин эске алат.

Эксплуатация коэффициенти Л.4 таблицасы боюнча кабыл алынат. Жарык климатынын коэффициенти И тиркемесине ылайык келтирилген жарык климатынын ориентациясына жана администрациялык райондорду табигый жарык менен камсыз кылуу тобунун номерине жараша 5.1 таблицасы боюнча кабыл алынат.

5.9 Жайдын табигый жарык берүүсүн эсептөө эмеректи, жабдыктарды, жашылдандырууну ж.б. көлөкө кылуучу нерселерди эске албай, ошондой эле жарык тешиктеринде 100%дык жарыкка тунук толтурууларды колдонуудажүргүзүлөт. ТЖКнын эсептик маанилерин үтүрдөн кийин эки белгиге чейин тегеректөө керек.

5.1 т а б л и ц а с ы – Жарык оюктарынын горизонттун тараптарынын багытталышына жараша жарык климатынын коэффициенти

ТЖК е_р эсептик маанисин ченемделген ТЖК е_н менен салыштырмалуу төмөндөтүүгө уруксат берилет, бирок 10%дан көп эмес.

5.10 Табигый жарык берүүнү эсептөөдө жайдын ички бетинин орточо таразаланган коэффициентинин эсептик маанисин турак жана коомдук жайларда бирдей – 0,55 деп, ал эми өндүрүш жайларында – 0,50 деп кабыл алуу керек.

5.11 Курулуш жүрүп жаткан шарттарда жайлардын табигый жарык берүүсүн эсептөөдө каршы жакта турган имараттардын фасаддары үчүн (тешиктери айнектелбеген фасаддар үчүн) курулуш жана беттелүүчү материалдардын чагылтуу коэффициентин Р_м төмөндөгүдөй кабыл алуу керек: - курулуп жаткан имараттар үчүн – өлчөөдөн алынган маалыматтар боюнча, же фасадды жасалгалоочу материалга берилген тастыктамада көрсөтүлгөндөр боюнча;

- турган курулуштар үчүн – 11.16 таблицасы боюнча.

Терезенин торчо жыгачтары эске алынган, фасаддын айнектелген тешиктеринин орточо таразаланган чагылтуу коэффициенти Р_ок эсептерде 0,2ге барабар кабыл алынат, ал эми такташ үчүн терезе блогунун орточо таразаланган чагылтуу коэффициенти Р_об И тиркемесине ылайык эсептелет. Фасаддынорточо таразаланган чагылтуу коэффициентин Р_ф, айнектелген тешиктерди эске алып, төмөндөгү формула боюнча эсептөө керек:

, (5.2)

бул жерде Р_Мi, Р_OK – фасадды жасалгалоочу материалдын чагылтуу коэффициенти жана терезенин торчо жыгачтары эске алынып, фасаддын айнектелген тешиктеринин чагылтуу коэффициентиберилген;

S_Mi, S_OK– фасаддын жарык тешиктери жок аянты жана ошондой эле жарык тешиктеринин аянты.

5.12 Жалпы башталгыч жана орто кесиптик билим берүү жайларынын окутуу бөлмөлөрүндө, жарыктын тибине карабастан, окуучулардын жумушчу орундарын табигый жарык окуучулардын сол жагына тие тургандай жайгаштыруу керек.

5.13 Үстүнкү же айкалышкан жарык берүүсү бар өндүрүш жана коомдук имараттардын табигый жарык берүүсүнүн текши болушу 1:3 көп болбошу керек. Үстүнкү же айкалышкан жарык берүүдөгү шарттуу жумушчу беттин жана мүнөздүү кесилиштин тик бети менен кесилишкен линиясындагы каалаган чекитинде эсептик ТЖКнын мааниси тийиштүү разряддагы көрүп аткарылуучу иштер үчүн капталдан жарык берүүдө ченемделген ТЖК маанисинен төмөн болбошу керек.

Табигый жарык берүүнүн текши болушу капталдан жарык берилген өндүрүш жайларына; үстүнкү же үстүнкү жана капталдан жарык берүүдө VII жана VIII разряддагы көрүп аткарылуучу иштер жасалган өндүрүш жайларына; Г жана Д разрядындагы көрүп аткарылуучу иштер жасалган көмөкчү жайлардын жана коомдук имараттардын жайларына ченемделбейт.

5.14 Жайларга табигый жарык берүүнүн эсеби СП 367.1325800 баяндалган метод боюнча жүргүзүлөт.

6 Айкалышкан жарык берүү

6.1 Өндүрүш имараттарынын жайларында айкалышкан жарык берүүнү караштыруу керек:

а) I-III разряддагы көрүп аткарылуучу иштер жасалган өндүрүш жайлары үчүн;

б) технологиянын шарттары боюнча, өндүрүштү уюштурууга же климатка жараша курулуш жүрүп жаткан жерде, ченемделген ТЖК маанисин камсыздоого мүмкүндүк бербеген (туурасы чоң көп кабаттуу имараттарда, пролетторунун туурасы чоң болгон бир кабаттуу көп пролеттуу имараттар ж.б.у.с.) көлөмдүү-мерчемделүүчү чечимдер талап кылынган учурда, өндүрүш ж.б. жайларга, ошондой эле айкалышкан жарык берүүнүн техникалык-экономикалык максаттуулугу табигый менен салыштырмалуу тийиштүү эсептер менен тастыкталган учурда;

в) өнөр жайдын айрым тармактарынын имараттарын жана курулмаларын долбоорлоо боюнча аныкталган тартипте бекитилген ченемдик документтерге ылайык.

Турак, коомдук жана администрациялык-тиричилик имараттарга айкалыштырып жарык берүүгө уруксат, турак үйлөрдүн жана жатаканалардын бөлмөлөрүнөн, мейманканалардын конок бөлмөлөрүнөн жана номерлеринен, санаторийлердин жана эс алуу үйлөрүнүн уктоочу бөлмөлөрүнөн, мектепке чейинки тайпалык жана ойноочу балдар мекемелеринен, социалдык камсыздоо объекттеринин уктоочу бөлмөлөрүнөн жана палаталарынан (интернаттардан, карылар жана майыптар үчүн пансионаттардан) тышкары, рационалдуу көлөмдүү-мерчемделүүчү чечимдерди тандоо шарттары боюнча талап кылынган учурда берилет.

6.2 Жарык булагын тандоону 7-14 бөлүмдөрүнүн талабына ылайык жүргүзүү керек.

Чыңалуу лампаларынын колдонулушуна уруксат, технологиянын, чөйрөнүн же интерьерди жасалгалоо талаптары боюнча башка жарык булактарын колдонуу мүмкүн эмес болгон учурда берилет.

6.3 Өндүрүш жайлар үчүн ТЖКнын ченемделген мааниси Л тиркемесиндеги Л.2 таблицасы боюнча айкалышкан жарык берүүдөй эле жана М тиркемесине ылайык кабыл алынышы керек.

ТЖКнын ченемделген маанисин төмөндөтүүгө жана 6.1 таблицага ылайык кабыл алууга уруксат берилет:

а) КР 23-02 КЧжЭ боюнча эң суук беш күндүктө температура 28°С жана андан төмөн болгон райондордо;

б) технологиянын шарттары же рационалдуу көлөмдүү-мерчемделүүчү чечимдердин тандоосу боюнча тереңдиги Л тиркемесинин Л2 таблицасында көрсөтүлгөн айкалышкан жарык берүү үчүн ТЖКнын ченемделген маанисин камсыздай албаган жарык капталдан берилген жайларда;

в) I-III разряддагы көрүп аткарылуучу иштер жасалган жайлар үчүн.

6.1 т а б л и ц а с ы –Айкалышкан жарык берүү болгон учурда өндүрүш жайлары үчүн ТЖКнын эң төмөн ченемделген мааниси

6.4 ТЖКнын ченемделген мааниси 6.3 ылайык аныкталган учурда өндүрүш жайларында:

а) жалпы жарык берүүчү тутумдун чырактарынан жарыктандыруу 200 лк кем эмес болууга тийиш;

б) айкалышкан жарык берүү тутумундагы жалпы жарык берүүчү чырактарынан жарыктандырууну жарыктандырылыш шкаласы боюнча бир баскычка жогорулатуу керек, Iа, Iб, Iiа разряддарынан тышкары;

в) I-III разряддагы көрүп аткарылуучу иштерүчүн K_П пульсация коэффициенти 10%дан ашпоого тийиш.

Жайлардагы айкалышкан жарык берүүдөгү жасалма жарык берүүнү 7-14 бөлүмдөргө ылайык долбоорлоо керек.

6.5 Турак жана коомдук имараттардагы айкалышкан жарык берүүдө ТЖК эсептик маанилери төмөндөгүнү түзүшү керек:

- билим берүү жана кесиптик билим берүү уюмдарынын окуу жана окуу-өндүрүш жайлары үчүн М тиркемесине ылайык көрсөтүлгөн маанилердин 87%нан кем эмес;

- башка жайлар үчүн М тиркемесине ылайык көрсөтүлгөн маанилердин 60%нан кем эмес.

6.6 Жарыгы капталынан берилген коомдук имараттардын жайлары үчүн айкалышкан жарык берүүдө ТЖКнын эсептик мааниси ченемделген мааниге тең же 80%дан кем болгон учурда, жалпы жасалма жарык берүүдөн жарыктандырууну жарыктандырылыш шкаласы боюнча бир баскычка жогорулатуу керек.

6.7 Турак жана коомдук имараттардын жайларынын милдетине жараша айкалышкан жарык берүүгө талаптарды Л тиркемесинин Л.3 таблицасына жана М тиркемесине ылайык кабыл алуу керек.

6.8 Билим берүү жана кесиптик билим берүү уюмдарынын окуу жана окуу-өндүрүш жайларындагы айкалышкан жарык берүүдө ченемделген жарыктандырууну 4.1 пунктунда көрсөтүлгөн жарыктандырылыш шкаласы боюнча жогорулатуу керек.

6.9 Билим берүү жана кесиптик билим берүү уюмдарынын окуу жана окуу-өндүрүш жайларындагы айкалышкан жарык берүүдөөз өзүнчө жандырууну же, жарык тешиткерине параллель жайгашкан катар чырактардын фотометриялык датчиктеринин сигналдары боюнча жарык агымын жөнгө салууну караштыруу керек.

7 Жасалма жарык берүү. Жалпы жоболор

7.1. Жасалма жарык берүү жумушчу, авариялык, сактоочу жана кезметчи болуп бөлүнөт.

Жумушчу же авариялык жарык берүүнүн чырактарынын жарымы кезметчи жарык берүүдө да колдонулса болот.

Жайлардагы жана имараттардан тышкары ченемделген жарык берүүнүн мүнөздөлүшү жумушчу жарык берүүнүн чырактары менен да, авариялык жарык берүүнүн чырактары менен айкалышып берүүсү менен да камсыздалат.

Ченемделген жарык берүү жана аны камсыздоочу салыштырма кубаттуулук жайлардын жана жумушчу зоналардын жумушчу чиймелеринде көрсөтүлөт.

Жайларга жана имараттарга жасалма жарык берүүнүн жумушчу чиймелеринин курамы жана аларды тариздөө эрежелери МАСТ 21.608 менен, ал эми өнөр жай ишканаларынын аймактарына жарык берүү үчүн МАСТ 21.607 менен аныкталган.

Имараттын жасалма жарык берүүсүнүн энергетикалык натыйжалуулугунун негизги көрсөткүчтөрү МАСТ 31427 ылайык коюлат, ошол эле учурда, жасалма жарык берүүдө (кВт/саат) электроэнергиянын сарпталышы жана жасалма жарыктын (кВт) орнотулган кубаттуулугу эсептелет.

7.2 Жайларга жасалма жарык берүү эки тутумдан турушу мүмкүн – жалпы (текши жана чектелген) жана аралаш.

Жумушчу жарык берүүнү имараттын бардык жайларына, ошондой эле иштөөгө, адамдардын өтүүсүнө жана транспорттун жүрүшүнө арналган ачык мейкиндин тилкелерине караштыруу керек. Табигый жарык берүүнүн ар кандай шарттарына жана иштөө режимине ээ болгон жайлар үчүн ушундай зоналардын жарык берүүсүн өз өзүнчө башкарууну караштыруу керек.

7.3 Жайларды жалпы жана жеринде жарыктандырууга түстүү тепмературасы 2400дөн 6800 К чейин болгон жарык булагын пайдалануу керек. Толкундардын узундугу 320-400 нм диапазонунда болгон ультракызгылт-көк шоолалануунун интенсивдүүлүгү 0,03 Вт/м² ашпоого тийиш. Шоолалануу спектринде толкундардын узундугу 320 нм кем болгон толкундардын болушуна жол берилбейт.

Жасалма жарык берүү үчүн энергиялык натыйжалуу жарык булактарын колдонуу керек, мында кубаттуулугу тең болгон жарык булактардын ичинен, түстүү айырмалоо талаптарын эске алып, жарыкты эң көп берген жана кызмат мөөнөтү узак болгондоруна артыкчылык берилиши керек. Жарык булактары С тиркемесинде келтирилген жарык берүүчү түзүлүштөргө карата талаптарга жооп берүүгө тийиш.

100 Вт жана андан жогору кубаттуулуктагы жарык берүүчү үчүн жалпы колдонуучу чыңалуу лампаларын колдонууга жол берилбейт.

Жайларга, имараттан тышкары өндүрүш жерлерине жана тышкы утилитардык жарыктандыруу үчүн жалпы жасалма жарык берүү үчүн колдонулган жарык берүүчү алеттердин сунушталган жарыкты кайтарып берүүсү түстү берүүнүн жол берилген минималдуу индекс учурунда 7.1. таблицасында келтирилген.

7.1 т а б л и ц а с ы – Жайларга, имараттан тышкары өндүрүш жерлерине жана селитебдүү аймактарга тышкы утилитардык жарык берүү үчүн колдонулган жарык алеттеринин сунушталган жарыкты кайтарып берүүсү

7.4 Жасалма жарык берүү үчүн колдонулган электр жабдыктары өрт коопсуздугунун талаптарына жана электр орнотмолорду орнотуу эрежелерине (ЭООЭ) ылайык келүүгө тийиш.

8 Өндүрүш жана кампа имараттарынын жайларына жасалма жарык берүү

8.1 Өндүрүш жайларга жарык булактарын түстүү мүнөздөмөлөр боюнча тандоону К тиркемесиндеги келтирилгендердин негизинде жүргүзүү зарыл. Өндүрүш жайларга жалпы жарык берүү үчүн жарык диод жана энергиялык натыйжалуу разряддык жарык булактарын пайдалануу керек.

8.2 Л тиркемесиндеги Л.2 таблицасында келтирилген жарыктандыруу ченемдерин, жарыктандыруу шкаласын төмөнкү учурларда бир баскычка жогорулатуу керек:

а) эгерде көрүп аткарылуучу иштер жумушчу күндүн жарымынан көп убакыт аткарылса, I-IV разряддагы көрүп аткарылуучу иштерде;

 б) эгерде жалпы жарык берүү тутумунан берилген жарыктык 200 лк жана андан кемди түзүп, жаракат алуу кооптуулук жогору болгондо;

в) эгерде жалпы жарык берүү тутумунан берилген жарыктык 500 лк жана андан кемди түзсө, атайын күчөтүлгөн санитардык талаптарда (тамак-аш ишканаларында жана химиялык-фармацевтикалык өнөр жайларда);

г) эгерде жалпы жарык берүү тутумунан берилген жарыктык 300 лк жана андан кемди түзсө, өспүрүмдөрдү өндүрүштүк окутууда же иштөөдө;

д) эгерде жалпы жарык берүү тутумунан берилген жарыктык 750 лк жана андан кемди түзсө, жайда табигый жарык жок болгон учурда жана жумушчулар үзгүлтүксүз болгондо;

е) 500 мин^-1 ылдамдыктагы же андан жогору ылдамдыкта айланган шаймандарды же минутасына 1,5 м ылдамдыкта же андан көп ылдамдыкта кыймылдаган объекттерди байкоодо;

ж) өлчөмү 0,1 м жана андан көп болгон айырмалоо объекттерин нерсенин үстүнөн үзгүлтүксүз издөөдө;

и) жумуштардын жарымынан көбү 40тан жогору курактагылар болгон жайларда.

Жарыктык ченемдеринин бир убакытта бир нече белгилери болгон учурда бир баскычтан көп эмес жогорулатуу керек.

8.3 Көрүп аткарылуучу IV-VI разряддагы иштер жасалган жайларда адамдар кыска мөөнөт болгон учурда же туруктуу тейлөөнү талап кылбаган жабдыктар болгон учурда жарыктык ченемдерин бир баскычка төмөндөтүү керек.

8.4 Көрүп аткарылуучу иштер I-III, IVa, IVб, IVв, Va разряддагы жасалган жайларда аралаш жарык берүүнү колдонуу керек. Уюмдардын стандарттарында такталган, жериндеги жарык берүүнү орнотуу техникалык жактан мүмкүн эмес болгон учурда, жалпы жарык берүү тутумун караштырууга уруксат берилет.

Бир жайда жумушчулар жана көмөкчү зоналар болгон учурда, аларды жарык берүү боюнча VIIIa разряддагы көрүп аткарылуучу иштерге кошуп, жумушчу зоналарга жеринде берилүүчү жалпы жарык берүүнү (жарык берүүнүн кандай болбосун тутумунда) жана көмөкчү зоналарга азыраак жарык берүүнү караштыруу керек.

8.5 Жумушчу беттин аралаш жарык берүү тутумундагы жалпы жарык берүү чырактар аркылуу берилген аралаш жарыктандырылышы үчүн ченемделгенден 10%дан кем эмес болушу керек. Мында жалпы жарык берүү аркылуу алынган жарыктык 200 лк кем эмес болууга тийиш. Аралаш тутумунда жалпы жарык берүүдөн 1200 лк жогору жарыктыкты пайда кылууга уруксат негизделген учурда гана берилет.

Табигый жарык берүүсү жок болгон жайларда жумушчу беттин аралаш жарык берүү тутумундагы жалпы жарык берүү чырактар аркылуу берилген жарыктыкты бир баскычка жогорулатуу керек.

8.6 Өткөөлдөрдү эске албаганда, жайдын жумушчу зоналарында жарыктыкты бөлүштүрүү текшилигинин жеткен чеги

U_O=E_МИН/E_МАКС

I-III разряддагы көрүп аткарылуучу иштерге–0,7 кем эмес, ал эми IV-VII разряддагыларга – 0,6 болушу керек.

Технологиялык шарттар боюнча жалпы жарык берүү чырактарын аянттарда, түркүктөрдө же жайдын дубалдарында гана орнотууга жол берилсе, жарыктыкты бөлүштүрүү текшилигинин жеткен чегин U_O 0,3 чейин төмөндөтүүгө жол берилет.

8.7 Көрүп аткарылуучу иштер жасалбаган өндүрүш жайлардын өткөөлдөрүндө жана тилкелеринде, жалпы жарык берүү чырактары берген жарыктык ченемделген жарыктыктын 25%нан көп болбоого тийиш, бирок 100лк кем эмес болушу керек.

8.8 Технологиялык процесс толугу менен автоматташтырылган цехтерде жабдыктардын ишине байкоо жүргүзүү үчүн жарык берүүнү, ошондой эле оңдоо иштерин жүргүзүү учурунда тиешелүү жарыктыкты камсыздоо үчүн (Л.2 таблицасына ылайык) кошумча жандырылуучу жалпы жана жериндеги чырактарды караштыруу керек.

8.9 Энергияны керектөөнү контролдоо максатында жайлардын жалпы жасалма жарык берүүсүнүн салыштырмалуу аныкталган кубаттуулугуна максималдуу жол берилген талаптар аныкталган. Өндүрүш жана кампа жайларындагы жасалма жарык берүүсүнүн салыштырмалуу аныкталган кубаттуулугу 8.1 таблицасында көрсөтүлгөн максималдуу жол берилген маанилерден ашпоого тийиш.

8.10 Жалпы жарык берүү чырактарынан (жарык берүү тутумунан көз карандысыз) бириктирилген дискомфорт көрсөткүчү Л тиркемесинин Л.2 таблицасында көрсөтүлгөн маанилерден ашпоого тийиш.

Бириктирилген дискомфорт көрсөткүчү узундугу төшөлмөнүн үстүнөн илинген чырактардын эки эсе бийиктигинен ашпаган жайлар үчүн, ошондой эле адамдар убактылуу болгон жайлар үчүн жана жабдыктарды тейлөөгө же өткөөл милдетиндеги аянттар үчүн чектелбейт.

8.1 т а б л и ц а с ы – Өндүрүш жайларындагы жасалма жарык берүүсүнүн максималдуу жол берилген салыштырмалуу аныкталган кубаттуулуктары

8.11 Жумушчу орундарга жеринен жарык берүү үчүн жарык түшүрбөгөн чагылдырмасы бар чырактарды колдонуу керек. Чырактар, алардын жарык берип туруучу элементтери жарык берилген жумушчу орунда жана башка жумушчу орундарда жумушчулардын көрүү талаасына тийбей тургандай болуп жайгаштырылышы керек.

Үч өлчөмдүү айырмалоо объекттер менен көрүп аткарылуучу иштерге жеринде жарык берүүнү:

- фондун диффузиялык чагылышы чырак менен болгон учурда, анын жаркыраган бетинин эң чоң линиялуу өлчөмүнүн анын жумушчу беттин үстүнөн жайгашуу бийиктигине катышы оптикалык октун жумушчу беттин борборуна тик 30° кем эмес бурчта багытталганда 0,4 көп эмес кылып аткаруу керек;

- фондун жайылып-багытталган жана аралаш чагылышы чырак менен болгон учурда, анын жаркыраган бетинин эң кичине линиялуу өлчөмүнүн анын жумушчу беттин үстүнөн жайгашуу бийиктигине катышы 0,5 кем эмести түзүп, анын жарыктыгын – 2500дөн 4000 кд/м² чейин кылып аткаруу керек.

8.12 Жумушчу беттин жарыктыгы 8.2 таблицасында көрсөтүлгөн маанилерден ашпоого тийиш.

8.13 Жумушчу беттердеги жарыктандыруу пульсация коэффициенти Л тиркемесинин Л.2 таблицасында көрсөтүлгөн маанилерден ашпоого тийиш.

8.2 т а б л и ц а с ы – Чагылдырылган жаркыроонун шарттары боюнча жумушчу беттин жол берилген эң чоңжаркырактыгы

Пульсация коэффициенти чектелбейт:

- стробоскопиялык эффект пайда болушу үчүн шарттар болбогон учурда, адамдар мезгил-мезгили менен болуучу жайлар үчүн;

- жарыктык пульсациясынын жыштыгы 300 Гц жогору болгон учурда, мындай жыштыктарда ал жалпы жана көрүп иштөө жөндөмдүүлүгүнө таасир этпейт.

Стробоскопиялыкэффект пайда болушу мүмкүн болгон жайларда жарыктык пульсациясынын коэффициенти атайын азыктануу түзүлүшү бар жарык булактарын (туруктуу ток менен иштеген жарык диод, электрондук жөнгө салуучу пуск түзүлүштөрү бар люминесценттүү лампалар) пайдалануунун эсебинен 10% дан кем болушу керек, ошондой эле чыңалуусу үч фазалык азыктануудагы коңшу разряддык жарык булагын жандыруунун эсебинен болушу керек.

9 Коомдук, турак жана көмөкчү имараттардын жайларына жасалма жарык берүү

9.1 Коомдук, турак жана көмөкчү имараттардын жайларына жарык берүү булактарын түстүү мүнөздөлүштөр боюнча тандоону Л тиркемесинде келтирилгендерге ылайык жүргүзүү керек.

Мектепке чейинки билим берүү уюмдарында люминесцент (алардын ичинде компакттууларды) лампаларынжана галоген чыңалуу лампаларын колдонуу керек. Аталган жайларда жарык диод жарык булактарын колдонууга санитардык эрежелердин жана ченемдердин талаптарын аткарган шартта жол берилет.

Коомдук жайларда жалпы жарык берүү үчүн галоген чыңалуу лампаларын архитектуралык-көркөм талаптарды камсыздоо үчүн гана колдонууга уруксат берилет.

9.2 Энергияны керектөөнү контролдоо үчүн А-В разрядындагы коомдук имараттардын жайларынын жалпы жасалма жарык берүүсүнүн жол берилген аныкталган салыштырмалуу кубаттулугуна карата талаптар коюлат.

Жалпы жасалма жарык берүүсүнүн аныкталган салыштырмалуу кубаттуулугу 9.1 таблицасында келтирилген максималдуу жол берилген маанилерден ашпоого тийиш.

9.1 т а б л и ц а с ы – Коомдук имараттардын жайларында жарык берүүнүн максималдуу жол берилген аныкталган салыштырмалуу кубаттуулугу

9.1 таблицасынын аягы

9.3 Л.3 таблицасындагы жарыктандыруу ченемдерин төмөндөгү учурларда жарыктандырылыш шкаласын бир баскычка жогорулатуу керек:

а) атайын күчөтүлгөн санитардык талаптар коюлган А-В разрядындагы көрүп аткарылуучу иштерде (мисалы, айрым коомдук тамактануу жана соода жайларында);

б) адамдар туруктуу болгон жайда табигый жарык жок болгон учурда;

в) Г-Еразрядындагы көрүп аткарылуучу иштер үчүн жайдын жарык менен каныккандыгы жогорку талап коюлган учурларда (көрүүчү жана концерт залдары, уникалдуу имараттардын фойелери ж.б.);

г) администрациялык имараттарда аралашма жарык берүү тутумун колдонгон учурда (кабинеттер, жумушчу бөлмөлөр, китепкананын окуу залы);

д) жайда иштегендердин жарымынан көбү 40 жаш курагынан жогору болгон учурда.

9.4 Коомдук имараттарынын Г-Е разрядындагы көрүп аткарылуучу иштер үчүн жайларындагыдекорациялык-көркөм жарык берүү орнотмолорунда архитектуралык талаптарга байланыштуу жарыктыкты тандоого уруксат берилет, мында жайда эркин ориентир алууну камсыздоо үчүн шарттуу жумушчу беттин эң төмөнкү жарыктыгы 100 лк кем эмес болушу керек.

9.5 Цилиндрлүү жарыктыкты камсыз кылуу зарыл болгон жайларда, дубалдардын үстүнкү бети боюнча орто өлчөмдөгү чагылдыруу коэффициенти 40%дан кем эмес болуп, шыптыкы - 50%дан кем болбошу керек.

9.6 Коомдук имараттардын жайларында жалпы жарык берүү тутумун колдонуу керек. Администрациялык имараттардын, А-В разряддарындагы көрүп аткаруучу иштер жасалган жайларында аралаш жарык берүү тутумун колдонууга жол берилет (мисалы, врачтардын кабинеттери, китепканалардын окуу залдары, архивдер ж.б.) Мында жумушчу беттеги ченемделген жарыктык 9.3 ылайык жогорулайт, ал эми жалпы жарык берүүдөн берилген жарыктык Л тиркемесиндеги Л3 таблицадагы мааниден 70% кем эмести түзүшү керек.

Тиричилик жактан тейлөө ишканаларынын I-IV разраяддардагы көрүп аткаруучу иштер жасалган (зер жана гравюра иштери, саат, теле-радио аппаратураны оңдоочу) өндүрүш мүнөзүндөгү тийиштүү жайларда аралаш жарык берүү тутумун колдонуу керек. Жарыктык ченемдери жана сапаттык көрсөткүчтөр Л тиркемесиндеги Л2 таблица боюнча кабыл алынат.

9.7 Л тиркемесинин Л.3 таблицасы боюнча жарык берүүчү орнотмолордо көздү уялтуу таасирин чектөө үчүн жөнгө салынуучу дискомфорттун бириктирилген көрсөткүчү торец дубалынын жанында жайдын борбордук огунда төшөлмөдөн 1,2 метр бийиктикте болушу камсыздалышы керек. Дискомфорттун бириктирилген көрсөткүчү узундугу илинген чырактын жайгашуусу төшөлмөнүн үстүнөн эки эсе бийиктигинен ашпаган жайлар үчүн чектелбейт.

Жарыктык пульсациясынын коэффициентин Л тиркемесинин Л.3 таблицасы боюнча кабыл алуу керек.

9.8 Үч кабаттан бийик турак имараттардын далистеринин, лифт холлдорунун, батирлеринин коридорлорундагы жарык берүү чырактардын же лампалардын түнкүсүн, аталган жайлардын жарыктандыруусу эвакуациялык жарыктандыруу ченеминен төмөн болбогудай кылып жарык агымын төмөндөтүүнү камсыздаган автоматтык же аралыктан башкарууга ээ болушу керек, ал эми ушул жайлар аркылуу адамдар өткөн учурда жумушчу ченемдерге ылайык келүүгө тийиш.

Аталган жайлардын жумушчу жарык берүүсүн долбоорлоодо энергияны үнөмдөө максатында жогоруда айтылган жарыктык шарттарында ушул жайлардан адамдардын өтүүсүнө жете турган кыска мөөнөттө колдонулуучу жандыруу түзүлүшүн (КМКЖТ), же кыймыл (бар болуу) жана жарыктык датчиктери бар чырактарды колдонууга жол берилет.

КМКЖТ же кыймыл датчиктери бар чырактарды жумушчу жарык берүү тарамдарында колдонуу зарылдыгы долбоорлоо тапшырмасында аныкталат.

10 Ишканалардын аянттарына жана имараттан тышкары жайгашкан иш орундарына жасалма жарык берүү

10.1 Имараттан тышкары, имараттан тышкары кабатчаларда жана серенин алдында жайгашкан иш орундарынын жарыктандырылышын 10.1 таблица боюнча кабыл алуу керек.

Имараттан тышкары жайгашкан иш орундарынын жасалма жарык берүүсүнүн салыштырмалуу кубаттуулугу 10.1 таблицасында көрсөтүлгөн максималдуу жол берилген маанилерден ашпоого тийиш.

10.2 Ишканалардын жердин же жол жабууларынын деңгээлиндеги аянттарынын горизонталдуу бетинин орточо жарыктыгын 10.2 таблицасы боюнча кабыл алуу керек.

10.3 Тышкы жарык берүү имараттын ичиндеги жарык берүүдөн көз карандысыз башкарууга ээ болушу керек.

Көчө-жолдор тарамынын жасалма жарык берүүсүнүн максималдуу салыштырмалуу кубаттуулугу 11.2 таблицасында келтирилген максималдуу жол берилген маанилерден ашпоого тийиш.

Өнөр жай зоналарындагы кыска убакытта гана (түнкүсүн) мисалы, сменалык иштерде, колдонулган көчөлөрдө жана жолдордо кыймылдын интенсивдүүлүгү төмөндөгөндөн кийин жолдордун жабуусунун жарыктыгын же жарыктыгын төмөндөтүш үчүн жарык агымын автоматтуу түрдө жөнгө салуучу жарык берүүчү алеттерди колдонуу керек.

10.1 т а б л и ц а с ы – Имараттантышкары жайгашкан өндүрүш орундарынын жарык берүүсүнүн жарыктыгы жана максималдуу жол берилген салыштырмалуу аныкталган кубаттуулугу

10.2 т а б л и ц а с ы – Ишкананын аймактарынын жарыктыгы

10.4 Өндүрүш орундарына жана өнөр жай ишканаларынын аймактарына тышкы жарык берүү орнотмолорунун көздү уялтуу таасирин чектөө үчүн жарык берүүчү орнотмолордун жер деңгээлинен бийиктиги төмөндөгүдөй болуш керек:

а) коргоочу бурчу 15°кем болгон жарык берүүчү алеттер үчүн –10.3таблицасында көрсөтүлгөндөн кем эмес;

б) коргоочу бурчу 15° жана андан көп болгон жарык берүүчү алеттер үчүн - 3,5 м кем эмес. 

Адамдар өткөн жерлердеги аянтчаларда же технологиялык (же инженердик) жабдыктарды тейлөөчү, ошондой эле имаратка кире бериш жерлерде коргоочу бурчу 15° жана андан көп болгон (же чагылдыргычы жок күңүрт жарыкты жайылтуучусу бар) жарык берүүчү алеттердин бийиктигин чектебей коюуга жол берилет.

10.3 т а б л и ц а с ы – Көздү уялтуу таасирин чектөө шарттары боюнча жарык берүүчү алеттерди орнотуунун эң кичине бийиктиги

10.5 Жайылган жарык берген жарык берүүчү алеттердин бийиктиги жарык булагынын жарык агымы 6000 лм чейин болгон учурда 3м кем эмес болууга тийиш жана жарык агымы 6000 лм көп болгондо - 4 м кем эмес болушу керек.

10.6 Бир прожектордун же жантайып жайгашкан жарык берүүчү алеттин, прожектордун ушундай жарыктын ийри күчүнө окшош жарыктын ийри күчү тибиндеги жарык берүүчү алеттин жарыгынын октуу күчүнүн L_макс кд ушул алеттердин орнотмолорунун бийиктигинин чарчысына Н катышы, ченемделген жарыктыкка жараша 10.4 таблицасында көрсөтүлгөн маанилерден ашпоого тийиш.

10.4 т а б л и ц а с ы – Жарыктын октуу күчүнүн орнотмолордун бийиктигинин чарчысына катышы

11 Селитебдүү аймактарга жасалма жарык берүү

11.1 Көчөлөргө, жолдорго жана аянттарга жарык берүү

11.1.1 Шаарлардын көчө-жол тарамын классификациялоо 11.1 таблицага ылайык жүргүзүлөт.

11.1.2 Стандарттуу геометриялуу жана жабуусу асфальт-бетон болгон шаар көчөлөрүнүн жана жолдорунун транспорт жүрүүчү бөлүктөрү үчүн төмөндөгүдөй ченемдер: жол жабуусунун орточо жарыгы L_ор, жол жабуусунун жалпы U_о жана узатасынан кеткен U_l жарык текшилиги, жол жабуусунун орточо жарыктыгы E_ор, жарыктыктын текшилиги U_h, жарыктын босого өсүмү TL 11.2 таблицасына ылайык берилет.

11.1.3 Стандарттуу эмес геометриялуу жана жабуусу асфальт-бетондон айырмаланган (таман таш, цемент-бетон ж.б.) шаар көчөлөрүнүн жана жолдорунун транспорт жүрүүчү бөлүктөрү үчүн жол жабуусунун орточо жарыктыгы E_ор, жарыктыктын текшилиги U_h 11.2 таблицасына ылайык ченемделет.

Жарык берүүчү орнотмолордун айдоочулардын көзүн уялтуучу таасири чырактардын айдоочуга багытталган жеткен чектеги жарык күчү L_чект менен 11.1.9 ылайык жөнгө салынат.

11.1.4 Утилитардык тышкы жарык берүүчү орнотмонун энергиялык натыйжалуулугун салыштырмалуу үлүш кубаттуулугунун D_р көрсөткүчү менен 11.2 таблицасына ылайык баалашат. Салыштырмалуу үлүш кубаттуулугунун D_р көрсөткүчүн аныктоо методикасы Н тиркемесинде келтирилген.

11.1.5 Шаардын чегинен тышкары аэропортторго, дарыя жана деңиз портторуна келүүчү чоң тездик кыймылындагы магистрал жолдорунун жабууларынын орточо жарыгы L_ор, транспорттун кыймылынын интенсивдүүлүгүнө көз карандысыз 1,6 кд/м² кем эмес болууга тийиш.

11.1.6 Шаар администрациясы менен макулдашуу боюнча А категориясындагы көчөлөр, жолдор жана аянттар үчүн, ошондой эле шаардан тышкары аэропортторго, вокзалдарга, гипер- супермаркеттерге келүүчү жолдор үчүн орточо жарыктын L_ор маанилерин 0,20 кд/м² көбөйтүүгө же орточо жарыктыктын E_ор маанисин 5,0 лк көбөйтүүгө жол берилет.

11.1.7 Бир деңгээлде кесилишкен көчөлөрдүн жана жолдордун орточо жарыгы L_ор же орточо жарыктыгы E_ор ыкташуу линиясынан 100 м кем эмес аралыкта негизги жол же көчө үчүн аныкталган маанилерге ылайык келүүгө тийиш.

Ар кандай деңгээлде кесилишкен көчөлөрдүн жана жолдордун түшүүсүндө жана айрыктарында, транспорт айрылыштарынын чегинде орточо жарыктыктын мааниси E_ор 20 лк кем эмес болушу керек.

Магистраль жолуна же көчөсүнө ыкташкан жергиликтүү маанидеги көчөлөрдүн жол жабууларынын орточо жарыгы L_ор же орточо жарыктыгы E_ор тийиштүү жолдор же көчөлөр үчүн аныкталган L_ор же Е_ор маанилеринин 1/3кем эмес болушу керек, бирок ыкташуу линиясынан 100 м кем эмес аралыкта жергиликтүү маанидеги көчө үчүн ченемделген мааниден кем эмес.

11.1.8 Троллейбус кыймылы бар көчөлөрдө, жолдордо жана аянттарда чырактардын жайгашуу бийиктигин КЧжЭ 2.05.09 боюнча байланыштыруучу зымдардын асылып туруу бийиктигин эске алып кабыл алуу керек.  11.1.9 Жарыктык ченемделген көчөлөрдө, жолдордо жана аянттардын транспорттук зоналарында 80° жана 90° бурчта жайгашкан орнотмолордогу чырактардын жана чырактын жарык агымынын 1 клмна 30 жана 10 кд барабар тиктен айдоочуларга багытталган жеткен чектеги маанилери L_чект болгон жарык күчүн чектешет.

Чоң аянттарга жана транспорт айрыктарына жарык берүүдө, бийиктиги 20 м жана андан көп болгон тирөөчтөрдө орнотулган чырактар жарык күчүнүн максимумунун багытын тиктен 65° бурчтан көп эмес камсыздоого тийиш. Тиктен 80°, 85° жана 90° бурчта жайгашканайдоочуларга багытталган чырактардын жарык күчү 50, 30 жана 10 кд барабар болгон анын жарык агымынын 1 клм ылайык жеткен чектеги маанилеринен L_чект ашпоого тийиш.

Транспорт кесилишинин жогорку деңгээлиндеги транспорт жүрүүчү бөлүгүнүн жол жабуусунун үстүнөн чырактын жайгашуу бийиктиги 10 м кем эмес болууга тийиш.

11.1.10 10° кем эмес коргоочу бурч камсыздалган шартта жана лампаларга жана пускту жөнгө салуучу аппараттарга атайын аспаптарсыз жетүүгө мүмкүнчүлүк жокко чыгарылган учурда, көпүрөлөрдүн парапетинин жана жол өткөрмөлөрүнүн чырактарынын минималдуу орнотулуш бийиктиги чектелбейт.

11.1.11 Шаар көчөлөрү, жолдору жана аянттары үчүн 0,80 кд/м² көп болгон ченемделген орточо жарыкта L_ор же 15 лк көп болгон орточо жарыкта түнкү убакытта ушул ченемдерди төмөндөтүүгө чырактардын жарымын өчүрүү аркылуу же максималдуу мааниге ылайык кыймыл интенсивдүүлүгү 1/3 жана 1/5чейин азайган учурда алардын кубаттуулугун 30% жана 50% төмөндөтүүгө жол берилет. Бир тирөөчтө бирден чырак орнотулган учурда, аларды түнкү убакытта жарым-жартылай өчүрүүгө жол берилбейт.

11.1.12 Сутканын караңгы убактысында айдоочулардын жана жүргүнчүлөрдүн ишенимдүү багыт алуусу үчүн катардагы чырактарды алар түзгөн линия жолдун же көчөнүн багытын көрсөтүп тура тургандай жайгаштыруу керек.

11.1 т а б л и ц а с ы – Шаар көчө-жол тарамынын классификациясы

11.2 т а б л и ц а с ы – Шаар конуштарынын асфальтбетон менен жабылган туруктуу транспорт кыймылы бар көчөлөрүнүн жана жолдорунун ченемделген жарык берүү көрсөткүчтөрү

11.1.13 Айыл конуш көчөлөрүнүн, жолдорунун, өткөөлдөрүнүн жана аянттарынын жол жабууларынын орточо жарыктыгы Е_ор жана жарыктыктын текшилиги U_h 11. 3 таблицасына ылайык келүүгө тийиш.

11.3 т а б л и ц а с ы – Айыл конуш көчөлөрүнүн жана жолдорунун жарык берүүсүнүн ченемделген көрсөткүчтөрү

11.1.14 Транспортко май куюучу жерлерге, ошондой автомобилдердин ачык токтотуучу жайларына келүүчү жолдордун жабуусунун орточо жарыктыктыгы Е_ор 11.4 таблицасына ылайык келүүгө тийиш.

11.1.15 Автомобилдерге май куюучу жерлерде жана автомобилдерди токтотуучу жайларда орнотулган жарык берүүчү алеттердин ушул аймактарга чектеш жолдор жана көчөлөр менен жүргөн транспорт айдоочуларына багытталган жарык күчү ушул алеттердин жарык агымынын 1 клм 30 кд көп эмес болууга тийиш. Курулуштардын жана серелердин чатырларында же тирөөчтөрдө орнотулган прожекторлорду жолдун же көчөнүн автомобиль өтүүчү бөлүгүнө каратууга жол берилбейт.

11.4 т а б л и ц а с ы – Автомобилдерге май куюучу жерлергежана автомобилдерди токтотуучу жайларга жарык берүү

11.1.16 Сырткы жарык берүүнүн эсеби ЭТ 323.1325800 берилген методика боюнча жүргүзүлөт.

11.2 Жөө жүргүнчүлөр өткөөлдөрүнө жарык берүү

11.2.1 Жер үстүндөгү жөө жүргүнчүлөр өткөөлдөрүнө (транспорт өтүүчү бөлүк менен бир деңгээлде) жарык берүү жөө жүргүнчүлөргө жол жабуусунун кемчиликтерин жана тоскоолдуктарын көрүүгө, ал эми транспорт каражаттарынын айдоочуларына – транспорт жүрүүчү бөлүктөгү жүргүнчүлөрдү көрүүгө мүмкүнчүлүк түзүшү керек. Өткөөл зонасынын байкоосун күчөтүү максатында анын жарык берүүсү үчүн транспорт өтүүчү бөлүктүн жарык булактарынын түсүнө карата карама-каршы түстөгү жарык булагы бар чырактарды колдонуу максатка ылайык келет.

Э с к е р т ү ү - Мисалы, жогорку басымдагы натрий лампалары менен жарыктандырылган жолдор үчүн өткөөлдөрдө металл-галоген же жарык диод лампалары бар чырактарды колдонуу максатка ылайык келет.

11.2.2 А жана Б категориясындагы көчөлөрдүн жана жолдордун жер үстүндөгү жөө жүргүнчүлөр өткөөлдөрүндөгү жарыктын Е_ор орточо жарыктыктыгын транспорт өтүүчү бөлүктөгү өткөөлдөгү жарыкка салыштырмалуу 1,5 эседен кем эмес жогорулатууну караштыруу керек. Жарыктыктын жогору болушуна тирөөчтөрдүн кадамын кыскартуу аркылуу жана кошумча же кубаттуураак чырактарды орнотуу аркылуу жетишсе болот.

Жер үстүндөгү жөө жүргүнчүлөр өткөөлдөрүнө салыштырмалуу чырактардын жарыкты бөлүштүрүүсү жана алардын жайгашуусу транспорт өтүүчү бөлүктөгү жол жабуусунун фойесинде жөө жүргүнчүнүн көрүнүп туруусун камсыздоого тийиш жана айдоочуларга көздү уялтуучу таасир тийгизбеши керек. Чырактарды өткөөлдүн алдында транспорт кыймылынын багытына карай жайгаштыруу керек. Эки тараптуу кыймыл болгон жолдордо жана көчөлөрдө чырактар кыймылдын эки тарабына карай өткөөлдөрдүн алдында орнотулат.

Айдоочулардын көзүн уялтууну (көз уялууну) төмөндөтүү үчүн жарыкты ассиметриялуу бөлүштүрүүчү (жантык жарык) чырактарды жарык күчүнүн максимумун өткөөл тарапка ориентир кылып колдонуу керек.

11.2.3 Жер алдындагы жана жер үстүндөгү жөө жүргүнчүлөр үчүн өткөөлдөрдүн жабууларындагы Е_ор орточо жарыктыктын маанилери 11.5 таблицасында келтирилген.

11.2.4 Жер алдындагы жана жер үстүндөгү өткөөлдөрдүн U_h жарыктыктын текшилиги 0,3 кем эмес болушу керек.

Жер алдындагы жана жер үстүндөгү өткөөлдөрдө 15° кем эмес коргоочу бурчу бар же диффузиялык же призма менен жабдылган жайылтуучусу бар чырактар колдонулат.

11.5 т а б л и ц а с ы – Жер алдындагы жана жер үстүндөгү жөө жүргүнчүлөр үчүн өткөөлдөрдүн Е_ор орточо жарыктыктын маанилери

11.3 Автожол тоннелдерине жарык берүү

11.3.1 Тоннелдин транспорт зоналары (транспорт жүрүүчү бөлүк), кызматтык-техникалык жана көмөкчү жайлары жасалма жумушчу жана авариялык жарык берүүгө ээ болушу керек. Аларга эвакуациялык жана резерв жарык берүү кирет.

11.3.2 Кыймылдын мүнөзүнө (бир түтүктө эки же бир тараптуу) жана транспорттун агымынын интенсивдүүлүгүнө жараша тоннелдер 11.6 таблицасына ылайык жарык берүү боюнча үч класска бөлүнөт.

11.6 т а б л и ц а с ы – Жарык берүү боюнча тоннелдердин классификациясы

11.3.3 Тоннелдин транспорттук зонасына жумушчу жарык берүүдө күндүзгү жана кечки режимди караштыруу керек.

11.3.4 Транспорттук зонада күндүзгү режим үчүн тоннелдин жарык зоналары: босого, өтмө, ички жана чыгыш болуп төрткө бөлүнөт. Мындан тышкары, кирүү порталынын алдында келүү зонасы бөлүнөт. Тоннелдин зоналарынын жайгашуусу И тиркемесине ылайык келтирилиши керек.

11.3.5 Босого зонасынын узундугун КТБАга барабар кабыл алуу керек, Анын мааниси транспорт агымынын кыймылынын ылдамдыгына жараша 11.7 таблицасына ылайык келүүгө тийиш.

11.7 т а б л и ц а с ы – Коопсуз тормоз берүү аралыгы (КТБА)

11.3.6 Тоннелдин босого зонасынын биринчи жарымындагы L_h жол жабуусунун жарыгын узатасынан бөлүштүрүү туруктуу болушу керек, ал эми экинчи жарымында – линиялуу түрдө, ушул зонанын аягына чейин, босого зонасынын биринчи жарымындагы L_th орточо жарыктын маанисинин 40%на чейин жетип, төмөндөш керек.

Тоннелдин босого зонасынын биринчи жарымындагы жол жабуусунун L_th орточо жарыгынын, И тиркемесине ылайык аныкталган L₂₀ адаптация жарыгына катышы, 11.8 таблицасында көрсөтүлгөн маанилерден кем болбошу керек.

11.8 т а б л и ц а с ы – Тоннелдин босого зонасынын биринчи жарымындагы жол жабуусунун орточо жарыгынын адаптация жарыгына L_th/L₂₀ катышынын ченемделген мааниси.

Кире беришиндеги тилкелеринин дубалдарында ачык тешиктери бар же кирүү порталынын алдында күндөн коргоочу экрандары бар тоннелдерде, босого зонасы ушул тилкелер башталгандан тартып эсептелет. Мындай учурларда босого зоналарындагы жарыкты бөлүштүрүү күндүзгү жарыктын таасирин эске алып аныкталат, жана жасалма жарык берүүдөгүдөй мүнөзгө ээ болушу керек.

11.3.7 Кыска тоннелдердеги босого зонасынын биринчи жарымындагы жол жабуусунун жарыктыгы узун тоннелдердин ченемделген жарыгына карата катышы 11.9 таблицасына ылайык аныкталат.

11.9 т а б л и ц а с ы – Күндүзгү режимде кыска тоннелдерге жарык берүү

11.3.8 Босого зонасынан алыстаганда тоннелдин өтмө зонасында L_tr жол жобуусунун узатасынан кеткен жарык бөлүштүрүлүшү жай-салмак менен төмөндөгөн мүнөзгө ээ болушу керек. Өтмө зонанын ар бир чекитиндеги L_th жарыгынын босого зонасынын биринчи жарымындагы орточо жарыкка катышы И тиркемесине ылайык келтирилген өтмө зонадагы L_tr /L_th салыштырмалуу жарыктын төмөндөшүнүн стандарттуу ийри сызыгынын тийиштүү маанисинен кем болбошу керек.

L_tr/L_th салыштырмалуу жарыктын баскычтуу төмөндөшүнө жол берилет, мында L_tr/L_th катышынын ар бир баскычы өтмө зонанын салыштырмалуу жарыгынын төмөндөшүнүн стандарттуу ийри сызыгынан төмөн болбошу керек, ал эми бир баскычтан кийинки баскычка өтүүдөгү жарыктын айырмасы 3:1 катышынан ашпоого тийиш. Жарыктын баскычтуу төмөндөшүнүн мисалы И тиркемесине ылайык, И.3 сүрөтүндө көрсөтүлгөн.

Өтмө зонанын аягы тоннелдин өтмө зонасынын L_tr жарык мааниси тоннелдин ички зонасынын L_tr жарык мааниси үч эсе мааниге чейин төмөндөгөн жерде аныкталат.

Жарык баскычтуу түрдө төмөндөгөн учурда айдоочунун кошумча жайлуулугу үчүн өтмө зонанын узундугун транспорт каражаты долбоорлоо ылдамдыгы боюнча 1-2 с убакыттын ичинде басып өткөн аралыкка көбөйтүү сунушталат.

11.3.9 Эки тараптуу кыймыл болгон тоннелдерде бир түтүктө босого жана өтмө зоналарын ар бир портал тарабынан жайгаштыруу керек.

11.3.10 Убакыттын ушул моментинде келүү зонасындагы L₂₀ адаптация жарыгына жараша тоннелдин өтмө жана босого зоналарынын күндүзгү жарык берүү режиминин автоматтуу түрдө жөнгө салуунучусун караштыруу керек. Мында L_th/L₂₀ катышынын ченемделген маанисин 11.9 таблицасына ылайык камсыздоо керек.

11.3.11 Тоннелдин ички зонасында жол жабуусунун L_in орточо жарыгынын ченемделген мааниси 11.10 таблицасына ылайык келүүгө тийиш.

11.10 т а б л и ц а с ы – Ички зонанын жол жабуусунун L_in орточо жарыгынын ченемделген мааниси

11.3.12 Классы 3 болгон тоннелдер үчүн чыгуу порталынын алдындагы КТБАдан баштап чыгыш зонасын орнотуу керек, анда тоннелдин чыгуу зонасынын L_ex жол жабуусунун жарыгы линиялуу өсүп, чыгуу порталына 20 м чейин тоннелдин ички зонасынын орточо жарыгынын беш эселик маанисине жетет. Классы 1-2 болгон тоннелдерге чыгыш зонасын караштырбай коюуга жол берилет.

11.3.13 Тоннелдин узундугуна карабастан жарык берүүнүн түнкү режимин караштыруу керек. Мында тоннелдин бардык узундугу боюнча жол жабуусунун орточо жарыгы туруктуу болушу керек жана чыгуу-кирүү порталдарына ыкташкан көчөлөрдүн жана жолдордун тилкелеринин орточо жарыгынан кем эмес болууга тийиш. Тоннелдердин жол жабуусунун орточо жарыгы төмөндөгүдөн кем эмес болууга тийиш:

-0.80 кд/м²– классы 1 болгон тоннелдер үчүн;

-1.00 кд/м²– классы 2 болгон тоннелдер үчүн;

-2.00 кд/м²– классы 3 болгон тоннелдер үчүн.

Узундугу КТБАга барабар кирүү порталына чейин тилкеде жол жабуусунун орточо жарыгын тоннелге алпарган көчөнүн же жолдун жабуусунун ылайыктуу орточо жарыгына салыштырмалуу 30%дан көп эмес жогорулатууга жол берилет. Мында аталган жарыктар тоннелдеги жол жабуусунун орточо жарыгынан ашпоого тийиш.

Күндөн коргоочу экран менен тосулган кирүү порталына ыкташкан тилке бар болгон учурда, ушул тилкенин түнкү жарык берүү режими тоннелдин бардыгына кабыл алынганга окшош болушу керек.

11.3.14 Түнкү режимден күндүзгү режимге жарык берүүнү которууну жана тескерисинче которууну кирүү порталына жакын табигый горизонталдуу жарыктыктын 100 лк чейин жогорулашында же төмөндөшүндө жүргүзүү керек.

11.3.15 Баардык жарык зоналарында жол жабуусунан 2 м чейин деңгээлдеги тоннелдин төмөнкү бөлүгүнүн орточо жарыгынын кыймыл тилкесинин дубалына жакын жол жабуусунун орточо жарыгына катышы классы 1 болгон тоннелдерге 0,25 кем эмес болууга тийиш, классы 2 жана 3 - 0,60 кем эмес болот.

11.3.16 Жол жабуусунун жарыгы туруктуу болгон тилкелерде (босого зонасынын биринчи жарымы жана ички бөлүгү бүтүндөй күндүзгү режимде, ошондой эле тоннелдин баары түнкү режимде) жол жабуусунун U_O жалпы жана узатасынан кеткен U_l жарыктын текши берилүүсүнүн маанилеринин көрсөткүчтөрү 11.11 таблицасына ылайык камсыздалышы керек.

11.11 т а б л и ц а с ы –Жол жабуусунун жарыктын текши берилүүсүнүн көрсөткүчтөрүнүн ченемделген маанилери

Ошол эле тилкелерге минималдуу жарыктын дубалдын төмөнкү бөлүгүндөгү орточого катышы (жол жабуусунан 2 м чейин) 0,35 кем эмес болушу керек.

11.3.17 Чырактардын көздү уялтуучу таасиринин эсебинен жарыктын босого өсүмү TL тоннелдин күндүзгү режиминде босого жана ички зоналары үчүн жана бүткүл тоннелдин түнкү режиминде 15%дан ашпоого тийиш.

11.3.18 Тоннелдин бүткүл узундугунун түнкү режими боюнча жана ички зонада күндүзгү режимде ушундай тилкелер боюнча узактыгы 20 с жогору болгон долбоордогу ылдамдык менен жүрүү учурунда фликер-эффектти болтурбоо үчүн катардагы чырактардын кадамы маанилердин 11.12 таблицасында келтирилген диапазонунан тышкары болушу керек.

11.12 т а б л и ц а с ы – Тоннелде фликер-эффектти пайда кылган чырактардын кадамынын аралыгы

11.3.19 Натрий лампалары бар чырактарды пайдаланууда чырактар менен сары сигнал берүүчү оттор (жол чырак) оротосундагы аралык кыймыл багытына перпендикулярдуу болгон жалпак беттеги горизонтал боюнча 1 м кем эмес болууга тийиш.

11.3.20 Транспортттук зонага жумушчу жарык берүү үчүн, тоонелге жарык берүүгө тандалган тутумга ылайык келген жарыкты бөлүштүрүүчүсү бар атайын тоннелдеги чырактарын колдонуу керек.

Босого жана өтмө зоналары үчүн каршы жарык берүү тутумун колдонуу максатка ылайык келет, ички жана чыгуу зоналарында, ошондой эле тоннелдин баарында түнкү режимде – симметриялуу жарык берүү тутумун колдонуу керек.

11.3.21 Жол жабуусунун жана дубалдардын ченемделген жарыгына жана шыптын кеңдигине жараша транспорт өтүүчү бөлүктүн үстүндө шыпта бир же бир нече катар чырактарды жайгаштыруу максатка ылайык келет. Бийиктиги боюнча чырактардын чен өлчөмдөрү ушул тоннелге белгиленген чектерден чыкпоого тийиш. кыймыл тилкелери экиден ашпаган тоннелдер үчүн чырактардын капталда жайгашуусуна жол берилет (дубалдардын жогорку бөлүгүндө же дубал жана шыптын ортосундагы бурчтарга). Дубалдарда жайгаштырууда чырактарды орнотуу бийиктиги жол жабуусуна салыштырмалуу 4 м кем эмес болууга тийиш.

11.3.22 Тоннелдерге авариялык жарык берүүнү 13.1-13.7. ылайык долбоорлоо керек.

11.3.23 Тоннелге караштуу, кызмат-техникалык жана көмөкчү жайларынын жумушчу (диспетчердик, желдетүүчү камералар ж.б.) жана авариялык жарык берүүсүн долбоорлоодо өндүрүш жайларга жарык берүүгө карата талаптарды жетекчиликке алуу керек.

11.4 Жөө жүргүнчүлөр мейкинине жарык берүү

11.4.1 Жөө жүргүнчүлөр мейкинине жарык берүүнү E_оpорточо горизонталдуу жарыктыктын жана анын жол жабуусунудагы U_o жарыкбөлүштүрүлүшүнүн текшилигинин ченемдерине таянып долбоорлоо керек. Жөө жүргүнчүлөр мейкининин негизги объекттери 7.21. таблицасына ылайык классификацияланат жана ченемделет.

11.4.2 Шаардын тарыхый бөлүгүндөгү жөө жүргүнчүлөр үчүн көчөлөрүнө жарым цилиндрлик жарыктандыруунун орточо мааниси 6,0 лк кем эмес болуп, минималдуусу – 2,0 лк болууга тийиш.

11.4.3 Көчөнүн, жолдун жана аянттын транспорт жүрүүчү бөлүгүнө ыкташкан тротурадын жабуусундагы E_оp орточо жарыктандыруу тротурага жакын кыймыл тилкесиндеги жабуудагы жарыктандыруунун орточосунан кем болбошу керек.

Тротуардын жабуусундагы U_o жарык бөлүштүрүлүшүнүн текшилиги 0,30 кем эмес болушу керек.

11.4.4 Жөө жүргүнчүлөр үчүн көчөлөр, парк зоналары, сквер, бульвар ж.б. үчүн чырактардын көздү уялтуучу таасирин I₈₅/A^0.5 катышы аныктайт, мында I₈₅– тиктен 85° бурчтагы чырактын жарык күчү, ал бардык азимуттук бурчтар боюнча максималдуу болот, кд; А –I₈₅, жарык күчүнүн багытына перпендикулярдуу болгон, чырактын жарык берген бетинин проекциясынын жалпак бетке түшкөн аянты, м².

I₈₅/A^0.5 мааниси, кд/м, төмөндөгүлөрдөн көп болбошу керек:

 - 4000 - чыракты жайгаштыруу бийиктигинде 4,5 м ге чейин. кошуу менен;

- 5500 - ошол эле 4,5дан ашуун 6 мге чейинкини кошуу менен;

- 7000 - " " 6 м ден ашуун.

11.4.5 Ачык базарлардын жана соода жарманкелеринин аймагындагы аянттардын, өткөөлдөрдүн, павильондордун, палаталардын, контейнерлердин ж.б. катарларынын ортосундагы жол жабуусунун E_оp орточо жарыктыктыгы минималдуу жарыктык 2,0 лк болгон учурда, 10 лк кем эмес болууга тийиш.

Базарлар жана соода жарманкелери жабылгандан кийин E_оp орточо жарыктыкты 4,0 лк чейин төмөндөтүүгө жол берилет.

11.13 т а б л и ц а с ы – Жөө жүргүнчүлөр мейкини үчүн ченемдик көрсөткүчтөр жана аларды классификациялоо

11.4.6 Павильондун катарларынын ортосундагы өткөөлдүн огуна перпендикулярдуу жалпак бетте 1,5 м бийиктиктеги тик жарыктандыруунун өткөөлдүн жабуусунун деңгээлиндеги горизонталдуу жарыктандырууга катышы 1:2 кем эмес болушу керек.

11.5 Турак жай райондордун аймагына жарык берүү

11.5.1 Турак жай кварталдардын ичиндеги жергиликтүү маанидеги көчөлөргө жарык берүү ченемдери 11.2 таблицасынын жарыктандыруу боюнча В1 жана В2 класстарына ылайык келип, ал эми өткөөлдөрдүн жана өтмөктөрдүн ченемдери – 11.13таблицасынын П4 жана П5 класстарына ылайык келүүгө тийиш.

Турак кварталдардын ичиндеги транспорт өткөөлдөр жана жөө жүргүнчүлөр үчүн чырактардын көздү уялтуучу таасири 11.1.9 жана 11.4.4. пп. ылайык жөнгө салынат.

11.5.2 Тышкы жарык берүүнүн бардык түрлөрүнүн, анын ичинде утилитардык, архитектуралык, жарнамалык жана витриналык биргелешкен таасиринен, турак үйлөрдүн терезелериндеги E_Bтик жарыктык, L_оp орточо жарыктын ченемдерине же чектешкен көчөлөрдүн транспорт жүргөн бөлүгүндө E_оp орточо жарыктыктын ченемдерине жараша, 11.14 таблицасындагы маанилерден ашпоого тийиш.

11.14 т а б л и ц а с ы – Турак имараттардын терезелериндеги тик жарыктыктын ченемделген маанилери

11.5.3 Коомдук борбордон тышкары жайгашкан жөө жүргүнчүлөр үчүн көчөлөрдө, ошондой эле ооруканалардын жана дарылоо-курорттук мекемелердин уктоочу корпустарына чектеш кандай болбосун көчөлөрдө, турак имараттардын батирлеринин жана уктоочу корпустардын палаталарынын терезелеринде тик жарыктык 5 лк ашпоого тийиш.

11.5.4 Терезелердин засветкасын чектөө максатында терезелерге багытталган жарык күчүнүн мааниси чектелген чырактарды же экран решеткалары бар чырактарды колдонуу керек.

11.5.5 Тышкы жарык берүү долбоорлорунда, эгерде өрткө каршы булактар жарык берилбеген кире бериш жерлерде жайгашса, аларга келүүчү жолдорго жарык берүү каралышы керек. Ушундай кире бериш жерлердин орточо горизонталдуу жарыктандырылышы 2 лк болушу керек.

11.5.6 Имаратка кире бериш жеринин үстүндө же анын жанында жол жабуусунун E_ор орточо жарыктыгын камсыздаган чырактар орнотулат, алар төмөндөгүлөрдөн кем болбошу керек:

- негизги кирүүнүн аянтчасында – 6,0 лк;

- запас же техникалык кирүүнүн аянтчасында, ошондой эле имаратка негизги кирүүдөн 4 м аралыктагы жөө жүргүнчүлөр үчүн жолчолордо – 4,0 лк.

11.6 Имараттарга жана курулмаларга тышкы архитектуралык жарык берүү

11.6.1 Тышкы архитектуралык жарык берүү кечки убакытта жакшы көрүүгө мүмкүндүктү жана эң маанилүү объекттердин дааналыгын камсыздоого жана шаардын жарык чөйрөсүнүн жайлуулугун жогорулатууга тийиш. Архитектуралык жарык берүүнүн орнотмолору айдоочуларга жана жөө жүргүнчүлөргө көздү уялтуучу таасир тийгизбеши керек.

11.6.2 Имараттардын, курулмалардын, монументтердин жана ландшафт архитектурасынын элементтеринин фасаддарынын жарыгы алардын маанилүүлүгүнө, ээлеген ордуна жана аларды көрүп кабыл алууда артыкычылыктуу шарттарга жараша шаарда 11.15 таблица боюнча кабыл алуу керек.

11.6.3 Архитектуралык жарык берүүлөрдүн орнотмолорун долбоорлоодо жарыктандырылыган объекттердин фасаддарынын үстүнкү беттеринин эсептик чагылышуу коэффициенти 11.16 таблица боюнча же натуралдык өлчөө маалыматтар боюнча кабыл алынат.

11.6.4 Фасадга текши жайылуучу жарык берүүдө максималдуу жарыктандыруунун минималдууга карата катышы 3:1 көп болбошу керек, ал эми рельефтүү жана көп түстүү фасаддарда - 5:1 чейин болушу керек. Мында максималдуу жарыктандыруу негизги композициялык-пластикалык элементтерде жасалышы керек.

11.6.5 Фасадга текши эмес жайылуучужарык берүүдө жарык берилип жаткан зонанын чегинде максималдуу жана минималдуу жарыктандыруулардын ара катышы 10:1 кем эмес жана 30:1 көп эмес кабыл алынышы керек, мында максималдуу жарыктандыруу жарык менен акценттелген элементте жасалат.

11.6.6 Жарык архитектуралык ансамблдерди долбоорлоодо доминант болгон объекттин башкы фасады 11.15 таблицасы боюнча тандалат. Бирдиктүү ансамблдин бири бирине багындырылган жарыктандырылып жаткан фасаддарынын орточо жарыгы 4.1. пунктунда келтирилген жарык шкаласы боюнча эки баскычка төмөндөтүлүшү керек.

11.6.7 Ар тараптуу обзорго ээ болгон көлөмдүү монументтерге, эстеликтерге, архитектуралык кичине формаларга жарыкты берүү башкы объектти кабыл алуу багыты менен композиция жагынан байланышта болгон эсептик бетти аныктаган жарык агымынын негизги багыты так көрүнүп турган эки-үч тараптан болушу керек.

11.6.8 Архитектуралык жарык берүү орнотмолорунда разряддык жарык булактары менен жана жарык диоддору менен чырактарды колдонуу керек. Жеринде жарыкча берүүдө хроматикалык шоолалануу булактарын колдонууга жол берилет.

11.15 т а б л и ц а с ы – Шаар объекттерине тышкы архитектуралык жарык берүү ченемдери

11.15 таблицасынын аягы

11.16 т а б л и ц а с ы – Тышкы архитектуралык жарык берүүнү долбоорлоодо колдонулган имараттардын, курулмалардын, монументтердин жана жашыл бактардын фасаддарын жасалгалоочу материалдардын эсептик мүнөздөмөлөрү.

11.6.9 Беттери “муздак” түстүү өңдөрдөгү объекттерге жана жашыл бактарга жарык берүү үчүн түстүү температурасы 4000 К жогору болгон жарык булактарын колдонуу керек. “Жылуу” түстөргө боёлгон объекттерге жарык берүү үчүн түстүү температурасы 3500 чейин болгон жарык булактарын колдонуу керек. Полихром объекттерге жарык берүүдө, өзгөчө фасаддардагы декоративдүү-көркөм элементтерге (мозаика, көркөм панно, фризалар, изразецтерди, түстүү рельефтер жана граффитосу менен скульптуралар) жарык берүүдө, ак түстүү R_a түс берүү жалпы индекси 80 кем эмес жарык булактарын колдонуу керек. Ландшафт архитектурасынын объекттерине көркөм-декорациялык жарык берүүдө түстүү жарык булактарын колдонууга уруксат берилет.

11.6.10 Архитектуралык жарык берүүнүн алеттери, алардын чыгуучу тешиктери кыймылдын башкы багытындагы айдоочулардын жана жөө жүргүнчүлөрдүн борбор көрүү талаасында болбогондой кылып жайгаштырылууга тийиш же коргоочу түзүлүштөр менен экрандалышы керек.

11.6.11 Архитектуралык жарык берүү түзүлүштөрүн долбоорлоодо, эгерде алеттин айнеги тик же төмөнкү жарым сферага (90°-270°бурчтардын чегинде) багытталса жана MF=0,59 айнек жогорку сферага багытталса, эксплуатация коэффициентин жарык алеттин жарык тешигинин ориентациясына жараша жана анда колдонулган жарык булагына жараша: MF=0,67, кабыл алуу керек.

11.7 Витринага жарык берүү

11.7.1 Витринага тротуардын деңгээлинен 1,5 м бийиктикте жалпы жарык берүүдө тик беттеги орточо жарыктык, ошондой эле акценттелген жарык берүүнүн жарыктыгы жалпы менен чогуу суммада 11.17 таблицасында келтирилген маанилерден ашпоого тийиш.

11.17 т а б л и ц а с ы

11.7.2 Витриналарга жарык берүүдө жарыктын разряд булактары жана жарык диоддору бар жарык берүүчү алеттерди колдонуу керек. Жарык булактары 11.18 таблица боюнча түс айырмалоо талаптарына ылайык тандалат.

11.7.3 Жарык берүүчү алеттер, алардын чыгуу тешиктери же коюлган товарлардан чагылдырылган бликтер витринадан 1 м кем эмес аралыкта турган айдоочулардын жана жөө жүргүнчүлөрдүн борбордук көрүү талаасында турбагандай болуп орнотулушу керек.

11.8 Жарнамалык жарык берүү

11.8.1 Жарнама жана маалыматтык, алардын ичинде электрондук алып жүрүүчүлөрдүн жардамы аркылуу сүрөттөрдү көрсөтүүчү конструкциялардын айрым тилкелеринин эң көп жол берилген орточо жарыгы жана максималдуу жол берилген жарыгы, алардын аянтына жана айдоочулардын көздөрүнө салыштырмалуу жайгашуусуна жараша 11.19 таблицасында келтирилген.

11.19 т а б л и ц а с ы – Жарнама жана маалыматтык конструкциялардын жарык ченемдери

11.8.2 Архитектуралык, жарнамалык жана тышкы жарык берүү үчүн жарык берүүчү алеттери бар турак имараттардын жайларынын жана дарылоо имараттарынын палаталарынын терезелеринин суммалык жарык берүүсүн 11.5.2 пунктунда көрсөтүлгөн тик жарыктыктын орточо маанисинен жогору болбошу керек.

11.8.3 Эгерде турак имараттардын турак жайларынын, дарылоо имараттарынын палаталарынын, социалдык камсыздоо мекемелеринин палатарынын жана уктоочу бөлмөлөрүнүн терезелеринин геометриялык борборунан 1 м аралыгында жайгашкан чекиттен көрүү линиясына перпендикулярдуу конструкциянын бетке түшкөн проекциясынын көрүнүп турган бурч өлчөмү 2,5° ашпаса же жарнама конструкциясы ушул чекиттен көрүнбөсө, сутканын караңгы мезгилинде жарнама же маалымат конструкциясына динамикалык режимде иштегенге болот.

Э с к е р т ү ү – Тик бурчтуу жарнама орнотмосу үчүн, көрүү линиясына перпендикулярдуу болгон бетке жарнама орнотмосунун проекциясы менен бирдей аянтка ээ болгон тегеректин өлчөмүнө барабар, эквиваленттүү бурчтуу өлчөм кабыл алынат.

Электрондук алып жүргүчтөрдөгү жарнамалык сүрөттөрдү көрсөтүү, (медиафасаддардан тышкары) аудио көрүү чыгармалары бар динамикалык эффекттерди колдонбой, туруктуу сүрөт технологиясын колдонуу менен жүргүзүлүшү керек.

Сутканын жарык жана караңгы мезгилинде сүрөттүн алмашылышы 5 секундда бир жолкудан көп эмес болушу керек, сүрөттүн алмашуусунун узактыгы 2 секунддан көп болуп, жарыктын жай төмөндөшү нөлгө чейин түшүп, кайра жай жогорулашы керек.

Сутканын жарык мезгилинде медиафасаддарда динамикалык эффекттер пайдаланылган сүрөттөрдү көрсөтүүгө болот. Сутканын караңгы мезгилинде медиафасаддарда динамикалык эффекттер пайдаланылган сүрөттөрдү көрсөтүүгө тыюу салынат.

Сутканын караңгы мезгилинде медиафасаддарда сүрөттөрдүн алмашуусу 1 мин. бир жолкудан көп эмес болууга тийиш, сүрөттүн алмашуу узактыгы 10 секунддан көп болуп, жарыктын жай төмөндөшү нөлгө чейин түшүп, кайра жай жогорулашы керек.

12 Авариялык жарык берүү

7.6.1 Авариялык жарык берүү эвакуациялык жана резервдик болуп бөлүнөт. Авариялык жарык берүүнүн түрлөрү 12.1 сүрөттө көрсөтүлгөн.

Эвакуациялык жарык берүү эвакуация жолдоруна жарык берүү, жогорку кооптуулук зоналарына эвакуациялык жарык берүү жана эвакуациялык дүрбөлөңгө каршы жарык берүү болуп бөлүнөт (сүрөт 12.1).

Авариялык жарык берүү негизги (жумушчу) жарык берүүнүн азыктануусу бузулган учурда колдонулууга арналган. Авариялык жарык берүү негизги (жумушчу) жарык берүү жоголор замат автоматтык түрдө күйгүзүлүшү керек, ошондой эле өрт кооптуулук тутумунун авариялык ишараттоосунун белгиси боюнча авариялык ишаратточусу менен же ишараттоочу жок болгон учурда же ал иштебей калганда кол менен күйгүзүлүшү керек.

Сүрөт 12.1 – Авариялык жарык берүүнүн түрлөрү

Авариялык жарык берүү жумушчу жарык берүүнүн азыктануу булагына көз карандысыз азыктануу булагына кошулушу керек.

12.2 Авариялык жарык берүү үчүн төмөнкүлөрдү колдонуш керек:

а) жарыктын жарык диод булактарын;

б) люминесцент лампаларын – абанын минималдуу температурасы 5°С кем эмес болгон жайларда жана лампалар бардык режимде номиналдуу чыңалуунун 90% төмөн эмес азыктанган учурда;

в) басымы жогору болгон разраядду лампалар, кыска мөөнөткө өчүргөн учурда ысык абалындагындай эле муздак абалда да тез же заматта кайрадан жана турган шартта;

г) чыңалуу лампалары – башка жарык булактарын колдонуу мүмкүн болбогон учурда.

Авариялык жарык берүү үчүн колдонулган жарык булактарынын R_α түс берүү индекси 40 кем эмес болушу керек.

12.3 Имараттардын тышындагы өндүрүш орундарына жана эвакуация жолдоруна жарык берүүнү эвакуация жолдору боюнча караштыруу керек:

- эвакуация жолдору боюнча коридорлордо жана өткөөлдөрдө;

- төшөлмөнүн же жабуунун деңгээлинин өзгөрүүсү (айырмасы) болгон жерлерде;

- жол багытынын ар бир өзгөрүү зонасында;

- өткөөлдөр менен коридорлордун кесилишинде;

- тепкич марштарында, мында ар бир баскыч түз жарык менен жарыктандырылышы керек;

- жайдан чыккан ар бир эвакуациялык жарык берүүнүн талап кылган эвакуациялык чыгуунун алдында;

- медициналык жардам пунктунун алдында;

- ыкчам байланыш каражаттарын жайгаштыруучу жерлерде;

- өрт өчүрүүчү каражаттарды жайгаштыруучу жерлерде;

- эвакуация мерчемин жайгаштыруучу жерлерде;

- сыртта имараттан же курулмадан чыгуучу акыркы чыгунун алдында.

Жарыктыктын ченемдери, жарыктыктын жеткен чектеги текшилиги, күйгүзүү тартиби жана эвакуация жолдоруна жарык берүүнүн иштешинин узактыгы 12.1 таблицасында келтирилген. Эвакуация жолдоруна жарык берүүнүн ченемдерин жогорулатуу калктын аз кыймылдуу топтору (КАКТ) ар дайым болгон имараттардагы тепкич марштары үчүн аныкталган.

12.4 Дүрбөлөңгө каршы жарык берүү дүрбөлөңдү болтурбоо жана эвакуация жолдоруна коопсуз чыгуу шарттарын камсыздоо үчүн багытталган, жана аны имаратта бир убакытта 30 жана андан көп адам болгон, аянты 60 м² көп чоң жайларда каралууга тийиш. Жарыктыктын ченемдери, жарыктыктын жеткен чектеги текшилиги, күйгүзүү тартиби жана эвакуация жолдоруна дүрбөлөңгө каршы жарык берүүнүн иштешинин узактыгы 12.1 таблицасында келтирилген.

12.5 Жогорку кооптуулуктагы зоналардагы эвакуациялык жарык берүүнү чыныгы кооптуу процессти же кырдаалды коопсуз бүтүрүү үчүн караштыруу керек. Жарыктыктын ченемдери, жарыктыктын жеткен чектеги текшилиги, күйгүзүү тартиби жана эвакуациялык жарык берүүнүн иштешинин узактыгы 12.1 таблицасында келтирилген.

12.6 Эгерде технологиялык процесстин шарттары же кырдаал боюнча жумушчу жарык берүүнүн азыктануусу бузулган учурда иштин кадыресе улантылышы талап кылынса, ошондой эле ушул менен байланышкан жабдыктарды жана механизмдерди тейлөөнүн бузулуусу:

- адамдардын өлүмүнө, жаракат алуусуна же уулануусуна;

- жарылууга, өрткө, технологиялык процесстин узакка чейин бузулуусуна;

- ууландыруучу жана радиоактивдүү заттардын айлана-чөйрөгө чыгуусуна;

- иштин токтоп калышы мүмкүн болбогон: электр станциялары объекттеринин, радио-телеберүү түйүндөрдүн, байланыштын, диспетчердик пункттун, суу менен жабдуунун сордуруучу орнотмолорунун, канализациянын, жылуулук берүүсүнүн, өндүрүш жайлардын аба желдетүүчү жана кондициондоштуруу үчүн орнотмолорунун иштешинин бузулушуна алып келген учурда резервдик жарык берүү каралууга тийиш.

Резервдик жарык берүү эвакуациялык жарык берүү үчүн колдонулбашы керек. Эгерде резервдик жарык берүү эвакуациялык максатта колдонууга боло турган кылып долбоорлонсо, анда ал жогоруда эвакуациялык жарык берүүгө коюлган талаптарга ылайык келүүгө тийиш.

Резервдик жарык берүү үчүн жарык берүүнүн мындан жогору ченемдерин кабыл алуу зарылдыгы технологдор тарабынан обүкеттин функцияларынын шарттарына жараша аныкталат.

Резервдик жарык берүүнүн жарыктык ченемдери, жарыктыктын жеткен чектеги текшилиги,күйгүзүү тартиби 12.1 таблицасында келтирилген.

12.7 Авариялык жарык берүүнүн көздү уялтуучу таасири жарык күчүнүн жеткен чектеги маанилери менен чектелет.

Горизонталдуу эвакуация жолдору үчүн авариялык жарык берүү чырактарынын жарык күчү тикке карата 60°тан 90° чейинки бурчтардын чегинде төмөнкү жарым сферада жана 12.2 сүрөткө ылайык бардык азимут бурчтарда чектелет, анда анын маанилери 12.2 таблицасында келтирилген чекке жеткен маанилерден ашпоого тийиш.

Ар кандай деңгээлдерде жайгашкан жана имараттан тышкары жайгашкан иш өндүрүү жерлериндеги эвакуация жолдору үчүн авариялык жарык берүү чырактарынын жарык күчү төмөнкү жарым сферада чектелет, жана кандай болбосун тик жана азимут бурчтарда анын маанилери 12.2 таблицасында келтирилген чекке жеткен маанилерден ашпоого тийиш.

12.8 Авариялык жарык берүүнүн жарык берүүчү алеттеринин жумушчу жарык берүүнүн жарык берүүчү алеттери менен бир убакытта күйгүзүлгөн ар дайым иштеп тургандары, же ушул зонада жумушчу жарык берүүнүн азыктандыруусу бузулган учурда автоматтуу түрдө күйгүзүлгөндөрү караштырылат. Жумушчу жана авариялык жарык берүү үчүн бир типтүү корпустуу чырактарды колдонгон учурда, авариялык жарык берүүчү чырактар кызыл түстүү “А” тамгасы менен белгилениши керек.

12.9 Эвакуациялык коопсуздук белгилери табигый жарык берүүсү бар аянты 100 м² болгон, бир убакытта 50дөн көп адам жүргөн жана табигый жарык берүүсү жок бир убакытта 30дан көп адам жүргөн жайларда орнотулат.

Ар дайым иштеп туруучу эвакуациялык коопсуздук белгилери төмөнкү жерлерде орнотулат:

- ар бир эвакуациялыкчыгуунун үстүндө;

- эвакуация багытын бир мааниде көрсөтуп, эвакуация жолдорунда;

- медициналык жардам постун белгилөө үчүн;

- өрт өчүрүүнүн алгачкы каражаттарынын жайгашкан жерлерин белгилөө үчүн;

- ыкчам байланыш каражаттарынын жана башка өзгөчө кырдаал туурасында ишараттоочу каражаттардын жайгашкан жерлерин белгилөө үчүн.

Мектепке чейинки билим берүү уюмдарында, окуу жана медициналык мекемелерде жана КАКТ ар дайым болуучу имараттарда эвакуациялык коопсуздук белгилери ал жердеги адамдардын санына карабастан орнотулат.

Түтүн болушу мүмкүн болгон жайларда, эвакуациялык коопсуздук белгилерин төшөлмөдөн 0,5 м көп эмес бийиктикте жайгаштыруу керек. Тышкы жарык берүүлөрү бар коопсуздук белгилерине жол берилбейт.

12.10 Эвакуациялык коопсуздук белгилеринин түстүү бетинин кайсы гана бөлүгүнүн чеги болбосун эвакуациялык коопсуздук белгилеринин жарыгы баардык багыттарда төмөндөгүлөрдөн кем эмес болушу керек:

- түтүн жокто 2 кд/м² ;

- түтүн болгон шарттарда 10 кд/м² .

Эвакуациялык коопсуздук белгилеринин түстүү бетинин чегиндеги жарыкты бөлүштүрүүнүн жеткен чектеги текшилиги 1:5 кем эмес болушу керек.

Коопсуздук түсүнүн жарыгынын карама-каршы түстүн жарыгына карата катышы 1:15 кем эмес жана 1:5 көп эмес болушу керек.

Эвакуациялык коопсуздук белгилеринин бийиктигин Д тиркемесине ылайык аныкташат.

12.1 т а б л и ц а с ы– Авариялык жарык берүү ченемдери

12.1 таблицасынын аягы

1 –максималдуу жарык күчү 12.2 таблицасындагы маанилерден ашпоого тийиш болгон зона

12.2 сүрөтү– Бирдей деңгээлде жайгашкан эвакуация жолдорунундагы көздү уялтуучу таасирди чектөө

 12.3 сүрөтү – Ар кандай деңгээлде жайгашкан эвакуация жолдорунундагы көздү уялтуучу таасирди чектөө

12.2 т а б л и ц а с ы – Авариялык жарык берүү чырактарынын жарык күчүн чектөө

Эвакуациялык коопсуздук белгилерин кадыресе режимде азыктандыруу, жумушчу жарык берүүнүн булагынан көз карандысыз болгон булактан болушу керек. Авариялык режимде үчүнчү көз карандысыз булакка которулушу керек, мисалы, чыракка куралган аккумолятор батареясына. Эвакуациялык коопсуздук белгилеринин иштөө узактыгы 1 сааттан кем эмес болушу керек.

12.11 Авариялык жарык берүү чырактарына карата талаптар МАСТ 27900 жана МАСТ IEC 60598-2-22 ылайык келүүгө тийиш.

Эвакуациялык коопсуздук белгилерине карата талаптар МАСТ 12.4.026 ылайык келүүгө тийиш.

13 Автожол тоннелдерине авариялык жарык берүү

13.1 Узундугу 125 м көп болгон тоннелдердин транспорт зоналарында, жумушчу жарык берүү авариялык өчүрүлгөн учурда, транспорттун тоннелден чыгышы үчүн коопсуз шарттарды камсыздоого арналган жогорку кооптуулуктагы зоналарга жарык берүү караштырылышы керек.

Жарык берүү жумушчу жарык берүү чырактарынын бөлүгү менен камсыздалат, андагы бардык лампалар же бир бөлүгү жумушчу жарык берүүнүн азыктануу булагынан көз карандысыз болгон булакка кошулат.

Тоннелдин транспорт зонасынын жол жабуусунда авариялык жарык берүүдөн түшкөн орточо жарыктык 10 лк кем эмес, ал эми минималдуусу – 2лк кем эмес болууга тийиш, мында ченемделген жарыктык жумушчу жарык берүүнү өчүргөндөн соң 0,5 с көп эмес убакыттан кийин камсыздалышы керек.

Жогорку кооптуулуктагы зоналарга жарык берүү үчүн чырактар курчап турган айлана-чөйрөнүн таасиринен коргонуу даражасы МАСТ 14254 боюнча IP 65 кем эмес болуп, электр тогунан жабыркануудан коргоо классы МАСТ МЭК 60598-1 жана МАСТ IEC 60598-2-22 боюнча I же II болушу керек.

13.2 Узундугу 500м жана андан узун болгон тоннелдерде жогорку кооптуулуктагы зоналарга жарык берүүгө кошумча жарык берүү жана эвакуация жолдорунун белгилери болушу керек. Авариялык кырдаалдарда транспортторун таштап кеткен адамдарга тоннелден чыгуу үчүн транспорт зонасындагы эвакуация жолдорун көрүү үчүн зарыл болгон шарттарды атайын эвакуациялык чырактардын жана жарык көрсөткүчтөрдүн жардамы аркылуу ишке ашыруу керек.

13.3 Эвакуация жолдорун белгилөө үчүн адамдардын жакынкы эвакуациялык чыгууга багытынын статикалык же динамикалык жарык көрсөткүчтөрүн колдонуу керек.

Жарык көрсөткүчтөрү тоннелдин эвакуациялык чыгуулары бар дубалдарына, эвакуациялык тротуардын (банкетка), деңгээлинен 1 м чейинки бийиктикте, 25 м көп эмес кадам менен орнотулат. Эвакуациялык чыгууга жакынкы көрсөткүчтөр эвакуациялык чыгуунун эки тарабынан тең 2 м көп эмес аралыкта жайгашуусу керек.

13.4 Статикалык жарык көрсөткүчтөрү ар дайым күйгүзүлүү болуп, жакынкы эвакуациялык чыгышка багыттап турушу керек. Мындай көрсөткүчтөр тоннелдин чыгуу же кирүү порталына чейинки аралык туурасында кошумча маалымат бериши мүмкүн.

Динамикалык жарык көрсөткүчтөр тоннелдеги өрттөн же түтүндөн тышкары зонада жайгашкан жакынкы эвакуациялык чыгышка багытты көрсөтүп турушу керек. Мындай көрсөткүчтөр тоннелдин узундугу 1000 м ашуун болгон учурда орнотулушу керек.

Транспорт каражатынын айдоочусунун көзүн уялтуучу таасирди болтурбоо үчүн, ар дайым кадыресе режимде иштеген эвакуациянын багытын көрсөтүүчү жарык көрсөткүчтөрдүн жарык күчү П тиркемесинде келтирилгендерге ылайык аныкталган багыттарда 40 кд ашпоого тийиш.

13.5 Эвакуациялык чыгыштарды белгилөө үчүн «Чыгуу» деген коопсуздук белгиси бар жарык көрсөткүчтөрдү колдонуу керек. Көрсөткүчтөр эвакуациялык чыгыштардын эшик тешиктеринин үстүндө төшөлмөнүн деңгээлинен 2,1-2,2 м бийиктикте орнотулат. Мындай көрсөткүчтөр ар дайым күйүп турушу керек.

Эвакуациялык чыгыштардын эшигинин айланасына кошумча жашыл түстөгү сигнал отторун орнотуу максатка ылайык келет. Алар авариялык кырдаалдарда күйгүзүлүп, эвакуацияланып жаткан адамдардын көңүлүн бурдуруу үчүн пульс режиминде иштейт. Сигнал отторунун жайгашуу үлгүлөрү Р тиркемесинде келтирилген.

Сигнал отторунун пульс жыштыгы 1ден 2 Гц чейинки диапазондо болушу керек, ал эми жарык күчү – эвакуацияланып жаткан адамдардын көрүү талаасына кирген багыттар боюнча 150 кд кем эмес болууга тийиш.

13.6 Тоннелдин транспорттук зонасындагы эвакуациялык чырактардын жана жарык көрсөткүчтөрдүн азыктануусу жумушчу жарык берүү тарамынан көз карандысыз булактан кадыресе режимде жүргүзүлөт. Ал эми авариялык режимде – үчүнчү көз карандысыз булактан азыктанат, ал үчүн аккумулятор батареяларынан же ушул максатка ылайыкталган булактан азыктанууга автоматтык түрдө которулуу караштырылышы керек. Эвакуациялык жарык берүүнүн авариялык режимде иштөө узактыгы адамдарды тоннелден чыгарып кетүүгө жетишерлик, бирок 1 сааттан кем эмес болушу керек.

Тоннелдин транспорттук зонасындагы эвакуациялык чырактар жана жарык көрсөткүчтөр МАСТ 14254 боюнча курчап турган айлана-чөйрөнүн таасиринен коргонуу даражасы МАСТ 14254 боюнча IP 66 кем эмес болуп, электр тогунан жабыркануудан коргоо классы МАСТ IEC 60598 боюнча I же II болушу керек.

13.7 Тоннелге караштуу курулмаларда эвакуациялык жана резервдик жарык берүү караштырылышы керек. Ишти жумушчу жарык берүүдөй улантуу үчүн арналган резервдик жарык берүүнү тоннелдин жашоо-тиричилигин камсыздаган жабдуулар бар борбордук диспетчердик пост, электр калкандар, вентиляция, сордургуч ж.б. сыяктуу техникалык жайларда орнотуу керек.

Тоннелге караштуу курулмалардагы, кызматтык-техникалык жана көмөкчү жайлардагы авариялык жарык берүүнү долбоорлоодо 12-бөлүмдө баяндалган авариялык жарык берүүгө карата коюлган жалпы талаптарды жетекчиликке алуу керек.

14 Коргоо жана күзөт жарык берүүсү

14.1 Коргоо жарык берүүсү (сактоонун атайын техникалык каражаттары жок болгон учурда) түнкү мезгилде корголуучу аймактын чек арасын бойлото караштырылышы керек. Жарыктык горизонталдуу беттеги жердин деңгээлинде 0,5 лк кем эмес болууга тийиш, же чек аранын линиясына перпендикулярдуу болгон тик беттин бир тарабында жерден 0,5 м деңгээлде болушу керек.

Коргоо үчүн атайын техникалык каражаттар колдонулган учурда, жарыктыкты долбоорлоо тапшырмасы боюнча кабыл алуу керек.

Коргоо жарык берүүсү өчүрүлгөн абалда туруп, коргоочу ишараттоочусунун же башка техникалык каражаттардын таасиринен автоматтуу түрдө күйгүзүлгөн учурлардан тышкары учурларда, коргоочу жарык берүү үчүн жарыктын бардык булактары колдонулат. Мындай учурларда төмөндөгүлөрдү колдонуу керек:

- жарыктын жарык диод булактарын;

- терс температураларда иштеген компакттуу люминесцент лампаларын;

-кыска мөөнөткө өчүргөн учурда ысык абалындагыдай эле муздак абалда да тез же заматта кайрадан жана турган шартта басымы жогору болгон разраяддуу лампаларды;

- чыңалуу лампаларды – башка жарык булактарын колдонуу мүмкүн болбогон учурда.

14.2 Күзөт жарык берүүсүнүн сапатына талаптар, колдонуу чөйрөсү, жарыктыктын маанилери жана текшилиги ченемделбейт.

А тиркемеси

Ушул ченемдерге жана эрежелерде шилтемелер жасалган ченемдик укуктук акттардын тизмеси:

КР 1998-ж. 7-июлундагы № 88 «Энергияны үнөмдөө жөнүндө» мыйзамы;

КР 1999-ж. 26-июлундагы № 91 «Тарыхый-маданий мурастарды коргоо жана пайдалануу жөнүндө» мыйзамы;

КР 2004-ж. 22-майындагы № 67 «Кыргыз Республикасында техникалык жөнгө салуунун негиздери жөнүндө» мыйзамы;

КР 2009-ж. 20-июлундагы № 241 «Кыргыз Республикасынын укуктук ченемдик актылары жөнүндө» мыйзамы;

КР 2010-ж. 29-январындагы № 18 «Курулуш материалдарынын, буюмдарынын жана конструкцияларынын коопсуздугунун» техникалык регламенти» мыйзамы;

КР 2011-ж. 27-июнундагы №57 «Имараттардын жана курулмалардын коопсуздугу техникалык регламенти» мыйзамы;

КР 2011-ж. 26-июлундагы №137 «Имараттардын энергетикалык натыйжалуулугу жөнүндө» мыйзамы;

КР 2012-ж. 9-августундагы №163 «Кыргыз Республикасынын материалдык эмес маданий мурасы жөнүндө» мыйзамы;

КР 2016-ж. 7-июнундагы № 78 «Өрт коопсуздугун камсыз кылуужөнүндө» мыйзамы;

КР 2014-ж. 9-июлундагы № 118 «Өлчөө бирдиктүүлүгүн камсыз кылуу жөнүндө»мыйзамы;

Бажы биримдигинин ТР ТС 014/2011 «Автомобиль жолдорунун коопсуздугу» Техникалык регламенти;

КР Өкмөтүнүн 2012-ж. 2-августундагы №531 “Имараттарга энергетикалык сертификациялоо жүргүзүүнүн тартиби жөнүндө жобону бекитүү жөнүндө» токтому;

КР Өкмөтүнүн 2016-ж. 11-апрелиндеги №201 «Коомдук саламаттык сактоо жаатындагы актыларды бекитүү жөнүндө» токтому;

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана тиричилик-коммуналдык чарба мамлекеттик агентигинин 2016-ж. 27-майындагы №6-нпа буйругу менен бекитилген Шаарларды жана шаар тибиндеги калктуу пункттарды пландаштыруу жана куруу жөнүндө эрежелер топтому;

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура, курулуш жана тиричилик-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин 2018-жылдын 11-июлундагы №13-нпа буйругу менен бекитилген Курулуштагы ченемдик документтердин тутуму жөнүндө жобо.

А тиркемесинин уландысы

Ченемдик документтер:

Ушул Курулуш ченемдеринде төмөндөгү ченемдик документтер пайдаланылды:

КЧжЭ 23-02-00 Курулуш климатологиясы. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдындагы Архитектура жана курулуш боюнча мамлекеттик инспекциянын 2000-ж. 3-майындагы № 5 токтому менен бекитилген;

КЧжЭ 2.05.09-90 Трамвай жана троллейбус линиялары. СССР Мамкурулушунун 1990-жылдын 9-июлундагы № 60 токтому менен бекитилген;

МАСТ 1.5-2001 ЕАСК Мамлекеттер аралык стандартташтыруу тутуму. Мамлекеттер аралык стандарттар, мамлекеттер аралык стандарттоо боюнча эрежелер жана сунуштар. Түзүлүшүнө, баяндоосуна, жол жоболоштуруусуна, мазмунуна жана белгиленишине жалпы талаптар (2001-жылдын 2-ноябрындагы № 20 протокол).

МАСТ 12.2.007.0-75 «Электр техникалык буюмдар. Жалпы коопсуздук талаптары». СССРдин Министрлер кеңешинин стандарттардын мамлекеттик комитетинин 1975-ж. 10-сентябрындагы № 2368 токтому менен бекитилген; 

МАСТ 12.4.026-2015 Эмгек коопсуздугу стандарттарынын тутуму. Ишараттоочу түстөр, коопсуздук белгилери жана ишараттоочу белгилөө. Милдети жана колдонуу эрежелери. Жалпы техникалык талаптар жана мүнөздөмөлөр. Сыноо методдору. СМБнын 19.04.2018-ж. №20-СТ буйругу менен кабыл алынган;

ГОСТ 21.607-2014 Курулуш үчүн долбоорлоо документтеринин тутуму. Тышкы электр жарык берүүсүнүн жумушчу документтерин аткаруу эрежелери. СМБнын 25.08.2015-ж.№ 86-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 21.608-2014 Курулуш үчүн долбоорлоо документтеринин тутуму. Ички электр жарык берүүсүнүн жумушчу документтерин аткаруу эрежелери. СМБнын 25.08.2015-ж.№ 86-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 111-2014 Түссүз айнек тактасы. Техникалык шарттар. СМБнын 24.06.2016-ж.№ 44-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 5406-84 НЦ-25 Эмалы. Техникалык шарттар. СССРдин Мамстандарты аркылуу 01.01.1985-ж. ишке киргизилген;

МАСТ 9754-76 МЛ-12 Эмалы. Техникалык шарттар. СССРдин Мамстандарты аркылуу 18.01.1984-ж. ишке киргизилген;

МАСТ 10982-75 Муздаткычтар ж.б.тиричилик электр алеттери үчүн ЭП-148 эмалы. Техникалык шарттар. СССРдин Министрлер кеңешинин стандарттардын мамлекеттик комитетинин 1975-ж. 12-ноябрындагы № 2827 токтому менен бекитилген; 

МАСТ 14254-2015(МЭК 529-89) Кабыктар камсыздаган сактоо даражалары (код IP). СМБнын 14.04.2017-ж. №21-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 24940-2016 Имараттар жана курулмалар. Жарыктандырууну өлчөө методдору. СМБнын 14.05.2018-ж. № 26-СТ буйругу менен кабыл алынган;

А тиркемесинин уландысы

МАСТ 26824-2010 Имараттар жана курулмалар. Жарыкты өлчөө методдору. Стандартташтыруу, техникалык ченемдештирүү жана курулушта сертификаттоо боюнча мамлекет аралык илимий-техникалык комиссия тарабынан кабыл алынган (2010-ж. 7-октябрындагы № 37 протокол);

МАСТ 27900-88 (МЭК 598-2-22) Авариялык жарык берүү үчүн чырактар. Техникалык талаптар. Стандарттар боюнча СССРдин мамлекеттик комитетинин 24.11.88 № 3821токтому менен бекитилген;

МАСТ 30826-2014 Көп каттуу айнек. Техникалык шарттар.СМБнын 04.08.2017-ж. № 49-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 31364-2014 Эмиссиясы төмөн жумшак жабуусу менен айнек. Техникалык шарттар. СМБнын 24.12.2018-ж. № 67-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 31427-2010 Турак жана коомдук имараттар. Энергиялык натыйжалуулуктун көрсөткүчтөр курамы. Стандартташтыруу, техникалык ченемдештирүү жана курулушта сертификаттоо боюнча мамлекет аралык илимий-техникалык комиссия тарабынан кабыл алынган (2010-ж. 7-октябрындагы № 37 протокол);

МАСТ 32947-2014 Жалпы колдонгон автомобиль жолдору. «Стационардуу электр жарык берүүчү түркүктөр. Техникалык шарттар». СМБнын 23.08.2016 №57-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 32949-2014 Жалпы колдонгон автомобиль жолдору. «Стационардуу электр жарык берүүчү түркүктөр. Контролдоо методдору». СМБнын 16.10.2015-ж. № 102-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 32997-2014 Массасында боёлгон айнек тактасы. Жалпы техникалык шарттар. СМБнын 24.12.2018-ж. № 67-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 33017-2014 Күндөн коргоочу катуу жана декорациялык жабуулары менен айнек. Техникалык шарттар. СМБнын 24.12.2018-ж. № 67-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 33086-2014 Күндөн коргоочу жумшак жана декорациялык жабуулары менен айнек. Техникалык шарттар. СМБнын 24.12.2018-ж. № 67-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 33175-2014 Жалпы колдонгон автомобиль жолдору. «Жасалма жарык берүүдөн горизонталдуу жарыктандыруу». Контролдоо методдору. СМБнын 29.11.2017-ж. № 71-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 33176-2014 Жалпы колдонгон автомобиль жолдору. «Жасалма жарык берүүдөн горизонталдуу жарыктандыруу».Техникалык талаптар. СМБнын 21.08.2015-ж. № 85-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 33392-2015 Имараттар жана курулмалар. Жайларга жасалма жарык берүүдө дискомфорт көрсөткүчүн аныктоо методу. СМБнын 11.01.2017-ж. № 2-СТ буйругу менен кабыл алынган;

А тиркемесинин уландысы

МАСТ 33393-2015 Имараттар жана курулмалар. Жарыктыктын пульсация коэффициентин өлчөө методу. СМБнын 19.10.2017-ж. № 63-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ Р 54350-2015 Жарык берүүчү алеттер. Жарык техникалык талаптар жана сыноо методдору. СМБнын 24.12.2018-ж. № 66-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 55843-2013 Автожол тоннелдерине авариялык жарык берүү. Ченемдер. СМБнын 24.12.2018-ж. № 66-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 56239-2014 Автожол тоннелдери. Жасалма жарык берүү. Ченемделген параметрлерди өлчөө методдору. СМБнын 24.12.2018-ж. № 66-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ 56334-2015 Автожол тоннелдери. Жасалма жарык берүү. Ченемдер жана эсептөө методдору. СМБнын 24.12.2018-ж. № 66-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ Р МЭК 60598-1-2011 Чырактар. 1-бөлүм. Жалпы талаптар жана сыноо методдору. СМБнын 23.10.2014-ж. № 64-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МАСТ IEC 60598-2-22-2012 Чырактар. 2-22 бөлүмдөр. Жеке талаптар. Авариялык жарык берүү үчүн чырактар. СМБнын 29.11.2018-ж. № 71-СТ буйругу менен кабыл алынган;

КМС 1.5-2001 Кыргыз Республикасынын улуттук стандартташтыруу системасы.Түзүлүшүнө, баяндоосуна, жол жоболоштуруусуна, мазмунуна жана белгиленишине эрежелер. СМБнын 31.03.2017-ж. № 17-СТ буйругу менен кабыл алынган;

МК 5046-89 Адамдарды алдын алуучу ультра кызгылт көк шоолалантуу (ультра кызгылт көк шооласынын жасалма булактарын колдонуу менен). СССРдин Саламат сактоо министрлиги тарабынан 1989-ж. 3-августунда кабыл алынган;

Электр орнотмолорду жайгаштыруу эрежелери ЭОЖЭ (6-басылышы). СССРдин Энергетика министрлиги тарабынан бекитилген.

ЕАЭБ өлкөлөрүнүн ченемдик документтери

ЭТ 323.1325800.2017 «Селитебдүү аймактар. Тышкы жарык берүүнү долбоорлоонун эрежелери»;

ЭТ 367.1325800.2017 «Турак жай жана коомдук имараттар. Табигый жана аралаш жарыктандырууну долбоорлоонун эрежелери»;

СанЧжЭ 2.2.1/2.1.1.2585-10 СанЧжЭ 2.2.1/2.1.1.1278-03 «Турак жана коомдук имараттарга табигый, жасалма жана айкалышкан жарык берүүгө гигиеналык талаптар»ына № 1 өзгөртүүлөр жана толуктоолор;

Э с к е р т ү ү л ө р

1.    Ушул курулуш ченемдеринде төмөнкү кыскартуулар колдонулду:

- КР КЧжЭ – КыргызРеспубликасынын курулуш ченемдери жана эрежелери;

- КЧжЭ – Курулуш ченемдери жана эрежелери;

А тиркемесинин аягы

- КР КЧ – КыргызРеспубликасынын курулуш ченемдери;

- ЭТ – Долбоорлоо жана курулуш боюнча эрежелер топтому;

- СанЧжЭ – Санитардык ченемдер жана эрежелер;

- МАСТ – Мамлекеттер аралык стандарттар;

- МАСТ Р –Россия Федерациясынын мамлекеттик стандарты;

- МАСТ/IEC – Эл аралык электр техникалык комиссиянын стандарты;

- МК – Методикалык көрсөтмөлөр.

2. Ушул курулуш ченемдерин колдонууда шилтемедеги ченемдик документтин Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулуусун жалпы пайдаланган маалыматтык тутумда кийинки көрсөткүчтөр боюнча текшерүү максатка ылайык:

- Кыргызстандарттын Стандартташтыруу боюнча расмий сайтынан стандартизация боюнча жыл сайын, квартал сайын чыгуучу документтердин учурдагы жылга Каталогу;

- Стандартташтыруу боюнча бюллетень же Кыргыз Республикасынын аймагында иштеп жаткан курулуш боюнча ченемдик документтердин “Курулуш каталогу КК-1”;

Эгерде датасыз шилтеме берилген шилтеме документ алмаштырылган болсо, ушул курулуш ченемдеринин иштеп жаткан версиясын колдонуу сунушталат, анда ушул версияга киргизилген өзгөрүүлөрдүн баары эске алынышы керек.

Эгерде датасы бар берилген шилтеме документ алмаштырылган болсо, ушул курулуш ченемдеринин бекитилген (кабыл алган) жылы жогоруда көрсөтүлгөн версиясын колдонуу сунушталат.

? Эгерде ушул курулуш ченемдерине, дата коюлган шилтеме берилген шилтеме документ болуп бекитилгенден кийин, шилтеме берилген жобого тийиштүү өзгөртүүлөр киргизилсе, анда бул жобону, киргизилген өзгөрүүлөрдү эске албай, пайдалануу сунушталат.

Эгерде шилтеме документ алмаштырылбастан жокко чыгарылган болсо, ага шилтеме берилген жобо ал шилтемеге тиешелүү эмес бөлүгүндө колдонулат. Курулуш ченемдеринин иштөө мөөнөтү туурасында маалыматты ченемдер жана стандарттар каталогунан текшерүү максатка ылайык.

Б тиркемеси

Терминдер жана алардын аныктамалары

Б тиркемесинин уландысы

Б тиркемесинин уландысы